Skip to main content

Full text of "Diccionario español-portugués, el primero que se ha publicado con las voces, frases, refranes y lucuciones [!] usadas en España y Americas españolas, en el lenguaje comun antiguo y moderno; las ciencias y artes de medicina, veterinaria, quimica, mineralojia, historia natural y botanica, comercio y nautica, con algunos nombres propios, y asi las voces particulares de las provincias españolas y americanas, etc.; compuesto sobre los mejores diccionarios de las dos naciones"

See other formats


t^t 


íeI^' 


*l  *«  • 


Mp  sortimento  de  livros  de  uireito 
S  •  PAVJLO 


university  o. 
.çonnectiçut 
^   libraries 


3  =1153  DlllM'l'll  3 


r 


U\ 


■^ 


y 


ífTt- 


á 


J 


% 


DICCIONARIO 


ESPAÑOL-PORTUGUÉS 


DICCIONARIO 


ESPAÑOL-PORTUGUÉS 


EL  PRIMERO  QUE  SE  HA  PUBLICADO 

Con  las  voces,  frases,  refranes  y  lucuciones  usadas  en  España  y  Américas  Españolas, 
en  el  lenguaje  común  antiguo  y  moderno 

LAS  CIENGLVS  Y  ARTES 

DE  MEDICINA,  VETERINARIA,  QUÍMICA,  MINERALOJIA,  HISTORIA  NATURAL  Y  BOTÁNICA      * 
COMERCIO    Y    NÁUTICA 

Coa  algunos  nombres  propios,  y  asi  las  voces  particulares  de  las  Provincias  Españolas  y  Americanas,  etc. 

COMPUESTO  SOBRE  LOS  MEJORES  DICCIONARIOS  DE  LAS  DOS  NACIONES 

POR 

MANUEL  DO  CANTO  E  CASTRO  MASCARENHAS  VALDEZ 

Hidalgo  Caballero  de  la  Casa  Real 


TOMO  PRIMERO 


LISBOA 

EN  LA  IMPEENTA  NACIONAL 


6SERVED 
^FOR 

e; 


NOTjtí  Ba  TAKEfN 
fRÓM  THE  ÜBRAR 


u> 


Ct3 

y.  ' 


PROLOGO 


O  descuido  de  séculos  escondeu  entre  o  silencio,  a  quasi  toda  a  nação  portu- 
gueza,  o  conhecimento  da  lingua  liespauhola,  tão  bella  pela  energia  de  suas  ex- 
pressões, como  rica  pela  abundancia  de  suas  plu*ases,  termos  e  locuções,  com 
que  á  porña  tantos  sabios  e  eruditos  escriptores  a  têeni  ennobrecido,  acompanha- 
dos da  delicadeza  de  gosto,  viveza  e  vehemencia  de  imaginação,  que  são  tão  pro 
prias  nos  hespanhoes;  e  sobretudo  da  grandeza  de  engenho  que  os  caracterisa. 

E  sendo  o  diccionario  urna  obra  indispensável  para  todos  os  que  querem  bem 
conhecer  a  lingua  de  urna  nação,  era  muito  para  senth*  a  falta  de  ura  dicciona- 
rio hespanhol-portuguez,  c  para  admirar  não  ter  havido  quem  fizesse  este  im- 
portante serviço  ás  duas  nações,  que,  quanto  mais  independentes,  tanto  mais, 
por  seu  reciproco  interesse,  devem  estreitar  as  suas  relações  commerciaes  e  scien- 
tificas.  Abalancei-me  a  faze-lo,  não  deixando  comtudo  de  conhecer  que  era  a 
pessoa  menos  competente  para  eraprehender  uma  obra  de  tal  magnitude  que, 
alem  dos  conhecimentos  necessários,  demanda  uma  constancia  e  paciencia  a  toda 
a  prova;  e  não  me  engano,  por  certo,  pois  rara  vez  se  engana  a  própria  refle- 
xão quando  lhe  não  assiste  o  amor  próprio. 

Publico  pois  o  primeiro  diccionario  hespanhol-portuguez,  enriquecido  com  a 
versão  e  etymologia  latina,  para  a  compilação  do  qual  consultei  os  melhores  le- 
xicographos  antigos  e  modernos. 

Hesitei  lun  pouco  se  deveria  incluir  as  phrascs  e  termos  antiquados  e  des- 
usados que  os  novos  diccionarios  hespanhoes  omittem;  mas,  reflectindo,  entendi 
que,  sendo  este  o  primeiro  diccionario  hespanhol-portuguez  que  apparece,  e  ha- 
vendo-se  cscripto  em  hespanhol,  desde  os  primeiros  séculos  da  monarchia,  tantas 
paginas  gloriosas  para  a  nossa  historia,  e  tantos  documentos  de  erudição  de 
muitos  portuguezes  d'aquellas  eras,  deveria  trazer  os  vocábulos  antiquados  e  obso- 
letos, de  contrario  ficaria  uma  lacuna,  que  não  poderiam  perdoar  os  amadores 
da  historia  e  da  litteratura  antiga. 

OíFereço  pois  ao  publico  o  meu  traballio,  e  dar-me-hei  por  bem  recompensado 
se  a  oíFerta  for  bem  aceita. 


Manuel  do  Canto  e  Castro  Mascarenhas  Valdez. 


ABREVIATORAS 


a. 

activo  (verbo). 

contr. 

contracção. 

Maj. 

Majorca. 

ad. 

adagio. 

coz. 

cozinha  (termo  de). 

mar. 

marítimo  (termo). 

aãj. 

adjectivo. 

dans. 

dansa  (termo  de). 

math. 

mathematica   (termo 

adv. 

adverbio. 

dial. 

dialéctica  (termo  de). 

de). 

adv.  l. 

adverbio  de  logar. 

dim. 

diminutivo. 

mcch. 

mechanicíi       ( termo 

adv.  m. 

adverbio  de  modo. 

dióp. 

dioptrica  (termo  de). 

de)._ 

adv.  t. 

adverbio  de  tempo. 

dag. 

dogmática  (termo de). 

meã. 

medicina  (termo  de). 

agr. 

agricultura     ftermo 

dram. 

dramática  (termo de). 

mil . 

militar. 

de) 

equi. 

equitação  (termo  de). 

min. 

mineralogia     (termo 

alf. 

alfaiate  (termo  de). 

esculp. 

esculptura      ( termo 

de). 

alg. 

algebiñco  (termo). 

de). 

niyth. 

mythologia      (termo 

ah: 

alvanel  (termo  de). 

esg. 

esgrima  (termo  de). 

de). 

alveit. 

alveitaria  ftermo  de). 

estat. 

estática  (termo  de). 

mod.adv.  modo  adverbial. 

am. 

ambíguo. 

exp. 

expressão. 

monf. 

montaria  (termo  de). 

anat. 

anatomia  (termo  de). 

f. 

substantivo  feminino. 

Mure. 

Murcia. 

And. 

Andaluzia. 

fam . 

familiar. 

mus. 

musica  (termo  de). 

ant. 

antiquado. 

fy- 

figurado. 

11. 

neutro  (verbo). 

Ar. 

Aragão. 

for. 

forense  (termo). 

Nav. 

NavaiTa. 

archit. 

architectura    (termo 

fori. 

fortificação     ( termo 

n.  p. 

nome  próprio. 

ãe). 

de). 

naui. 

náutico  (termo). 

arith. 

arithmetica     ( termo 

fr. 

frase. 

neol. 

neologismo. 

de). 

fun. 

fuuilciro  (termo  de). 

num. 

numeral. 

art. 

artes  (termo  de). 

Gal. 

Galliza. 

numism 

numismática. 

artilli. 

artilhcria  (termo  de). 

geo. 

ceocrraphia      ( termo 

ol. 

olaria  (termo  de) 

astrol. 

astrologia  (termo  de). 

"de). 

geologia  (termo  de). 

opf. 

ojítica  (termo  de). 

astron. 

astronomia       (termo 

gcol. 

oral. 

oratoria. 

de). 

geom . 

geometria  (termo  de). 

orth. 

orthographia. 

Ast. 

Asturias. 

germ . 

gcrmania  (termo  de). 

p.  a. 

participio  activo. 

augm. 

augmentativo. 

gnom. 

gnomouica      ( termo 

p.  A. 

provincial    da  Ame- 

aux. 

auxiliar  fverbo). 

de). 

rica  (termo). 

Bise. 

Biscaia. 

gram. 

grammatica     (termo 

p.  Au. 

provincial  da  Anda- 

boi. 

botânica  (termo  de). 

de). 

luzia  (termo). 

br. 

brazào. 

Gran . 

Granada. 

p.  Ar. 

provincial  de  Aragão 

hurl. 

burlesco. 

hisf. 

historia. 

(termo). 

cabr. 

cabrestaria     ( termo 

h.  ant. 

historia  antiga. 

2Jart. 

partícula. 

de). 

li.  na(. 

historia  natural. 

p.  Ast. 

provincial  das  Astu- 

a Velh 

Castella  Velha. 

h.  s. 

historia  sagrada. 

rias  (termo). 

C.  Nov. 

Castolla  Nova. 

imp. 

impessoal  (verbo) . 

p.  Cal. 

provincial    de    Cuba 

carp. 

carpintería      ( termo 

impr. 

imprensa  (termo  de). 

(termo) . 

de). 

interj. 

interjeição. 

2'. -4.  í?('<S'.  provincial  das  Astu- 

Caf. 

Catalunha. 

inus. 

inusitado. 

rias  de    Santillana 

cafóp. 

catoptiica  (termo  de). 

ir. 

irregular  (verbo). 

(termo) . 

cer. 

cerieiro  (termo  de). 

iroii. 

irónico. 

patr. 

patronímico  (nome). 

cet. 

cetraria  (termo  de). 

joc. 

jocoso. 

p.  c. 

partícula  causal. 

chim. 

chimica  (termo  de). 

jiir. 

jurisprudencia    (ter- 

p. com. 

partícula     compara- 

clml. 

chulo  (termo). 

mo  de) . 

tiva. 

f-Jiron. 

chronologia. 

l. 

logar. 

p.  conj. 

partícula    conjuncti- 

cir. 

cirurgia  (termo  de). 

L. 

Leàc. 

va. 

com. 

eommum  de  dois. 

lit. 

litteratura. 

pcrfp. 

perspectiva     ( termo 

comm. 

comraercio       ( termo 

liturg 

liturgia  (termo  de;. 

de). 

de). 

loc. 

locuçàb. 

pese. 

pescador  (termo  de) . 

comp. 

comijarativo. 

m. 

substantivo  mar-cnli- 

p.  Ext. 

provincial  da  Extre- 

conj. 

conjuncção. 

no. 

madura  (termo). 

p.  Gal.  provincial  da  Galli- 
za  (termo). 

p.  Gr.  provincial  dè  Grana- 
da (termo). 

pharm.    pharmacia(termode). 

pililos,  philosophia  (termo 
de)._ 

phys.  jihysiologia  (termo 
de). 

pint.        pintura  (termo  de). 

pi.  plural. 

p.  M.  provincial  da  Man- 
cha (termo). 

2).  M.  B.  provincial  das  Mon- 
tanhas de  Burgos 
(termo) . 

p.  Mont.  provincial  das  Mon- 
tanhas (termo). 

2).  Mure.  provincial  de  Murcia 
(termo) . 

p.  N.  provincial  de  Navar- 
ra (termo). 


poet. 
polit. 
p.p. 
p.  E. 

prep. 
pron. 
2)ros. 
prov. 
provb. 

p.  T. 

E. 

r. 

rei. 
rhet . 
rif. 
s. 

sap. 
ser. 


poética  (termo  d«). 
politica  (termo  de), 
participio  passivo, 
provincial   de   Rioja 

(termo). 
preposição, 
pronome. 

prosodia  (termo  da). 
provincial, 
proverbio  ou  prover- 
bial, 
provincial  de  Toledo 

(termo). 
Keino. 

reciproco  (verbo). 
religião  (termo  de), 
rhetorica  (termo  de). 
rifão, 
substantivo  niasculi- 

lino  e  feminino, 
sapateiro  (termo  de). 
serralheií-o  ( termo  deV 


sinff.        sin  guiai'. 

sup.         superlativo. 

T.  termo . 

t.  tempo. 

tJieol.       theologia  (termo  de) . 

tau.  tauromachia    (termo 

de). 

us.  usado. 

V.  veja. 

Vai.         Valencia. 

V.  ff.         verbi  gratia. 

vet.  veterinaria      (termo 

de). 

volat.       volatería  (termo  de). 

vulff.        vulgar. 

zool.        zoologia  (termo  de). 

—  mostra  que  se  deve 

entender  o  termo 
que  vem  no  princi- 
pio do  artigo. 


DICCIONARIO 


ESPANOL-POUTUGUÉS 


AA 

A.  Primeira  letra  do  alphabe- 
to  e  das  cinco  vogaes:  — 
primeira  das  sete  letras  cha- 
madas dominicaes,  que  ser- 
vem para  marcar  os  dias 
da  semana,  segundo  o  cal- 
culo chronologico;  e  antes 
foi  das  oito  nundinaes :  — 
nas  medalhas  antigas  a 
marca  da  moeda  de  Argos : 

—  foi  entre  os  romanos  urna 
letra  numeral,  que  valia 
500,  e  tendo  por  cima  uma 
linha  valia  50U0:  —  serve 
para  a  composição  de  mui- 
tos verbos,  e  outras  partes 
da  oração,  que  se  formam 
de  substantivos  ou  adjecti- 
vos; V.  g.,  de  Mando,  Ablan- 
dar, de  brando,  abrandar; 
de  brazo,  Abrazo  y  Abrazar, 
de  braço,  abraco  e  abraçar : 

—  preposição,  que  denota  a 
acção  do  verbo  quando  pre- 
cede os  nomes  próprios  ou 
appellativos,  ou  quando  se 
põe  antes  dos  infinitos  re- 
gidos de  outros  verbos;  f.  g., 
vamos  á  pasear,  á  comer, 
á  estudiar,  vamos  passear, 
a  comer,  a  estudar :  —  vale 
o  mesmo  que  a  preposição 
até;  V.  ff.,  pasé  el  rio  con  el 
agua  á  la  cintura,  passei  o 
rio  com  a  agua  até  á  cintu- 
ra; —  emprega-se  com  os 
verbos  de  movimento  antes 
do  nome  do  logar;  v.g.,  lle- 
garemos á  Inglaterra;  che- 
garemos a  Inglaterra:  — 
também  se  emprega  para 
expressar  o  modo  da  acção ; 
V.  g.,  A  pié,  a  pé;  Â  caba- 
llo, a  cavallo;  Ã  gatas,  de 
gatas :  —  abreviatura  de  Al- 
teza. 

A  A.  abreviaturas  de  Altezas  e 
auctores  segundo  o  contex- 
to da  escripta:  — (numism.) 


ABA 

nas  moedas  antigas  signifi- 
ca a  cidade  de  Mctz. 

Aabam.  m.  (chim.  ant.)  Aabam; 
termo  com  que  os  chimicos 
denotavam  o  chumbo. 

Aam.  m.  Medida  de  liquidos. 

Aaron.  m.  (bot.)  Aarào ;  plan- 
ta chamada  vulgarmente  pé 
de  bezerro.  V,  Barba  de 
Aron. 

Aarok,  Aron.  m.  Aarão;  sum- 
mo  .sacerdote  dos  hebreus, 
irmão  primogénito  de  Moy- 
sés.  Hcbroiorum  prim  us  Pon- 
tifex,  frater  Mosis: — Aa- 
rão; abbade  do  primeiro 
mosteiro  fundado  na  Breta- 
nha ;  vivia  no  século  vi :  — 
aarão;  nome  que  dão  os  ju- 
deus a  um  armario  coUoca- 
do  na  parte  oriental  da  sy- 
nagoga,  e  no  qual  se  con- 
serva o  livro  da  lei. 

Ae.  m.  (chr.J  Ab;  nome  do 
quinto  niez  dos  hebreus,  era 
de  trinta  diat,  e  correspon- 
dia ao  mez  de  julho.  Tam- 
bém foi  o  quinto  do  anno 
ecclesiastico,  e  o  undécimo 
ou  o  ultimo  do  verão  no  ca- 
lendario syriaco  e  judaico. 

Aba.  m.  Abba;  tecido  de  lã. 
Textum  laneum. 

Aba.  /.  (ant.)  Pequena  medida 
de  terras  (us.  no  Ar.,  Val. 
e  Cat.J  Mensures  genus,  quod 
ulnas  duas  confinei. 

Aba.  iti.  Aba;  titulo  que  os  sy- 
rios  davam  aos  seus  bispos: 
—  nome  de  uma  milicia  turca. 

Abab.  m.  Marinheiro  turco. 

Ababa.  /.  e  Ababol,  m.  (prov.) 
V.  Amapola. 

Abacá,  m.  (bot.)  Abaca;  espe- 
cie de  linho  ou  cânhamo. 

Abacería.  /.  Mercearia,  ten- 
da; loja  onde  se  vende  por 
miúdo  azeite,  vinagre,  ba- 
calhau, legumes,  etc.  Penus 


ABA 

publica  rerum  máxime  val- 
garium,  quce  ad  vicfum. 

Abacero,  m.  Merceeiro,  ten- 
deiro;  o  que  vende  viveres- 
em  mereceria  ou  tenda.  Ta- 
bernarius  penuarius,  pena- 
rius. 

Abacial,  aãj.  Abbacial;  per- 
tencente ao  abbade.  Abba- 
tialis,  sive  ad  abbatem  pey- 
tinens. 

Abaco,  m.  (arch)  Abaco;  mesa 
oii  taboleiro  do  capitel  de 
columna:  —  abaco;  creden- 
cia ou  aparador: — abaco; 
tábua  de  Pythagoras:  — 
abaco;  mesa  coberta  de 
areia  em  que  os  antigos 
mathematicos  traçavam  nú- 
meros. Alacus,  i. 

Abad.  m.  Abbade;  superior 
de  um  mosteiro.  Abbas,  mo- 
nasterii  pnefertus :  —  titulo 
de  dignidade  em  algumas 
cathedraos.  Abbas:  —  paro- 
dio, em  Gal  liza  e  Navarra. 
Parochus:  —  cura  ou  bene- 
ficiado que  os  companheiros 
elegem  para  que  os  presida 
em  cabido,  durante  certo 
tempo.  Cleri  antistes: — ir- 
mão maior  de  alguma  con- 
fraria. Sodalitaiis  pirimice- 
rius:  —  bendito;  abbade 
bemdito;  o  que  na  sua  igreja 
e  territorio  tem  jurisdicçào 
quasi  episcopal.  Abbas  jure 
quasi  episcopali  fungens :  — 
mitrado;  abbade  mitrado; 
o  que  em  certas  fuucçòes 
tem  o  direito  de  usar  de 
mitra  e  mais  insignias  dos 
bispos.  Abbas  infulâ  episco- 
pali insignitus :  — •  capitão 
ou  caudilho  da  guarda  a 
a  que  chamavam  do  conde 
D.  Gomes.  Comjjunha-se  es- 
ta de  um  abbade,  que  era 
cavalleiro,   e   de   cincoenta 


2  ABA 

besteiros,  todos  fidalgos:  — 
avariento,  por  un  bodigo 
pierde  denlo  (rif.);  abbade 
uvarcnto  por  um  bolo  pcrde 
cento;  a  avareza  redunda, 
quasi  sempre,  em  prejuízo 
do  mesmo  avaro:  — de  hara- 
ha,  lo  que  no  puede  comer, 
dalo  por  su  alma;  abbade 
de  bamba,  o  que  nao  pode 
comer  dá-o  por  sua  alma. 
Como  canta  el  abad  resjjon- 
de  el  sacristán:  como  canta 
o  abbade  assim  responde  o 
sacristão;  rif.  que  significa 
que  03  subditos  se  confor- 
mam ordinariamente,  com  os 
dictames  dos  superiores  e  os 
imitam.  El  abad,  de  lo  que 
canta,  yanta;  o  abbade,  do 
que  canta  jauta;  rif.  com 
que  se  denota,  que  cada  um 
deve  viver  c  susteníar-so 
do  seu  trabalho. 

Abada./.  Abada:  rliinoceron- 
íe,  bicorne  da  Africa.  Rhi- 
noceros,  ontis. 

Abadejo,  m.  Abadejo  ou  ba- 
dejo; nome  vulgar  do  peixe 
que,  depois  de  salgado  c 
curado,  se  chama  bacalhau. 
A  sua  pesca  niai.->  abundan- 
te é  na  Terra  Nova  e  no  Ca- 
ho-Brcton.  Gadus  morlaia; 
:!lveloí!,  pespita,  pássaro. 
Motacilla.  Ckiuda  tremula: 
—  vacca-loura,  insecl'o.  Sca- 
raltc.ns,  i. 

Abadengo,  ga.  adj.  Abbacial; 
o  que  pertence  no  senhorio, 
territorio  ou  jnrifdicção  do 
abbade.  Ahhatialis,  vd  ad 
nbhatem  pertinens:  —  m. 
(ant.)  o  que  disfructa  ou 
possue  bens  pertencentes  a 
uma  abbadia.  Abhatialis  ier- 
riíorii,  vel  pra'dli  dominus. 

AnADEux  VK.  o.  (nant.)  Abader- 
nar ;  segurar  com  badernas ; 
tomar  badernas.  Ftmicidis 
consfrinr/p.re. 

Akades.  vi.  Nume  com  que  os 
alveitares  designam  as  mos- 
cas cantharidas. 

Abadesa./.  Abbadessa;  a  su- 
periora das  communidades 
religiosas.  Ahbatissa,  a: 

Abadía./.  Abbadia;  dignida- 
de de  abbade.  Ahhatis  ccclc- 
sia,  monasterinm,  tcrrito- 
rium,  ditio,  fimdns,  vecti- 
galia. 

Abadiado,  rn.  (ant.)  Abbadia- 
do;  territorio  pertencente  a 


ABA 

abbadia.  Abbatice  territo- 
riiim. 

Abadiato,  m.  Dignidade  de 
abbade.  Abbatis  munus  sive 
digniias. 

Abadon.  m.  (li.  s.)  Abaddon, 
rei  dos  gafanhotos,  segundo 
o  Apocalypse;  nomo  de  Sa- 
tanaz,  que  significa  exter- 
minador. Doimon  extermi- 
nator. 

Abahak.  n.  (inus.)  Exhalar, 
evaporar.  Exhalare. 

Abajada.  /.  (ant.)  Descida. 
Desoensio,  onis. 

Abajado,  da.  adj.  (anf.)  Abai- 
xado; descido :  —  rebaixa- 
do; abatido,  humilhado.  Dc- 
pressus,  a,  um. 

Abajamiento,  m.  (ant.)  Abati- 
mento; diminuição,  de.-sfal- 
que  ou  desconto.  Diminuiio, 
onis:  —  abatimento;  descré- 
dito, adversidade,  que  dimi- 
nue  a  auctoridade  ou  digni- 
dade. Digaitatis  immimdio. 

Abajar,  n.  (ant.)  V.  Bajar. 

Aeajeza. /.  (ant.)  Y.  Bajeza. 

Abajo,  adv.  Abaixo;  na  parte 
inferior.  Infra,  deorsnm. 

Abajor.  m.  (ant.)  V.  Bajura. 

Abajador.  7n.  Moço  emprega- 
do no  serviço  das  minas. 

Abalado,  da.  adj.  (ant.)  Oeco; 
esponjoso.  Fnngosus,  a,  um. 

Abalanzado,  adj.  Abalançado; 
arrojado,  audaz,  resoluto. 
Intrépidas,  a,  um.  Aiidax, 
acis :  —  contrabalançado. 
Comparatus,  pondcratus,  a, 
um. 

Abalanzamiento.  in.  Arremes- 
so;  movimento  súbito,  com 
esforço.  Conjectio,  onis. 

Abalanzar.  a.B;ilancear ;  igua- 
lar com  os  pesos.  JEquare 
lances :  —  arrojar,  impellir. 
Impeliere,  piropelere:  —  r. 
abalançar-se;  arrojar-se  a 
algum  perigo,  accommetter. 
Se  in  discrimeti  inferre; 
cdium  impetcrc. 

Abalar,  a.  (ant.)  Abalar,  agi- 
tar. Agitare. 

Abaldonadamente.  adv.  (ant.) 
Abatidamente,  vilmente,  ab- 
jectamente. Humilitcr. 

Abaldonar,  a.  (ant.)  Baldoar; 
envilecer,  aviltar,  fazer  des- 
prezível. Vilem,  ou  vile  red- 
dere. 

Abalear,  a.  Coínhar;  limpar 
os  cereaes,  separa-los  da  pa- 
lha c  do  casillo  com  a  vas- 


ABA 

soura.  Seopis  in  arca  fru- 
menta  inundare. 

Abalgar.  m.  (ant.  med.)  Re- 
medio purgativo.  Medica- 
men  quoddam  expurgans. 

Abalizar,  a.  Abalizar;  demar- 
car, notar  com  balizas.  Me- 
lare. 

Aballar,  a.  (ant.)  Abater;  dei- 
tar por  terra.  Humi  affligere, 
prostrare: — levar  ou  con- 
duzir. Portare,  deducere: — 
mover  com  difficuldade :  — i 
(pint.)  rebaixar. 

Aballestar,  a.  (naut.)  Alar, 
içar,  puxar  para  cima  com 
cabos.  Attolere,  funes  tra- 
here. 

Abalorio,  m.  Avellorío,  roca- 
lha;  contas  de  vidro  de  di- 
versas cores  para  varios  usos. 
Spthcerulcs  vitra. 

Abanacion.  m.  Abannação ;  des- 
terro por  um  anno.  Abanna- 
tio,  onis. 

Abanar,  a.  (ant.)  Y.  Abanicar. 

Abanco,  m.  (ant.  p .  Gal.)  Y. 
Avanço. 

Abandalizar,  a.  Y.  Abanderi- 
zar. 

Abanderado,  m.  (mil.)  Porta- 
bandeira;  official  que  leva 
a  bandeira.  Vexillarius:  — 
o  que  nas  procissões  ou  días 
de  regosijo  leva  a  bandeira. 
Sacroi  aut  popularis  pompee 
signifer. 

Abanderar,  a.  Embandeirar; 
dar  ao  navio  os  necessários 
documentos  para  auctorisar 
a  sua  bandeira.  Commeatum 
et  vexillum  concederé. 

Abanderia./  Bando;  partida, 
facção,  parcialidade.  Factio, 
onis. 

Abandeeizador.  m.  Sedicioso; 
o  que  levanta  bandos  e  par- 
tidos. Factiosus. 

Abanderizar,  a.  Abandoar;  di- 
vidir e  levantar  os  povos 
em  bandos.  Seditionem  fa- 
ceré; vocare  in  partes. 

Abandonadamente,  adv.  Aban- 
donadamente; em  abandono, 
ou  desamparo.  Derelictui, 
aliqiiid  pro  derelicto  habere. 

Abandonado,  p.  p.  Abandona- 
do; desamparado.  Dcreli- 
ctus,  desertiis,  a,  um. 

Abandonado,  da.  adj.  Abando- 
nado, descuidado,  pregui- 
çoso. Negligens,  cntis:  — 
abandonado,  dissoluto,  per- 
dido. Vir  perdiiissimus. 


ABA 

ABANDONAJaiENTO.    Wí.  V.  Ábuil- 

dono. 

Abaudonak.  a.  Abandonar ; 
deixar  de  todo,  desamparar. 
Ddinquere,  desereve :  —  r. 
abandonar-se;  entregar-se  á 
ociosidade  e  aos  vicios;  des- 
cuidar dos  seus  interesses  e 
obrigações.  Socordice  su  at- 
que  igaavice  tradere :  —  per- 
der o  animo,  render-se  ás 
adversidades  e  contratem- 
pos. Ánimo  cadere,  deficere. 

Abandono,  m.  Abandono;  ac- 
ção e  effeito  de  abandonar. 
Desertio,  derelictio. 

AuANicAR.  a.  Abanar;  agitar 
o  ar  com  leque  ou  abano. 
Flahdlo  ventilare. 

Abanicazo.  m.  Pancada  de  le- 
que. Collissus  flabello  impa- 
ctus. 

Abanico,  m.  Abanico;  leque  de 
papel  ou  eeda  com  varetas. 
Flabelhim,  i:  —  (fig.)  leque; 
cousa  quü  tem  a  forma  de 
leque  aberto.  Abanicos  de 
Clapos  (fr.  btírl.J;  espióos, 
denunciantes.  Delatores:  — 
(germ.)  espada.  Ensis. 

Abanilo.  m.  dim.  de  Abanico. 

Abanillo,  m.  Lenço  de  pregas 
roliças  que  antigamente  se 
usava  no  pescoço  como  ador- 
no. Torquis  linteus  canali- 
culatim  complicatus. 

Abanino.  m.  Guarnição  de  gaze 
que  as  damas  punham  no 
cabeção  dos  seus  vestidos. 
Lineus  colli  amictus. 

Abaniqueo,  m.  Abañadura, 
abano ;  acção  de  abanar  ou 
o  modo  de  abanai-.  Ventíla- 
tio,  onis. 

Abaniquero,  ka.  s.  Lequeiro; 
o  que  faz  ou  vende  leques. 
Flabellorum  arlifex,  ven- 
ditor. 

Abano,  m.  (ant.)  Y.  Abanico. 

Abantal,  m.  (ant.)  V.  Devan- 
tal. 

xVüANTAK.  n.  (ant.naiit.)Yogn.x\ 
remar  avante.  Eemis  naví- 
gare,  remi  agi. 

Abanto,  m.  Abanto;  ave  simi- 
Ihante  ao  abutre,  porém 
mais  pequena  e  com  maior 
cauda.  Vídtur,  eris. 

Abaratado,  p.  p.  de  Abaratar. 
Abaratado,  abarateado.  T7- 
lius  emptus,  vennndaius. 

Abakatador.  s.  Barateador, 
barateiro;  o  que  vende  ba- 
rato. Facilis  venditor:  —  o 


ABA 

que  regateia  muito  ao  com- 
prar. Qui  depretio  contendit. 
Abaratar,  a.  Abaratar,  aba- 
ratear;  fazer  mais  barato, 
abaixar  em  preço  qualquer 
cousa.  Pretium  alicujus  rei 
minuere.  Usa-se  mais  como 
neutro  reciproco. 
Abarbetar,  a.  (nat.)  Amarrar 

com  pedaços  de  mealhar. 
Abarca./.  Abarca;  calçado  de 
coiro  cru,  de  que  usam  os 
campouezes.  Pero,  onis. 

Abarcado,  da.  o.dj.  (ant.)  Cal- 
çado com  abarcas :  —  abar- 
cado; cerrado  ou  fechado 
entre  os  braço?.  Complexus 
bradais,  inter  brachia  clau- 
siis. 

Abarcadok,  ra.  s.  Abarcador; 
o  que  abarca.  Manu,  rnani- 
bns,  aui  brachiis  compre- 
Jiensor. 

Abarcadura./.  Abarcamento; 
acção  ou  eifeito  de  abarcar, 
Complexus,  comprehensio, 
onis. 

Abarcamiento,  rn.  V.  Abarca- 
dura. 

Abarcar,  a.  Abarcar;  cingir 
com  os  braços  ou  com  as 
mãos.  Bradiiis  aut  manibus 
comprdicndere :  —  abarcar; 
comprehender,  conter  em  si 
muitas  cousas.  Comprehen- 
dere,  continere,  complecti: 
(fig.)  abarcar;  emprehender 
muitos  negocios  a  um  tem- 
ido. Multa  sirnul  aggredi, 
moliri. 

Abarcón,  m.  Braçadeira;  ar- 
gola de  ferro  que  prende  a 
lança  nas  tesouras  do  co- 
che. Petinaculum,  i. 

Abarloar,  a.  (ant.  naut.)  Bar- 
laventear :  —  (inus.)  atracar. 

Abarquero,  m.  Abarqueiro;  o 
que  faz  abarcas. 

Abarquillado,  da.  adj.  Encur- 
vado; em  forma  de  barco. 
Incurvatus,  a,  ura. 

Abarquillar,  a.  Encurvar  ou 
13Ôr  uma  cousa  á  maneira  de 
barco.  Incurvare,  infiectere. 

Abarracado,  p.  p.  de  Abarra- 
carse. 

Abarracamiento,  m.  Abarra- 
camento;  acção  de  abarra- 
car-se. 

Abarracarse,  r.  Abarracar-se; 
inetter-se  em  barracas.  Ta- 
gtiriis  se  protegeré. 

Abarrado,  da.  adj.  (ant)  Y. 
Barrado. 


ABA  3 

Abarradura.  /.  Embate.  Col- 
lissus, vs. 
Abarraganado,  da.  adj,  (ant.) 
Abarregado,  amancelaado. 
Qui  habet  concubinam. 
Abarraganamiento,  m.  Abar- 
regamento,  amancebamento, 
trato  illicito  entre  homem  e 
mulher.  Concubinattts,  tis. 

Abarraganarse,  r.  (ant.)  Abar- 
regar-se,  amaucebar-se,  ter 
trato  illicito  por  largo  tem- 
po com  pessoa  de  diverso 
sexo.  Impurce  libidini  se  de- 
dere:  —  tomar  qualquer  te- 
cido a  consistencia  de  bar- 
regana. 

Abarramiento,  m.  (ant.)  Y. 
Abarradura. 

Abarrancadero,  m.  Atoleiro, 
lodaçal,  atascadeiro.  Locus 
ca'nosus,  salebrosus: — (fig.) 
atoleiro;  negocio  ou  lance 
de  que  se  não  pode  sair  fa- 
cilmente. Difficilis,  operosa 
res. 

Abarrancamiento,  m.  (ant.) 
Acção  e  eifeito  de  fazer  bar- 
rancos ou  de  abarrancar-se. 
In  salehras  luto  plenas  im- 
mersio :  —  (naut.)  encalho. 

Abarrancar,  a.  Embarrancar; 
metter  em  barrancos:  —  fa- 
zer barrancos.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco  na  pri- 
meira significação.  Fossis 
ant  salebris  vias  interclu- 
dere:  —  (naut.)  encalhar :  — 
''•  (fiffò  embarrancar-se ; 
metter-se  cm  alguma  diffi- 
culdade  ou  empenho  com 
mau  resultado.  Difficili  ne- 
gotio  implicar  i . 

Abarrar,  a.  Esbarrar;  atirar 
alguma  cousa  contra  outra 
mais  dura.  Allidere. 

Abarraz.  m.  (anf.)Y.  Albarraz. 

Abarrenar.  a.  V.  Barrenar. 

Abarrer,  a.  V.  Barrer. 

Abarera. /.V.  Regatona. 

Abarrisco,  adv.  (ant.  e  chul.) 
Abarrisco,  indistinctamente, 
desordenadamente,  sem  es- 
colha. Indiscriminatim. 

Abarrotamiento,  m.  Acçãx)  e 
eífeito  de  abarrotar. 

Abarrotar,  a.  Barrar;  através 
sar  com  barras  de  feíTo  ou 
barrotes.  Vinculis  ferreis, 
siveligneis  arctarc:—  (naut.) 
abarrotar;  encher  até  ás  es- 
cotilhas. JYav'em  implere,  re- 
plere,  Giimvlarc:  —  r.  abar- 
rotar-se. 


4  ABA 

Abarrote.  7n.  (ant.)  Balote; 
fai-do  pequeno,  próprio  j^ara 
occupar  o  intervallo  dos 
maiores.  Mercium  fasciculus 
spaiia  navis  intervacantia 
explecturiis. 

Abas.  m.  Abas;  nome  de  um 
peso  da  Pérsia  que  serve 
unicamente  de  pesar  as  pe- 
rolas;  é  «ma  oitava  parte 
menos  que  o  quilate  da  Eu- 
ropa. 

Abasis.  m.  Abássis  cu  Abássi; 
moeda  de  prata  de  Baçorá, 
que  tomou  o  nome  do  califa 
Abbas  que  a  mandou  cunhar. 

Abastadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Abastadamente,  abundante- 
mente, copiosamente.  Abiin- 
datiter,  copióse. 

Abastamiento,  m.  (ant.)  Abas- 
tamento,  abundancia,  copia. 
Ajfflueidia,  copia,  m. 

Abastanza.  /.  (ant.)  Abastan- 
ça. Y.  Abastamiento. 

Abastar,  a.  (ant.)  Abastar, 
abastecer.  Siigr/erere.  Usa- 
va-se  também  como  reci- 
proco:—  m.  bastar  ou  ser 
sufliciente.  Sufficerc. 

Abastardar.  ?í.  (ant.)  Abastar- 
dar. V.  Bastardear. 

Abastecedoi;,  ra.  s.  Abastece- 
dor; o  que  abastece.  Anno- 
nce,  caidione  data,  ne  nn- 
quam  dcficiaf,  curator  con- 
mtitutu.'}. 

Abasteceu,  a.  Abastecer;  pro- 
ver  de  víveres  e  outras  cou- 
sas neccssari  as.  An7io)io'  alia- 
rumqvc  rcrum  copiam  pa- 
rare. 

Abastecimiento,  m.  Abasteci- 
mento; aceâo  e  eíieito  de 
abastecer.  Annomc  parafns. 

Abastisiiesto.  m.  (ant.  )  V. 
A  bastccimient  o . 

A  BASTIOXAR.  a.  Abaluartar ;  for- 
mar bastiões  ein  alguma  pra- 
ça de  guerra  para  fortiíica- 
la.  Proj)ii(jnaculis  muñiré. 

Abasto,  m.  Abasto;  provisão 
de  mantimentos.  Annona, 
(v:  —  entre  os  bordadores  a 
peça  ou  peças  menos  princi- 
paes  da  ol  )ra : —  nd  c.  m.  (ant. ) 
copiosa,  aimndaiitomente. 

Abatanado,  da.  adj.  Apisoado, 
batido,  preparado;  diz-se  dos 
pannos.  Pavitas.  Tussus. 

Abatanar.  «.  Apisoar;  bater, 
preparar  c  amaciar  os  pan- 
nos. Lanncoü pannos  sfipare 
tundcrc,  polirc. 


ABA 

Abate,  m.  Minorista,  vestido 
á  romana.  Veste  non  talari, 
,  at  clericali  indidus. 

Abate,  (inter j.)  Retira-te,  acau- 
tela-te, guarda-te.  Cave. 

Abatear.  a.  (inus.)  Lavar.  La- 
vare, ahluere. 

Abatidamente,  adv.  m.  Abati- 
damente, com  vileza,  humi- 
Ihadamente.  Abjecfe. 

Abatidísimo,  ma.  adj.  stip.  de 
Abatido.  Abatidíssimo.  Ab- 
jectissimus,  a,  um. 

Abatido,  da.  adj.  Abatido,  des- 
prezível ;  baixo,  fraco,  humi- 
lhado. Hinnilis,  vilis,  abje- 
cfus :  —  arruinado,  destrui- 
do, deitado  por  terra.  Pros- 
tratus,  a,  nm. 

Abatidor.  adj.  Abatedor:  — 
TO.  (anaf.)  abaixador,  depres- 
sor. Depressor,  oris. 

Abatimiento,  to.  Abatimento; 
acçào  e  effeito  de  abater :  — 
abatimento;  humildade  ou 
baixeza  de  condição  ou  es- 
tado. Generis  humilitas, 
ignobilifas :  —  abatimento, 
prostração,  falta,  quasi  to- 
tal, de  forças.  Virium  dcfe- 
ctio,  infirmitas:  —  (naid.) 
abatimento;  declinação  que 
faz  o  navio  da  linha  do  seu 
rumo,  por  causa  dos  ventos 
ou  correntes.  Navis  vento 
aut  mari  impeliente  ¿t  recto 
curso  declinatio. 

Abatir,  o.  Abater,  derribar, 
deitar  jior  terra.  Dcjicere, 
evertere:  —  (fig.)  shatcr,  hu- 
milhar, envilecer.  Usa-se 
também  cumo  reciproco.  De- 
primerc,  jyrobro  afficcre :  — 
abater;  fazer  perder  o  ani- 
mo, as  forças.  Aliciijiis  ani- 
mnm  aut  vires  franr/ere. 
Usa-se  mais  commummente 
como  reciproco:  —  (naut.) 
abater,  descair;  ir  perdendo 
a  direcção  mais  convenien- 
te por  causa  dos  A'entos  ou 
correntes.  JVavim  vento  aid 
mari  impeliente  t<  recto  cur- 
su  declinare:  —  (navt.)  aba- 
ter; desfazer  ou  desmanchar 
os  camarotes  e  outras  cou- 
sas das  embarcações.  Navis 
cubicula  destruere: — r.  bai- 
xar, descer.  Descenderé. 

Abaton.  to.  Abaton;  edificio 
onde  era  prohibido  entrar, 
o  qual  os  habitantes  de  Rho- 
des  fizeram  para  fecharem 
o  trophéu  que  a  rainha  Ar- 


ABD 

temisa  victoriosa  fizera  le- 
vantar. Abaton. 

Abauga. /.  Abauga;  fructo  de 
uma  especie  de  palmeira  da 
America  hespanhola,  do  ta- 
manho de  um  limão  e  simi- 
Ihante  a  elle. 

Abaxadero.  to.  (ant.)  Declive, 
queda,  ladeira,  costa  abaixo 
de  um  monte.  Declivis,  ve. 

Abaxamiento.  7ti.  (ant.)Y.  Aba- 
jamiento. 

Abaz.  to.  (ant.)  Aparador. 

Abcesion./.  Abscessão;  passa- 
gem de  humores  de  um  para 
outro  lo^iw.Submotio,  amo- 
tio. 

Abcision./.  (cir.)  Abscisão,  ab- 
sc^são,  excisào;  corte  de  um 
membro,  feito  com  instru- 
mento talhante,  em  parte 
moUe  do  corpo.  Abscisio, 
onis. 

Abdelari.  to.  (bot.)  Abdelavi; 
planta  do  Egypto,  que  dá 
um  fructo  oblongo  similhan- 
te  ao  melão. 

Abdicación,/.  Abdicação;  re- 
nuncia voluntária  de  um 
cargo,  de  uma  dignidade, 
etc.: — abdicação;  acção  de 
abdicar.  Abdicatio,  onis. 

Abdicar,  a.  Abdicar;  deixar 
ou  renunciar  inteiramente: 
diz-se  fallando  das  dignida- 
des. Abdicare: — (for.)  ab- 
dicar; renunciar  de  própria 
vontade  o  dominio,  proprie- 
dade ou  direito  de  alguma 
cousa.  Abdicare :  —  (for.  p. 
Ar.)  revogar,  annullar,  abo- 
lir, apagar.  Abolere. 

Abdomen,  to.  (anat.)  Abdomen, 
barriga,  ventre;  terceira  e 
ultima  cavidade  do  corpo 
humano  que  contém  os  in- 
testinos. Abdomen,  inis. 

Abdominal,  adj.  (anat )  Abdo- 
minal; que  tem  relações  com 
o  abdomen.  .4d  abdomen  per- 
tinens. 

Abdominoscopia.  adj.  (med.  e 
anat.)  Abdominoscopia;  ex- 
ploração do  abdomen. 

Abducción.  /.  (anat.)  Abduc- 
çâo;  movimento  que  afasta 
um  membro  ou  qualquer 
outra  parte  do  plano  medio 
que  se  suppoe  dividir  lon- 
gitudinalmente o  corpo  em 
duas  metades  similhante.s 
ou  symetricas:  —  abducção; 
movimento  para  a  parte  de 
fora.  Abductio,  onis. 


ABE 

Abducik.  a.  Abduzir;  separar 
da  linha  medía  o  cixo  do 
corpo.  Ahdiccere.  Disjunr/ere. 

Abeadores.  m.  pl.  Aviaduras; 
liços  usados  nos  teares  de 
tecer  velludo  de  seda. 

Abecé.  in.  ABC.  (pronunc.  abe- 
cé) Alphahetum,  i;  (fig.)  os 
principios  ou  rudimentos  de 
alguma  sciencia  ou  faculda- 
de. Scientiarum  elementa. 

AisECEDARio.  m.  Abecedario;  a 
ordem  ou  serie  das  letras  de 
cada  lingua.  Alphahetum,  i. 

Abechuco.  m.  (ant.)  Francellio, 
ave  de  rapina.  Cenchris 
idis;  tinnv7ici¿lus,  i. 

Abdul.  m.  Álamo  branco,  ar- 
vore de  vinte  a  trinta  pés 
de  altura,  cuja  casca  se  usa 
para  tingir  de  amarello  ro- 
xo; sua  madeira  tem  va- 
rias serventias.  Beiula  al- 
nus. 

Abeitar.  n.  (ant.)  Enganar,  il- 
ludir.  Decijjcre,  illudere. 

Abeja./.  Abelha;  insecto  alado 
da  familia  dos  hymnópteros 
de  Linneo,  que  produz  a  cera 
e  o  mel.  Apcs,  is:  —  (astr.) 
nome  de  uma  constellaçào 
meridional. 

Abejar,  m.  V.  Colmenar:  —  adj. 
com  que  se  distingue  uma 
qualidade  de  uva  muito  agra- 
dável ás  abelhas.  Uca  ai^iana. 

Abejarrón,  m.  Besouro  de  cor 
cinzenta  e  que  ao  voar  zumbe 
com  muito  ruído.  Na  parte 
anterior  do  corpo  tem  man- 
chas negras  que  represen- 
tam, com  bastante  proprie- 
dade, uma  caveira.  Scara- 
heiís,  strididus,  i. 

Abejaruco,  m.  Abejaruco,  ou 
abelheiro;  ave  de  arribação 
similhante  ao  papafigo,  e  que 
come  as  abelhas.  Mcrops, 
opis. 

Abejera./,  (ant.  p.  Ar.)Y.  Col- 
menar:—  toronjil  (ant.).  Er- 
va cidreira.  Ajiiastrum,  i. 

Aeejeria./.  (ant.)Y.  Colmenar. 

AjsEjERo.m.V.  Colmenero: — (p. 
Ar.)  abejaruco. 

Abejica,  li. a,  ia.  /.  dim.  de 
Aleja.  Abelhinha.  Apiciãa, 
a;. 

Abejón,  m.  Abelhão;  macho  da 
abelha  mestra.  Fucus,  i:  — 
besouro  negro  do  tamanho 
de  uma  políegada, coberto  de 
pello,  armado  de  ferrão  e 
que    zumbe     quando    vôa. 


ABE 

Spldnx  spjírifcr:  ambos  ¡)cr- 
tencem  á  classe  dos  hymnó- 
pteros de  Linneo: — jogo  en- 
tre tres  pessoas,  uma  das 
quaes,  collocando-se  no  meio 
e  pondo  as  mãos  juntas  dian- 
te da  boca,  faz  um  ruido  si- 
milhante ao  do  besouro;  e 
entretendo  assim  os  outros 
dois,  procura  dar-Ihes  bofe- 
tadas, evitando  recebe-las. 
Alaparum  liidus:  — jugar  con 
alguno  al  abejón  (fam.);  tc-lo 
em  pouco,  cassoa-lo.  Despi- 
cere,jocis  lacessere. 

Abejonazo.  m.  augm.  de  Abe- 
jón. Grrande  abelhão. 

Abejoncillo.  m.  dim.  de  J.be- 
jon.  Pequeno  abelhão. 

Abejorro,  m.  V.  Abejarrón. 

Abejuela.  /.  dim.  de  Abeja. 
Abelhinha. 

Abejuno,  na.  adj.  O  que  \)VA'- 
tence  ás  abelhas. 

Abela.  /.  Especie  de  álamo 
negro. 

Abella./.  (ant.  xjrov.jV.  Abeja. 

Abellacado,  da.  adj.  Avelha- 
cado;  que  tem  hábitos  de  ve- 
lhaco. Subdolosus,  a,  nm. 

Abellacar,  a.  (ant.)  Avelha- 
car;  envilecer,  estimar  em 
pouco :  —  r.  fazer-se  velhaco. 
Pellacem,  vilem,  inalignnm 
fieri. 

Abellar.  m.  (ant.  prov.JY.  Abe- 
jar. 

Abellero.  (ant.  prov.J  V.  Abe- 
jero. Colmenero. 

Abellotado,  da.  adj.  O  que 
tem  a  figura  de  bolota.  Ad 
glandis  similitndincmf actas. 

Abellotar,  o.  Dar  a  qualquer 
cousa  a  figura  de  bolota :  —  r. 
abellotar-se.  Ad  sirnilitudi- 
nem  glandis  faceré. 

Abelmosco.  m.  (bol.)  Ambreta; 
certa  flor  de  cheiro,similhan- 
te  ao  do  ámbar.  E  denomi- 
nada por  Linneo  Hibiscus 
abelmoschus. 

Abemolado,  DA.  adj. (mus.)  Abe- 
molado; mettido  em  bemol. 
Molliter  inflcxus  cantu. 

Abemolar,  a.  (mus.)  Abemolar ; 
metter  em  bemol;  adoçar, 
abrandar  suavemente  a  voz 
no  canto.  Vocein  demittere, 
flectere  molliter, 

Abenencia  /.  (inus.)  V.  Ave- 
nencia. 

Abenuz.  m.  (T.  ant.  árabe).  Y. 
Ébano. 

Ai!Éí\OLA  ou  Abkñula./.  (ant.) 


ABE  5 

Pestana  do  olho.  Falpebrce 
cilium. 

Abeptimia.  /.  Abepithyraía; 
nome  dado  á  paralysia  do 
plexo  solar,  pela  qual  cessa 
a  communicação  entre  as  vis- 
ceras abdomiuaes  e  o  sys- 
tema  nervoso.  Eesolutio  ner- 
vorum. 

Aberenjenado,  da.  adj.  Abe- 
ríngelado;  o  que  tem  cor  de 
beringela,  ou  se  parece  com 
ella.  Subviolaceus,  aut  ad 
formam  melongence  composi- 
tus. 

Abernardarse.  r.  (Imrl.)  Ir- 
ritar-se,  encolerizar-se,  en- 
furecer-se;  fazer  de  bravo, 
de  valentão.  (Empregado  por 
Quevedo)  Furiari. 

Aberxuncio.  (inus.)  Y.  Abre- 
nuncio. 

Aberración.  /.  (asir.)  Aberra- 
ção; movimento  apparente 
que  se  observa  nas  estrellas, 
attribuido  ao  da  luz  combi- 
nado com  o  movimento  an- 
nual  da  terra:  —  (fig-)  acção 
de  aberrar,  desvio: — do  sen- 
tido, do  jmzo.  Aberratio,  onis. 

Aberrugarse.  r.  Enverrugar- 
se;  cobrir-se,  encher-se  de 
verrugas  ou  rugas.  Rugare. 

Abertal,  adj.  Y.  Tierra  aber- 
tal. 

Abertero,  a.  adj.  (T.  do  R.  de 
Val.)  Y.  Abridero. 

Abertura./.  Abertura;  acção 
de  abrir.  Apertio,  onis:  — 
fenda  aberta.  Rima,  fissura, 
ce: — (fig.)  acto  solemne  com 
que  se  dá  principio  a  alguma 
funcção  publica,  v.  g., a  aber- 
tura das  aulas,  do  congres- 
so,  etc.  Gymnasii,  scholo?,  avt 
ccetuscujusque  solemnis  aper- 
tura :  —  franqueza,  ingenui- 
dade no  trato  e  conversação. 
Apertus,  simplex  animns: — 
(for.)  o  acto  jurídico  de  abrir 
o  testamento  cerrado.  Tabu- 
larum  apertura.  Aberturas 
(fr.  prov.)  na  costa  do  mar, 
as  enseadas:  em  terra,  as 
gretas  formadas  pela  sccca, 
ou  torrentes.  Ora}  maritimce 
recessus,  vel  terree  hiatus. 

Abes.  adv.  (ant.)  Apenas:  díífi- 
cultosamente,  cora  trabalho. 
Difficultcr. 

Abesamo.  7n.  (ant.  med.)  Abe- 
sano  ou  abesanum;  um  dos 
nomes  do  oxydo  amarello  de 
ferro. 


6  ABI 

Abesana.  /.  (T.  do  li.  iVAr.) 
Abesana;  junta  de  bois  de 
lavoura.  Boum  paria:  —  pri- 
meiro sulco  e  os  parallelos 
feitos  com  o  arado.  V.  Be- 
sana. 

Abeso,  a.  aâj.  (ant.)  V.  Avieso. 

Abestiado,  da.  adj.  O  que  em 
sua  figura  ou  em  suas  acções 
é  similhantc  ás  bestas.  Bes- 
tiis  simUis. 

Abestiarse,  r.  Embrutecer-se; 
tornar-se  similhante  a  um 
bruto.  Ohbrutesccrc.  Hehe- 
tem  fieri  cequè  üc2iecudem. 

Abestionar  a.  (ant.)  V.  Abas- 
tionar. 

Abestola/.  (ant.)  Arrelliada; 
ferro  no  pé  da  aguilhada 
com  que  se  limpa  o  arado. 
liallum,  i. 

Abesteuz.  m.  (ant.)  V.  Aves- 
truz. 

Abete,  adj.  Fabete;  pequeno 
ferro  com  um  <2;ancho  em  cada 
extremidade  para  segurar  no 
taboleiro  o  panno,  quando  se 
trabalha  com  as  tesouras. 
Uncus  duplex,  qtio  lanea  tela 
tabula'-  aã  tunãendum  affigi- 
tur:  —  (ant.)Y.  Abeto. 

Abeterno.  loc.  latina.  Abeter- 
r.o;  desde  a  eternidade:  — 
desde  mui  antigo.  Antiqui- 
tus,  a,  um. 

Abetinote,  adj.  V.  Aceite  aheti- 
7iote. 

Abeto.  m.  Abeto;  arvore,  es- 
pecie de  pinheiro,  de  cujo 
tronco  distilla  a  terebiuthi- 
ua,  conhecida  pelo  nome  de 
oleo  de  abeto;  sua  madeira  se 
usa  com  preferencia  a  outras, 
para  os  instrumentos  músi- 
cos de  corda.  Piaus  abies. 

Abetunado,  da.  adj.  Betumi- 
noso; que  tem  as  qualidades 
do  betume.  Betumini  slmi- 
lis. 

Abetunar,  o.  (ant.)Y.  Embetu- 
nar. 

Abeva.  /.  (ant.  us.  no  R.  das 
As.)Y.  Abeja. 

Abeyera.  /.  (ant.  Ast.)  V.  Col- 
menar. 

Abezak.  a.  V.  Avezar. 

Abierta.  /.  V.  Abertura. 

Abierta,  adj.  Diz-so  de  uma 
vacca  que  é  muito  fecunda. 
J'\'tui  concipiendo  hahilis. 

Abiertamente,  adv.  m.  Aberta- 
mente; claramente,  sem  dis- 
simulação, manifestamente. 
Aperte.  Non  simúlate. 


ABI 

Abierto,  ta.  ]}■  2^-  ^''-  ^^  Abrir: 
—  adj.  aberto,  desembara- 
çado, razo,  plano.  Diz-se 
commummente  do  campo  ou 
campanha.  Patens,  entis:  — 
o  que  não  está  murado  ou 
cercado.  Muris  carens  :  — 
(fir/.)  sincero,  puro,  franco, 
manifesto,  evidente. .'IjXT/í/s, 
candidus,  simplex,  eis: — adv. 
m.  francamente,  claramente. 
Manifeste. 

Abietina. /.  (cliim.)  Abietina; 
materia  ciystallizavel  da  tc- 
rebinthina  dos  abetos.  Abie- 
tina, ce. 

Abietino.  adj.  V.  Aceite  Abeti- 
note. 

Abiga./.  (bot.)  Abiga;  é  o  teu- 
crium  chamapitis  de  Lin- 
neo. 

Abigarrar,  a.  Betar;  pintar 
de  varias  cores ;  matizar.  Di- 
versis  variegare  coloribus. 

Abigeato,  m.  (for.)  Abigeato; 
furto  de  gado.  Ábigeatus,  us. 

Abigeo,  m.  (for.)  Ladrão  de 
gado.  Abactor,  oris. 

Abigero.  m.  (ant.)  V.  Abigeo. 

Abigotado,  adj.  O  que  tem 
grandes  bigodes.  (Inventado 
por  Quevedo)  Magnis  mis- 
tacibus,  vel  superioris  barbee 
alis  instriictus. 

Abihae.  m.  V.  Alhiharon  Nar- 
ciso. 

Abil.  adj.  (inus.)  V.  Hubil. 

Abilentar.  a.  (inus.)  V.  Habi- 
litar. 

Abilentado.  m.  (inus.)  V.  Habi- 
litado. 

Abilidad.  /.  (inus.)  V.  Hahili- 
dad. 

Abilmente.  adv.  (inus.)  V.  Ha- 
bilmente. 

Abilitar.  ad.  (inus. )Y. Habili- 
tar, 

Abiltab.  a.  (ant.)  Y.  Aviltar. 

Abinicio.  Inc.  latina.  Abinicio; 
desde  o  principio,  ou  desde 
i-emota  antiguidade.  Ab  ini- 
tio. 

Abintestato.  loc.  latina.  Ab 
intestado;  diz-sc  d'aquelle 
que  morreu  sem  testamento. 
Zntestato: — m.  processo  re- 
lativo á  herança  dos  bens 
d'aquelle  que  morre  ab  in- 
testado. Judicium  de  Imre- 
dibus  intestati:  —  (fr.  fig. 
fam.)  estar  una  cosa  abin- 
testato; estar  sem  resguar- 
do, ao  abandono,  liei  curam 
abjicere. 


ABI 

Abirato.  loc.  latina.  Em  ac- 
cesso  de  ira. 

Abisinio,  nia.  s.  Abyssinio ;  na- 
tural da  Abyssinia. 

Abismal,  adj.  Àbysmal ;  o  que 
l^ertence  ao  abysmo.  Ad  abi-s- 
sumpertinens: — m.  cada  um 
dos  pregos  com  que  se  fixa 
o  ferro  na  haste  da  lança. 
Clavus  quo  lanceai  cuspisfi- 
gitur. 

Abismar,  a.  Aby smar ;  jjrecipi- 
tar  em  um  abj'smo.  Aliquem 
vel  rem  aliqnam.  in  profun- 
dum  abjicere :  —  confundir, 
abater.  Deprimere,  detru- 
dere,  perderé. 

Abismo,  m.  Abysmo;  profundi- 
dade, a  que  se  não  acha  fun- 
do. Aljyssus,  i: — o  inferno. 
Erebus,  gehenna,a': — o  que 
é  immenso  e  incomprehensi- 
vel.  Immensum,  incompre- 
liensibile. 

Abitable.  adj.  (ins.)  Y.  Hahi- 
tcúÂe. 

Abitacion./.  (inus.)Y.  Habita- 
ción. 

Abitaculo.  m.  (inus.)  Y.  'Ha- 
bitaculo. 

Abitar,  a.  (inus.)  Y.  Habitar. 

Abito,  n.  (inus.)  Y.  Habito. 

Abituar.  a.  (inus.)  V.  Habi- 
tuar. 

Abitud.  /.  (inus.)  Y.  Habitud. 

Abivar.  a.  (ant.)  Y.  Avivar. 

Abladorcillo.  m.  (ant.)  Y.  Ha- 
bladorciUo. 

Abitaque.  m.  Y.  Cuartón. 

Abitar,  a.  (mar.)  Abitar;  en- 
rolar, jjrender  a  amarra  nas 
abitas.  Anchorarias  funes 
ad  ligna  decussata  adstrin- 
gere. 

Abitón,  m.  (mar.)  Esvalteiros ; 
jiaus  em  que  se  fixam  as  es- 
cotas das  gavias. 

Abivas./.  pl.  («Zü.j  Avivas,  en- 
farte das  glándulas  paróti- 
das dos  cavallos.  Párolis, 
idis. 

Abispa.  /.  (atd.)  Y.  Avispa. 

Abispado,  da.  adj.  (ant.)  Y. 
Avispado. 

Abispero.  ?n.  (ant.)Y.  Avispero. 

Abizcochado,  da.  adj.  Abiscou- 
tado;  cozido  como  biscouto. 
In  o-ecocti  pañis  formamcom- 
2yositzis. 

Abizcociiar.  a.  Abiscoutar;  co- 
zer a  massa  ató  dar-lhe  a 
consistencia  de  biscouto,  ou 
a  forma  d'clle.  Pañis  more 
torrere. 


ABL 

Abjuración.  /.  Abjuração;  a 
acçàu  e  effeito  de  abjurar. 
Detestai  io,  onis. 

Abjukak.  a.  Abjurar;  renun- 
ciar solemnemente  a  qual- 
quer doutrina  ou  a  opinião 
falsa  e  perniciosa ;  retratar- 
se com  juramento.  Admis- 
sum  antea  errarem  juramen- 
to detcstari. 

Ablab.  m.  (hot.)  Ablab;  ar- 
busto do  Egypto. 

Ablación.  /.  (cir.)  Ablação; 
acção  de  separar  uma  parte 
qualquer  do  corpo,  um  mem- 
bro, um  órgão,  etc. 

Ablactacion.  /.  Ablactação; 
acção  ou  modo  de  desmamar 
as  crianças.  Ahlactaiio,  onis. 

Ablandador,  ra.  s.  O  que 
abranda.  Molliens,  cutis. 

Ablaxdadura.  /.  (ant.)  V. 
Ablandamiento. 

Ablandamiento,  m.  Abranda- 
mento; acção  e  eíieito  de 
abrandar.  AíoUitudo,  mollí- 
mentum,  i. 

Ablandante,  p.  a.  (ant.)  de 
Ablandar. 

Ablandar,  a.  Abrandar;  tor- 
nar brando  e  mollc  o  que 
era  duro.  MoUemreddere: — 
laxar,  suavisar.  MolUre,  le- 
nire: — fi¡/.  mitigara  ira  ou 
enojo  de  alguém.  Usa-se 
também  como  reciproco.  Se- 
dare iram,  lenir  e  a  nim  um : — • 
n.  temperar-se.  Diz-se  da 
estação  quando  diminue  em 
frialdade;  e  dos  gelos  e  ne- 
ves, quando  começam  a  der- 
reter-se.  Usa-sc  também  co- 
mo reciproco.  Frijus  mites- 
ccre. 

Ablandativo,  va.  adj.  O  que 
tem  a  virtude  de  abrandar. 

Ablandecer,  a.  (ant.)  Abran- 
decer,  abrandar. 

Ablandir.  a.  (ant.)  V.  Blandir. 

Ablano,  vj.  (p.  As.)N.  Avella- 
no. 

Ablativo,  m.  (cjrain.)  Ablati- 
vo; o  sexto  caso  da  declina- 
ção de  um  nome.  AUativi 
casus,  vcl  Ablativns,  i. 

Ablegacion./.  Ablegaçào ;  des- 
terro, que  segundo  as  leis 
romanas  podiam  pronunciar 
os  pães  contra  os  tillios. 
Abler/atio,  onis. 
Ablentador,  KA.  s.  (prov.)  V. 
Aventador. 

Ablentar,  a.  (prov.)  V.  Aven- 
tar. 


ABO 

Ablución./.  Ablução;  lavato- 
rio : — o  vinho  queo  sacerdote 
toma  depois  da  comraunhão, 
6  o  vinho  e  a  agua  que  se 
lhe  deita  sobre  os  dedos  e 
no  cálix.  Ablutio,  onis. 

Abluente.  adj.  (med.)  Abluen- 
te,  diluente,  abstergente. 
Abluens,  entis. 

Abluycion.  /.  (inus.)  V.  Ablu- 
ción. 

Abnegación.  /.  Abnegação ;  re- 
nuncia de  suas  próprias  pai- 
xões, e  de  seus  divertimen- 
tos./S'i/¿  ipsius  abnegatio,  ab- 
jectio. 

Abnegar,  a.  Abnegar;  renun- 
ciar voluntariamente  as  suas 
paixões,  os  seus  desejos. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Sua;  quemque  volun- 
tati  rennntiare. 

Abobado,  da.  adj.  Abobado; 
feito  bobo,  chocarreiro,  ca- 
turra. Stulío  similis. 

Abobamiento.  m.  Acção  e  ef- 
feito de  abobar  e  abobar-se. 
Stupiditas,  atis. 

Abobar,  a.  Abobar ;  fazer  bo- 
bo, inepto  a  alguém.  Usa-se 
também  como  reciproco.  St  u- 
peface  re: — V .  Em  bobar. 

Abobas,  adv.  (inus.)  Tolamen- 
te, loucamente,  ineptamen- 
te. JPatuè,  stolidh,  ineptè. 

Abocadear,  o.  Abocanhar ;  des- 
pedaçar, tirar  a  bocados  com 
os  dentes.  Aliquid  demorde- 
re,  derodere. 

Abocado,  p.  x*-  de  Abocar:  — 
adj.  applica-se  ao  vinho  que 
é  agradável  ao  paladar.  Mol- 
lis,  lenis:  —  approximado  a 
alguma  cousa.  Proclivis,  ve. 

Abocasiiento.  m.  A  acção  e  ef- 
feito de  abocar  e  abocar-se: 
—  Abocainento;  entrevista, 
conferencia.  Conventus,  col- 
loquium,  i. 

Abocar,  a.  Abocar;  segiu-ar 
com  a  btjca.  Entre  os  caça- 
dores diz-se  quando  o  cão 
segue  e  apanha  a  peça  de 
caça.  Ore  premere  aid  exci- 
Ijere: — chegar  alguma  cou- 
sa ao  sitio  em  que  ha  de 
obrar,  v.  g.,  a  artilheria,  as 
tropas.  Admovere,  appone- 
re,  adducere: — ^  começar  a 
entrar  na  boca  de  um  es- 
treito, de  uma  barra.  Por- 
tum  inr/redi:  —  r.  juutarem- 
sc  duas  ou  mais  pessoas  em 
conferencia  para  tratar  de 


ABO  7 

um  negocio.  Congredi,  con- 
venire. 

Abocardado,  da.  adj.  Que  tem 
a  boca  em  forma  de  trom- 
beta. (Canhão,  ou  qualquer 
arma  de  fogo.)  In  tuba}  for- 
mam ore  compósito. 

Abochornadamente,  adv.  Com 
grande  calor. 

Abochornar,  a.  Abafar  de  ca- 
lor. Causar  bochorno  en  la 
cabeza  el  excesivo  calor;  es- 
quentar a  cabeça  o  excessi- 
A'O  calor.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco.  Adurere :  ■ — 
fig.  fazer  corar  de  vergo- 
nha; irritar,  estimular.  Ore 
ruborem  siiffnndere;  aliqnem 
irritare,  instigare. 

Abocinado,  da.  adj.  V.  Arco 
Abocinado. 

Abocixadura.  /.  V.  Abocina- 
miento. 

Abocinamiento,  m.  Acção  e  ef- 
feito de  abocinar. 

Abocinar,  a.  (arch.)  Embosi- 
nar,  dar  a  um  arco  volta  aba- 
tida ou  de  sarajianel.  Diva- 
ricctre:  —  dar  a  figura  de  bo- 
sina.  BuccincE  formam  daré : 
—  n.  (fam.)  afocinhar.  Pro- 
cumbere. 

Abofkllar.  n.  Tufar,  inchar, 
V.  g.,  as  bochechas,  a  pelle, 
etc.  Inflare  buceas,  pellem: 
Diz-se  também  fallando  dos 
estofos. — jig.  ensoberbecer- 
se. Insolcnter  se  efferre. 

Abofeteadob,  ra.  s.  o  que  dá 
bofetadas.  Alijñs  ca^dens:  — 
fg.  o  que  ultraja.  Qui  alteri 
injuriam  affert. 

Abofetear,  a.  e  r.  Esbofetear; 
dar  bofetadas,  bofetões  em 
alguém.  Depalmare. 

Abogacía.  /.  Advocada,  ou 
avogacia;  profissão  de  ad- 
vogado ou  exercício  de  ad- 
vogar. Causarían  2>(^t>'0ci- 
nium,  causidici  munus. 

Abogada./.  Advogada;  inter- 
cessora, patrona,  medianei- 
ra: titulo  que  particular- 
mente se  attribue  á  Santís- 
sima Virgem.  Adjuctrix,  eis. 
Patrona,  ce.  Depreccdrix, 
eis: — fig.  a  mulher  de  um 
advogado.  Uxor  causidici. 

Abogadear.  7i.  (fam.)  Fazer  de 
advogado.  Causam  piro  cdi- 
quo  dicere. 

Abogado,  m.  Advogado;  letra- 
do, aquelle  que  advoga  as 
causas  judicialmente.  Cau- 


3  ABO 

sidicus,  ci: — fu/,  protector, 
medianeiro.     Patronus,     i. 
Adjntor,  oris. 
Ahogador.  in.  (prov.)  V.  Mu- 
ñidor. 

AHOGALLA,  AGALLA  DE  ROBLE. 

/.  Galha;  noz  pequena  de 
carvalho.  Gcdla,  ce. 

AnoGAMiEKTo.  m.  (ant.)  Acção 
e  eifeito  de  advogar. 

Abogar,  n.  Advogar;  a.  exer- 
cer a  profissão  de  advogado. 
Cansam  agere  alicvjus:  — 
(fain.)  fallar  a  favor  de  al- 
guém, isto  é,  defende-lo,  pa- 
trocina-lo, protege-lo.  Pro 
aliquo  deprecari. 

Aeohetado,  da,  culj.  Inchado, 
entumecido.  Turne factus^  a, 
um. 

Abolexgo.  m.  Avoengo;  (gen.) 
ascendencia  de  avós  e  bis- 
avós. Gemís  maioritm,  proa- 
vorum  series:  —  (for.)  pa- 
trimonio ou  herança  que 
vcm  de  antepassados.  Pa- 
trimonium,  lona  avita. 

AnoLEZA. /.  (anf.)  Vileza,  bai- 
xeza, ridicularia.  Dedecus 
admitiere.  Aliquid  turpiLer 
faceré. 

Abóllele,  adj.  Abolivel ;  o  que 
j)óde  ser  abolido. 

Abolición.  /.  Abolição ;  a  ac- 
ção e  efíeito  de  abolir.  Aho- 
litio,  onis. 

Abolicionismo,  m.  Sysíema  dos 
abolicionistas. 

Abolicionista,  m.  Nome  que 
se  dá  ao  partidario  da  abo- 
lição da  escravatura. 

Abolir,  a.  Abolir;  annullar 
uma  lei,  uso,  costume  ou 
cousa  similhante.  Aholere, 
delere. 

Abollado.  ad,j.  V.  Alechugado. 

Abolladura.  /.  Amolgadura 
que  resulta  da  pancada  na 
peça  delgada  de  metal.  Ca- 
vvm  contusione  formatwn: 
— lavor  feito  nas  peças  de 
metal.  DuUafum  opus. 

Abollar,  a.  Abolar;  amolgar. 
Em  termo  de  ourives  é  dar 
golpes  com  martello  de  rele- 
vo em  qualquer  peça  de  me- 
tal de  que  resulte  formar-se 
uma  concavidade  na  super- 
ficie. Contundere  quidpiam. 
Argentum,  aurumve  malleo 
ex  artis  peritia  ducere :  — 
fig.  aturdir  a  cabeça.  Ali- 
cvjus  aures  iiiepfiis  ohfnn- 
dere. 


ABO 

Abollón,  to.  (agr.p.  Ar.)  Olho, 
primeiro  gomo  ou  pimpolho 
que  deitam  as  arvores,  e 
especialmente  a  vide.  Gem- 
ma,  (B. 

Abollonar,  a.  Lavrar  uma 
peça  de  metal  com  certas 
elevações  á  maneira  de  bo- 
lhas. Bullís  ornare:  —  ii. 
(agr.  p.  Ar.)  o  brotar,  re- 
bentar, borbulhar  das  arvo- 
res ou  arbustos,  e  particu- 
larmente das  cepas.  Gcm- 
mare  vites. 

Abolo.  m.  (inus.)  V.  Avolo. 

Abolongo.  to.  (ant.)  V.  Aholo- 
rio. 

Abolorio.  m.  Abolorio ;  ascen- 
dencia. V.  Abolengo. 

Abolsado,  da.  adj.  Abolsado; 
que  faz  bolso  ou  pregas.  Ad 
follis  formam  complicatus. 

Abomaso,  m.  (anat.)  Abomaso ; 
o  quarto  estomago  dos  ani- 
maes  ruminantes.  Oma- 
sum,  i. 

Abominable,  adj.  Abominável, 
detestável,  digno  de  aver- 
são. Execrandus,  abomina- 
bilis,  e. 

Abojunablemente.  adv.  to.  Abo- 
minavelmente; por  modo  abo- 
minável. Fa;dè,  turjñter. 

Abominación.  /.  Abominação ; 
acção  e  eíFeito  de  abominar. 
Abominatio,  onis. 

Abominar.  «.  Abominar;  de- 
testar, execrar.  Detestari, 
abominari,  execrari. 

Abonable,  adj.  Abonavel;  o 
que  pode  ou  merece  abo- 
nar-se. 

Abonadamente,  adv.  m.  Abona- 
damente, de  maneira  abona- 
da. 

Abonadísimo,  adj.  sup.  de  Abo- 
nado. Valde  aptus. 

Abonado,  adj.  Abonado;  acre- 
ditado, rico.  Pecuniosus,  be- 
ne  nummatus :  —  capaz,  pró- 
prio a  fazer  qualquer  cousa. 
Esta  accepção  se  toma  ordi- 
nariamente em  mau  sentido. 
Aptus,  a,  um: — testemu- 
nha digna  de  fé.  Testis  omni 
excepiio7ie,  vel  legitimns. 

Abonador,  ra.  s.  Abonador;  o 
que  abona,  e  que  se  obriga 
a  pagar  faltando  o  fiador  á 
sua  obrigação.  Fidejussor , 
oris. 

Abonamiento,  m.  V.  Abono. 

Abonanza.  /.  V.  Bonanza. 

Abonanzar,  n.  Abonançar;  se- 


ABO 

renar-se,  cessar  a  tormenta; 
fazer-se  bonança,  tranquil- 
lo, socegado.  Diz-se  do  tem- 
ido, do  mar,  do  vento.  Sedari 
ca'lvm  aiit  mare. 
Abonar,  a.  Abonar ;  approvar, 
acreditar  ou  qualificar  de 
bom.  Probare: — fazer  boa 
ou  útil  alguma  cousa,  me- 
lhorar de  condição  ou  esta- 
do. Bem  meliorem  reddere: 

—  dar.  por  certa  e  segura 
uma  cousa.  Asserere:  — 
(agr.)  adubar,  beneficiar  as 
terras.   Agrum   stercorare: 

—  (comm.)  assentar  no  livro 
de  rasão  qualquer  partida  a 
favor  de  alguém.  E  também 
levar  em  conta.  Eeceptum 
referre :  —  afiançar,  e  fazer 
bom  o  pagamento  na  falta 
de  outro.  Vadimonium  fa- 
ceré,  vadem  se  constituere: 

—  assignar,  isto  é,  pagar 
uma  quantia  adiantada  para 
assistir  aos  espectáculos  ou 
disfructar  alguma  commo- 
didade.  Symbolam  dare:  — 
n .  V.  Abonanzar. 

Abonaré,  m,.  Obrigação;  docu- 
mento ou  titulo  pelo  qual  se 
assegura  ou  faz  bom  o  paga- 
mento de  uma  quantia.  Sol- 
vendai  pecunias  scripta  cau- 
tio. 

Abondadamente.  ad.  m.  (ant.) 
V.  Abundantemente. 

Abondado.  adj.  V.  Abundante. 
p.  p.  V.  Abondar. 

Abondamiento.  m.  (ant.)  V. 
Abxindancia. 

Abondante.  p.  a.  de  Abon- 
dar. 

Abondantemente.  adv.  to.  V. 
Abundantem  ente. 

ABONDAR.a.fcíMí.j  Abundar,  pro- 
ver com  abundancia,  abaste- 
cer :  —  n.  (ant.)  Bastar,  suffi- 
cere : — r.  (ant.)  Satisfazer-se, 
estar  satisfeito.  V.  Abundar. 

Abon-do.  adv.  Aboudo,  abun- 
dantemente, copiosamente. 
Abunde:  — m.Y.  Abundancia. 

Abondosamente.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Abwidantemenfe. 

Abondoso.  adj.  V.  Ahmdante. 

Abono.  to..  Abono,  abonação, 
garantia.  Cautio  oyiis :  — 
(agr.)  o  adubo  ou  qualquer 
outro  beneficio  feito  ás  ter- 
ras.Fimus,stercus: — (comm.) 
nas  contas  a  admissão  e  ap- 
provação  das  partidas;  e  tam- 
bém o  recibo  que  se  dá,  ou  o 


ABO 

assento  qnc  Be  faz  do  que  se 
cobra.  Pnvstita  cautio  acce- 
pke  pecunia}  rdatio. 

Abonos,  (inus.-)  V.  Mejoras. 

Aboquillar,  a.  Pôr  emboca- 
duras cu  bocaes  em  instru- 
mentos, ou  fazer  pequenas 
aberturas  em  alguma  cousa. 
Ora  tubis  poneré;  iufrafemo- 
ralia  secturas  faceré;  incilia 
excitare,  diicere;  cavare  li- 
ffuiis,  etc. 

AuoKDAELE.af?/.  Abordável, que 
pode  abordar-se. 

Abordador,  m.  (naut.J  Aborda- 
dor, o  que  aborda,  o  que  vae 
abalroar  cora  outro  navio. 
Qui  Jiostiliter  in  navim  ir- 
riiit:  —  (fifj-)  aquelle  que  se 
approxima  de  alguém  fami- 
liarmente e  com  inteira  li- 
berdade.— Ad  aUquemfami- 
liariter  appropinq uare. 

Abordage.  m.  [naut.J  Aborda- 
gem, acção  de  abordar.  A'a- 
■vium  commisio  avt  prigna 
jyroprior. •  —  ac(^ã.o  de  ir  a 
bordo :  —  acção  de  abalroar, 
choque  do  navio.  Abordage 
por  la  aleta  ó  anca;  abor- 
dagem pela  alheta. 

Abordar,  a.  (naut.)  Abordar ; 
chegar  a  embarcação  á  borda 
do  mar  ou  do  rio.  Ád  terram 
appellcre  navim, :  —  chegar 
uma  embarcação  á  outra 
para  passagem  de  mercado- 
rias, fallar  amigavelmente, 
investir,  ou  por  abalroação. 
Navim  navi  ap)p>licari. 

Abordo  m.  (ant.)  Abordo  \. 
Abordage. 

Abordonar.  m.  (ant.)  Abordoar; 
andar  encostado  ao  bordão. 
Bacido  innixus  incedere. 

Aborígenes,  m.  pl.  Aborigénes, 
primeiros  habitadores  deum 
paiz.  Aborígenes,  nm. 

AüORRAcnADo,  da  üdj.  Aver- 
melhado ;  de  cor  encendida. 
Nimis  ruber. 

Aborrascarse,  r.  Aborrascar- 
se; tornar-se  o  tempo  bor- 
rascozo.  FroceUam  excitari. 

Aborrecedero,  ra.  adj.  (ant.) 
V.  Aborrecible. 

Aborrecedor,  ra.  s.  Aborrece- 
dor, o  que  aborrece.  Osor, 
oris. 

Aborrecer,  a.  Aborrecer;  ter 
odio,  aversão,  tedio  a  al- 
guma pessoa  ou  cousa;  de- 
testa-la. Abhorrere  aliquo, 
odio  haber e: — diz-se  das  aves 


ABO 

que  engeitam  os  ovos  quando 
se  lhes  mexe.  Belinquere. 

Aborrecible,  adj.  Abon-ecivel ; 
abominável,  detestável,  di- 
gno de  odio.  Execrandiis,  a, 
um. 

Aborreciblemente,  adv.  m. 
Aborrecivelmente,  odiosa- 
mente. Fastidióse,  odióse. 

Aborrecido,  da.  adj.  Aborre- 
cido. V.  Aburrido. 

Aborrecimiento,  m.  Aborreci- 
mento; odio,  tedio,  aversão. 
Odium,  tedium,  ii. 

Aborregarse.  í*.  Offuscar-se  o 
céu;  diz-se  fallando  de  pe- 
quenas  nuvens  brancas  e  es- 
curas, que  algumas  vezes 
apparecem  juntas  no  céu  em 
forma  de  bolas.  Paidulum 
nrdjilari. 

Aborrencia.  /.  (ant.)  V.  Abor- 
recimiento. 

Aborrible.  adj.  (ant.)  Aborri- 
vel.  V.  Aborrecible. 

Aborrio.  m.  (ant.)  V.  Aburri- 
miento. 

Aborrir,  a.  (ant.)  Aborrir ; 
aborrecer:  —  r.  (ant.)  cnfa- 
dar-se,  eutrcgar-se  com  des- 
peito a  algum  añ'ecto.  Fasti- 
dium  se  aferre. 

AnoRso.  m.  (ant.)  Aborso.  V. 
Aborto. 

Abortadura./.  (ant.)  V.  Aborto. 

Abortamiento,  m.  (ant.)  V. 
Aborto. 

Abortar,  a.  Abortar;  parir  an- 
tes de  tempo.  Abortare.  Nas 
flores,  é  caírem  sem  produ- 
zir fructo.  Flantarum  flores 
evanescere. 

Abortivo  va.  adj.  Abortivo; 
nascido  antes  de  tempo,  im- 
perfeito, produzido  prematu- 
ramente. Abortivns,  a  um: — 
que  tem  a  virtude  de  fazer 
abortar.  Abortivas. 

Aborto,  m.  Aborto;  movito, 
parto  antes  de  tempo.  Abor- 
tus,  us:  —  creatura  nascida 
antes  do  tempo.  Faizis  abor- 
tione  ejectus  (fig.),  cousa  ex- 
traordinaria. Monstrum,  i. 

Abortón,  m.  Aborto.  Diz-se  do 
animal  quadrúpede  nascido 
antes  do  tempo.  Quadrupes 
abortu  editus: — a  pelle  do 
cordeiro  nascido  antes  do 
tempo.  Agni  abortivi  pellis. 

Aborujarse,  r.  (fam.)  Abafar- 
se,  cobrir-se,  embrulhar-se, 
cnvolvcr-se.  Involvi,  impli- 
car i. 


ABO  9 

Abosar,  a.  (mar.)  Abocar;  to- 
mar as  bocas  á  amarra. 

Abotagamiento,  ra.  Inchação 
de  qualquer  parte  do  corpo. 
Inflatio,  onis. 

Abotagarse,  r.  V.  Hincharse. 

Abotargarse,  r.  Entumecer-se, 
pôr-se  inchada  a  cara,  os 
olhos,  etc.  Inflari,  turgere. 

Abotinado,  da.  adj.  Abotinado; 
similhante  ao  botim,  ao  sa- 
pato, que  cinge  o  peito  do 
pé.  (Jothurno  similis. 

Abotonador.  íh.  Abotoador, 
gancho  dejnetter  os  botões 
nas  casas.  E  ura  iul?trumento 
de  ferro  com  uma  pequena 
volta  na  extremidade  para 
tomar  o  bf)tão  e  pô-lo  na  casa. 
Globolorum  vestis  innexor. 

Abotonadura./.  (ant.)\.  Boto- 
nadura. 

Abotonar,  a.  Abotoar;  metter 
o  botão  na  casa.  Vestem  glo- 
bulis  committere:  —  n.  (agr.) 
abrolhar,  brotar,  lançar  bo- 
tões. Follicnlos  cm  itterc,  gem- 
inare, arbores :  —  cobrir  de 
pequenas  bolhas  de  ar,  fal- 
lando-se  dos  ovos  quando  se 
cozem  n'agua.  Ova  coctilia 
in  papillam  erum]>ere. 

Abovedado,  adj.  Abobadado, 
feito  em  forma  de  abobada, 
ou  coberto  de  abobada,  Ar- 
cuatus,  a,  um. 

Abovedar,  a.  Abobadar,  for- 
mar abobada  ;  cobrir  com 
abobada.  Fornices  const me- 
re; for  nicem  inducere. 

Aboyado,  da.  adj.  Diz-se  da 
herdade  que  se  arrenda  com 
os  bois  para  lavrar  os  cam- 
pos. Bobus  instructtis. 

Aboyar,  a.  (natd.)  Aboiar,  pren- 
der com  cordas  o  que  se 
acha  fora  da  embarcação, 
para  que  não  vá  ao  fundo; 
atar  com  o  extremo  de  um 
cabo  qualquer  cousa,  que  se 
lança  á  agua,  pondo  no  ou- 
tro extremo  uma  bóia,  para 
indicar  o  logar  onde  aquel- 
la está  submergida.  Subcre 
aquis  innatante  rem  ibi  latcn- 
tem  designare. 

Abozalar,  a.  Acamar  as  bes- 
tas  de  lavoura  ou  de  carga, 
para  que  não  parem  a  co- 
irier.  Fiscclla  poneré. 

Abozar,  a.  (nant.)  Abocar;  se- 
gurar nas  bocas  ou  abuça- 
dura. 

Abra.  /.  Abra;  enseada  com 


10  ABR 

bastante  funtlo;  onde  anco- 
ram navios  cm  todo  o  tempo. 
Fortiis,  us:  —  abertura  que 
se  faz  entre  duas  montanhas. 
Convullis,  sinus :  —  (min.) 
Abertura  dos  cerros  causada 
pela  evaporação  subterra- 
liea,  o  que  é  signal  de  mina. 
Jliatus,  ns:  —  (ntnnis)  anti- 
ga moeda  de  prata  da  Polo- 
nia. Corre  em  algumas  pro- 
vincias de  AUemanha,  em 
Constantinopla,  em  Smyrna, 
no  Cairo,  etc. 

Abracijo.  in.fam.Y.  Abrazo. 

AüRAiiAN.  m.  Abraham;  pa- 
triarcha,  filho  de  Tharco, 
nascido  em  Ur,  na  Chaldêa, 
no  anno  do  mundo  2008; 
duas  vezes  fez  alliança  com 
o  Senhor,  que  o  abençoou  e 
prometteu  multiplicar  a  sua 
posteridade  na  pessoa  de  seu 
iilho  Isaac,  alem  do  numero 
das  estrellas.  O  signa!  d'esta 
alliança  foi  a  circumcisão. 
Morreu  em  Hebron  na  Pales- 
tina no  anno  2183. 

Abkaiionar.  a.  Apertar  oxi  abra- 
çar a  outrem  por  cima  dos 
cotovelos.  Arctis  complexi- 
hus  premere. 

AbkÁmide.  m.  Abrámide,  trage 
de  que  usavam  as  mulheres 
gregas. 

Abrasadamente,  adv.  m.  Abra- 
sadamente*, com  viveza,  ar- 
dentemente. Ardenter,  tiiis. 

Abrasadisimo,  ma.  adj.  siqj.  de 
Abrasado.  Perustiis,  a  um. 

Abrasador,  ra.  s.  Abrasador; 
0  que  abrasa.  Usíor,  oris. 

Abrasamiento,  m.  Abrasamen- 
to; acção  e  effeito  de  abra- 
sar. Exustio,  onis. 

Abrasante.  ^:».  a.  de  Abrasar; 
o  que  abrasa.  Ahurens,  cn- 
tis. 

Abrasar,  a.  Abrasar;  queimar, 
reduzir  a  brasa.  Exurcre:  — 
deseccar  as  plantas  o  exces- 
sivo calor  ou  frio.  Exsicca- 
re: — fif/.  dissipar,  malbara- 
tar os  bens  ou  cabedaes.  Obli- 
gnrire  òona  et  fortunas:  — 
envergonhar,  deixar  corrido 
ou  resentido  a  alguém  com 
■  acções  ou  palavras  picantes. 
liubore,  afficcrc:  —  r.fig.  es- 
tar mui  agitado  de  alguma 
paixão,  V.  g.,  de  amor,  de  in- 
veja, de  colera,  etc.  Inflam- 
mari,  iracundia  cxcandcscc- 
rc,  inardescere.  (rif.)  Muchas 


ABR 

hijas  en  casa  todo  se  abrasa. 
Muitas  filhas  em  casa  tudo 
se  abrasa;  quer  dizer  que  a 
riqueza  nao  se  conserva  na 
casa  onde  ha  muitas  filhas. 
Ciim  honor  um  jactara  con- 
junctce  sunt  jiliarum  nuptia;. 

Abrasilado,  da.  adj.  O  que  tem 
a  cor  do  pau  brazil.  Brasi- 
lici  ligyii  colorem  referens. 

Abrasilar.  a.  Dar  a  cor  do 
pau-brazil. 

Abrasión,  m..  (med.)  Abrasão; 
exulceração  superficial  das 
partes  membranosas,  com 
perda  de  substancia  por  pe- 
quenos fragmentos.  Abrasio, 
onis. 

Abratase.  m.  Especie  de  hi- 
sopo. 

Abrazadera.  /.  Braçadeira; 
argola  de  metal  cu  de  ma- 
deira, que  serve  para  cingir 
ou  segurar  alguma  cousa. 
yEnecí  aut  lignea  zona  rebus 
comprimendis :  —  (mar.)  es- 
tribo. 

Abrazado,  da.  adj.  (germ.)  O 
que  está  preso: — m.  (ant.) 
V.  Abrazo. 

Abrazador,  ra.  s.  Abraçador; 
que  abraça :  Ampilectens  :  — 
(germ.)  beleguim,  official  de 
justiça.  Acccnsus,  i: — joga- 
dor de  profissão,  que  arrasta 
os  outros  para  as  casas  do 
jogo:  — ferro  ou  pan  curva- 
do que  serve  para  segurar  o 
pião  da  nora.  Fermín  sive 
lignum  aduncwn  hidraidicis 
machinis  deserviens. 

Abrazadura.  m.  Patere,  com 
que  se  seguram  as  cortinas 
do  pavilhão.  Lamina,  ce. 

Abrazamiento,  m.  Abraçamen- 
to;  acção  e  eíFeito  de  abra- 
car. Amplexus,  us. 

Abrazante.  j>».  a.  (ant.)  de  Abra- 
zar.  Abracante ;  que  abraça. 

Abrazar,  a.  Abraçar,  tomar, 
apertar  entre  os  bracos.  Aíi- 
quem  amplexari,  complccti: 

—  cercar,  rodear,  cingir.  Cir- 
cumdare,  amplecti,  cingerc : 

—  um  estado  de  vida.  Ad 
(juoddam  vita'  genus  se  con- 
ferre:- — -comprehender,  con- 
ter, incluir.  Includere:  —  re- 
ceber com  satisfação.  yEquo 
animo  amplecti. 

Abrazo,  to.  Abraço;  a  acção 
de  abraçar.  Amplexus  ns :  — 
fr.  Darse  el  ultimo  abrazo. 
Dar-se  o  ultimo  adeus;  des- 


ABR 

pedir-se.  Uítimum  vede  di- 
cere. 

Ábrego,  m.  Abrogo;  sudoeste, 
o  vento  do  meio-dia,  que 
corre  entre  o  austro  e  o  ze- 
phyro.  Africus,  i.  Este  ter- 
mo acha-se  nas  escripturas 
antigas,  quando  se  falla  dos 
limites  e  confrontações  das 
terras. 

Abrenuncio.  Abrenuncio  loe. 
latina  que  se  usa  para  signi- 
ficar, que  se  detesta  alguma 
cousa.  Odi,  odio  milii  est. 

Abrepuño.  m.  Planta.  V.  Arzol- 
la,  na  primeira  accepção. 

Aj3revadero.  m.  Pia  ou  tanque, 
em  que  bebe  o  gado.  Aqua- 
rium,  ii. 

Abrevado,  adj.  Ensopado  ou 
molhado  na  agua.  Madefa- 
ctus  T.  de  Surradores. 

Abrevador,  ka.  s.  O  que  dá  de 
beber  aos  animaes ;  o  que 
rega,  molha  ou  banha  algu- 
ma cousa.  Adaquator,  oris. 

Abrevar  a.  Abeberar;  levar  a 
beber  o  gado.  Pecudes  acla- 
quare. 

Abreviación  /.  Abreviação. 
Compendium,  i: — (ant.)  epi- 
tome, compendio,  resumo ; 
breve  noticia  de  alguma  cou- 
sa. Breviarium,  ii;  epitomh. 

Abreviadamente,  adv.  m.  Abre- 
viadamente, resumidamente. 
Breviter. 

Abreviador,  KA.  s.  Abrcviador ; 
o  que  abrevia,  encurta,  re- 
sume ou  faz  compendio  de 
alguma  obra.  (¿ni  in  compen- 
dium redigit :  —  expedito, 
prompto,  diligente  no  que 
faz.  Diligens,  entis:  —  (for.) 
official  da  chancellaría  de 
Koma  que  faz  minutas  das 
bulias  ediplomas  pontificios: 
—  o  que  no  tribunal  da  nun- 
ciatura tem  a  seu  cargo  des- 
pachar os  breves.  Apostoli- 
carum  litterarum  notariít-s. 

Aj3reviados.  adj.  (pÂ.)  Quevedo 
emprega  este  termo  para 
denotar  os  filhos  naturaes  ou 
bastardos.  Notlii. 

Abreviadura./.  (ant.)  V.  Abre- 
viatura. 

Abreviaduria./.  o  emprego  do 
que  redige  as  bulias.  Apos- 
tolicarum  litterarum  tabel- 
lionis  múnus. 

Abreviamiento,  m.  (ant.)  V. 
Abreviación. 

Abreviar,  a.  Abreviar,  cncur- 


ABli 

tar,  reduzir  a  menos  e.sjjaço 
ou  grandeza,  compendiar. 
In  compenãiiwi  rcdigerc :  — 
fazer  com  que  qualquer  cou- 
sa dure  menos  tempo.  Bre- 
vius  efficerc:  —  expedir  á 
jirespa,  accelerar.  Brevi  vem 
exeqvi:  —  r.  (ant.)  encolher- 
se;  tornar-se  pequeno.  Ar- 
ctari,  com])rimi. 

Abeeviativo.  aãj.  O  que  abre- 
via. 

Abreviatura.  /.  Abreviatura; 
explicação  de  um  termo  por 
simples  indicação  de  letras 
ou  cifras  para  escrever  em 
menos  espaço.  Litterarvm 
compendium.  v.g.D.])or  Dou; 
V.  M.por  Vuestra  Magestad  : 
■ — En  ahreviaturu  (mod.  adv.) 
que  denota  que  uma  cousa 
está  escripia  sem  terem  as 
palavras  todas  as  letras  que 
lhes  pertencem.  Kotarum 
ope:  —  (mod adi:.)  Con  hreve- 
dad  ó  prisa,  com  bievidade 
ou  pressa.  Usa-se  commum- 
mente  em  estylo  festivo. 
llap)tim,festinanter. 

Abreviaturi'a.  Escriptorio  do 
abreviador.  Pontificiorum 
diplomatum  notarii  officina. 

AiiiíiiiONARSE  r.  Fazer-se  ve- 
lhaco, gatuno,  tratante,  va- 
dio, ocioso,  perguiçoso,  man- 
drião. Otio  malisrpie  arfibvs 
indulyere;  vitce  liberiori  se 
addiccre. 

AiiRic.  m.  (chim.)  Abric,  nome 
alchimico  do  enxofre.  Sul- 
plmr,  uris. 

Abridero,  ra.  adj.  O  que  se 
abre  facilmente.  Usa-se  fal- 
lando de  algumas  qualida- 
des de  fructa.  Qnod  facile 
aperitur:  —  7n.  peeegueiro 
molar,  e  o  seu  fructo,  do  qual 
ao  abrir-se,  salta  o  caroço 
com  muita  facilidade  e  com- 
pletamente descarnado,  il/n- 
li  pcrsici  gcnits. 

Abridor,  m.  Abridor;  o  que 
abre.  (luiaperit:  —  m.  offi- 
cial  que  grava  ao  buril.  Ca- 
lator,  oris :  —  enxertadeira. 
Securicula  insiíiva  :  —  in- 
strumento de  ferro  que  anti- 
gamente se  usava  para  fran- 
zir os  collarinhos.  Ferrevm 
instrwnentum  rogandis  col- 
larihiis  olim  inserviens:  — 
adj.  (ant.  med.)  aperitivo:  — 
arvore  e  fructa.  V.  Abri- 
dero. 


ABR 

AiiRioADA.  /.  (ant.)  Abrigada. 
V.  Abrigadero. 

Abrigadero,  m.  Abrigadouro, 
sitio  defendido  e  abrigado 
dos  ventos  fiios.  Apricus  lo- 
cus. 

Abrigado,  m.  V.  Abrigo. 

Abrigamiento,  m.  (ant.)  V. 
Abrigo. 

Abrigano,  m.  (ant.)  V.  Abri- 
gaño. 

Abrigaño,  m.  V.  Abrigo. 

Abrigar,  a.  Abrigar;  pôr  em 
abrigo,  resguardar  do  frio. 
Afrigore  defenderé.  Usa-se 
também  como  reciproco  :  — 
(fig.)  amparar ;  2^™teger. 
Taeri,  fovere. 

Abrigo.  7re.  Abrigo ;  reparo,  aga- 
salho, resguardo  contra  o 
frio.  Vestis  palliitm,  j)rote- 
ctii.'i  quisque  frigori  arcen- 
do:  —  (Jig.J  protecção,  am- 
paro, patrocinio.  Defensio, 
Jjrotectio,  onis. 

Abrigo,  m.  V.  Ábrego. 

Abril.  m.  Abril ;  o  quarto  mez 
do  anno  segundo  o  computo 
ecclesiastico,  e  o  segundo 
antigamente  entre  os  roma- 
nos. Aprilis,  is:  —  (fig-)  ap- 
plica-se  ás  pessoas  para  de- 
notar o  brilho  da  mocidade; 
\.  g.,  está  hecho  un  abril. 
Estáfeito  um  abril.  Oreflori- 
dule  nitens :  —  (rif.)  Abril 
agua  s  m  il.  PI  u  viosns  ap  rilis : 
— Abril  y  Mayo  son  llaves  de 
todo  el  ano.  Abril  e  Maio 
são  as  chaves  de  todo  o  anno : 

—  Las  mañanicas  de  Abril 
buenas  son  dedormir;  as  ma- 
drugadas de  Abril  sao  pró- 
prias para  dormir.  Mafuiince 
aprilis  hora:  snpore  didces : 

—  Llueva  jjara  mi  Abril  y 
Mayo,  y  piai-a  ti  todo  el  ano. 
Chova  para  mim  Abril  e 
Maio  e  para  ti  todo  o  anno. 
Mihi  aprilis  ef  Majus,  caieri 
menses  tibí  pluant. 

Abrillantador,  m.  Y.  Lapida- 
rio. 

Abrillantar,  o.  Abrilhantar; 
lavrar  e  polir,  cortando  em 
diflerentes  superficies  con- 
traposta?, para  que  com  a 
reflexão  da  luz  cresça  o  luzi- 
mcnto  (dos  diamantes,  das 
pedras  preciosas,  metaes  e 
de  outras  materias  duras). 
Gemvias  angulatim  incisas 
p>oHre. 

Abrimiento,  m.  Abrimento;  a 


ABR 


11 


acçào  de  abrir,  abertura. 
Ap)ertio,  onis. 

Abriolar.  a.  (mar.)  Pôr  brióes 
nas  velas,  isto  é,  cabos  com 
que  estas  se  colhem  quando 
se  querem  ferrar. 

Abrir,  a.  Abrir;  patentear  o 
que  está  fechado  ou  tapado. 
Aperire , pandare:  —  romper 
com  violencia,  v.  g.,  abrir 
brecha  en  un  muro;  abrir 
brecha  em  um  muro.  Rum- 
p)ere:  —  abrir'  camino;  abrir 
caminho.  Viam  aperire  :  — ■ 
fender,  rachar.  Usa-se  mais 
commummente  como  reci- 
proco e  diz-se :  abrirse  la  tier- 
ra ó  la  madera,  etc.:  abrir-se  a 
terra  ou  a  madeira.  Finde- 
re :  —  separar  uma  cousa  de 
outra,  v.  g.,  un  labio  de  otro 
para  eújrir  la  boca,  um  labio 
do  outro  para  abrir  a  boca: 

—  as  flores.  Diz-se  quando 
estendem  e  separam  as  fo- 
lhas que  tinham  recolhidas 
no  botão.  Folia  explicare, 
distendere: —  gravar  ao  bu- 
ril em  prata  ou  em  cobre. 
Ca'lare  aliquid  argento,  a;re: 

—  (fig.)  dar  principio  a  al- 
guma funcçào  ou  acto  pu- 
blico, v.  g.,  abrir  los  estudios, 
el  congresso,  el  concurso  de 
opositores.  Abrir  as  aulas,  o 
congresso,  o  concurso  de  op- 
positores.  Solenmi  conven- 
tüs  cojiisque  aperturee  prcees- 
se: — fallando  de  emprésti- 
mos ou  subseripções,  é  an- 
nuncia-las,  propo-las  ao  pu- 
blico:— r.  (fig.)  communicar, 
descobrir  a  outro  o  seu  se- 
gredo, diz-se:  Se  ahrió  con- 
migo. Ahviu-sccomm\go.A2}e- 
rire  se:  sen  sus  suos  expli- 
care. 

Abrizan.  m.  (myth.)  iVbrizan; 
festa  celebrada  pelos  antigos 
-persas,  no  equinoxio  de  se- 
tembro, com  supei-stiçâo  e 
grande  aspersão  de  agua  de 
rosas. 

Abro.  m.  (bot.)  Abrus;  genero 
da  familia  dos  leguminosos, 
sub-arbusto  da  Africa  e  In- 
dia, cujas  folhas  têem  certas 
virtudes  na  medicina. 

Abroarse,  r.  (nauf.)  Metter-se 
em  uma  enseada  de  pouco 
fundo. 

Abrogar,  a.  (anf.)Y.  Atacar; 
acometer. 

Abrochador,    m.    Abrochador, 


12 


A  BR 


instrumeuto  com  que  se  abro- 
cha. V.  Abotonador. 
AüRociiADL'KA.  /.  (aiif.)  Abro- 
chaduia;  acção  e  eííeito  de 
abrochar.  Abstrictio,  onis. 
Abrochamiento.  V.  Abrochadu- 
ra. 
Abrochar,  a.  Abrochar;  aper- 
tar   ou    unir    os    vestidos 
com  colchetes,  cordões,  ala- 
mares, fivelas,  botões,  etc. 
Fibnlis  nectare. 
Abrogation.  /.  (jur.)  Abroga- 
çào; anouliação;  revogação; 
abolição  de  uma  lei,  de  um 
costume;  acção  de  abrogar. 
Abrogatio,  onis. 
Abrogar,  a.  Abrogar;  anuul- 
lar,  revogar  (lei,  privilegio, 
costume).  Abrogare,  rcscin- 
dcre. 
Abrojal,  m.  Abrolhai;  logar 
cheio  de  abrolhos.  Ager  tri- 
bulis  frequens. 
Abrojillo.  m.  dim.  de  Abrojo. 

Abrolhoíinho. 
Abrojín,  m.  Búzio;  mollus- 
co  gásteropodio  pectinibran- 
chio,  que  se  distingue  por 
ter  a  cauda  duas  vezes  maior 
que  o  corpo,  com  ires  ordens 
de  bicos.  Murcx  tribulus. 
Abrojo  m.  Abrolho,  planta  her- 
bácea de  que  ha  duas  espe- 
cies, terrestre,  .tribulus  ter- 
restris,  e  aquático,  tribulus 
aquaiicus:  —  o  fructo  d'esta 
planta:  —  (prov.)  planta  que 
tem  as  folhas  e  cálices  espi- 
nhosos e  os  tallos  felpudos. 
Ccntaurcacalcitrapa:—(mil.) 
estrepe,  ferro  com  bicos  si- 
milhautc  ao  abrolho  natu- 
ral, cravado  occultameute  no 
chão  para  estorvar  o  passo 
ao  inimigo.  Tribidusfcrreus: 
— instrumento  de  prata  ou  de 
outro  metal  com  a  figura  de 
abrolho,  deque  usam  os  dis- 
ciplinantes no  açoute  para 
se  ferirem  nas  espáduas.  Tri- 
bulus ex  meí  alio. ■—(■mar.)  pi. 
certos  sitios  que  ha  no  mar 
cheios  de  baixos,  rochedos  ou 
cachopos  occultos.  Scopidi. 
Abromado,  da.  p.  p.  de  Abro- 
mar: —  adj.  (naut.)  Nevoado, 
brusco,  cerrado.  Nebulosus, 
caliginosus,  a,  vm. 
Abromar,  a.  (ant.)V.  Abrumar: 
—  r.  (naut.)  picarem-sc  os 
navios  de  broma,  apodrece- 
rem de  caruncho.  Cariem 
fíonfrahere;  carie  excdi. 


ABR 

Abroquelar,  a.  (naut.)  Abro- 
quelar, bracear  por  sotaven- 
to ao  virar  de  bordo,  tendo 
dado  gcito  ao  braço  do  ve- 
lacho por  barlavento:  —  co- 
brir com  broquel.  Protegeré 
clypeo  velscuto: — r.  cobrir-se 
com  o  broquel  para  não  ser 
ofíendido.  Protegi x>arma:  — 
(fig.)  acautelar-se;  valer-se 
de  algum  meio  para  defen- 
der-se.  Se  tueri. 

Abrótano,  m.  Abrótano;  planta 
fibrosa,  odorífera,  purgante, 
quente  e  secca  até  ao  tercei- 
ro grau.  Ha  macho  e  fêmea; 
ambas  estas  plantas  têem 
as  mesmas  propriedades.  Ser- 
ve contra  a  asthma,  contra 
as  lombrigas,  e  do  seu  sumo 
faz-se  um  licor  a  que  chamam 
vinho  de  abrótano.  As  suas 
flores  são  cor  de  oiro,  e  as 
folhas  delgadas  e  esbranqui- 
çadas quasi  sempre  conser- 
vam a  verdura.  Abrotannm. 

Abrotante.  m.  (ant.)  archit.  V. 
Arbotante. 

Abrotoñar.  «.  (ant.)  V.  agr. 
Brotar. 

Abrumador,  ra.  s.  Oppressor;  o 
que  opprime,  vexa.  Gravis, 
importunas  homo. 

Abrumar,  a.  Opprimir,  sobre- 
carregar. Gravare,  oppñme- 
re :  —  (fr.)  Aquien  no  abru- 
mara carga  tan  pesada  ; 
a  quem  não  opprimirá  carga 
tão  pesada: — (fig-)  aggravar, 
vexar,  v.  g.,  com  tributos,  im- 
postos, etc.  Vexare,  grava- 
re:—  r.  encher-se  de  névoa, 
o  horisonte,  a  atmosphera. 
Nubilari. 

Abrupcion.  /.  (cir.)  Abrupção, 
ruptura  ou  fractura,  na  qual 
0  osso  é  separado  transver- 
salmente cm  torno  da  arti- 
culação, de  modo  que  as 
extremidades  fracturadas  fi- 
cam a/astadas  uma  da  ou- 
tra. AJnmptio,  onis. 

Abrutado,  da.  adj.  Abrutado  : 
o  que  nos  seus  modos  gros- 
seiros ou  pela  sua  ignoran- 
cia, se  parece  com  os  brutos. 
St/upidus,  brutis  similis. 
Arrutarse,  r.  Abrutecer-se, 
adquirir  modos  grosseiros. 
Modum  rudem  habere. 
Abruzo,  za.  adj.  O  que  perten- 
ce ao  Abruzzo,  ou  natural  de 
Abruzzo,  provincia  do  reino 
de  Nápoles,  antigo  paiz  dos 


ABS 

sabinos  edos  samnitas.  Bru- 
tianus,  brutius. 

Absalan.  m.  Absalão,  filho  de 
David,  vencido  por  Joab, 
ficou  suspenso  nos  ramos 
de  um  carvalho,  em  que  se 
lhe  enredou  o  cabello,  quan- 
do fugia  pela  floresta  de 
Ephraim  :  no  anuo  da  cvea- 
ção  do  mundo  2980  foi 
morto  pela  própria  mão  de 
Joab. 

Absceso,  m.  (cir.)  Abscesso  ou 
abcesso,  tumor  que  coutem 
pus  ou  materia,  com  diver- 
sidade de  formas ;  aposte- 
ma :  —  collecçâo  de  urina, 
de  fezes,  etc.,  fora  das  vias 
que  lhe  são  destinadas,  v.  g., 

—  urinoso,  estercoral,  etc. 
Abscessus,  us ;  tumor,  oris. 

Abscisa.  /.  (geom.)  Abscissa; 
parte  qualquer  do  eixo  ou 
do  diâmetro  de  uma  curva, 
comprehendida  desde  um 
ponto  fixo,  onde  começam 
todas  as  abscissas  até  á  cur- 
va. A  abscissa  e  a  ordenada 
que  lhe  corresponde,  consi- 
deradas juntamente,  cha- 
mam-se  coordenadas  da  cur- 
va. Abscissa,  02. 

Absconder,  a  q  r.  (ant.)  V.  Es- 
conder. 

Abscondidamente.  adv.  m.  Es- 
condidamente,secretamente. 
Absconditè,  oeculte,  secreto. 

Abscüro,  RA.  adj.  (ant.)  V.  Obs- 
curo. 

Absencia,  /.  Absceucia  (ant.) 
V.  Ausencia. 

Absextarse.  r.  (ant.)Y.  Ausen- 
tarse. 

Ausente,  adj.  (ant.)  V.  Ausente. 

Ábside.  /.  (arch.)  Ábside ;  ap- 
plica-se  a  qualquer  parte  de 
um  edificio  que  terminacomo 
em  abobada;  e  particular- 
mente ao  santuario  ou  á 
parte  da  igreja,  em  que  está 
o  altar-mór,  jjor  ter  a  mes- 
ma figura;  e  também  é  a 
parte  mais  larga  do  edificio: 

—  (astr.)  significa  também 
o  apogeu  e  o  perigéu  de  um 
])laneta.  Absis,  idis. 

Absintio,  m.  (ant.)  V.  Ajenjo. 

Absit.  loc.  latina  de  que  visam 
familiarmente  os  hespanhoes 
por  meio  de  interjeição  para 
mostrar  a  repugnancia  ou 
aversão  a  alguma  cousa. 
Dios  710S  libre.  Deus  nos  li- 
vre. AveHat  Deus. 


ABS 

AusuLucidN.  /.  Absolvição ; 
acção  e  efFeito  de  absolver. 
Ahsolatio :  —  general ;  absol- 
vição  geral,  a  applicaeão  de 
indulgencias  e  corainunica- 
ção  de  boas  obras,  que  por 
privilegios  apostólicos  fazem 
algumas  ordcus  religiosas 
aos  fieis  em  certos  dias  do 
anno.  hwlulgentiarum  so- 
lemnis  commimicatio :  — Sa- 
crnmentnl;  acto  pelo  qunl  o 
confessor  absolve  no  tribu- 
nal da  peniteuciawSVír^íTí»?c?í- 
talis  ahsohitio. 

AnsoLTiTA./.  Proposição,  enun- 
ciada com  segurança  e  em 
tom  magistral.  Arrogans  di- 
Gtvm. 

AnsoLTJTAMENTE.  üclv.  Absolu- 
tamente, sem  restricçào,  nem 
limite.  Omnino:  —  com  in- 
dependencia, com  pleno  do- 
minio. Libértate  plenifísimn, : 
—  (fil.)  sem  respeito  ou  re- 
lação a  outra  cousa.  NnUu 
coiterorvm  raíione  habita. 

Absolutismo,  m.  Absolutismo; 
systema  de  governo  em  que 
reina  a  vontade  de  um  só. 

Absolutista,  adj.  Absolutista; 
partidario  do  governo  abso- 
luto. 

Absoluto,  a.  adj.  Absoluto; 
independente,  illiniitad<)./S'«- 
premus,  a,  urn : — poder  ab- 
soluto; auctoridade  absolu- 
ta. Summa  potestas ;  siimma 
aucloritas:  —  rei  absoluto. 
llex  cum  sitmmo  imperio. 
Diz-se  do  que  tem  geni»^)  iin- 
])erioso.  Impcriosus,  a,  vm. 

Absolutorio,  kia.  adj.  (for.) 
Absolutorio;  que  diz  respei- 
to a  absolvição.  Absoluto- 
rias, a,  nm:  —  sentença  ab- 
solutoria, que  absolve  de 
pena.  Absolutoria  senfcntia. 

Al5SOL\T21)ERAS.     /.      pi.     (/«/??.) 

Passaculpas;  confessor  in- 
dulgente. Usa-se  ordinaria- 
mente com  alguns  adjecti- 
vos, como  ¡menas,  grandes, 
ó  bravas.  Indiscreta  pecean- 
tes  absolvcndi  faciliteis. 

Absolvedor,  m.  Penitencia- 
rio; ccclesiastico  que  absolve 
dos  casos  reservados.  Pceni- 
te.ntiarius,  i. 

Absolvente.  adj.  Absol vente; 
o  que  absolve. 

Absolver,  a.  Absolver;  julgar 
livre  do  crime  imputado  em 
juizo.  Liberare  crimine:  — 


ABS 

(thcol.J  reniittir  a  um  peni- 
tente seus  peccados.  Absol- 
vere de  peccatis :  —  desobri- 
gar, eximir,  ¡sentar  (de  car- 
go, oflicio,  dignidade).  Ab- 
solvere: —  resolver,  decla- 
rar, decifrar,  dar  solução. 
Resolvere,  solvere,  explicare. 

Absolviexte.  p>.  a.  de  Absolver. 
V.  Absolvente. 

Absolvimiento.  m.  (ant.)  Ab- 
solviínento.  V.  Absolncion. 

Absokbe>-cia.  /.  Absorvcncia; 
.acção  de  absorver. /S'o)'¿¿V /o, 
anis. 

Absorbente,  p.  a.  de  Absorber, 
Absorvente;  o  que  absorve. 
Usa-se  algumas  vezes  como 
substantivo.  Absorbens,  en- 
tis. 

Absorber,  a.  Absorver;  tragar, 
consumir,  embeber.  Absor- 
bere, absumere:  —  (med.)  at- 
trahir  os  humores.  Absorbe- 
re:—  arrebatar,  trazer  apoz 
si.  Vineere  rationibiis;  ia 
eententiam  trahere:  —  r.  ar- 
rebatar-se.  Fcrmulcere  scn- 
síim  vohqitate. 

Absorción.  /.  Absorpção;  ac- 
ção e  eífeito  de  absorver. 
Absortio  anis. 

Absortar,  a.  (ant.)  Extasiar, 
enle\íir,  arrebatar  o  animo. 
In  admiratioiiem  r apere. 

Absorto,  ta.  adj.  Absorto,  ar- 
rebatado, pasmado,  extático. 
Stupefactns,  a,  um. 

Abstemio,  mia.  adj.  Abstemio; 
que  não  bebe  vinho;  que  se 
abstém  de  toda  a  especie  de 
li(|uor  fermentado.  Abstc- 
miiis,  a,  vni. 

Abstenerse,  r.  Abstcr-se  ;  pri- 
var-sc  de  alguma  cousa;  re- 
frear-se.  Ab  aliqva  rc  se  cd.s- 
iinere. 

Abstenido,  adj.  (ant.)  Abstido; 
contido,  repremido.  Froena- 
tiis,  a,  um. 

Abstercion.  /.  (med.)  Abster- 
são;  efteito  dos  remedios 
abstergentes.  Abstersio,  onis. 

Abstergente,  jj.  a.  de  Abster- 
ger, adj.  e  s.  (med.)  Abster- 
gente; que  purifica  ou  lim- 
pa: —  emolliente,  abluente, 
que  dissolve  as  durezas.  Abs- 
tergcns,  entis. 

Absterger,  a.  (yned.)  Abster- 
ger; limpar,  desobstruir,  pu- 
rificar. Abstergeré. 

Abstersivo,  va.  adj.  (med.) 
Abstersivo;  que  limpa,  que 


ABS 


13 


desecca.  Smegm(diciis,  sme- 
cticiis,  a,  um. 

Abstinencia.  /.  Abstinencia; 
acção  de  se  privar  e  abster 
de  alguma  cousa:  habito  de 
refrear  os  appetites,  mode- 
rar-lhes  os  excessos,  e  ijri- 
var-se  de  qualquer  genero 
de  prazeres.  Abstinentia:  — 
temperança,  sobriedade,  vir- 
tude moral,  j^ela  qual  se  usa 
de  moderação  no  comer  e  no 
beber.  Abstinencia: — da  car- 
ne. Carnis  abstinentia. 

Abstinente,  adj.  Abstinente; 
que  se  abstém,  ou  priva  de 
alguma  cousa.  Abstinens:  — 
moderado,  continente;  so- 
brio no  comer  e  beber.  In 
cibo  et  potu  moderatus,  p)ar- 
cus. 

Abstinentemente,  adv.  m.  Abs- 
tinentemente; com  abstinen- 
cia, com  temperança.  Ahsti- 
iienter. 

Abstinentísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Abstinente.  Abstinentis- 
simo.  Continentissimus,  a, 
um. 

AiiSTRAcciuN.  /.  Abstracção; 
acção  do  entendimento  que 
se])ara  todos  os  accidentes 
ou  circumstancias,  que  po- 
dem acoinpanliar  um  ente 
para  melhor  o  considerar  em 
si  mesmo.  ^lf//o  animi  spe- 
ciem  aliquem  ah.straJtentis: 
—  do  espirito,  isto  é,  distrac- 
ção. Alienatio;  nber  ratio 
mentis:  —  estado  de  qual- 
quer pessoa  que  vive  sejía- 
rada  da  sociedade.  Ab  homi- 
mtm  frcfficntia  recessus. 

Abstractísimo,  ma.  a'!¡.  sup.  de 
Abstrewto.  Abstractissiino. 

Abstractivamente,  aãv.  Abs- 
tractamente; com  abstrac- 
ção. Attstracta  a  subjecto 
qiuditate. 

Abstractivo,  va.  adj.  Abstra- 
tivo;  que  abstrahe  ou  tom 
virtude  de  abstrahir;  que 
separa  ou  considera  uma 
Cousa,  deixada  outra.  Abs- 
trahens,  hentis. 

Abstracto.  A.  jjp.  íV.  de  Abs- 
traer y  abstraerse.  Abstra- 
cto,q  ue  significa  alguma  qua  - 
liuade  com  exclusão  do  sujei- 
to. Abstractus,  a,  um: — se- 
parado por  abstracção:  — 
En  ahstracto;  abstractamen- 
te; por  abstracção.  Abstra- 
ctire. 


14  ABU 

Arstiíaer.  a.  (fil.)  Abstraliir; 
separar  todas  as  qualidades 
de  uma  cousa,  para  conside- 
rar somente  a  sua  essência. 
Ahstrahcre:  —  n.  usado  cora 
a  preposição  de,  omittir, 
apartar,  passar  etn  silencio 
qualquer  cousa.  Prcetermit- 
iere: — r.  não  attender  aos 
objectos  scusiveis  por  medi- 
tar apenas  no  que  se  tem  no 
pensamento.  Eapi  med/ta- 
tione  anhnnm. 

Abstraído,  da.  p.  p.  de  Ahs- 
tracr:  —  adj.  Abstraindo; 
apartado,  retirado,  separado 
(do  trato  e  conimunicação 
com  outraspessoas)./167íom- 
iium  frcqucntia  sidjstradns. 

Abstkijso,  sa.  adj.  Abstruso; 
recôndito,  de  difficil  intelli- 
geucia.  lietnisus,  abdihis, 
a,  um. 

Absuelto,  ta.  p.  p.  ir.  de  Ab- 
solver. Absolto-,  absolvido. 

Absurdamente,  adv.  Absurda- 
mente ;  por  modo  repugnante 
á  rasão.  Absurdh. 

Absurdidad  /.  (aiif.)  Absurdi- 
dadc.  V.  Absurdo. 

Absurdísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Absurdo.  Absurdíssimo.  Ab- 
surdissimus,  a,  um. 

Absurdo,  dá.  adj.  Absurdo ;  con- 
trario ou  repugnante  á rasão. 
Quod  omniimi  mentes  asper- 
nentur  afque  respnant: — m. 
inei>cia,  despropósito,  dispa- 
rate, acção,  opinião  contra- 
ria ao  senso  commum.  Ine- 
ptice,  arum,'  inique  dictvm 
vel  factum. 

Absus.  m.  (bot.)  Absuso,  plan- 
ta medicinal. 

Absynthio.  m.  (iniis.)  Y.  Ab- 
sintio. 

Abto.  adj.  (imis.)  V.  Apto. 

Abu.  m.  (bot.)  Abú,  especie  de 
palmeira;  o  seu  fructo  cóme- 
se assado  ou  frito. 

Abub.  'in.  Abub;  instrumento 
musico  dos  indios. 

Abubilla.  /.  Poupa,  ave  que 
tem  uma  especie  de  topete, 
de  lilumagem  dourada,  ne- 
gra, roxa  e  branca.  Upupa, 
02,  epop)s. 

Abucasta./.  Gallinlia  d'agun; 
é  do  tamanho  de  uma  galli- 
nha  media,  de  cor  gris  e 
branca. 

Abucastro.  tra.  m.  (ant.)  As- 
somado, colérico.  Iracundus, 
a,  um. 


ABU 

'  AnvGÁTKS.  m.  2:>l.  Aboeates;pe- 
I  ças  j3or  onde  correm  as  cai- 
xas nos  teares. 

Abuela. /.Avó,  mãe  do  pae  ou 
da  mãe.  Avia,  cc.  Como  mi 
abuela;  como  minha  avó; 
exp.  fam.  com  que  se  nega 
ou  duvida  do  que  alguém 
refere  por  certo  e  verdadei- 
ro. Lo  conseguirá  como  mi 
abuela;  consegui-lo-ha  como 
minha  avó.  Diz-se  d'aquelle 
que  sem  fundamento  se  li- 
songea  com  o  goso  de  algum 
emprego  ou  dignidade. 

Abuelado,  da.  (ant.)  V.  Abu- 
ñuelado. 

Abuelo,  m.  Avô,  pae  do  pae 
ou  da  mãe.  Avus,  vi: — as- 
cendente. Usado  quasi  sem- 
pre no  plural.  Proavus,  ma- 
jores :  —  (fam.)  ancião.  Se- 
nex:  —  (rif-)  Criado  2^or 
abuelo  nunca  bueno;  creado 
por  avô  nunca  bom.  Mostra 
que  as  pessoas  educadas  por 
seus  avós  saem  quasi  semjire 
mal  creadas.  Puer  avi  doctri- 
na excidtus  indocilis :  — (rif.) 
Quien  no  sabe  de  abuelo  no 
sabe  de  bueno ;  quem  não  co- 
nhece o  avô  não  sabe  o  que 
é  bom.  Ari  blandifiis  nil  sua- 
vius.  Explica  o  excessivo  ca- 
rinho com  que  os  avós  tra- 
tam ordinariamente  os  netos. 

Abuenas.  adv.  (ant.)  Boamen- 
te, sinceramente,  á  boa  fé. 
Sincera  fide. 

Abuhado.  2^-  P-  de  Abultarse : 

—  adj.  (inus.)  inchado.  Tu- 
midus,  a,  um. 

Abuhamiento.  m.  (inus.)  Taci- 
turnidade, aversão  do  mun- 
do, retiro  das  companhias. 
Morositas,  atis. 

Abuhar.  a.  (inus.)  V.  Hinchar: 

—  r.  (inus.)  esconder-se,  re- 
tirar-se,  fugir  das  compa- 
nhias. Segregare  se,  lucem 
fugere. 

Abuja.  /.  (inus.)  V.  Aguja. 

Abulense.  adj.  Abulense;  na- 
tural d'Avila,  ou  o  que  per- 
tence a  esta  cidade.  Abu- 
lensis. 

Abultado,  da.  adj.  Avultado, 
grande,  volumoso.  Pergran- 
dis. 

'Abultar,  n.  Avultar,  ter  ou 
fazer  vulto.  In  molem  excres- 
cere:  —  a.  augmentar  o  vo- 
lume. Au  gere:  —  (jig-)  enca- 
recer, exagerar.  Exagerare. 


ABU 

Abundadamente.  adv.m.  (ant.) 
V.  Abundantemente. 

Abundado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Abundante. 

Abundamiento,  m.  V.  Abundan- 
cia. Esta  palavra,  conside- 
rada como  termo  de  praticai 
é  usada  para  exprimir  ap- 
provação,  affirmação,  segu- 
rança, precaução.  Fides,  ei, 
seciuitas,atis.  v.g.  Yámayor 
abundamiento  por  la  pre- 
sente constituimos,  ordena- 
mos y  establecemos,  etc.;  e 
por  maior  segurança,  pehi 
presente  constituimos,  orde- 
namos e  estabelecemos,  etc. 

Abundancia.  /.  Abundancia, 
coijia,  grande  quantidade. 
Abundantia,  copia,  ce: — nas 
moedas  designa-se  com  a  fi- 
gura de  uma  deusa. 

Abundante,  p.  a.  de  Abundar. 
Abundante,  farto,  que  tem 
abundancia.  Abundans :  — 
adj.  coj^ioso,  em  grande 
quantidade.  Copiosus,  ple- 
nus,  a,  um.. 

Abundantemente,  adverbio  m. 
Abundantemente ;  em  abun- 
dancia. Abunde. 

Abundantísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Abundante.  Cojíiosissi- 
mus,  a,  um. 

Abundar,  n.  Abundar;  ter 
grande  copia  e  affluencia  de 
alguma  cousa.  Abundare : — 
bastar,  ser  sufficiente.  Svf- 
ficere : —  en  su  sentido,  abun- 
dar no  seu  sentido  ou  no  seu 
sentir ;  seguir  alguém  no  seu 
parecer. 

Abundo,  adv.  V.  Abondo. 

Abundosamente,  adv.  m.  V. 
Abundantemente. 

Abvndo3ix)  AT),  f.  {inus.)Y  .Abun- 
dancia. 

Abundoso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Abimdante. 

Abuñuelado,  da.  adj.  Que  tem 
a  forma  defillió.  Lagani for- 
mam referens. 

Abuñuelar,  a.  (los  huevos)  Fri- 
gir os  ovos;  fazer  omeletta. 
Ova  ita  frigere,  ut  lagani 
formam  referant. 

Abur.  adv.  V.  Agur. 

Aburado,  da.  2^-  P-  (ant.)  de 
Aburar. 

Aburar,  a.  Queimar,  abrasar. 
Hoje  apenas  se  usa  em  algu- 
mas partes  de  Castella  a  Ve- 
lha. Abur  ere. 

Aburelado,  da.  adj.  Abúrela- 


ABU 

do;  dii  cor  Jo  burel.  Fulcus, 
a,  um. 

Abukrado,  da.  aãj.  (¡nus.) 
Abarrado ;  estólido,  estulto. 
Stolidus,  a,  um. 

Aburrido,  da.  p.  x>-  6  aãj. 
Aborrido;  de.?gostoso,  des- 
contente. Fertccsus,  a,  nm. 

AiiURitiMiEXTü.  m.  Aborrimen- 
to;  o  estado  do  que  anda 
triste,  descontente,  ou  se 
desgosta  de  tudo ;  melanco- 
lia. Ta'dium,  faslidium,  ü. 

Aburrir,  a.  Aborrir;  enfastiar, 
cansar  o  espirito  com  algu- 
ma cousa  desagradável.  Alo- 
lestiam  ingcntem  creare:  — 
(fam.)  aventurar  ou  arriscar 
algum  dinheiro  com  a  espe- 
rança de  tirar  lucro.  Diz-se 
tambera  do  tempo;  v.  g., 
Aburrir  una  tarde.  Expen- 
deré:—  deixar  para  sempre 
com  aversão,  üiz-se  ordina- 
riamente das  aves  que  çugei- 
tam  os  ninhos.  Deserere:  — 
(ant.)  Aborrecer: — r.  dos- 
gostar-se  de  alguma  cousa, 
cnfadar-se.  Rem  fasfídire. 

AuuRujAR.  a.  Ennovelar;  do- 
brar, fazer  em  novelos.  67o- 
mercere,  plicare. 

AiJusADOR,  RA.  s.  Abusador;  o 
que  abusa ;  o  que  faz  mau 
uso  de  alguma  cousa. 

Abusante,  p.  a.  (ant.)  de  Abu- 
sar ;  o  que  abusa. 

Abusar,  a.  Abusar;  usar  mal 
alguma  cousa,  ou  de  alguma 
cousa.  Aliqua  re  abuti. 

Abusión.  /.  (a¡d.)  Abusão.  V. 
Abuso:  —  (£í72¿.3  abusão,  su- 
perstição, agouro.  Suiiersli- 
tio,  vanuin  augurium. 

Abusionero.  m.  (ant.)  V.  Ago- 
rero. 

Abusivamente,  adv.  m.  Abusi- 
vamente; por  abuso  ou  com 
abuso.  Abusirc. 

Abusivo,  a.  adj.  Abusivo;  in- 
troduzido ou  praticado  jior 
abuso,  l^er  abusum  usnrpa- 
ius. 

Abuso.  m.  Abuso;  mau  uso  de 
alguma  cousa,  contrario  á 
sua  natureza  ou  fim.  Abu- 
sus,  ns. 

Abutarda.  /.  (ant.)  Y.  Avu- 
tarda. 

AuuvADo.  adj.  (inus.)  V.  Ga- 
licoso. 

Abuzado,  da.  adj.  (ant.)  De- 
bruçado ;  deitado  de  bruços. 
Pronus,  a,  um. 


ACA 

Abyección.  /.  (ant.)  Abjecção; 
abatimento,  desprezo,  humi- 
liação.  Abjcctio,  onis. 

Abyecto,  ta.  adj.  Abjecto ;  aba- 
tido, menosprezado,  humi- 
lhado, vil,  ignóbil,  de  que 
se  uào  faz  caso.  Abjectus, 
vilis  factus. 

Abysmales.  adj.Y.  Abismal  na 
segunda  accepção. 

Abysmar.  a.  V.  Abismar.' 

Abysmo.  7)1.  V.  Abismo. 

Acá.  adv.  l.  Cá;  aqui.  Este  ad- 
verbio indica  o  logar,  o  paiz, 
onde  se  acha  a  pessoa  que 
falia;  v.  g.,  Acci  el  gobierno 
es  palernal;  cá,  n'este  paiz, 
o  governo  é  paternal.  Huc: 
adv.  t.  precedido  das  ¡irepo- 
sições  de,  desde,  después,  etc. 
denota  o  tempo  prcíeiíte; 
v.  g.,  De  ayer  acá,  desde  en- 
tonces acá:  de  hontem  para 
cá ;  desde  então  para  cá.  Ab 
eo  tempore:  —  acá  y  allá;  cá 
c  lá,  mod.  adv.  para  den<.>tar 
indeterminadamente  diver- 
sos lugares.  Huc,  illuc. 

AcABABLE.  adj.  Acabavel;  o 
que  pude  acabar-se.  Lluod 
perire  pofcst. 

Acabadamente,  adv.  m.  Acaba- 
damente; perfeitamente,  com 
toda  a  perfeição.  Absolutc, 
pcrfccte. 

Acabadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Acabado.  Acabadissimo.  Ah- 
solutissimus,  perfectissim us, 
a,  um. 

Acabado,  da.  ]).  p.  de  Acabar 
e  adj.  Acabado,  perfeito,  pri- 
moroso, cxcellentc.  Absolu- 
tus,perfectvs,  a,  um : — o  que 
está  velho,  gasto  do  tempo 
ou  da  idade.  Consumptus. 

Acabador,  ra.  s.  Acabador;  o 
que  acaba,  aperfeiçoa.  Con- 
fector, affector,  oris. 

Acabalado,  p.  p.  de  Acabcdar. 

Acabalar,  a.  V.  Completar. 

Acaballadero,  m.  Terreiro  e 
o  tempo,  próprios  para  o  lan- 
çamento dos  cavallos  e  dos 
burros.  Locits,  tempusve  quo 
equi  cccunt. 

Acaballado,  da.  p.  p.  de  Aca- 
ballar  :  —  adj.  acavallado, 
similhante  ao  cavallo;  v.  g., 
cara  acabcdlada ,  narices  aca- 
ballados; cara  acavallada, 
ventas  acavalladas.  Equo  si- 
milis: —  que  padece  de  ve- 
néreo. Fícdo  vigninis  ulcere 
laborans. 


ACA  15 

Acaballak.  a.  Acavallar;  lan- 
çar o  cavallo  á  egua,  ou  o 
burro  á  egua  ou  burra  para 
que  a  cubra.  Cum  cqua  coire, 
inire  equam. 

Acaballerado,  da.  j).  p.  de 
Acaballerar :  —  adj.  nobre, 
distincto  em  suas  acções  e 
maneiras.  Nobili  et  generosa 
Índole  pra'ditus. 

Acaballerar,  a.  Illustrar,  dis- 
tinguir, fazer  com  que  al- 
guém se  porte  ou  trate  como 
cavalheiro.  Nobilium  mori- 
bus  aliqucm  instruere:  —  r. 
tornar-sc  ou  fazer-se  cava- 
lheiro; nobre. 

Acabamiento,  m.  Acabamento; 
acção  e  eífeito  de  acabar,  fim 
total,  extincção.  Finis,  is:- — 
a  execução  ou  cumprimento 
de  alguma  cousa.  Fcrfectio, 
onis. 

Acabar,  a.  Acabar;  concluir, 
completar.  Perficer/'.:  —  con- 
sumir, apurar.  Affligcre:  — 
n.  rematar,  terminar;  v.  g.. 
Acabar  en  punta:  acabar  ein 
ponta.  Desinere:  —  morrer. 
Intc.rire,  mori:  —  extinguir- 
se, aniquilai'-se.  Usa-se 
mais  como  reciproco.  Z)e_/?ce- 
re,  evanescere :  —  ir  faltando 
as  forças,  desfallecer.  Usa-se 
tambein  como  reciproco.  Vi- 
ribus  destiíui.  É  tam])em 
usado  como  verbo  auxiliar 
junto  com  a  preposição  de; 
\.  g.,  Acabar  de  llegar,  de 
predicar ;'  acabar  de  chegar, 
de  pregar :  — (fr.)  con  alguno, 
quitarle  la  vida;  acabar  com 
alguém,  isto  é,  mata-lo:  —  con 
alguna  cousa;  destruirla ; 
(fr.)  acabar  com  alguma 
cousa,  destrui-la.  Acab¿ira- 
7nos,  ó  acabáramos  con  ello 
(fr.);  finalmente.  Tandcjn. 

ACABDILLADAJIENTE.       odv.       77?. 

(ant.  mil.)  Disciplinadamen- 
te; com  ordem  e  disciplina 
militar.  Ordinafe,  instrucfi. 
AcABDiLLADOR.  ??i.  (ant.)  V. 
Acaudillador. 

ACABDILLAMIENTO.    W2.   (cVlf.)  V. 

Acaudillamiento. 
AcABDiLLAK.  O.  (auf.)  Y.  Acau- 
dillar. 

AcABELLADO,    DA.  ttdj.    Acabcl- 

lado,  castanho  claro,  ama- 
relio    escuro,  cor  de  folha 
secca.  Subsiavus,  a,  um. 
AcABESTKiLLAR.  u.  (mout.)  Ca- 
car cnni   ])oi  encabrestado. 


IC)  ACÁ 

J>oce  capistrato  veaarí.  V. 
Buey  de  cíihestrillo. 

AcAiíiLDAR.  Cl.  Attraliir;  reunir 
muitos  pareceres  para  coii- 
sep,uir  algum  intento.  In  scii- 
tcntiam  trahere. 

Acamo.  m.  (ant.)  V.  Fin  ou 
Acabamiento. 

Acacia./,  fbot.)  Acacia,  arvore 
que  também  se  chama  acacia 
verdadeira  ou  acacia  do 
Egypto.  E  uma  especie  de 
esponjeira  sempre  verde. 
Acacia  (vg]/})' iaca.  Falsa  ou 
bastarda  diz-sc  da  acacia 
iimericana  da  familia  natu- 
ral das  leguminosas.  PscítJo- 
ac.acia :  —  especie  de  gom- 
nia  arábica:  —  do  Levante 
(pliarm.)  producto  usado  em 
medicina  como  adstringente: 

—  de  Allemanlia,  sueco  ex- 
traindo das  ameixas  silves- 
tres:—  rosa,  arbusto  e  ai-- 
vore  vistosa  polo  verde  de 
suas  folhas  e  pelos  seus  for- 
mosos ramos  de  flores  en- 
carnadas, liohinia  hispida. 

AcAcioN.  m.  (anf.)  Especie  de 
canoa. 

AcADKLLiNAR.  O.  Eucadoiar; 
formar  qualquer  cousa  á  ma- 
neira de  pequena  cadeia.  Si- 
milis  catella'. 

Academia.  /.  Academia,  certo 
logar  plantado  de  arvores  na 
antiga  Athenas,  dado  ao  pu- 
blico por  Academo,  seu  pro- 
prietário, undc  Platão  e  de- 
pois d'elleoutros  philosophos 
ensinavam  a  philosophia. 
Academia,  a' :  —  seita  de  phi- 
losopbos  platónicos,  que  de- 
pois teve  algumas  alterações 
e  se  dividiu  em  tres,  conhe- 
cidas pelos  nomes  de  antiga 
academia,  segunda  academ  ia 
c  nova  academia.  Ha  quem 
a  divida  em  cinco.  Acade- 
mia, aí.-  — a  doutrina  ensi- 
nada por  estes  philosophos: 

—  a  sociedade  de  homens 
litteratos  estabelecida  para 
o  adiantamento  das  scien- 
cias,  artes,  bellas  letras,  etc. 
Academia,  erndilovurn  soda- 
lifium :  —  qualquer  ajunta- 
mento de  pessoas  eruditas 
para  exercitarem  os  seus 
engenhos  em  algum  genero 
de  composição  ou  estudo. 
(yOnr/rrssns,  convenívs :  — 
escola  de  qualquer  philoso- 
vho;  universidade  ou  estu- 


ACA 

dos  geraes,  onde  se  ensi- 
nam as  sbiencias  e  as  artes 
WhrvAQñ.jI^jdes  académica:: — 
certame  litterario  que  se  ce- 
lebra por  occasião  de  alguma 
festividade  publica,  onde  as 
mais  das  vezes  se  assiguam 
assumptos  e  propõem  j)re- 
mios.  Certamen:  —  a  concor- 
rencia de  professores  ou  af- 
feiçoados  á  musica,  para  se 
exercitarem  n"ella.  Musica 
exercitatio,  sive  7nusices  lu- 
dus:  —  (pint.  e  esc.)  figura 
inteira  nua,  copiada  do  mo- 
delo vivo.  Figura  è  vivo  ex- 
pressa, delineata.  Quando 
Ptolomeu  Soter  se  assegurou 
na  posse  do  Egypto,  fundou, 
com  o  nome  de  Museon,  a 
famosa  academia  de  Alexan- 
dria, na  qual  reuniu  os  phi- 
losophos mais  distinctos  do 
seu  tempo,  a  quem  se  deveu 
a  celebre  bibiiotheca  quei- 
mada no  anno  G40  pelo  feroz 
Ornar.  Esta  academia  foi 
longo  tempo  o  centro  de  toda 
a  instrucção.  Os  poetas  c  es- 
criptores  latinos  formaram- 
se  na  escola  dos  gregos;  mas 
Roma  não  teve  academia. 
O  primeiro  estabelecimento 
d'este  genero  entre  os  mo- 
dernos foi  fundado  por  Car- 
los Magno;  e  esta  academia, 
de  que  elle  foi  membro,  ob- 
teve muita  celebridade;  foi 
ella  que  derramou  jiela  líu- 
ropa  o  gosto  das  letras.  No 
anno  seguinte  foi  fundada 
na  Inglaterra  a  academia  de 
Oxford  Y>OY  Alfredo  oGrande. 
Quasi  pelo  mesmo  tempo  ti- 
nham as  cidades  de  Granada 
e  Córdova,  naHespanha.  as 
suas  academias,  que  seus 
fundadores  tornaram  cele- 
bres pelo  seu  gosto  pela  poe- 
sia,pela  musicae  pelas  letras. 
Académico,  ca.  adj.  Académi- 
co; pertencente  á  academia; 
o  que  pertence  á  escola  dos 
pliilosophos  da  seita  de  Pla- 
tão. Academ icus,  a,  um:  —  o 
que  é  próprio  de  academia, 
como  oração  académica,  ^ca- 
deviicus,  a.,  um:  —  m.  philo- 
sopho  da  seita  de  Platão. 
Academicus,  /.-—membro  ou 
socio  de  alguma  academia: 
—  o  (]ue  cursa  os  estudos  em 
alguma  universidade.  ^'Tí- 
demicii.''.  i. 


ACA 

Academista,  in.  Academista, 
que  faz  exercícios  em  uma 
academia. 

Academizar,  a.  (pint.)  Acade- 
miar;  imitar  o  modelo. 

AcADuz.  VI.  (inus.)  V.  Alcaduz. 

Acaecedero,  RA.  adj.  Imminen- 
te;  o  que  pódè  acaecer  ou 
succeder.  Quod  accidere  po- 
fest. 

Ac  AECER.7Í.  ecZe/.  Acaecer,acon- 
tecer,  succeder.  Usa-se  no 
infinito  e  nas  terceiras  pes- 
soas do  singular  e  do  plural. 
Accidere:  —  r.  (ant.)  Achar- 
seinopinadamcnteem  algum 
logar.  Adesse,  intervenire. 

Acaecimiento,  m.  Acaecimento; 
acontecimento,  succedimen- 
to.  Casus,  eventus,  us. 

AcAGAYAS.  m.  (inus.)  V.  Arca- 
duz. 

Acal.  m.  V.  Canoa. 

AcALADROTAR.  a.  (niur.)  Cala- 
brotear,  fazer  calabrotes,  isto 
é,  cabos  de  tres  ramos,  com- 
postos cada  um  de  outros 
tres. 

Acalenturarse,  r.  Aqueeer-se. 
Diz-se  quando  ha  ameaços 
de  febre.  Fcbrem  imminere. 

Acalia.  /.  V.  Malvahisco. 

Acallar,  a.  Acalmar;  aplacar, 
socegar,  calar.  Diz-se  ordi- 
nariamente das  creanças, 
que,  quando  choram,  costu- 
mam calar-sc  com  dadivas 
ou  caricias.  Flctum  compes- 
cere:  —  r.  aplacar-se,  aquie- 
tar-se.  Sedari. 

AcALONAR.  a.  (ant.)  V.  Acusar. 

Acaloniar.  a.  (ant.)  V.  Calum- 
niar. 

Acalorado,  da.  adj.  Aquenta- 
do. Calefactus,  a,  um:  — 
SL\)n.\\ouiiáo.  Animi  imp)ote7is: 

—  irritado.  Irritatus,  a,  um. 
Acaloramiento,     m.    Abrasa- 
mento, ardor.  Ardor,  oris: 

—  o  acto  de  arrebatamento 
ou  excesso  de  uma  paixão 
violenta.  Agitatio,  commotio, 
onis. 

Acalorar,  a.  Aquecer;  dar  ou 
cansar  calor.  Calefieri :  — 
fatigar  com  demasiado  tra- 
balho, ou  exercício.  Incales- 
cere.  Emaisusado  como  reci- 
proco:— (fig-)  fomentar,  pro- 
mover, liei  exscquendoi  ins- 
tare:—  apressar,  incitar  ao 
trabalho.  Urgere  :  —  r.  es- 
quentar-sc  na  conversação 
ou  disputa.  FJfcrvescere. 


ACÁ 

AcALOT.^w?.  GalliuholH.  Ruísti- 
cilla,  ce. 

Acalumniador,  ra.  s.  Calum- 
niador; o  que  calumnia,  ac- 
ensa falsamente.  Calumnia- 
tor,  oris. 

Acalumniar,  a.  (ant.)  V.  Ca- 
lumniar:—  (ant.)  V.  Afear. 
Denigrar: — V.  Excomulgar. 

Acamado,  da.  adj.  Acamado. 
Diz-se  propriamente  do  tri- 
go, linho,  etc.,  derribado  um 
sobre  o  outro  pela  chuva, 
vento,  etc.;  posto  em  cama- 
das,  abatido,  conchegado. 
Segcles  imhrihus,  aut  pluvia, 
aut  vento  jacentes,  dejjressos. 

AcAMBRAYADo,  DA.  adj.  Acam- 
braiado.  Diz-se  dos  lenços 
que  têem  similhança  com  os 
de  cambraia.  Lintco camera- 
ecnsi  similis. 

Acamellado,  da.  adj.  Cameli- 
no;  de  camelo  ou  que  se  as- 
similha  ao  camelo.  Cameli- 
nus,  a,  um. 

AcAMODAR.  a.  (inus).  V.  Esca- 
motar. 

Acampamento,  (mil).  V.  Cam- 
2)amento. 

Acampanar,  a.  Dar  a  qualquer 
cousa  a  forma  de  campainha. 

Acampar,  a.  Acampar,  alojar 
no  campo  em  tendas  ou  bar- 
racas um  exercito  ou  parte 
d'elle.  E  também  usado  co- 
mo neutro  e  reciproco.  Cas- 
trameíari,  figere  ientoria. 

Acampo,  m.  Pacigo;  porção  de 
terra  dos  pastos  communs 
que  se  destina  a  cadajDossui- 
dor  de  gado  por  certo  tempo. 

Acamuzado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Agamuzado. 

Acanalado,  da.  p.p.  de  Acana- 
lar e  adj.  Encanado;  tudo 
que  passa  por  um  canal  ou 
sitio  estreito.  Per  canales, 
aut  angustias  ductus: — ca- 
nalicio,  o  que  forma  uma  ca- 
■Nadade  á  maneira  de  canal. 
Canaliculatas,  a,  um :  — 
(arch.)  V.  Estriado. 

Acanalador,  m.  (carp.)  Garlo- 
pa, instrumento  de  que  usam 
os  carpinteiros  e  marcenei- 
ros, liuc.ina,  «?. 

Acanalados,  adj.jjl.  Acanala- 
dos. Applica-se  aos  lombos 
do  cavallo,  que  pela  sua  gor- 
dura formam  um  canal  até 
á  cauda.  Lnmhi  cquini  in  ca- 
iialis  tiiodum  cxuhcran-tcs. 

Ácana j,AR.  a.   Encanar;  fazer 


ACÁ 

canal,  ou  alguma  cousa  em 
forma  d'elle.  Canalem  fa- 
ceré. 

AcANASTiLLADo,  DA.  adj.  Aca- 
nastrado,  que  tem  a  forma 
de  um  açafate.  Similis  cistce. 

Acandilado,  da.  adj.  Y.  Encan- 
dilado. 

Acanelado,  da.  adj.  Acanella- 
do;  de  cor  de  canella  ou  si- 
milhante  a  ella.  Cinnamomi 
iiatiiram  referens. 

AcANGE.  m.  Acaugis.  Os  turcos 
dão  este  nome  aos  seus  hus- 
sares,  que  se  empregam  uni- 
camente cm  fazer  descober- 
tas, talar  os  campos,  inter- 
ceptar os  comboios  e  fatigar 
o  inimigo.  V.  Aventurero. 

Acanillado,  da.  adj.  Encane- 
lado,  mal  tecido.  Diz-se  dos 
estofos.  Alalh  textus. 

Acangrenarse,  r.  v.  Agangre- 
nar-se. 

AcANoR.  7)1.  (chim.)  Acanor  ou 
athanor,  especie  de  fogareiro 
usado  pelos  chimicos. 

AcANos.  m.  (bot.)  Acanos,  nome 
com  que  Theophrasto  e  os 
gregos  designaram  uma  es- 
pecie de  cardo,  que  Linneo 
trocou  em  o  de  onopordon 
acanthium. 

AcaktÁholo.  m.  (cir.  ant.) 
Aciinthabolo,  tenaz  para  ex- 
trahirasesquirolas  dos  ossos 
careados,  os  espinhos,  a  pe- 
dia da  bexiga,  etc.  Acan- 
thovala,  orum. 

Acantalear,  ii.  (fam.J  Grani- 
sar;  chover  graniso  grosso; 
saraivar.  Grundinare. 

Acantarar.  a.  Medir  por  can- 
taros. Amphora pro  mensura 
uti. 

AcANTE. /.  Acanthe;  certa  ar- 
vore de  que  falla  Virgilio,  e 
que  se  suppõc  ser  a  acacia 
do  Egypto. 

Acantilado,  da.  adj.  fmor.J  Al- 
cantilado; escarpado;  que 
tem  bastante  fundo  logo  no 
fim  da  praia. 

Acantilar,  o.  (mar.)  Por  um 
navio  em  logar  fundo:  —  ti- 
rar lodo  de  algum  sitio  para 
o  fazer  mais  fundo. 

AcANTio.  m.  (bot.)  Acantino, 
cardo  arg^tino. 

Acanto. m.  (bot.)  Acantho,  her- 
va  gigante  ou  branca  ursina. 
Acaníhus  mollis:  ornato  que 
guarnece  os  capiteis  das  co- 
lumnas na  ordem  corinthia; 


ACÁ  17 

o  modelo  foi  tirado  das  fo- 
lhas do  acantho.  Acanthina 
folia: — ('?»?// /¿.jnympha  ama- 
da por  Apollo  e  que  foi  trans- 
formada na  planta  do  seu 
nome. 

AcANTocAEPo.  m.  (bot.J  Acan- 
thocarpe.  Diz-se  das  plantas 
que  téem  o  fructo  coberto  de 
espinhos.  Planta,  qucu  habet 
fructiis  s2nnosos. 

AcANTÓFAGü.  adj.  Acanthópha- 
go;  que  se  sustenta  com  car- 
dos. O  burro  é  um  animal 
acanthophago. 

Acantonamiento,  m.  (mil.) 
Acantonamento,  acçào  c  ef- 
feito  de  acantonar  a  tropa. 
Stalivorum  adsignatio:  — 
logar  onde  estão  acantona- 
dos corpos  militares.  Stafiva 
jirojsidia. 

Acantonar,  a.  (mil.)  Acanto- 
nar; distribuir  o  exercito  ou 
algum  corpo  de  tropas  por 
varios  logares.  Ad  stativa 
prcL'sidia  diicere. 

Acañaverear.  a.  Acanavear, 
ferir  com  farpas  de  cana.  In- 
iersercre  arundinum  acumi- 
na  carne. 

Acañonear,  a.  Acanhoar,  dis- 
parar os  canhões  ou  pecas 
de  artilheria  contra  algum 
logar  ou  alguma  cousa.  Ali- 
quid  turmentis  verbei'are. 

AcAovAN.  ju.  (IjoI.)  Achaovan, 
planta  do  Egypto,  sinii  Ihante 
á  macella. 

Acaparar,  a.  V.  Acopiar. 

Acaparrosado,  da.  adj.  Da  cor 
de  caparrosa.  Subvirides,  e. 

Acaponado,  da.  adj.  O  que  em 
alguma  cousa  se  assimelha 
ao  castrado.  Spadoni  similis. 

Acaptar.  a.  (ant.)  Mendigar. 
Mendicare:  —  (ant.)  do  li. 
de  Aragão.  V.  Comjvar. 

Acaramelado,  da.  adj.  Acara- 
mellado,  coberto  de  assucar 
em  ponto  de  caramello. 

Acarar,  a.  V.  Carear. 

Acardenalar,  a.  Pisar;  fazer 
contusões  no  corpo.  Livori- 
busja'dare: — r.  Saír  á  cutis 
manchas  roxas  similhantes 
ás  que  são  causadas  por  al- 
guma pisadura.  Lividum 
fieri. 

AcARDiA.  /.  Acardia,  especie 
de  aberração  orgánica  ou  de 
agenesia  parcial,  caracteri- 
sada  pela  ausencia  de  cora- 
cao.  Corde  orbvs. 


18  ACÁ 

AcAUEAMiENTo.  «1.  (unf.  for.) 
Acareanieuto  ou  acareação; 
acção  e  eft'eito  de  acarear. 
Reorum  vel  tcstium  collatio. 

Acarear,  a.  (aiit.)  Acarear; 
pôr  alguém  cara  a  cara  com 
outro  para  que  se  vejam  e 
fallcm,  com  especialidade 
sendo  co-réus  ou  testemu- 
nhas, que  jurassem  em  algu- 
ma devassa. //i  miituum  cons- 
pediim  coUoquiumque  coge- 
ré:—  (fiff.  ant.)  arrostar;  of- 
ferecer-se  cara  a  cara.  Se  ia 
conspectum  allcui  dare:  —  ;•. 
(fiy.  ant.)  couvir.  Convenire. 

Acariciador,  ra.  s.  Acaricia- 
dor; que  acaricia  ou  faz  ca- 
ricias para  grangear  o  amor. 
Blanditor,  oris. 

Acariciar,  a.  Acariciar;  fazer 
ailagos  e  caricias,  tratar  com 
auior  e desvelo.  BlaiuUmenio 
dare. 

AcARNAZARSE.  r.  Fazcr-se  car- 
neriuo;  còr  de  carne.  Diz-se 
fallando  das  flores. 

Acarón,  m.  (bot.)  Mjrto  sil- 
vestre. 

Acarrarse,  r.  Acarrar-se;  res- 
guardar-se  do  sol ;  juntar-se 
á  sombra,  fallando  do  gado 
lanigero.  Oves  oh  captandam 
umhram  sese  invicem  pre- 
mere. 

Acarreadizo,  za.  aâj.  O  que  se 
carrea  ou  se  pode  carrear. 
Âdvcctitins. 

Acarreador,  ra.  s.  Acarreta- 
dor,  o  que  acarreta.  Adve- 
ctor,  01'is. 

Acarkeadura./.  (aid.)  Acarre- 
tadura.  V.  Acan-co. 

ACARREAMIENTO.     írt.     (uilt.)    V. 

Acar7'eo. 

Acarrear,  a.  Acarretar;  trazer 
em  carro:  —  transportar  de 
(jualquer  maneira.  Convche- 
re:^(fi(j.)  causar,  occasio- 
nar.  Occasionem  dare. 

Acarreo,  m.  Acarreto;  acção  de 
acarretar  :  —  acarretadura. 
Vectio,  cxporfaiio,  onis:  — 
De  acarreo,  mod.  adv.  tran- 
sportado por  terra  :  —  trazi- 
do i)ür  arreeiro  á  conta  de 
outro,  pagando  o  porte.  Ad- 
vectitius:  —  (fiy.)  por  dadiva 
ou  presente.  Dono,  i/ratis. 

Acarreto,  m.  (ant.)Y.  Acarreo. 

Acartonamiento,  m.  Emmagre- 
cimento.  Acção  e  cífeito  de 
oiriniagreccr. 

Acartonarse,  r.  Eiimi;igreccr- 


ACA 

se ;  tornar-se  magro,  secco  co- 
mo um  cartão.  Diz-se  das 
pessoas  que  são  magras  e  sãs. 
Macrescere. 

AcAsiA.  V.  Acacia. 

Acaso.  m.  Acaso ;  casualidade, 
caso  fortuito,  caso  imprevis- 
to. Eventiis,  iis:  —  adv.  m. 
casualmente,accidentalmen- 
te,  quiçá,  talvez.  Fomiian 
casu:  —  com  iuterrogaçâo  si- 
gnifica o  mesmo  que  ¡Porven- 
tura. Aune  f  num  f :  —  Acasos 
dei  mar.  (mar.)  Acasos,  for- 
tuna do  mar. 

Acastillado,  da.  adj.  (ant.) 
Acastellado,  edificado  como 
castello.  Instar  casteUi. 

Acastillaje.  7». f'a«^jConstruc- 
ção  dos  castellos  que  defen- 
diam as  naus.  Castella  ad 
naves  propiignandas. 

AcASTiLLAii.  a.  (ant.)  Encastel- 
lar,  carregar  de  castellos 
uma  nau.  In  navi  castella 
construere. 

Acastorado,  da,  adj.  Acastora- 
do, estofo  similhante  álãcha- 
mada  castor.  Castóreo}  tela' 
specicín  referens. 

Acatable,  adj.  (ant.)  Acatavel, 
venerável;  digno  de  respeito 
ou  ucatamento.Fe/icraò/Z/s,  e. 

Acatadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Acatadamente;  com  acata- 
mento. Eeverenter. 

Acatadura.  /.  (ant.)  V.  Cata- 
dura. 

Acatalectico,  ca.  adj.  (poet. 
ant.)  Acatalectico;  verso  a 
que  não  falta  ou  sobra  syl- 
laba  alguma. 

Acatalépsia.  /.  (philos.)  Aca- 
talepsia,  duvida,  scepticis- 
mo  universal: — (med.)  no- 
me de  uma  enfermidade  que 
ataca  o  cerebro  e  o  priva  da 
faculdade  comprehensiva. 

AcATALis.  m.  Bagas  de  zimbro. 
Semen  juniperi. 

Acatamiento,  m.  Acatamento; 
reverencia,  resj^eito,  venera- 
ção, consideração ;  — ■  lícve  ■ 
rentia,  ce. —  gesto,  semblan- 
te :  —  (ant.)  V.  Mira.  Rela- 
ción .  —  (ant.)  V.  Reconoci- 
miento. Advertencia. 

Acataposis./.  (med:)  Acatapo- 
sis;  diglutição  difficil  ou  im- 
possível. 

Acatante,  p.  a.  (ant.)  de  Aca- 
tar. 

Acatar,  a.  Acatar;  venerar, 
reverenciar,  respeitar.  Vene- 


ACC 

vari: — (ant.)  olhai^com  at- 
tenção ;  ter  relação  uma  cou- 
sa com  outra:  —  ahajo  (fr. 
ant.)  V.  Despreciar:  —  r. 
(ant.)  receiar-se,  temer-se. 

Acatarrarse,  r.  Encatar- 
rhoar-se;  encher-se  de  ca- 
tarrho.  Catarrho  laborare. 

Acates,  m.  (ant.)  V.  Ágata. 

Acato.  in,  (ant.)  V.  Acatamien- 
to. 

Acaudalado,  B\.]).p.  de  Acau- 
dalar : —  adj.  rico,  que  tem 
muito  cabedal.  Opulentus,  a, 
um. 

Acaudalar,  a.  Enthesourar, 
accumular  cabedaes  ou  ri- 
quezas. Numniorimi  acervos 
accumular  e. 

Acaudillador,  ra.  s.  (mil.)  Cau- 
dilho, chefe,  commandante 
de  gente  de  guerra.  Pra'fe- 
ctus,  i. 

Acaudillamiento,  m.  (ant.  mil.) 
Caudilhamento,  cominando, 
acção  e  effeito  de  acaudelar. 
Copiarum  imperium. 

Acaudillar,  a.  Acaudelar,  ca- 
pitanear, commandar  tropa, 
ordena-la  para  a  peleja.  Du- 
cere  copias. 

Acaule,  adj.  Acaule,  nome  que 
se  dá  á  planta  que  não  tem 
caule  manifesto  ou  que  o 
tem  muito  curto. 

Acautelarse,  r.  faHÍ.J  V.  Cau- 
telarse. 

AcAYANo,  NA.  adj.  Acajauo,  na- 
tural de  Acaya. 

AcAYocA.  m.  V.  Anacardo. 

AcAZDiR.  m.  (ant.)  Acazdir,  no- 
me dado  ao  estanho  puro. 

Accedente,  p.  a.  de  Acceder. 
Accedente;  que  accede,  que 
se  conforma. 

Acceder,  n.  Acceder,  adherir, 
conceder.  Annuere :  —  entrar 
em  liga  ou  tratado  já  con- 
cluido entre  outros.  AdJue- 
rere. 

Accender.  a.  Accender.  V.  In- 
cender. 

AccENSo,  sA.  p.p.  irr.  (ant.)  de 
Accender. 

Accesible,  adj.  Accessivel,  a 
que  se  pode  chegar  fac'ú- 
mente.  Accessiifacilis : — tra- 
tavel,  conversavel.  In  omni 
sermone  esse  affahilem. 

Accesión.  /.  Accessão  ;  o  acto 
de  acceder.  Usa-se  mais  nos 
tratados  de  paz.  Assensus, 
tis:  (med.)  crescimento  de 
fcbrr.     Febris     accessio :  — 


AC'C! 

acresoent.imento,  cousa  que 
se  ajunta  ou  acresce  a  outra. 
Accessio,  onis :  —  (ant.)  V. 
Acccsso:  —  ajuntamento  car- 
nal. 

Accésit,  m.  Accossit,  termo 
tomado  do  latim  para  signi- 
ficar a  recompensa  que  se 
dá  aquello  que  obteve  o 
maior  numero  de  votos  de- 
pois de  outro  concorrente, 
que  alcançou  o  premio  prin- 
cipal. 

Acceso,  m.  Accesso,  acção  de 
approximar-se  de  alguera  ou 
de  alguma  cousa.  Acccssi/s, 
ns:  —  copula,  ajuntamento 
carnal  de  homem  com  mu- 
lher. Concvhitiis,  7is: — (ant.) 
Entrada,  caminho.  Ingres- 
sus,us: — -admissão  ao  trato 
ou  comnninicação  com  al- 
guém. Costuma  usar-se  com 
os  adjectivos /(ícz'Z  ou  âifficil. 
Accessiis,  aditvs:  —  dcl  sol. 
(astron.)  movimento  com  que 
o  sol  se  avisinha  do  equa- 
dor. Accessiis  solis  ad  a-qna- 
torem. 

Accesoriamente,  adv.  m.  Ac- 
cessoriamente ;  como  por 
acrescentamento  ou  depen- 
dencia principal.  Per  acces- 
sionem. 

Accesorias.  /.  2)1.  Accessorias  \ 
dependencias  ou  partes  de 
uma  casa,  etc.,  que  depen- 
dera da  parte  principal. 
Aãjmidce  a'dcs. 

Accesorio,  ria.  adj.  Accesso- 
rio;  que  anda  anuexo  ou 
acompanha  o  principal  ou 
d'elle  depende.  Fn'ncipali 
cedit  accessio. 

Accidentado,  da.  p.  p.  de  Ac- 
cidentaise  c  adj.  TJiz-se  d'a- 
quelle  que  está  ameaçado 
de  alguma  syncope  ou  que  se 
conserva  n'ella.  Ciii  parabj- 
sis  imminet,  ant  qui  ejns  re- 
liqidis  est.  affecUis. 

Accidental,  adj.  Accidental ; 
que  níio  é  essencialmente 
natural  em  uma  cousa,  bem 
que  n'ella  exista  ou  a  acom- 
panhe. Quod  ad  rei  essentiam 
nonperfinet:  —  Casual,  con- 
tingente, fortuito.  Fortiiitus, 
a,  um:  —  (mus.)  os  bemoes  e 
sustenidos,  que  não  estão 
marcados  na  clave,  nem  se 
referem  ao  modo  ou  tom 
principal.  In  nmsices  praxi 
clavis  alio  fran.ifereiída. 


ACC 

Accidentalmente,  adv.  m.  Ac- 
cidentalmente; por  acciden- 
te ou  casualmente.  Fortuito. 

Accidentariamente,  adv.  m. 
(ant.)  Accidentariamente  ; 
por  circumstancias  Decorren- 
tes e  nào  segundo  a  própria 
natureza. 

Accidentarse,  r.  Syncopisar- 
se;  cair  em  syncope,  em  des- 
fallecimento.  Morbo  subila- 
neo  corripi. 

AcciDENTAzo.  m.  oiigm.  de  Ac- 
cidente. 

Accidente,  m.  Accidente;  o 
que  nào  é  essencial,  nem  da 
substancia  das  cousas,  e  que 
por  isso  pode  ou  nào  estar 
n'ellas.  Accidens,  entis:  — 
Casualidade,  acontecimento 
fortuito.  Evenfvs,  us:  —  ata- 
que, accesso  repentino  de 
enfermidade;  molestia  que 
sobrevem  repentinamente  e 
priva  dos  sentidos  e  mo- 
vimento. Repcntimts  mor- 
hiis: — (med.)  todo  o  sympto- 
ma  grave  que  se  apresenta 
inopinadamente  n'uma  mo- 
lestÍR,  sem  ser  dos  que  aca- 
racterisam.  Sympfoma  for- 
tvitvm  :  —  pl.  (titeo.)  a  tipura, 
a  cor,  o  sabor,  etc.,  que  ficam 
depois  da  consagração.  Acci- 
dentia  cuchar istica:  —  de  ac- 
cidente mod.  adv.  (ant.)  por 
accidente: — por  accidente, 
mod.  adv.,  accidentalmente. 
Casu  fortuito. 

Acción.  /.  Acção;  acto,  feito, 
obra.  Actus,  its:  —  a  força 
com  que  um  corpo  obra  so- 
bre o  outro  e  os  efí'eitos  por 
ella  produzidos.  Actio,  onis: 

—  a  operação  ou  impressão 
de  qiialquer  agente.  Agerdis 

■  opercdio:  —  faculdade,  pos- 
sibilidade de  obrar.  Agemli 
libertas,  ptossibilitas : — tudo 
o  que  se  faz  bom  ou  mau: 

—  omnes  actiones  bonw  sive 
mala' :  —  postura,  ademane, 
gesto,  acceno.  Gestus,  cnrpo- 
ris  habitus:  —  (for.)  o  direito 
para  pedir  alguma  cousa  em 
juizo,  demanda  judicial  fun- 
dada em  um  titulo  ou  na  lei. 
Jus  2}'^rsequcndi  in  judicio 
quod  sibi  dehetiir :  —  gesto 
ou  movimento  de  braços  e 
corpo  com  que  o  orador, 
actor,  ou  qualquer  pessoa, 
fallando,  acompanha  a  voz 
c  anima  as  expressões,  para 


ACC 


19 


lhes  dar  a  força  e  viveza 
correspondente.  Gestus,  us: 
—  (poct.)  assumpto,  argu- 
mento ou  materia  principal 
do  poema  épico  ou  dramáti- 
co. Argumentum ,  i:  —  (pint.) 
actitude  ou  posição  do  mo- 
delo natural.  Corporis  habi- 
tus: —  (comm.)  parte  em  uma 
empreza  ou  nos  fundos  pú- 
blicos. Sors  in  mcrcatorinn 
societate :  —  de  gradas  ;  ex- 
pressão de  agradecimento 
pelos  favores  recebidos.  Gra- 
tiarum  actio:  —  (mil.)  bata- 
lha, recontro,  choque.  Prce- 
lium,  i: — (fr.  mil.)  Estar  cn 
acción;  estar  em  acção ;diz- 
se  das  tropas  quando  estão 
em  alguma  operação  de  guer- 
ra. Prceliari :  ■ —  (ant.)  Y. 
Acta. 

Accionar,  n.  (rhct.)  Accionar; 
exprimir  por  meio  de  acção, 
acompanhar  um  discurso  com 
gestps  e  movimentos  do  cor- 
po. Inter  dicendum  gesticu- 
lari. 

Accionista  m.  Accionista;  o 
(|ue  tem  acções  no  fundo  o 
banco  de  qualquer  compa- 
nhia de  commercio.  Qui  ra- 
tionein,  vcl  ratiovcs  habef. 

AccioNiTA.  /.  (min.)  Axinista, 
substancia  jíctrea:  é  de  c(5r 
.  roxa,  de  fractura  vitrea  c 
capaz  de  um  bello  polido. 

AcciTANo,  NA.  adj.  e.  s.  Acci- 
tano ;  natural  de,  ou  perten- 
cente a  Acci  ou  Accitum,  no- 
me antigo  de  Guadix,  cida- 
de do  reino  de  Granada. 

AcEUADAMiENTO.  V.  Encebojlci- 
miento. 

AcEHADAR.  a.  V.  Encebadar. 

Acebedo,  m.  Azevinhal;  logar 
plantado  de  azevinhos.  Lo- 
cas aquifoliis  consitus. 

Acero.  m.  Azevinho;  pequena 
arvore  silvestre,  ou  arlnisto 
espinhoso,  classificado  por 
Linneo  na  tetraudria  tetra- 
gynea  com  os  nomes — Illex 
aquifolium  ov,  pjalivrus. 

AcEiuciiAL.w.  Azanibujal ;  ma- 
ta ou  logar  plantado  de  zam- 
bugeiros.  Locus  olcantris 
consitus: — adj.  que  pcríen- 
ce  ao  zambujeiro.  Quod  ad 
oleastrum  pjertinef. 

AcEBucHE.  m.  Zambugeiro,  oli- 
veira silvestre.  Olea  silves- 
tris,  oleaster. 

AcEnrcHENo,  na.  adj.  Que  per- 


20  ACE 

tence  ao  zambugeiro.  Appli- 
ca-se  com  especialidade  á 
oliveira  que  degenera,  e  se 
faz  silvestre  como  o  zambu- 
geiro. Ad  oleasíriím  perti- 
nens. 

AcEDucniNA.  /.  Baga  de  zam- 
bugeiro. 

Acechador,  ra.  s.  Espreitador, 
espia,  observador.  Specula- 
tor ;  observafor,  oris. 

Acechar,  a.  Espreitar,  espiar, 
observar  com  cuidado,  evi- 
tando o  ser  visto.  Speculari, 
observare. 

Aceche,  m.  (li.  n.)  Aceclie-, 
nome  de  uma  qualidade  de 
terra  que  ha  no  campo  de 
Sevilha,  da  qual  se  faz  tinta 
para  escrever.  V.  Ccqmrosa. 

Acecho,  m.  Espreita,  acç<ão  de 
espreitar.  Speciilatns,  ns : — 
mod.  adv.  Al  acecho  6  eu  ace- 
cho, á  espreita,  em  observa- 
ção .  Curiosior  ohser vatio ; 
OGCuU  cmissitii. 

Acechón,  na.  s.  (fam.)  V.  Ace- 
chador. 

Acecinador,  RA.  s.  Cliacinador ; 
o  que  chacina  as  carnes. 

Acecinar,  a.  Chacinar;  salgar 
e  curar  as  carnes.  Usa-se 
também  como  reciproco.  Sa- 
lire  carnes,  exicare: — r.em- 
magrecer,  definhar-se,  tor- 
nar-se  secco  pela  velhice  ou 
por  outra  causa.  Seneclutc 
aut  aigra  valetudine  macres- 
cere. 

Acedamente,  adv.  m.  Azeda- 
mente; áspera,  desabrida- 
mente. Acerbe,  asperh. 

Acedar,  a.  e  r.  Azedar;  fazer 
azedo,  misturando  acido,  ou 
fazendo  entrar  em  fermen- 
tação acida :  Accidnm  redde- 
re :  —  (fig. )  pôr  alguém  de  má 
vontade,  desgostar.  Exacer- 
bare. 

^\ CEDERA.  /.  flíof.)  Azedeira; 
planta  classificada  por  Lin- 
neo  na  hexandria  trigynia, 
com  o  nome  de  Hvmex  ace- 
tosa, e  da  familia  das  poly- 
goneas  de  Jussieu.  As  folhas 
que  têom  o  nome  de  azedas, 
são  cheias  de  um  sueco  aci- 
do: a  medicina  as  empre- 
ga em  infusão;  porém  o  seu 
maior  uso  é  nas  cozinhas, 
onde  servem  para  tempero 
de  iguarias. 

AcEDERAQUE.  m.  Azcdorac;  sy- 
comoro  l)ast.ardo  ou  lilaz  da 


ACE 

Índia.  Foi  transplantado  da 
Asia  para  a  Hespanlia.  As 
suas  folhas  são  tidas  por 
aperitivas;  o  fructo  é  veneno- 
so :  —  (x>rov.)  Cinamomo. 

Acederilla.  /.  Çjot.)  Azedi- 
nha, trevo  aquático,  planta 
vivace  da  decandria  penta- 
gynea  de  Limieo.  É  muito 
acidula,  e  por  isso  estimada 
na  medicina  como  refri- 
gerante. D'ella  se  extrahe 
grande  quantidade  de  oxo- 
lato  acidulo  de  potassa  ou 
sal  de  azedas.  OxalUs  aceto- 
sella. 

Acedia.  /.  Azedia ;  acidez,  acri- 
monia, azedume,  qualidade 
azeda.  Acrimonia,  aciditas: 
—  azia;  azedume  que  sobe 
do  estomago  á  garganta  pro- 
cedido de  má  digestão  dos 
alimentos.  Stomachi  acrimo- 
nia, vitium  stomachi: — (fig-) 
desabrimento,  aspereza  de 
trato.  Accrbitas :  —  peixe.,V. 
Platija. 

Acedo,  da.  adj.  Azedo;  acetoso, 
que  tem  azedume.  Acidus, 
a,  um:  —  agro,  acido.  Appli- 
ca-se  ás  fructas:  —  (fiçj.)  ás- 
pero, rispido,  intratável. 
Austeriis,  acerhis. 

Acedura.  /.  (ant.)  V.  Acedia. 

Acef.  /.  V.  Alumbre. 

AcEFALiA.7??.AcepháHa,  ausen- 
cia total  da  cabeça. 

AcEFALisMO.  m.  Acephalismo, 
seita  dos  acephalitas.  Ace- 
phalismus. 

Acéfalo,  la.  adj.  Acéphalo, 
que  não  tem  cabeça  ou  che- 
fe. Acephaliis,  ct,  vm.. 

Aceitada./.  Azeitada,  quanti- 
dade de  azeite  derramado 
sobre  alguma  cousa.  Olei 
effusio :  —  torta  ou  bolo 
amassado  com  azeite. 

Aceitar. a.  Azeitar;  untar,  mo- 
lhar com  azeite.  E  muito 
usado  entre  os  pintores.  Oleo 
perfiindere,  vngere. 

Aceite,  m.  Azeite,  oleo  gordo, 
unctuoso  e  inflammavel  ex- 
trahido  da  azeitona.  Dá-se 
também  este  nome  ao  liqui- 
do que  se  tira  de  outros  cor- 
pos naturaes  similhantes  ao 
da  azeitona.  Olemn,  i: — Abe- 
tinote ou  abietino:  resina  li- 
quida do  pinheiro.  Olevm 
abietinmn  :  —  de  aparicio: 
certa  preparação  de  azeite 
commum.  Olevm  aparicii :  — 


ACE 

de  arder :  azeite  de  linhaça. 
Oleum  seminis  Uni  :  —  de 
comer:  azeite  doce.  Oleum, 
i:  —  de  p>alo :  oleo  de  co- 
paiba.  Copaiba  balsamitm  : 
—  de  pie  ou  de  talega:  azeite 
da  azeitona  pisada  em  talei- 
ga.  Oleum  pnrius:  —  de  vi- 
triolo: oleo  de  vitriolo,  acido 
sulphurico.  Acidmn  sidphu- 
ricam  :  —  virgen  :  azeite  vir- 
gem, que  se  tira  da  azeitona 
simplesmente  pela  pressão. 
Oleum  purissimum:  —  Cun- 
dir como  manclia  de  aceite. 
Estender-se  como  uma  nodoa 
de  azeite;  fallando  do  con- 
tagio do  vicio  e  do  mau 
exemplo :  —  Caro  como  acep- 
te de  aparicio.  (fam.)  Exces- 
sivamente caro: — Pretio  ca- 
ri ssimus : —  Echar  aceite  al 
fuego  ou  en  el  fuego,  (fig.) 
Deitar  azeite  no  fogo,  isto  é, 
irritar,  incendiar  os  ánimos. 
Ira'  materiam  novam  proibe- 
re:  —  Quien  el  aceite  mesura 
las  manos  se  unta.  Quem  me- 
de azeite  fica  com  as  mãos 
untadas,  rif.  que  dá  a  enten- 
der que  aquelles  que  tratam 
negocios  alheios  costumam 
aproveitar-se  de  mais  do  que 
é  justo.  Negotiorum  gestor 
sibi  p>rodest. 

Aceitera.  /.  Azeiteira;  almo- 
tolia,  vaso  de  barro  ou  de 
outra  materia,  era  que  se 
deita  o  azeite  para  o  uso  dia- 
rio. Gnttus,  i :  —  (pi.)  ga- 
Ihetas  que  se  puem  nas  me- 
sas com  vinagre  e  azeite. 
Aceti  et  olei  gemince  ampul- 
Im:  —  V.  Aceitero  na  signi- 
ficação de  corno  do  azeite. 

Aceitería.  /.  (ant.)  Armazém 
onde  se  vende  o  azeite.  Ta- 
berna olearia:  —  o  officio  ou 
mister  de  azeiteiro. 

Aceitero,  ra.  s.  Azeiteiro;  o 
que  vende  azeite.  Olearius, 
i:  —  Entre  pastores,  o  corno 
em  que  guardam  o  azeite. 
Corneus  rusticanorum  lecy- 
thus. 

Aceitón,  m.  p)rov.  Azeite  tur- 
vo e  de  qualidade  inferior. 
Oleum  vilius. 

Aceitoso,  sa.  adj.  Oleoso;  un- 
ctuoso. Oleosus,  a,  7im. 

Aceituna.  /.  Azeitona:  —  Za- 
patera, azeitona  sapateira, 
a  que,  por  falta  de  salmoira, 
ou  por  outra  causa,  se  tem 


ACE 

fiíito  arrugada,  molle  e  qna- 
si  podre.  Oleíc  marcidce:  — 
Aceituna  v7ia,  ?/  si  es  huena 
unfi  docena :  —  azeitona  nma, 
e  se  é  boa,  uma  dnzia;  rif. 
que  mostra  a  moderação  com 
que  se  devem  comer  as  azei- 
tonas, para  que  nào  fuçam 
mal.  Ex  oleis  tinam  ;  ex  se- 
lectis  oleis  ixvicas: — '  (phr.) 
Llegar  à  las  aceitunas :  clie- 
gar  ás  azeitonas,  if^to  é,  che- 
gar no  fim  de  um  banquete: 

—  Fortuna  y  aceituna  «  ve- 
ces mucha,  y  à  veces  ninrjit- 
nu:  fortuna  e  azeitona  ás 
vezes  muita  e  outras  nenhu- 
ma. Este  rifão  mostra  que 
como  a  colheita  das  azeito- 
nas é  a  fortuna,  que  não  guar- 
da a  mediocridade  em  seus 
favores. 

Aceitunado,  ha.  adj.  Azeito- 
nado;  de  côr  de  azeitona. 
Sub  oleáceo  colore  tinctus. 

Aceitunero,  m.  Azeitoneiro,  o 
que  colhe,  acarreta  ou  vende 
azeitonas.  Olearius  institor: 

—  tulha  para  ter  a  azeitona 
desde  que  se  collic  até  lé- 
vala a  moer.  Olearum  apo- 
tlieca. 

AcEiTUNi.  adJ.  Azeitoni.  V. 
Aceitunado. 

Aceitunil,  adj.  (ant.)  V.  Acei- 
tunado. 

Aceituno,  m.  Y.  Olivo. 

Aceleración.  /.  Acceleração, 
acção  e  effeito  de  accelerar. 
Acceleratio,  onis. 

Acelekapajiente.  adv.  m.  Ac- 
celeradamente,  apressada- 
mente. Celeriter;  repente. 

Acelerado,  da.  adj.  Accelcra- 
do,  veloz,  23reci pitado.  Prat- 
ceps,  is. 

AcELEKADOIl,    RA.    odj .    Accelc- 

rador,  que  accelera,  que 
apressa  o  movimento.  Acce- 
Icrator,  oris. 

Aceleramiento,  m.  Accelera- 
mento.  V.  Aceleración. 

Acelerar,  a.  Accelerar,  apres- 
sar, fazer  que  succeda  com 
promptidào  «  brevidade.  Ali- 
quid  accele.rare,  j^roperare : 
—  antecipar,  adiantar,  en- 
curtar o  tempo  do  desenvol- 
vimcnto.^?í¿icí^)are.'  —  r.  ac- 
celerar-se,precipitar-se.i^es- 
i.inationeni  adhibere. 

Acelra./.  Acelga,  planta  hor- 
tense. Ha  varias  especies 
d'esta  planta,  distinctas  pela 
4 


ACE 

sua  còr  mais  ou  menos  ver- 
de. Beta,  íp. 

Acemafor.  m.  (ant.)  Antigo  no- 
me do  oxydo  de  chuml^o. 

Acemasor.  m.  V.  Bermellón. 

Acémila./.  Azemola,  besta  de 
carga,  macho  ou  mula  que 
serve  para  transportar  car- 
gas. Jumentum,  i:  —  (ant. do 
li.  Arar/.)  tributo  imposto 
sobre  as  bestas  de  carga. 
Vectigal  ex  jumentis. 

Acemilar.  adj.  Azemelar ;  o  que 
pertence  á  azémola  ou  ao 
azemeleiro.  Jumentarius,  a, 
um. 

Acimelería./.  Estrebaria,  onde 
se  recolhem  azémolas  e  os 
seus  arreios.  Pí'resepe,  is:  — 
emprego  na  casa  real  para 
cuidar  das  azémolas.  Jujnen- 
ta  curandi  múnus  in  aula  re- 
gia. 

Acemilero,  ra.  m.  Azemeleiro, 
que  tem  a  seu  cargo  o  go- 
verno e  cuidado  das  azémo- 
las. Mulio,  onis:  —  adj.  o 
que  pertence  á  estrebaria. 
Jumentarius,  a,  um. 

Acemita./.  Pão  de  rala.  Pu- 
nis cUnirius,  secundarius. 

Acemite,  m.  Farei  lo.  Fúrfur, 
is:  —  (ant.)  a  ílor  da  farinha. 
Sijnila,  O':  —  potagem  de  tri- 
go torrado  e  pouco  moido. 
Cilms  ex  tritico  torre/acto  et 
syiiitrito. 

Acena.  /.  Acenha  ou  azenha, 
moinho  de  agua  que  moe 
trigo.  Mola  arpiaría. 

Acender,  a.  (ant.jY.  Encender. 

Acendones,  m.  pi.  Accendões; 
os  que  excitavimi  os  gladia- 
dores na  antiga  lionui.  Ac- 
cendones,  um. 

Acendradamente,  adv.  Apura- 
damente, aperfeieoadamen- 
te.  Perfecto. 

Acendradísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Acendrado.  Purgatissimvs, 
a,  vm. 

Acendrado,  p.  p.  de  Acendrar. 
Acendrado;  acrisolado,  pu- 
rificado. Aurum  ad  p)urum 
eoxoctum:  —  (jig.)  puro,  sem 
mancha  nem  defeito.  Purus, 
nitidus,  a,  vm. 

AcENDRADOR,  RA.  s.  Afinador 
de  metaes.  Q^ii  vitium  me- 
talli  excoquit. 

Acendramiento,  m.  Afinamen- 
to, acto  de  afinar  os  metaes. 
Metallorum  purgatio. 

Acendrar,    a.    Acendrar,   afi- 


ACE 


21 


nar,  apurar,  acrisolar  os  me- 
taes. Aurum  vel  aliud  me- 
tallum  ad  pturum  excoque- 
re:  —  ffg.)  apurar  as  virtu- 
des, purificar.  Purgare. 

Acendria./.  (prov.  Gran.)  Me- 
lancia. V.  Zandia. 

Acenefa./.  (ant.)Y.  Cenefa. 

Aceñero,  m.  Acenheiro,  o  mo- 
leiro da  azenha.  Qui  mole- 
trinre  prceesf. 

AcENNA.  /.  V.  Ace7¿a. 

AcENORiA.  /.  Y.  Zanahoria. 

Acensar,  a.  (ant.)  V.  Acensuar. 

AcENSUADOR.  TO.  (ant.)  V.  Cen- 
sualista. 

Acensuar,  a.  Impor  censo  em 
alguma  propriedade.  ^Ere 
alieno,  fundum  gravare. 

AcENsus.  m.  Aceenso,  oflicial  ou 
pregoeiro  dos  magistrados 
romano?.  Accensi;s,  i. 

Acento,  m.  Accento,  tom  da 
voz  com  que  se  pronuncia 
qualquer  palavra.  Accentus, 
■us: — (gram.)  signal  que  se 
pue  sobre  a  syllaba  para  de- 
notar o  seu  diffcrente  som. 
Accentus  nota:  —  ¡pronuncia 
de  qualquer  provincia.  Pro- 
rñncirc  cujusque  pcculiaris 
pronuntiationis  .sonus  :  — 
(mus.)  a  modulação  da  voz. 
Voeis  modulatio :  —  (pões.) 
hfirmonia  que  resulta  da 
ajustada  mistura  das  .sylla- 
bas  breves  e  longas  no  ver- 
so. Mcdulus,  i:  —  Beber  los 
acentos.  Y.  Beber  las  pala- 
bras:  —  Y.  Eco. 

Acentuación.  /.  Accentuação-, 
acção  e  cfíeito  de  accentuar. 
Notarum,  accentuum  apposi- 
tio. 

Acentuadamente,  adv.  m.  Ac- 
centuadamente,  com  os  cor- 
respondentes accentos. 

Acentuador,  ra.  .9.  Accentua- 
dor.  Accinens,  entis. 

Acentuar,  a.  (gram.)  Accen- 
tuíir,  pronunciar  as  syllabas 
com  seu  accento  e  devido 
tom  :  —  Voces  cum  suo  accen- 
tu  pronuntiare :  —  Pôr  sobro 
as  vogaes  o  accento  orthogra- 
phico.  Accenium  suum  sylla- 
ba'. adscribere,  apjpingere. 

AcEPAR.  m.  Y.  Encepar. 

Acepción./.  Accepçào;  sentido 
ou  significação  em  que  se 
toma  alguma  palavra.  Ac- 
ceptio,  onis:  —  {ant.)  Y.  Aee- 
jjfacion:  —  de  personas;  in- 
clinação, atfecto  que  se  vota 


22  ACE 

a  qualquer  pessoa  mais  do 
que  a  outra,  sem  attender 
ao  mérito  ou  á  rasão.  Per- 
sonarum  ratio. 

Acepilladura.  /.  Acepilhadu- 
ra,  acção  e  effeito  de  acepi- 
Ihar.  Levigatio,  onis:  —  apa- 
ras, cavacos  que  faz  o  ace- 
pilho.  Assida,  a'. 

Acepillar,  a.  Acepilbav,  la- 
vrar ou  alisar  com  o  cepilho 
a  superficie  da  madeira.  Le- 
vigare:  —  escovar.  Vestes 
scojntlã  deter  ff  ere:  —  (fig.) 
desbastar,  polir  os  costumes 
grosseiros  e  rústicos,  civili- 
sar.  Excolere. 

Aceptable,  adj.  Aceitável,  di- 
gno de  se  aceitar,  ou  que  se 
pode  aceitar.  Acceptus,  a, 
um. 

AcEPTABLEJiENTE.  adv.  m.  Agra- 
decidamente, com  reconhe- 
cimento. Grate. 

Aceptación.  /.  Aceitação,  ac- 
ção e  effeito  de  aceitar,  ou 
receber  o  que  se  oftereee:  — 
approvação,  estima,  applau- 
so.  Flausus,  approbatio:  — 
(for.)  admissão  de  herança, 
dominio,  etc.  Hereditatis 
admissio:  —  de  personas.  V. 
Acepción  de  personas. 

Aceptador,  ra.  s.  Aceitador,  o 
que  aceita,  ^ccepío?'; — de 
personas:  aceitador  de  pes- 
soa?, o  que  favorece  mais  a 
uns  que  a  outros,  levado  de 
algura  affecto  cu  motivo  par- 
ticular, e  nao  segundo  o  me- 
recimento ou  a  rasão.  Qiii 
2)ersonis  non  rehiis  consii- 
lit. 

Aceptante,  p.  a.  de  Aceptar. 
Aceitante;  que  aceita.  Acce- 
ptans. 

Aceptar,  a.  Aceitar;  admittir, 
receber  o  que  se  dá  ou  otfe- 
rece.  Acceptarer — personas, 
aceitar  pessoas;  favorecer, 
distinguir  a  uns  mais  do  que 
a  outros  por  effeito  do  affe- 
cto ou  inclinação  particular, 
e  não  segundo  a  justiça  e  o 
merecimento :  —  una  letra, 
aceitar  uma  letra  de  cambio; 
prometter,  por  escripto,  pa- 
ga-La: —  r.  estar  contente  ou 
satisfeito  de  alguma  cousa 
ou  pessoa. 

Aceptísimo,  ma.  adj.  svp.  de 
Acepto.  Acceptissimns,  a,  um. 

Acepto,  ta.  adj.  Aceito ;  agra- 
dável, bemquisto,  bem  rece- 


ACE 

bido,  admittido  com  gosto. 
Grcdus,  a,  um. 

Acequia./.  (T.  árabe)  Acéquia; 
canal,  regueira  artificial  por 
onde  se  derivam  e  levam  as 
aguas  para  regar,  e  para  ou- 
tros usos.  Fossa  incilis. 

Acequiado,  da.  adj.  Canalisa- 
do.  Applica-se  ao  sitio  onde 
lia  acéquias.  Tncilibus  inter- 
ruptus. 

AcEQuiADOE.  m.  Vallador,  o  que 
faz  acéquias,  ou  valias.  Fos- 
sce  incilis  fabricator. 

Acequiar,  a.  Abrir  acéquias 
para  o  curso  das  aguas.  Fos- 
sas Í7iciles  clucere. 

Acequiero,  m.  Curador,  que 
cuida  das  acéquias.  Incilium 
curator. 

Acer.  V.  Acere. 

Acera.  /.  Passeio  lateral  da 
rua  para  transito  das  pes- 
soas a  pé.  Vice  publicai  pars 
domihiis  proximior:  —  cor- 
renteza de  casas  que  ha  aos 
lados  das  ruas  ou  praças. 
Domorum.  series  ah  utroque 
latere  via',  publicai. 

Aceración./.  Aceraçâo;  juiic- 
ção  do  ferro  ao  aço. 

Acerado,  da.  ^j.  ^.  de  Acerar. 
Acerado;  —  adj.  forte,  duro, 
solido,  que  tem  muita  resis- 
tencia. (Jhalybe  inductus. 

Acerar,  a.  Acerar;  juntar  aço 
ao  ferro,  para  o  fazer  cortar. 
Admixto  chalybe  firmitatem 
ferro  adder ere:  —  deitar  tin- 
tura d'aço  em  alguma  pre- 
paração medicinal.  Canden- 
temchalyhem  in  aquam  sapius 
immergere:  — (fig.  anf.)  for- 
tificar. Usa-se  também  como 
reciproco. 

Acerba.  /.  V.  Moscada. 

Acerbamente,  adv.  m.  Acerba- 
mente; com  aspereza,  rigor, 
crueldade.  Acerbe,  asperh, 
dure. 

Acerbidad./.  Acerbidade;  qua- 
lidade de  cousa  acerba.  Acer- 
bitas,  atis:  —  (fig.  ant.)  aspe- 
reza, rigor,  crueldade. 

Acerbísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Acerbo.  Acerbissimo.  Acer- 
bissimus,  a,  um. 

Acerbo,  ba.  adj.  Acerbo,  áspe- 
ro, verde,  amargo,  desagra- 
dável ao  gosto.  Acerhus,  a, 
um: — (fig-)  dui-o,  cruel.  JDu- 
rus,  crudelis. 

Acerca,  adv.  de  t.  e  de  l.  (ant.) 
Acerca.  V.   Cerca: — prep. 


ACE 

acerca  de,  a  respeito  de,  re- 
lativamente a,  sobre.  Clrca, 

,    super. 

Acercamiento,  m.  Approxima- 
çào;  acção  e  effeito  tle  ap- 
proximar. 

AcERCANZA.  /.  (anf.)  V.  Cerca- 
nia. 

Acercar,  a.  Acercar,  approxi- 
inar,  avisinhar,  chegar,  unir. 
E  também  usado  como  reci- 
proco. Admovere :  —  (fr.)  La 
hora  se  acerca:  ajíproxima- 
se  a  hora.  El  tiempo  se  acer- 
ca: approxima-se  o  teinpo. 

AcERCEN.  adv.  (ant.)  Totalmen- 
te, inteiramente,  radical- 
mente. Penitus,  radicitus. 

Acere.  m.  Acer  ou  bordo,  ar- 
vore corjjuleuta,  cuja  madei- 
ra se  usa  para  a  construc- 
ção  dos  costados  dos  navios. 
A  palavra  bordo  vem  do  cas- 
telhano borde,  sylvestre,  in- 
culto. Acer,  eris. 

Acerico,  m.  Almofadinha  em 
que  se  cravam  os  alfinetes. 
Aciarium,  ii:  —  almofada 
que  se  põe  sobre  o  traves- 
seiro da  cama  para  maior 
commodidade.  Cervical,  lis. 

Acerillo,  m.  V.  Acerico. 

Acerino,  na.  adj.  Acerino;  per- 
tencente ao  aço. 

Acernadak.  cr.  Decoar;  cobrir 
com  cenrada.  Lixivio  cinere 
cooperire. 

Acero.  m.  Aceiro;  aço,  ferro 
combinado  com  o  carbone 
(proto-carbureto  de  ferro)  do 
que  resulta  ficar  rijo  e  capaz 
de  admittir  um  bello  poli- 
mento. Chcãyls,  is:  —  (fig-) 
a  arma  branca  e  com  espe- 
cialidade, a  espada.  Ensis, 
is:  —  (nted.)  medicamento 
que  se  dá  por  opilação  e  se 
compCe  do  aço  preparado  por 
ditterentes  modos.  Tinct.ura 
Martis:  —natural;  aço  na- 
tura!, o  que  se  encontra  nas 
minas  formado  pela  nature- 
za. Chalybs  nativns:  —  (pi.) 
buenos  aceros,  fallando  das 
armas  brancas,  que  têem  boa 
tempera  e  corte.  Acies  gla- 
dii: — (pl.  fig.)  Brio,  valor, 
denodo.  Diz  se  das  pessoas 
e  das  cousas  para  denotar 
que  sao  fortes  e  incansáveis. 
Virtiis,  animi  vigor: — (pl. 
fig.  efam.)  ajípetite,  vonta- 
de de  comer.  Edendi  cttpidi- 
tas.  Comer  con  buenos  ace- 


ACE 

ros;  comer  com  bom  appe- 
tite. 

Acerola./.  Azeróla,  fructo  do 
azeroleiro;  é  do  tamanho  da 
sorva,  de  gosto  agro-doce  c 
de  côr  acerejada.  (prov.)  V. 
Serba. 

Acerolo,  m.  Azeroleii'o,  arbus- 
to espinhoso,  de  trinta  a  qua- 
renta pés  de  altura,  classifi- 
cado por  Linneu  na  icosan- 
dria  digynia;  tem  as  folhas 
sirailhantes  ás  do  espinhei- 
ro; suas  flores  são  brancas  e 
dispostas  em  racimo;  produz 
um  fructo  redondo  e  mais 
pequeno  que  a  néspera;  ao 
principio  é  verde  e  quand<j 
amadurece  faz-se  vermelho, 
adquirindo  um  sabor  acido 
e  agradável.  A  madeira  d'es- 
ta  arvore  é  rija  e  côr  de  car- 
ne, e  dá-se-lhe  grande  apre- 
ço para  moveis.  Arboris  ge- 
ntis azarolus:  —  (prov.)  Y. 
Serbal. 

Aceroso,  sa.  adj.  (anf.)  Acero- 
so, áspero,  picante.  Acerbiis, 
a,  um. 

Acerrador.  m.  fgerm.)  Esbir- 
ro; beleguim,  quadrilheiro. 
Saíelles,  apparitor. 

Acerrar,  a.  fgerm.)  Prender, 
agarrar.  Aliquem  prchen- 
derc. 

Acerrijiamente.  adv.  m.  Acer- 
riinameute,com  grande  força 
c  actividade.  Vi  acérrima. 

Acérrimo,  ma.  adj.  siqi.  Acér- 
rimo, muito  forte,  vigoroso. 
Aceri'imus,  a,  um. 

Acerrojar,  a.  (a)it.)Y.  Aherro- 
jar. 

Acertadamente,  adv.  m.  Acer- 
tadamente, com  acerto  e 
prudencia.  Probé,  dcxtre,  so- 
lerter. 

Acertad ísDio,  ma.  adj.  snjj.  de 
Acertado.  Acertadissimo, 
muito  acertado.  Prudenfis- 
simus,  Cf,  um. 

Acertado,  da.  ^j.  j^-  <^^-e  Acer- 
tar. Acertado: — adj.  acer- 
tado. V.  Bueno,  cabal,  per- 
fecto. Perfectus,  prudens. 

AcERTADOR,  RA.  s.  Accrtador,  o 
que  acerta,  que  adivinha. 
Solers  collimator. 

Acertajo,  m.  (fam.  anf.J  Y. 
Acertijo. 

Acertajón,  augm.  de  Acertajo. 
Yocabulo  usado  em  Murcia 
e  em  alguns  outros  logares. 
V.  Acertijo. 


ACE 

Acertamiento,  m.  (ant.)  Acer- 
tàmento.  V.  Acierto:  —  (ant.) 
Casualidade,  acaso.  Eventus, 
7is:  —  El  melón  y  el  casa- 
miento ha  de  ser  acertamien- 
to: o  melào  e  o  casamento 
ha  de  ser  acertamento.  Mos- 
tra que  é  tào  difficil  de  acer- 
tar na  escolha  de  uma  mu- 
lher, como  na  de  um  melão. 
Felicitas  iibi  dabit  uxorem 
bonam. 

Acertar,  a.  Acertar;  dar  no 
ponto  a  que  se  dirige  algu- 
ma cousa,  V.  g..  Acertar  el 
tiro,  acertar  al  blanco:  acer- 
tar o  tiro,  dar  no  alvo.  Sco- 
pum  attingere :  —  encontrar, 
achar  por  acaso  ou  por  acer- 
to. N'este  sentido  usa-se  tam- 
bém como  neutro.  Invenire: 

—  atinar,  achar  por  meio  do 
raciocinio  e  conjectura.  Ve7-a 
prccdicer.e:  —  tíucceder  por 
acaso.  Contingere:  —  (alf.) 
recorrer  o  panno  cortado, 
pondo-o  no  justo  que  deve 
tfír  para  cozer-?e.  líccíh  ves- 
tium  partes  optare. 

Acertijo,  m.  Adivinhação ; 
enigma,  exposição  de  urna 
cousa  natural  em  termos  que 
a  disfarce  e  a  torne  difiieil 
de  adivinhar.  JEnigma,  a'. 

Acertotilis.  ?7i.  Adivinhador; 
nome  que  os  rapazes  dào 
áquelle  que  adivinha  um 
enigma.  Horiohis,  i. 

Aceruelo,  m.  Especie  de  al- 
barda ou  de  sellíi  ingleza. 
CUtella;  genus:  —  (ant.)  Es- 
padinha, espadim.  Ensicu- 
lus,  gladiosus,  i. 

Acervar,  a.  (ant.)  Y.  Amonto- 
nar. 

Acervo,  m.  Acervo,  montão  de 
cousas  miúdas,  como  de  tri- 
go, cevada,  etc.  Acervns,  i. 

—  (for.)  massa  de  bens  indi- 
visos. 

Acescencia./,  (chim.)  Acescen- 
cia, qualidade  de  urna  cousa 
que  se  muda  em  acido;  dis- 
posição á  acidez. 

Acescente,  adj.  (chim.)  Aces- 
cente, que  tende  aazedar-sc, 
algum  tanto  acido.  Acescens, 
entis. 

AcESE.  m.  Tincal;  mineral  que 
serve  para  soldar.  Chrysocol- 
la,  cp. 

AcESTORis.  /.  Acestorida  on 
Acestoida,  nome  com  que  os 
gregos  designavam  as  mu- 


ACE  23 

Iheres  que  tratavam  de  me- 
dicina; as  i^arteiras. 

AcETABLE.  adj.  (ant.)  V.  Ace- 
ptable. 

Acetábulo,  m.  Acetábulo,  me- 
dida antiga  das  boticas,  do 
feitio  de  covilhete  pequeno 
ou  tijeliuha,  que  continha  a 
oitava  parte  de  meia  canada. 
Acetabidum,  i. 

Acetar,  a.  (ant.)  Y.  Aceptar. 

Acetato,  m.  (chim.)  Acetato, 
sal  que  resulta  da  combina- 
ção do  acido  acético  com 
uma  base  salinavel. 

A<;etico,  ca.  adj.  (chim.)  Acé- 
tico; acido  concentrado  do 
vinagre.  Aceiicvs,  a,  um. 

Acetido.  m.  (chim.)  Acetito, 
nome  que  se  dá  ao  sal  for- 
mado pela  juncção  do  acido 
acetoso  ou  vinagre  disíillado 
com  differentes  bases. 

Acetificar,  a.  (chim.)  Acetifi- 
car; fazer  ou  fazer-se  vina- 
gre. Acidum  reddere. 

Acetimetro.  ?n.  Acctometro; 
instrumento  para  determi- 
nar a  força  dos  vinagres. 

Aceto,  ta.  adj.  (ant.)  Y.  Ace- 
pto. 

AcETOL.  m.  (chim.)  Aceto!;  o 
vinagre  no  seu  estado  da 
maior  perfeição. 

AciTiLADo.  on.  (pharm.)  Aceto- 
lado  ;  vinagre  preparado  por 
solução. 

AcETULATURA.  /.  Acctulatura; 
vinagre  do  sumo  das  plantas 
verdes. 

Acetosa.  /.  V.  Acedera. 

AcETosiDAD. /.  (anf.)  Acetosi- 
dade;  estado  da  cousa  acida 
ou  acetosa. 

Acetosilla./.  Y.  Acederilla. 

Acetoso,  sa.  adj.  (anf.)  Aceto- 
so; avinagrado,  agro  como  o 
vinagre.  Acidiis,  a,  um. 

Acetre,  m.  Acetér;  caldeiri- 
nha  ou  balde  de  tirar  agua. 
Sitella,a: — caldeirinha  em 
que  se  leva  a  agua  benta 
l)a  raf azer  asa  spersõe?.  Aquo2 
sacra'crater :  —  (anf.)  hysso- 
pe.  Axpergillnm,  i. 

Aoetreria.  /.  (ant.)  Y.  Cetre- 
ría. 

Acetrero.  m.  (ant.)  Y.  Halco- 
nero. 

Acezar,  n.  Y.  Jadear. 

Acezo,  m.  (aM.)Y.  Jadeo :  — 
(ant.)  respiração,  fôlego. 

Acezoso,  sa.  adj.  (ant.)  Asma- 
tico;  que  tem  falta  de  res- 


■24: 


ACH 


pirayau,  que  respira  com  ciL-<- 
to.  Ánhelutor,  oris. 

AcHA(JADizo,  ZA.  adj.  (ant.)  Ma- 
licioso, fingido,  astuto.  As- 
tutus,  a,  um. 

Achacar,  a.  Achacar;  impu- 
tar, assacar.  Calumniari: — 
T.  attribuir-se  as  acções  e 
mérito  alheio.  Falso  sihi  ac- 
cerscre. 

Achacosamente,  axh'.  m.  Com 
acha(|ues,  com  pouca  saúde. 
Adversa  valetudine. 

Achacosísimo,  adj.  siij).  de 
Achacoso.  Ii/firmissimiis,  a, 
um. 

Achacoso,  sa.  adj.  Achacoso-, 
valetudinario,  que  padece 
achaque  oii  doença  habitual. 
Também  se  applica  ao  leve- 
mente eufeimo.  Valetud; iia- 
rius,  a,  um. 

Achaflanau.  a.  Rebaixar,  obli- 
quamente, as  extremidades 
de  um  corpo  plano.  Extre- 
mum  corporis  plani  oram 
obligué  secare. 

AcHAPAiiKADo,  DA.  adj.  Acha- 
parrado, que  tem  o  pé  curto 
mas  com  grande  copa.  Diz- 
se  das  arvores  ou  das  plan- 
tas. Fatulus,  a,  um:  —  (fff.) 
baixo  e  grosso  (homem). 
Âlusculosus  homo,  uec  udmo- 
dum.  jjrocer. 

AcHAQDE.  VI.  Acliaqne,  indis- 
posição ou  euferuiidade  ha- 
bitual. Tiivaletudo,  ials:  — 
menstruoso,  evacuação  men- 
struosa  das  mulheres.  Men- 
strua purgatio: — (jig-)  es- 
cusa ou  pretexto  para  algu- 
ma cousa.  Frelextus,  us:  — 
(fiU-)  vicio  ou  deleito  com- 
mum  ou  frequente.  Vítium 
commune:  —  (fig.)Y .  Asunto, 
Materia:- — (for.)  multa  ou 
pena  pecuniaria.  Usa-te  fnl- 
laudo  da  que  impõem  os  jui- 
zes do  conselho  de  la  Mesta. 
Midcia  ti  jyecuariorum  judi- 
ce  dicta  eis,  qui  pecuarias 
leges  iiifriugunt: —  denun- 
cia, accusaçào  secreta  para 
extorquir  dinheiro  á  pessoa 
denunciada.  Delatio,  onis. 

AuHAQUEKo.  m.  Rcudciio  das 
multas  impostas  pelo  conse- 
lho de  la  Mesta,  tribunal 
encairegado  do  tudo  que  diz 
respeito  aos  rebanhos.  Alid- 
clarmn  conductor:  —  Juiz  do 
conselho  de  la  Mesta.  Judex 
reí  pecuaricc. 


ACII 

AcuAyuíAK.  (£.  (ant.  do  li.  d'Ai-.J 
y.  Achacar. 

Achaquiento,  ta.  adj.  Y.  Acha- 
coso. 

AcHAQuiLLO,  iTo.  111.  diía.  de 
Achaque.  Acliaquesiuho,  a- 
chaq  uilho,  achaquinho.  J/or- 
hus  levior. 

AcHAllOLADO,  DA.  p.  p.  dc  AcllU- 

rolar.  adj.  Acharoado;  en- 
vernizado como  charão. 
Gummi  japoni  cum  referens. 

AcuAROLAií.  a.  Acharoar;  en- 
vernizar objectos  de  madeira 
ou  de  qualc|uer  outra  mate- 
ria, segundo  o  uso  chinez. 
Gummi  hispano  pro  indico 
ad  vasa,  ornamenta  perli- 
nienda  uti. 

Achatadamente,  adv.  Achata- 
damente; com  achatamento. 

Achatado,  da.  í^.  p.  de  Acha- 
tar. Achatado:  —  adj.  feitu 
chato.  jFqucttus,  a,  um. 

Achatador,  ra.s.  o  que  achata. 

Achatar,  a.  Achatar;  fazeroii 
i3Ôr  chato.  Exa<f[uare. 

Acheko.  m.  Sentinella;  o  que 
vigia  sobie  a  execução  dc 
alguma  cousa.  Speculator ; 
excuhitor,  oris. 

Acheta.  /.  V.  Cigarra. 

Achicado,  da.  p.  p.  de  Adii- 
car: — adj.  Y.  Aniñado.  Sta- 
tura  minutas. 

Achicador,  ra.  Diminuidor. 
Fnminuens,  ■  entis :  —  (naut.) 
bartidouro  ou  vertedouros, 
vaso  de  pau  á  simillianca 
de  pá  esguia  com  que  se  es- 
gota  a  agua  dos  barcos.  Co- 
chleare  ligneum  aqu^e  enavi 
extrahendce. 

Achicadura.  /.  Diminuição. 
Curtatio,  onis. 

Achicar,  a.  (naut.  emin.)  Achi- 
car, esgotar;  ir  diminuindo 
a  agua  das  embarcações  ou 
minas.  Absorbere  aquat  co- 
piam:—  attenuar,  diminuir, 
encurtar.  Imrainuere. 

Achicharrar,  a.  Tostar,  tisnai- 
alguma  cousa  até  que  não 
deite  sueco.  Torrere:  —  r. 
queimar-se,  abrasar-se  ao  fo- 
go, ao  sol.  JFstuari  solis  ar- 
dore. 

Achichinque,  m.  (m^in.)  Esgo- 
tador,  o  operario  que  estan- 
ca a  agua  das  minas.  Aqua- 
rius  servus. 

Achicoria.  /.  Chicoria;  gene- 
ro de  plantas,  classificado 
por  Liuneu  com  o  nome  dc 


ACH 

Cichorlum;  assigiia  tres  es- 
pecies a  este  genero:  a  bra- 
va, a  endivia  e  a  espinhosa; 
esta  é  originaria  da  ilha  de 
Creta.  Cichorium. 

Achinar,  a.  (fam.)  Y.  Acoqui- 
nar. Timorem  incutere. 

AcniNELADo,  DA.  p.  p.  de  Achi- 
nelar  e  adj.  Achinelado,  de 
feitio  de  chinela.  Crepida- 
tus,  a,  um. 

AcHiNELAR.  a.  (fam.)  Achine- 
lar;  dar  forma  de  chinela 
ao  calçado.  Crepidcc formam 
daré. 

AcHiNEsiA. /.  (ancd.)  Acinesia, 
repouso  do  pulso  entre  a  sys- 
tole  e  a  diástole  do  coração. 
Achinesia,  w. 

Achiote,  m.  (bot.)  Achiote,  ar- 
vore da  Nova  Hespanha,  si- 
mi  Ihante  á  laranjeira  no  ta- 
manho e  no  tronco;  as  suas 
folhas  são  como  as  do  olmo. 
Da  semente  se  extrahe  urna 
bella  tinta  carmesim,  e  é 
muito  proveitosa  na  medici- 
na pelas  suas  propriedades 
refrigerantes.  Arbor  ita  di- 
cta. 

Achique,  m.  (naut)  Esgota- 
mento; acção  e  efieito  de  es- 
gotar. 

Achispado,  da.  adj.  Alegre,  por 
ter  bebido  vinho. 

Achisparse,  r.  Alegrar-se;  tor- 
nar-se  meio  ebrio.  Vino  ca- 
lescere. 

Achocado,  ¡j.  p.  de  Achocar. 
Contuso;  que  soli'reu  choque 
ou  pancada.  Fressus,  coníit- 
sus,  a,  um. 

Achocar,  a.  Chocar;  dar  cho- 
que, pancada,  arremessar  al- 
guém contra  a  paredeou con- 
tra cousa  dura,  espanca-la. 
Jllidere:  —  (T.  do  R.  d\i.) 
quebrar  a  cabeça  a  alguém. 
Ccqmt  alictti  contundere :  — 
(fam.)  amontoar,  enthe.-ou- 
rar  dinheiro  em  um  cofre. 
Xummos  coacervare :  —  que- 
brar a  cabeça.  Capnt  con- 
tundere. 

Achote,  m.  Y.  Achiote. 

Achubascarse.  ?-.  Ennublar-se, 
Cíirregar-se  de  nuvens  a  at- 
niosphera.  Nubilari. 

Achuchar,  a.  (fam.)  Achatar, 
apertar  por  meio  de  peso  ou 
pancada.  CoUidere,  allidcre: 
—  (fig.)  con\  encer,  persuadir 
pela  força  de  argumento. 
Aliquem  protelare. 


ACl 

A  ciiucuüURAR.  a.  Teruio  vulgiir 
e  baixo.  V.  Achuchar. 

A  CHULADO,  DA.  (iclj.  (fcWI .)  AcllU- 

ludo,  burlesco.  Diz-se  da  pes- 
soa que  sabe  e  usa  dechuli- 
ccs,  outem  maneiras  chulas. 
Lepidus,  a,  uin. 

AcÍA.  adv.  V.  Hacia. 

Aciago,  ga.  adj.  Aziago,  in- 
fausto, infeliz,  desgraçado, 
de  mau  agouro.  Infaustiis, 
a,  um:  —  m.  (ant.JY.  Azar. 

Acial.  in.  falveit.J  Aziar,  iu- 
strumeuto  com  que  os  ferra- 
dores e  al vei  tares  apertam 
03  beiços  ás  bestas  a  fim  de 
as  terem  quietas  para  ferra- 
las  ou  cura-las.  Fasfomis. 
iris. 

AcIA^•os.  m.  (bof.)  Planta.  ^'. 
Estrellamar  ou  Escobilla. 

Acíbar,  m.  (bot.)  Azevre;  aloé; 
saccotrino  ou  herva  baljosa: 
—  sumo  d'esta  planta.  V.  Zli- 
bila:  —  (fi¡J-)  amargura,  dis- 
sabor, desgosto.  Amaritudo, 
tcedium. 

Acibarar,  a.  Amargar. ^Ihíco/- 
tadiíiem  hahere:  —  raettcr, 
misturar  aloés  em  alguma 
cousa  para  a  tornar  aniíi  rira. 
Aliquid  inspcrgere:  — ifiu-) 
perturbar  a  tranquillidade 
com  algum  pezar  ou  desgos- 
to. Turbare,  exacerbare  ani- 
nium,  gaudíum  dolorc  tur- 
bare. 

Aciuaroso,  sa.  adj.  Amargoso. 
Ainarus,  a,  um. 

Acibarrar,  a.  (aiif.)  Arrojar, 
arremessar,  atirar  com  Ím- 
peto e  violencia  alguma  cou- 
sa contra  outra.  Allidere. 

Acicalado,  da.  j^-  P-  ^-  -^'-''- 
calar: — adj.  Acicalado  ou 
açacalado,  brunido,  lustro- 
so, polido.  Expolitus,  a. 
um. 

Acicalador,  ra.  s.  Açacalador. 
o  que  pule  e  limpa  as  arIna^^ 
brancas.  Folitrix,  icis:  — 
bruñidor,  instrumento  paia 
polir.  Instrumentum,  qau  ar- 
ma cxpoliunfiir. 

Acicaladura.  /.  Açacaladurn, 
acção  e  eífeito  de  açacalar. 
Expolitin,  onis. 

Acicalamiento,  m.  V.  Acicala- 
dura. 

Acicalar,  o.  Acicalar  ou  aça- 
calar, pulir,  alimpar  com 
muito  esmero.  Polire,  deter- 
geré: —  (Jig.)  ornar,  enfeitar  • 
adeieçar.  caiar  o  rosto.   E 


ACI 

mais  usado  como  reciproco. 
Inicare  faciem. 

Acicate,  m.  ^acicate;  espora  de 
montar  á  gineta,  de  uma  só 
pua,  e  que  tem  uma  roseta 
para  im])edir  que  penetre 
muito.  Calcar  arabicum :  — 
V.  Incitativo. 

Aciche,  m.  Picadeira;  instru- 
mento de  ferro  com  dois  gu- 
mes c[ue  serve  para  cortar  o 
ladrilho. 

Acídate,  ni.  (ant.)  V.  Acirate. 

Acidez./.  Acidez,  qualidade  de 
acido.  Aciditas,  atis. 

Acídia.  /.  Acidia,  preguiça, 
indolencia,  abatimento  do 
espirito.  Acedia,  pigritia, 
tcedium. 

Acidífero,  ra.  adj.  (chim.)  Aci- 
dífero; que  contém  acido. 
Acidas,  a  um. 

Acidificar,  a.  (chim.)  Acidifi- 
car, tornar  acido,  converter 
cm  acido  um  corpo  liquido, 
gasoso  ou  solido.  Acidam 
faceré.  Usa-se  também  como 
reciproco. 

Acidioso,  sa.  adj.  (anl.)  Acidio- 
so, ocioso,  remisso,  que  tem 
acidia.  Deses,  pjiger. 

Acido,  da.  adj.  Acido,  azedo, 
agro.  Acidas,  a,  um :  —  m. 
(chim.)  corpo  que  gosa  da 
propriedade  de  se  combinar 
com  um  oxydo  ou  uma  base 
salinavei  para  formar  um 
sal.  Acidam,  i. 

Acidular,  a.  (chim.)  Acidular, 
toruHr  azedo  pela  mistura 
do  acido.  Eeddere  acidam. 

Acidulo,  la.  adj.  dim.  Acidulo, 
ligeiramente  acido,  que  par- 
ticipa do  acido.  Acidulas,  a, 
um.  Este  termo  a{)plica-se  a 
todos  os  ácidos  suavizados, 
e  especialmente  aos  suecos 
ácidos  dos  vegetaes,  assim 
como  a  certos  saes,  em  que 
o  acido  incomjjletamente  sa- 
tuiado  pela  ba.-e,  mostra 
ainda  alguma  proprietlade. 

AciExzo.  (inus.)  V.  Incienso. 

Acierto,  m.  Acerto,  acçào  o 
etteito  de  acertar.  Feda  ope- 
ratio,  prosper  evenfus:  — 
(fig.)  JLiizo,  discrição  pru- 
dencia, tino  em  tudo  que  se 
faz.  Consiliiim,  i: — (fij-) 
acaso,  casualidade.  Casus, 
as,  sors. 

AciES.  /.  Esquadrão,  Ijatalhâo, 
tropa?.  Esta  palavra,  raris- 
sinias    vezes    empregadn,   é 


ACL  25 

puramente  latina.  Acics,  ei. 

Aciesis.  /.  (med.)  Acysis  ;  in- 
fecundidade  (segundo  Nys- 
ten). 

AciGE.  m.  V.  Aceche. 

Aciguatado,  da.  adj.:  (T.  do 
i?.  d' And.)  Ictericiado,  ama- 
rellado.  Pallidus,  ictéricas. 

AciGUATAR.  a.  (prov.  de  And.) 
V.  Atisbar :  —  r.  ictericiar- 
se,  contrahir  a  ictericia  pro- 
cedida de  comer  o  peixe  que 
está  atacado  d'esta  molestia, 
o  (jual  se  encontra  era  algu- 
mas costas  do  golfo  mexica- 
no. Fallcscere. 

Acuado,  da.  adj.  Acerejado. 
Nigrescens , fuscas ,  a,  um. 

Acue.  m.  V.  Aciche. 

AcuiBoGA.  /.  Cidreira,  arvore 
classificada  por  Linneu  com 
o  nome  de  citrus  inedica  val- 
garis,  e  faz  parte  da  familia 
das  laranjeiras  de  Jussieu. 
Ciíras,  i. 

AciMEXTAR.sE.  j".  (aut.)  Estabc- 
lecer-so,  fixar  a  residencia 
em  algum  logar.  Constabiliri 
alicubi. 

Acimiento  de  gracias,  fr.  V. 
Hacimiento  de  gradas. 

AciMiTA.  m.  O  que  usa  de  pão 
asmo;  o  judeu. 

Acinesia.  /.  (med.)  Acinesia ; 
repouso  do  pulso,  immobili- 
dade.  Artcrife  immnbilitas. 

Acinturar,  a.  (ant.)Y.  Ceñir. 

Ación./.  Loro;  correia  dobra- 
da que  segura  o  estribo.  Lo- 
rum,  i. 

AcioNERo.  m.  Selleiro;  o  que 
faz  sellas.  Corrigiarum  opi- 
ffx. 

Acipado,  da.  adj.  Apertado, 
unido.  Diz-se  dos  pannos. 
Cumpactus,  a,  um. 

Acirate,  m.  Marco,  balisa  para 
dividir  os  campos.  Lime.'-', 
terminas  fundi. 

AcisTico.  CA.  adj.  Acistico;  que 
uâo  tem  bexiga. 

Acitara.  /.  Parede  delgada :  — 
muro  exterior  de  uma  casa 
— cortina  feita  nas  pontes 
para  evitar  que  caiam  o.< 
que  transitam  por  ellas.  Pa- 
rles. 

Acitrón,  m.  Cidrão,  doce  feito 
de  cidra.  Citrum  saccharo 
conditum. 

Acivilar,  a.  (ant.)  V.  Envile- 
cer, Abatir. 

Acladas.  /.  Pimenta  silvestre 
de  Creta. 


26  ACL 

Aclamación.  /.  Acclamação; 
acção  e  efFeito  de  acciamar: 
Acclainatio,onis: — Por  acla- 
mación: poracclamaçào,  fal- 
lando-se  de  eleições  para  de- 
notar qne  se  fazem  por  com- 
inum  consentiniento  e  sem 
votação  individual.  Publico 
omiiiirm  conseitsn. 

AcLAjiADOR,  EA.  s.  Acclamador, 
qne  acclama.  Acclamator, 
oris. 

Aclamar,  a.  Acciamar,  dar  vo- 
zes, levantar  clamor  por  ap- 
plauso  on  approvação.^lccíffl- 
mare,plandere:  —  conferir  a 
multidão  por  voz  commum 
algum  cargo  ou  honra.  Tam- 
bém se  diz  quando  em  pu- 
blico o  soberano  é  recoidie- 
cido  tal,  pela  voz  do  povo. 
Aliqaem  omniitm  conscnsu 
dncem,  regem,  pra'sulem  sa- 
lutar e: —  (ant.)  1'eclamar,  re- 
querer:—  chaanar  as  aves. 
Avesrapacessihiloadmanum 
auGupis  trahere:~~r.  quei- 
xar-se  ou  dar-se  por  aggra- 
vado.  De  aliquo  queri. 

Aclaración./.  Aclaração,  acção 
c  eíleito  de  aclarar.  Illustra- 
tio,  exjjlanatio. 

Aclarar,  a.  Aclarar,  fazer  cla- 
ro, tirar  o  que  impede  a  cla- 
ridade, connnunicando  a  luz. 
Tenebras  depeUere :  —  tornnr 
maior  o  espaço  ou  intervallo 
(¡ue  ha  de  uma  cousa  a  ou- 
tra, e  assim  diz-se:  aclarar 
mn  monte,  isto  é,  deixar  as 
arvores  menos  e.xpessas.  Ea- 
ref acere :  —  (fi,g.)  manifestar 
o  que  mal  se  podia  perceber, 
explicar,  tornar  claro: — m. 
fazer-se  claro  o  que  estava 
escuro,  o  tempo,  o  dia.  67a- 
rescere. 

Aclaratorio,  ria.  adj.  Fulgu- 
roso, que  aclara,  que  abre 
clarão. 

Aclarecer,  a.  (ant.)Y.  Aclarar. 

AcLASTO,  TA.  adj.  (opt.)  Aclas- 
to,  que  deixa  passar  a  luz 
sem  reflexão. 

AcLEiDENSE.  adj.  Aclcidio,  ani- 
mal sem  clavicula. 

AcLioE. /.  Aclide,  arma  usada 
pelos  rou\anos,  especie  de 
maça  com  ponta  que  servia 
de  lança  na  guerra.  Adis, 
idis. 

Aclimatación.  /.  Acclimação. 
Ad  alienum  clima  accommo- 
datio. 


ACO 

Aclimatar,  a.  Accliinar;  afa- 
zer-se  ao  clima.  Applica-se 
com  propriedade  ás  plantas, 
quando  o  seu  cultivo  se  in- 
troduz em  algum  paiz  de  dif- 
ferente  temperatura,  li  fre- 
quentemente usado  como  re- 
ciproco. Ad  clima  cdieiíiim 
accommodare. 

Aclínico,  m.  Aclínico,  nome 
dado  a  certa  qualidade  de 
óculo  de  nova  invenção,  usa- 
do nos  theatros. 

Aclocar,  a.  Chocar.  Diz-se  das 
aves  que  se  deitam  em  cima 
dos  ovos  para  os  aquecer 
com  o  calor  natuial  do  cor- 
po e  fazer  desenvolver  o  ger- 
men. Incubare  ovis:  —  r.  cho- 
car-se,  pòr^se  choca  a  galli- 
nha.  Glocitare.  V.  Arrella- 
narse. 

Acobardar,  a.  Acobardar,  fa- 
zer cobarde,  intimidar,  cau- 
sar medo.   Metum   incutere. 

AcOBDADURA.  /.    (cUlt.)  V.  AcO- 

dadura. 

AcoBDAR.  a.  (ant.)  V.  Acodar. 

AcoBDiciAR.  a.  (ant.)  V.  Acodi 
ciar. 

Acoceador,  ra.  s.  Couceador, 
que  dá  couces.  Diz-se  das 
bestas  que  têem  o  costume 
de  atirar  couces.  Ccdcitro, 
onis. 

Acoceamiento,  m.  Acoucea- 
meuto,  acção  e  efleito  de 
aco ucear.  Calcitrahts,  zis. 

Acocear,  a.  Acoucear,  dar  ou 
atirar  couces;  calcar  aos  pés. 
Calcitrare :  —  (fiff-)  abater, 
ultrajar.  Pessumdare,  con- 
culcare. 

Acocharse,  r.  Acochar-se,  aça- 
char-se,  acaçapar-se.  Subsi- 
dere. 

Acochinar,  a.  (fam.)  Assassi- 
nar, matar  com  violencia. 
Diz-se  por  allusão  ao  modo 
de  matar  os  porcos.  Tru- 
cidare,  jugidare :  —  (fig.  e 
fam.)  desdenhar,  confundir. 
Contemnere,  pessumdare  : 
(t.  de  beleguins)  acabar  se- 
cretamente uma  causa  cri- 
me, por  dinheiro.  Causam 
com,ponere  clandestinum. 

Acocotar,  a.  V.  Acogotar. 

AcoDADURA.  /.  Acção  c  effcito 
de  encostar. 

Acodalar,  a.  (arcli.)  Esqua- 
driar. Exigere. 

Acodar,  a.  (ant.)  Encostar; 
apoiar  a  cabeça  sobre  o  co- 


ACO 

tovello,  reclinar  :  —  (agr.) 
mergulhar.  Palmites  demit- 
tere:  —  (carp.)  pôr  duas  ré- 
guas pequenas  nos  extremos 
da  madeira  para  risca-la  á 
esquadria.  Binas  regulas  ad 
exactum  dolamen  ajotare. 

Acodiciar,  a.  (ant.)  Impellir; 
incitar,  excitar,  estimular 
vivamente  a  fazer  qualquer 
cousa : —  r.  a  paixonar-se,  en- 
tregar-se  com  muito  ardor 
a  qualquer  cousa.  Vehemen- 
ter  cnpere. 

Acodilhar.  a.  Codilhar,  dar 
codilho,  ganharem  a  mão 
sobre  o  feito  a  parceiros 
que  jogam  com  elle.  In  quo- 
dam  cliartarum  ludo  adver- 
sar ium  debellare :  —  dobrar 
ein  forma  de  angulo.  In  an- 
gulum  flectere :  —  Acodillar 
con  la  carga:  curvar-se  de- 
baixo da  carga,  não  poder 
cumprir  com  as  obrigações 
do  seu  estado. 

Acodo,  m.  Mergulhia,  renovo. 
Pcdmes  demissuS^. 

Acogedizo,  za.  (ídj.  Acolheito. 
Collectitins. 

Acogedor,  ra.  s.  Acolhedor,  o 
(jue  faz  acolhimento.  Rece- 
ptor, oris. 

Acoger,  a.  Acolher,  hospedar, 
agasalhar.  Excipere  aliqucm 
hospitio :  —  (ant.)  V.  Coger: 

—  (fio-)  pi'oteger,  amparar. 
Pafrocinari :  —  r.  refugiar- 
se, buscar  asyio  em  algum  lo- 
gar, pôr-se  a  coberto.  Con- 
fugere :  —  (a.nt.)  conformar- 
se com  a  vontade  ou  dictame 
de  outro:  —  (fig)  valer-se 
de  algum  pretexto  para  dis- 
farçar ou  dissimular  alguma 
cousa.  Causari  falso  reni. — 
Acoger  el  ganado:  admittir 
o  gado  em  alguma  pasta- 
gem. Pecus  ad  pascua  ad- 
mitiere. 

Acogida.  /.  Acolhida,  acção  e 
eífeito  de  a<;olher.  llecep)tus: 

—  affluencia,  abundancia, 
.  concorrencia  de  muitas  cou- 
sas em  um  logar.  Diz-se  com 
mais  propriedade  das  aguas. 
Affíuentia,  a'. 

Acogido,  m.  Acolhido;  ajun- 
tamento de  éguas  ou  mullas 
em  algum  pasto,  pagando 
ao  dono  o  ])reço  conven- 
cionado. Admissi  greges  in 
pecuariis,  id  alantur  et  cus- 
todiantnr :  —  rebanho  admit- 


ACÓ 

tido  em  uina  pastagem,  sem 
que  o  dono  d'ella  tenlia  obri- 
gação de  os  deixar  ali  por 
mais  tempo  do  que  aquelle 
que  quizer.  Admissus  grcx 
in  pascua. 

AcoGiMiEXTo.  m.  Acolhimento. 
V.  Acogida. 

Acogollar,  a.  Encapar;  cobrir 
as  plantas  delicadas  com 
esteiras,  etc.,  para  as  pro- 
teger da  intemperie.  Plan- 
taria circumtegere,  à  fri- 
gori  tíieri. 

AcoGOJiBUADURA.  /.  V.  Apor- 
cadura. 

Acogombrar,  a.  (agr.)  V.  Apor- 
car. 

AcoGOTADOR.  m.  Estraugula- 
dor. 

Acogotar,  o.  Esganar.  Frcpfo~ 
care:  —  matar  pelo  cachaço 
ou  nuca  com  choupa  ou  faca. 
Fer  mediam  cervicem  alí- 
qup.m  confodere. 

Acogkafia.  /.  (med.J  Acogra- 
phia-,  descripçào  dos  reme- 
dios. 

AcoiGo.  prés.  do  siãij.  ir.  (ant.) 
do  verbo  Acoger. 

Acoita.  /.  V.  Cuita. 

Acoitar,  a.  (ant.)  V.  Acuitar. 

Acolada./.  Ceremonia  que  se 
observava  ao  receber  alguém 
na  ordem  de  cavallciros. 

Acolar,  a.  Unir,  juntar,  com- 
binar, entrelaçar.  Diz-se  de 
dois  escudos,  quando  se 
unem  debai.xo  de  um  mes- 
mo timbre  ou  coroa,  em  si- 
gnal  de  alliunça  de  duas  fa- 
milias. Adunare,  conjungere. 

AcÓLCETRA.  /.  (aiit.)  V.  Colcha. 

ACOLCHADURA.    /.  V.      Acolclut- 

miento. 

AcoLCHAMiENTo.  /.  A  acçào  e 
eñ'eito  de  acolchoar. 

Acolchar,  a.  Acolchoar,  metfer 
entre  dois  pannos  la,  algo- 
dão, seda,  ou  outra  cousa 
siinilhante,  ou  entre  forro  e 
peça,  e  depois  j^assa-los  com 
íio  de  retroz,  ñi|Zeiido-lhe  la- 
vores á  agulha.  Gossypio  aut 
bomhyce  farcire. 

AcoLGAR.  a.  (ant.)  V.  Colgar. 

AconTAZGo.  m.  Acolitado  ou 
acolitato,  dignidade  de  aco- 
lito, a  mais  alta  das  quatro 
ordens  menores. 

Acólito,  m.  Acolito,  ministro 
da  igreja  que  serve  ao  altar 
o  é  immediato  ao  subdiaco- 
no.  Acclyivs:  —  o  que  ajuda 


ACO 

o  sacerdote  quando  celebra 
missa,  aindaque  não  tenha 
grau  algum  ecclesiastico, 
nem.  seja  tonsuiado.  Acohj- 
tvs: —  diz-se  também  por  iro- 
nia da  pessoa  que  acompa- 
nha outra. 

Acollador,  to.  (naut.)  Colhe- 
dor,  cabo  delgado  com  que 
se  atezam  as  enxárcias,  es- 
ta es,  cabrestos,  brandaes, 
etc.  para  segurança  e  firme- 
za dos  mastaréus.  Funis  nau- 
tíciís  stringendis  antennis 
inserviens. 

Acollar,  a.  (p.  de  Riqj.)  Aba- 
far; chegar  terra  aos  tron- 
cos das  videiras  ou  arvores. 
Humum  vitibvs  adgerere. 

Acollarado,  da.  adj.  Collei- 
rado.  Usa-se  fallando  das 
aves  ou  de  outros  animaes 
que  têem  ao  redor  do  pescoço 
um  circulo  ou  mancha  de 
outra  côr.  Torquatus,  o,  7im. 

Acollarar,  a.  CoUeirar;  pôr 
collciras  ou  collares  aos  ani- 
maes. Collaria  aptare;  ior- 
qidbus  ornare:  —  atrellar; 
prender  os  caes  uns  aos  ou- 
tros pelas  correntes  para  que 
se  nào  extraviem.  Canes  ad- 
nexis  collaribus  vincire. 

AcoLTiERSE.  r.  (ant.)  V.  Aco- 
gerse. 

Acolhido,  to.  (ant.)  V.  Acogi- 
do, na  primeira  accepçào. 

Acolloxamiento.  m.  Acobar- 
damento,  acçào  de  acobar- 
dar-se. 

Acollonar,  a.  e  ;•.  Y.  Acobar- 
dar. 

AcoLOGiA.  /.  (incd.)  Acologia, 
sciencia  que  trata  dos  meios 
thorapeuticos,  doutrina  dos 
remedios  ou  niatei"ia  medica. 

AcoMANDAR.  O.  6  r.  (cinf.  do 
R.  d' Ar.)  V.  Encomendar. 

Acombar,  a.  Encurvar;  ar- 
quear. Curvare;  flecfere. 

ACOMENDADOR.  TO.  (auf.)    VyO- 

tector,  recommendador,  fa- 
vorecedor. Fautor,  patro7ius. 

AcOJIENDAJIIEXTO.     m.    (ttut.)  V. 

liecòmendacion. 

Acomendante,  p.  a.  (ant.)  de 
Acomendar. 

Acomendar,  a.  (ant.)  V.  Enco- 
mendar;  encargar:  —  r. 
(ant.)Y.  Encomendarse. 

Acomiotedor,  ra.  s.  Acommet- 
tedor;  o  que  acommette,  o 
que  investe.  Aggressor,  oris. 

Acometer,  a.  Acommetter,  in- 


ACO  27 

vestir,  assaltar.  Adoriri:  — 
emprehender,  intentar.  Ag- 
gredi:  —  (aiit.)  encarregar, 
enconunendar,  propor.  Com- 
mittere. 

Acometida.  /.  Acommottida. 
V.  Acometimiento. 

Acometiente,  p.  a.  (ant.)  de 
Acometer. 

Acometimiento,  to.  Acommet- 
timento,  acção  e  eíieito  de 
acommetter.  ímpetus,  us:  — 
(esgr.)  V.  Estocada:  —  Ictns 
gladio  impuctus:  — V.  Atar- 
jea. 

Acomodable,  adj.  Accommoda- 
vel,  que  se  pode  accommodar. 
Adapjfabilis,  e. 

A.C0M0DACI0N.  /.  Aceommoda- 
çào,  acçào  e  eôeito  de  acom- 
modar.  Accommodatio ,  onis. 

Acomodadamente,  adv.  to.  Ac- 
commodadaraente,  commo- 
damente,  do  modo  que  con- 
vém. Accommodute,  commo- 
cle,  oppjortnnè. 

Acomodadísimamente.  adv.  svp). 
de  Aconiodadamente.  Accom- 
modadissimamente.  Accom- 
modafissime. 

Acomodadísimo,  jia.  adj.  sup. 
de  Acomodado.  Accommoda- 
dissimo,  muito  accommoda- 
do.  Aptissimus,  valde  oppor- 
tunus.  Diz-se  também  de  uma 
pessoa  muito  abastada  e  ri- 
ca. Frcedives,  locnpletissi- 
mus,  a,  um.  No  solo  acomo- 
dadísimo, sino  p>oderoso,  y 
por  consequência  soberbio  y 
cruel ;  nao  só  riquíssimo,  mas 
tainbem  poderoso,  e  por  con- 
sequência soberbo  e  cruel. 

Acomodado,  DA.  p.  J^-  de  Aco- 
modar e  adj.  Accommodadô, 
apto,  proi">rio,  opportuno, 
conveniente,  que  tem  os  com- 
modos  necessários.  Apjtus,  a, 
um:  —  rico,  abundante  de 
raeios.  Dives,  locuples:  — 
amigo  da  commodidade. 
Commodi  sui  studiosus:  — 
fallando  do  preço  das  cou- 
sas. V.  Moderado. 

Acomodador,  s.  Accommoda- 
dor;  o  que  accommoda.  Dis- 
sidentia  accommodans. 

Acomodamiento,  in.  Accommo- 
damento,  acçào  e  efieito  de 
accommodar:  —  transacção, 
ajuste  ou  convenio.  Transa- 
ctio,  onis:  —  commodidade 
ou  conveniencia.  Commodi- 
tas,  atis. 


28  ACÓ 

AcoMODAK.  ff.  Accommoditr, 
ajustar,  ordenar,  dispor,  ar- 
rumar em  boa  ordeui.  Apta- 
re,  ordinarc:  —  adajatar, 
apropriar,  conformar.  Apta- 
re: — pôr  alguma  pessoa  on 
cousa  em  logar  conveniente. 
CoUocare.  U^a-se  também 
como  reciproco: — socegar, 
concertar,  compor  alguma 
desavença,  disputa.  Usa-se 
também  como  recijiroc.o.  Li- 
tem  componere:  —  dar  ou 
conseguir  para  alguém  em- 
jorego  ou  modo  de  vida.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Muneri  aliqucm  addicere:  — 
IDrover  alguém  do  que  lhe  é 
necessário,  llebits  necessariis 
instruere: —  (geoni.jY.  Jun- 
tar: —  r.  adaptar-se,  confor- 
mar-se  ao  parecer  ou  vonta- 
de de  outro.  In  alterius  ar- 
hitrium  concederé:  — n.  con- 
vir, ser  conveniente,  ser  útil, 
ser  agradável.  Convenire. 

Acomodaticio,  adj.  Accommo- 
daticio.  V.  Sentido  acomoda- 
ticio. 

Acomodo,  m.  Commodo,  empre- 
go, cargo,  estabelecimento. 
Mumis,  officium :  —  commo- 
didade,  conveniencia,  vanta- 
gem. Coinmoditas,  edis. 

Acompañadamente,  adverbio  m. 
Acompanhadamente.  Con- 
juncte. 

Acompañado,  m.  (for.)  Adjun- 
to; juiz  ou  escrivão  nomea- 
do para  que  acompanhe  ao 
recusado  pela  parte  no  co- 
nhecimento dos  autos.  Ad- 
junctus,  comes  datus: — me- 
dico, cirurgião  ou  qualquer 
perito  que  concorre  com  ou- 
tro para  consultar  com  elle. 
Adjuntns,  in  socidatcm  ad- 
scitits. 

Acompañador,  ra.  s.  Acompa- 
nhador,  o  que  acompanha. 
Comes. 

Acompañamiento,  m.  Acompa- 
nhamento, acção  e  etteito  de 
acompanhar.  Comitatus,  ns: 
—  séquito,  comitiva,  numero 
de  pessoas  que  vão  acompa- 
nhando alguém.  Comitum 
copia :  —  (theatro)  comparsa : 
nas  representações  tlieatraes 
são  as  pesíoaa  que  entram 
em  sccna  sem  representar. 
Persona:  muta',  asseclce:  — 
(mus.)  melodias  ou  partes 
secundarias  que  servem  para 


ACO 

acompanhar  a  melodia  prin- 
cipal de  qualquer  peca  de 
musica,  executada  por  uma 
voz  ou  por  um  instrumento. 
Numeri  ad  lyram  vocem  se- 
quentes. 

Acompañante,  p.  a.  de  Acom- 
pañar. Acompanhante,  que 
acompanha.  Comitans,  an- 
tis:— s.Y.  Acompañador. 

Acompañar,  a.  Acompanhar, 
estar  ou  ir  em  companhia  de 
nlguem.  Comitari:  —  (fi.g.) 
ajuntar,  unir.  Adjvngere:  — 
(pint.)  ajuntar  á  figura  ou 
parte  principal  da  obra  al- 
guns adornos  que  a  façam 
sobresaír.  Ornamenta  adji- 
cere  tabuke:  —  (mus.)  seguir 
com  o  instrumento,  cantar 
ao  som  de  algum  instrumen- 
to. Alicui  vel  cdiquibvs  con- 
cinere;  vocem  mtmcris  soña- 
re:—  ?'.  acompanhar  a  pró- 
pria voz  em  algum  instru- 
mento. Carmina  cantare  ii- 
biis  aut  lyra:  —  juntar-se 
com  uma  ou  mais  pessoas  da 
mesma  profissão  para  con- 
sultar e  resolver  juntamen- 
te. Consilii  comitem  sibi  ad- 
jungere. 

Acompasadamente,  adverbio  m. 
Compassadamente,  com  me- 
dida, pausadamente.  Lente 
et  distincte. 

Acompasado,  da.  adj.  Compas- 
sado, regulado  pelo  compas- 
so: —  (fig.)  bem  proporcio- 
nado, bem  regulado.  Ada- 
miíssim  exactns. 

Acompasar,  a.  Compassar,  me- 
dir por  meio  do  compasso. 
Circino  demetiri. 

Acomplexionado,  da.  adj.  (mcd.) 
V^  Complexionado. 

Acomunalar.  n.  e  r.  Communi- 
car,  ter  trato,  corresponden- 
cia, communicação.  Aliqnid 
communicare. 

Aconchabarse.  r.  (fam.)  Con- 
chavar-f  e.  V.  Acomodar. 

AcoNr-HADiLLO.  TO.  (ant.  cor..) 
Fricassé;  especie  de  guisa- 
do. Snaviíis  condimentum. 

Aconchar,  a.  (ant.)  Enfeitar, 
compor,  adornar.  Comj^one- 
re,  concinnarc:  —  (ncmf.)  ar- 
rojar ou  impellir  o  vento  ou 
corrente  um  navio  de  costa- 
do contra  a  praia  on  baixo. 
Navim  in  breuia  et  sj/rtcs 
impelli. 

Acondicionado,    nA.  p.    p.    de 


ACO 

Acondicionar,  adj.  Acondi- 
cionado, que  tem  boa  ou  má 
condição,  genio,  índole,  na- 
tureza. Determina-se-llie  o 
significado,  ajuntando-SR  os 
adverbios  bien,  mal  ou  ou- 
tros similhantes.  Bene  ant 
mule  affectns:  —  com  os  mes- 
mos adverbios  se  applica  aos 
comostiveis,  mercadorias  ou 
outra  qualquer  cousa  para 
designar  sua  boa  ou  má  qua- 
lidade, condição  ou  estado. 
Bona}  aut  mcdce  fidei  mercês. 

Acondicionamiento,  m.  Acon- 
dicionamento, acção  eeífeito 
de  acondicionar:  —  enseda- 
mento. 

Acondicionar,  a.  Acondicionar, 
dotar  de  certa  condição.  Ef- 
ficere: —  Adquirir  certa  qua- 
lidade ou  cor\á\ç;&<i  (jondi- 
tionem  qnamdam  o,-A,quirerc. 

ACONGOJADAMENTE.  ttdv.  TU.  Au- 

gustiadamente;  com  congo- 
xa.  Moleste. 

Acongojar,  a.  Coiigoxar,  afíli- 
gir,  fatigar,  opprimir,  an- 
gustiar, vexar.  E  também 
usado  como  reciproco.  Anne- 
re: — (fr.)  No  te  acongojes 
hermana  Camila;  não  te 
afflijas,  mana  Camilla. 

AcoNHORTADo.  adj.  (ant.)  Con- 
fortado, fortificado,  corrobo- 
rado. Confortatus,  corrobu- 
ratus,  a,  um. 

AcoNHORTARSE.  v.  (ant.)  V.  Con- 
solarse. 

Acónito,  m.  (l/ot.)  Acónito.  Dis- 
tinguem-setreseípeciesd'es- 
te  genero  de  planta  da  fa- 
mília das  ranuncuhiceas  que 
são:  matalobos  ou  na  pello, 
mataleopardos,  e  salutífe- 
ro. A  primeira  especie  pa- 
rece ser  o  veneno  dcs  an- 
tigos, é  narcótico,  e  tomado 
até  certa  dose  pode  determi- 
nar todos  os  accidentes  do 
envenenamento.  V.  Anapelo. 
Alguns  auctores  rccominen- 
dam  o  seu  extracto  nos  rheu- 
matismos  chronicos.  Aconi- 
tum,  i. 

AcoNOUTAR.  a.  (imis.)  V.  Acon- 
sejar. Confortar.  Incitar. 

AcoNSEGUESCER.  O.  (aut.)  V.  Al- 
cansar.  Conseguir. 

AcoNSEGuiR.  a.  V.  Consegrar. 

Aconsejable,  adj.  Aconselhá- 
vel, rasoavel,  que  se  pode 
aconselhar.  (2nod  consilio 
commendari  j)<^>ic-^f- 


ACÓ 

Aconsejado,  da.  p.  1).  de  Acon- 
sejar, e  adj.  Aconselhado; 
que  recebeu  conselho,  que 
se  aconselhou.  Alferius  con- 
sílio  adjutus.  Com  o  adver- 
bio mal,  imprudente,  indis- 
creto, que  obra  sem  conse- 
lho, ou  por  seu  próprio  dí- 
ctame e  capricho.  Inconsul- 
tus,  inconsideratus. 

Aconsejador,  ea.  s.  V.  Conse- 
jero. 

Aconsejar,  a.  Aconselhar;  dar 
conselho.  Consilium  daré: 
—  r.  pedir  ou  tomar  conse- 
lho. Consultare. 

AooNsoLAR.  a.  (ant.  do  R.  de 
Ar.)  V.  Consolar. 

Aconsonantar,  a.  Aconsoan- 
tar;  usar  frequentemente  de 
palavras  rimando  entre  si. 
Verhis  simiUter  cadenfihvs 
in  prosa  oratione;  vel  eiiara 
in  versibus  cdmti. 

Aconstelado,  adj.  (astr.)  Con- 
stellado,  estrellado.  Stella- 
tus,  a,  um. 

A  contagiar,  a.  V.  (Contagiar. 

Acontar,  a.  (ant.)  V.  Apunta- 
lar: —  (ant.  do  R.  de  Ar.) 
V.  Contar. 

Acontecedero,  ua.  adj.  Acon- 
tecedciro;  fácil  de  aconte- 
cer. Quod  contingere  potest. 

Acontecer,  n.  Acontecer,  suc- 
ceder.  Accidere.  Ilarer  y 
acontecer ;  fazer  e  acontecer; 
haré  y  aconteceré;  lurei  e 
acontecerei;  phrases  vulga- 
res, que  indicam  uma  deter- 
minação violenta  o  constan- 
te; prometter  muito  mas  sem 
efleito.  Minari;  minas  ja- 
ctare ;  ostentare formidines. 

Acontecido,  da.  p.  p.  de  Acon- 
tecer. Acontecido.  Inopinus, 
a,  iim :  —  (ant.)  de  semblante 
triste  ou  afflicto.  Ma;rens,  en- 
tis. 

Acontecimiento,  m.  Aconteci- 
mento ;  successo,  caso.  Ca- 
sns,  eventtis. 

AcoNTiA. /.  (bot.)  Acontia;  ge- 
nero de  cogumelo. 

AcoNTiADo,  DA.  culj.  (aut.)  Pro- 
prietarip.  V.  Hacendado. 

AcoNTisMOLOGiA./.  Acoutismo- 
logia;  a  arte  de  assettear  ou 
lançar  toda  a  especie  de  pro- 
jectís  pontagudos. 

Acopado,  da.  ^í.  ¡j.  de  Acopar, 
e  adj.  Copado,  arredondado, 
que  tem  forma  de  copa.  Cu- 
pa'  formam  referens. 
5 


ACO 

Acui'AR.  n.  Copar;  fazer  ou  for- 
mar copa  as  arvores  ou  plan- 
tas. In  rotundam  formam 
frondescere. 

Acopetado,  da.  adj.  Encrespa- 
do, frisado,  riçado;  feito  ou 
posto  á  maneira  de  copete. 
Cincinnatus,  a,  itm. 

Acopiamiento,  to.  Fornecimen- 
to; provimento.Frffò?í{o,?z/5. 
V.  Acopio. 

Acopiar,  a.  Ajuntar;  amon- 
tuar,  fazer  provimento,  de 
cercaes,  provisões,  etc.  Fru- 
menta  et  alia  similia  colli- 
gere,  cogeré. 

Acopio,  m.  Montão;  multidão 
de  varias  cousas,  monojiolio. 
Collectio,  onis. 

Acoplar,  o.  (mech.)  Juntar; 
unir  umas  peças  com  outras, 
ajustar.  Copulare,  conjun- 
gere:  —  conciliar,  pôr  de 
accordo  as  pessoas  que  es- 
tavam cm  desintelligencia, 
ou  as  cousas  cm  ((uc  havia 
discordancia.  Conciliar  e, 
componere.  —  (T.  do  R.  de 
Ar.)  Jungir  os  bois  ou  bes- 
tas ao  carro  ou  arado.  Jugo 
sidjmittere. 

AcopoN,  m.  Unguento  ou  em- 
plastro que  os  antigos  em- 
pregavam contra  o  cansaço. 

AcoQuiNAMiENTo.  íH.  Dcsacoro- 
çoamcnto,  desalento,  pre- 
guiça. Secordia,  ee. 

Acoquinar,  n.  (fam.)  Amedron- 
tar; intimidar,  aterrar;  fa- 
zer preguiçoso,  frouxo,  pol- 
trão. Usa-sc  também  como 
reciproco.  Terrere.  Perter- 
rere  faceré.  V.  Acobardar. 
(fr.)  Creyeron  con  sus  ame- 
nazas y  jieros  acoquinarme ; 
persuadiam-se  intimidar-me 
com  suas  ameaças  e  brava- 
tas. 

AcoRALAR.  a.  (ant.)  Ornar, 
guarnecer  de  coral. 

Acorar,  a.  (ant.  do  R.  de  Mure.) 
V.  Sufocar.  \.  Ahogar. 

Açorar,  a.  (imis.)  V.  Azorar. 

Acorazonado,  da.  adj.  Era  for- 
ma de  coração.  Cordis  for- 
mam referens. 

AcoRCAAR.  o.  (ant.  do  R.  d'Ar.) 
Despalmar;  tirar  a  palma 
cu  sola  a  um  cavallo.  Equum 
excalceare. 

Acorchar,  a.  Endurecer;  diz-se 
dos  confeitos,  doces,  fructas, 
etc. :  —  r.  engelhar-se,  enri- 
jar-se,  perder  a  fructa  parte 


ACO  29 

do  sen  sueco  e  gosto:  — 
(fig.)  entorpecer-se.  Marctá- 
cerc,  torpescere. 

Acordablemente.  adv.  m.  \. 
Acordadamente. 

Acordación.  /.  (ant.)  Recorda- 
ção; memoria,  lembrança. 
Recordedlo,  onis. 

Acordada.  V.  Carta  acordada. 

Acordadamente,  adv.  m.  Ac- 
cordadamente;  com  accordo 
e  reiiexào.  Cogitatò:  —  de 
commum  accordo,  uniforme- 
mente. Communi  consensu. 
Concorditer. 

Acordad/simo,  jia.  adj.  snp.  de 
Acordado.  Accordadissimo. 
Concordissimus,  a,  nm. 

Acordado,  da.  p.  p.  de  Acor- 
dar e  adj.  Accordado;  feito 
com  accordo  e  reflexão.  Con- 
sideratus,  cogitatus:  —  pru- 
dente,  discreto,    reflectido : 

—  (for.)  Lo  Acordado;  o  ac- 
cordão  ou  julgamento  dos 
tribunaes.  Dccreinm,  jus- 
sum,  i. 

Acordamiento.  m.  (ant. )  Accor- 
do; conformidade.  ISimiliiii- 
do,  inis.  V.  Consonancia. 
Concordia. 

Acordante.  7A  a.  (ant.)  Õlg  Acor- 
dar e  adj.  Accordante.  V. 
Acorde. 

Acordaxtemente.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Acordadamente. 

Acordanza.  /.  (ant.)  V.  Acor- 
damiento: —  (ant.  for.)  V. 
Memoria:  —  En  acordanza, 
(loe.  adv.  ant.)  A  compasso. 
V.  Consonancia. 

Acordar,  a.  Accordar;  deter- 
minar, resolver  de  commum 
accordo  ou  por  pluralidade 
de  votos,  como  se  pratica 
nos    tribunaes.    Decerncre : 

—  resolver,  determinar  al- 
guma cousa  antes  de  orde- 
na-la. Diz-se  ordinariamente 
do  rci  quando  resolve  algu- 
ma cousa  que  ha  de  aucto- 
risar  depois  com  a  sua  ru- 
brica. Decemere:  —  lem- 
brar, trazer  á  memoria.  Re- 
minisci.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco:  —  (pint.)(\is- 
por  os  objectos  de  um  qua- 
dro de  maneira  que  não  dis- 
cordem uns  dos  outros  no 
colorido  e  claro  escuro.  Ta- 
bulai pictm  ixirtes  inter  se 
congruenter  aptare:  —  n. 
concordar,  conformar,  con- 
vir uma  cousa  com  outra. 


30 


ACÓ 


t'oiifcnirc:  —  cair  cm  si. 
Animadveríere:  —  y.  uccur- 
dar-se,  por-se  de  accordo. 
ConvcnÍ7'e:  —  tomar  accor- 
do 011  deliberação  premedi- 
tada. Deliberare:  —  (ant.) 
V.  Despertar:  —  (mus.)  Acor- 
dar los  instrumentos  músi- 
cos ou  las  voces:  afinar  os 
instrumentos  ou  as  vozes, 
mctte-los  em  unisonancia. 
Concincre:  —  (fam.)  Tu  te 
acordarás  de  mi;  tu  te  lem- 
brarás de  mim,  tu  te  arre- 
penderás,  (fr.)  Siemi^re  los 
hombres  quaudo  están  en  al- 
guna, adversidad  se  acuer- 
dan de  Dios;  os  homens  sem- 
pre se  lembram  de  Deus 
quando  se  acham  em  algu- 
ma adversidade. 

AcoKDE.  adj.  Accorde;  confor- 
me, concorde.  Conformis,  e. 
— •  (mus.)  acorde,  afinado. 
Consonus,  a,  um:  ■ —  (fiff-) 
conforme,  de  accordo,  da 
mesma  opinião.  Concors,  or- 
ais: — -  m.  (mus.)  união  de 
sons  de  que  resulta  a  har- 
monia. Musicus  conceutus: 
—  (pint.)  harmonia  das  co- 
res. Convenienter  aptatus. 

Acordelar,  a.  Acordoar;  me- 
dir a  cordão;  medir  o  ter- 
reno com  uma  corda.  Fune 
agrtim  metiri:  —  (arch.)  ali- 
nhar uma  rua,  um  edificio, 
etc.,  tirar  a  nivel  ou  a  cor- 
del. Ad  rectam  lineam.  diri- 
gere. 

Acordemente,  adv.  m..  Accor- 
demente ;  uniformemente, 
unanimemente,  de  commum 
accordo.  Concorditer,  unani- 
miter. 

AcoRDioN.  m.  Accordion;  in- 
strumento de  musica  com 
folie;  especie  de  harmonio, 
inventado  na  Allemanha. 

Acordo,  m.  Accordo,  especie 
de  rebecão  italiano  de  quinze 
cordas. 

Acordonado,  da.  or(;.  Torcido ; 
em  forma  de  cordão.  In  fu- 
nieidi formam  dispositus :  — 
(fig.)  cercado.  Circumdatus, 
a,  um. 

AcoRDONAMiENTo.  m.  Asscdio, 
cerco.  Obsessio,  onis. 

Acordonar,  o.  Sitiar;  cercar 
uma  praça  de  guerra,  rodéa- 
la de  tropas;  formar  cordão 
de  tropas.  Circmncludere. 
Usa- se  também  como  reci- 


ACO 

proco:  —  atacar,  nietlt^r  o 
cordão  pelas  ilhozes  para 
apertar. 

Acores.  7n.  pi.  (med.)  Acores ; 
especie  de  tinha.  Achares, 
um. 

AcoRiA.  /.  (anf.  med.)  Acoria; 
fome  canina.  InexpjlcliHis  ci- 
borum  aviditas. 

AcoRiNA.  /.  (Ji.  n.)  Acorina; 
insecto  da  familia  dos  co- 
leópteros. 

Acornar,  a.  (ant.)  Escornar. 
V.  Cornear. 

AcoRNEADOR.  V.  Cómeador. 

Acornear,  a.  V.  Cornear:  — 
(met.)  maltratar  alguém.  Ma- 
le accipere,  vexare. 

Acoro,  m.  (bot.)  Acôro;  nom.e 
de  um  genero  de  plantas 
perennes  indígenas  da  Eu- 
ropa temperada,  e  que  se  as- 
similha  ao  lyrio.  Acoras  ca- 
lamus:  —  bastardo:  acôro 
falso,  a  que  os  latinos  da- 
vam o  nome  de  Xiphium 
aquaticum:  os  hebraicos  o 
denominam  lyrio  amarello 
dos  charcos,  por  ser  uma  es- 
padana quo'  tem  as  folhas 
amarellas.  Pseudo-acorus. 

Acorralar,  a.  Encurralar;  re- 
colher, fechar,  metter  o  ga- 
do no  curral.  In  ovile  com- 
pellere:  encerrar  em  logar 
sem  saída.  Infercludere:  — 
(fig.)  confundir  alguém,  re- 
duzi-lo a  não  saber  o  que  ha 
de  responder.  P/'oíeZ«re:  — 
intimidar,  acobardar.  Pi-e- 
mere,  in  angustias  rcdigcrc: 
—  r.  (Germ.)  refugiar-se, 
esconder-se,  fugindo  da  jus- 
tiça, procurar  asylo.  Aliquo 
confugere. 

Acorrer,  a.  Accorrer;  soccor- 
rer,  amparar,  ajudar.  Opem, 
auxilium  ferre:  —  recor- 
rer, dirigir-se  a  alguém  para 
obter  alguma  cousa.  Ab  ali- 
quo auxilium  petere:  —  co- 
rar, fazer-se  vermelho,  en- 
vergonhar-se.  Erubescere, 
verecundari:  —  r.  (ant.)  re- 
fugiar-se, acolher-se.  Confu- 
gere. 

AccoRRiMiENTO.  m.  (ant.)  Ac- 
corrimento;  acção  e  effeito 
de  accorrer;  auxilio,  soccor- 
ro,  recurso,  amparo,  refugio, 
asylo,  protecção.  Subsidium, 
auxilium. 

Acorro,  m.  (ant.)  Accorro.  V. 
Soccorro. 


ACO 

Acorrucarse.  V.  Acurrucarse. 

Acortamiento,  m.  (ant.)  En- 
curtamento; acção  e  eífeito 
de  encurtar;  dimimiiçâo  da 
extensão  ou  com^^rimento  de 
alguma  cousa.  Contractio, 
07iis:  —  (astr.)  differença  en- 
tre a  distancia  do  centro  do 
mundo  ao  de  um  planeta  em 
sua  orbita,  e  a  do  centro  do 
mundo  ao  ponto  da  eclípti- 
ca, em  que  se  suppõe  estar  o 
planeta. 

AcoRTADizo.  m.  (T.  ant.  do  E. 
d' Ar.)  Eetalho;  pedaço,  bo- 
cado que  fica  de  alguma  cou- 
sa. Segmen,  inis. 

Acortar,  a.  Encurtar;  fazer 
mais  curto,  diminuir  o  com- 
primento, extensão  ou  quan- 
tidade dealguma  cousa.  Usa- 
se também  como  neutro  e  re- 
ciproco. Breviorem  reddere: 
—  (fig.)  se)'  breve  em  fallar. 
Orationis  operam  compendi- 
ficare:  ■ —  encolher-se.  Con- 
trahi. 

AcoRULLAR.  a.  (ndut.)  Levar 
remos;  recolher  os  remos 
quando  se  vae  navegando. 
liemos  ad  interiora  navis 
converter  e. 

Acorvar,  a.  V.  Encorvar. 

AcoRZAR.  a.  V.  Acortar:  — ■  (T. 
do  R.  d' Ar.)  passar  a  vestir 
umacreauça,  tira-la  dos  coei- 
ros.  Cunis  dimissi,pueUulum 
primum  induere. 

Acosador,  ra.  s.  Acossador;  o 
que  acossa.  Insectator,  oris. 

AcosAMiENTO.«?.Accossameuto; 
acção  e  efíeito  de  acossar. 
Insectatio,  onis. 

Acosar,  a.  Acossar ;  seguir  com 
instancia,  j)erseguir  com  em- 
penho algum  animal.  Inse- 
ctari,p)ersequi:  —  (fig-)  mo- 
lestar, maltratar,  vexar  por 
qualquer  modo.  Vexare. 

AcósMiA./.  (med.)  Acósmia; ir- 
regularidade nos  dias  críti- 
cos de  uma  febre,  segundo 
Galeno;  e  segundo  outros,  a 
calvicie. 

Acosta,  m.  Acosta;  arbusto  da 
Cochinchiua:  —  planta  do 
Peru:  —  (mar.)  ordem  de 
abordar. 

Acostado,  p.  p.  de  Acostar  e 
adj.  faíií.j Acostado;  que  re- 
cebe soldo  ou  estipendio.  Sti- 
pendiarius,  ii:  —  adherente 
ou  apaniguado  por  amisade 
ou  parentesco.  Familiaris,  f. 


ACÓ 

ACÜSTAMIKNTO.  TO.  (UíU.)  Acçàu 

e  effeito  de  acost?r  ou  de 
acostar-se:  —  (ant.)  acosta- 
mento; paga,  salario;  mora- 
dia OH  estipendio,  que  se 
daA'a  aos  que  serviam  na 
guerra.  StÍ2)endium,  ii. 

Acostar,  a.  Acostar;  deitar  ou 
metter  na  cama.  Usa-se 
mais  commummente  como 
reciproco.  In  ledo  colloca- 
re:  —  engajar  alguém  para 
o  serviço,  süpendiare.  ■ — 
(naut.)  arribar;  encostar, 
chegar  o  costado  de  uma 
embarcação  a  qualquer  par- 
te. Navis  latus  applicare:  — 
costear.  Oram  ¡cgere:  — r.  in- 
clinar-se,  ir  fora  do  seu  ali- 
nhamento. Ajjplica-se  prin- 
cipalmente aos  edificios.  In 
latus  declinare :  —  (fig.  ant.) 
conformai--se,  isto  c,  seguir 
a  opinião  de  alguém,  ser  do 
seu  parecer.  Accederé  ali- 
cui,  vel  alicujus  opinioni.  É 
também  iisado  como  verbo 
neutro:  — -  (fnm.)    acostarse 

'  con  las  gallinas,  deitar-se 
com  as  gallinhas.  Me  acues- 
to á  las  nueve,  á  kts  diez,  á 
las  onze,  á  media  noche:  dei- 
to-me  ás  nove,  ás  dez,  ás 
onze  horas,  á  meia  noite. 
Acostarse  el  peso;  encostar- 
se o  peso,  pender  mais  para 
uma  parte.  Inclinare. 

AcósTicA.  /.  Acústica;  scien- 
cia  que  trata  dos  ouvidos  e 
dos  sons.  Acoustice. 

AcOSTUMliRADAJIENTE.     <7fZc.     m. 

Acostumadamente ;  segundo 
o  costume,  habitualmente. 
Ex  more. 

AcosTUMBRAK.  rt.  Acostumar ; 
fazer  contrahir  certo  costu- 
me ou  habito.  AUquem  ali- 
cui  rei  assuef acere :  —  ter 
costume.  Soleré:  —  r.  acos- 
tumar-se,  adquirir  costume. 
Assuescere. 

Acotación./.  Demarcação;  ac- 
ção e  efieito  de  demarcar. 
Fini\im  pra'scriptio:  —  (fig-) 
annotação,  nota  posta  á  mar- 
gem de  um  escripto.  Anno- 
tatio,  onis:  —  decoração 
theatral ;  ornato,  vestidos  de 
comedia.  Scence  apparatus. 

Acotamiento,  m.  V.  Acotación. 

Acotar,  a.  Abalizar;  demar- 
car um  terreno,  assignalar- 
Ihe  os  limites.  Fines  proi- 
scribere:    —    cotar,    fixar, 


ACR 

marcar,  assignalar.  Figere, 
assi guare:  —  (fiff-J  pòi'  co- 
tas, notas,  citações,  aponta- 
tarnentos  margiuacs.  Notas 
alicujus  escrijjti  margini  ap- 
2)onere:  —  aceitar,  admit- 
tir.  Acceptare:  —  (prov. 
Mure.)  decotar,  cortar  os 
ramos  das  arvores.  Arhoris 
ramos  omnes  pracidere :  —  r. 
(ant.)  refugi  ar-se,  pôr-se  a 
salvo  ou  em  logar  seguro, 
submetter-se  á  jurisdicçâo 
de  outro  tribunal.  In  locum 
tutum  perftígcre.  Hoje  é  ape- 
nas usado  no  reino  de  Mur- 
cia. 

Acotejar,  a.  (ant.)  Cotejar; 
confrontar,  comjiarar.  Ciim 
altero  conferre. 

Acotillo,  m.  Malho;  especie 
de  martello  de  que  usam  os 
ferreiros.  Malleiís  granãior. 

Acotolar.  a.  (ant.  li.  d' Ar.) 
V.  Maltratar. 

Acoyundar,  a.  Cangar;  jungir 
os  bois,  mctte-ios  na  canga. 
Jugo  subjicere. 

Acracia. /.Acracia;  de])ilida- 
de,  impotencia,  inefíicacia. 
Debilitas,  atis. 

AcRANTo.  m.  Acranto;  especie 
de  lagarto. 

AcRAsiA.  /.  V.  Intemperancia. 

AcRATOMELi.  íH.  Acratomcl;  vi- 
nho misturado  com  mel.  Vi- 
num  melle  um 

Acre.  adj.  Acre;  áspero  ou 
forte  no  sabor:  —  (med.)  pi- 
cante (bile,  humor).  Ácer, 
acris:  —  {fig-)  áspero,  des- 
abrido, impertinente,  rigo- 
roso, forte,  severo,  duro,  fal- 
lando do  caracter  ou  genio. 
Applica-sc  lambem  ás  pala- 
vras. Acerhits,  a,  um. 

Acredite,  m.  V.  Azufre. 

Acrecencia.  /.  V.  Aumento:  — 
augmento  dos  direitos  de 
presença  nos  cabidos  eccle- 
siasticos.  Accessio,  onis. 

Acrecentador,  ra.  s.  Acres- 
centador;  que  acrescenta. 
Adjiinctor,  oris. 

Acrecentamiento.  íH.  Acrescen- 
tamento. V.  Aumento. 

Acrecentante,  p.  a.  de  Acre- 
centar. 

Acrecentar,  a.  Acrescentar; 
augmentar,  fazer  niaior  pov 
qualquer  modo.  Augere. 

Acrecer. a.  Acrescer;  augmen- 
tar. Augere.  Usa-se  tair.bcm 
como  neutro. 


ACR 


31 


Acrecuuento.  m.  (ant.)  V.  Cre- 
cimiento. 

Acreditadísimo,  ma.  adj.  síí^j. 
de  Acreditado.  Acreditadis- 
simo.  Plenissimus  fidei. 

Acreditado,  da.  p.  p).  àe  Acre- 
ditar e  adj.  Acreditado;  que 
tem  credito  e  reputação.  No- 
mine, opinione  pra'clarus. 

Acreditar,  a.  Acreditar;  abo- 
nar, pôr  cm  credito,  em  re- 
putação. Fidem  faceré  ali- 
cui  rei:  —  provar,  fazer  ver. 
Probare,  fidem  faceré :  —  r. 
cobrar  bom  nome,  ganhar 
credito  e  reputação.  Bonam 
sihi  famam  adquirere. 

Acreedor,  ra.  s.  Acredor  ou 
credor;  aquelle  a  quem  se 
deve  dinheiro,  ou  se  está  em 
restituição,  ou  que  tem  ac- 
ção e  direito  para  pedir  al- 
guma cousa.  Creditor,  07-is: 
—  (fig-)  fligiío,  merecedor. 
Dignus,  a,  um. 

AcREER.  a.  Emjirestar  sobre 
penhor  ou  sem  elle.  Daré 
mutuo,  commodare. 

Acre.mente.  adv.  m.  Acremen- 
te; ásperamente,  com  velic- 
mencia.  Acerbe. 

Acrescentar.-  a.  (ant.)  V.  Acre- 
centar. 

Acrianzado,  da.  adj.  (ant.) 
Educando,  alumno. 

AcRiHADOR,  RA.  s.  (agr.)  Joei- 
rador;  o  que  ciranda  ou  cri- 
va. Qui  aliquid  cribat. 

Acribadura./,  (agr.)  Alimpa- 
dura;  a  acção  de  limpar. 
Acribaduras:  limpaduras, 
restos  dos  grãos  crivadoL«. 
lici  cribatw  residuum. 

AcuiüAR.  a.  Crivar;  passar  por 
crivo.  Cribare:  —  fazer  pe- 
quenos faros  á  similhança 
de  crivo.  E  também  usado 
como  reciproco.  Perforare 
undique. 

ACRIBILLADOB,     RA.    S.    (fig.)    O 

que  criva  de  feridas.  Qui 
multiplici  ictu  perforat. 

AcRiRiLLAR.  a.  (fig.)  Crivar  de 
feridas,  de  estocadas.  Ictibus 
vulnerare:  (fig-)  molestar 
muito  e  frequentemente,  op- 
primir,  fatigar,  atormentar, 
importunar.  Urgere  perse- 
qui.  Me  acribillan  los  acree- 
dores, las  pulgas,  etc.;  mo- 
lestam-me  os  credores,  as 
pulgas,  etc.  Vexare  assidul. 

AcKiBOLOGiA.  /.  Acribologia; 
disputa    subtil;  escolha  de 


32  ACR 

¡laUuTíis.  Diacusiiiu  et  cxa- 
jiiinatio,  suhtUis  ãisputaliu. 

AcRiDiA.  /.  Acridia;  gafimlio- 
ío,  insecto  da  classe  dos  or- 
tlioiDteros,  o  íaiiiilia  dos  sal- 
tadores. Acris,  idis. 

AcrajnNAiiLE.  adj.  Criniiuavel; 
(jne  se  pude  imputar  a  cri- 
me. Criminalis. 

AciiiMiNACioN.  /.  Criminaçílo; 
accusacâO;  imputação  de  um 
crime.  Criminatio,  onis. 

AcKiMiNADOK,  RA.  s.  Crimina- 
dor;  o  que  crimina,  accusa- 
dor.  Accusalor,  delator. 

AcBiMiNAR.  a.  Criminar;  accu- 
sar  de  um  crime,  imputar 
nm  dellcto.  Criminan :  — 
exagerar,  aggravar  um  cri- 
me, delicto,  culpa  ou  defei- 
to. Culpam,  crimen  auge rc: 
Acriminar  la  causa;  aggra- 
var o  crime,  o  delicto. 

AriuMOMA. /.  Acrimonia-,  qua- 
lidade acre  e  picante.  Acri- 
mcmia,  cv :  ■ —  (fig-)  aspere- 
za, vehemencia,  rigor  em 
expressões  ou  genio.  Aspe- 
rifas,  acerhiias:  — (fifJ-J  for- 
ça, energia,  efficacia,  pro- 
priedade na  maneira  de  fal- 
lar. Celeriter  verba  volvere. 

Acrimonioso,  sa.  adj.  Acrimo- 
nioso; que  tem  acrimonia. 

AcRiNiA. /.  fmed.)  Acrinin]  di- 
nu'nuicao  de  quantidade  ou 
ausencia  de  secreção.  Acri- 
nia. 

Acrisolación.  /.  Aclisolação; 
purificação;  a  acção  de  pu- 
rificar; de  limpar  o  oiro  com 
o  buril. 

Acrisolar,  a.  Acrisolar;  puri- 
ficar 110  crisol  o  oiro  ou  ou- 
tros metaos,  separando  d'el- 
les  por  meio  do  fogo  as  par- 
tes impuras  e  estranhas. 
Igne  purgare:  —  (fig.)  acla- 
rar, apurar  por  meio  de  tes- 
temunhas ou  provas  alguma 
cousa,  como  a  verdade,  a 
virtude,  etc.  Usa-sc  também 
como  reciproco.  Ver if atem  li- 
mare. 

Acristianado,  da.  adj.  Chri- 
stianisado;  devoto,  i)io;  que 
se  emjtrega  em  obras  ou 
exercicios  próprios  de  chri- 
stào.  Christianis  moiibus  in- 
strvetus. 

Acristianar,  a.  (fam.)  Chri- 
stianisar;  fazer  christão,  ba- 
ptisar.  Bapfisare. 

Acrítico,    adj.   j^critico;    que 


ACR 

não  é  critico ;  que  succedc 
sem  crise. 

AcRiTOGAMico.  adj.  (bot.)  Acry- 
ptogamico;  que  não  perten- 
ce á  classe  cryptogamica. 

Acritud.  /.  V.  Acrimonia. 

Acrobático,  "ca.  adj.  Acrobá- 
tico; que  pertence  aos  acro- 
batas. 

AcROBATo.  m.  Acrobata;  d  an- 
sarino ou  borlantim  de  cor- 
da. Funambidus,  i. 

AcROBisTiA.  m.  Acroposthia; 
extremidade  do  prepucio. 

AcKocHORDON.  «?.  (mcd.)  Acro- 
chórdon;  verruga  pendente. 

AcRocoLiAs.  /.  pi.  Acrocolias; 
extremidades  dos  animaes 
que  se  coinem. 

AcROCOMO.  adj.  Acrocomo ; 
que  tem  cabellos  compridos 
que  lhe  cobrem  o  rosto. 

Acromático,  adj.  (opt.)  Achro- 
matico;  que  representa  os 
objectos  descercados  das  co- 
res do  íris. 

AcROMiAL.  adj.  Acromial ;  que 
tem  relação  com  o  acromio. 

AcROMio-HuMERAL.  m.  Acro- 
mio-liumeral ;  musculo  do 
acromion  chamado  Deltóide. 

AcROMioN.  m.  fa«a^J  Acromion; 
apophyse  pertencente  áomo- 
plata,  situada  no  alto  da  es- 
pádua; tuberosidade  a  que 
está  unida  a  clavicula. 

AcRÓxFALo.  m.  (anat.)  Acrom- 
phalo;  extrélnidade  do  coi-- 
dão  umbilical. 

AcRÓNico,  CA.  adj.  (astron.) 
Acronico  ou  Acronio;  ves- 
pertino ou  da  tarde.  Diz-se 
do  nascer  de  uma  estrella 
acima  do  horisonte,  ou  do 
seu  occaso,  quando  isto  acon- 
tece ao  tempo  em  que  o  sol 
se  poe.  O  nascimento  ou  oc- 
caso acronico  é  opposto  ao 
nascimento  ou  occaso  cós- 
mico, que  tem  logar  quando 
o  sol  nasce.  Ves2)eriinus,  a, 
tirn. 

AcROPATiA.  /.  (med.)  Acropa- 
thia;  doença  de  qualcjuer  ex- 
tremidade do  corpo. 

AcROPATico.  adj.  Acropathico; 
que  tem  acropathia. 

Acróstico,  ca.  adj.  Acróstico; 
(poet.)  çliz-se  de  uma  poesia 
que  consta  de  tantos  versos 
quantas  são  as  letras  do 
nome  da  pe=soa  ou  cousa 
que  se  tomou  por  assumpto, 
collocando-as   no   principio. 


ACT 

meio  ou  fim  de  cada  verso. 
Acrostichus,  o,  um. 

AcEOTERA.  /.  (arch.)  Acroteria, 
ou  Acroterio;  pequeno  pe- 
destal que  se  ijõe  no  meio 
e  nas  extremidades  de  um 
frontespicio,  sobre  o  qual  se 
collocam  as  estatuas  ou  ou- 
trosadornos.  Pinnacula  a;di- 
ficiorum;  acroteria. 

Acroteria.  /.  V.  Acrotera. 

AcROTEEo.  /.  V.  Acrotera. 

AcROTisMo.  m.  (med.)  Acrotis- 
mo;  falta  de  pulso. 

AcROY.  m.  (T.  borgonhez  ad- 
mittido  na  lingua  hespanJio- 
¿a. )  Gentilhomem  da  real  ca- 
sa, llegii  fctmidatus  asse- 
cla. 

Acta.  /.  Acta;  registo  cjue  se 
faz  em  qualquer  corpo  re- 
unido das  discussões  e  deli- 
berações que  n'elle  toem  lo- 
gar :  —  2>í.  determinações  de 
um  consilio.  Acta,  orum:  — 
historia  da  vida  dos  santos. 
Acta  sanctorum. 

AcTENA.  /.  (Ji.  11.)  Actena;  in- 
secto do  genero  dos  coleó- 
pteros. 

AcTENisTA.  /.  Actenista;  in- 
secto da  qualidade  dos  co- 
leópteros. 

Actenode.  /.  (Ji.  n.)  Actenode ; 
insecto  pertencente  á  classe 
dos  coleópteros. 

Acteografia.  /.  Achíeogra- 
jiliia;  descripção  dos  pesos. 

Acteografico.  adj.  Achteogra- 
phico;  pertencente  á  achteo- 
graphia. 

AcTEOGRAFO.  ??i.  Achteograi:)ho ; 
o  que  descreve  os  pesos. 

AcTiGEA. /.  (bot.)  Actigea;  es- 
pecie de  cogumelo. 

AcTiLAs.  /.  2^f'-  Actihis;  espe- 
cie de  conchas. 

AcTiNÉNCuiMo.  m.  Actinenchy- 
mo;  diz-se  do  tecido  cellu- 
lar  dos  vegeíaes,  quando 
está  disjjosto  em  forma  de 
raios. 

AcTiNiA./.  fT/oí.j  Actinia;  plan- 
ta corymbifera. 

AcTiNocARPo.  adj.  (l)ot.)  Acti- 
nocarpo,  que  dá  fructos  raia- 
dos. 

AcTiNOCLOE.  m.  (luit.)  Actino- 
cloe;  planta  monocotyledo- 
nia. 

AcTiNono.  m.  (bot.)  x\ctinodo; 
myrtho  da  Nova  Hollanda. 

Actinodoxte.  m.  (bot.)  Actino- 
donte;  especio  de  musgo. 


ACT 

ACTIXÚFILAS.  /.  pi.   Actiuoplli- 

las;  plantas  oiigiiiarias  do 
Perú. 

AcTLNÓFITA./.  (bot.)  ActillOpllí- 

ta;  nome  dado  ás  plantas 
com  flores  dispostas  emraio-;. 

AcTiKÚFRiDA,  /.  Actinophrida; 
genero  de  infusorios, 

AcTixóxEMo.  m.  Actinúnemo; 
genero  de  cogumelo. 

AcTixósTOTio.  aãj.  Actinósto- 
rno;  que  tem  a  boca  ou  abei'- 
tura  raiada. 

AcTiNÓTiKOS.  m.  (bot.)  Actinó- 
thyros",  e-pccie  de  cogume- 
los. 

AcTiTADEuo,  KA.  or//.Termo  an- 
tiquado do  li.  d'Ar.  2)ara  di- 
zer que  uma  causa  ou  pro- 
cesso está  no  seu  começo. 
Foro  aptus. 

AcTiTAR.  a.  (for.  cio  B.  d' Ar.) 
Demandar;  propor  uma  ac- 
ção, intentai-  um  processo. 
Litem  intendcre,  diicere  in 
jus.  V.  Adoior. 

Actitud.  /.  Attitudc;  i)ostura, 
posição  do  corpo.  Corporis 
disposUio. 

Activamente,  adv.  m.  Activa- 
mente ;  com  actividade,  ener- 
gia, de  maneira  activa.  Effi- 
caciter:  —  (¡jrarn.)  em  sen- 
tido activo,  com  significação 
activa.  Active. 

AcTivAK.  a.  Activar;  diligen- 
ciar, dar  pressa.  Excitare, 
nrf/ere. 

Actividad.  /.  Actividade;  fa- 
culdade ou  virtude  de  obrar. 
Vis,  virlvs:  —  vivacidade 
natural,  iiromptidào,  etíica- 
cia.  Celeritas  in  agendo. 

jVctivo,  VA.  adj.  Activo;  que 
obra,  que  tem  faculdade  ou 
virtude  de  obrar.  Potcns,  cf- 
ficax:  —  diligente,  prom- 
pto  na  execução  de  alguma 
cousa.  Celer  in  agendo:  — 
eíRcaz,  que  produz  o  seu  ef- 
feito  com  prom2:)tidão.  Effi- 
cax:  — ■  (grai\i.)  que  j^er- 
tence  á  acção  do,  verbo. 
Activus:  —  (for.)  E  appli- 
cavel  ao  foro  de  que  gosara 
alguns  individuos,  para  le- 
var suas  causas  a  determi- 
nados tribunaes,  por  2)ri- 
vilegio  das  corjjoraçues  de 
que  fazem  parte.  Fórum  citi- 
que  ita  propriínn,  ut  in  alio 
cum  illo  7i€mo  agere  judicio 
valeat:  —  Applica-se  aos 
créditos  o  obrigações  que  ai 


ACT 

guem  tem  a  seu  fa\or.  Cre- 
ditum. 
Acto.  m.  Acto;  acção  de  um 
agente,  operação.  Actus,us: 

—  cada  uma  das  partes  prin- 
cipaes  de  que  se  compòe 
uma  peça  de  tbeatro,  e  en- 
tre as  quaes  ha  um  inter- 
vallo.  Comcedice  aut  tragce- 
dice  actus:  —  exercicios  lit- 
terarios  ou  provas  publicas 
que  se  fazem  nas  universi- 
dades e  coUegios.  Thesium 
propugnatio:  —  (geom.)  me- 
dida antiga  usada  particu- 
larmente pelos  romanos;  ha- 
via minimo  e  quadrado:  o 
minimo  tinha  cento  e  vinte 
jjós  de  longitude  c  quatro  de 
laiitudc,  e  o  quadrado  cento 
c  vinte  pés  de  compiido  e 
outros  tantos  de  largo.  Mcn- 
surce  genus  apud  romanos: 

—  de  contrición:  acto  de 
contrição,  o  acto  de  arre- 
pender-se  de  liaver  offendido 
a  Deus  unicamente  2)or  ser 
quem  é.  E  também  assim 
chamada  a  forma  com  que 
se  expressa  esta  dor.  Con- 
triiionis  actus:  —  de  pose- 
sión; acto  de  posse,  o  e.xcr- 
cicio  ou  uso  d'ella.  Actíis 
2}Ossessorius:  —  fallando  de 
concilios.  V.  Actas:  —  (atit. 
for.)V.  Autos:  —  (h.  s.)  de 
los  apostoles;  Actos  dos  após- 
tolos, um  do#  livros  canó- 
nicos do  Novo  Testamento, 
cscripto  por  S.  Lucas  Evan- 
gelista na  lingua  grega  com 
elegante  estylo !  este  livro 
contém  a  historia  do  vinte 
oito  a  trinta  annos  dos  após- 
tolos S.  Pedro  e  S.  Paulo. 
Liber  actuuni  aposfolorum : 

—  positivos;  actos  que  qua- 
liñcam  a  virtude  ou  nobreza 
de  alguma  pessoa  ou  fami- 
lia ;  títulos  de  nobreza.  Avi- 
t(-C  nobilitatcs  res  gestee:  — 
(fr.)  tener  actos  positivos; 
ter  acções  positivas;  diz-se 
de  uma  ¡jessoa  de  reconhe- 
cido inorito  e  digna  pelos 
seus  talentos,  fíenè  audire: 
-^  diz-se  igualmente  por  iro- 
nia de  uma  pessoa  que  tem 
■\ida  escandalosa  e  p«^-ver- 
sa.  Mate  audire :  —  (fr.)  De- 
fender actos  ó  conclusiones; 
defender  theses.  Tltescs pro- 
pugnare: —  Ea  acto:  em 
actitude,  em  posição  de  fa-  | 


ACT 


33 


zer  alguma  cousa.  In  pro- 
cincta:  ■ —  Acto  de  compro- 
bación; acto  de  comprova- 
ção, leitura  que  se  faz  á  tes- 
temunha do  seu  depoimen- 
to, para  saber  se  persiste 
n'elle.  Comprobatio,  onis. 

Actor.  m.  Actor;  o  que  repre- 
senta alguma  personagem 
em  qualquer  peça  theatral. 
Actor,  oris:  —  íf^^'-)  auetor, 
o  que  põe  em  juizo  alguma 
demanda.  Qui  alium  injus 
vocat.  Y.  Aidor. 

AcToiío.  m.  Actoro;  insecto  da 
familia  dos  dípteros. 

Actriz.  /.  Actriz;  cómica,  co- 
mediante, mulher  que  repre- 
senta no  theatro.  2Jiina, 
actrix  scenica. 

Actuation./.  Actuação;  acção 
e  effeito  de  actuar.  Actoruin 
confcctio. 

Actuado,  da  ^?.  p.  de  Actuar 
e  a/lj.  Actuado,  exercitado, 
prompto. /1.5SMe/ac¿!íéí,  a,  um. 

Actual,  adj.  Actual;  existen- 
te, presente,  que  está  em 
acto.  lie  ipsa  existens. 

Actualidad.  /.  Actualidade ; 
estado  presente  e  actual  de 
alguma  cousa.  Praisens  rei 
status. 

Actualmente,  adv.  m.  Actual- 
mente; n'este  tempo.  A'iínc, 
hoc  ipso  fempore. 

Actuante.  ]).  a.  de  Actuar, 
adj.  Actuante;  o  que  faz  al- 
gum acto  litterario;  o  que 
defende  conclusões.  Thesium 
projyugnaior:  —  aquelle  que 
instruiu  um  processo.  Fro- 
puguator,  oris. 

Actuar,  a.  (med.)  Actuar;  di- 
gerir os  alimentos  ou  reme- 
dios. Digcrere:  —  instruir, 
inlbnnar  alguém,  po-lo  ao 
facto  de  qualquer  cousa. 
E  mais  usaclo  como  recipro- 
co. Instruere:  —  (for.)  au- 
tuar, instruir  um  processo, 
proceder  judicialmente.  Ac- 
tionem  instituere,  causam  in- 
formare: —  defender  theses 
publicas.  Theses  jjropugna- 
re:  reflectir,  meditar  pro- 
fundamente, considerar  com 
attenção.  liem  considerare: 
—  J-.  iustruir-se,  inteirar-se. 
Certiorem  fieri. 

Actuario,  m.  (for.)  Notario; 
escrivão,  tabelliào.  Actua- 
rius,  notariais,  ii. 

Actuarios,   m.  jd.  Actuarios; 


34 


ACU 


ligeiros,  entre  o.s  romanos  os 
que  distribuíam  os  viveres 
aos  soldados.  Actuarii. 

Actuoso,  sa.  adj.  (ant.)  Actuo- 
so; diligente,  solicito,  cuida- 
doso, activo.  Actvosus,  ad 
aliquid  promptus  et  expeãi- 
tiis. 

AcuÁ.  adv.  (ant.)  V.  Acá. 

Acuadrillar,  a.  Aquadrilhar; 
formar  quadrilha,  alistarem 
quadrilha,  governa-la  ou 
commanda-la.  Catervas  du- 
ccre. 

Acuamotor,  m.  Aquamotor;ap- 
parelho  por  meio  do  qual  se 
empregao  impulso  das  aguas, 
era  sentido  contrario,  a  um 
barco  carregado  que  se  quer 
governar  contra  a  corrente. 

Acuanita.  Acuauita;  sectario 
manicheu. 

Acuantiar,  a.  Acoutiar; recen- 
sear, avaliar,  taxar. 

Acuario,  m.  Aquário;  o  undé- 
cimo signo  do  zodiaco.  Aqua- 
rius,  li. 

Acuartelado,  da.  adj.  Aquar- 
telado. Applica-se  ao  escudo 
dividido  em  quartéis.  Tes- 
sera  yentilitia  ia  ângulos 
secta. 

Acuartelamiento,  m.  Aquarte- 
lamento;  acção  e  efieito  de 
aquartelar;  logar  dos  quar- 
teismilitares.  Castronim ad- 
signatio. 

Acuartelar,  a.  A(¡uartelar; 
distrilniir  a  tropa  cm  quar- 
téis. E  também  usado  como 
reciproco.  Milites  in  sfativis 
collocare:  —  (mar.)  Acuar- 
telar las  velas:  atravessar 
as  velas. 

AcuAETERONAK.  ct.  Dividír  des- 
igualmente coni  uma  ban- 
da um  escudo  de  armas.  Scu- 
tuni  gentilinm  inaupuditer 
XHirtiri. 

Acuartillar,  n.  Quartellar; 
dobrar  um  cavallo  as  quar- 
tellas  excessivamente  por  le- 
var muito  peso  ou  ter  debi- 
lidade n'aquelle  logar.  Ex 
sujfraginihus  luhorare. 

Acuático,  ca.  adj.  Aquático; 
cheio  de  agua,  pertencente 
á  agua.  Applica-sc  particu- 
larmente aos  amphibios  e  ás 
plantas  que  nascem  na  agua. 
Aqtudicus,  aqnat/lís. 

Acuátil,  adj.  Aquatil;  perten- 
cente áaguí).  Applica-se  com 
particularidade  no  que  só- 


ACU 

mente  vive  ua  agua.  Aqaa- 
iicus,  a,  um. 

AcuBA. /.  (hot.) Kcnha.-.!  planta 
da  familia  das  rhamnoides. 

Acubado,  da.  adj.  Acubado; 
feito  em  forma  de  cuba.  Ca- 
pm  formam  refcrens. 

AcuBiTorao.m.Acubitorio;casa 
de  jantar  dos  antigos  roma- 
nos. Ccenaculum,  i. 

Acucia.  /.  (ant.)  V.  Diligencia, 
Solicitud. 

Acuciadamexte.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Cuidadosamente,  Diligen- 
temente. 

Acuciamiento.  m.  (ant.)  V.  De- 
seo, Estimulación. 

Acuciar,  a.  (ant.)  V.  Estimu- 
lar: — •  (ant.)  V.  Desear:  • — • 
n.  (ant.)  apressar-se,  ir  de- 
pressa. 

Acuciosamente,  adv.  m.  (ant.) 
V.  Cuidadosamente,  Diligen- 
temente. 

Acucioso,  sa.  adj.  (ant.)  V.  Di- 
ligente, Solicito. 

Acucharado,  da.  adj.  Que  tem 
forma  de  colhér ;  concavo.  In 
formam  cochlearis  instru- 
ctus. 

AcucHARAR.  a.  Fazer  em  forma 
decolhér.  Informam  cochlea- 
ris instruere. 

Acuchilladizo,  m.  (ant.)  Bri- 
gão; espadachim,  esgrimi- 
dor, altercador.  Ilixofor,  di- 
gladiator, oris. 

AcüCHILLADO,%)A.  p.  J).  dc  Acil- 

cldllar:  —  adj.  (fig.)  expe- 
rimentado, que  á  força  de 
trabalhos  tem  adquirido  o 
habito  de  conduzir-se  com 
prudencia  nos  acontecimen- 
tos àa.\iàa. Experientia  cdo- 
ctus. 

Acuchillador,  ra.  s.  Acuchil- 
lador; o  que  dá  golpes  com 
faca  ou  esjiada.  liixosua  ho- 
mo. V.  Pendenciero. 

Acuchillar,  a.  Acucliilar;  gol- 
pear, acutilar,  dar  golpes  de 
espada  ou  de  faca.  Gladio 
ferire:  —  (ant.)  passar  ao  íio 
da  espada:— -f)?//.  a/i^jfazer 
aberturas  ou  dar  certos  gol- 
pes nos  vestidos,  e  particu- 

^  lamiente  ñas  mangas  que  pa- 
reciam cuchihulas:  —  r.  ba- 
teç-se  á  espada,  á  faca.  Stri- 
ctis  gladiis  pugnare. 

Acudía./.  Acudia;  insecto  lu- 
minoso da  America  meridio- 
nal. 

AcuDiMiENTo  m.  Acciirrimento; 


ACU 

acção  e  eíTeito  de  acudir,  de 
accorrer.  Suhventio,  auxi- 
lium. 
Acudir,  n.  Acudir;  ir,  vir  op. 
chegar  a  termo  e  opportuna- 
meníe  para  soccorrer  ou  va- 
ler a  alguém. xlccííri'cre,  au- 
xilium  ferre:  —  concorrer, 
ir  com  frequência  a  alguma 
parte.  Ventilare:  —  recor- 
rer, valer-se  de  alguém. ^¿i- 
quem  Í7nplorare:  —  produ- 
zir, dar  fructos,  fallando  da 
terra.  Fruct  um  ferre:  —  obe- 
decer ao  governo,  faílandu 
do  cavallo.  Frceno  par  ere: 

—  Acudir  el  juego  ó  el  'naipe 
á  alguno:  acudir  o  jogo  ou 
o  naÍ25e  a  alguém. 

Açuda.  /.  (inus.)  V.  A::uda. 

AçuELA./.  (inus.)  Y.  Azuela. 

AçuFEiFA.  /.  (inus.)  V.  Azu-_ 
faifa. 

Açufrar.  a.  (inus.)  V.  Az'u- 
frar. 

AçuFKE.  771.  (inus.)  V.  Azufrc. 

AçuMBAR.  m.  (imis.)  V.  Azum- 
bar. 

Açumbre.  m.  (inus.)  V.  Azum- 
bre. 

AçuQUEicA.  /.  (inus.)  V.  Azu- 
queica. 

AçuTEA.  /.  (inus.)  V.  Azulea. 

AcuEDucHo.  m.  (ant.)  V.  Acue- 
ducto. 

Acueducto.  ?».  Aqueducto; 
cano  para  conduziras  aguas. 
Aqmcductus : — (a?i«f.j  trom- 
pa de  Eustachio,  canal  de 
communicação  entre  a  boca 
e  o  ouvido. 

AcüEN.  adv.  1.  (ant.)  V.  Aquen- 
de. 

AcuENDE.  adv.  l.(ant.)Y  .Aquen- 
,  de. 

Ácueo,  ea.  adj.  Aqueo;  aquoso; 
de  agua,  similhaute  á  agua. 
Aqualis,  aquarius. 

Acuerdado,  da.  adj.  Alinhado; 
tirado  a  cordão.  JRecta  linea 
ductus. 

Acuerdar,  o.  A^cordoar;  medir 
a  cordão;  tirar  a  nivel.  Ali- 
quid ad  amussim  describere. 

Acuerdo,  m.  Accordo;  delibe- 
ração ou  resolução  tomada 
nos  tribunaes  á  pluralidade 
de  votos.  Senatus  consultum, 
dccretum,  i:  —  reflexão  ou 
madureza  na  determinação 
de  alguma  cousa.  Consilium: 

—  parecer,  dictame,  conse- 
lho. Sententia:  —  (pint.)  boa 
união   de  cores    e  matizes. 


ACU 

Commissurcs  colorum :  —. 
(fig.)  assemblé.a  dos  magis- 
trados ou  juizes.  Judicuin 
consensus:  —  (ant.)  recorda- 
ção, lembrança.  Memoria, 
recordatio  jOnis : — Deacuer- 
do.  in.  adv.,  de  accordo,  com 
approvação  unanime.  Ex 
consensu  omnmm:  —  (loc. 
prov.)  Dormireis  sobre  ello, 
II  tomareis  acuerdo:  dormi- 
reis, sobre  isso,  c  tomareis 
accordo:  —  Estar  en  su 
acuerdo  ó  fuera  de  él:  estar 
em  sen  juizo  ou  fóra  d'elle : 
(fr.)  Volver  cu  su  acuerdo: 
voltar  ao  seu  accordo,  isto 
é,  recobrar  o  uso  dos  senti- 
dos perdidos  por  algum  ac- 
cidente :  —  (for.)  Acuerdo  de 
asesor:  accoi'do  do  assessor, 
parecer  que  o  advogado  apre- 
senta ao  juiz  para  este  re- 
solver quaesquer  incidentes 
nas  demandas,  ou  lavrar  sen- 
tenca  deñmtixíi. Serdeníi  ce: 
—  Acuerdos.  V.  Acias. 

Acuernar,  n.  (taur.)  Abaixar, 
inclinar  os  cornos  á  direita 
ou  á  esquerda;  fallando  do 
touro  que  corre  sobre  o  tou- 
reiro que  o  espera  a  pó  fir- 
me. Cornu  minari:  ■ —  (fr.) 
El  toro  acuerna  con  el  dere- 
cho; o  touro  inclina  os  cor- 
nos á  diz'eita.         , 

Acuestas,  ni.  adv.  As  costas; 
sobre  os  hombros  ou  sobre 
as  espáduas.  Super  dorsnm. 

Acuesto,  m.  (a.nt.)  V.  Declive. 

Acuitadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Acuitadamente;  aliiictiva- 
mente,    apoquentadamcnte. 

Acuitamiento  m.  (ant.)  V. 
Cuita. 

Acuitar,  a.  Acuitar;  pôr  em 
cuita  ou  apuro,  affligir,  apo- 
quentar. Usa-se  também  co- 
mo reciproco.  Alicui  mces- 
,  titiam  inferre. 

Acula  /.  (t>ot.)  Acula;  pó  de 
gallinha,chamadapelosgen- 
tios  do  Brazil.  Capimpuha, 
ow  capim  molle.Scandixaus - 
tralis.  V.  Quijones. 

Aculado,  da.  p.  p.  de  Acular 
e  adj.  Acantoado,  encerrado. 

Acular,  a.  Acantoar;  pôr  al- 
guém em  um  logar  d'onde 
não  possa  recuar.  Leniter, 
oscitanter  desidere. 

Aculebrar.  ?í.  V.  Culebrear. 

AcULEBRINADO,    DA.    ttClj.    Colu- 

lirinado;  diz-se  dos  canhões 


ACU 

ou  peçad  de  artillieria,  que 
se  assimilliam  ás  colubrinas. 
Colubrino  tormento  subsimi- 
lis. 

Aculeiforme,  adj.  Aculeado ; 
que  tem  a  íorma  de  agui- 
Ihào:  —  (bot.)  diz-se  dos  ra- 
mos rijos  e  agudos,  e  das  es- 
tipulas pontagudas. 

AcuLEo.  acíj.  Acúleo ;  que  tem 
pua,  que  molesta,  causa  es- 
timulo ou  inquieta  o  ani- 
mo :  —  pi.  (zool.)  Secção  de 
hymenópteios:  —  Çjot.)  espi- 
nho cortical. 

AcuLLi.arfy.  í.  Acolá;  n'aquelle 
sitio  ou  logar,  n'aquella  par- 
te, onde  nào  está  a  pessoa 
que  falia,  nem  aquella  a 
quem  se  falia.  lilac,  illic. 

AcuLLiR  a.  (ant.)  V.  Acoger. 

AcuiiBRAE.  a.  (ant.)  V.  Encum- 
brar. 

Acúmetro,  m.  Acusmetro  ou 
audimetro;  instrumento  pa- 
ra medir  a  extensão  do  ou- 
vido, ou  os  graus  da  surdeza 
incompleta. 

Acuminífero.  adj.  (zool.)  Acu- 
minifero;  que  tem  tubércu- 
los pontagudos. 

Acuminifoliado.  aí//.(7yoí.JAcu- 
minifoliado;  diz-se  de  uma 
planta  que  tem  as  folhas 
acuminadas. 

Acumulación./.  Accumulaçào ; 
acçào  e  etteito  de  accumu- 
lar,  de  amontoar  varias  cou- 
sas, juntando-as  umas  ás  ou- 
tras: —  (for.)  ajuntamento 
judicial  de  muitas  acções. 
Congeries,  cumulatio. 

Acumulador,  ra.  s.  Accumu- 
lador;  o  que  accumula.  Ac- 
cumuhdor,  oris. 

AcuMULAR.a.Accuinular;amon- 
toar,  juntar.  Accumulare:  — 
imputar  algum  delicto  ou 
culpa.  Imputare,  ensimula- 
''^•'  —  (foi^-)  juntar  a  um 
processo  novas  peças  ou  do- 
cumentos. Jungere:  —  an- 
nexar.  liem  rei  annectere: 
encanteirar.  Tignis  dolia  lo- 
care. Usa-se  tambera  como 
reciproco. 

Acumulativamente,  adv.  m. 
(for.)  Conjuntamente,  em 
commum.  tlnà,  simnl. 

Acumulativo,  va.  adj.  (for.) 
Accumulativo.  Applica-se  á 
maior  jurisdicçcào  que  se  dá 
a  um  magistrado,  por  tal  for- 
ma que  n'esta  concessão  nào 


ACU  85 

iicam  inhibidos,  nem  priva- 
dos da  sua  jurisdicção  os  de- 
mais juizes.  Communis  cum 
alio  judice. 

AcuNTiR.  imp.  (ant.)  V.  Acon- 
tecer. 

Acunzadoe.  m.  V.  Pulidor, 
bruñidor. 

Acuñación./.  Cunhação;  acção 
e  eíFeito  de  cunhar.  Monetoí 
signcdura. 

Acuñador,  ra.  s.  Cuuhador;  o 
que  cunha  moeda.  Cusor, 
oris. 

Acuñar,  a.  Cunhar;  assigua- 
lar  com  o  cunho;  imprimir  o 
cunho;  bater  moeda.  Cudc- 
re:  —  metíer  cunhas  para 
apertar  e  segurar,  ou  jiara 
fender  e  rachar  mais  facil- 
mente alguma  cousa.  Cunéis 
findere. 

Acuosidad./.  Aquosidade;  so- 
rosidade,  qualidade  aquosa. 
Humidiias,  alis. 

Acuoso,  SA.  adj.  Aquoso;  que 
abunda  em  agua,  que  é  da 
natureza  da  agua.  Aqua 
abundans,  aquxc  simiiis. 

Acupuntura./,  (cirurg.)  Aeun- 
punctura;  operação  muito 
usada  pelos  chinas  e  japo- 
npzes,  que  consiste  na  intro- 
ducção  de  agulhas  finíssimas 
de  oiro,  jirata,  ou  aço,  em 
alguma  parte  do  corpo.  Acâs 
pnnctura. 

Acuradamente,  adv.  m.  Acu- 
radamente; com  cuidado  c 
diligencia.  Acnratc,  magna 
cum  cura  atque  diligentia. 

Acurado,  da.  adj.  (ant.)  Accu- 
rado;  correcto,  limado,  exa- 
cto, feito  com  perfeição  e 
cuidado.  Accuratus,  a,  vm. 

AcuROA.  tn.  (bot.)  Acuroa;  ar- 
vore da  Guiana. 

Acurrucarse,  r.  Emln'ulhar- 
se ;  chegar  muito  a  rou^ia  ao 
corpo  para  guardar-se  do 
frio;  agasalhar-so.  In  se  con- 
volvi:  —  agachar-se,  acoco- 
rar-se,  acachapar-se.  Se  de- 
primere. 

Acurullar.  a.  (ant.  naut.)  Fer- 
rar as  velas.  Vela  contra- 
here. 

Acusable,  adj.  Accusavel ;  que 
se  pode  acensar,  que  merece 
ser  accusado.  Accusahilis,  le. 

Acusación.  /.  Accusação;  ac- 
ção e  èifeito  de  accusar.  Ac- 
cusatio,  onis. 

Acusado,  p.  p.  de  Acusar.  Ac- 


36  ACU 

cusado.  Accusatus,  a,  um: 
—  m.  (for.)  róu,  o  que  ó  íic- 
cusado  em  juizo.  líeiís. 

Acusador,  ea.  s.  Acciíi-ador ;  o 
que  accusa  alguém.  Accufsa- 
tor,  oris:  —  Falso  acusa- 
dor; calumniador,  o  que  ac- 
cusa  falsamente.  Calumnia- 
tor. 

AccsAMiEXTO.  m.  (ant.)  Accu- 
samento.  Y.  Acusación. 

AccsAXTE.  p.  a.  (ant.)  de  Acu- 
sar. Accusaute;  o  que  ac- 
ensa. 

AcusAxzA.  /.  (ant.)  V.  Acusa- 
ción. 

AcusAK.  a.  Accasav,  denunciar 
como  réu  de  algum  deiicto. 
Accusare:  —  culpar,  censu- 
rar, reprehender,  imputar, 
notar,  taxar.  Reprehenderé, 
vituperare:  —  acensar  seu 
jogo,  manifestar  cm  tempo 
opjiortuuo  que  tem  determi- 
nadas cartas  com  que  por 
lei  do  jogo  se  ganha  certo 
numero  de  tentos.  Sortem  iu 
ludo  cliartarum prodire :  — 
Acusar  el  recibo  de  una  car- 
ta; acensar  a  recepção  de 
uma  carta,  avisar  de  a  ter 
recebido  :  —  Acusar  á  muer- 
te; acensar  de  um  crime  ca- 
pital: —  Acusar  á  pena; 
requerer  ou  pedir  que  um 
crime  seja  punido :  —  Acu- 
sar la  consciência  á  uno;  ac- 
ensar a  consciência  a  al- 
guém, ter  remorsos :  —  r.  ac- 
cusar-se,  declarar  seus  pec- 
cados  ao  confessor  no  tribu- 
nal da  penitencia.  Feccata 
confiferi. 

Acusativo,  m.  (gram.)  Accusa- 
tivo;  o  quarto  caso  na  decli- 
nação dos  nomes.  Accusati- 
vus  casus. 

AcusATorao,  iiia.  adj.  (for.) 
Accusatorio,  pertencente  á 
accusação.  Criminalis  aut 
invcctorio  actio. 

Acuse.  íu.  Acçào  pela  qual  se 
accusa  o  jogo,  mostrando  o 
jogador,  em  tempo  oppor- 
tuno,  determinadas  cartas, 
com  que  se  ganha  certo  nu- 
mero de  tentos.  Sors  qufíe- 
dam  in  ludo  chartarum. 

AccsmÁtico.  adj.  Acusmatico; 
que  experimenta  a  acusma- 
ta;  ouvido  imaginariamente 
(concerto  cantor,  etc.). 

Aclsmato.  m.  Acúsmata;  ter- 
mo de  physica  para  signifi- 


ADA 

ficar  um  ruido  similhnute  ao 
de  muitas  vozes  humanas  e 
instrumentos  diilerentes  que 
algumas  pessoas  julgam  ou- 
vir nos  ares. 

Acuso.  m.  (ant.)  V.  Acusación. 

Acística. /.  Acústica*,  theoria 
do  som,  sciencia  que  trata 
do  som  e  do  orgào  auditivo. 
Sonorum  sciencia. 

Acústico,  ca.  adj.  Acústico; 
pertencente  á  theoria  dos 
sons.  Fertinens  ad  sonorum 
scientiam. 

AcuTAKGULO,  adj.  (gcom.)  Acu- 
tangulo.  Diz-se  do  triangnlo 
que  tem  todos  os  ângulos 
agudos.  Acutangulus ,  a, 
um. 

Ad.  prep.  laf.  (ant.)  V.  A. 

Ada.  /.  (ant.)  Y.  Fada. 

Adaca.  /.  Adaca;  planta  do 
Malabar,  contra  a  cólica. 

Adad.  m.  (myt.)  Adad  ou  Adod; 
Deus  dos  assyrios,  que  tinha 
por  mulher  Adargatis  ou 
Atergatis. 

Adafika.  /.  Adafina;  especie 
de  guisado  que  os  judeus 
usavam  em  Hespanha.  Ju- 
daicum  condimentam. 

AdactIo.  m.  Adagio;  sentença 
breve,  geralmente  recebida  e 
o  mais  das  vezes  moral.  Ada- 
gium:  —  adv.'(mus.)  ada- 
gio, termo  italiano  que  signi- 
lica  de  vagar,  descansada- 
mente; dos  cinco  movimen- 
tos fundamentaes  da  musica 
ê  o  mais  leúto  e  pausado. 
Também  se  dá  este  nome  á 
composição.  Modus  tempe- 
ratus  in  musicis. 

Adaguar,  a.  (ant.)  V.  Abre- 
var. 

Adahala./.  (anf.)  V.  Adehala. 

Adala.  /.  (naut.)  Dala;  calha 
de  tábuas  sobre  o  convés  do 
navio,  por  onde  corre  para 
o  mar  a  agua  que  sáe  da 
bomba.  Exonerandce  navi  ca- 
rteais inserviens. 

Adalid,  m.  (T.  árabe.)  Adaii; 
cabo  de  guerra,  a  quem  per- 
tencia guiar  e  conduzir  o 
exercito  por  veredas  e  cami- 
nhos occuitos.  Hoje  dá-se 
este  nome  em  Ceuta  ao  com- 
mandante  de  lanceiros.  Du.t 
militinn  ductor:  —  Adalid 
mayor;  mestre  de  campo 
general,  official  da  autiga 
milicia  hespanhola.  Magis- 
ter  mililum. 


ADA 

Adalil.  m.  (arab.  ant.jY.  Ada- 
lid. 

Adajiadillo,  da.  adj.  dim.  de 
Adamado. 

Adamado,  da.  jjj.  p.  de  Adamar 
e  adj.  Adamado,  eífemina- 
do.  Applica-se  ao  homem  que 
tem  acçòes  ou  feições  de  mu- 
lher. Feminea  venustateprce- 
ãitus. 

Adamaxte.  m.  (anf.)  V.  Dia- 
mante. 

Adamaxtixo,  na.  adj.  Adaman- 
tino. V.  Diamantino.  O  pri- 
meiro tem  mai,s  uso  na  poe- 
sia. 

Adamar,  o.  (ant.)  Amar  apai- 
xonadamente. Vehementer 
amare:  —  7-.fazer-sé  delica- 
do, eufeitar-se,  affeminar-se. 
Gracilem,  vultu  pene  mtdie- 
bri  fieri. 

Adamascado,  da.  adj.  Adamas- 
cado, que  imita  o  damasco. 
Opere  damasceno  distinctus. 

Adamascadoií,ra.  s.  Fabricante 
de  damascos.  Qui  pannos 
hombycinos  damasceni  ope- 
ris  fabricari  curat. 

Adamascar,  a.  Adamascar,  fa- 
bricar tecidos  similbantes 
aos  de  Damasco.  Opere  Da- 
masceno texta  distincta  fa- 
bricare. 

Adamasqueria.  /.  Fabrica  de 
damascos.  Textrina  panni 
bomhycini. 

Adámica,  m.  (geolog.)  Adámi- 
ca; alluviào  formada  pelo 
refluxo. 

Adámico,  adj.  Adámico:  ter- 
reno deposto  pelo  fluxo. 

Adamitas.  m.  (pi.  h.  eccl.)  Ada- 
mitas;  hereges  que  preten- 
diam imitar  a  nudez  de 
Adam,  e  diziam  que  as  mu- 
lheres deviam  ser  communs. 
Adamita,  arvm. 

Adan.  m.  Adào;  nome  do  pri- 
meiro homem. 

Adaponer  a.  (ant.  for.  do  11. 
d' Ar.)  Apresentar;  represen- 
tar, manifestar,  exhibir.  Ex- 
liibere. 

Adaptable,  adj.  Adaptável ; 
que  pode  adaptar-se,  accom- 
modar-se.  Quod  adaptaripo- 
test. 

Adaptaciox.  /.  Adaptação;  ac- 
çào e  efteito  de  adaptar.  Ac- 
commodatio. 

Adaptadamexte.  adv.  m.  Ada- 
ptadamente ;  accommodada- 
mente.  Apie. 


ADA 

Adaptante,  p.  a.  de  Adaptar  e  | 
adj.  Adaptante;  que  adapta. 
Adaptans,  antis. 

Adaptar,  a.  Adaptar;  accom- 
modar,  ajustar,  applicaí-  uma 
cousa  a  outra.  Usa-se  tam- 
bera como  reciproco.  Aptarc, 
adaptare. 

Adapuesto,  ta.  p).  p.  irreg.  de 
Adapjonere. 

Adae.  m.  (chron.J  Adar;  duo- 
décimo mez  do  anuo  santo 
dos  hebreus  e  sexto  do  civil. 
Tem  vinte  e  nove  días,  e  cor- 
responde em  parte  a  feve- 
reiro e  em  paite  a  março,  se- 
gundo o  curso  da  lua.  Duo- 
decimvs  mensis  hehrceorum. 

Adaraga./.  (T.  arahe,  ant.JV. 
Adarga. 

Adaragarse.  r.  (ant.)  V.  Adar- 
garse. 

Adaraja.  /.  (arch.)  Espora, 
dente ;  pedra  que  sáe  fóra  da 
parede  ¡Dará  continuação. 
Dentes  in  ora,  2Kirietis  reli- 
cti  continuando  operi. 

Adarame.  m.  (ant.)  V.  Adarme. 

Adarba.  /.  (ant.)  Mina  de  oiro. 
Anrifodiita,  fe. 

Adarce.  ?;?.  Adarce;  salsugem, 
que  se  pega  em  o  tempo  da 
secca  ás  hervas,  pedras  e 
cannas  que  estào  pelas  bor- 
das das  lagoas.  Adarca,  (v. 

Adarga./.  Adarga;  especie  de 
escudo  feito  de  couros  do- 
brados; sua  forma  era  quasi 
oval.  Cetra,  a'. 

Adárgama./,  (ant.)  V.  Acemite. 

Adargar,  a.  Adargar;  cobrir 
com  adarga  para  defeza.  Era 
também  usado  como  recipro- 
co. Parma  tneri. 

Ad  ARQUERO,  m.  faní.^  Adarguei- 
ro;  soldado  armado  de  adar- 
ga; official  que  fazia  adar- 
gas. 

Adarguilea.  /.  dim.  de  Adar- 
ga. 

Adarme,  m.  Adarme;  a  decima 
sexta  parte  de  uma  onça,  ou 
metade  de  uma  drachma. 
Sextarü  dimidium.  Entre  os' 
árabes  é  nome  genérico  de 
qualquer  dinheiro  miúdo  de 
prata;  porém  em  particular 
o  applicam  a  um  pequeno 
dinheiro  de  prata  como  os 
antigos  vinténs  portugue- 
zes.  Por  adarmes;  em  pe- 
quenas quantidades,  com 
mesquinhez.  Parcissime. 

Adakmento.??i.  (ant.J  Amiento ; 
6 


ADE 

rebanho  de  gado  vaccum.  Ar- 
mentum,  i. 

Adarticulaciox.  /.  (anat.)  Ar- 
thródia;  articulação  frouxa 
dos  ossos. 

Adarvar,  a.  (ant.)  Pasmar,  es- 
pantar, surprehender;  atur- 
dir por  luna  surj^reza.  Usa- 
se também  como  reciíiroco. 
Stupefacere. 

Adarve,  m.  Adarve ;  espaço  que 
ha  no  alto  do  muro  e  sobre 
o  qual  se  levantam  as  ameias ; 
muro  da  fortaleza.  Mari  su- 
perior  xxirs;  momia. 

Adatáis,  m.  V.  Adatis. 

Adatar,  a.  Datar: —registar, 
tomar  nota  de  uma  somma 
dada  ou  despendida.  Eatio- 
nem  expensi  scriptotradere. 
Usa-se  frequentemente  como 
reciproco. 

Adatis.  m'.  (comm.)  Adatis; 
musselina,  teia  de  algodão 
ou  caça  das  índias  orientaes. 

Adaza.  /.  V.  Saina. 

Adazilla.  /.  Variedade  de  tri- 
go candeal.  Ador,  cris. 

Adebdar.  a.  (ant.)  V.  Adeu- 
dar: obrigar  a  alguom  com 
beneficios;  ganhar-lhe  u  af- 
fecto. 

Adecexamiento.  m.  Acção  e  ef- 
feito  de  Adecenar.  Partitio 
in  decades. 

Adecenar,  a.  Contar  por  deze- 
nas. In  decades  j)artiri. 

Adecentarse,  r.  Ataviar-se; 
adereçar-se,  compor-se. 
Exornari. 

Adecto.  m.  (med.)  Adecto;  se- 
dativo, calmante.  Sedativus, 
a,  um. 

Adecuación./.  Adequação;  ac- 
ção e  effeito  de  adequar.  Ada'- 
quatio,  onis. 

Adecuadamente,  adv.  m.  Ade- 
quadamente; opportunamen- 
te,  competentemente,  justa- 
mente, a  proposito.  Accom- 
modate,  conrcnienter. 

Adecuado,  da.  p.  j)-  de  Ade- 
cuar, c  or//.  Adequado;  pro- 
porcionado, accommodado. 
Aptus,  a,  vm. 

Adecuar,  a.  Adequar;  igualar, 
l^roporcionar,  accommodar 
uma  cousa  a  outra.  Ada'- 
quare,  mqitare. 

Adefagia. /.  Adephagia;  fome 
insaciável.  Insaturahile  ab- 
do7nen. 

Adéfago,  adj.  em.  Adé^ihago; 
comilão,  insaciável,   voraz. 


ADE  37 

glutão.  Gtdosus,  kelluo,  onis: 
—  (myth.)  sobrenome  dado  a 
Hercules. 

Adefesio,  m.  (/«??z.j  Despropo- 
sito, disparate,  extravagan- 
cia, falta  de  counexão  no  dis- 
curso. Insídsitas,  inepitiee. 

Adefueea.  adv.  1.  (ant.)  Por 
fóra :  —  s.  ^íZ.  suburbios,  cir- 
cumvisinhancas  de  uma  ci- 
dade, de  uma  A'illa.  Suhur- 
hium,  tirbi  contigims  ager. 

Adeganas.  /.  (pl.  ant.)  Limites 
das  terras  adjacentes  a  al- 
gum logar  povoado.  Ager 
adjacens. 

Adegaño,  ña.  adj.  Adjacente; 
próximo,  contermino.  Adha:- 
rens,  entis. 

Adehala.  /.  (T.  árabe)  Projii- 
na  que  se  dá  alem  do  preço, 
por  que  se  compra  ou  vende 
alguma  cousa:  —  gratifica- 
ção; emolumentos  que  se  ti- 
ram de  algum  emprego  ou 
cargo.  Additum  supra  pacti 
pretium. 

Adehesado,  m.  Terra  lavradia 
convertida  em  pastagem. 
Pascunm,  i. 

Adehesamiento.  in.  Acção  e  ef- 
feito de  Adhesar.  Agri  desi- 
gnatio  pascendo  pecori. 

Adehesar,  o.  Converter  em  pas- 
tagem alguma  terra.  Agriim 
jjascnis  pecndum  destinare. 

Adelantacion./.  (ant.)\.  Ade- 
lantamiento. 

Adelantadamente,  adv.  m. 
Adiantadamente ;  com  ante- 
cipação. Ante. 

Adelantadia.  /.  (ant.)  V.  Ade- 
lantado. 

Adelantadillo.  adj.  dim.  de 
Adelantado:  —  vinho  ma- 
duro; isto  é,  feito  das  uvas 
mais  sazonadas. 

Adelantadísimo,  ma.  adj.  svp. 
de  Adelantado. 

Adelantado,  da.^j.  ^>.  de  Ade- 
lantar e  adj.  Adiantado;  an- 
tecipado, prematuro,  preco- 
ce. Anticipcdus,  a,  vm:  — 
atrevido,  imprudente,  que 
não  guarda  a  attenção  c  res- 
l^eito  devido  aos  outros.  Aii- 
dax,  petulans:  —  m.  (mil. 
ant.)  governador  de  provin- 
cia com  poder  civil  de  cor- 
reição sobre  os  meirinhos,  e 
com  poder  militar  como  ge- 
neral. Pro'fectus,  proíses.  Em 
Castella  a  dignidade  de 
adiantado  era  táo  grande. 


38 


ADE 


que  as  leis  lhe  outorgavam 
os  mesmos  direitos  e  rega- 
lias que  aos  chancelleres  mo- 
res, aos  almirantes,  aos  du- 
ques e  aos  presidentes  do 
parlamento;  era  tamanha  a 
sua  jurisdicção  que  nos  pre- 
goes e  éditos  se  dizia :  man- 
cla  ElEey  y  el  adelantado, 
etc. 

Adelantador,  ka.  s.  Adianta- 
dor ;  o  que  adianta,  antecipa. 

Adelantamiento.  in.  Adianta- 
mento; acção  e  eííeito  de 
adiantar.  Progrcssio,  onis: 

—  a  dignidade  de  presidente 
ou  governador  de  provincia, 
e  o  territorio  sobre  o  qual  se 
estende  a  sua  jurisdicção. 
Prefectura,  m:  —  (fig.)  pro- 
gi'csso  em  lettras,  virtudes, 
honras,  etc.  Honoris,  digni- 
tatis  incrementum. 

Adelantar,  a.  Adiantar ;  acce- 
lerar,  avançar.  Accelerare, 
festinare: —  antecipar,  v.g.,Si, 
paga,o  salario.  Anticipare: — 
ganhar  a  dianteira  a  alguém 
andando  ou  correndo;  dei- 
xa-lo atrás.  Pradre,  proicur- 
rere.  Usa-se  ordinariamente 
como  reciproco :  —  (fig-)  au- 
gmentar, melhorar.  Augere: 

—  (fig.)  exceder  alguém, 
avantajar-se-lhe.Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Prcecel- 
lere:  —  (ant.)  pôr  ou  levar 
adiante.  Prceferre:  —  (fig.) 
aperfeiçoar,  inventar,  fazer 
descobrimentos.  Inventis  ar- 
tes et  disciplinas  liberales 
locupletarei  et  augere :  —  n. 
progredir  nos  estudos,  na  ro- 
bustez, melhoras,  etc.  In  st'U- 
diis,  virihus,  morbi  diminu- 
tione  progredi. 

Adelante,  adv.  1.  Adiante ;  no 
logar  que  se  segue  ou  está 
depois.  Ultra,  ulterius:  adv. 
t.  no  tempo  vindouro  ou  jíara 
o  tempo  futuro.  Postea.  Usa- 
se ordinariamente  com  algu- 
mas partículas,  como.-  En 
adelante,  de  aqui,  ó  de  alli 
en  adelante:  d'aqui  ou  d'ali 
cm  diante.  Postea. 

Adelanto,  m.  (fam.)  Avanço; 
adiantamento  de  dinheiro  ou 
de  outra  qualquer  cousa. 

Adelfa./,  (bot.  T.  árabe)  Adel- 
fa ou  loendro ;  arbusto  da 
familia  das  apocineas  de 
Jussieu.  A  altura  de  seu 
tronco  é  de  cinco  a  seis  pés 


ADE 

e  as  folhas  pela  maior  parte 
tornadas,  assimilham-se  ás 
do  loureiro,  porém  são  mais 
estreitas  e  menos  lustrosas, 
conservando-se  todo  o  anno; 
as  flores  são  de  còr  de  rosa 
ou  brancas,  numerosas  e  dis- 
jiostas  em  grandes  racimos, 
abrindo-se  umas  depois  de 
outras.  Este  arbusto  é  ori- 
ginario da  Asia  e  cultiva-se 
nos  paizes  meridiouaes  da 
Europa;  é  planta  venenosa. 
Nerium,  rhododaphne,  rho- 
doãendros. 

Adelfal,  m.  Adelfal;  terreno 
plantado  de  adelfas.  Locas 
neriis  consitus. 

Adelfilla.  /.  Trovisco;  ar- 
busto que  cresce  até  tres 
pés  de  altura,  lança  desde 
a  raiz  varas  cl\eias  de  fo- 
lhas de  um  verde  escuro  e 
lustrosas,  que  conserva  todo 
o  anno.  JDaphne  laureola. 

Adelgazador,  RA.  s.  Adcigaça- 
dor;  o  que  adelgaça.  Atte- 
nuans,  antis. 

Adelgazamiento,  m.  Adelga- 
çamento; acção  e  efteito  de 
adelgaçar.  Attenuatio,  onis. 

Adelgazar,  a.  Adelgaçar;  fa- 
zer ou  tornar  delgada  algu- 
ma cousa.  Attenuare:  —  sub- 
tilisar,  purificar,  tornar  mais 
fluido,  mais  delgado,  menos 
grosso.  Acutissime  investiga- 
re: —  (ant.)  diminuir,  aca- 
nhar, apoucar.  Attenuare, 
immiauere:  —  (fig-)  discor- 
rer, pensar  com  subtileza. 
Subtilius  de  aliqua  re  disser  e- 
re,  cogitare:  —  r.  adelgaçar- 
se,  fazer-se  delgado,  emma- 
grecer.  Tenuari,  macrescere: 
—  r.  polir-se,  tornar-se  mais 
cortez,  mais  delicado.  Exor- 
nare se  lepidis  moribus. 

Adeliñar.  a.  (ant.)  Alinhar; 
ornar,  compor.  Exornare, 
componere:  —  emendar,  cor- 
rigir algum  erro  ou  defeito. 
Aliquíd  emendare : —  j-.  (ant.) 
V.  Atinarse, 

Adelino,  r.  (ant.)  V.  Aliño. 

Adelitas.  m.  pi.  Adelitas;  co- 
nhecidos na  historia  joelo  no- 
me de  Almogageus,  raça  des- 
cendente dos  mouros,  que 
fazem  profissão  de  adivinhar 
pelo  vôo  c  cauto  das  aves. 
Augur,  auspex. 

Adema.  /.  (min.)  Escora ;  espe- 
que, paus  com  os  quaes  se 


ADE 

esteiam  as  minas,  a  fim  de 
proteger  os  trabalhos  inte- 
riores das  mesmas.  In  fodi- 
iiis  trabs,  qiia  fornix  inniti- 
tur. 

Ademador,  m.  (min.)  Obreiro, 
que  faz  ademas  para  as 
minas. 

Ademan,  m.  Ademan;  gesto, 
signal  Com  que  se  manifesta 
o  gosto  ou  desgosto,  ou  qual- 
quer outro  aítecto  da  alma. 
Gestus,  actio :  —En  ademan, 
mod.  adv. ;  em  attitude.  Cum, 
gestu. 

Ademar,  a.  (min.)Y.  Apunta- 
lar. 

Además,  adv.  Demais.  Prcete- 
rea: — (ant.)  com  excesso. 

Ademe,  m.  (min.)  Ademe;  tabua- 
do, ou  peça  de  madeira  com 
que  se  seguram  os  trabalhos 
cie  uma  mina.  Tabúlala  tra- 
bihus  excipiendi. 

Adementado,  da.  adj.  Demen- 
tado ;  que  perdeu  o  juizo.  De- 
mens,  entis. 

Adementar,  a.  Dementar;  ti- 
rar alguém  do  seu  siso.  Ali- 
quem  de  mente  deturbare: 
—  71.  cair  em  demencia,  per- 
der a  cabeça.  Insanire. 

Ademonia./.  Ademonia;  agita- 
ção extrema. 

Adenacanto.  /.  (bot.)  Adena- 
canto;  genero  de  acantha- 
ceas. 

Adenaljia.  /.  (med.)  Adenal- 
gia;  dor  nas  glândulas.  Mor- 
bus  glandularum. 

Adenáljico,  adj.  (med.)  Ade- 
nalgico ;  que  i^ertence  á  ade- 
ualgia. 

Adenenfraxia.  /.  (med.)  Ade- 
nemphraxia;  embaraço  das 
glândulas. 

Adenitis.  /.  (med.)  Adenites; 
iuflaiamação  das  glândulas. 

Adenoftalmia.  /.  (med.)  Ade- 
nophíhalmia ;  inflammação 
das  glândulas  das  paq^ebras. 

Adenografia./.  (anat.)  Adeno- 
graphia;  adenologia,  descri- 
2Jção  das  glândulas. 

AdenogrÁfico  .  adj.  (anat.)  Ade- 
nographico;  que  respeita  á 
adenographia. 

Adenografo.  m.  (anat.)  Ade- 
nographo;  que  descreve  as 
glândulas. 

Adenolojia.  /.  (anat.)  Adeno- 
logia; sciencia  que  trata  das 
glândulas. 

Adenolojico.  adj.  (anat.)  Ade- 


ADE 

nogico;  que  tem  relação  com 
a  adenologia. 

Adenoncóse.  /.  (meã.)  Adenon- 
cose',  tumor  glanduloso. 

Adenoso.  adj.  (anat.)  Adenoso, 
glanduloso.  Glandulosus,  a, 
um. 

Adexostema.  m.  (hot.)  Adeiios- 
tema ;  planta  da  familia  das 
corymbiferas. 

Adexóstilo.  m.  (hot.)  Adenos- 
tylo;  planta  da  familia  dos 
tussilagos. 

AoENosTOMÍA.y.  fa?mí.J  Adenos- 
tomia;  dissecção  das  glân- 
dulas. 

AdeSostómico.  adj.  (anat.)  Ade- 
nostomico;  que  diz  respeito  á 
adeuostomia. 

Adensar,  a.  (ant.)  Adensar; 
condensar,  fazer  ou  tornar 
mais  denso.  Addensarc. 

Adentellak.  a.  Morder,  aper- 
tar ou  ferir  com  os  dentes. 
Dentes  fig ere:  —  (fig-)  mur- 
murar; censurar;  satj'risar; 
maldizer.  Áliqncm  notare: 
— (arch.)  Adentellar  una  pa- 
red: dentear  uma  parede, 
isto  é,  deixar-lhè  pedras  de 
espera  para  a  continuar. 

Adentro,  axlv.  l.  Adentro;  no 
interior.  Também  se  usa  fi- 
guradamente. Intro:  —  (fam . 
fig.)  De  botones  adentro:  in- 
teriormente. Intiis:  —  (fam. 
fig.)  Ser  mvf/  de  adentro:  ter 
intima  familiaridade  e  con- 
fiança em  alguma  casa.  In- 
timiorem  esse  alicui  magis 
familiar  em :  —  m.  pi.  o  foro 
interior,  o  grito  da  consciên- 
cia. Interiora  animi. 

Adepto,  adj.  Adopto;  iniciado 
nos  inysterios  de  uma  sei- 
ta ou  associação  particulai*, 
e  com  especialidade  sendo 
clandestina.  Adeptns,  a,  um : 
—  (alch.)  o  que  se  occupa  na 
arte  de  transmutar  os  me- 
taes.  Qui  meiallo  transfor- 
mat. 

Aderar,  a  (ant.)  Taxar,  ava- 
liar. Alicui  rei  pretiv.m  fa- 
ceré. V 

Aderezamiento.  m.  (ant.)  Adc- 

reçamento.  V,  Aderezo. 
Aderezar,  a.  Adereçai-,  enfei- 
t,ar,  ornar,  compor,  aceiar. 
E  também  usado  como  reci- 
proco. Ornare,  adornare: — 
guisar  a  comida,  aduba-la, 
tempera-la.  Cibus  condire: 
— dispor  ou  preparar.  Usa- 


ADE 

va-se  também  como  recipro- 
co. Prce2)a}-are,  se  ptarare: 
^-frtní.j  dirigir,  encaminhar. 
E  também  usado  como  neu- 
tro. Dirigere. 
Aderezo,  m.  Adereço;  adorno, 
enfeite,  ornato.  Apparatus, 
ornatus:  —  preparo,   lustre 
que  se  dá  aos  estofos.  Gum- 
mi telis  poliendis:  —  condi- 
mento com  que  ^e  tempera 
alguma  comida.   Condimen- 
tum,  i:  —  ornato    de  oiro, 
prata  ou  qualquer  genero  de 
pedras  jn-eciosas  cem  que  as 
mulheres  se  adornam.  Orna- 
mentum  muliebri : — preven- 
ção, disposição  do  que  é  ne- 
cessário e  conveniente  para 
qualquer  cousa.  Dispositio, 
onis:  —  Aderezo  de  caballo; 
os    apparelhos    do    cavallo. 
Ephip)pium,  i :  — Aderezo  de 
casa;  alfaias,  mobilia.  Su- 
pellex,  ctilis:  —  Aderezo  de 
mesa:  serviço  de  mesa.  Fer- 
culus,  i: — Aderezo  de  espa- 
da, daga,  ó  espadín,  os  pu- 
nhos da  espada,  guarda  mão. 
Capuli  ornatus. 
Adeeka.  /.  Gorra ;  corda  de  jun- 
co ou  de  esparto  com  que  se 
apertão  engace  no  lagar.PaZ- 
mula  ex  juncis,  sive  spartis 
contexta:  —  (us.  no  R.  d'Ar.) 
especie  de  cesto  chato  feito 
de  esparto  que  serve  de  met- 
ter  as  azeitonas  a  espremer 
no  lagar.  Corbis  is. 
Aderredok.  adv.  m.  (ant.)  A  der- 
redor. V.  Al  rededor. 
Adeshora.  adv.  t.  A  dehora,  ou 
a  deshoras;  fóra  de  horas.  Jm- 
íemjKsfivh :—  repentinamen- 
te, de  improviso.  Súbito. 
Adestrabo,  da.  p.  p.  de  Ades- 
trar.  Adestrado: — adj.  (br.) 
Applica-se  ao  escudo  qiie  do 
lado  direito  tem  algum  bra- 
zào  particular,  c  também  ao 
brazào  principal  que  tem  ou- 
tro á  direita.  Dextrorsum  in- 
signitus. 
Adestrador,  ra.  s.  Adestrador, 
que    adestra.    Exercitator, 
magisier,  ductor. 
Adestramiento.    m.    Adestra- 
mento;  acção  e  efteito   de 
adestrar.    Exerciiatio,    in- 
structio. 
Adestranza.  /.  (ant.)Y.  AcTes- 

iramiento. 
Adestrar,  a.   Adestrar;  ensi- 
nar, instruir,  exercitar,  fa- 


ADH 


39 


zer  destro.  Instruiré,  exerci- 
tare:  ■ — guiar,  encaminhar, 
conduzir.  Dirigere,  manudu- 
cere: — r.  adestrar-se,  exer- 
citar-se.  Exercer e  se  in  ali- 
qua  re. 
Adeudado,  da.  adj.  Endivida- 
do; que  tem  dividas,  ^re 
alieno  demersus:  —  (ant.) 
obrigado,  reconhecido  por 
um  beneficio  ou  por  outro 
qualquer  m.otivo :  —  Officio, 
aut  beneficio  devinctus:  — 
]}.  p.  apparentado.  Cogna- 
tio7ie  conjunctus,  a,  um. 
Adeudamiento,  m.  Acção  e  ef- 

feito  de  Adeudar. 
Adeudar,  a.  Debitar,  nas  alfan- 
degas, os  direitos  de  imjjor- 
taçâo  e  exportação  das  mer- 
cadorias.  Vectigalium  debi- 
torem  esse: — n.  (ant.)  apa- 
rentar, contrahir  parentesco. 
Consanguineum  esse,  affinem 
fieri: — n.  (ant.)Y.  Obligar, 
Exigir:  —  r.   individar-se, 
contrahir  dividas,  ^s  alie- 
num  contrahere. 
Adeudo,  m.   Aduana;  direito 
que  as  mercadorias  pagam 
nas  alfandegas  por  entrada 
c  saída. 
Adevinacion.    m.  V.  Adivina- 
ción. 
Adevinadeko,   RA.  ttdj.    (ant.) 
Adivinhadeiro ;  que  pertence 
ao  adivinho. 
Adevinanza.  /.  V.  Adivinanza. 
Adevinar.  o.V.  Adivinar. 
Adevino,  na.  s.  V.  Adivino. 
Adexar.  n.  (ant.)Y.  t)ejar. 
Adheala.  s.  Propina  de  hortali- 
ça e  legumes  que  o  rendeiro 
de  imia  horta  está  obrigado  a 
dar  ao  proprietário  alem  da 
renda. 
Adherecer,  o.  (ant.)Y.  Adhe- 
rir. 
Adherencia./.  Adherencia;  en- 
lace, connexão,  parentesco. 
Necessitudo,  congnatio,  affi- 
nitas:  —  (med.,  termo  de  pa- 
tliologia)    união    produzida 
por  causa  accidental  de  al- 
gumas partes  do  corpo,  que 
naturalmente  deviam  estar 
separadas ;  o  que  succede  em 
varios  casos,  como  quando  o 
pulso  está  adherente  ao  dia- 
phragma  e   ás   ijaredes  do 
thov&x.  Aãhcesio,  onis: —  Te- 
ner adherencias  ;  ter  amigos, 
parentes.  Amicitiis,  necessi- 
tudinibus  vti. 


40 


ADI 


Adherente.  p.  a.  de  Adherir. 
Adhereiite ;  que  adhere :  — 
aclj.  que  está  connexo  e  unido 
a  alguma  cousa.  Adhcerens, 
eittis :  —  s.  (pl.)  petrechos, 
requisitos  ou  instrumentos 
para  alguma  cousa.  Appa- 
ratiis,  lis :  —  m.  amigo,  pa- 
rente, ou  aquelle  que  é  li- 
gado a  outro  por  algum  res- 
peito ou  dependencia.  Aliciii 
gratus. 

ADHEraR.  n.  Adherir;  estar 
unido  a  alguma  cousa.  Ad- 
hcvrere :  —  encostar-se,  arri- 
mar-se  ao  partido  ou  pare- 
cer de  outro.  Stare  civm  cdi- 
quo;  sententia  alicujtis  adhce- 
rere. 

Adhesión.  /.  Adhesao;  união, 
apego,  adherencia,  acção  de 
adherir.  Adhcesio,  onis. 

Adhesivo,va.  adj.fcir.  cpliarm.) 
Adhesivo;  que  tem  a  pro- 
priedade de  adherir.  Adlm- 
rescens,  entis. 

Adhortar,  a.  (ant.)  Adhortar, 
V.  Exhortar. 

Adiado,  da.  p.  p.  de  Adiar,  e 
adj.  Adiado,  dia  prefixo  e 
api-asado  para  a  execução  de 
alguma  cousa.  Dics  prcesti- 
tuta. 

Adiafa. /.  (ant.)  Refresco  que 
se  costuma  dar  nos  portos 
ás  embarcações  quando  che- 
gam. Miinus,  regales. 

Adiáfano,  na.  adj.  Adiaphano, 
que  não  é  transparente.  Quocl 
non  translvcidum  est. 

Adiafero.  adj.  V.  Indiferente. 

Adiaforesis./.  (med.)  Adiapho- 
resis ;  suppressão  da  transpi- 
ração cutânea. 

Adiaforia./.  V.  Indiferencia. 

Adiamantado,  da.  adj.  Adia- 
mantado; da  natureza,  pro- 
priedade ç  accidentes  do 
diamante.  Adamantinus,  a, 
um. 

Adiamantar,  a.  Cobrir  de  dia- 
mantes. Adamantihus  tegere. 
Usa- se  também  como  reci- 
proco :  —  (fig.)  converter  em 
A\?imM\i(i.Inadamantemcon- 
vertere.  Tambcm  se  usa  co- 
mo reciproco. 

Adiamiento.  m.  (ant.)  Adia- 
mento; acção  e  cffeitu  de 
adiar,  aprasamento  de  dia. 
Dilatio,  onis. 

Adiano,  na.  adj.  ant.\.  Hon- 
rado. 

Adiab.  a.  (ant.)  Adiar;  fixar, 


ADI 

aprasar  dia.  Diffcrre,  pro- 
crastinare. 

Adición./.  Addição;  augmento 
que  se  faz  a  qualquer  cousa. 
Additio,  onis :  —  nota,  obser- 
vação que  se  poe  nas  contas. 
In  rationihus  exigendis  ani- 
mmlversio :  —  (arifli.)  a  pri- 
meira das  operações  arith- 
meticas  a  que  commummente 
se  chama  somma.  Additio, 
prima  arithmetices  operatio: 
—  (for.)  Adición  de  la  heren- 
cia: addição,  aceitação  da 
herança.  Additio  hccrediia- 
tis. 

Adicionador,  ra.  .s.  Addiciona- 
dor;  o  que  addiciona.  Ad- 
dcns,  adjiciens. 

Adicional,  adj.  Addicional;  que 
é  ou  deve  ser  addicionado. 
Addititius. 

Adicionamiento.  in.  Addiciona- 
racnto;  acção  e  eíl'eito  de 
addicionar. 

Adicionar,  a.  Addicionar; 
acrescentar,  ajuntar : — fazer 
addições.  Addere,  augere. 

Adicto,  ta.  adj.  Addicto;  de- 
dicado, muito  inclinado  a  al- 
guém, ou  a  alguma  cousa, 
apegado,  aferrado.  Devotas, 
deditus. 

Adieso.  oâv.  (ant.)  Logo;  imme- 
diatamente,  no  mesmo  in- 
stante. Eodem  puncto  iempo- 
ris. 

Adiestramiento,  m.  V.  Ades- 
tramiento. 

Adiestrar,  a.  V.  Adestrar. 

Adietar,  a.  Adietar;  pôr  em 
dieta,  ordenar  o  regimen  de 
viver  com  parcimonia  no  co- 
mer e  beber,  ^grum  cibo 
ahstinere;  diceiam  prcescri- 
here. 

Adinamia./.  (med.)  Adynamia ; 
debilidade,  fraqueza,  decai- 
mento, jírivação  das  forças. 
Dehilitatio,  onis. 

Adinerado,  i>a,  adj.  Adinhei- 
rado  ou  endinheirado;  pro- 
vido de  dinheiro,  rico.  Pe- 
ciiniosus,  bene  nummatns. 

Adinerar,  a.  Enthesourar ; 
amontoar  dinheiro;  juntar 
riquezas.  Pecmiiam  conge- 
rcre,  accumidarc:  —  r.  enri- 
quccer-se.  Ditcscere. 

Adintelado,  da.  adj.  (arch.) 
Alongado ;  que  passa  a  linha. 
(Diz-se  do  arco.)  Arctis  ni- 
mium  protcnsus,  et  fere  pla- 
nus. 


ADI 

Adiós,  m.  Adeus;  saudação  de 

despedida.  Vale. 
Adiposo,  sa.  adj.  (anat.)  Adi- 
poso; que  contém  ádipe  ou 
gordura.  Adipatus,  pinguis. 
Adir.  a.  (for.)  Adir;  aceitar  a 
herança.  Hereditatem  adire: 
(ant.  do  R.  d' Ar.)  Distribuir, 
repartir.  Dividere.  Partiri. 

Aditamento,  m.  Additamento, 
addição;  acrescentamento, 
o  que  se  ajunta  ao  contexto 
da  escriptura.  Additio,  onis. 

Aditicio,  cia.  adj.  (ant.)  Acres- 
centado. Additus,  a,  um. 

Adito.  m.  Adyto;  o  mais  inte- 
rior, secreto  e  sagrado  do 
templo  dos  gentios. 

Adiva.  /.  V.  Adíve. 

Adivas./.  pl.  (alveit.)  Vivulas; 
doença  dos  cavallos,  que  con- 
siste no  enfartamento  das 
glândulas  debaixo  da  queixa- 
da inferior.  Struma',  arum. 

Adíve.  m.  (h.  n.)  Adibe;  cha- 
cal; quadrúpede  congenere 
do  lobo;  é  similhantc  ao  cão 
na  sua  forma  e  inclinações; 
vive  occulto  de  dia  e  reunido 
com  os  outros  da  sua  espe- 
cie, e  caça  de  noite  pequenos 
■  animaes  e  aves  de  que  faz  o 
seu  principal  sustento.  E  na- 
"tural  da  Asia  e  Africa,  e  do- 
mestica-se  facilmente.  Vena- 
torius  canis  africus  vulpina 
cauda. 

Adivinarle,  adj.  Adivinhavel ; 
que  se  pode  adivinhar.  Quoã 
potest  esse  divinatum. 

Adivinación.  /.  Adivinhação; 
acto  ou  faculdade  de  adivi- 
nhar. Divinatio,  onis. 

Adivinador,  ka.  s.  Adivinha- 
dor; o  que  adivinha.  "Faiei, 
hariolus. 

Adivinajo. m.  fam.  V.  Acertijo. 

Adivinamiento.  m.\.  Adivina- 
ción. 

Adivinanza.  /.  V.  Adivinación. 

Adivinar,  a.  Adivinhar  ou  Ade- 
vinhar;  saber  o  que  está  por 
vir,  predize-lo;  conhecer  o 
que  ó  occulto.  Divinare,  va- 
ticinari:  —  decifrar,  resol- 
ver, interpretar  algum  eni- 
gma. yEn  iga  solvere :  —  Adi- 
vinar com  el  dedo:  —  adivi- 
nhar com  o  dedo;  expres- 
são irónica  que  significa  o 
mesmo  que  descobrir  o  que 
está  claro  e  manifesto.  Visu 
patentar  agnitum  ne  conjice: 
Adivina  quien  te  dio :  —  adi' 


ADJ 

vinha  quem  te  deu,  loe.  proi\ 
tomada  do  jogo  da  cabra 
cega,  com  a  qual  se  indica 
que  nào  é  i:)ossivel  saber 
quem  fez  alguma  cousa. 

Adivinativo,  VA.  adj.  Que  é 
próprio  para  adiviíiliar.  Bcs 
apta  ad  divinando. 

Adivinatorio,  kia.  adj.  Que  se 
refere  á  adivinhação. 

Adivino,  na.  s.  Adivinho;  o  que 
adivinha.  Divinus,  liariolus: 
o  que  por  conjecturas  infere 
o  que  ha  de  succeder.  Conje- 
cfor,  oris :  —  Advino  de  Mar- 
chena,  que  el  sol  puesto,  el 
asno   á   la  sombra    queda; 

.  Adivinho  de  Marchena,  ape- 
nas é  sol  posto,  o  burro  á 
sombra  fica;  rif.  com  que  se 
faz  mofa  dos  que  dizem  uma 
cousa  como  por  luysteriosa, 
quando  já  todos  a  sabem. 

Adjetivación.  /.  (gram.)  jMa- 
neira  de  appropriar  os  ter- 
mos de  um  discurso,  e  de 
concordar  o  adjectivo  com  o 
substantivo.  Concordia  vcr- 
borum,  vel  vcrborum  con- 
structio. 

Adjetivamente,  mlv.  m.  Adje- 
cti vãmente;  á  maneira  ou 
forma  de  adjectivo.  Rei  signi- 
jicandiG  aliquid   adjiciendo. 

Adjetivar,  a.  (gram.)  Adjecti- 
var; ajustar,  concordar  uma 
cousa  com  outra,  como  na 
grammatica  o  adjectivo  com 
o  substantivo.  Concordem 
efficere. 

Adjetivo,  m.  (gram.)  Adjecti- 
vo, nome  que  se  íijunta  a  al- 
gum substantivo  para  lhe 
determinar  a  qualidade.  O 
adjectivo  não  pode  por  si  só 
estar  na  oração,  precisa  de 
um  substantivo  expresso  ou 
occulto  para  lhe  determinar 
a  qualidade  ou  a  quantidade. 
Adjectivum  nomen. 

Adjudicación./.  Adjudicação; 
acção  e  effeito  de  adjudicar. 
Adjudicatio,  onis. 

Adjudicador,  ra.  adj.  Adjudi- 
cador; o  que  adjudica. 

Adjudicamiento.  m.  V.  jídjudi- 
cacion. 

Adjudicar,  a.  (for.)  Adjudicar ; 
determinar  que  alguma  cou- 
sa pertence  a  alguém.  Adju- 
dicare, addicere: —  r.  appro- 
priar-se,  arrogar-se,  attri- 
buir  a  si  alguma  cousa.  Ali- 
quid sibi  arrogare. 


ADM 

Adjudicativo,  va.  adj.  Adjudi- 
cativo, que  adjudica. 

Adjunto,  ta.  adj.  Adjunto; 
junto,  unido  a  outro,  ou  a 
alguma  cousa.  Adjunctus,  a, 
um:  —  m.  (gram.)  Y .  Adje- 
tivo :  —  V.  Aditamento :  — 
(¡yl.)  juizes  que  jjara  exame 
de  uma  causa  se  deputam 
para  companheiros  d'aquelle 
a  quem  toca  sentencia-la. 
Judices  advocati,  adjimcti. 

Adjuradle,  adj.  (ant.)  Appli- 
cava-se  á  pessoa  ou  cousa 
pela  qual  se  podia  jurar.  Ad- 
jurandus,  a,  um. 

Adjuración.  7n.  (ant.).  Adjura- 
çâo.  V.  Conjuro :  —  (ant.)  V. 
Imprecación. 

Adjurador.  m.  (ant.)  V.  Con- 
jurador ou  Exorcista. 

Adjurar  a.  (ant.)  Adjurar;  ro- 
gar, pedir  com  instancia. 
Flagitare. 

Adjutor.  m.  (ant.)  Adjutor;  o 
que  ajuda.  Adjutor,  oris. 

Adjutorio.  m.  (ant.)  Adjutorio. 
V.  Ajuda,  Auxilio. 

Ad  libitum.  (loc.  adv.  lai.)  Ad 
libitum;  á  vontade;  como  se 
quer,  como  agrada. 

Adminicular,  o.  (for.)  Ajudar, 
soccorrer,  assistir.  Juvarc, 
adjurare  opem,  auxilium 
ferre. 

Adminículo,  m.  Adminiculo; 
ajuda,  amparo,  soccorro, 
apoio,  tudo  o  que  serve  de 
auxilio  a  alguma  cousa  ou 
intento.  Adminiculum,  i. 

A  DMINISTRACION./.  Admiuistra- 
ção ;  acção  e  effeito  de  admi- 
nistrar ou  governar  e  reger 
alguma  cousa.  Administra- 
tio,  onis:  —  o  emprego  de  ad- 
ministrador. Administrandi 
múnus:  —  a  casa  onde  o  ad- 
ministrador e  seus  subordi- 
nados exercem  o  seu  emprego. 
Administrationis  officina : — 
En  administración ;  em  ad- 
ministração; mod.  adv.  que 
se  usa,  fallando  do  governo 
dos  bens  de  um  menor  ou 
de  outra  pessoa  que  não  pode 
administra-los.  Sub  admi- 
itistratione. 

Administrado,  da.  p-  p.  de  Ad- 
ministrar e  adj.  Administra- 
do; regido,  governado.  Ad- 
ministratus,  a,  um. 

Administrador,  ra.  s.  Adminis- 
trador, o  que  administra, 
rege  ou  governa.  Adminis- 


ADM  41 

trator,  oris: — nasordens  mi- 
litares, o  cavalleiro  professo 
que  se  encarrega  da  com- 
menda  que  gosa  pessoa  in- 
cajDaz  de  possui-la,  como  mu- 
lher, menor  oucommunidade. 
Militaris  censzis  ad^iinis- 
trator :  Administradorcillos, 
comer  en  plata  y  morir 
en  grillos:  —  administra- 
dorzinhos,  comer  em  prata 
e  morrer  em  grilhos ;  rif.  que 
se  applica  aos  que  ostentam, 
gastando  das  rendas  alheias 
que  administram,  e  vem  de- 
pois a  morrer  na  cadeia  ou 
em  miseria.  Procuratorem 
laute  viventem,  vincula  mo- 
rienfem  manent. 

Administrar,  a.  Administrar; 
governar,  reger,  dirigir  al- 
guma cousa,  como  a  fazenda, 
a  republica,  etc.  Adminis- 
trare, guúernare:  —  servir 
ou  exercer  algum  cargo  ou 
emprego.  Múnus  exercer e: 
—  mal;  prevaricar.  Violare. 

Ad>unistrativamente.  adv.  m. 
Administrativamente;  por 
meios  administrativos. 

Administrativo,  adj.  Adminis- 
trativo, de  quem  administra ; 
cargo  da  administração.  Ad- 
ministrai ivus,  a,  um. 

AdministratoriOjRIa.okZj.  (/or.J 
Pertencente  á  administração 
ou  ao  administrador.  Ad  ad- 
ministrai ionem  pcrtinens. 

Administro,  m.  (ant.)  Adjunto; 
o  que  ajuda  ou  serve  em  al- 
gum cargo  o  emprego  a  ou- 
tro. Adjutor,  oris. 

Admirable,  adj.  Admirável, 
dig^no  de  admiração.  Admi- 
rabilis,  mirus. 

Admirablemente,  adv.  m.  Ad- 
miravelmente; maravilhosa- 
mente, com  admiração,  opti- 
mamente. Admi rabil iter,  in 
aãmirabilem  modum. 

Admiración./.  Admi  ração;  sur- 
preza  causada  pela  vista  ou 
consideração  de  alguma  cou- 
sa extraordinaria  ou  ine.spe- 
rada.  Admiratio,  onis:  — 
(ortli.)  signal  com  que  se 
nota  uma  sentença  ou  clau- 
sula admirativa.  Aduiiratio- 
nis  nota.  Es  una  admira- 
ción —  é  uma  admiração; 
loc.  com  que  se  pondera 
a  perfeição  de  alguma 
cousa. 

Admirado,  da.  p.  p)-  de  admi- 


42  ADM 

ray  e  adj.  Admirado;  clieio 
de  admiração,  maravilhado. 
Admiralus,  a,  um. 

Admirador,  ka.  s.  Admirador; 
o  que  ou  a  que  admira,  ou 
se  admira.  Admirator,  ad- 
miratrix. 

Admiraxdo,  da.  adj.  (ant.)  Ad- 
mirando ;  maravilhoso,  diguo 
de  ser  admirado.  Mírandus, 
a,  wn. 

Admirante,  p.  a.  de  Admirar. 
Admirante,  que  admira.  Ad- 
mirans,  antis. 

Admirar,  a.  Admirar;  causar 
admiraçào.  Aliquem  ad  ad- 
mirationem  traducere:  — 
olhar,  considerar  a,lguma 
cousa  com  admiração.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Mirari.  El  templo  de  San 
Fedro  admira  á  quantos  Ic 
véu;  o  templo  do  S.  Pedro 
causa  admiração  a  quantos 
o  vêem. 

Adjiirativamekte.  adv.  (ant.) 
V.  Admirablemente. 

Admirativo,  va.  adj.  (cpit.)  Ad- 
mirativo ;  que  causa  admira- 
ção. Admirationem  movens : 

—  admirado,  maravilhado. 
Miratiis,  a,  wn. 

Admiromanía.  /.  Admiroma- 
nia;  mania  de  tudo  admirar. 

Admisible,  adj.  Admissível ; 
que  pôde  admittir-se,  capaz 
ou  diguo  de  admittir-se.  Ad- 
mitf.i  dAgnus. 

Amiisiox.  /.  Admissão;  acção 
e  effeito  de  admittir;  rece- 
pção, acção  pela  qual  se  é 
admittido.  Recepiio,  coopta- 
tio. 

Admitido,  da.  p.  pt-  de  Admitir 
e  adj.  Admittido ;  que  se  ad- 
mittiu.  Com  os  adverbios 
lien  ou  mal  equivale  a  hicn 
ó  mal  (Quisto  ó  recebido:  bem 
ou  mal  quisto  ou  aceito. 
Benh  vel  malc  acceptus. 

Admitir,  a.  Admittir;  receber, 
dar  logar  ou  entrada.  Admit- 
iere:   —  aceitar.  Acaipere: 

—  permittir,  eoffrer ;  e  n'este 
sentido  diz-sc:  Esia  causa 
no  admite  dilación:  —  esta 
causa  não  admitte  ou  soíFre 
dilação.  Pati:  Admitir  la 
oferta;  pegar  na  palavra, 
aceitar  a  proposta  apenas 
feita.  Fidem  accipcre. 

Admonición.  /.  Admoestação; 
advertencia,  aviso,  conselho. 
Admonitio,  animadversio:  — 


ADO 

(ant.jY.  Amonestación,  Pro- 
clama. 

Admoííitar.  a.  Admoestar;  ad- 
vertir, avisai".  Admonere. 

Admonitor,  to.  (ant.)  Admoni- 
tor ou  admoestador;  o  que 
admoesta  ou  reprehende. 
Emprega-se  apenas  para  de- 
signar certo  genero  de  dire- 
ctores que  havia  em  muitas 
ordens  religiosas  de  Hespa- 
nha.  Monitor,  oris. 

Adnado,  da.  s.  (ant.)  V.  Alna- 
do, Entenado. 

Adnata./,  (anat.)  Aduata;  tú- 
nica exterior  do  olho,  ou  cou- 
junctiva:  Oculi  túnica  exte- 
rior. 

Adkotacion.  /.  Sêllo  papal  fir- 
mado em  algumas  conces- 
sões. Signum  summi  ponti- 
ficis. 

Adó.  adv.  l.  (ant.)  Y.  Adonde. 

Adobadillo.  m.  dimin.  de  Ado- 
bado. 

Adobado,  da.  adj.  Adubado.  V. 
Curtido:  —  m.  carne  do  lom- 
bo do  porco  posta,  em  adubo. 
Suilla.  Caro,  muriâ  et  aceto 
condita:  —  (ant.)  guisado, 
iguaria.  Dapcs,  cihus. 

Adobador,  RA.  s.  Adubador;  o 
que  aduba.  Conditor,  oris. 

Adobamiento.  j?i.  Acção  e  effeito 
de  Adobar. 

Adobar,  a.  Adubar;  guisar; 
temperar  a  comida  com  adu- 
bos. Condire:  —  pôr  ou  dei- 
xar em  adubo  as  carnes  e 
outras  cousas  para  conserva- 
las  e  dar-lhes  sabor.  Carnes, 
et  aliaquce  in  usum  reponun- 
tur,  muria  condire : — curtir, 
preparar  as  pelles  para  di- 
versos usos.  Pelles  subigere, 
macerare:  —  (ant.)  V.  Pa- 
ctar, Ajustar:  —  (fig-)  corri- 
gir, reformar,  emendar.  Cor^ 
rigere,  emendare. 

Adobe.  m.  Adobe;  especie  de 
ladrilho  ou  tijolo  grosso  que 
se  não  coze  ao  fogo,  mas  é 
secco  ao  sol,  e  misturado 
com  algumas  palhas,  para 
que  se  consolide.  Later  cru- 
clus. 

Adobera./.  Molde  para  fazer 
adobe:  — obra  feita  de  ado- 
bes. Opus  cx  lateribus .  cru- 
dis. 

Adobería.  /.  Logar  onde  se  fa- 
zem adobes.  Locus  fingendis 
lateribus  aptus: — V.  Fene- 


ADO 

Adobío.  to.  faíií.JAdubio;  con- 
certo, reparo.  Beparatio, 
onis:  —  (ant.)  Y.  Adorno^ 
Adobo,  m.  Adubo;  molho  com- 
posto de  vinagre,  sal,  alhos 
e  pimentão,  que  serve  para 
dar  gosto  e  conservar  as  car- 
nes, especialmente  a  de  por- 
co ;  molho  de  vinha  d'alhos. 
Chama-se  também  assim  a 
qualquer  especie  com  que  se 
aduba  o  comer  para  o  fazer 
inais  gostoso  e  agradável  ao 
paladar.  Condimentum  ex 
aceto  et  aromatibus,  cibis 
diutius  servandis: — mistura 
de  varios  ingredientes  para 
curtir  as  pelles  ou  dar  lus- 
tro e  corpo  ás  telas.  Mistur- 
rte  qucedam  pellibus  mace- 
randis:  — enfeite,  cor  posti- 
ça de  que  usam  as  mulheres. 
Fucus  midiebris : — (ant.)  Y. 
Adorno:  —  (a7it.)  ajuste, 
Conventum,  i. 

Adocenado,  da.  adj.  Commum ; 
vulgar,  de  que  ha  abun- 
dancia. Communis,  vulgaris. 
Poeta  adocenado :  poeta  das 
dúzias. 

Adocenador.  m.  O  que  arru- 
ma ou  colloca  por  dúzias. 
Qui  in  duodenario  numero 
ordinat. 

Adocenamiento.  m.  Acção  e  ef- 
feito de  Adocenar. 

Adocenar,  a.  Arrumar  por  dú- 
zias alguns  géneros  ou  mer- 
cadorias. Mercês  in  duode- 
narios  fasces  distribidas  re- 
poner e:  —  comprehender, 
contar,  collocar  alguém  en- 
tre gente  de  menos  qualida- 
de. Vtdgo  ad  numerare,  ad- 
scribere. 

Adocir.  a.  (ant.)Y.  Llevar,  Te- 
ner, Conducir. 

Adoctrinar,  a.  Y.  Doctrinar. 

AooLECENTE.p.a.  (ant.)Y.  Ado- 
leciente. 

Adolecer,  n.  Adoecer;  enfer- 
mar, caír  doente;  padecer 
molestia  ou  achaque.  Tnmor- 
bum  cadere:  (fig-)  estar  ex- 
posto a  qualquer  paixão  vio- 
lenta. Adolecer  de  amor, 
adoecer  de  amor,  affeicoar- 
se  por  extremo  a  alguém. 
Alien  jus  amore  affici: — a. 
(ant.)  causar  doença  ou  en- 
fermidade :  —  r.  condoer-se, 
affligir-se,  compadecer-se. 
Candolere. 

Adoleciente,  p.  a.   (ant.)   de 


ADO 

Adolecer,   que   cae  doente, 
que  adoece. 

Adolescencia./.  Adolescencia; 
periodo  da  vida,  desde  qua- 
torze  a  vinte  e  cinco  anuos, 
em  que  o  organismo  chega  a 
desenvolver-se  plenamente 
em  altura  ^juventude,  moci- 
dade. Adolescentia,  'piihes, 
jiiventus. 

Adolescente,  adj.  Adolescen- 
te; que  está  na  adolescencia. 
Adolescens,  entis. 

Adolia.  /.  (bot.J  Adólia ;  jilan- 
ta  do  Malabar,  própria  para 
facilitar  o  parto. 

Adolorido,  adj.  Triste,  afflicto. 
V.  Dolorido. 

AnojnciLiADo.ar?/.  Domiciliado; 
que  tem  o  seu  domicilio  em 
algum  logar.  Certam  sedem 
habcns. 

Adomiciliarse,  r.  V.  Domici- 
liarse. 

Adonado,  da.  adj.  (ant.)  Dota- 
do ou  cheio  de  dons  do  céu. 
Ornatus  Dei  muneribus. 

Adonaí.  m.  Adonaí;  nome  do 
senhor  da  casa  dos  hebreus. 

Adonarse.  r.  (ant.)  Accommo- 
dar-se,  conformar-se.  Ad  ali- 
quid  se  acommodare,  confor- 
mare. 

Adonde,  adv.  1.  Aonde.  Ubi? 
—  V.  Donde:  Adonde  bue- 
no? De  donde  ííicho.^  Expres- 
são familiar  ou  maneira  de 
perguntar  com  amabilidade 
a  alguma  pessoa,  onde  ella 
vae  ou  d'onde  vem.  Quò? 
%inde  ? 

Adonicida.  /.  (poet.)  Adoui- 
cida ;  epitheto  dado  a  Marte 
por  ter  morto  a  Adonis.  Este 
termo  é  pouco  usado.  Ado- 
nidis  occisor. 

AnÓNico.  adj.  (poet.)  Adonico; 
nome  de  Sm  verso  grego  e 
latino,  que  consta  de  dois 
pés,  um  dactylo  e  outro  es- 
pondeo; usa-se  no  fim  de 
cada  estrophe  das  odessaphi- 
cas.  Adonicus. 

Adonio.  m.  (poet.)  Adónio.V. 
Adonico. 

Adónis.  77?.  Adonis;  mancebo 
formoso  e  elegante.  Este  no- 
me é  tirado  da  mythologia. 
Adonis,  pulclierrimus.  Es  un 
Adonis;  é  um  Adonis.  He- 
cho un  Adonis;  feito  um  Ado- 
nis; adamado.  Po«e?-se /iec//o 
un  Adonis,  ó  como  iin  Adó- 
nis; adamar-se.  Applica-se 


ADO 

ironicamente  ao  homem  que 
se  prepara  com  aífectaçào. 

Adopción./.  Adopção;  acção  e 
effeito  de  adoptar.  Adoptio, 
onis. 

Adoptable,  adj.  Adoptavel; 
que  se  pode  adoptar.  Quod 
adoptar  i  potest. 

Adoptación.  /.  V.  Adopción. 

Adoptador,,  ra.  s.  O  que  ado- 
pta. Adoptator,  cris. 

Adoptante,  p.  a.  de  Adoptar. 
Adoptante ;  o  que  adopta  ou 
perñlha.  Adoptans,  antis. 

Adoptar,  a.  Adoptar,  perfilhar. 
Aliquem  adoptare;  filium 
adscribere:  —  (fig-)  Recebe^ 
ou  admittir  alguma  doutri- 
na, parecer  ou  opinião,  ap- 
provando-a  ou  seguindo-a. 
Admitiere,  sequi : — enxertar. 
Inserere. 

Adoptivo,  va.  adj.  Adoptivo ; 
perfilhado,  tomado  e  admit- 
tido  por  filho  próprio.  Ado- 
pticus,  a,  um. 

Adüquiee.  adv.  1.  (ant.)  Em 
qualquer  logar,  onde  quer 
que  seja,  em  toda  a  parto. 
Quoquo. 

Adoqueera.  adv.  1.  (ant.)  V. 
Acloquier. 

Adoqlin.  m.  Lagem ;  pedra  qua- 
drilonga  de  cantaria,  que 
serve  para  os  pavimentos.  Si- 
lexquadratnsannectendo  pa- 
vimento lapidibus  strato:  — 
jíl.  pedras  grossas  do  meio 
de  uma  calçada  por  onde  pas- 
sam os  carros. 

Ador.  m.  Tempo  limitado  para 
regar  em  todas  as  partes 
de  Hcspaulia,  onde  existem 
empregados  encarregados  de 
repartir  a  agua.  Tempusproi- 
fixum  irriyationibus  agro- 
rum. 

Adorable,  adj.  Adorável;  di- 
gno de  adoração,  que  merece 
o  maior  resjieito.  Adorandus, 
a,  um. 

Adoración.  /.  Adoração ;  acto 
de  adorar.  Adorado,  cidti's. 

Adorador,  ka.  s.  Adorador;  o 
que  adora. CííZíoí',  venerotor. 

Adorante,  p.  a.  de  /.dorar. 
Adorante;  que  adora.  Ado- 
Q-ans,  antis. 

Adorar,  o.  Adorar;  tributar,re- 
verenciar  com  culto  religio- 
so, o  que  propriamente  só  é 
devido  a  Deus.  Adorare:  — 
(fig.)  amar  extremosa  e  apai- 
xonadamente. Insanire,  ar- 


ADO 


43 


dere:  —  beijar  o  pé  ao  pa- 
pa em  sigual  de  o  reconhe- 
cer por  legitimo  successor 
de  S.  Pedro.  Adorare. 

Adorativo,  va.  adj.  Adorativo; 
que  exprime  adoração. 

Adoratorio.  m.  Adoratorio ; 
nome  que  os  hespanhoes  da 
America  dão  aos  templos  dos 
Ídolos.  Idolorum  fanum. 

Adoria. /.  Adoria;  insecto  co- 
leóptero. 

Adormecedor,  ea.  adj.  Ador- 
mecedor; que  adormece.  íS'o- 
porifer,  a,  um. 

Adormecer,  a.  Adormecer ;  cau- 
sar somno,  fazer  dormir.  So- 
pire:  —  embaraçar  ou  sus- 
pender as  operações  da  al- 
ma, ou  o  uso  dos  sentidos. 
Sedare:  —  entreter.  Verhis 
mitigare,  consopire :  —  acal- 
mar, sciegar.  Mitigare,  se- 
dare: —  n.  (ant.)  V.  Dor- 
mir: —  7*.  adormecer-se. 
Soporari:  —  entorpecer- 
se. Torpescere:  —  (fig-)  fal- 
lando dos  vicios,  deleites, 
etc.:  permanecer  n'elles,não 
os  deixar.  Vifiis  devinctum 
permanere. 

Adorjieciente.  adj.  Que  ador- 
mece. Sapiens,  entis. 

Adormecimiento,  m.  Adorme- 
cimento; acçào  e  effeito  de 
adormecer  ou  adormecer-se. 
Languor,  oris. 

Adormentar,  a.  (ant.)  Ador- 
mentar. V.  Adormecer. 

Adormidera.  /.  (hot.J  Dormi- 
deira; genero  de  plantas  da 
familia  das  papaveráceas  de 
Jussieu.  Tem  as  folhas  com- 
inummente  solitarias,  e  da 
maior  parte  das  suas  espe- 
cies sáe  um  sueco  lácteo.  Pa- 
paver,  eris. 

Adormimiento.  m.  (ant.)  V. 
Adormecimiento. 

Adormir,  n.  (ant.)Y)o\YK\v.  Som- 
num  capere. 

ADORMir.sE.  r.  (ant.)  V.  Do7'- 
mirse. 

Adormitarse.  7-.V.  Dormitarse 

Adornarle,  adj.  Adornavel ; 
que  se  pode  adornar.  Ador- 
nandus,  a,  um. 

Adornación./.  (ant.JY.  Adorno. 

Adornador,  ra.  s.  Adornador; 
ornador,  que  adorna,  que 
enfeita.  Ornans,  antis. 

Adornamiento,  m.  (ant.)  V. 
Adorno. 

Adornar,  a.  Adorniír;  ornar, 


44 


ADR 


aformosear,  enfeitar,  tornar 
mais  vistoso.  Ornare:  — 
(fig.)  ornar,  dotar.  Diz-se  das 
graçaS;  prendas, dotes  que  se 
recebem  da  natureza.  Or- 
nare: —  r.  ataviar-se,  en- 
feitar-se.  Exornare. 

Adornista,  m.  Ornador;  o 
que  enfeita,  orna,  etc.  Qui 
ornat:  —  jñntor  de  adornos 
de  salas,  gabinetes  e  moveis 
preciosos.  Ornatuum  cvjus- 
que  generis  2)ictor. 

Adorno.  ???..  Adorno ;  atavio,  or- 
namento, tudo  o  que  serve 
jjara  augmentar  a  belleza  ou 
bom  parecer  de  alguma  pes- 
soa ou  cousa.  Ornatus,  us: 
— •  (fifj-  germ.)  vestido.  Ves- 
tis, is:  —  (fig.  germ.)  cha- 
pins, chinellas.  Sendalium,  i. 

Adoro.  m.  (ant.)  V.  Adora- 
ción. 

Adotar.  a.  V.  Adoptar. 

Adotiyo,  va.  adj.  V.  Adop- 
tivo. 

Adotrinar,  a.  (ant.)  V.  Doc- 
trinar. 

Adquirente,  p.  a.  de  Adquirir. 
Adquirente;  que  adquire. 
Adquirens,  entis. 

Adquiridor,  ra.  s.  Adquiridor; 
o  que  adr[uire.  Acquisitor, 
oris:  —  A  buen  adquií-idor, 
buen  expendedor;  depois  de 
bom  adquiridor,  bom  gasta- 
dor; rif.  que  adverte,  que  a 
riqueza  adquirida  com  tra- 
balho, vem  ordinariamen- 
te a  parar  em  mãos  de  pes- 
soa, que  em  pouco  tempo  a 
dissipa  e  consome.  Prodi- 
gus  successor  avari. 

Adquiriente,  adj.  p.  a.  de  Ad- 
quirir. V.  Adquirente. 

Adquirimiento,  vi.  Adquiri- 
mento.  V.  Adquisición. 

Adquirir,  o.  Adquirir;  alcan- 
çar, conseguir,  ganhar,  obter. 
Adquirere:  —  (fig.)  contra- 
hir  uma  molestia;  um  habi- 
to, um  costume  bom  ou  mau. 
Morbum,  consuefudinem  con- 
trahere. 

Adquisición./.  Adquisição  ou 
adquirição;  acçào  e  effeito 
de  adquirir.  Adqnisifio,  anis. 

Adquisidor,  s.  (ant.)  V.  Adqui- 
ridor. 

Adquisito,  ta.  p).  ]J.  ir.  de  Ad- 
quirir. Adquirido.  Acquisi- 
tus,  a,  um. 

Adra./.  V.  Turno:  — V.  Vez. 

Adrado,  r>x.  adj.  (ant.)  Ralo; 


ADR 

pouco  expesso,   não   basto. 
Rarus,  a,  um. 

Adragantina.  /.  Adraganthi- 
na;  nome  damucilagem  que 
forma  grande  parte  da  gom- 
maadragantho.Tambemtem 
o  nome  de  cerrasina  ou  de 
Ijruina,  por  serem  maisjoro- 
prios  d'esta  substancia.  E  es- 
camosa, insípida,  dura,  ino- 
dora, quasi  transjjarente,  so- 
lúvel em  agua  fervente  e  sus- 
ceptível de  inchar  mettida 
em  agua  fria. 

Adraganto.  m.  Adragantho,  al- 
catira  ou  tragagantho,  ar- 
vore e  a  gomma  que  d 'ella 
mana  esjjontaneamente.  A 
medicina  faz  uso  d'esta  gom- 
ma, mas  emprega-a  pouco 
cm  rasão  da  sua  raridade. 
Astragalus  gommifera. 

Adraguea.  /  (ant.)'Y.  Confi- 
tura. 

Adrales,  m.pl.  Xalmas  ou  xel- 
mas;  tecido  de  ¡pequenas  va- 
ras delgadas  do  feitio  de  es- 
cada que  se  põe  sobre  os  ca- 
valletes  dos  carros,  para  que 
não  caia  o  que  n'elles  se  con- 
duz. Vallum  curras  crebris 
sudibus  contextum. 

Adredañas.  adv.  m.  (ant.)  V. 
Adrede. 

Adrede,  adv.  m.  Adrede;  de 
proposito,  de  caso  pensado. 
Consulto,  de  industria,  data 
opera. 

Adredemente,  adv.  m.  V.  Adre- 
de. 

Adrezar,  a.  (ant.)Y.  Aderezar: 
—  r.  (ant.)  V.  Enderezarse, 
Empinarse. 

/  DREzo.  m.  (ant.)  V.  Aderezo. 

Adrián,  m.  (ant.)  Olho  de  gal- 
lo; callo  que  vem  aos  pés 
com  uma  pequena  mancha 
negra  e  um  buraco  no  meio. 
Calli  in  pedibus  enafi. 

Adriático.  m.(geog.)  Aãriatico ; 
parte  do  mar  Mediterrâneo, 
chamado  pelos  antigos  geo- 
graphos  Maré  superum.  Si- 
tuado entre  a  Italia,  a  Alba- 
nia, o  Epiro  e  a  Dalmácia. 
Adria,  ce:  —  adj.  que  se  ap- 
plica  ao  goljjho  de  Veneza. 
Adriaticum  maré. 

Adrizar,  a.  (naut.)  Adriçar; 
suspender  de  encontro  -  ás 
bordas  sobre  apparelhos  a 
lancha,  escaler,  etc.;  fazer- 
Ihe  encostar  a  boca  contra 
o  costado  do  navio  mediante 


ADU 

fundas  ou  grandes  estropos. 
Erigere,  sublevare. 
Adrogacion.  /.  Adrogação ;  es- 
pecie de  adopção,    para   a 
qual  era  necessário  que  o 
adoptado  estivesse  sui  júris 
ou  chefe  de  familia.  Adoptio, 
onis:  —  entre  os  romanos 
era  a  associação  de  alguns 
l^atricios  á  ordem  dos  ple- 
beus. 
Adrolla./,  (ant.)  Trapaça;  en- 
gano, fraude  nas  compras  ou 
vendas.  Fraus  in  re  empta 
aut  vendita  facta. 
Adrollero,  m.  Trapaceiro;  o 
que  trapaceia,  engana,  frau- 
da, comprando  ou  vendendo. 
Fraudulentus,  a,  zim. 
Adrubado,  da.  adj.  (ant.)  Cor- 
covado,   giboso,     disforme. 
Gibherosus,  a,  um. 
Adscribir,  a.  Aggregar;  alis- 
tar para  o  serviço  da  igreja. 
Adsidela.  /.   Adsidela;  mesa 
em  roda  da  qual  se  senta- 
vam os  fiamines  durante  os 
sacrificios.  Adsidela'.,  arum. 
Adstriccion.  /.  (ant.)  Adstric- 

ção.  V.  Astricción. 
Adstringente,  p.  a.,  (ant.)  de 

Adstringir. 
Adstringir.  a.  (ant.)  Adstrin- 
gir. V.  Astringir. 
Aduana.  /.  Aduana;  alfande- 
ga, casa  ¡Dublica  destinada 
para  registar  os  géneros  e 
mercadorias,  a  que  se  dá 
des23acho  de  consumo,  en- 
trada ou  saída.  Domus  pih- 
blica  mercium:  —  (germ.) 
covil  de  ladrões :  —  (germ.) 
bordel,  alcouce,  lupanar, 
casa  publica  de  prostituição. 
Lupanar,  aris:  —  (fig.fam.) 
Pasar  por  todas  las  adua- 
Qias;  passar  por  todas  as  adua- 
nas, terem  as  cousas  se- 
guido os  tramites  por  todos 
os  meios  correspondentes. 
Exactiori  trutinâ  expendi: 
—  bairro  fechado  onde  as- 
sistem os  christãos  (na  mou- 
rama). 
Aduanar,  a.  Aduanar;  regis- 
tar na  aduana  os  géneros  ou 
mercadorias ;  llagar  n'ella  os 
direitos.  Mercês  recensere 
vectigalia  pro  mercibus  sol- 
vere. 
Aduanero,  m.  Aduaneiro;  offi- 
cial  da  aduana.  Telonarius, 
piãjlicanus. 
Aduar,  m.  Aduar;  povoação  er- 


ADU 

ratica  dos  árabes;  é  com- 
posta de  tendas,  choças  ou 
Ijarracas  que  elles  levantam 
em  varios  logares,  segundo 
a  commodidade  dos  pastos. 
Attegice,  magalia,  tuguria: 
. —  conjuncto  de  tendas  ou 
barracas  que  os  ciganos  fa- 
zem no  campo  para  sua  ha- 
bitação, ^gyptiorura  erro- 
num  statio. 

Aducak.  m.  Barbilho;  seda  ex- 
terior do  casulo  do  bicho 
de  seda.  Serieum  honihicis 
capsulam  circumtegens: — 
seda  macho,  a  qvie  os  fran- 
cezes  dão  o  nome  de  ma- 
riage,  e  que  se  tira  do  ca- 
sulo formado  por  dois  ou 
mais  bichos,  e  também  o 
mesmo  casulo.  Serieum  ru- 
de:—  cadarço;  tela  feita 
com  a  seda  do  mesmo.  Tela 
ex  sérico  rude  texta. 

Aducción.  /.  (anat.)  Adduc- 
ção;  acção  de  approximar 
um  membro  á  linha  media- 
na:—  (phil.)  introducção  de 
uma  ou  de  muitas  proposi- 
ções assumptivas  em  uma 
demonstração. 

Aducie.  a.  (ant.)  Adducir; 
adduzir,  trazer,  levar,  con- 
duzir. Ducere,  portare: — 
ajuntar,  augmentar,  acres- 
centar. Aligere. 

Aducho,  cha.  p.  p.  (ant.)  ir. 
de  Aducir.  Adducido :  — adj. 
(ant.)  V.  Ducho. 

Aductor,  m.  (anat.)  Adductor ; 
musculo  que  leva  uma  parte 
do  corpo  para  o  eixo  ou  li- 
nha que  se  suppoe  dividir 
perpendicularmente  o  corpo 
em  duas  metades  iguaes,  ou 
que  leva  uma  parte  de  um 
membro  para  o  eixo  d'esse 
membro.  Adductor,  oris. 

Aduendado,  adj.  (fam.)  Que 
tem  as  propriedades  de 
duende. 

Adufe,  m.  Adufe;  instrumento 
com  soalhas,  especie  de  pan- 
deiro; é  um  quadro  oco  de 
madeira  leve,  coberto  de 
dois  pergaminhos,  tendo 
dentro  um  cascavel;  se- 
gur a-se  com  os  dedos  pol- 
legares  e  toca-se  com  to- 
dos os  outros.  Tympanum,  i. 

Adufero,  RA.  s.  Adufeiro,  o  que 
toca  adufe.  Tympanotriha, 
tympanistria. 

Aduja./,  (naul.)  Aducha ;  volta 


ADU 

da  amarra,  do  virador,  e  em 
geral  de  todos  os  cabos  quan- 
do estão  recolhidos.  Ruden- 
tis  funis  convolidi  spirai. 

Adujar,  a.  (naid.)  Aduchar; 
colher  a  amarra  ou  os  cabos, 
envolveudo-os  em  aduchas. 
liudentem  convolvere :  —  r. 
(naut.)  accommodar-se  em 
qualquer  sitio  por  estreito 
que  seja.  Angustim  accom- 
modare. 

Adula./.  (T.  do  R.  d' Ar.)  Ter- 
reno que  não  é  regado  regu- 
larmente. Locus  irrigationi- 
hus  carens: — V.  Dula. 

Adulación.  /.  Adulação,  acção 
e  eífeito  de  adular;  baixa 
lisonja,  louvor  falso.  Adida- 
tio,  onis. 

Adulador,  ra.  s.  Adulador;  o 
que  adula.  Adidator,  oris. 

Adular,  a.  Adular;  lisonjear, 
louvar  com  excesso,  dizer  ou 
fazer  o  que  se  julga  (pie  pode 
agradar  a  outro  ainda  con- 
tra a  rasão  e  contra  o  que 
se  entende.  Usa-se  algumas 
vezes  como  reciproco.  Adu- 
lari. 

Adulatorio,  a.  adj.  Adulato- 
rio;  adulativo,  lisonjeiro. 
Adidatorius,  a,  vm. 

Adulcir,  a.  (ant.)  Adoçar; 
dulcificar,  fazer  ou  tornar 
doce  o  que  era  amargo  ou 
salgado.  Edulcare,  dulce 
reddere. 

Adulear.  n.  Vozear,  bradai", 
gi-itar,  fallar  muito  alto.  Vo- 
ciferare. 

Adulero,  m.  V.  Dulero. 

Adulteración./.  Adulteração; 
fi\lsificação,  a  acção  de  cor- 
romper o  que  era  puro.  Adul- 
teratio,  onis. 

Adulterador,  ra.  s.  Adultera- 
dor; o  que  adultera.  J.(í»7¿e- 
rator,  oris. 

Adulterajiente.  adv.  Falsifi- 
cadamente. 

Adulterante,  p).  a.  de  Adulte- 
rar. 

Adulterar,  n.  Adulterar,  com- 
metter  adulterio.  Adultera- 
re:—  (fig.)  «.  falsificar,  cor- 
romper, viciar,  alterar.  Fal- 
sare,  corrumpere,  viciare. 

Adulterinamente,      adv.      m. 
Adúlteramente ;   com   adul- 
.  terio.  Cum  adulterio,  adulte- 
rino modo. 

Adulterino,  na.  adj.  Adulte- 
rino; de  adulterio,  que  pro- 


ADU 


45 


cede  ou  parte  de  adulterio. 
Adulterinus,  a,  um:  —  (fig-) 
falsificado,  fingido,  fals.o. 
Adulterinus,  adulteratus, 
supposititius. 

Adulterio,  m.  Adulterio;  vio- 
lação da  fé  conjugal,  ajun- 
tamento carnal  e  iDeccami- 
noso  de  pessoa  casada  coin 
outra  de  diíFerente  sexo,  ou 
de  duas  pessoas  casadas  uma 
com  outra.  Adulterium,  i. 

Adultero,  ra.  s.  Adultero;  que 
commette  adulterio.  Adid- 
ter,  era,  erum. 

Adulto,  ta.  adj.  Adulto;  que 
está  na  idade  da  adolescen- 
cia. Adultus,  a,  um. 

Adulzamiento.  rn.  Adoçamen- 
to;  acção  e  eífeito  de  ado- 
çar. 

Adulzar,  o.  (ant.)  V.  Endul- 
zar:— amaciar  os  metaes, 
torna-los  mais  brandos  e  fá- 
ceis de  trabalhar.  Mollire. 

Adulzorar,  a.  (ant.)  Adoçar; 
mitigar,  suavisar.  Edulcare, 
mitigare. 

Adumbración.  /.  (pint.)  Som- 
bra ;  côr  obscura  de  um  qua- 
dro. Umhrce,  arum. 

Adunacion.  /.  (ant.)  União; 
reunião.  Conjunctio,  onis. 

Adunar,  a.  Adunar;  unir, 
ajuntar,  congregar.  Usa-se 
também  como  reciproco. 
Conjiingere. 

Adunia,  adv.  m.  (ant.)  Adunia; 
cm  abundancia  de  toda  a 
parte.  Abunde. 

Adur.  adv.  m.  (ant.)  Adur; 
apenas,  mal,  diííicultosa- 
mente.  Difficilh,  cvgre. 

Adutiak.  n.  (ant.)  V.  Durar. 

Aduras.  adv.  m.  (ant.)  Adura. 
V.  Apenas. 

ADURtDo.  adj.  (fig.)  Aquecido. 
Concalefactus,  a,  um. 

Adurir.  a.  Abrazar;  queimar, 
causar  excessivo  calor.  Adu- 
rere. 

Aduro.  adv.  m.  (ant.)  Aduro. 
V.  Apenas. 

Adustible.  adj.  (ant.)  Adusti- 
vel;  que  se  pode  queimar, 
susceptível  de  arder.  Ad  ex- 
ardescendum  facilis. 

Adustion.  /.  Adustào;  força 
ou  acção  de  queimar  ou  aque- 
cer com  excesso.  Adustio, 
onis. 

Adustivo,  va.  adj.  (ant.)  Adus- 
tivo,  que  tem  força  ou  vir- 
tude de  queimar. 


46 


ADV 


Adusto,  ta.  p.  p.  ir.  (ant.)  de 
Adurir.  Adusto;  ardente, 
abrazado,  ateado  em  fogo. 
Adustus,  a,  um: — adj.  (fig. 
ant.)  Applica-se  aos  mora- 
dores das  regiões  muito  ex- 
postas aos  ardores  do  sol. 
Summo  calor  i  ohnoxius:  — 
(fig.)  melancólico,  intratá- 
vel, desabrido,  de  mau  hu- 
mor. Tetricus,  aspe.r: — (med. 
inus.)  Applicava-se  ao  san- 
gue, humores,  em  que  do- 
mina muito  calor  natural. 
Adustus,  a,  um. 
Adutaque./.  (aiit.jY\ov  ou  bei- 
jinho da  farinha  do  trigo.  Si- 
milago,  inis. 
Advena.  m.  Advena;  forastei- 
ro, estrangeiro.  Advena,  a\ 
Advenedizo,  za.  adj.  Adventi- 
cio; o  que  vem  de  fora,  de 
outro  paiz.  Diz-se  por  des- 
prezo de  qualquer  pessoa  que 
deixa  a  sua  patria  e  vem  es- 
tabelecer-se  em  terra  estra- 
nha sem. emprego  ou  officio. 
Exter,  extraneus:  —  estran- 
geiro, forasteiro.  Alienígena, 
cxternus:  —  (ant.)  idolatra 
ou  mahometano  convertido 
á  religião  catholica.  Frose- 
lytns. 
Advenidero,  ra.  adj.  (ant.)  V. 

Venidero. 
Advenimiento,   m.  V.  Venida: 
—    elevação,    exaltação    a 
grande  dignidade,  v.  g.,  ao 
throuo.  Ad  insignem  aut  su- 
premam   dignitatcm  adven- 
tus. 
Advenir,  n.  (ant.)  V.  Venir. 
Ad  venta  ja./,  (for.  p.  Ar.)  Pre- 
cipuo; o  que  o  herdeiro  não 
é  obrigado  a  trazer  á  colla- 
ção  quando  tem  coherdeiros. 
Melioratio,  jus  eligendi  ali- 
quid  ex  honis  defundi,  ante- 
quam  dividantur. 
Adventício,  adj.  (for.)  Adven- 
ticio; adquirido  por  doação 
ou   herança   collateral,    ou 
de  um  estranho.  Adventitia 
hona. 
Advento,  m.  (ant.)  V.  Venida, 

Llegada. 

Adventual.  adj.  Do  advento. 

Adveración.  /.  (ant.)  Aflirma- 

çâo ;  asserção,  certeza ;  acção 

de   assegurar,   de   aíKrmar. 

Assertio,  onis:  —  (ant.)  V. 

Certificación. 

Adverador.  m.  V.  Asevcrador. 

Adverar,  a.  (ant.)  Certificar; 


ADV 

assegurar,  dar  por  certa  al- 
guma cousa.  Affirmare. 
Adverbial,  adj.   (gram.)  Ad- 
verbial ;  da  natui'eza  do  ad- 
verbio. Ad  adverhium  perti- 
nens. 
Adverbialidad.  /.    Qualidade 
de  uma  palavra  tomada  co- 
mo adverbio. 
Adverbialmente.       adv.       m. 
(gram.)  Adverbialmente;  á 
maneira  de  adverbio.  Adver- 
bialiter. 
Adverbio,  m.  (gram.)  Adver- 
bio; parte  do  discurso  indi- 
clinavel  que  se  ajunta  aos 
verbos  e  aos  adjectivos  ¡jara 
modificar  e  determinar  a  sua 
significação.  Advcrbium,  H. 
Adversador,  m.  (ant.)  V.  Ad- 
versario, Contrario. 
Adversamente,  adv.  m.  Adver- 
samente; com  adversidade, 
desgraçadamente.  Adverse, 
infeliciter. 
Adversar,  a.  (ant.)  Adversar; 
oppor-se,  contrariar,  resistir. 
Hepugnare,   obstare,    obsis- 
tere. 
Adversario,  m.  Adversario;  o 
contrario,  inimigo.  Adversa- 
rius,  contrarius :  —  livro  de 
lembranças,     apontamentos 
de  diversas  noticias  e  mate- 
rias. Adversaria,  orum:  — 
adj.  (ant.)  V.  Adverso. 
Adversativo,  va.  adj.  (gram.) 
Adversativo ;  que  indica  con- 
trariedade,   limitação,    res- 
tricção.     Usa-se    commum- 
meute  na  terminação  femi- 
nina, e  applica-sc  ás  partí- 
culas que  denotam  alguma, 
opi^osição    e    contrariedade 
entre  o  que  precede  e  o  que 
se  segue.  Particidm  adcer- 
sativx. 
Adversidad,  /.   Adversidade ; 
successo  adverso  ou  contra- 
rio. Adver sitas,  atis:  —  es- 
tado desgraçado,  situação  ou 
condição  infeliz.  Fortuna  ad- 
versa. 
Adversión.  /.  (ant.)  Adversão. 
y.  Advertencia:  —  (ant.)  V. 
Aversión. 
Adverso,    sa.    adj.    Adverso; 
contrario,  desfavorável,  des- 
graçado.  Adversus,  contra- 
rius: —  (pões.)  defronte,  vi- 
rado para.  Adversus. 
Advertencia.  /.  Advertencia; 
acção  e  eífeito  de  advertir, 
conselho,  admoestação,  a^'i- 


AEC 

so.  Monitum,  i:  —  attenção, 
reparo,  consideração,  refle- 
xão. Attentio,  observatio,  con- 
sideratio. 
Advertidamente,  adv.  m.  Ad- 
vertidamente; de  proposito, 
de  caso  pensado,  com  conhe- 
cimento e  reflexão.  Considé- 
rate, consulto. 
Advertidísimo,  ma.  adj.  stip.  de 

Advertido.  AÚM^viíái^úmo. 
Advertido,  ^k.  p.  p.  àe  Adver- 
tir, e  adj.  Advertido ;  atten- 
to,  applicado,  que  repara  e 
observa  com  cuidado.  Adni- 
madversus,  a,  imi :  —  discre- 
to, avisado,  prudente.  Ex- 
pertús,  soler s. 
Advertimiento,    m.     Adverti- 

mento.  V.  Advertência. 
Advertir,  o.  Advertir;  atten- 
tar,  reparar,  notar,  fazer 
ver.  Attendere,  respicere:  — 
prevenir,  admoestar,  avisar, 
aconselhar.  Adnionere,  sua- 
dere:  —  r.  (ant.)  conhecer, 
notar,  reparar.  Notare. 
Adviento,  m.  Advento;  espaço 
de  quatro  semanas,  desde  o 
primeiro  domingo  dos  qua- 
tro que  precedem  ao  Natal 
até  a  vigilia  d'esta  festivi- 
dade, que  a  igreja  celebra 
em  memoria  dos  desejos  e 
esperanças  dos  antigos  pa- 
dres pela  vinda  do  Éedem- 
ptor  do  mundo.  Adventus,  us. 
Advocación.  /.  Advocação ;  in- 
vocação, titulo  sob  o  qual 
está  consagrado  um  templo 
catholico.  Tituli  qidbus  sa- 
cras imagines  dignoscimus 
et  veneramur:  —  (for.  ant.) 
V.  Avocación :  —  (ant.)  V. 
Abogada. 
Advocado,  m.  (ant.)  Advogado. 

V.  Abogado. 
Advocar,  a.  ant.  Advogar.  V. 
Abogar:  —  (for.  ant.)  \.  Avo- 
car. 
Advocatorio,  ria.  adj.   (ant.) 
V.  Convocatorio,  A  vocatoria. 
Adyacente,    adj.    Adjacente; 
confinante,  immediato,  jun- 
to, próximo.  Adjacens,  pro- 
ximus,  viciniis. 
Adyuntivo,  va.  adj.  (ant.)  V. 

Conjuntivo. 
Adyutorio,  m.  (ant.)  Adjuto- 
rio ;  ajuda,  auxilio,  soccorro. 
Adjutorium,  ii. 
Aechadero.  m.  Logar  destina- 
do para  alimi^ar  cereacs, 
como  trigo,  etc.  Loeus  pnr- 


AER 

rjanão  frumento  destinatus. 

Aechador,  RA.  s.  O  que  alim- 
pa os  cereaes.  Qui  frwnen- 
tnin  cribat. 

Aechadura.  /.  Alimpadura ; 
resto  do  grão  crivado.  E  mais 
usado  no  plural.  Açus,  eris. 

Aechar,  a.  Crivar;  limpar  com 
o  crivo  o  trigo  ou  outras  se- 
mentes. Frumentum  aut  alia 
semina  cribare :  —  (fi(/-)  pur- 
gar, purificar. 

Aecho,  m.  Acção  de  crivar  o 
trigo.  Frvmenti  expurgcdio. 

Aellas.  /.  pi.  (germ.)  Chaves. 

Aer.  m.  (ant.)  V.  Aire. 

Aéreo,  ea.  adj.  Aéreo,  perten- 
cente ao  ar,  ou  que  consta 
d'elle.  Aerius  vel  cereus:  — 
(fir/.)  fútil,  que  é  phantastico 
e  não  tem  solidez,  nem  fun- 
damento. Inanis,  vacuas, 
phantasticus. 

Aeriano,  na.  adj.  V.  Aéreo. 

Aérico,  ca.  adj.  Aerico;  diz-sc 
dos  mineraes  que  estão  ex- 
postos á  influencia  do  ar. 

Aerífero,  ka.  adj.  Aerífero; 
que  leva  ou  conduz  o  ar. 

Aerificación.  /.  Aerificação; 
acção  de  transformar  em  flui- 
do elástico  um  corpo  solido 
ou  liquido. 

Aerificado,  da.  adj.  V.  Sutili- 
sado. 

Aerificar.  (pJiys.  e  chim.)  Aeri- 
ficar; transformar  cm  fluido 
elástico  um  corpo  qualquer; 
fazer  passar  ao  estado  gazo- 
so  um  corpo  solido  ou  liqui- 
do :  —  r.  converter-se  cm 
gaz.  Diz-se  também  com- 
mummente  Gazificarse. 

Aeriforme,  adj.  (chim.)  Aeri- 
forme; que  tem  as  proj^ric- 
dades  physicas  do  ar.  Aeri 
similis.  Todos  os  gazes  são 
fluidos  aeriformes,  porque 
todos  têem  a  transparencia  e 
elasticidade  do  ar  atmosphe- 
rico. 
Aerinia.  /.  Aerinia;  vestido 
azul  que  vestiam  as  actrizes 
na  comedia  grega.  Vestis 
qua  comcedia  gra;ca  Mimce 
utahantnr. 
Aerodinâmica.  /.  (phys.)  Aero- 
dynamica;  parte  dajíhysica 
que  se  occupa  em  estudar 
os  phenomenos  dependentes 
da  i^ressâo  da  atmospliera. 
Aerofano,  na.  adj.  Aerópha- 
no;  transparente  ao  ar,  ou 
como  o  ar. 


AER 

Aerofilacio.  m.  Aerofilacio ; 
concavidade  subterrânea 
cheia  de  ar. 

Aerofobia./.  Aerophobia;  hor- 
ror ao  ar,  ou  antes  ao  asso- 
pi'0. 

Aiírófobo,  ba.  adj.  Aerophobo ; 
que  tem  horror  ao  ar. 

Aeróforo.  uA.adj.  (anat.)  Aero- 
phoro;  trachea  que  leva  o 
ar  para  o  interior. 

Aerognosia.  /.  (phys.)  Aero- 
gnosia;  estudo  das  proprie- 
dades do  ar. 

Aerografia.  /.  (phys.)  Aero- 
graphia;  parte  da  physica 
que  tem  por  objecto  a  des- 
cripção  do  ar. 

Aerografico,  ca.  adj.  Aero- 
grai>hico;  que  diz  respeito 
á  aerographia. 

Aerógrafo,  m.  Aerographo ; 
o  que  descreve  o  ar. 

Aerohidro.  adj.  Aerohydro. 
Diz-se  de  um  corpo  ucco, 
que  encerra  lun  liquido  ou 
uma  bolha  de  agua. 

Aerolito,  m.  Acrolitho;  mas- 
sas mineraes  inflammadas 
que  baixam  da  atmosphcra, 
com  alguma  detonação.  Os 
acrolithos  rebentam  com  es- 
trondo, e  dividcm-se  n'um 
maior  ou  menor  numero  de 
fragmentos,  que,  caindo  com 
violencia,  penetram  na  terra 
na  profundidade  de  varias 
braças. 

Aekolojia.  /.  Aerologia;  tra- 
tado sobre  o  ar  e  suas  pro- 
priedades. 

Akromancia.  /.    Aeromancia; 
arte  de  adivinhar  por  meio 
dos  phenomenos  atmospheri- 
cos.  Dicinatio  ex  eis  quxe  in 
re  observantur. 
AeromÁntico,  ca.  s.  Aeroman- 
tico;  que  pertence  á  aero- 
mancia. Aeromantes,  is. 
Aekomel.  m.  V.  Maná. 
Aerometria.    /.    Aerometria; 
parte  da  physica  que  trata 
do  ar  e  ensina  a  calcular-lhe 
os  effeitos. 
Aerométrico,  ca.  adj.  Acrome- 
trico;  que  diz  respeito  á  aero- 
metria. 
Aerómetro,   m.   (phys.)  Aeró- 
metro; instrumento  próprio 
para  calcular  a  condensação 
c  peso  do  ar.  Instrzimentum 
oeris  densitati  dim,etiend(C. 
Aeronauta,  m.  Aeronauta;  o 
que  navega  no  ar  com  o  au- 


AFA  47 

xilio  do  aeróstato.  Aerius  na- 
vigator. 
Aeronáutico,  ca.'  adj.  (phys.) 
Aeronáutico ;  que  pertence  á 
aeronáutica. 
Aeróstata,  adj.  (phys.)  Y.Aero- 

nauta.  Aerostático. 
Aerostática.  /.  (phys.)  Aeros- 
tática; parte  da  physica  que 
trata  da  elevação  dos  corpos 
na  atmosphera. 

Aerostático,  ca.  adj.  (jjhys.) 
Aerostático;  que  se  refere  á 
aerostática. 

Aerostatmio.  m.  (phys.)  Aeros- 
tathonio,  especie  de  baróme- 
tro, inventado  por  Maga- 
lhães em  1765,  para  calcular 
as  variações  do  peso  e  tem- 
peratura da  atmosphera. 

Aesmar.  a.  (ant.)  V.  Asmar. 

Afabilidad.  /.  AíFabilidade ; 
suavidade,  doçura,  agrado 
na  conversação  e  trato,  cor- 
tezia,  benignidade.  Affcdñli- 
tas,  comitas. 

Afabilísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Afable.  Valdh  affabilis. 

Afable,  adj.  Afiavel ;  agradá- 
vel, benigno,  brando  e  cor.: 
tez  no  trato  c  conversação. 
Affahilis,  gratus :  —  (ant.) 
que  SC  pode  ftillar. 

Afablemente,  adv.  m.  Affavel- 
mente ;  com  benignidade, 
{igvadaxelmente.  Ajfabiliter, 
comiter. 

Afabuladok.  m.  (ant.)  V.  Fa- 
hiilista. 

Afaça.  /.  V.  Almorta. 

Afackr.  a.  (ant.)  Aftazer;  acos- 
tumar; tratar,  communicar, 
familiarisar.  Usava-se  tam- 
bém como  reciproco.  Assue- 
facere. 

Afacimiento.  m.  (ant.)  Fami- 
liaridade; communicação, 
trato.  Familiaritas,  atis. 

Afaicionado.  da.  adj.  (ant.)Y. 
Agestado. 

Afalagar.  a.  (ant.)  V.  Hala- 
gar, t 

Afalago.  m.  (ant.)  V.  Halago. 

Afalecee.  n.  (ant.)Y.  Falle- 
cer. 

Afamado,  da.  p.  ]).  (ant.)  de 
Afamar,  e  adj.  Afamado,  que 
tem  boa  fama:  — V.  Famo- 
so: —  (ant.)  V.  Hambriento. 

Afamar,  a.  fa?íí.j  Afamar;  fa- 
zer celebre  e  famoso,  dar 
grande  nome  e  fama.  Nomeu 
faceré.  É  usado  também  co- 
mo reciproco. 


48 


AFA 


Afán,  m.  Afán ;  esforço  dema- 
siado, fadiga,  anciedade.  La- 
bor  improbus:  —  (ant.)  tra- 
balho corporal  excessivo. 
Operarms  labor. 

Afanadamente,  adv.  in.  Com 
afaii,  trabalho,  fadiga,  cui- 
dado. Anxiè. 

Afanado,  da.  adj.  Afanado; 
afadigado.  Fatigatus,  a  um. 

Afanador,  ra.  s.  O  que  se  afa- 
na; o  que  se  fatiga  muito 
em  qualquer  trabalho.  An- 
xih  labori  incumbens. 

Afanar,  n.  Afanar;  fatigar 
em  algum  trabalho,  procu- 
rar com  muita  anciã  e  fadi- 
ga. Fatigari.  Usa-se  mais 
commummeute  como  recipro- 
co: ■ —  (ant.)  trabalhar  cor- 
poralmente. Afanar,  afanar 
y  minea  medrar;  rif.  que 
dá  a  conhecer  a  desgraça  de 
algumas  pessoas  que,  por 
mais  trabalho  e  diligencia 
que  façam,  nunca  melho- 
ram de  fortuna.  Incassnm 
laborare,  frustra  fortuna 
obsistere. 

Afaneso.  m.  V.  Arseniato  de 
cobre. 

Afaniptero,  RA.  adj.  Aphani- 
ptero ;  que  não  tem  azas.  Qui 
alas  non  habet. 

Afanita.  f.  Aphauite;  familia 
de  rochas  pyroxenicas. 

Afanitico,  ca.  adj.  Aphaniti- 
co;  que  contém  aphanite. 

Afanóptero,  RA.  adj.  (hist.  nat.) 
Aphanóptero;  que  tem  azas 
de  cor  sombria. 

Afanoso,  sa.  adj.  Afanoso,  tra- 
balhoso, penoso,  laborioso. 
Solicitus,  ccrumnosus:  —  fa- 
tigado.  Anxius,   fatigatus. 

Afanóstema.  /.  (bot.)  Âpha- 
nóstema;  genero  de  rainun- 
culaceas  anemoneas. 

Afaquita.  m.  Afaquis.  Diz-se 
entre  os  árabes  dos  peregri- 
nos que  não  habitam  em 
Meca. 

Afartak.  a.  (ant.)  Fartar;  sa- 
ciar, manter.  Satiare. 

Afascalajuento.  m.  A  acção  e 
eifeito  de  eimnédar. 

Afascalador,  RA.  s.  O  que  em- 
méda.  Qui  in  fasces  compo- 
nit. 

Afascalar.  a.  (agr.  Ar.)  Em- 
médar ;  fazer  no  campo  mon- 
tes de  trigo  de  trinta  feixes. 
In  fasces  componere. 

Afasia./.  (pML)  Aphasia;  iu- 


AFE 

decisão,  incerteza,  estado  do 
espirito  a  respeito  de  uma 
l^rojjosição  problemática. 

Afe.  m.  (bot)  Afe;  polysodio 
da  índia. 

Afeado,  da.  adj.  Afeiado,  des- 
figurado, tornado  feio.  Di- 
formis,  e:  — censurado,  cri- 
ticado: —  corrigido.  Nota- 
tus,  reprehensus :  (fig)  dene- 
grido, desacreditado,  diffa- 
mado.  Infamia  ftagratus. 

Afeador,  RA.  s.  Afeiador;  que 
afeia,  que  desfigura.  Qui  de- 
turpat :  — ■  diffamador,  vitu- 
perador, calumniador.  Ca,- 
lumniator,  oris. 

Afeamiento,  m.  Afeiamento; 
acção  e  eifeito  de  afeiar,  ca- 
lumniar, diñ'amar.  Denigra- 
tio,  onis. 

Afear.  a.  Afeiar;  causar  feal- 
dade, fazer  feio  e  disforme, 
deslustrar.  Deturparc:  — 
vi  tuperar .  Vituperare. 

Afeblecerse,  r.  (ant.)  Enfra- 
quecer-se;  debilitar-se;  adel- 
gaçar-se,  emmagrecer.  Ma- 
crescere. 

Afeca.  /.  (ant.)  V.  Ejercito. 

Afección.  /.  Afíeição;  afíecto, 
inclinação,  j)ropensão  do  ani- 
mo. Affectus,  animi  inclina- 
tio:  —  affecção;  commoção, 
impressão  que  faz  uma  cou- 
sa em  outra,  causando-lhe 
alguma  alteração  ou  mu- 
dança. Affectio,  onis :  —  (as- 
tr.)  alteração,  mudança  em 
o  aspecto  ou  situação  dos 
astros  a  respeito  da  terra : 
—  (fig.)  modificação  ou  al- 
teração que  experimenta  um 
corpo :  —  (math.  ant.)Y.  Pro- 
priedade: —  (med.)  enfer- 
midade; alteração  da  saúde 
por  uma  causa  qualquer. 
Affectio,  ònis. 

Afecionar.  a.  (ant.)Y.  Aficio- 
nar. 

Afectación.  /.  AtFectaçâo ;  ac- 
ção e  efieito  de  affectar.  Af- 
fectatio:  —  cuidado  dema- 
siado e  vicioso,  attençào  re- 
prehensivel,  artificio,  primor 
excessivo  e  estudado  nas  pa- 
lavras, acções,  gestos.  Artifi- 
ciimi,  ii  —  desejo  immodera- 
do  de  alguma  cousa.  Chqyi- 
ditas  acris  et  fortíssima :  — 
corrupção  do  estylo;  acon- 
tece sempre  que  os  esciñpto- 
res  usam  frequentemente  de 
palavras  e  phrases  que  não 


AFE 

exprimem  com  exactidão  as 
idéas. 

Afectadamente,  adv.  m.  Af- 
fectadamente ;  com  aífecta- 
ção.  Cum  affectatione. 

Afectado,  da.  adj.  Afíectado; 
que  ixsa  de  aiiectação,  feito 
com  aíFectação.  Exquisitus 
nimis :  —  inquietado.  Ango- 
ribus  confectus;  molestia  af- 
fectus. 

Afectador,  ra.  s.  Affectador; 
o  que  affecta.  Affectator. 

Afectar,  a.  Afíectar ;  fazer  de- 
masiado estudo  nas  pala- 
vras, movimentos  e  adornos, 
de  forma  que  não  se  tornem 
criticados.  Verba,  gestum  Jia- 
bitum  studiosius  exquirere: 

—  fingir  ou  desejar  parecer 
o  que  não  é.  Fingere,  simu- 
lare: — V,  Anexar:  —  fazer 
impressão  uma  cousa  com 
outra  causando  n'ella  algu- 
ma alteração.  A^fficere,  com- 
movere:  (ant)  appetecer  e 
procurar  alguma  cousa  com 
desejo  e  ardor.  Aliquid  opta- 
re, cupere. 

Afectillo.  m.  dim.  de  Affecta. 

Afectísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Afecto.  Amantissimus,  ami- 
citiã  conjunctissimus,  valde 
henevolus. 

Afectivo,  va.  adj.  Affectivo; 
o  que  pertence  ao  aífecto  ou 
procede  d'elle.  Affectus  ple- 
nus,  ciendis  affectibus  ido- 
neus. 

Afecto,  m-  Aífecto;  qualquer 
das  paixões  do  animo,  como 
ira,  amor,  odio,  etc.  Diz-se 
mais  commummeute  do  amor 
ou  carinho.  Animi  affectio : — 
(med.)  afiecção.  Passio,  onis : 

—  (pint)  expressão  e  viveza 
da  acção  que  se  dá  á  figura. 
Vivida  gestus  imago,  ad  vi- 
vum  expressa :  —  adj.  pro- 
penso, inclinado  a  alguma 
pessoa  ou  cousa.  Benevolens 
alicui,  sive  ad  aliquam  rem 
p)ronus,  propensus :  — appli- 
ca-se  algumas  vezes  ás  pos- 
sessões ou  rendas  que  estão 
sujeitas  a  alguma  obrigação. 
Addictus,  obnoxius. 

Afectuosamente,  adv.  m.  Affe- 
ctuosameute,  com  aífecto. 
Amanter,  benevole. 

Afectuosísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Afectuoso.  Afíectuosissimo. 
Bcnevolentissimus,  amantis- 
simus. 


AFE 

Afectuosidad.  /.  AflFectuosida- 
de;  cariulio,  benevolencia. 
Bcnevolentia,  gratia. 

Afectuoso,  sa.  adj.  Affectuo- 
so;  carinhoso,  amoroso,  be- 
névolo, aôavel.  Benevolus, 
blandus. 

Afeitadera.  /.  (aut.)  V.  Peine. 

Afeitadillo,  la.  adj.  dim.  de 
Afeitado. 

Afeitador,  ra.  s.  (ant.)  Affei- 
tador;  o  que  enfeita.  Qui 
ornat. 

Afeitamlento.  m.  V.  Afeite. 

Afeitar,  a.  Afíeitar;  oruar, 
adereçar,  compor  com  enfei- 
tes alguma  pessoa.  Diz-sc 
geralmente  das  mulheres,  e 
é  usado  como  r.  Fucare  pi- 
gmentis:  —  barbear;  fazer 
ou  cortar  a  barba.  Tondere 
barbam:  — cortar  e  igualar 
as  plantas,  fallando  de  jar- 
dins. Virgidta  mqiialiter  de- 
tondere:  — tosquiar  as  cri- 
nas e  pontas  da  cauda  das 
cavalgaduras.  Tondere  ju- 
bam  et  caudam :  —  (ant.J.  di- 
rigir, instruir.  Dirigere. 

Afeite,  m.  Affeite;  euíeite,  or- 
nato, adereço,  adorno.  Diz- 
se  geralmente  do  que  usam 
as  mulheres  no  rosto  e  gar- 
ganta pai"a  parecerem  bem. 
Fiicus. 

Afelio,  s.  (astron.)  Aphelio*,  o 
ponto  da  orbita  da  terra,  e 
de  um  planeta,  no  qual  a 
distancia  d'este  planeta  ao 
sol  é  a  maior  possivel.  Aplie- 
lios. 

Afelpado,  da.  adj.  Felpudo  ;  o 
que  está  tecido  em  forma  de 
pelúcia.  Instar  seriei  lanií- 
ginosi  contextus:  —  (fifh) 
o  que  é  parecido  á  pelúcia. 
Lana. 

Afelpar,  a.  Avelludar;  dar  a 
felpa  macia  de  velludo,  a  te- 
cidos, a  papel,  etc. :  —  (naut.) 
rechear. 

Afejunacion.^  /.  Afemi nação; 
acção  e  cfieito  de  afeminar; 
molleza  do  afeminado.  Effe- 
minatio. 

Afeminadamente,  adv.  m.  Afe- 
minadamente; com  afemina- 
ção.  Ejfeminate. 

Afeminadillo,  la.  adj.  dim.  de 
Afeminado. 

Afeminado,  da.  adj.  Afemina- 
do; que  é  parecido  á  mu- 
lher pelas  suas  acçues  e 
adornos,  e  também  se  diz 


'  AFE 

das  cousas  que  téem  esta  si- 
milhança.  MoUis,  e.ffemina- 
tus. 

Afejun amiento,  m.  V.  Afemi- 
nación. 

Afeminar,  a.  Afeminar;  debi- 
litar, enfraquecer,  tirar  o 
animo  varonil,  reduzir  ao 
genio  e  melindres  da  mu- 
lher; fazer  perder  a  ener- 
gia da  alma  própria  do  va- 
rão. Ejfeminare.  É  usado 
também  como  reciproco. 

Aferes,  m.  (ant.  Ar.)  Aferes; 
negocios  ou  dependencias. 

Aféresis.  /.  (gram.)  Aphéri- 
sis;  figura  de  grammatica, 
que  tira  a  letra  ou  syllaba 
do  princiíjio  da  dicção. 

Aferidor,  ra.  s.  (ant.)  Aferi- 
dor; o  que  afere.  Mensura- 
rum  oe.stimator;  ponderum 
explorator. 

Aferir.  «.  (a7it.J  A/erir;  mar- 
car os  pesos  e  as  medidas 
que  hão  de  servir  para  as 
vendas  publicas,  e  declarar 
como  estão  conformes;  exa- 
minar a  exactidão  das  ba- 
lanças. Mensuras,  pondus 
examinare. 

Afermosear.  V.  Hermosear. 

Aferradamente,  adv.  n.  Afer- 
radamente ;  pertinazmente, 
obstinadamente.  Fertinaci- 
ter. 

Aferrado,  da.  adj.  Aferrado; 
obstinado,  pertinaz.  Obstina- 
tns. 

Aferrador,  ra.  s.  Agarrador;  o 
que  agarra  ou  prende. 

Aferram  [ento.  m.  Acção  e  cf- 
feito  de  aferrar.  Fortis  et 
vcdida  conipressio. 

Aferrar,  a.  Aferrar;  agan-ar 
ou  llegar  com  força.  Üsa-se 
também  como  neutro.  Forti- 
ter  .^tr  ingere :  —  (naid)  colher 
a  véla  dobrando-a  em  cima 
da  verga,  e  seguraudo-a  com 
uma  especie  de  facha,  que 
se  chama  tomador.  Também 
se  diz  Aferrar;  ferrar  as 
bandeiras  do  navio,  lan- 
cha, etc.,  quando  estas  se 
dobram  no  mastaréu  para 
que  não  vão  soltas.  Vela 
coutraliere  et  antenas  alliga- 
re:  —  (naut.)  segurar  a  em- 
barcação no  porto,  deitando 
ferros  ou  ancoras.  Jactis  an- 
choris  navem  retiñere:  — 
(ant.  fig.)  adoptar;  ahraçar 
alguma  opinião  ou  partido. 


j_-V 


AFl 


49 


etc. :  —  r.  prender-se,  segu- 
rar-se,  pegar-se  fortemente 
uma  cousa  com  outra.  Diz- 
se  das  embarcações  quando 
se  juntam  umas  ás  outras 
com  arpéus.  JS^aves  sese  mu- 
tuo inuncare:  —  (fig-)  insis- 
tir com  tenacidade  em  al- 
gum parecer  ou  opinião.  Te- 
naciter  adhcerere  cdicui  sen- 
tentio}. 

Aferrojar.  a.  V.  Aherrojar. 

Aferventar,  a.  V.  Herventar. 

Afervorizar,  o.  V.  Enfervori- 
zar. 

Afestonado,  adj.  Enfestado. 
Diz-se  dos  pannos  dobrados 
ao  meio  na  sua  largura,  e 
assim  enrolado^  na  peça. 

Afetería.  /.  (ant.)  Linha  tra- 
çada á  entrada  do  estadio 
que  marcava  o  ponto  de  par- 
tida dos  gladiadores. 

Afiador,  ra.  s.  Fiador;  pessoa 
que  celebra  qualquer  con- 
trato de  fiança ;  que  afiança 
outra,  e  se  obriga  a  pagar 
jior  ella,  ou  a  desempenliar 
a  obrigação  contrahida.  Vas, 
adis. 

Afiamiento.  m.  Acção  e  effeito 
de  assegurar. 

Afianzado,  a.  a/Ij.  Afiançado; 
garantido,  abonado. 

Afianzador,  a.  s.  Afiançador; 
que  afiança.  Qiii  pro  aliquo 
spondit. 

Afianzar,  o.  Afiançar;  ficar 
por  fiador  de  alguém.  Pro 
aliquo  .spondere :  —  segurar, 
firmar  com  pregos,  cordas, 
etc.  Firmare  aliquid  fimi- 
biis,  clavis. 

Afiar.  a.  (ant.)  Assegurar, 
afiançar  a  alguém  que  se 
lhe  não  fará  injustiça. 

Apiblar.  a.  V.  Abrochar. 

Afice.  m.  (aid.)  Inspector  dos 
impostos  sobre  a  seda. 

Afición.  /.  Afleição;  afíecto, 
amor,  inclinação  a  alguma 
pessoa  ou  cousa.  Amor,  stu- 
dium:  —  V  Ahinco,  Effica- 
cia. 

Aficioxadamfn'te.  adv.  Afíei- 
çoadamente ;  com  affeição, 
afí^ectuosamente,  com  bene- 
volencia, amisade.  Benevole, 
sitmma  volúntate. 

Aficionado,  da.  adj.  Afteiçoa- 
do;  o  que  tem  muita  afíeição 
por  alguma  cousa.  Alicui  rei 
deditus: — o  que  é  instruido 
em  alguma  arte  sem  nunca 


50  AFI 

a  ter  aprendido.  In  aliqua 
disciplina  curióse  edoctus. 

Aficionamiento.  n.  V.  Afición. 

Aficionar,  a.  Afteiçoar;  cau- 
sar affeição,  insi^irar  amor 
ou  boa  vontade,  fazer-se  be- 
névolo, commover  os  affe- 
ctos.  Alicer e,  trahere:  —  r. 
cobrar  affeição  a  alguma 
cousa.  Alicujvs  rei  amorc 
tralii. 

Afidianos.  m.  pi.  (Zool.)  Afi- 
dianos;  familia  de  hemipte- 
ros. 

Afidifago,  GA.  adj.  (Zool.) 
Aphidifago;  que  vive  de  la- 
gartas. 

Afijacion.  /.  V.  Fijación. 

Afijado,  da.  s.  V.  Ahijado  ó 
Ahijada. 

Afijadura.  /.  V.  Fijación. 

Afijamiento.  m.  V.  Fijación, 
Prohijamiento. 

Afijar,  a.  (ant.  p).  Ar.)  V.  Fi- 
jar. 

Afijik.  V.  V.  Fijar. 

Afijo,  ja.2)-2>-  ?'''•.  V.  Afijar: 
— adj.  gram.  Api)lica-se  á 
syllaba  ou  letra  que  em  al- 
gumas liuguas,  como  a  he- 
braica, se  juntam  no  fim  de 
algumas  vozes. 

Afiladera.  /.  (cos.)  Aguçadei- 
ra;  pedra  de  afiar.  Cos,  otis. 

Afiladísimo,  a.  adj.  snj).  de 
Afilado.  Afiladissimo.  Valdh 
actdits. 

Afilado,  da.  adj.  Afilado,  de- 
licado, ãe\f:;ado.  Delicatns,  a, 
um:  —  adelgaçado  pelo  corte 
oh  pela  ponta.  Scindendo  aul 
pundendo  apius. 

Afilador,  ra.  s.  Amolador;  o 
que  amola,  afia.  Reddens 
acutum. 

Afiladura.  /.  Afiação;  a  ac- 
ção e  efieito  de  afiar.  Achis 
acuendi: —  (ant.)  fio  de  al- 
guma arma  ou  instrumento 
cortante.  Acies  fervi: — fio 
de  uma  arma  cortante. 

Afilamiento,  m.  Afilamento; 
magreza  do  nariz  ou  da 
cara.  Attenuatio : — acção  de 
amolar,  afiar.' 

Afilantropía.  /.  Ai^hilanthro- 
pia;  primeiro  grau  da  me- 
lancolia; aversão  á  convi- 
vencia social,  esquivança  da 
conversação  ou  trato.  Vita 
ferina. 

Afilar.  Afiar ;  amolar,  adelga- 
çar pelo  corte  ou  ponta  qual- 
quer instrumento  cortante, 


AFI 

v.g.,  a  espada,  a  navalha, 
etc.  Acuere:  —  r.  (fig.)  afi- 
lar-se,  adelgaçar-se,  diz-se 
em  relação  á  cara  ou  ao  na- 
riz. Macrescere. 

Afiliación.  /.  Affilliação;  ad- 
missão em  qualquer  ordem, 
corporação,  instituto  etc.  Li 
aliqu  em  ordin  em  cooptatio: — 
associação;  sociedade,  com- 
panhia, convocação  de  va- 
rias pessoas  que  se  unem 
para  algum  fim  commum. 
Societas,  atis. 

Afiliado,  adj.  Afíilliado;  asso- 
ciado em  qualquer  socie- 
dade.  Societate    conjuncius. 

Afiliar,  a.  Filliar;  admittir, 
alistar.  Admitiere:  —  ado- 
ptar, associar.  Adoptare. 

Afilagranado,  da.  adj.  Afila- 
granado;  feito  de  filagrana 
ou  parecido  com  ella.  Artis 
argentaria;  t  enuissimus  opus: 

—  (fig.)  Diz-se  das  pessoas 
¡Dcqueuas,  delgadas  de  corpo, 
e  miúdas  de  feições.  Homun- 
culus  gracilis,  exilis,  tenui 
fade. 

Afiligranar,  a.  Trabalhar  em 
filagrana.  Oims  aureum  vel 
argentum  filatim  laborare: 

—  polir,  lustrar,  brunir, 
formosear,  embellezar,  or- 
nar, enfeitar. 

Afillajuento.  m.  Perfilhamen- 
to;  adopção.  ^.áo^J^zo,  onis. 

Afielar,  a.  Perfilhar;  adoptar 
alguém  por  filho  ou  filha. 
Sibi  filiuin  adoptare. 

Afilón.  ???.  Afiador;  ¡leça  de 
aço  que  se  usa  para  afiar  as 
ferramentas  cortantes.  Fe?-- 
ramentam  cidtus  acuendis. 

Afilosofado,  da.  adj.  Philoso- 
pho ;  indej^endente,  e  despre- 
zador  das  opiniões  dominan- 
tes e  das  honras  e  cargos 
públicos.  Singidaris,  decaite- 
ror um  judicio  et  moribus  nil 
curaus:  —  (fig-)  a2)hilosoi5ha- 
do;  applica-se  vulgarmente 
ao  que  afí"ecta  uma  condu- 
cta extravagante,  e  que  se 
encontra  com  os  usos,  costu- 
mes e  opiniões  recebidas  na 
boa  sociedade.  Affectatus, 
longe  alius  li  cwteris  homi- 
nibus. 

Afin".  m.  Affim;  parente  por 
afifinidade.  Afiinis. 

Afinación.  /.  Afinação ;  acção 
e  efíeito  de  afinar.  Operis 
perfectio,  absohitio. 


AFI 

Afinadamente,  adv.  m.  Afina- 
damente; com  delicadeza, 
lierfeitamente.  Exacte,  ex- 
quisife. 

Afinado,  da.  adj.Y.  Fino:  — 
(ant.)  fenecido  ou  acabado. 

Afinador,  ra.  s.  Afinador,  o 
que  afina.  Perfector,  o¡ms 
absolvens :  —  chave  de  ferro 
com  que  se  afinam  alguns 
instrumentos  de  corda.  Cia- 
vis  quà  citharae  chordae  ten- 
dentur  aid  laxuntur. 

Afinadura.  /.  V.  Afinación. 

Afinamiento,  m.  V.  Finura: 
— V.  Afinación. 

Afinar,  a.  Afinar;  aperfeiçoar, 
l)ôr  alguma  cousa  no  ulti- 
mo ponto  da  sua  perfeição. 
Perficere,  summam  reiattin- 
gei'e:  —  harmonisar  bem  a 
voz  e  os  instrumentos  com 
as  notas  musicaes.  Modida- 
ri :  —  purificar  os  metaes  no 
crysol,  separando  d'elles  a 
escoria  ou  mistura,  e  fazen- 
do-os  subir  de  quilate.  Me- 
talla  ad  puríim  excoquere. 

Afincable,  adj.  (ant.)  Que  se 
deseja  e  procura  com  ardor. 

Afincadamente,  adv.  m.  Afiin- 
cadamente;  instantemente, 
pertinazmente,  com  ardor. 
Enixc. 

Afincado,  da.  adj.  (ant.)  Afíin- 
cado;  constante,  pertinaz. 

Afincamiento,  m.  (ant.)Y.  Ahin- 
co:— (ant.)  vexação,  violen- 
cia. Vexatio,  onis: — ancie- 
dade,  afilicção,  angustia. 

Afincar,  a.  (ant.)  Perseverar; 
insistir,  instar  com  ardor  e 
efíicacia ;  forçar,  importunar, 
jDerseguir.  Instare,  urgere: 
— fitar,  pôr  os  olhos  em  al- 
guém. Occidos  in  aliquevi  de- 
figere. 

Afinco,  m.  (ant.)  V.  Ahinco. 

Afinidad.  /.  Affinidade;  ¡ja- 
rentesco  contrahido  jjor  al- 
liança  das  familias  dos  côn- 
juges; relações  do  padrinho, 
madrinha,  compadre  e  coma- 
dre. Affinitas,  atis: — analo- 
gia ou  similhança  de  uma 
cousa  com  outra.  Analogia, 
similitudo : — (chim.)  força 
com  que  se  attrahem  reci- 
procamente as  moléculas 
dos  corjDos,  e  se  unem  mais 
ou  menos  estreitamente.  At- 
tractio  seu  affinitas  corpus- 
colorum. 

Afino  jar.  a.  (ant.)  Fazer  ajoe- 


AFI 

Ihar,    mandar   pôr   de  joe- 
lhos:—  r.    ajoelhar-se.    Ge- 
nua  fledere. 
Afinojamiento.  m.  (anf.)  Ajoe- 
Ihação,  geimflexáo;  a  aceáo 
de  ajoelhar. 
Afion.  m.  (bot.J  Amphiâo;  sy- 
nonymo  de  opio :  — (pharm.) 
electuario  que  tem  por  base 
o  opio. 
Afirmación.  /.  Affirmação ;  ac- 
ção e  efieito  de  affirmar.  As- 
sertio. 
Afirmad  AMENTÉ,  adv.  m.  Affir- 
madamente;  com  firmeza  ou 
segurança,  com  aflinco,  reso- 
lutamente. Firme,  firmiter. 
Afirmador,  RA.  s.  Affirmador; 

o  que  affirma.  Asseverans. 
Afirmamiento.  m.  V.   Afirma- 
ción:—  (p.  Ar.)  ajuste  que 
se  fazia  com  qualquer  creado 
antes  de  o  admittir  cm  casa. 
Fadum   inter   domiaum   et 
famidum. 
Afirmante,  jj).  o.  de  Affirmar. 
Afíirmante;  que  affirma,  sus- 
tenta a  parte  afirmativa  da 
questão.    Asseverans,    asse- 
reiís. 
Afirmanza.  /.    (ant.)  V.    Fir- 
meza. 
Afirmar,  a.  Firmar;  fazer  fir- 
me, fixo,  estável,  seguro.  Fir- 
mare:—  (fig.)  affirmar,  asse- 
gurar, certificar,  asseverar. 
Asseverare,     asserere: — n. 
(ant.  p.  Ar.)  habitar,   resi- 
dir. Domicilium  figere:  —  r. 
firmar-se,  estribar-se.  Tnniti. 
Afirmarse   en    los  estribos: 
firmar-se    nos    estrilóos :  — 
confirmar  o  que  se  affirmou, 
insistir,  persistir.  Confirma- 
re:—  (esg.)  pôr-se  em  guar- 
da contra  os  golpes  do  adver- 
sario. Enscm  in  adversarii 
fadem  ãiredum  tencre. 
Afirmativa.  /.  Affirmativa.  V. 

Afirmación. 
Afirmativamente,  adv.  m.  Af- 
firmativamente,  com  asseve- 
ração, com  affirmação.  Affir- 
mative,  asseveranter. 
Afirmativo,  va.  adj.  Affirma- 
tivo;  que  affirma  ou  asseve- 
ra; que  contém  affirmação. 
Afiirmativus,  a,  um. 
Afistolarse.    r.    Afistular-se; 
formar-se,  fazcr-se  uma  fis- 
tula. Fistulam  ageje. 
Afiuciar.    a.    (ant.)    Afiusar; 
inspirar  confiança,  dar  espe- 
rança <>u  segurança  de  ai- 


AFL 

guma  cousa.  Excitare,  inci- 
tare. 
Afiusarse.  r.  (ant.)  V.  Afian- 
zarse. 
Aflacar.    a.    (ant.)    Afracar; 
aft-ouxar,  enfi-aquecer,  debi- 
litar. Debilitare:  —  n.  (ant. 
fig.)  V.  Flaquear. 
Aflamar,  a.  (ant.)  V.  Encender. 
Aflaquecerse.  r.  (ant.)  V.  En- 

Jiaquecerse. 
Aflato,   m.   (ant.)  V.   Soplo, 

Inspiración. 
Afleitar.  o.  (ant.)  V.  Fletar. 
Afletamiento.  m.  (ant.)  Freta- 
mento. V.  Flete. 
Afletar.  a.  (ant.)  V.  Fletar. 
Aflicción.  /.  Afflicção;  pena, 
tormento,    angustia,    senti- 
mento   ou    magua    grande. 
Afflictio,  angor. 
Aflictísimo,   ma.  adj.  sujJ.  de 

Aflicto.  Afflictissimo. 
Aflictivo,  va.  adj.  Afflictivo; 
que  causa  afflicção,  que  af- 
flige.  Applica-se    ás    penas 
corjíoraes  impostas  pela  jus- 
tiça.   Quidquid    affidionem 
corpori  parit. 
Aflicto,  ta.  jj.  p.  ir  de  Afligir 
e  adj.  (poet.)  Afflicto.  Affli- 
ctns,  a,  nm. 
Aplícente,  p).  j).  (ant.)  de  Afli- 
gir. Affligentc;  que  afflige. 
Afligirle,  adj.  (ant.)  (¿ue  af- 

fiige ;  que  causa  afflicção. 
Afligidamente,  adv.  m.  Affli- 
gidamente;  com  afflicção,  de 
modo  afflictivo.  A^gro  ani- 
mo. 
Afligidísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Afligido.  Affligidissimo.  Val- 
de  afflicfns. 
Afligido,  da.  j?).  ^?.  de  Afligir 
c  adj.  Affligido;  que  padece 
afflicção.  jErnmna  lahorans. 
Afligiente.  adj.  Affligento. 
Afligimiento,  m.  Affligiuiento. 

V.  Aflicción. 
Afligir,  a.  Affligir;  angustiar, 
mortificar,  causar  ¡^ena  ou 
sentimento.   Affligere,    cru- 
ciarc. 
Aflojador,  RA.  s.  Regulador ; 
—  (termo  de  tecelão)  instru- 
mento que  serve  de  fazervol- 
tar  o  cylindro,  para  enfezar 
ou  rela.\ar  a  cadeia. 
Aflojadura.  /.  (ant.)  V.  Aflo- 

jamiento. 
Aflojamiento,     m.     Afrouxa- 
mento;   acção   e  efieito  de 
afrouxar.  Laxio,   laxamen- 
fiini. 


AFO  51 

Aflojar,  a.  Afrouxar;  desen- 
tezar  a  corda  ou  cousa  simi- 
Ihante  que  está  retezada; 
alargar,  soltar  o  que  está 
apertado,  dar  folga.  Laxa- 
re, remitiere:  —  n.  fazer-se 
frouxo,  relaxar-se.  Remitie- 
re: —  (fig-)  entibiar,  dimi- 
nuir o  fervor  e  applicaçào 
que  se  tinha  em  alguma  cou- 
sa. Aflojar  en  sus  pretensio- 
nes, en  el  estudio:  afrouxar 
nas  suas  pretensões,  no  es- 
tudo. Defervere,  tepescere. 
Aflojístico,  ca.  adj.  Aphlogis- 
tico;  que  arde  sem  chamma. 
Aflomideo.  adj.  (bot.)  Aphlo- 
mideo ;  que  não  tem  cortiça. 
Aflorado,  adj.  V.  Pan  aflora- 
do. Floreado. 
Afloxar.  a.  (invs).  V.  Aflojar. 
Afluencia./.  Affluencia,  abun- 
dancia, copia,  quantidade. 
AJfluentia,  ce:  —  (fig-)  fa- 
cundia ou  abundancia  de  ex- 
pressões. Copia,  abundan- 
tia  verborum. 

Afluente.  adj.  Affluente^ 
abundante  em  expressões  ou 
palavras.  Verbis  afliuens. 

Afluir,  n.  V.  Confluir:  — ■ 
(med.)  Diz-se  dos  humores 
quando  convergem  para  este 
ou  aquelle  ponto  da  econo- 
mia animal.  Affluere. 

Aflujo,  to.  (med.)  Affluxo;  con- 
corrência de  humores.  Fl,u- 
xuni,  i. 

Aro.  7n.  Caverna;  antro,  gruta, 
Antrum,  i,  caverna,  a'. 

Afodar.  o.  Encovar;  metter, 
occultar,  esconder  em  algu- 
ma cova.  In  cavernam  con- 
jicere,  terree  infodare. 

Afodia.  m.  Afodia,  insecto  co- 
leojítero. 

Afofado,  da.  adj.  Afofado. 
V.  Fofo. 

Afofar,  o.  Afofar;  fazer  fo- 
fo. E  também  usado  como 
reciproco.  Mollem  faceré. 

Afogamiento.  m.  (ant.)  Afo- 
gamento; acção  e  efieito  de 
afogar.  V.  Ahogamiento. 

Afogar,  a.  (ant.)  V.  Ahogar: 
—  r.  (ant.)  V.  Ahogarse. 

Apollador,  KA.  s.  O  que  toca 
o  folie.  Qui  follibus  afflat. 

Afolladura.  /.  Assopradura; 
acção  e  efteito  de  assojjrar 
com  o  folie. 

Afollamiento,  to.  V.  Afolladu- 
ra. 

Afollar,  a.  Assoprar  com  o 


52 


AFO 


folie.  Ignem  folUMis  afflare: 

—  (fi9-)  dobrar  á  maneií-fi  de 
folie.  Piteare:  —  (ant.)  mal- 
tratar. É  também  usado  co- 
mo reciproco:  —  (fig.  ant.) 
corromper,  viciar,  estragar: 

—  (ant.  alv.J  edificar,  con- 
struir sem  as  regras  da  arte. 
Contra  pro'ceptaartis  mdifi- 
eiumstrue.re:  —  r.  (ant.  alv.J 
V.  Ahuecarse,  Avejigarse. 

Afollonar.  a.  Acobardar,  en- 
fraquecer alguém.  Alicnjus 
anhnum  flectere. 

Afondable.  a/Jj.  (ant.)  V.  Fon- 
dable. 

Afondak.  a.  (ant.)  V.  Ahon- 
dar: —  (navt.)  afundar, 
submergir,  metter  no  fundo 
ou  a  pique.  Snbmergere:  — 
n.  (ant.)  submergir-se,  ir-se 
ao  fundo.  Era  também  usa- 
do como  reciproco. 

Afonía.  /.  (med.)  Aphonia; 
suppressão  da  voz,  impossi- 
bilidade de  produzir  sons. 
Voeis  suppressio. 

Afono.  adj.  (med.)  Aphonico, 
que  não  produz  som. 

Aforadak.  a.  (ant.)  V.  Hora- 
dar. 

Aforado,  da.  p.  p.  de  Aforar 
e  adj.  Aforado-,  que  tem  fo- 
ros, privilegios  e  isenções, 
que  se  lhe  concederam  ¡Jor 
graça  particular.  Foro  pe- 
cidiari  gaudens. 

Aforador.  m.  Aforador;  o  que 
afúra.  Doliorum  vini  ant 
aliarum  mercinm  mstimator. 

Aforamiento,  m.  Aforamento; 
acção  e  efteito.  de  aforar. 
^stimatio,  onis. 

Aforar,  a.  Aforar-,  dar  ou  to- 
mar de  aforamento  ou  em- 
phyteosis  alguma  proprie- 
dade ou  predio,  principal- 
mente rustico.  Agrmi  sub  an- 
nua  pensione  dare  vel  reci- 
pere:  —  avaliar  o  vinho  e 
quaesquer  géneros  e  merca- 
dorias para  se  fixarem  os  di- 
reitos que  devem  pagar.  JEs- 
timare  mercês  ad  exigenda 
veciigalia:  —  (ant.)  conce- 
der direitos,  privilegios  a 
uma  cidade,  província,  etc. 
Concederé  per  beneficivm  et 
gratiam. 

Afokcar,  a.  (ant.)  V.  Ahorcar. 

Aforisma.  /.  (alveif.)  Aforis- 
ma ;  tumor  que  se  forma  nos 
auimaes  jjela  rujitura  ou  di- 
latação de  uma  veia  ou  de 


AFO 

uma  arteria ;  é  o  mesmo  que 
o  aneurisma  no  homem.  Ex 
hixatnra  tumor  in  bestiis. 

Aforismo,  m.  Aphorismo;  sen- 
tença, máxima,  regra  geral, 
enunciada  em  poucas  pala- 
vras. E  de  grande  uso  entre 
os  médicos.  Aphorismus,  i. 

Aforístico,  ca.  adj.  Aphoristi- 
co;  em  aphorismos,  que  per- 
tence aos  aphorismos.  Ad 
aphorismos  pertinens. 

Afornecer.  a.  (ant.)  Fornecer. 
V.  Proveer. 

Aforo.  m.  Medição  e  avaliação 
do  vinho  e  de  outros  géne- 
ros para  o  pagamento  dos 
direitos.  Merciíim  taxatio  ad 
vectigalia  persolvenda. 

Aforra.  /.  (ant.)  Alforria. 
V.  Manumisión. 

Aforrado.  adj.Y.  Mamtmitido. 

Aforrador,  ra.  s.  Forrador;  o 
que  deita  forros  cm  alguma 
cousa.  Sartor,  oris. 

Aforradura.  /.  (ant.)  V.  Afor- 
ro. 

Aforramiento.  «i.  (ant.)  Afor- 
ramento.  V.  Manumisión. 

Aforrar,  a.  Forrar;  pôr  forro 
no  vestido  ou  em  qualquer 
outra  roupa.  Dúplice  tela 
vestem  sarcire :  —  guarnecer 
de  pelle  qualquer  vestido. 
Vestem  pelUbus  instruere: 
—  (ant.)  V.  Ahorrar,  Manu- 
mitir:— r.  fori-ar-se,  eurou- 
par-se.  Multa  túnica  sese  in- 
duere: — r.  (fr.  fam.)  Afor- 
rarse bien  ó  bravamente: 
comer  bem  e  beber  melhor. 
Afórrese  usted  con  ello,  ó 
bien  se  puede  aforrar  con 
ello;  loe.  fam.  com  que  al- 
guém manifesta  o  des2orezo 
que  faz  de  uma  cousa  que 
não  se  lhe  deu  quando  a  pe- 
dia e  depois  se  lhe  ofíerece 
intemi^estivamente.  Serò  ac- 
cedis ;  tibi  habe. 

Aforkecho,  cha.  adj,  (ant.) 
V.  Horro,  Libre,  Desemba- 
razado. 

Aforro,  m.  V.  Forro. 

Afortalado,  da.  adj.  (ant.) 
V.  Fortalecido. 

Afortalar.  a.  (ant.)  V.  Forta- 
lecer, Rehustecer. 

Afortunadamente,  adv.  m. 
Afortunadamente;  com  for- 
tuna, felizmente.  Fortúnate. 

Afortunado,  da.  p.x>-  de  Afor- 
tunar, e  adj.  Afortunado; 
feliz,  ditoso,  favorecido  da 


AFR 

fortuna.  Foriunatus,  felix: 
— (ant.)^  .Borrascoso,  Tem- 
pestuoso :  —  (ant.)  infeliz, 
desgraçado.  Miser,  era, 
erum. 

AfortOnamiento.  m.  (ant.) 
V.  Fortuna. 

Afortunar,  o.  Afortunar;  fa- 
zer feliz  ou  ditoso.  Beare. 

Aforzarse.  r.  (ant.)  V.  Esfor- 
zarse. 

Afosarse,  r.  (mil.)  Defender- 
se, fazendo  algum  fosso.  Fos- 
sa m^iniri. 

Afotista.  adj.  Aphotista;  que 
cresce  e  vegeta  ao  abrigo  do 
sol. 

Apoyar,  a.  (ant.)  V.  Ahoyar. 

Afragar.  m.  (ant.)  Cardenilho ; 
verdete.  Viridis  color. 

Afragatado,  da.  adj.  (naut.) 
Similhante  a  uma  fragata. 
Diz-se  dos  navios.  Similis 
lemho. 

Afrailado,  da.  adj.  (fig.)  Fra- 
desco ;  parecido  com  o  frade 
ou  próprio  de  frade. 

Afrailar,  a.  Decotar;  desca- 
beçar, cortar  os  ramos  su- 
pérfluos ás  arvores.  Expu- 
tare. 

Afrancae.  a.  (ant.)  V.  Ahor- 
rar. 

Afrancesado,  da.  p.  p.  de 
Afrancesar,  e  ad,j.  Afrance- 
zado ;  que  imita  com  affecta- 
ção  os  costumes  ou  modas 
dos  fraucezes.  Gallicos  mo- 
res affectans,  Galliam  redo- 
lens. 

Afrancesar,  a.  Afrancezar; 
fazer  que  pareça  francez. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

Afratfxarse.  r.  Associar-se, 
aggregar-se,  entrar  para  al- 
guma irmandade.  Ad  socie- 
tatem  admitti. 

Afrechadura.  /.  (int.)  V.  Sal- 
vado. 

Afrecho,  m.  (p.  And.  e  Extr.) 
V.  Salvado. 

Afrenillar.  a.  (naut.)  Atar 
com  estropo  os  remos.  Re- 
mos strophis  religare. 

Afrenta.  /.  Affi-onta;  acção 
ou  dito  de  que  resulta  des- 
honra ou  descrédito; injuria, 
insulto.  Dá-se  também  este 
nome  á  infamia  que  se  se- 
gue da  sentença  que  se  im- 
põe ao  réu  nas  causas  cri- 
mes. Dedecus,  ignominia: 
—  (ant.)  notificação,  intima- 


AFR 

cão:  —  (ant.)  perigo,  traba- 
lho:— (ant.)  valentia,  esfor- 
ço. 

Afrentacion,/.  (ant.JY.  Afron- 
tacion. 

Afrentadamente,  adv.  m.fant.) 
V.  Afrontadamente. 

Afrentar,  a.  Aíñ'ontar;  causar 
affronta,  ultrajar,  injuriar, 
insultar,  deslioiu'ar,  Injuriis 
afficere  :  —  (ant.)  requerer, 
admoestar,  intimar;  — -por 
em  aperto  ou  perigo:  — n. 
(ant.)  Y.  Confinar: — r.  en- 
vergonhar-se.  Ruhescere. 

Afrentosamente,  adf.  m.  Aí- 
frontosamente,  ignominiosa- 
mente, com  aífronta.  Ignomi- 
niose. 

Afrentosísimo,  ma.  adv.  sup.  de 
Afrentoso.  Affi'ontosissimo. 
Valdh  ignominiosas. 

Afrentosisimamente.  adv.  sup. 
Affrontosissimamente,  inui 
affrontosamente.  Valde  ir/no- 
miniose. 

Afrentoso,  sa.  adj.  AflProutoso; 
ignominioso,  injurioso,  que 
causa  aftronta.  Ignominio- 
siis,  a,  um. 

Afretado,  da.  adj.  Diz-se  dos 
galões  de  oiro  ou  de  prata  que 
imitam  ao  que  os  liespanhoes 
diamam  fres. 

Afretar,  o.  (naut.)  Alimpnr; 
varrer,  esfregar  as  embar- 
cações. Navim  converrere, 
inundare. 

Afreza.  /.  (ant.)  V.  Afresa. 

Africa.  /.  (geo)  Africa;  é  uma 
das  cinco  partes  do  mundo, 
limitada  ao  norte  ¡lelo  Me- 
diterráneo; ao  oriente  pelo 
oceano  oriental,  mar  Verme- 
lho e  isthmo  de  Suez;  ao  sul 
pelo  mar  da  Ethiopia;  e  ao 
occidente  pelo  oceano  atlán- 
tico. África,  a'. 

Africana.  /.  (bot.)  Africana; 
flor  da  Africa,  chamada  an- 
tigamente cravo  da  ludia. 

Africano,  na.  adj.  Africano;  o 
natural  de  Africa,  perten- 
cente á  Africa.  Africanus, 
a,  tim. 

Africo,  m.  Africo;  vento  que 
sopra  da  Africa  entre  o  aus- 
tro e  o  zephyro ;  oes-sudoeste. 
Africus,  i. 

Afribonado,  da.  adj.  Afrisuado ; 
de  feição  e  corjaulencia  de 
frisão.  Fortiori  et  corpulen- 
to eguo  similis. 

Afrito.  m.  Aphrito;  insectn. 
8 


AFR 

Afro,  fra.  adj.  (ant.)  Afro.  V. 
Africano. 

Afrodina.  /.  Nome  dado  ao  co- 
bre. 

Afrodisia.  /.  Ajjhrodisia;  pu- 
berdade; idade  apta  para  a 
geração. 

Afrodisiaco,  ca.  adj.  (med.) 
Aphrodisiaco;  que  excita  o 
appetite  venéreo,  o  amur  li- 
bidinoso. 

Afrodisiasmo.  m.  (med.)  Aphro- 
disiasmo ;  actu  venéreo,  coito. 

Afrodisiografia./'.  Aphrodisio- 
graphia;  descripção  dos  pra- 
zeres venéreos. 

AfrodisiogrÁfico,  ca.  adj. 
Aphrodisiogi'aphlco;  que  diz 
respeito  á  aphrodisiographia. 

AfrodisiÓgrafo,  fa.  adj.  Aplu-o- 
tlisiographo;  que  descreve 
os  i^razeres  venéreos. 

Afroditografia.  /.  (astron.) 
Aphroditographia,  descri- 
pção do  pbineta  Venus. 

AfroditogrÁfico,  ca.  adj.  (as- 
tron.) Aphroditogi-aphico ; 
que  diz  respeito  ú  aphrodi- 
tographia. 

Afrouo.  adj.  Escumoso;  coljer- 
to  de  escuma. 

Afrüforo.  m.  Aphroplioro;  ge- 
nero de  insectos  homipteros. 

Afronila./.  (hot.)  Aphronilla; 
planta  diurética. 

Afronitro.  m.  (cliim.)  Aphro- 
nitro;  flor,  escinna  de  nitro, 
nitro  depurado. 

Afrontaciox.  /".  (ant.)  Confron- 
tação; lado  de  uma  cousa 
que  faz  face  a  outra,  ou  que 
conflua  com  ella. 

Afrontadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Aberta,  francamente,  fac(í 
a  face. 

Afrontado,  da.  ^j.^í.  de  Afron- 
tar, c  adj.  Afl'rontado;  aflli- 
cto,  reduzido  a  aperto;  que 
está  em  perigo  ou  trabalho. 
Dole.ns,  entis. 

Afrontador,  ra.  s.  (ant.)  V. 
Afrentador. 

Afrontamiento.  m.  (ant.)  Con- 
frontação; acção  e  eff"eito  de 
confrontar.    . 

Afrontar,  a.  (ant.)  Encarar, 
reparar;  acarear,  por  duas 
pessoas  em  fi'ente  uma  da 
outra  para  aclarar  uma  ver- 
dade; confrontar,  comparar, 
conferir,  cotejar  imia  cousa 
com  outra.  Usava-se  tam- 
bém como  neutro :  —  (ant. 
/o?'.j  requerer,  citar :  — (ant.) 


AFU  53 

V.  Afrentar: — (ant.)  lançar 
em  rosto  algum  crime  ou  de-  # 
Hcto:  — n.  ant.  V.  Alindar, 
Confinar. 

Afrosai.ino.  m.  (min.)  Aphro- 
salina;  especie  de  gesso  em 
estrias  muito  finas. 

Afrqsinia.  /.  (med.)  Aphrosi- 
nia;  desarranjo  das  faculda- 
des intellectuaes. 

Afruenta./.  (ant.)Y.  Afrenta: 
— (ant.jY.  Rerpierimiento : — 
V.  Peligro,  Trabajo,  Afrenta. ' 

Afruentar.  a.  (ant.  for.)  Ad- 
moestar,  advertir.  Monerc. 

Afruento.  m.  (ant.)  Y.  Recon- 
vención, Amenaza. 

Afta./,  (med)  Aphta;  peque- 
na chaga  superficial  e  re- 
donda que  nasce  na  boca, 
principalmente  das  creancas 
de  peito,  por  causa  do  de- 
masiado calor  do  leite. 

Aftoso.  adj.  (med.)  Aphtoso; 
complicado  ou  acompanhado 
de  aphtas. 

Afuciado,  da.  p.  p.  de  Afuciar, 
e  adj.  (ant.)  (abrigado  por 
contrato. 

Afuciar.  a.  (ant.)  Y.  Afinciar. 
Usava-se  também  como  re- 
cipr(Jco. 

Afuer.  adv.  (ant.)  Segundo  o 
costume;  segundo  as  leis,  o 
direito,  o  uso.  More,  nsu,  ju- 
re. Afiier  de  mi  tierra;  se- 
gundo ■  o  uso  do  meu  jiaiz. 
Afner  de  hombre  de  bien; 
a  titulo  de  homem  de  bem. 

Afuera,  adv.  1.  Fóra ;  da  parte 
exterior.  Vengo  de  afuera; 
^'enllo  de  fóra.  Extra,  afe- 
ris: —  adv.  m.  publicamente, 
Hs  claras,  abertamente.  Fa- 
lam, aperte:  — V.  Fuera  de : 
— •  (ant.)  Y.  Además:  — 
Afuera,  ó  Afuera  afuera, 
fóra  fóra,  expressão  para 
deixar  livre  o  ti'ansito  ou  des- 
])ejar  algum  logar.  Procid. 
esto,  discedife: — m.pl.  arre- 
dores ;  parte  exterior  de  \\m 
povo.  Circnmjacentia  loco: 
—  Afueras  de.  adv.  (ant.)  Y. 
Fuera  de,  á  mas  de :  —  adv. 
m.  (ant.)  En  afuera:  afora, 
á  excepção  de.  Praiter. 

Afueras,  m.  (jjI.)  Arredores, 
arrabaldes. 

Afuero,  m.  (ant.)  Y.  Aforo. 

Afufa.  /.  Fuga,  fugida;  esca- 
patoria. Fuga,  n\ 

Afufar,  n.  (fam.)  Escapar;  fu- 
gir. Alguuias  vezes  é  usado 


54  AGA 

como  reciproco.  Fiigere,  eva- 
dere. 

Afufox.  711.  (germ.)  Efiàigio; 
escapatoria,  fugida.  Effu- 
ffium,  ii. 

Afumada./,  (ant.)  V.  Ahumada. 

Afumado,  p.  p.  do  Afumar,  e 
adj.  V.  Habitado. 

Afumar,  a.  (ant.)  V.  Ahumar: 
— (ant.)  V.  Encender. 

Afusado,  da.  adj.  (ant.)  Afu- 
sado ;  em  forma  de  fuso. 

Afusión./.  Aflusao-,  acção  e  cf- 
feito  de  deitar  um  liquido 
sobre  qualquer  corpo.  Aff'u- 
sio,  onis. 

Afusionak.  a.  Fazer  ou  prati- 
car uma  afiusão.  Aspergeré. 

Afuste,  m.  (art.)  Reparo;  peca 
de  madeira,  sobre  a  qual  des- 
cansa o  canhão,  segurando-o 
pelos  ¡nunhòes  com  braça- 
deiras de  ferro.  Tormenti 
bellici  lignea  compages. 

Apuyentak.  a.  (ant.)V .Ahuyen- 
tar. 

Afuziado.  (¿nus)  V.  Afuciado. 

Afuziar.  a.  (inus)  V.  Afuciar. 

Agí.  m.  (hist)  Agá  ou  Aghá ; 
titulo  que  os  turcos,  kova- 
rezmenios  e  mogoles  dào  a 
quasi  todos  os  officiaes  da 
corte  do  gi-âo-seuhor  e  dos 
seus  exércitos,  e  aos  gover- 
nadores das  praças  abaixo 
dos  bachás. 

Agabanzo.  m.  V.  Agavanzo. 

Agabe.  m.  (zool.)  Agabe;  espe- 
cie de  coleóptero. 

Agacéfalo.  /.  (7i.  nat.)  Aga- 
céphalo;  especie  de  coleó- 
ptero. 

Agachadiza.  /.  Narceja;  ave 
palustre,  maior  que  o  tordo, 
branca  e  parda,  de  bico  com- 
prido. Dii-se-Uie  o  nome  de 
agachadiza,  porque  ordina- 
riamente está  em  arroios  e 
logares  pantanosos,  onde  se 
agacha  e  esconde.  Scolopax 
gallinago :  —  (fr.  fam.)  Ha- 
cer la  agachadiza  ;  acção  de 
occultar-se  ou  esconder-se 
para  não  ser  visto.  Clamsuh- 
ripi. 

AgachxVdo.  ./'.  (avf.fam.)  Astu- 
cia; treta,  iwtinào.  Dexteri- 
tas,  atis. 

Agacharse,  r.  Agacliar-se; 
abaixar-se,  inclin,ar-se  para 
o  chão,  encolhendo  o  corpo. 
Sese  curvare:  —  (fig.)  deixar 
passar  algum  contratempo 
sem  defendcr-se,  para  tirar 


AGA 

depois  melhor  partido.  Tem- 
pori  serviré. 

Agada. /.  Agada;  instrumento 
de  vento  de  que  usam  os 
abyssinios. 

Agalactia.  /.  (med.)  Agalacia 
ou  agalache;  faíta  de  leite 
nos  23eitos.  Lactis  inopia. 

Agalbanado,  da.  adj.  V.  Gal- 
banoso. 

Agalgado,  da.  adj.  Agalgado ; 
similhante  ao  galgo ;  que  tem 
o  corpo  delgado  como  o  de  um 
galgo.  Delicatus,  a,  %mi. 

Agalibar.  a.  (naut.)  Esqua- 
driai". Ad  noymam  dirigere. 

Agalla./.  (Jjot.)  Gralha;  excres- 
cencias produzidas  sobre  di- 
versas partes  dos  vegetaes 
pelas  picadas  de  alguns  in- 
sectos que  deixam  os  ovos 
nas  chagas  resultantes  das 
mesmas  picadas.  Galla,  ce: 

—  guelras ;  certas  partes 
entre  a  cabeça  e  o  corpo  dos 
peixes,  que  lhes  servem  para 
a  respiração.  Branchiw, 
arum : — (alveit.)  mormo,  hu- 
mor grosso  que  sáe  das  ven- 
tas dos  cavallos.  Crassior 
equi  pituita :  —  (alveit.)  tu- 
mor na  junta  das  pernas  dos 
cavallos.  Tumor  in  articulis 
equorum:  —  pZ.  (ant.)  aga- 
Ihas ;  aquellas  partes  que  in- 
teriormente estão  na  entrada 
da  garganta  do  liomem  e  ou- 
tros animaes,  immediatas 
á  noz,  e  similhautes  á  ga- 
lha do  cypreste.  Tonsillce, 
arum :  —  nas  aves,  os  lados 
da  cabeça  que  correspondem 
ás  fontes.  Avium  témpora: 
Agallas  de  ciprés;  maçã 
de  cypreste.  Cupressi pilula : 
Agallas  de  junco;  rosa  bra- 
va, galhas  da  roseira  brava. 
liosa  silvestris. 

Agallado,  da.  adj.  (tint.)  Met- 
tido  em  tinta  de  galhas  moi- 
tlas  para  tomar  cor  negra. 
Gallis  iritis  infusum. 

Agalladura.  /.  (ant.)  Y.  Gal- 
ladura. 

Agallato.  7n.  (chim.)  Gallato; 
nome  genérico  dos  saes  que 
forma  a  combinação  do  acido 
galhico  com  os  gazes. 

Agallico.  adj.  Clalhico  (acido) ; 
procedente  da  noz  de  ga- 
lha. 

Agallón,  m.  augm.  de  Agalla : 

—  conta  de  prata  oca  á  ma- 
neira de  galhas,  de  que  cos- 


AGA 

tumam  a  fazer  enfiadas  as 
noivas  das  aldeias;  conta 
grande  de  madeira  que  se 
punha  nos  rosarios.  Globulus 
argenteus  aut  ligneus. 

Agallüela.  /.  dim.  de  Agalla. 

Agalmatolito.  m.  (Iiist.  nat.) 
Agalmatolitho,  pedra  da  Chi- 
na de  que  se  fazem  figm-as 
grutescas. 

Agama.  adj.  (bot.)  Agamo ;  epi- 
theto  dado  ás  plantas  que  não 
têem  oi-gãos  sexuaes,  e  cu- 
jos  corpúsculos  reproducti- 
vos não  são  verdadeiras  se- 
mentes:—  in.  (h.  nat.)  espe- 
cie de  lagarto  da  America; 
e  applica-se  também  a  uma 
divisão  do  reino  animal  que 
comprehende  os  molluscos 
sem  órgão  copulador  macho, 
dos  quaes  cada  individuo  se 
fecunda  a  si  mesmo. 

Agamí,  m.  (li.  nat.)  Agami ;  ave 
da  America  meridional  do 
comprimento  de  dois  pés, 
com  as  pernas  altas,  bico 
um  pouco  abobadado  e  có- 
nico; plumagem  denegrida. 
Chamaram-liie  alguns  aga- 
mi de  Cayenna  e  trombe- 
teiro. 

Agamia./,  (bot.)  Agamia ;  classe 
que  comprehende  os  vegetaes 
que  têem  órgãos  sexuaes. 

Agamitar.  a.  (mont.)  Contrafa- 
zer, imitar  a  vo2  do  gamo 
\)QqvLeno.DamultevoGem,imi- 
tari. 

Agamuzado,  da.  adj.  Acamur- 
çado, de  côr  de  camurça,  cur- 
tido com  curtiment(j  de  anta. 

Agamuzar.  Cl.  Acamurçai-; pre- 
parar as  pelles  como  se  faz 
á  eamiu'ca.  Rupi  caprarum 
2)ellitim  more  cor  ia  subigere. 

Aganar.  a.(inus.)Y.  Enajenar. 

Agangrenarse,  r.  V.  Gangre- 
nar se. 

Aganisto.  m.  (It.  nat.)  Aganis- 
tho;  genero  da  familia  doa 
lepidópteros  diurnos. 

Agapa.  /  Agapa;  comida  re- 
ligiosa dos  primeiros  chi"i- 
stàos.  Primuum  christiano- 
rum  cibus. 

Ágape.  /.  Ágape;  festim  de 
caridade  que  os  primeiros 
christãos  faziam  para  man- 
terem entre  si  a  união  e  con- 
cordia. Pia  charistia. 

Agapetas.  /  (2)1.)  Agájjetas; 
nome  que  se  dava  antiga- 
mente ás  mulheres  que  vi- 


AGA 

viam  em  coimnunidado  por 
motivos  de  dcA^oção  e  frater- 
nal caridade. 

Agarbado,  da.  adj.  V.  Gar- 
boso. 

Agarbanzado,  da.  aãj.  Que  se 
assimilha  ao  garbanzo,  grão 
de.  bico.  Ciceri  similís. 

Agarbanzar,  n.  (j).  Mure.)  Bro- 
tar ;  rebentar,  deitar  botões, 
fallando  das  arvores.  Gem- 
mare. 

Agarbarse,  r.  Agacliar-se;  os- 
conder-se.  Hiimi  strato  cor- 
pora se  occulere,  se  ahdere. 

Agaebizonak.  a.  (p.  Vcd.)  Eu- 
gavelar,  enfeixar,  atar  cm 
gavelas  o  trigo.  Manipidos 
cvmvlare. 

Agareno,  na.  adj.  Agareno  5 
descendente  de  Agar.  V.  Ma- 
hometano. 

Agariceo,  cea.  adj.  (bot.)  Aga- 
riceo;  que  se  assimilha  p.o 
agárico. 

Agariciforme,  adj.  (bot.)  Aga- 
riciforme;  que  tem  a  forma 
do  agárico.  Agárico  similis. 

Agárico,  m.  (bot.)  Agárico;  ge- 
nero de  plantas  parasitas  da 
familia  dos  cogumelos,  que 
nasce  nos  troncos  das  arvo- 
res velhas.  Agariemn,  i.  Dis- 
tiuguem-se,  principalmente, 
duas  especies:  o  agárico 
branco  ou  bastardo,  o  o  agá- 
rico do  carvalho.  Bideivs 
agaricwn. 

AGARicómE.  adj.  (bot.)  V.  Af/a- 
riceo. 

Agaricola.  adj.  Agaricola. 
,Diz-se  dos  insectos  que  vi- 
vem nos  agáricos. 

Agarraderas.  /.  (pi.  naid.)  V. 
Chaveta. 

Agarradero,  m.  (fam.)  Aza  ou 
cabo  de  qualquer  cousa. 
Ansa,  mamdmwn:  —  parte 
pela  qual  pode  agarrar-se 
um  corpo.  Pars  cujnscumque 
corporis,  qnm  ansam  2)raíbet : 
— (nant.)  ancoradouro,  logar 
próprio  para  as  embarcações 
lançarem  ferro.  Opportu- 
nus  jaciendce  ancorai  locais 
commoratur. 

Agarrado,  da.  adj.  p.  p.  de 
yl<7a)-rc/-.  Agarrado ;  que  lan- 
çou mào  de  alguma  cousa  e 
se  agarrou  a  ella: — mesqui- 
nho, miserável.  Avarus,  p>e- 
cunice,  tenax. 

Agarrador,  ra.  s.  Agarrador; 
o  que  agarra.  Prehendens,  en- 


AGA 

tis:  —  (fam.)  beleguim,  xl^;- 
pariior,  lictor. 

Agarradura.  /.  V.  Asidura. 

Agarrafar.  a.  (fam.)  Pegar; 
agarrar,  prender,  apertar 
com  força.  Usa-se  mais  com- 
mummente  como  reciproco. 
Manu  comprehendere,  cor- 
rÍT>ere. 

Agarrajia.  /.  V.  Garrama. 

AGARKAMncNTO.  vi.Y .  Asimiento. 

Agarrante,  p.  a.  de  Agarrar, 
e  adj.  Agarrante ;  que  agarra. 
Prehendens,  entis. 

Agarrar,  a.  Agarrar ;  prender, 
empolgar.  Prehendere,  inf er- 
re mamem.  —  (fam.)  Agar- 
rar a  imo  de  los  cabezones; 
apanha-lo  descuidado : — va- 
ler-se  de  qualquer  meio  ou 
recm'so  por  frivolo  ou  peri- 
goso que  seja,  para.  lograr  e 
conseguir  o  que  se  intenta. 
Agarrarse  de  vn  hierro  ar- 
diendo, de  un  clavo:  servir- 
se de  um  meio,  mesmo  arris- 
cado, para  ter  bom  éxito. 
Agarrarse  de  un  pelo;  tirar 
partido  da  mais  pequena  cir- 
cumstancia ,  do  mais  leve  pre- 
texto. Ansam  aliqíiid  facien- 
di  arripere:  —  (tau.)  Agar- 
rarse bien  á  la  tierra,  diz- 
se  da  cavallo  doce  de  boca 
c  prompto  emi  todas  as  suas 
saídas. 

Agarro,  m.  Y.  Agarramiento. 

Agaruochador.  m.  (tan.)  Agar- 
rochador;  o  que  agarrocha. 
Qid  taurnm  sjñcnlo  jíctit. 

Agarrochar,  o.  (tau.)  Agar- 
rochar; ferir  os  touros  com 
garroclia  ou  outra  arma  simi- 
Ihante.  Pilo  avt  spicfido  tan- 
ros  petcre:  —  (navt.)  agar- 
runchar,  apertar,  atar  com 
garranchos  as  bolinas,  os  pa- 
paficos;  inti'oduzir  o  garran- 
cho, unir,  ligar.  Ad  nnmel- 
lam.  vcrsatilem  alligare. 

Agarrochear,  a.  (ant.JV.  Agar- 
rochar. 

Agakrotadoií,  ra.í.  o  que  agar- 
rota. 

Agarrotamiento,  m.  Acção  e 
effeito  de  agarrotar. 

Agarrotar,  a.  Arrochar ;  aper- 
tar fortemente  os  fardos,  o 
fjue  de  ordinario  se  faz  com 
um  pau  chamado  arrocho, 
c{ue  se  mette  enti'e  a  corda  e 
a.  carga,  e  se  retorce  com  va- 
rias voltas.  Constringere  for- 
tins ligare :  —  apertar,  ligar 


AGA  55 

fortemente  sem  arrocho ;  \. 
g.,Agarrotarlasligas;  aper- 
tar as  Ligas.  Comprimere. 

Agasajador,  ra.  s.  Agasalha- 
dor;  o  eme  agasalha,  que  re- 
cebe a  outro  com  bom  aco- 
lhimento. Comis,  hospes. 

Agasa.tar.  a.  Agasalhar;  tra- 
tar com  aftcnçào,  colher  com 
amisade  e  carinho,  mosti-ar 
estima  a  alguém  por  pala- 
vras e  acções.  Comiter,  offi- 
ciose  tractare;  blande  exci- 
pere :  —  presentear.  Dona, 
muñera  conferre. 

Agasajo,  m.  Agasalho;  acçáo 
de  agasalhar;  acolhimento 
benigno  e  civil.  Comitas,  ur- 
banitas  : — presente,  mimo. 
Mv  nus,  donum :  —  refresco 
que  se  serve  pela  tarde.  Po- 
meridiana  vel  vespertina  2)0- 
tio. 

Agasillis.  m.  (bot.)  Agasillis; 
arbusto  que  dá  a  gomma 
ammoniaca. 

Agastronomia. /.  (med.)  Agas- 
tronomia;  falta  de  acçào  ner- 
,  A'osa  no  estomago. 

Ágata.  /.  Ágata;  pedra  bas- 
tante dura,  clara,  lustrosa  c 
com  veios  de  difierentes  co- 
res. Dá-se-lhe  este  nome, 
porcjue  as  primeiras  foram 
encontradas  nas  margens  do 
rio  Achates.  E  da  natm-eza 
da  silice,  porém  de  massa 
mais  fina.  Achates,  oi. 

Ágatas,  adv.  De  gatas.  Jncur- 
ve:  Andar  a  gatas;  andar 
de  gatas.  Reptare. 

AcATiiA./.fT'o^jAgatea;  planta 
da  familia  das  corymbiferas. 

Agatidia.  /.  (zool.)  Agaíidias, 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros. 

Agatifero.  adj.  (min.)  Agati- 
fero.  Applica-se  á  rocha  que 
contém  a  pedra  ágata. 

Agatino,  na.  adj.  Agatino,  (jue 
SC  assimilha  á  pedra  ágata. 
Achata'  similis. 

Agatisar.  a.  (min.)  Agatisar, 
converter  em  ágata.  Usa-se 
também  como  recijjroco.  In. 
achatam  conv^rtere. 

Agatomérida.  /.  (bot.)  Agato- 
niérida;  planta  corymbifera, 
com  bellas  flores  vermelhas. 
Esta  planta  foi  consagrada 
a  Bonaparte. 
Agatosmo.  m.  (bot.)  Agatosma; 

genero  de  diosmas. 
Agauja.  /.   Uva-ursa,  planta 


56  AGE 

que  tem  a  folha  similhantc 
á  da  vide.  Ribes,  is  :  — . 
V.  Goyuba., 

Agavanza.  /.  V.  Escaramujo. 

Agavanzo,  m.  V.  Escaramujo. 

Agavillado,  da.  p.  p.  de  A¡ja- 
villar,  e  arlj.  Engavellado, 
enfeixado,  atado  em  gavel- 
las  ou  feixes.  In  fasciculos 
collectus. 

Agavillador,  oka.  s.  Agavilla- 
dor; enfeixador,  o  que  faz 
ga-\'ellas  ou  feixes.  Qui  in 
mardpulos  .épicas  componit. 

Agavillar,  a.  Engavellai"  atar 
cm  gavellas  o  trigo.  Mani- 
pulou cumulare  :  —  r.  (fiy.) 
ajuntar-se  em  guerrilhas. 
Turmatim  coire,  concitari, 
adunar/'. 

Agazapado,  da.  ory.Acacapado, 
agachado.  Dejcctus,  a,  um. 

Agazapar,  a.  ffam.)  Agarrar-, 
prender  alguém.  Prelien- 
dere: — r.  (fig.  fam.)  aga- 
char-se,  acacapar-se,  escon- 
der-se  ou  occultar-se  para 
não  ser  visto.  Submitti,  sese 
occulere. 

Age.  m.  V.  AcJiaque. 

Agelastica.  m.  (zool.)  Ágelas- 
tica;  genero  de  coleópteros. 

Agenar.   a.  (inus.)Y.  Ajenar. 

Agencia./.  Agencia;  o  encar- 
go, a  funcção  de  agente.  Ne- 
gotiorum  cura :  —  diligen- 
cia, actividade,  cuidado  cjue 
se  emprega  na  administra- 
ção de  algum  negocio,  jjro- 
prio  ou  alheio,  na  consecu- 
ção de  algum  projecto.  Di- 
ligentia,  ai:  Agencia  fis- 
cal; agencia  fiscal,  emprego 
do  agente  fiscal.  Subprocu- 
ratoris  fisei  munus. 

Agenciador,  ra.  s.  Agenciador; 
o  que  agenceia.  Qui  laboral. 

Agenciamiento.  m.  (ant.)  Acção 
6  eflfeito  de  agenciar.  Solici- 
tatio,  onis. 

Agenciar,  a.  Agenciar;  soli- 
citar, diligenciar,  procurar 
com  actividade  e  cuidado 
bens,  reputação,  negocios, 
etc.  Solicitare,  aliquid  dili- 
genter  procurare. 

Agencioso,  sa.  adj.  Agencioso; 
diligente,  activo,  oíficioso. 
Ojficiosus;  in  negotiis  curaii- 
dis  solicitus. 

Agenesia.  /.  (iiied.)  Agenesia ; 
impossibilidade  de  gerar, 
impotencia,  esterilidade.  Im- 
poteutia,  sterilitas. 


AGE 

Agenío.  m.(zool.)  Agenio;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Ageno,  na.  adj.  (mus.)  V. 
Ajeno. 

Agenollar.  n.  (ant.)  V.  Arro- 
dillar:—  r.  (ant.)  V.  Arro- 
dillarse. 

Agenoria.  /.  (bot.)  Ageuoria; 
genero  de  plantas. 

Agente,  m.  Agente;  tudo  o 
fjue  obra,  opera,  tem  a  fa- 
culdade de  produzir  ou  cau- 
sar algum  eíieito.  Agens,  en- 
tis:  —  de  negocios;  agente  de 
negocios;  o  que  agejiceia, 
administra  e  solicita  os  ne- 
gocios de  alguma  pessoa  ou 
corporação.  Negotiorum  ges- 
tor:— fiscal;  agente  fiscal; 
a  pessoa  destinada  para  aju- 
dar o  fiscal  no?!  negocios  do 
seu  oííicio.  Procuratoris  fisci 
adjator,  subprocurator. 

Agenuz.  m.  (bot.)  V.  Neguilla. 

Ageometria.  /.  (math.)  Ageo- 
metria  ou  Ageometrosia; 
designa-se  com  esta  palavra 
a  falta  ou  ignorancia  de  geo- 
metria, que  faz  com  que  al- 
guém se  desvie  dos  princi- 
pios d' esta  sciencia. 

Agerasia. /.  Agerasia;  ausen- 
cia da  velhice,  ou  antes  a  de 
seus  ordinarios  efteitos;  es- 
tado do  que  em  avançada 
idade  conserva  o  vigor  juve- 
nil. Juventce,  vigor  in  pro- 
vecta oitate. 

Agerato.  m.  (bot.)  Agerato; 
planta  do  genero  achillea, 
da  syngenesia  polygamia  de 
Linneo,  e  da  pentatheria 
monostyla  de  Brotero,  que 
lhe  dá  o  nome  A'ulgar  de 
macella  ou  herva  de  íá.  João. 
Tem  as  folhas  largas  e  as 
flores  que  conserva  por  mui- 
to tempo,  d'onde  lhe  vem  o 
nome  de  agerato,  são  peque- 
nas e  amarellas.  Achilea 
ageratum. 

Agermanado.  m.  Agcrmanado; 
membro  de  uma  associação 
formada  em  Valencia  no  an- 
uo de  1Õ19. 

Agermanarse.  r.  Entrar  na  as- 
sociação formada  em  Valen- 
cia no  anno  de  1519.  Fopvlari 
cuidam  factioni  nomen  dare. 

Agestado,  da.  adj.  Agestado; 
que  tem  bom  ou  mau  gesto, 
ar  ou  rosto  bem  ou  mal  enca- 
rado. Applica-se  ás  pessoas, 
e  sempre  se  lhe  ajuntam  os 


AGI 

adverbios  bien  ou  mal;  bem 
ou  mal.  Decoro  vel  deformi 
vidtu  aut  specie  prceditus. 

Ageste,  m.  (ant.)\ç,nto  de  oes- 
te ou  vento  gallego. 

Ageustia.  /.  (med.)  Ageustia; 
falta  ou  diminuição  no  sen- 
tido do  gosto. 

Agl  m.  Agi;  salsa  da  America. 

Agiasma. /.  Agiasmo;  ceremo- 
nia ijraticada  pelos  gregos 
em  todos  os  primeiros  do- 
mingos de  cada  mez,  quando 
benziam  a  agua  para  a  as- 
persão do  povo. 

Agibílibus,  m.  (fam.)  Indus- 
tria; habilidade,  destreza, 
maneira  sagaz  para  se  con- 
duzir no  mundo.  Applica-se 
também  á  pessoa  que  tem 
esta  habilidade.  In  rebus 
agendis  dexteritas,  solertia, 
industria. 

Agible,  adj.  V.  Hacedero. 

Agidios.  m.jíl.  (myth.)  Agidios, 
sacerdotes  de  Cybele. 

Agigantado,  da.  adj.  Agigan- 
tado; de  figura  de  gigante. 
Applica-se  á  pessoa  que  ex- 
cede muito  á  estatura  ordi- 
naria. Giganteus,  proceris- 
simiis :  ■ —  (fig.)  extraordina- 
rio, prodigioso,  enorme.  Val- 
dc  excelsas. 

Ágil.  adj.  Ágil;  ligeiro,  des- 
tro, prompto,  expedito,  lesto. 
Agilis,  expeditus. 

Agilidad.  /.  Agilidade;  ligei- 
reza, promptidão  em  fazer 
qualquer  cousa.  Agilitas, 
atis: — (tlieol.)  agilidade,  um 
dos  quatro  dotes  dos  corpos 
gloriosos.  Agilitas,  agilita- 
tis  donum. 

Agilísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Ágil.  Ágilissimo.  Celerri- 
mus,  a,  nm. 

Agilitar,  o.  Agilitar;  fazer 
agil,  causar  ou  facilitar  a 
expedição  em  algum  exercí- 
cio. Usa-se  também  como  re- 
ciproco. Expediré,  facilem 
reddere. 

Agilmente,  adv.  m.  Agilmente, 
com  agilidade,  com  ligeire- 
za, com  promptidão.  Celeri- 
ter,  agiliter. 

Agio.  m.  (comm.)  V.  Agiotage. 

Agiografia.  /.  Agiographia; 
tratado  das  cousas  santas. 

Agiografico,  ca.  adj.  Agiogra- 
Ijhico;  que  pertence  á  agio- 
graphia. 

Agiógbafo,  fa.  adj.  Agiogra- 


AGI 

pho,  que  trata  de  santos  uu 
de  cousas  santas.  Diz-se  dos 
livros  da  Biblia  e  de  outros, 
como  os  de  Moysés  e  dos  pro- 
•ph.etíis.Hagiograplia,  orum : 
—  m.  agiogi-apho,  o  que  es- 
creve a  vida  dos  santos. 

Agiologico,  ca.  adj.  Agiologi- 
C05  que  trata  de  cousas  san- 
tas, ou  que  lhes  é  relativo. 

Agionamiento.  m.  (ant.)  V. 
Aprieto,  Aflicción. 

AcíiosiDEKo.  m.  Agiosidero  ou 
Agiosimandro ;  instrumento 
de  ferro  jjara  supprir  a  falta 
dos  sinos;  é  urna  lamina  pen- 
dente de  uma  cadeia  á  porta 
das  igrejas  dos  gregos,  suId- 
mettidos  aos  turcos,  para, 
batendo  sobre  ella,  chama- 
rem os  fieis. 

Agiotador.  ???.  V.  Agiotista. 

Agiotajk.  /.  (comm.)  Agiota- 
gem; commercio,  usura.  Co7i- 
ventio  fenehris:  —  agio,  des- 
conto :  —  compra  e  venda 
dos  fundos  públicos  ou  par- 
ticulares. Derecho  de  agio- 
taje; agio. 

Agiotista,  m.  fco?«m.^  Agiota ; 
o  que  se  cntregaá agiotagem. 
Qui  numerata;  ^jeciOí/fB  cum 
syngrapha,  et  vicinsim  per- 
mutatione  qncestum  facit. 

Agir.  a.  (ant.  for.)  Agir;  de- 
mandar em  juizo.  Aliquem 
litem  infendere. 

Agironar.  a.  Agironar:  guar- 
necer um  vestido  de  giroes, 
galhetes  ou  ligueiras,  isto  é, 
barras  ou  cercaduras.  Se- 
gmenta  vestibvs  assuere. 

Agitable,  adj.  Agitavel;  que 
se  agita  ou  move  fácilmente. 
Agitahilis,  e. 

Agitación./.  Agitação;  acção 
e  cffeito  de  agitar;  movi- 
mento irregular  e  continuo. 
Agitatio,  commotio : — agita- 
ção, (med.)  Diz-se  do  doente, 
quando  soffre  tal  incommodo 
que  o  faz  mudar  continua- 
mente de  posição.  Agitatio. 

Agitado,  da.  adj.  Agitado, 
cheio  de  agitação.  Agitatvs, 
a,  vm. 

Agitador,  ea.  s.  Agitador;  o 
que  agita. 

Agitanado,  da.  adj.  Acigana- 
do;  que  se  assimilha  aos  ci- 
ganos na  cor  e  nos  modos. 

Agitante,  p.  a.  de  Agitar.  Agi- 
tante; que  agita.  Agitans, 
antis. 


AGL 

Agitar,  o.  Agitar;  mover  com 
violencia  e  frequentemente. 
Agitare.  Agitar  una  cues- 
tión, un  negocio  ;  agitar  uma 
questão,  um  negocio;  discu- 
ti-lo. De  aliqua  re  disser- 
tare. 

Aglactacion.  /.  (med.)  Agla- 
ctação;  supiíressão  do  leite 
nas  amas  que  criam.  Lactis 
suppressio. 

Aglaomorfo.  m.  (bot.)  Aglao- 
morpho;  genero  de  plantas 
cryptogamicas,  similhante 
ao  genero  polypodio. 

Aglaopes.  m.  (myth.J  Aglao- 
pes ;  cognome  que  os  laccde- 
monios  davam  a  Esculapio. 

Aglayarse.  r.  (ant.)  Assom- 
brar-se;  pasmar-se,  ficar  es- 
tupefacto, immovel  de  sur- 
preza.  Aliqua  re  ohstupcre. 

Aglayo.  m.  (ant.)  Assombro, 
pasmo,  espanto. 

Aglia.  /.  Aglia;  genero  de  le- 
pidópteros nocturnos. 

Aglobacion.  /.  V.  Congloba- 
ción. 

Aglobar,  o.  V.  Conglobar. 

Aglomeración.  /.  Agglomcra- 
çào;  acção  de  agglomerar. 
Agglomeratio,  onis. 

Aglomerador,  ra.  s.  Agglome- 
rador;  o  que  agglomera.  Qui 
agglomerat. 

Aglomerar,  a.  Agglomerar; 
ajuntar,  amontoar.  Agglo- 
merare. 

Aglosa. /.  Aglossa;  genero  de 
lepidópteros. 

Aglosia./.  (cir.)  Aglossia;  pri- 
vação da  lingua. 

Aglosostomografia.  /.  (med.) 
Aglossostomogi-aphia;  de- 
scripção  da  enfermidade  que 
consiste  na  lesão  de  alguma 
parte  da  lingua,  ou  na  au- 
sencia total  d'este  impor- 
tante órgão. 

Aglosostomográfico,  ca.  adj. 
(med.)  Aglossostomographi- 
co ;  que  diz  respeito  á  aglos- 
sostomographia. 

Aglosostomógrafo.  m.  (med.) 
Aglossostomographo. 

Agluticion.  /.  (med.)  Agluti- 
ção;  impossibilidade  de  en- 
.  gulir. 

Aglutinación.  /.  (cir.)  Agglu- 
tinação;  reunião  de  partes 
accidentalmente  divididas; 
V.  g.,  as  carnes,  as  pelles. 

Aglutinado,  da.  p>-  P-  de  Aglu- 
tinar, e  adj.  Agglutinado: 


AGN  57 

pegado,  gradado,  preso  com 
massa.  Agglutinatus,  a,  vm: 
—  (med.)  tornado  a  juntar. 

Aglutinante,  jí-  «•  de  Agluti- 
nar. Agglutinante :  —  adj. 
(cir.)  applica-se  a  certo  me- 
dicamento próprio  para  unir 
de  novo  as  partes  desuni- 
das. Usa-se  também  como 
substantivo.  Agglutinans, 
agghdinator. 

Aglutinar,  a.  Agglutinar;  pe- 
gai", unir  com  grude  ou  col- 
la: —  (cir.)  reunir,  consoli- 
dar as  partes  accidental- 
mente divididas ;  r.  g.,  os  la- 
bios de  urna  ferida.  Agglu- 
tiaare. 

Aglutinativo,  va.  adj.  (cir.) 
Agglutinativo;  que  tem  po- 
der de  produzir-  a  aggluti- 
nação.  Glutinationi  inser- 
viens. 

Agnacato.  m.  (bot.)  Agnacato; 
arvore  da  America  do  tama- 
nho e  figura  da  pereira. 

Agnación.  /.  (for.)  Agnação; 
vinculo,  parentesco  de  con- 
sanguinidade por  linha  mas- 
culina entre  os  vardes  des- 
cendentes de  um  pae  com- 
mum.  Agnatio,  oms.  Agna- 
ción rigorosa;  agnação  ri- 
gorosa; a  descendencia  que 
vem  do  fundador  de  um  mor- 
gado por  linha  masculina 
não  interrompida.  Agnatio, 
propinqxiorum  virilis  suc- 
cessio. 

Agnado,  da.  s.  (for.)  Aguado; 
parente  collateral,  descen- 
dente por  varonía  de  um 
mesmo  tronco  masculino. 

Agnaticio,  CLi.  adj.  (for.) 
Agnaticio;  que  vem  de  va- 
rão em  varão.  Agnatitius,  a, 
vm. 

Agnatico,  ca.  adj.y.  Agnaticio. 

Agnicion.  /.  (poet.)  Agnição; 
reconhecimento  de  alguma 
pessoa  do  drama,  cuja  quali- 
dade era  ignota.  Agnitio, 
onis. 

Agnocasto.  m.  (bot.)  Agnocasto 
ou  Anhocasto ;  arbusto  gi-au- 
de,  cujos  ramos  são  ílexi- 
veis,  esbranquiçados,  as  fo- 
lhas digitadas  com  tres  ou 
cinco  foliólos  lanceolados  e 
serrados,  a  corolla  azul  ou 
branca,  e  as  flores  dispostas 
em  espigas  verticilladas;  o 
seu  fructo  é  similhante  ao 
grao  da  pimenta. 


58 


AGO 


Agkombke.  m.  (cint.)  V.  Benom- 
hre. 

Agnomento.  in.  V.  Cognomen- 
to, Sohrevombre. 

Agnominacion.  /.  (rhet.)  Agno- 
minaçào.  V.  Paronomasia. 

Agnus  ou  Agnus  Dei.  m.  Agniis 
Dei ;  reliquia  que  o  smumo 
pontífice  solemnemente  ben- 
ze 8  consagra  no  primeiro 
anno  do  seu  pontificado,  e 
depois  de  sete  em  sete  annos 
regularmente.  E  imi  pedaço 
de  cera  branca,  em  forma 
quasi  sempre  oval,  com  a  fi- 
gura de  inn  cordeiro  em  re- 
levo, d'onde  lhe  veiu  o  nome. 
Agni  fifjwa  cerce  ímjn-essa, 
et  a  summo  pontífice  benedi- 
cta, :  ■ —  antiga  moeda  de  Hes- 
panha,  feita  de  cobre  mis- 
turado com  jírata,  que  man- 
dou cunhar  o  rei  D.  Joño  I. 
Tinha  de  nm  lado  a  primeira 
letra  do  seu  nome  e  do  ou- 
tro o  cordeiro  de  S.  João,  e 
valia  um  maravedí".  Monetce 
genus  figura  agni  sigillata:: 
—  ordem  militar  instituída 
em  1Õ69  j)or  João  IIT,  rei 
da  Suécia.  Os  cavalleíros 
d'esta  ordem  trazem  um  col- 
lar composto  de  folhas  de 
loureiro,  sobrepujado  de  co- 
roas reaes,  sustidas  porleòes 
e  dragões,  e  debaixo  do  col- 
lar ha  uma  medalha  do  Sal- 
vador, da  qual  pende  um  cor- 
deiro. Ordo  eqnestris  Agnns 
Dei  denominata:  —  (I.itvrg.) 
chama-se  certa  parte  da 
liturgia  da  Igreja  romana, 
na  qual  o  saceidoto  que  ce- 
lebra a  missa  l^ate  tres  ve- 
zes no  peito  antes  da  com- 
munhão,  e  rejiote  tres  vezes 
a  prece  que  principia  pelas 
palavras  Agnvs  Dei. 

Agobiado,  da.  adj.  Prostrado, 
abatido.  Prostratus,  a,  vm. 

Agobiar,  a.  Curvar,  dobrar, 
inclinar  para  o  chão.  Usa-se 
mais  commum.mente  como  re- 
ciproco. Incurvavi  :  —  (fig-) 
opprímir,  aggravar,  con- 
sumir. Opprimere. 

Agobio,  m.  Curvatura;  acção 
de  curvar.  Cnrvatio,  onis. 

Agolar,  a.  (naut.)  Ferrar;  co- 
lher os  pannos. V.  Aferrar. 

Agolpamiento,  m.  Montão; 
accumulaçâo  de  muitas  cou- 
sas da  mesma,  ou  de  difie- 
rente    natureza.     Cumuhis, 


AGO 

aceivns:  —  accumulaçâo; 
acção  de  accumular-se.  Ac- 
cv.miilatio,  coacer'vatio. 

Aoolpaese.  r.  Agrupar-se ; 
juntar-se  de  repente  em  al- 
gum logar  muita  gente.  Mu- 
cha gente  se  agolpó  ¿t,  ver 
la  procesión,  la  fiesta;  af- 
fíuiu  muita  gente  a  ver  a 
procissão,  a  festa.  Confluere. 

Agon.  m.  (zool.)  Agone;  gene- 
ro de  coleópteros. 

Agonales,  adj.  Agonaes.  As- 
sim se  chamavam  as  festas 
que  se  faziam  em  Roma  no 
mez  de  janeiro  em  honra  de 
Jano  ou  do  deus  Agonio. 
Agonalia  :  —  m.  (p)l.)  os  salios 
sacerdotes  de  Marte,  insti- 
tuidos por  Numa,  chamados 
tainbem  palatinos  ou  quiri- 
naes.  Salii,  orum. 

AGONFiAsis./.Agomphiasis ;  re- 
laxação da  articulação  dos 
dentes  com  os  alveolos. 

Agonfo,  adj.  (zool.)  Agompho; 
que  tem  as  queixadas  des- 
providas de  dentes. 

Agónfose.  /.  Agomi^hose ;  es- 
tado dos  dentes  quando  aba- 
lam em  suas  cavidades. 

Agonía./.  Agonia;  derradeira 
luta  da  natureza  contra  a 
morte,  -  angustia  do  mori- 
bundo. Moribvndi  angustia : 
—  (fig.)  aíHicção  extrema. 
Angor,  oris:  —  anciã  ou  de- 
sejo vehemente  de  alguma 
cousa.  Desiderium  vehemens. 
Estar  en  la  agonia;  estar 
em  agonia;  agonisar.  Esse 
in  ultimais. 

Agonias.  /.  pZ.  V.  Agonales. 

Agonista,  m.  (ant.)  Agonisan- 
te;  o  que  está  para  expirar, 
moribundo. 

Agonística.  /.  Agonística;  a 
gvmnastica  ou  a  arte  dos 
athleías.  Atldetarum  ars. 

Agonizante,  p)-  O'-  de  Agonizar, 
e  adj.  Agonisante;  (juo  ago- 
nisa,  que  está  em  agonias  de 
morte.  Animam  agens:  — 
m.  religioso  de  urna  or- 
dem, cujo  instituto  é  assistir 
aws  moribundos.  Sodalis  re- 
ligiosi  coetvs,  cvjus  mnnvs 
est  piis  exltortaJionihiis  mo- 
rientes adjurare:  —  em  al- 
gumas universidades,  o  que 
apadrínhaos  candidatos.  Prt- 
trociniuni  suscijñens  promo- 
vendi  ad  lauream  littera- 
riam. 


AGO 

Agonizar. «.Agonisar;  assistir 
na  agonia  da  morte,  enca- 
minhando e  esforçando  o 
moribundo  a  respeito  da  sal- 
vação, ajuda-lo  a  bem  mor- 
rer. Moribu7idum  piè  adhor- 
tari:  —  n.  estar  o  enfermo 
na  agonia  da  morte.  Ani- 
nam  agere :  —  a.  (fam.)  ago- 
niar, molestar  com  instan- 
cias e  pressas ;  assim  diz-se : 
Déjame  estar,  no  me  agoni- 
ces; deixa-me  estar,  não  me 
agonies.  Graviter  tirgere : 
—  (ant.)  lutar,  trabalhar 
para  obter  alguma  cousa. 

Agonódemo.  m.  (zool.)  Agono- 
demo ;  genero  de  coleópteros. 

Agonódera.  /.  (zool.)  Agono- 
dera;  genero  de  coleópteros. 

Agonografia.  /.  (h.  ant.)  Ago- 
nographia;  descripção  dos 
jogos  solemnes  dos  antigos. 

Agonóstomo.  m.  (zool.)  Agnos- 
tomo;  genero  de  peixes. 

Agonoteta.  m.  Agonotheta;  ti- 
tulo de  um  magistrado  que 
presidia  aos  jogos  sagrados. 

Agora.  adv.  t.  (ant.)  Agora.  V. 
Ahora :  —  conj.  (ant.)  V. 
Ahora. 

Agorador,  ra.  s.  V.  Agorero, 

Agoranomia.  /.  Agorauomia; 
magistratura  instituída  em 
Athenas  para  a  policia  dos 
mercados. 

AgorÁnomo.  m.  Agoranomo; 
magistrado  de  Athenas  en- 
carregado de  manter  a  po- 
licia no  mercado. 

Agorar,  a.  Agourar,  tomar 
agouro,  adivinhar,  ou  predi- 
zer o  futuro  jiela  vã  obser- 
vação de  algumas  cousas  que 
nenhum  influxo  podem  n'elle 
ter.  Augurare :  — ■  conjectu- 
rar ou  antever  de  qualquer 
modo  algum  acontecimento. 
Conjectura  judicare. 

Agorarca.  m..  Agorarca;  ma- 
gistrado em  Sparta  encar- 
regado da  polícia  dos  mer- 
cados. 

Agorería.  /.  V.  Agüero. 

Agorero,  ha.  s.  Agoureiro;  o 
que  entre  os  antigos  tomava 
a  gouros  e  prognosticava  o  fu- 
turo. Augur,  uris:  —  adj. 
augurai;  que  pertence  ao 
agouro,  que  se  toma  por  mo- 
tivo Olí  fundamento  para  os 
agouros.  Attgurationi  occa- 
sionem.  j^ra'bens:  —  fatídico; 
que  declara  o  que  os  desti- 


AGO 

nos  têem  ordenado.  Fatidi- 
cus,  a  um. 
Agorgojarsb.  r.  Crear  gorgu- 
lho, o  trigo  e  outras  semen- 
tes. Segetes  gurgulione  cor- 
rodi. 
Agoseria.  /.  (hot.)  Agoserin; 

genero  de  chicoreas. 
Agosidad.  /.  V.  Acuosidad. 
Agoso,  sa.  adj.  V.  Acuoso. 
Agostadero,  m.  Resteva;  sitio 
onde  pastam  os  gados  depois 
de  cortados  os  trigos.  Pascua 
(estiva. 
Agostador,  m.   (germ.)  Dissi- 
.  joador    da    fortuna    alheia. 

Alience  fortume  helluo. 
Agostamxento.  m.  Amornamen- 
to ;  acção  de  aquentar.  Tepor, 
oris. 
Agostar,  a.  Abrazar ;  queimar, 
secear.  Diz-se   fallando    do 
effeito  do  calor  excessivo  do 
sol  sobre  as  plantas,  as  flo- 
res, etc.  Exsiccare,  torrerc. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco:— n.   pastar   o   gado 
durante  o  mez  de  agosto  nos 
restolhos  ou  terras  que  fo- 
ram ceifadas.  Poseeré  jyeco- 
ra  in  demessa  segete : —  (agr.) 
lavrar  a  terra  no  mez  de 
agosto.  Augusto  mense  ter- 
rani  suhigere. 
Agostero,  m.  Moço  destinado 
para  ajudar  em  agosto  aos 
segadores  e  jornaleiros.  Ad- 
jutor    messorihus    datus:  — 
o  religioso  destinado  pelas 
communidades  a  recolher  em 
agosto  a  esmola  do  trigo  o 
outros  grãos.  Monachus  men- 
dicans  qui  ostiatim   stipem 
frumcHtariam  conquirit. 
Agostizo,  za.  adj.  Applica-se 
a  alguns  animaes  que  por 
tei"em   nascido    no   mez   de 
agosto  são  débeis  e  doentes. 
Augtislo  mense  natns. 
Agosto,  m.  Agosto^  oitavo  mez 
do  anno,  segundo  o  computo 
da  Igreja  romana,  geralmen- 
te recebido  na  Europa,  e  o 
sexto  do  auno  de  Romulu. 
Augustus  mensis : —  colheita, 
o  tempo  da  colheita.  Messis, 
is :  —  (germ.)  V.  Pobre.  Agos- 
to frio  enrostro;  agosto  frio 
no  rosto;  expressão  que  de- 
nota que  n'este  mez  costuma 
começar  a  sentir-se  o  frio. 
Prima  Augustus  f rigor  a  ca- 
ptat.  Agosto  y  vendimia  no 
es  cada  dia,  y  si  cada  año ; 


AGR 

unos  con  ganancia  y  otros 
con  dcuio ;  agosto  e  venuima 
não  é  cada  dia,  e  sim  cada 
auno;  uns  com  ganancia  e 
outros  com  damnu;  rif.  que 
aconselha  a  economia  cum 
que  devem  viver  os  lavra- 
dores, porque  a  colheita  é 
m  urna  e  essa  contingente. 
Messis  et  vindemia,  semel 
in  finno  veniens,  nonniim- 
quam  spem  fallit: — Hacer 
su  agosto  ou  su  agostillo;  fa- 
zer seu  negocio.  liebns  suis 
prospicere. 

Agotable.  adj.  Esgotavcl ;  que 
se  pode  esgotar.  Quod  exhau- 
riri  potest. 

Agotado,  da.  adj.  Esgotado. 
Exhaustus,  a,  nm. 

Agotador,  ra.  s.  Esgotador;  o 
que  esgota.  Qui  exhaurit. 

Agotamiento,  m.  Esgotamento ; 
acção  de  esgotar. 

Agotante,  adj.  Esgotante;  que 
serve  para  esgotar.  ExJiau- 
riens,  entis. 

Agotar,  a.  Esgotar;  exhaurir, 
vasar,  tirar  a  agua  ou  outro 
liquido  até  que  nada  fique. 
Exkaurire :  —  (fig-)  empre- 
gar, consumir;  fallando  das 
cousas  immateriacs,  como  do 
entendimento,  do  engenho, 
etc.  Ad  incitas  ingenium  re- 
digere: — (fig-)  consumir  ou 
dissipar,  fallando  da  fazen 
da,  dos  cabedaes,  etc.  Dila- 
jndare. 

Agote,  m.  Agote;  jdovo  do  Ai'a- 
gão  c  Navarra,  descendente 
dos  godos.  Nomcn  gentis 
apud  rascones  in  Hispânia 
Tarraconensi. 

Agra.  /.  (zool.)  Agra;  genero 
de  coleópteros  pentameros. 

Agracejina.  /.  Pilrito;  fructo 
do  pilritciro. 

Agracejo,  m.  (bot.)  Berberis, 
vulgarmente  chamado  Pilri- 
teiro;  arbusto  espinhoso,  cu- 
jas folhas  são  de  um  verde 
lustroso,  lauca  varios  tron- 
cos rectos,  e  as  flores  sao 
amarellas  e  dispostas  em  ra- 
cimos. Berberis  vulgaris: — 
(23.  An.)  azeitona  caída  da 
arvore  antes  de  madura.  Oli- 
va immatura. 

AgraceSo,  ña.  adj.  Agraz; 
agro,  azedo,  que  se  assim  i- 
Iha  ao  acido  do  agraco.  Om- 
phacium  referens. 

Agbaceka.  /.  Vasilha  em  cpie 


AGR  59 

se  conserva  o  sumo  do  agra- 
co. Omphacii  vas.  Applica- 
se  á  videira  cujo  fructo 
nunca  chega  a  amadurecer. 
Labrusca,  ce. 

Agraclvdito.  ctdj.  dim.  de  Agra- 
ciado. 

Agraciado,  da.  ^j.jj.  de  Agra- 
ciar. AgTaciadu : — (adj.)  for- 
moso, gentil,  cheio  de  graça. 
Decus,  pulcJier,  venusíus. 

Agraciak.  cí.  AgTaciar;  dar 
graça,  tornar  engraçado, 
agradável,  dotar,  ornar  de 
gTaças.  Venustatem  decorem 
alicui  rei  parere ;  fazer  ou 
conceder  alguma  graça  ou 
mercê.  Elrey  le  agracio  con 
un  gobierno;  el-rei  o  agra- 
ciou com  mn  governo.  Gra- 
tificari,  heneficium  trilmere. 

Agracillo,  ra.  V.  Agracejo. 

AüRADAniLÍSOIO,    MA.    Cldj.     SUp. 

de  Agradable.  Agradabilís- 
simo. Gratissimus,  a,  um. 

Agradable,  adj.  Agradável ; 
que  agi-ada,  deleita,  parece 
bem.  Gratus,  a,  um. 

Agradablemente,  adv.m.  Agra- 
davelmente; com  agrado. 
Grate,  jucunde. 

AgkJL  D  AMIENTO.       VI.       (cint.) 

V.  Agrado. 

Agradar,  a.  Agi-adar ;  aprazer, 
contentai-,  satisfazer.  Usa-se 
tavnbem  como  reciproco.  Pla- 
ceré. 

Agradecer,  a.  Agradecer ;  ren- 
tler  graças,  i-econhecer,  ma- 
nifestar jjov  palavras  ou  por 
obras  a  gratidão  jDor  algum 
beneficio.  Gratiam  referve, 
haber e  grcdiam. 

Agradecidísimo,  ju.  adj.  svp. 
de  Agradecido.  Agradecidis- 
simo.  Grcdissimvs,  a,  um. 

Agradecido,  da.  p.  p.  de  Agra- 
decer, adj.  AgTadecido;  gra- 
to, que  reconhece  ou  remu- 
nera a  mercê,  beneficio  ou 
serviço  recebido.  Gratus,  a, 
ími. 

Agradecimiento,  m.  Agradeci- 
mento; acção  e  cii'eiio  de 
agradecer,  ou  reconhecimen- 
to ;  gratidão  em  recompensa 
do  serviço  recebido.  Gratitu- 
do,  gratus  animus : — (fr.)  So- 
mos m  as  fáciles  a  la  venganza, 
que  al  agradecimiento;  somos 
mais  propensos  á  vingança, 
que  ao  reconhecimento. 

Agrado,  m.  Agrado;  afiabili- 
dade,  bondade,  que  se  ma- 


60 


AGR 


nifesta  no  trato,  no  sem- 
blante e  em  outras  demon- 
strações. Morvm  siiavitas, 
comitas :  —  vontade,  prazer, 
gosto  ^  e  assim  nas  consultas 
se  diz  ao  rei :  V.  M.  resolverá 
lo  que  sea  de  su  agrado: 
V.  M.  resolverá  o  que  for  do 
seu  agi-ado.  Placitum,  i. 

Aguadulce,  adj.  V.  Ayridulce. 

Agramadera.  /.  Gramadeira; 
instrumento  de  trilhar  o  li- 
nho^ é  um  pau  concavo  em 
que  se  encaixa  outro  a  mo- 
do de  cutelo.  Ferramentum 
quo  cannabis  maceratur. 

Agramador,  ra.  s.  O  que  agra- 
ma. Tundendce,  vel  mace- 
rando} cannabis  opifex. 

Agramar,  a.  Gramar;  trilhar 
o  linho  com  a  gramadeira, 
reduzi-lo  a  estado  da  grama 
secca.  Cutellato  ligno  liaum 
tereré. 

Agramente,  adv.  m.  (ant.) 
V.  Agriamente. 

Agramillar.  a.  (arcli.)  Ladri- 
lhar; assentar  os  tijolos  ou 
ladrilho,  cortando-os  e  ras- 
pando-os  para  que  fiquem 
de  uma  gi'ossura  e  largura 
igual.  Conquadrare  et  per- 
polire  lateres: — fingir,  imi- 
tar o  ladrilho.  Lateres  fin- 
gere, simulare. 

Agramiza.  /.  Talo  de  linho  câ- 
nhamo depois  de  quebrado  e 
separado  de  suas  fibras.  Ca- 
lamns  cannábinus : — boncci- 
ra;  residuo  ou  parte  mais 
gi'ossa  que  sáe  ào  cânhamo 
quando  se  tiúlha.  Cannabis 
excreta. 

Agrandamiento.  m.  Engrande- 
cimento; acção  e  effeito  de 
engi-andecer ;  augmento,  di- 
latação. Amplificatio,  incre- 
mentum. 

Agrandar,  a.  Engrandecer ;  fa- 
zer maior,  augmentar,  alar- 
gar. Grandiorem  aliquam 
rem  efficcre.  (fr.)  Con  poco 
trabajo  agrandaron  el  aju- 
jéro  y  pudieron  salir  sin  ser 
sentidos;  com  pouco  traba- 
lho alargaram  o  buraco  e  j)o- 
deram  sair  sem  que  fossem 
presentidos. 

Agranelado,  da.  2}.  p.  do  Agra- 
ndar, e  adj.  Granulado;  em 
f(Srma  de  gi'aos.  Granis  si- 
milis. 

Agranelar.  a.  Granular;  pre- 
parar uma  pelle  de  maneirn 


AGR 

que  pareça  coberta  de  grãos. 
Granuum  formam  dare. 

Agranguenarse.  r.  (ant.) 
V.  Acangrenarse. 

Agranitar,  a.  Granitar;  imi- 
tar o  granito. 

Agranujado,  da.  adj.  Granu- 
lado; em  forma  de  grãos. 
Granosus,  a,  um. 

Agranujarse,  r.  Pôr-se  em 
forma  de  grão. 

Agrario,  ria.  ac?;.  Agi'ario ;  per- 
tencente aos  campos  e  suas 
divisões,  como  ley  agraria; 
lei  agraria. ^5rra?-¿?ío',  a,  um: 
—  agraria,  lei  dos  romanos 
relativa  á  distribuição  das 
terras  conquistadas.  Lex 
agraria : — (li.  ant.)  nome  que 
se  dava  ao  navio  que  condu- 
zia os  imperadores  gregos,  no 
qual  somente  os  grandes  of- 
ficiaes  do  imperio  podiam 
também  embarcar. 

Agrauea.  /.  Agraula;  genero 
de  gramíneas. 

Agraulias./.^j/.  (mytli.)  Agrau- 
las;  festas  instituidas  pelos 
agraulos,  povos  da  Attica, 
em  honra  de  Minerva. 

Agraulio.  /.  (zool.)  Agraulo; 
genero  de  lepidópteros  diur- 
nos. 

Agravación.  /.  (ant.)  Aggra- 
vação.  V.  Agravamiento. 

Agravadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Agravado.  Aggravadissimo. 
Magnopere  gravatus. 

Agravado,  da.  p.  p.  de  Agra- 
var, e  adj.  Aggravado. 

Agravador,  ra.  s.  Aggi-avador ; 
o  que  aggrava. 

Agravamento.  m.(ant.)Y  .Agra- 
vio, Perjuicio. 

Agravamiento,  m.  Aggrava- 
mento ;  acção  e  effeito  de  ag- 
gravar.  V.  Gravamen,  Gra- 
vedo. 

Agravante,  p.  a.  de  Agravar. 
Aggravante.  Gravans,  antis. 

Agravantemente.  adv.m.  (ant.) 
Aggravantemente,  com  gra- 
vame. 

Agravar,  a.  Aggravar;  au- 
gmentar o  peso  de  alguma 
cousa,  torna-la  mais  pesa- 
da. Aggravare:  —  opprimir 
com  gravames,  tributos  ou 
cargas.  Gravare,  vectigali- 
bus  opprimere: — tornar  al- 
guma cousa  mais  grave  ou 
molesta  do  que  era.  Usa-se 
também  como  reciproco.  In- 
gravescere,  graviorem  red- 


AGR 

dere:  —  ponderar  ou  avul- 
tar alguma  cousa,  como  a 
culpa,  o  escândalo,  a  enfer- 
midade, etc.  Exaggerare. 

Agravatorio,  a.  adj.  (for.) 
Mandado,  carta  compulso- 
ria. Mandata  compellentia. 

Agravecer.  a.  (ant.)  Importu- 
nar; incominodar,  molestar. 
Molestum  alicíii  esse,  ali- 
quem  vexare. 

Agravecimiento.  m.  (ant.)  Ac- 
ção e  efteito  de  ser  gi-avoso. 

Agraviadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Aggravadamente ;  com  ag- 
gravo  ou  offensa:  —  efficaz- 
mente. 

Agraviado,  p.  p.  de  Agraviar. 
Aggi'avado;  offendido,  inju- 
riado :  —  resentido :  —  desai- 
rado:— adj.  (ant.)  gravoso; 
que  encerra  ou  causa  ag- 
gi-avo. 

Agraviador,  ra.  s.  Aggrava- 
dor;  o  que  aggi-ava.  Inju- 
riam inferens :  —  ( germ. ) 
delinquente  incorrigível. 

Agraviamento.  m.  (ant.) 
V.  Agravio. 

Agraviar,  a.  Aggravar;  cau- 
sar aggravo  por  obra  ou  de 
l^alavra;  injuriar,  offeuder, 
vexar,  molestar.  Injuria  ali- 
quem  afficere: — (ant.)  one- 
rar, opprimir  com  alguma 
condição  onerosa,  como  car- 
gos, impostos,  etc.: — (ant. 
fig.)  avultar  alguma  cousa, 
como  o  delícto,  pena,  etc.: 
— (ant.  for.)  appellar  para 
um  tribunal  superior  da  sen- 
tença que  se  suppõe  dada 
injustamente  na  instancia 
inferior :  —  dar-se  por  sen- 
tido de  alguma  cousa,  ten- 
do-a  por  aggi'avo,  offender- 
se.  Aliquâ  re  ojfendi,  de  in- 
juria queri: — (ant.  for.)  ap- 
pellar em  juizo  da  sentença 
que  causa  aggravo  ou  pre- 
juízo. 

AGRA■^^o.  m.  Aggi-avo;  facto 
ou  dito  que  offende  a  honra 
ou  o  credito,  injuria,  hijji- 
ria,  noxa,  offensio: — offen- 
sa, damno  ou  prejuízo  que 
se  faz  a  alguém  em  seus  in- 
teresses ou  direitos.  Dam- 
mim: — (ant.  for.)  requeri- 
mento ou  supplica  em  juizo 
superior  contra  a  injustiça 
que  se  presume  feita  em  ou- 
tro inferior:  decir  de  agra- 
vios;  (fr.  for.)    demandar 


AGR 

em  juizo  a  re\ãsão  das  con- 
tas para  se  reconhecer  e  re- 
parar os  prejuízos  que  d'el- 
las  resultam.  Damni,  inju- 
rice  (ifjere.  Deshacer  agra- 
vión ffr.J;  vingar  as  injurias, 
tomar  satisfação  d' ellas.  In- 
jurias vÍ7idicare. 

Agravioso,  sa.  adj.  (ant.)  Gra- 
voso; que  encerra  ou  causa 
aggravo;  offensivo,  injurio- 
so, nocivo,  prejudicial. 

Agraz,  m.  Agi'aco-,  a  uva  ira- 
niaíura  ou  ainda  verde.  Uzxi 
acerba,  labriisctim: — o  su- 
mo da  uva  ainda  verde.  Om- 
X>]iacium :  —  arvore.  V.  Ma- 
rojo:—  (fiff-)  amargura,  dis- 
sabor, desgosto : — (2^.  Corá.) 
arvore.  V.  Agracejo:  Echar 
el  agraz  en  el  ojo.  (fr.  fig.) ; 
deitar  ou  lançar  o  agraço  no 
olho  de  alguém ;  fazer  ou  di- 
dizer-lhe  cousa  que  lhe  cause 
pena  ou  aíBicçâo.  Acriiis  ali- 
quem  exacerbare:  En  agraz, 
adv.  m.  (fig.);  em  agraço, 
intempestivamente,  antes  do 
tempo  "devido  ou  regular. 
Imrnature. 

Agrazada.  /.  V.  Agua  de  agraz. 
Aqua  omphacio  mixta. 

Agrazado,  da.  ad.j.  Agraz;  aci- 
do, azedo  qual  o  agraço. 

Agrazar,  n.  Saber  a  agraço; 
ter  alguma  cousa  gosto  a 
agi-aço.  Omphacium  sapere: 
—  a.  (fig.)  exacerbar;  affli- 
gir  muito,  desagradar,  des- 
gostar, causando  grande  pe- 
na. Vehementer  displicere, 
acriíis  exacerbare. 

Agrazón,  m.  A  uva-labrusca, 
uva-brava ;  sylvestre,  agi-es- 
te : — certos  cachinlios  que  ha 
nas  \\acs,  c  que  nunca  ama- 
diu'ecem.  Lahruscum,  uva 
quce  nunquam  maturescit :  — 
ai'busto  tendo  os  troncos  es- 
pinhosos, as  folhas  similhan- 
tes  ás  da  vide  e  de  um  ver- 
de vivo,  e  o  fructo  encarnado 
e  do  tamanho  de  uma  cereja. 
Ribes,  uva  crispa :  —  (fig.) 
enfado,  azedum-e,  exacerba- 
ção, pena,  afflicção,  indigna- 
ção. Excandescentia,  indi- 
gnatio. 

Agre.  adj.  (ant.)  V.  Agrio. 

Agrearse.  r.  (ant.)Y.  Agriarse. 

Agregación./.  Aggregacâo ;  ac- 
ção e  effeito  de  aggregar. 
Aggregatio. 

Agregado,  ju.  Aggregado;  re- 
9 


AGR 

união  de  varias  cousas.  Com- 
plexiis,  acervus,  cumulus. 

Agregado,  da.  p.  p.  de  Agre- 
gar. Aggi'egado;  acrescen- 
tado, associado.  Destinado 
ou  addido  temporariamente. 

Agregar,  a.  Aggregar;  acres- 
centar, ajuntar  ou  associar 
umas  pessoas  ou  cousas  a 
outi-as.  Aggregare,  adjun- 
gere,  accwnidare : — juntar 
alguma  pessoa  a  uma  corpo- 
ração, ou  destina-la  a  uma 
officina,  mas  sem  lhe  dar 
logar  effectivo.  Adscrihere: 
—  (liort.)  deitar  ou  acamar 
estrume  em  volta  de  um 
canteiro  ou  taboleiro  de  jar- 
dim. Usa-se  também  como 
reciproco. 

Agregativo,  va.  adj.  ant.  Ag- 
gi-egativo;  que  aggrega  ou 
pôde  aggregar. 

Agremente,  adv.  m.  (ant.) 
V.  Agriamente. 

Agresión.  /.  Aggressâo,  acom- 
mettimento,  ataque,  assalto. 
Aggressio,  onis. 

Agresivamente,  adv.  m.  Ag- 
gressivamente ;  com  aggi-es- 
são. 

Agresivo,  va.  adj.  Aggi-essi- 
vo;  que  envolve  o\\  faz  ag- 
gressâo, offensivo. 

Agresor,  ra.  s.  Aggressor;  que 
acumineíto  alguém  injusta  e 
inesperadamente.^5'5'res.sor, 
oris. 

Agreste,  adj.  Agi-estc,  rusti- 
co, campestre.  Evralis,  rus- 
ticvs.  V.  Campesino : — (fig.) 
que  tem  maneiras  grossei- 
ras, i-usticas.  Agrestis,  ferox. 

Agrete.  adj.  dim.  de  Agrio: 
— acidulo;  lun  pouco  agi-o, 
azedo  ou  acido.  Acididus, 
subacidits. 

Agreza.  /.  (ant.)  V.  Agrura. 

Agria./,  (med.)  Agria,  herpes; 
impigem  (corrosiva),  sarda; 
pústula  maligna : — m.  (zool.) 
insecto  ncAToptero,  genero 
de  dipteros  brachiceros. 

Agrial.  m.  (ant.)  Prato  covo 
ou  fundo  destinado  a  deitar 
a  comida,  e  mais  especial- 
mente a  qiie  tem  caldo,  como 
a  sopa,  etc. 

Agriamente,  adv.  m.  (fig.)  Acre- 
mente; com  aspereza  ou  ri- 
gor. Acerba:  —  (ant.)  amar- 
gameiíte. 
Agrianto.  m.  (bot.)  Agriautho; 
genero  de  plantas  compostas. 


AGR 


61 


Agriar,  a.  Azedar,  acidificar; 
tornar  acido,  azedo.  Acidum 
reddere :  ■ —  (fig.)  ,  assanhar, 
exacerbar,  irritar,  exasperar 
os  ânimos.  Exacerbare,  ir- 
ritare, exasperare: — r.  aze- 
dar-se,  acidificar-se.  Acidum 
reddi:  —  ter  azia  (o  estoma- 

-  go) :  —  (fig.)  exacerbar-se,  ir- 
ritar-se,  exasperar-se. 

Agriaz,  m.  (p.  Gran.)  V.  Ci- 
namomo. 

A&RIC0LA.  m.  Agi-icultor ;  aquel- 
le  que  cultiva  a  terra: — adj. 
agricola,  dedicado  á  agricul- 
tui-a. 

Agricultor,  ra.  *•.  Agricultor; 
o  que  lavi'a  ou  cultiva  a 
terra.  Agricola,  ce: — m .  pro- 
fessor cia  agricultura ;  o  que 
a  professa,  quer  ensinando-a, 
quer  exercendo-a.  Agricul- 
turce  studiosus,  peritus. 

Agricultura.  /.  Agi'icultura; 
a  lavoura  ou  eultiu-a  da  ter- 
ra. Agricultura,  agricuUio : 
— a  arte  que  ensina  o  cul- 
tivo c  o  lavor  da  terra.  Agri- 
cultura, ars  agraria. 

Agride,  odj.  (zool.)  Agride; 
genero  de  insectos  da  fami- 
lia dos  myodarios  colyptrea- 
dos. 

Agrides,  to.  pi.  (zool.)  Agri- 
des; secção  de  insectos  di- 
¡iteros. 

Agridulce,  adj.  Agridoce,  do- 
ce-amargo, adocicado;  que 
tem  um  sabor  misturado  de 
acido  e  de  doce.  Dvlcacidus, 
a,  um. 

Agrifila.  m.  (bot.)  Agi-iphila; 
genero  de  ¡plantas  compostas. 

Agrifolio,  to.  Arvore. V.  Acebo. 

Agrilito.  m.  (zool.)  Agi-ilita; 
genero  de  coleópteros  bu- 
prestides. 

Agrillarse,  r.  V.  Gi'illarse. 

Agrillas.  /.  pi.  V.  Acedera. 

Agrillo,  adj.  dim.  Acidulo; 
um  pouco  agro,  a^edo  ou 
acido.  Usa-se  também  como 
substantivo.  Acriculus,  a, 
7nn. 

Agrimensor,  to.  Agrimensor; 
medidor  de  terras,  avalia- 
dor. 

Agrimensura.  /.  Agrimensura; 
a  arte  de  medir  terras. 

Agrimonia.  /.  (bot.)  Agi-imo- 
nia;  planta  perenne,  de  fo- 
lhas largas,  fendidas  e  um 
pouco  ásperas,  assim  como 
o  resto  da  planta:  cresce  até 


62 


AGR 


á  altura  de  uma  vara,  e  as 
suas  flores,  de  uma  linda  cor 
de  ijalba,  servem  cm  algu- 
mas partes  para  curtir  as 
pelles.  Agrimonia. 

Agkimoña./.  (p.  And.)  V.  Agri- 
monia. 

Agkinócoma.  /.  (meã.)  Agi-y- 
nocoma-,  estado  em  que  o 
doente  padece  simultanea- 
mente de  agitação  e  le- 
thargia. 

Agkio,  ia.  adj.  Agro,  acre,  aze- 
do, acido;  que  sabe  a  agra- 
ce. Acer,  acidvs:  —  (fig-) 
acre,  acerbo,  áspero,  des- 
abrido, como  Genio;  genio 
acre,  vehemente;  Respuesta 
agria,  resposta  desabrida, 
pungente,  picante,  etc.  As- 
per,  duriis.  Applica-se  tam- 
bém ao  caminho,  terreno,  si- 
tio áspero  ou  cheio  de  penhas- 
cos ou  brenhas,  como  Cami- 
nos agros;  caminhos  fragosos, 
ásperos.  Montañas  agras; 
montanhas  fragosas,  ingi-e- 
mes  .• —  frágil,  quebradiço,  in- 
dúctil, inflexível  ;  e  applica-se 
aos  metaes  que  por  sua  fragi- 
lidade e  aspereza  não  se  dei- 
xam trabalhar  com  facilida- 
de. Metalhmi  acre,  non  du- 
ctile,  non  flexibile: — (pint.J 
tosco,  grosseiro;  (fallando 
de  uma  pintura  que  pela  ir- 
regularidade do  seu  colorido 
ou  pela  desproporção  do  de- 
senho oâ:erece  um  aspecto 
desagradável).  J?ytíC?íHí/è  jji- 
cttmi:  —  ^^  o  sumo  acido  ou 
azedo  de  algumas  fructas. 
Succus  acidiis. 

Agkiodafno.  m.  (bot.)  Agi-io- 
daplmo;  genero  de  laurí- 
neas. 

Agriodendro.  m.  (bot.)  Agrio- 
dendro;  genero  de  liliáceas, 
de  folhas  espinhosas. 

Agriófagos.  m.  pi.  Agriopha- 
gos;  nome  de  certos  povos 
da  Ethiopia,  que  se  alimen- 
tam da  carne  de  leões  e  de 
pantheras. 

Agriox.  m.  (vet.)  Agrião ;  tumor 
mollc  (pie  se  forma  na  ponta 
do  curvilhão  entre  a  pelle  e 
o  tendão  befenmro-calcania- 
uo.  Tumor  siiffraginis:  — 
V.  Agriaz: — (h.  nat.)  genero 
de  nevropteros  libellulos. 

Agrionias.  /.  ^jZ.  (myth.)  Agrio- 
nias;  festas  que  se  celebra- 
vam na   Beócia  em  louvor 


AGR 

de  Baccho.  Estas  festas  da- 
vam occasião  a  muitos  es- 
cândalos e  immoralidades. 

Agriope.  m.  (li.  nat.)  Agriope; 
genero  de  ¡lescado  do  hemis- 
pherio  austral. 

Agrios,  m.  pi.  A  generalidade 
das  arvores  cujas  fructas  são 
algum  tanto  azedas,  como  as 
laranjas,  limões,  etc.  Diz-se 
também  de  seus  fructos  e  su- 
mos. Arbores  acídulos  fru- 
ctas f crentes;  quin  et  ipsi 
fructus. 

Agrióte,  m.  (zool.)  Agi-iote; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros,  cujo  tyjjo  é  o  agrio- 
pe lapicede  de  Paris  e  da 
Pérsia. 

Agriotimia.  /.  Agriothymia; 
tendencia  irresistível  a  com- 
metter  actos  de  crueldade. 

Agriotímico.  adj.  Agriothimi- 
co;  que  pertence  ou  se  re- 
fere á  agriothimia. 

Agripa,  adj.  (med.)  Agi-ippa; 
craença  que  nasce  pelos 
pés. 

Agripalma.  /.  Agi-ipalma,  ou 
cardiaca  (planta). 

Agripna.  /.  (zool.)  Agrypna; 
genero  de  coleópteros  j^en- 
tameros. 

Agripnia.  /.  (zool.)  Agrypnia; 
genero  de  phrygamos. 

Agrisado,  da.  part.  de  Agri- 
sar.  Cinzentado;  coberto  ou 
pintado  de  jiardo  ou  cin- 
zento:— adj.  cinzento,  par- 
do, escuro. 

Agrisar.  V.  Cinzentar;  cobrir, 
pintar  de  pardo  ou  cinzen- 
to. 

Agrisetado,  da.  adj.  Tecido 
acinzentado  ou  parecido  com 
estofo  cinzento. 

Agrisetar.  a.  Imitar  a  côr  de 
estofo  cinzento. 

Agrísimo,  ma.  adj.  svp.  de 
Agrio.  Acérrimo,  mui  agro. 
Valde  acerbiis. 

Agro,  ra.  V.  Agrio : — fig.  (ant.) 
áspero,  desabrido,  doloroso. 

Agrología./.  Agrología;  scien- 
cia  que  estuda  os  solos  agrí- 
colas. 

Agrologico,  ca.  adj.  Agrolo- 
gico;  concernente  á  agrolo- 
gía. 

Agrologo.  m.  Agrologo;  ho- 
mem versado  em  agrologia, 
que  escreve  sobre  ella. 

Agrómeno,  na.  s.  Agromeno; 
homem  que  A'ive  no  campo. 


AGR 

Agromisa.  /.  (zool.)  Agi'omiza ; 
genero  de  dípteros  brachi- 
ceros. 

Agronomía./.  Agi'onomia ;  theo- 
ria  da  agricultura. 

Agronómicamente,  adv.  Agro- 
nomieamente,  de  uma  ma- 
neira agronómica. 

Agronómico,  ca.  adj.  Agronó- 
mico, concernente  á  agrono- 
mia. 

Agrónomo,  m.  Agrónomo.  De 
re  rustica,  de  re  agraria 
scriptor. 

Agro  pila.  /.  (li.  nat.)  Agro- 
pila;  especie  de  bezoar,  pe- 
dra que  se  acha  no  corpo  dos 
camellos  e  das  cabras. 

Agropiron.  m.  (bot.)  Agi-opy- 
ron  (trigo  do  campo) ;  genero 
de  gramineas,  secção  do  ge- 
nero trigo. 

Agror,  m.  (ant.)  V.  Agrio, 
Agrura. 

AoRÓsTEAs.pZ.  (bot. )  Agrósteas ; 
tribu  admittida  na  familia 
das  gramineas,  cujo  typo  é 
o  genero  grama. 

Agróstema.  /.  (bot.)  Agroste- 
ma;  genero  de  plantas  sile- 
neas  que  cresce  em  abun- 
dancia entre  o  trigo.  Conhe- 
cem-se  quatro  ou  cinco  es- 
pecies, indígenas  daEvu'opa, 
das  quacs  a  mais  commum 
é  a  nigella  dos  trigos. 

Agróstero.  m.  (zool.)  Agi'os- 
tero;  secção  de  lepidópteros 
nocturnos  c|ue  forma  parte 
do  genero  assopia. 

Agrostícula.  /.  (bot.)  Agrosti- 
cula;  genero  de  gramineas, 
parecido  ao  esporobolo,  a  que 
se  reúne  commummente. 

Agróstida.  /.  (bot.)  Agrostida. 
V.  Grama. 

Agrostideo,  dea.  adj.  (bot.) 
Agrostideo;  diz-se  do  vege- 
tal que  se  parece  com  a  agros- 
tida :  — /.  pl.  familia  de  gra- 
mineas. 

Agrostis./.  (bof.)Y.  Agrostida. 

Agrostofolia.  /.  (bot.)  Agi-os- 
tofolia  (folha  de  gi-ama); 
genero  de  orchidoas,  cujo 
typo  é  indigena  de  Java. 

Agrostografia./.  (bot.)  Agros- 
tographia;  parte  dalDotanica 
que  trata  da  grande  familia 
das  plantas  gramíneas. 

Agrostografico,  ca.  adj.  (bot.) 
Agrostogi'aphico ;  que  se  re- 
fere á  agrostographia. 

AgrostÓgkafo.  m.  (hot.)  Agros- 


AGU 

togi'apho;  o  que  se  dedica  ao 
estudo  das  plantas  gi-ami- 
neas. 

Agkostólogo.  7??.  (Ijnf.)  AgTUS- 
tolügo;  o  que  professa  a 
agrostolügia. 

Agrostologia.  /.  (bot.J  V. 
Af/rosto(/rafia. 

Agrostológico,  ca.  adj.  (hot.) 
Agrostolügico ;  o  que  se  re- 
fere á  agi'ostologia. 

Agrótida.  /.  (zool.)  Agi'otes, 
genero  de  lepidópteros  no- 
cturnos. 

Agruadok.  m,  (ant.)  V.  Ago- 
rero. 

Agrumarse.  r.  Grumar-se, 
coalhar-se,  fazer-se  em  gru- 
nios. 

Agrupado,  da.  adj.  Agi'upado. 

Agrui'Ador,  ra.  s.  Agrupador. 

Agrupamiento.  in.  Agi'upa- 
niento. 

Agrupar,  a.  Agi'upar,  reunir 
eni  grupos,  apinhar.  Usa- se 
também  como  reciproco. 

Agrura.  /.  Acidez,  acrimonia, 
amargor,  azedume.  Acrinio- 
tiia,  acerbitas. 

Agua.  /.  Agua;  corpo  liquido 
e  transparente  de  que  se  for- 
mam os  mares,  rios,  fontes, 
etc.  Aqua :  —  rombo,  fenda 
por  onde  entra  nos  navios  a 
agua  do  mar.  Rima  quâ  ma- 
rinai aquce  iii  navem  in- 
jiuunt : — remolho,  acção  de 
remolhar  alguma  cousa.  Tn- 
mersio,  infusio:  —  agua,  li- 
cor extraindo  de  algumas 
hervas,  flores  e  fructos,  dis- 
tillando-os  com  agim.Liquor 
ex  quihusdam  olusculis,  flo- 
ribus,  autfriictibus  dist'dla- 
tus  :  —  de  agraz,  agua  de 
agraço,  agua  composta  de  as- 
sucar  e  de  agraço :  —  lluvia, 
agua  da  chuva ;  também  se 
usa  no  pku'al  n'esta  acce- 
pção.  Pluvia  : —  abajo,  adv. 
agua  abaixo,  com  a  corrente 
ou  curso  natm-al  da  agua. 
Secundo  jlumine  :  —  acera- 
da, agua  férrea :  —  angéli- 
ca.\.  Angélica,\)çh\([?L,  etc. : 
— arriba,  adv.  agua  acima, 
contra  a  corrente  ou  cm-so 
natural  da  agua.  Adverso 
Jlumine :  —  arriba,  contra  a 
corrente;  com  grande  diffi- 
culdade,  opposição  ou  repu- 
gnancia. Invite,  cegre,coactè : 
—  de  azahar,  agua  de  flor 
de  laranja ;  —  bendita,  agua 


AGÜ 

benta,  agua  que  o  sacerdote 
benze  e  que  serve  para  o 
uso  da  Igi'eja   e  dos  fieis. 
Aqua  lustralis: — composta, 
agua  composta,  bebida  que 
se  faz  de  agua,  assucar  e  do 
sumo  de  algumas  fructas,  ou 
das  mesmas  fructas  postas 
em  inftisào,  como  —  de  limón, 
agua  de  limão ;  —  de  na- 
ranja, agiia  de  laranja  :  — 
de  fresas,  agua  de  moran- 
gos,    etc.    Aqua    saccharo, 
fruguum,  fructuumque  succis 
condita:— de  cepas  (fam.) 
agua  de  cepa,  o  vinho.  Vi- 
num :  —  de  cerrajas,  agua 
de  bacalhau.  A  agua  que  se 
oxtrahe  da  herva  serralha  é 
de  pouca  substancia,  e  por 
isso  costuma-se  chamar  por 
metaphora  agua  de  cerrajas, 
agua   de   serralha,    a   tudo 
aqui  lio  que  é  de  substancia 
inútil,  seja  discm-so  ou  pro- 
posta. Nugíc,  res  niliil :  — 
de  Espíritu  Santo.  Agua  ba- 
ptismal :  — deherreros  .agus. 
de  fen-eiros ;  é  aquella  em  que 
os  ferreiros  apagam  o  fen-o 
ou  o  aço  embraza.  Ferraría 
aqua:  —  de  la  reina  de  Hun- 
gria, agua  da  rainha  de  Hmi- 
gi-ia ;  licor  claro  como  a  agua, 
que   se  extrahe  distillando 
a  flor  do  rosmaninho  com 
aguardente  .*  —  de  la  vida, 
agua  da  vida,  licor  que  se 
extrahe  por   distillação   de 
certas    substancias   medici- 
naes   que  se  infundem  em 
aguardente;  — de  miljiores, 
agua  de  mil  flores;  a  que  se 
cÜstilla  da  bosta  do  gado  vac- 
cum    apanhada   na   prima- 
vera.  Aqua  ex  fimo  bovino 
distillata:  — de  nieve,  agua 
nevada;  a  que  se  esfria  com 
a  neve  ou  que  procedendo 
d'ella  se  desfaz  com  o  calor. 
Aqua  ni  ve  frigescens :  —  de 
olor,  agua  de  cheiro;  a  que 
é  composta  de  substancias 
aromáticas.   Aqua  odorata, 
aromática:  — de  pié,  agua 
nascente ;    a   que    natural- 
mente e  sem  artificio  brota 
da    terra.    Aqua  jjrofluens, 
viva.  Agua  de  por  mayo  pjan 
2Mra  todo  el  año  ;  (rif.)  chuva 
de  maio,  ¡jào  para  todo  o 
anno.  Pluvioso  majo  messis 
multa.  AguadejJorSan  Juan 
quita  vino  y  no  dapan  ;  (rif.) 


AGU 


63 


a  chuva  de  S.  JoSo  tira\ànho 
e  nao  dá  pão.  Imbres  deci- 
dente  junio  vineis  noceiit,  nec 
jyrosunf  messibus:  —  de  soc- 
corro,  baptismo  sem  as  ce- 
rimonias da  Igi-eja,  o  baptis- 
mo administrado  sem  as  so- 
lemnidades em  caso  de  ne- 
cessidade. Baptisma  priva- 
tirn  ministratum  si  necessitas 
cogit:  — fuerte  ó  acido  ni- 
trico,   agua  forte  ou  acido 
nítrico ;  chama-se  assim  pela 
acti\ãdade  com  que  dissolve 
a  prata  e  outros  metaes  :  — 
lluvia,  ou  llovediza,  agua  da 
chuva,  que  cae  das  nuvens. 
Aqua  pluvia,  pluvialis:  — 
mineral,    agua  mineral;    c 
aquella  que  dimana  ti-azen- 
do  em  si  dissolvidas  algumas 
substancias  mineraes,  como 
Siles,  feíTo,  etc.  Aqua  mine- 
ralis:  —  muerta,  agua  mor- 
ta, agua  estagnada  e  que 
não  corre.  Aqua  stagnans, 
jñgra :  —  nieve,  agua  neva- 
da, agua  que  cae  mistiu'ada 
com  neve.  Aqua  nive  inter- 
mixta,  nivalis.  Afua  no  en- 
ferma, ni  embeoda,  ni  adeu- 
da; (rif.)  a  agua  não  mata 
nem  embebeda.  Vino  forma 
2)erit,  vino  coi-rumpitur  cetas. 
Aqua  vino  pra;estat.  Agua, 
pasada  no  muele  molino  :(r  i f.) 
agiias  passadas  não  moem 
moinhos.  Deprccteritis  ne  cu- 
rato:—  regia,  agua  regia; 
o  acido  nitrico  e  muriatico 
combinados  em  certas  pro- 
porções.   Chamou-se    assim 
porque   dissolve    o  oiro,  ao 
qual  chamavam  os  alchimis- 
tas  rei  dos  metaes;  —  sal, 
agua  de  sal;  agua  doce  cm 
que  se  lança  alguma  porção 
de  sal.  Aqua  salita,  salsa :  — 
salada,  agua  salobra  : — ter- 
mal,   agua   das    caldas;  _é 
aquella  que  alem  de  ser  mi- 
neral sáe  quente  do  manan- 
cial em  todas  os  estações  do 
anno.  Aqua  thermalis: —  de 
torongil,  agua  de  herva  ci- 
di-eir  a  ou  melíssa :  — va,  agua 
vae,  expr.  com  que  se  avisa 
aos  que  passam  pela  rua  que 
se  vae  deitar  pelos  canos  ou 
varandas  agua  ou  immundi- 
cies.  Ileus,  apage,  cave  :aqua 
èfenestrajacitur :  —  vidria- 
da, agua  \adrada,  especie  de 
gosma  ou  pevide  que  costu- 


64 


AGü 


mam  padecer  os  falcões  e  ou- 
tras aves  de  rapina.  Gemís 
morhis  quo  accipitres  labo- 
rare solent:  —  viva,  agua 
viva  i  a  que  dimana  e  corre 
naturalmente.   Aqua   viva : 

—  2)1.,  ondeados;  refle- 
xos que  têem  algumas  se- 
das, imitando  as  ondas  ou 
reflexos  que  faz  a  agua.  Co- 
lores seriei  textilis  uiidarum 
specie  descripti :  — aguas,  re- 
flexos das  pedras  preciosas. 
Scintillato  gemmoe : — brilho 
das  pennas  de  algumas  aves. 
Pennarum  colores,  undulatâ 
luce  scintillantes:  —  as  uri- 
nas ou  a  urina.  Urinas  : 
■ — ■  falsas,  aguas  falsas, 
aguas  adiadas  a  pequena 
profundidade  e  que  servem 
de  embaraço  para  achar  as 
permanentes  ou  firmes.  ^5?ía 
terree    summitati  próxima, 

■  non jv  gis,  et  interdumnoxia : 
— firmes,  aguas  firmes ;  as 
dos  poços,  que  se  julgam 
vir  de  verdadeiros  manau- 
ciaes,  que  nunca  se  esgotam. 
Imce  aquce,  qiim  profundius 
flmmt,  et  numquam  deficiunt : 

—  llenas,  (ant.  naut.)  aguas 
cheias.V._p¿eaw?ar,  preamar : 

—  mayores  y  menores,  aguas 
maiores  e  menores.  Chamam- 
se  aguas  maiores  os  escre- 
meutos  do  homem,  e  menores 
a  urina.  Excrementuin  et 
urina :  —  menores;  (naut.) 
aguas  menores,  crescentes 
([uotidianas  do  mar.  Maris 
wstus : — muertas,  aguas  inor- 
tas,  as  marés  menores  domar 
que  succedem  nos  quartos  da 
lua.  JEstus  marini  remissi, 
lenes:  — del  timón,  esteira 
do  navio :  —  vertientes,  aguas 
vertentes,  as  que  baixam  das 
montanhas  ou  serras;  e  al- 
gumas vezes  por  aguas  ver- 
tentes se  explica  o  sitio  ou 
paragem  onde  vem  cair. 
Também  assim  se  chamam 
as  aguas  que  caem  dos  te- 
lhados. Aquoi  è  montibus  sca- 
turientes,  erumpentes: —  vi- 
vas, aguas  vivas,  crescentes 
do  mar  até  o  tempo  dos  eqm"- 
noxios,  e  as  que  tem  em  cada 
lua  no  começo  e  na  lua 
cheia.  JEstus  marini  ferven- 
tiores.  Agua. coge  con  har- 
nero quien  se  cree  de  ligero 
(rif.)  ;  apanlia  agua  cm  joeira 


AGU 

quem  julga  ligeiramente 
(Jitò  credens  se  ipsum  deci- 
pit.  Ahogarse  en  poea  agua 
(fig.fam.);  afogar-se  em  pou- 
ca agua ;  apurar-se  e  afiligir- 
se  por  jjouca  cousa.  Levibus 
suGCumbere  malis.  Al  enfermo 
que  es  de  vida  el  agua  le  es 
m  edicina  (rif.);  quem  está  são 
a  agua  o  ema.  ^JUgro  sana- 
turo  nil  non prodest.  Alzarse 
el  agua  (fr.  ant.);  levantar 
o  tempo,  deixar  de  chover, 
serenar.  Bailar  el  agua,  ou 
bailar  el  agua  delante  (fr. 
fam.);  esmerar-se  em  com- 
prazer ou  agradar  a  alguém. 
Officiosissimh  aliqui  assen- 
tari.  Bañarse  en  agua  ro- 
sada (fr.  fam.);  estar  sem- 
pre com  a  cara  na  agua; 
contentamento  que  alguém 
sente  jjor  qualquer  aconte- 
cimento alheio,  seja  prospero 
ou  adverso.  Secum  delectari, 
sibi  ipsi  complaceré,  congra- 
íulari.  Botar  ai  agua  algu- 
na embarcación;  lançar  ao 
mar  algum  navio.  Navim  in 
raare  deducere.  Cada  uno 
quiere  llevar  el  agua  á  su 
molino,  y  dejar  en  seco  al 
del  vecino  (rif);  cada  qual 
leva  agua  ao  seu  moinho  e 
deixai"  em  secco  o  do  visinho. 
Etiam  aliorum  damno  quis- 
que sua  curat.  Coger  agua 
en  cesto  ó  en  harnero;  apa- 
nliar  agua  em  peneira,  tra- 
balhar em  vão.  Frustra  fa- 
tigari,  incassum  laborem 
suscipere.  Cortar  el  agua, 
cortar  a  agua;  dividi-la  na- 
vegando ou  nadando.  Como 
agua  (loc.  fam.) ;  como  fari- 
nha; denota  a  abundancia 
ou  copia  de  alguma  cousa 
que  se  possue.  Uljc.rrijnc, 
aquâ  ipsâ  uberius.  Como  el 
agua  de  mayo;  como  a  agua 
em  tem2)o  de  secc  a ;  (loc.  fam.) 
com  que  se  pondera  o  bem 
recebida  ou  muito  desejada 
que  é  alguma  cousa.  Oppor- 
tunissimk.  De  agua  y  lana; 
pouco  vale,  tem  pouca  im- 
portancia, dou-lhe  pouco 
apreço.  Parvi  momenti,  floc- 
ci.  Del  agua  mansa  me  libre 
Dios,  que  de  la  recia  (ó  bra- 
va) me  guardaré  yo  (rif.); 
guarda-te  do  cão  que  não 
ladra  e  do  homem  que  não 
falia;  também  se  diz  Guar- 


AGU 

date  dei  agua  mansa;  guar- 
da-te  do  cão  que  não  ladra. 
Latentem  mansueto  pectore 
iram  avertat  Deus:  frmci- 
piti  et  aperta}  ipse  obsistam. 
Del  agua  vertida  alguna  co- 
jida  (rif);  no  aproveitar  é 
que  vae  o  ganho.  Ne  omnia 
perdas.  Echar  agua  en  el 
mar;  deitar  agua  ao  mar, 
dar  a  quem  tem  abundancia. 
Aquam  mari  addere.  Echar 
el  agua  á  un  niño;  baptisar. 
Baptizare.  Echar  toda  el 
agua  (fig.);  fazer  todo  o  pos- 
sível. Experiri  rdtima,  ale- 
amjacere.  Echarse  al  agua; 
deitar-se  'a  nado,  aiTostar 
algum  ¡perigo  ou  determinar- 
se a  elle  para  fugir  de  outro. 
Se  in  aliquod  discriminem 
conjicere  ut  aliud  majus  vi- 
tetur.  Encharcarse  de  agua 
(fig.);  encher-se  de  agua; 
beber  agua  em  excesso.  J.çtíâ, 
turgere.  Entre  dos  aguas, 
adv.  (fig.  fam.);  irresoluto, 
com  duvida  e  perplexidade 
na  resolução  de  algum  a  cousa 
sem  saber  o  que  dcve  fazer. 
Usa-se  commummente  com 
o  verbo  estar.  Aiiimo  flu- 
ctuare, hcesitare.  Escribir  en 
el  agua,  escribirla  arena;  es- 
crever na  areia.  Estar  en  el 
agua,  ou  con  el  agua  á  la 
boca,  ou  con  el  agua  hasta  la 
garganta;  estar  com  acorda 
na  garganta;  achar- se  em 
grande  aperto  ou  perigo.  In 
extremo  discrimine  esse,  ver- 
sari.  Estar  hecho  un  agua 
ou  1171  pjollo;  estar  alagado 
em  suor.  Plurimum  siidore 
modere.  Ganar  las  aguas. 
('iiaid.);  ganhar  aguas,  diz-se 
quando  os  navios  se  adian- 
tam uns  aos  outros.  Navim 
navi,  ciassem  classi  antecel- 
Icre.  Grabar  al  agua  fuerte 
ou  de  agua  fuerte;  gravar 
a  agua  forte,  abrir  laminas 
dando-lhe  A'erniz,  e  dese- 
nhando sobre  elle  com  uma 
agulha.  Depois  deita-se  agua 
.forte,  a  qual  come  na  lami- 
na o  que  a  agulha  havia  des- 
coberto, e  assim  fica  gravado 
o  desenho.  Acido  nitro-sul- 
phurico  cmlare.  Hacer  agua; 
fazer  agua,  diz-se  quando 
entra  a  agua  n'um  navio, 
por  algum  buraco  ou  fenda. 
Aquam  navim  per  rimas  in- 


AGU 

ff  redi:  naves  rimis  fatisce  ti- 
tas aquam  accipere.  Hacer 
agua;  (ant.)  hacer  aguada; 
fazer  aguada;  hacer  agua 
por  alguna  cosa;  ser  presu- 
mido, ter  vaidade  ou  jactar- 
se de  alguma  qualidade  van- 
tajosa. De  re  quapiam  glo- 
riari  :  sua  ipsius  pra^conia 
canere.  Hacer  aguas;  verter 
aguas,  lu-inar.  Hacer  del 
agua  ou  de  agua  una  cosa 
(fam.J;  fazer  cousaquenão  dá 
ganho.  Lavare,  prima  aquâ 
abluere.  Hacerse  agua  ou  en 
tm  agua  la  loca;  fazer  agua 
na  boca,  causar  sensação  no 
paladar  e  na  lingua  o  desejo 
de  algum  manjar,  augmen- 
taudo-se  e  diminuindo  a  sa- 
liva. Prceconeepfâ  cibijucun- 
ditate  palatum  linguamque 
liquescere  ac  poine  fluere. 
Hacerse  agua  de  cerrajas 
(fam.J;  dai-  em  agua  de  ba- 
calhau, desvanecer-se  ou 
frustrar-se  o  que  se  preten- 
dia ou  esperava,  liem  eva- 
nescere,  frnstrari.  Hacerse 
un  agua;  suar  muito  ou  ha- 
ver suado.  Undique  sudore 
manare,  fluere.  Ir  el  agua 
por  algunaparte  (fig.fam.); 
a  agua  por  alguma  parte 
corre,  a  fortuna  vae  em  cer- 
tos tempos  para  uma  classe 
determinada  de  pessoas  e 
cousas.  Vicissim  favere  for- 
tunam.  Llevar  el  agua  á  sto 
molino  (fig.);  levar  a  agua 
a  seu  moinho,  attender  luii- 
camente  a  seu  proveito  e  in- 
teresse. Sihi  tantum  consu- 
lere.  Meterse  en  agua;  co- 
meçar o  tempo  chuvoso.  Tm- 
hres  esse  magnos  et  assíduos: 
pluviosum  esse  co'lum.  Nadie 
diga  de  esta  agua  yo  no  be- 
beré (rif.J;  ninguém  diga 
d'esta  agua  nao  beberei.  Ne- 
ma ab  alioriim  casihus  se  tu- 
tum  creda.  No  hallar  agua 
en  la  mar;  ir  ao  mar  e  nao 
achar  agua,  não  conseguir 
o  mais  fácil  de  alcançar.  Li 
magna  rerum  copiaindigere. 
No  lo  lavarei  concuanta  agua 
lleva  el  rio  (fig.);  não  ha  agua 
que  o  lave,  diz-se  quando 
são  táo  enormes  e  públicos 
os  defeitos  de  alguém  que 
não  poderá  lívrar-so  d'elles 
por  mais  que  o  procure.  Nul- 
lo  prorsüs  expiabit  piaculo. 


AGU 

Parecer  que  no  enturbia  el 
agua  (fig.);  parecer  que  não 
quebra  um  prato ;  appli- 
ca-se  áquelle  que  ap^jaren^ 
tando  simplicidade  ou  inno- 
cencia encobre  talento  ou 
malicia  que  se  não  julgava 
que  elle  tivesse.  Subdolum, 
vafrum  esse,  callidum.  Pa- 
sar por  agua  los  huevos; 
aquecer  ovos,  coze-los  ligei- 
ramente. Ova  in  aqua  co- 
quere.  Quien  echa  agua  en 
la  garrafa  de  golpe,  mas 
derrama  que  ella  coge  (rif.); 
cousa  feita  á  pressa  nunca 
sáe  bem  feita.  C'unctando, 
non  properando  res  perfi- 
ciuntur.  Sacar  agua  de  las 
piedras  (fig.)  ;  tirar  proveito 
de  qualquer  cousa.  Ex  qua- 
cumque  re  quantumvis  des- 
picahili  utilitatem  percipere. 
Ser  una  cosa  tan  clara  ou 
mas  clara  que  el  agua,  el 
sol,  la  luz  de  medio  dia,  etc. ; 
Ser  táo  claro  como  a  agua, 
saltar  aos  olhos.  V.  Claro. 
Sin  decir  agua  va  (fig.);  scm 
dizer  agua  vae ;  fazer  damno 
a  alguém  sem  prevenção. 
Repente,  hospite  insalutato; 
Tener  el  agua  ala  garganta. 
estar  ameaçado  de  perigo 
gi'ave.  In  ultimo  discrimine 
esse,  versari.  Tomar  de  traz 
el  agua  (fig.  fam.) ;  ir  aos 
principios,  começar  a  re- 
lação de  algum  caso  ou  ne- 
gocio desde  as  primeiras  cir- 
cumstancias  ou  motivos  que 
a  elle  concorreram.  Peni  alte, 
à  capite,  ¿t-  fonte  repeleré. 
Tomar  el  agua  ou  las  aguas 
(naut.)  ;  tapar  os  rombos  por 
onde  entra  agua  nos  navios. 
Navis  rimas  occludere,  stup- 
2X1  replere.  Tomar  las  aguas  ; 
cobrir  a  construcçào  de  um 
edificio  para  que  a  chuva 
não  impeça  os  trabalhos. 
Volverse  agua  de  cerrajas 
(fam.);  tornar-se  em  agua 
de  bacalhau.  Hacerse  agua 
de  cerrajas;  fazer-se  em 
nada.  Estar  ou  andar  entre 
la  cruz  y  el  agua  bendita; 
estar  entre  a  cruz  e  a  cal- 
deirinha.  Hay  mas  que  agua  ; 
nao  ha  só  agua;  modo  de 
fallar  com  que  se  exprime 
que  urna  casa  é  rica  e  pode- 
rosa. Meter  dentro  del  agua  ; 
meter  denti'o  da  agua,  mer- 


AGU  65 

gulhar.  A  lalnmbre  delagua, 
ao  lume  de  agua,  á  tona  da 
agua.  A  la  lengua  del  agua, 
á  lingua  da  agua,  á  borda 
da  agua. 

Aguaereza.  /.  (arch.)  O  cano 
da  latrina. 

Aguacate,  m.  Aguacate;  ar- 
vore, especie  de  loureiro,  que 
conserva  as  folhas  todo  o 
auno,  e  dá  um  fructo  do  ta- 
manho de  urna  pera  gi-ande, 
cuja  jioljja  assim  como  o  ca- 
roço são  agradáveis  ao  pala- 
dar. Laurus  persea:  —  agua- 
cate, a  ñ'ucta  do  aguacate : 

—  aguacate,  esmeralda  cuja 
forma  é  parecida  á  do  agua- 
cate. Smaragdus  piri  for- 
mam referens. 

Aguacero,  m.  Aguaceiro,  bá- 
tega, bursiguiada,  pancada 
de  agua,  chuveiro.  Nimbús. 

Aguaceta.  /.  Seringa  feita  de 
sabugo,  com  que  os  meninos 
brincam. 

Aguacidera.  /.  (Arag.)  Terra 
semeada  em  secco  e  depois 
regada.  Terra  post  semen- 
tem  irrigata. 

Aguacil,  m.  Aguazil.  V.  Al- 
guacil. 

Aguacha.  /.  (pop.)  Agua  po- 
dre, corrompida. 

Aguacharnar.  a.(ant.)Y  .Agua- 
chinar. 

Aguacharse,  r.  Alagar-se. 

Aguachento,  adj.  (prov.Cuha) 
Esti'agado;  o  fructo  que  per- 
deu o  sueco  por  estar  ini.pre- 
gnado  de  agua. 

Aguachinar.  a.  (Arag.)  Dar  de 
beber  aos  animaes :  —  mo- 
lhar a  terra. 

Aguachaile.  /.  Carrascão,  sur- 
rapa, vinho  mau.  Vinum.  pes- 
simum  :  —  bebida  mui  agua- 
da. Potio  insipida,  tenuis 
et  vigore  destituía. 

Aguacuacuan.  m.  (zool.)  Agua- 
cuacuan,  sapo  do  Brazil,  de 
oito  pollegadas  de  comprido. 

Aguada,  f.  Aguada.  Aquatio: 

—  fonte  onde  as  embarcações 
fazem  aguada.  Aquationis  lo- 
cus:  —  aguarella,  aguada,es- 
tampa  imitando  a  aquarella. 
Pigmentum  aquâ  gummosâ 
dihdum.  Hacer  aguada;  fa- 
zer aguada,  surtir  de  agua 
uma  embai'cacao.  Aqucàio- 
nem  agere. 

AguadaSa.  /.  (ant.)  Fouce.  V. 
Guadaña. 


66  AGU 

Aguadera.  /.  Capa  de  oleado. 
V.  Capa  affvadera  :  —  (cetr.) 
Cada  urna  das  quatro  jíeu- 
nas  largas,  umas  mais  cur- 
tas que  outras  collocadas  uas 
azas  das  aves.  Avium  latio- 
res  in  alis  penna¡ :  — canga- 
lhas para  levar  em  cantaros 
agua  e  outras  cousas,  Aqua- 
rium  vedahulum. 

Aguadero,  m.  Bebedouro.  V. 
Abrevadero  :  —  (ant.)  V. 
Aguador. 

Aguadija.  /.  Aguadillia;  hu- 
mor claro  e  liquido  que  di- 
mana das  chagas.  Humor  la- 
cere defluens. 

Aguado,  da.  adj.  Abstemio,  be- 
bedor de  agua.  Ahstemius. 

Aguador,  ra.  s.  Aguadeiro.  Fa- 
miliaris  aqiioi  provisor :  — 
cada  um  dos  paus  que  nas 
noras  atravessam  de  uma 
roda  á  outra  e  sobre  as  quaes 
joga  a  maroma.  Botoi  aqua- 
rke  axes. 

Aguaduchar,  a.  (ant.)  molhar, 
hiunedecer  a  terra.  V.  Ena- 
guazar. 

Aguaducho,  m.  Aguaceiro.  Al- 
luvies :  —  armario  para  guar- 
dar vasilhas  de  barro.  Ar- 
marium  in  quo  rasa  aquaria 
reconduntur  : — V.  Acuedu- 
cto. 

Aguadura.  /.  Aguamento,  mo- 
lestia que  vem  aos  nervos 
das  pernas  dos  cavallos.  Quo- 
rinndum  animalium  morbus 
ex  nimio  et  intempestivo pot  u. 

Aguagoma.  /.  Gomma  arábica 
dissolvida. 

Aguaitador,  ra.  s.  (ant.)  Es- 
I^reitador. 

Aguaitamiento.  m.  (ant.)  Es- 
preita, acção  de  espreitar. 

Aguaitar,  a.  (aíií./aj«.J Espiar, 
espreitar,  observar.  E  lioje 
de  uso  vulgar. 

Aguajaque.  m.  Gomma  ammo- 
niaca.  l^esinm  gemís. 

Aguajas.  /.  p)i-  Ulcera  ou  tu- 
mor aquoso  que  se  forma 
nos  cascos  dos  cavallos.  Tu- 
mor aqueiis,  ulcerosns  in 
equis. 

Aguaje,  m.  (naut.)  Corrente 
rápida  no  mar.  Maris  JJn- 
ctus,  profluentium  aquarum 
impetiis. 

Aguajinoso,  sa.  adj.  (ant) 
Aquoso,  húmido.  V.  Agua- 
noso. 

Aguajoso.  adj.Aqnoso,  húmido. 


AGU 

Agualak.  a.  (ant.  mar.)  V.  Ago- 
lar. 

Agualí.  m.  (germ.)  V.  Aseso- 
ria. 

Agualó,  m.  (germ.)  V.  Asesor. 

Aguamanil,  m.  Bacia  para  la- 
var as  mãos.  Aquiminarium, 
luvium. 

Aguamanos,  m.  Agua  para  as 
mãos.  Aqua  lavandis  mani- 
bus :  — ■  (ant.)Y.  Aguamanil. 
Dar  aguamanos ;  dar  agua 
a  alguém  para  lavar  asmaos. 
Aquam  abluendis  manibns 
ministrare. 

Aguamar,  m.  Animal  marinho, 
cujo  cor2Do  é  gelatinoso,  de 
cor  branca  e  roxa.  Medusa 
marsiqjialis. 

Aguamarina.  /.  Agua-raarinha, 
pedra  preciosa  de  cor  verde- 
mar; é  transparente,  bri- 
lhante e  quebradiça.  Silex 
berylus. 

Aguamelado,  da,  ac?/.  Ensopado 
ein  hydromcl. 

Aguamiel./.  Agua-mel  •,  bebida 
feita  de  agua  e  mel ;  hydro- 
me\.  Hydromeli,  aquamulsa. 

Aguamiento.  m.  Acção  e  eífeito 
de  aguar : —  aguamento,  con- 
gestão ou  ajjoplexia  do  pé 
dos  animaes. 

Aguamorío,  m.  Y.  Laguna. 

Aguanafe.  /.  Agua  de  flor  de 
laranja. 

Aguanieve.  /.  Ave  de  um  pé 
de  comprido,  cinzenta  por 
cima  e  branca  pelo  ventre; 
habita  nos  logares  pantano- 
sos. Tringa  squatarola. 

Aguanosidad.  /.  Serosidade, 
humor  aquoso.  Aquosiis  hu- 
mor. 

Aguanoso,  sa.  adj.  Aquoso, 
aqueo,  que  abunda  em  agua; 
húmido,  que  está  permeado 
de  agua.  Aquostis. 

Aguantable,  adj.  SoíFrivel, 
sui^portavel,  tolerável. 

Aguantar,  a.  Soffrer,  tolerar, 
supportar :  —  sustentar,  sus- 
ter, manter: — la  estopada, 
aguentar  a  estoj^ada: — las 
velas,  ir  a  nau  com  todas  as 
velas  largas  e  poder  com 
ellas.  Usa-se  também  como 
reciproco. 

Aguante,  m.  Força,  constan- 
cia, coragem  jjara  resistir: 
• —  (fig.)  tolerancia,  pacien- 
cia, resignação. 

Aguañón.  7?í.  Mestre  de  obras 
hydraiüicas. 


AGU 

Aguapié./.  Agua-pé;  licor  ti- 
rado do  ¡jé  da  uva  repisada 
no  lagar,  com  mistura  de 
agua.  Vinvm.  tenue,  lora. 

Aguar,  o.  Aguar;  misturar 
agua  com  vinho,  vinagre  ou 
outro  licor.  Aquam  cuín  ali- 
quo  licofe  miscere: — (jig.) 
interromper  o  gosto  e  a  ale- 
gria que  se  tinha.  Gaudimn 
intercipere,  in  luctum  ver- 
teré. 

Aguara,  m.  Aguara;  mammi- 
fero  similhante  á  raposa. 

Aguardador,  ra.  s.  (ant.)  Guar- 
dador; pessoa  que  guarda, 
vigia  outra. 

Aguardamiento,  m.  (ant.) 
Aguardamento,  guardamen- 
to,  guarda,  defeza. 

Aguardar,  a.  Aguardar,  espe- 
rar alguma  cousa.  Sperare, 
spjem  haber e: — esperar  que 
venha  ou  chegue  alguma 
pessoa.  Expectare,  prcesto- 
lari: — dar  tempo  ou  espe- 
ra :  —  diz-se  commummente 
do  tempo  de  espera  que  se  dá 
ao  devedor  para  que  pague. 
Prorogare  diem  alicui  ad 
solvendum :  (ant.)  V.  Guar- 
dar:— (ant.)  attender,  res- 
peitar, ter  em  apreço  ou  es- 
tima. 

Aguardentería.  /.  Loja  onde 
se  vende  aguardente  por 
miúdo.  Liquoris  ex  vino  dis- 
tillati,  seu  aquce  vitce  taber- 
na. 

Aguardentero,  ra.  s.  Aguar- 
denteiro ;  o  que  vende  aguar- 
dente. Aquce  sitoi  venditor. 

Aguardiente,  m.  Aguardente, 
liquido  espirituoso  que  se 
obtém  por  distillação  do  vi- 
nho e  de  outras  suíastancias. 
Liquor  ex  vino  disfillatus, 
aqua  vita:  —  de  cabeza;  a 
primeira  aguardente  que  se 
distilla: — de  azúcar;  tafia; 
aguardente  de  canna. 

Aguardienteria.  /.  Casa  de 
distillação  de  aguardente. 

Aguardientero.  m.  Distillador 
de  aguardente;  o  que  faz 
aguardente. 

Aguardo,  m.  Logar  onde  se 
espera  a  caça. 

Aguarradas.  /.  pi.  Aguacei- 
ros:— nuvens  que  appare- 
cem  na  ¡jrimavera. 

Aguarrás.  /.  Agua-raz,  espi- 
rito de  terebinthina. 

Aguarse,  r.  Encher-se  de  agua 


AGU 

(algum  sitio  ou  terreno). 
Aqnis  ohrni,  oi:>pleri: — em 
medicina  veterinaria  diz-se 
aguar-se,  de  ixm  animal  que 
é  atacado  do  aguamento  ou 
ajioplexia  dos  tecidos  do  pé. 

Aguarzarse.  r.  (anf.J  V.  Ena- 
guarcharse. 

Aguas.  /.  (pi.)  Arestins;  feri- 
da ulcerosa  que  apparece 
nos  extremos  locomotores  dos 
animaes,  especialmente  na 
região  dos  maclnnlios. 

AguaSzVL.  /.  Salmoura,  mistura 
de  agua  e  sal. 

Agiia-segunda.  /.  Agua-forte, 
acido  azotico.  Nome  vulgar 
que  em  Hespanha  dão  a  este 
acido. 

Aguatocha./.  Bomba;  machi- 
na hydraulica  para  apagar 
os  incendios. 

Aguatocho.  m.  Atoleiro,  loda- 
çal, lameiro,  lamarão,  ceno. 
Lociis  x>cditdosns. 

Aguaturma.  V.  Pataca. 

Aguaverde,  m.  Medusa,  ortiga 
do  mar;  especie  de  peixe 
cujo  corpo  esplierico  e  gela- 
tinoso é  de  um  branco  sujo, 
que  atira  ¡Dará  o  verde.  Me- 
dusa cntciata. 

Aguavientos.  7?í.Phlomis ;  plan- 
ta perenne  que  cresce  ató 
á  altura  de  imia  vara,  com 
folhas  felpudas  e  de  luu  ver- 
de claro,  flores  encarnadas 
c  floração  terminal.  Phlo- 
mis,  herba  venti. 

Aguavilla.  /.  V.  Gayuha. 

Aguaza.  /.  Humor  aquoso,  con- 
sistente o  csjjesso,  cspellido 
jielos  animaes  e  por  algu- 
mas plantas  e  fructos.  Hu- 
mor aquatns. 

Aguazal,  m.  Aguacal;  sitio 
fundo  e  balseiro,  onde  estão 
aguas  represadas.  Lociis  pa- 
htdosus. 

Aguazarse,  r.  V.  Encliarcar-sc. 

Aguazo,  m.  Pintura  á  tempera. 

Aguazoso,  sa.  adj.  V.  Aguanoso. 

Aguazur.  m.  Planta  maritinia, 
annual  cujo  emprego  indus- 
trial é  o  de  fazer  lixivias  ou 
cenradas.  Mesemhryanthe- 
mnm  nodiflorum. 

Agucia.  /,  (ant.)  Desejo  ve- 
hemente; anciã,  angustia, 
aperto  do  coração. 

AouciAR.rt.  (ant.)  Desejar,  soli- 
citar com  efiicacia  ou  anhelo, 
estimular. 

Aguciosamente.  adv.  m.  (ant.) 


AGU 

Cuidadosamente,  com  anela, 
anciosamente,  com  anhelo. 

Agucioso,  sa.  adj.  (ant.)  An- 
cioso,  diligente,  ávido,  que 
deseja  com  ardor. 

Agudamente,  adv.  m.  Aguda, 
viva  e  sensivelmente: — (fig.) 
engenhosamente,  subtilmen- 
te, com  agudeza  e  perspica- 
cia de  engenho. 

Agudez.  /.  (ant.)  V.  Agudeza. 

Agudeza./.  Agudeza,  fio,  gu- 
me, ponta  (de  instrumento 
cortante,  etc.): — (fig.)  agu- 
deza, subtileza,  perspicacia 
de  engenho :  —  agudeza,  dito 
agudo. 

Agudillo,  lla.  adj.  dm.  de 
Agudo,  Aguçadinho. 

Agudíssimo,  ma.  adj.  su}}.  de 
Agudo,  Agudissimo. 

Agudito,  ta.  adj.  dim.  de  Agu- 
do, Agudosinho. 

Agudo,  da.  adj.  Agudo;  que 
termina  em  ponta;  afiado, 
apontado.  Acutus:  —  (fig.) 
agudo,  que  é  subtil,  perspi- 
caz, de  vivo  engenho.  Soler- 
tia,  ingenii  acumine  p>ra;di- 
tus: — agudo,  vivo,  gracioso 
e  opportuno;  applicà-se  ao 
dito  ou  sentença.  Facetioí: 
— agudo,  pungente  e  pene- 
trante. Vehcmcns  dolor:  — 
agudo,  grave  e  de  pouca  du- 
ração; diz-se  das  doenças. 
Acutus,  pra'cpps  viorhus: — 
perspicaz  e  prompto  na  apre- 
ciação das  impressões  dadas 
pelos  sentidos.  Agudo,  forte 
e  penetrante ;  diz-se  do  chei- 
ro e  do  saljor.  Acerrimis  sen- 
sibiis  homo:  acidus  odor,  sa- 
por:  —  agudo,  accento  que 
consiste  n'uma  pequena  li- 
nha dirigida  de  cima  para 
baixo  e  da  direita  para  a 
esquerda.  Applica-se  tam- 
bém á  syllaba  que  tem  este 
accento.  Acidus  accentus. 
Agüela./.  Capa,  capote,  manto. 
Agüelo,  la.  s.  (ant.)  Y.  Abuelo. 
Agüera./.  Regueira,  rego  para 
conduzir  as  aguas  das  chu- 
vas ao  campo. 
Agüero,  m.  Agouro,  augurio, 
vaticinio,  jíredicção  do  fu- 
turo. Augu  rium : — prognos- 
tico favorável  ou  desfavorá- 
vel das  cousas  futuras,  for- 
mado supersticiosamentepor 
signaes  sem  fundamento.  ^?í- 
gurium  superstitiosinn ,  fri- 
rolum  a%is¡)icium. 


AGU  67 

Aguerrido,  da.  adj.  Aguerri- 
do, adestrado  na  guerra,  af- 
feito  a  ella.  Bello  expertus. 

Aguerrir,  a.  Aguerrear,  afí'a- 
zer  á  guerra  ou  exercitar 
n'ella.  Usa-se  também  como 
reciproco. 

Aguijada.  /  V.  Aijada. 

Aguijador,  ra.  s.  Aguilhoador; 
o  que  aguilhoa.  Stimulcdor. 

Aguijadura.  /.  Aguilhoamen- 
to;  acção  e  efteito  de  agui- 
Ihoar.  Stimulatio,  sfimidus. 

Aguijamiento.  m.  (ant. )\.  Agui- 
jadura. 

Aguijar,  a.  Aguilhoar;  picar 
com  aguilhão  (os  animaes). 
Stimulis  pungere;  você  aà- 
liortari,  iirgere:  —  (fiff.)  iu- 
citar  ou  estimular.  ,StÍ7mda- 
re:  —  n.  ir  ou  caminhar  de- 
pressa ou  acceleradamente. 
Propei-are. 

Aguijatorio,  a.  adj.  Diz-se  da 
ordem  que  um  magistrado 
dá  a  inn  magistrado  infe- 
rior para  executar  uma  or- 
dem procedente. 

Aguijeño,  ña.  adj.  ant.  Seixal, 
terreno  cheio  de  seixos. 

Aguijón,  vi.  Aguilhão;  ferrão 
com  que  alguns  insectos  })\- 
(¿íim:—(fig')  estimulo,  inci- 
tação. 

Aguijonado,  adj.  Aguilhoado, 
provido  de  um  aguilhão. 

Aguijonar,  a.  V.  Aguijonear. 

Aguijonazo,  vi.  Aguilhoada; 
golpe  com  aguilhão. 

Aguijoncillo.  m.  dim.  de  Agui- 
jón. 

Aguijoneador,  ra.  s.  Aguilhoa- 
dor; o  que  aguilhoa.  Agita- 
tor,  stimulator. 

Aguijoneadura.  /  Aguilhoa- 
mento;  acção  e  etteito  de 
aguilhoar. 

Aguijonear,  o.  Aguilhoar;  pi- 
car com  o  aguilhão: — (fig.) 
estimular,    incitar.    Slimu- 
,  lare. 

Águila.  /.  Águia;  ave  de  ra- 
pina, geralmente  de  côr  ru- 
bra e  de  vista  perspicaz, 
que  excede  todas  as  mais  na 
força  e  rapidez  do  vòo.  Aqiii- 
la: — moeda  de  oiro  que  cor- 
ria no  tempo  dos  reis  catho- 
licos  e  de  Carlos  V;  o  seu 
valor  era  de  dez  reales  de 
prata.  Aureus  nummns:  — 
águia,  insignia  principal  dos 
romanos  (na  guerra): — (as- 
fron.)  águia,  uma  das  con- 


68  AGU 

stellações  boreaes.  Constel- 
latio  aqidla: — ladra  o  astu- 
to:— xofrango  (águia  mari- 
nlia).  Baja  aquilo. :  —  cabdal 
ou  caudal,  águia  de  colleira 
maior:  —  real,  aguia-real, 
a  maior  de  todas  as  águias. 

Aguileña,/.  Aquilegia;  planta 
perenne,  cujas  hastes  de  tres 
pés  de  comprido  são  direitas 
c  ramosas;  as  folhas  de  um 
verde  escuro  na  sua  pagina 
superior,  são  amarelladas  na 
pagina  inferior;  suas  nume- 
rosas flores  constam  de  corol- 
las  de  cinco  pétalas,  são 
azues  ou  brancas,  segundo 
as  variedades  da  planta  e 
cultivam-se  pai-a  ornamento 
nos  jardins.  Aquilegia  vul- 
garis. 

Aguileno,  m.  (ant.)  V.  Âgui- 
hicJio. 

Aguileno,  ña.  adj.  Aquilino; 
que  tem  rosto  comprido  e 
delgado : — aquilino,  adunco. 
Diz-se  também  do  nariz  del- 
gado e  alguma  cousa  curvo, 
á  similhauça  do  bico  da 
águia.  Aquilinus;  aduncus 
na^sus:  —  (ant.)  pertencente 
á  águia.  V.  Aguilucho. 

Aguilera.  /.  Penhascos  ou  pe- 
nlias  em  que  aninham  as 
águias. 

Aguililla.  /.  dim.  de  Águila. 
V.  Caballo  aguililla. 

Aguilon.  m.  augm.  de  Águila. 

Aguilucho,  m.  Águia  nova  ou 
o  filho  da  águia.  Chama-se 
também  assim  á  águia  bas- 
tarda. P?íZZí/s  aquilce;  aquila 
dejener:  —  o  ladrão  que  par- 
tilha do  roubo  sem  se  arris- 
car. Fur  prcedcB  consors,  non 
pericidi. 

Aguinaldo,  qu.  Consoada;  pre- 
sentes que  se  fazem  pelo 
Natal  e  pelo  Anno  Bom. 
Sirena,  a;. 

Aguisado,  da.  adj.  (ant.)  Ajui- 
zado ;  discreto,  prudente,  sen- 
sato. Usa-se  também  como 
su))stantivo: — de  á  caballo, 
m.  Soldado  de  cavallaxia  que 
havia  n'outro  tempo  na  An- 
daluziaeem  Castella.  Eques: 
—  adv.  (ant.)  Justa,  discre- 
ta, ajuizada  e  rasoavelmen- 
te.  liecth,  raiione,  probh. 

Aguisamiento.  m.  (ant.)  Com- 
postura, adorno,  aceio:  — 
disposição,  preparação. 

Aguisar,  a,  (ant.)  Prevenir  e 


AGU 

dispor  alguma  cousa,  pro- 
ver do  necessário. 

Agüita./,  dim.  de  Agua. 

Aguja./.  Agulha;  instrumen- 
to de  ferro  ou  de  outro  me- 
tal, aguçado  n'uma  das  ex- 
tremidades e  na  outra  com 
um  buraco,  a  que  chamam 
fundo,  por  onde  se  enfiam 
linhas,  fios  de  qualquer  ma- 
teria, para  com  elles  coser, 
bordar,  qíc.Acus,  us: — pon- 
teiro que  indica  as  horas: — 
Gnomon,  cuspis:  —  obelisco 
ou  pyramide.  Obeliscus,  i: 
- — pastel  comprido  com  car- 
ne i^icada  dentro.  Oblongum 
artocreas: — Agulha  de  jias- 
tor,  agulheira,  herva  almis- 
careira,  planta,  cujas  folhas 
são  recortadas  e  cujo  fructo 
é  comj^rido  6  delgado  em 
forma  de  agulha:  —  agulha, 
bússola  (ncmt.),  pequena  fle- 
cha de  ferro  magnético  que 
posta  em  equilibrio  sobre 
uma  peça  se  dirige  sempre 
para  o  norte,  e  que  colloca- 
da  no  centro  da  rosa  náutica 
serve  de  guia  aos  navegan- 
tes para  conhecer  os  rumos 
das  embarcações.  Açus  náu- 
tica: agulha,  região  que  tem 
por  base  as  primeiras  verte- 
bras dorsaes,  cernelha;  diz- 
se  alto  ou  baixo  da  agulha 
do  cavallo :  —  doença  que 
ataca  o  cavallo  nas  pernas, 
pescoço  e  garganta:  —  de 
ensalmar,  agulha  de  que  se 
servem  os  selleiros,  sapatei- 
ros e  colchoeiros :  —  de  hacer 
media,  agulha  de  meia.  Aci- 
culai  tibialibus  texendis: — 
de  marear,  (nauf .)Y .  Aguja: 
■ — de  marear  (fig.),  expedi- 
ção; destreza  para  dirigir 
os  negocios.  Usa-se  com- 
inummente  com  os  verbos 
saber  e  entender.  Solertia 
in  negotiorum  gestione  ad- 
hibita: — de  Pastor.  Planta. 
V.  Aguja: — deVen-us.  Plan- 
ta. V.  Aguja  de  pastor: — 
de  espxxrlero:  a  agulha  de 
esjoarteiro.  — paladar,  espe- 
cie de  peixe  agulha  cpie  se 
distingue  pela  notável  gran- 
deza da  mandíbula  superior 
e  por  ter  o  coi-po  coberto  de 
escamas  ósseas: — de  lardear, 
agulha  de  lardear,  lardea- 
deira: — de  grabador,  buril, 
traçador:  — de  punta  de  dia- 


AGU 

mante,  desentupidor,  instni- 
mento  com  que  o  artilheiro 
abre  o  ouvido  á  peça.  Mor- 
tero de  la  aguja,  caixa  da 
agulha  de  marear: — agui- 
llió,  agulheta. 

Agujadera.  /.  Mulher  que  faz 
meia  ou  renda. 

Agujar,  a.  Ferir  ou  picar  com 
a  agulha: — (ant.  fig.)  coser. 
V.  Aguijar. 

Agujaso.  m.  Agulhada;  pon- 
tada ou  picada  de  agulha. 

Agujerar,  a.  V.  Agujerear. 

Agujeraso.  m.  augm.  de  Agu- 
jero. 

Agujereador,  m.  Furador;  o 
que  faz  buracos. 

Agujereamiento.  m.  Acção  e 
eíFeito  de  perfurar. 

Agujerear,  a.  Furar ;  fazer  bu- 
raco, perfurar: — furar  (a 
ferradura) ;  abrir-lhe  as  cra- 
veiras. Usa-se  também  como 
reciproco. 

Agujerico,  llo,  to.  ot.  dim.  de 
Agujero.  Buraquinho. 

Agujero,  m.  Buraco: — agu- 
Iheteiro,  o  que  faz  ou  vende 
agulhas.  Acusfabricator  aut 
venditor:  ■ —  (ant.)  V.  Alfile- 
tero. 

Agujeruelo.  m.  dim.  de  Agu- 
jero. Buraquinho. 

Agujeta.  /.  Agulheta;  ponta 
de  metal  que  unida  ao  ata- 
cador se  enfia  nos  ilhós ;  cor- 
dão com  agulheta: — aguje- 
tas, gorgeta,  espórtula,  grati- 
ficação que  se  dá  a  um  pos- 
tilhão:— dores  que  se  sen- 
tem pelo  corpo  depois  de 
algum  exercido  violento; 
aguamento  (nos  cavallos). 
Alabar  sus  agujetas,  gabar 
as  suas  mercadorias. 

Agujetage.  m.  Costura  feita 
com  loros  de  couro. 

Agujetear,  a.  Coser  com  so- 
vela  (couro,  correões),  com 
loros  de  couro. 

Agujetería.  /.  A  loja  de  agu- 
Iheteiro: — o  oíficio  de  agu- 
Iheteiro. 

Agujetero,  m.  Agulheteiro;  o 
que  faz  ou  vende  agulhas. 

Agujetilla.  /.  dim.  de  Agu- 
jeta. Agulhetinha. 

Agujica,  lla,  ta.  m.  dim.  do 
Anguja.  Agulhinlia. 

Agujón,  m.  augm.  de  Aguja. 

Agujuela.  /.  dim.  de  Aguja. 

Agul.  m.  Agul;  arbusto  espi- 
nhoso da  Arabia  e  Pérsia. 


AGU 

Aguosidad.  /.  Aguaclilha;  se- 
rosidade,  humor  iyinpliatico 
do  corpo  humano.  Lympha, 
aquev.s  humor. 

Aguoso.  acJj.  V.  Acuoso. 

Agur.  Adeus !  expressão  usada 
para  despcdir-se,  e  também 
empregada  na  occasião  em 
que  se  encontram  dois  in- 
diAdduos. 

Agusanado,  adj.  Bichoso,  ver- 
minoso (o  fructo). 

Agusanamiento.wi.  Acção  e  ef- 
feito  de  crear  vermes,  guza- 
nos. 

Agusanarse,  r.  Eucher-se  de 
vermes,  to rnar-se  verminoso, 
crear  guzanos.  Vermiculari. 

Agustina.  /.  Agustina;  terra 
insohivel  tirada  doberyllo: 
— (bof.)  Santo  Agostinho; 
anemona. 

Agustiniano,  na.  adj.  Agusti- 
niano,  o  que  pertence  ás  dou- 
trinas de  Santo  Agostinho. 

Agustinismo.  m.  Agustinismo; 
doutrina  dos  agustinianos. 

Agustino,  na.  adj.  Agustino; 
religioso  ou  religiosa  da  or- 
dem de  Santo  Agostinho. 
Aur/ustinianus,  augiistini  rc- 
gidam  professus. 

Agüti.  m.  (li.  nat.)  Aguti,  cotia 
do  Brazil,  quadrúpede  roe- 
dor da  America  meridio- 
nal. 

Aguzadera.  /.  V.  Piedra  de. 
amolar. 

Aguzadero,  m.  Sitio  onde  o  ja- 
vali aguça  as  suas  prezas. 
Locus  zibi  apri  dentes  aciiere, 
et  ferram  effod.ere  solent. 

Aguzado,  da.  adj.  Aguçado, 
adelgaçado  na  ponta,  afilado. 

Aguzador,  ra.  s.  Agucador;  o 
que  aguça:  —  (fig.)  incita- 
dor, instigador. 

Aguzadura.  /.  Aguçadura ;  ac- 
ção de  aguçar  alguma  arma 
ou  instrumento.  Exacidio, 
anis. 

Aguzamiento,  m.  Aguçamento; 
aguçadura,  acto  de  aguçai-, 
V.  Aguzadura. 

Aguzanieve.  /.  Alveloa;  ave 
pequena  pintada  de  branco 
e  preto,  de  bico  agudo  e  a 
cauda  sempre  em  movimen- 
to. Motacilla  alba. 

Aguzar,  a.  Aguçar,  adelgaçar 
na  ponta,  afiar  alguma  arma 
ou.  instrmnento.  Acuere:  — 
(fig.)  aguçar,  avivar,  estimu- 
lai", incitar.  Stim.%dare,  inci- 


AHI 

tare:  —  (ant.)  fazer  aguda 
alguma  syllaba. 

Aguzonago.  m.  V.  Hurgonazo. 

Ah!  inter j.  Ah!  que  serve  para 
mostrar  alegTia,  dor,  pena, 
admiração,  amor;  equivale 
ao  mesmo  que  Ay!  Heu. 

Ahacado,  da.  aãj.  (ant.)  que  se 
applica  ao  cavallo  cuja  ca- 
beça é  parecida  com  a  das 
facas. 

Ahe.  iuterj.Y.  He,  Ce. 

Ahebrado,  da.  adj.  Filamen- 
toso ;  que  se  compõe  de  par- 
tes em  forma  ou  figura  de 
filamentos.  Filo  similis. 

Aheleado,  da.  adj.  Amargo. 

Ahelear,  a.  Amargar;  dar  fel 
a  beber,  tornar  amarga  al- 
guma cousa  com  fel.  Fellem 
piropinare,  felleum  reddere : 

—  n.  amargar,  ser  amargoso, 
saber  a  fel.  Sapere  fellem. 

Ahelgado,  da.  adjN .  Helgado. 

Ahemerado,  da.  adj.  (aíit.JY. 
Afeminado. 

Ahe.rir.  a.  (ant.)  Ferretear, 
marcar  ou  assignalar  com 
feiTo. 

Ahermanar.  o.  (ant.)  V.  Her- 
manar. 

Auerrojamiento.  m.  Aferrolha- 
mento;  acção  de  encadeiar, 
de  prender  ou  de  lançar  al- 
guém em  ferros.  Catenis  sub- 
jicere. 

Aherrojar,  a.  Aferrolhar,  en- 
cadeiar, pi-ender,  pôr  em 
ferros,  metter  em  cadeia.  In 
catenas  conjicere. 

Aherrumbrarse,  r.  Tomar-sc 
ferruginoso,  tomar  o  gosto 
e  a  côr  do  ferro  ou  cobre.  Diz- 
se  muitas  vezes  das  aguas  mi- 
neraes.  Ferruginem  sapere: 

—  enferrujar-se. 
Ahervor adámente,  adv.  m.  Ef- 

ficazmente,  afervoradamen- 
te,  com  fervor. 

Ahervorarse,  r.  Afervorar-se. 
Diz-se  dos  grãos  que  o  muito 
calor  tem  viciado. 

Ahetrar.  a.  (ant.)Y.  Enhetrar. 

Ahí.  adv.  Ahi,  n'esse  logar:  — 
n'isto,  n'isso.  x.  Ahi  está  la 
dificultad;  n'isso  está  a  diffi- 
culdade  ou  eis-ahi  está  a  dif- 
ficuldade :  — V.  Alli.  Por  ahi; 
por  ahi.  De  ahi;  d'isso  ou 
d'ahi,  por  ahi  ou  por  isso. 
Ahi  será  ello  ou  ahi  fuera 
ello ;  então  se  verá.  De  por 
ahi;  diz-se  do  que  é  muito 
commuTu,  muito  vulgar. 


AHI 


69 


Ahidalgadamkntk.  adv.  vi. 
(ant.)  V.  Hidalgadamente. 

Ahidalgado,  da.  adj.  Afidaiga- 
do,  applica-se  á  pessoa  cujos 
costumes  e  tra.to  têem  nobre- 
za e  generosidade.  Diz-se 
também  das  cousas,  costumes 
e  acções  nobres  e  cavalheiro- 
sa.s.JYobiliummoresrefei'e7is. 

Ahigadado,  da.  adj.  (ant.)  Va- 
lente, esforçado. 

Ahijada.  /.  Aguilhada;  vara 
comprida  com  uma  lamina 
de  ferro  no  extremo  inferior, 
a  que  os  lavradores  se  ap- 
l^oiam  durante  a  lavoíu-a  o 
com  que  separam  a  terra  que 
se  paga  á  relha  do  arado  ou 
charrua.  Pertica  f errata. 

Ahijado,  da.  s.  Afilhado,  aquel- 
lo ou  aquella  que  o  padrinho 
tirou  da  pia  baptismal ;  o  que 
ó  apach'inhado  por  outro  por 
occasião  de  receber  a  coufii-- 
m.ação  ou  o  matrimonio.  E 
sacro  fonte  susceptus:  filius 
lusfricus:  —  afilhado,  o  que 
é  apadrinhado  por  outro  em 
algum  acto  ¡jublico,  como 
justas,  toi-neios,  touradas, 
etc.  Cliens,  entis:  —  o  que  é 
espocialmente  favorecido  de 
outro.  Qui  apud  aliquem  in 
máxima  esi  gratia. 

Ahijador.  m.  O  que  põe  a  uma 
rez  seu  filho  próprio  ou  um 
alheio  para  que  o  crie.  Su- 
hrumans,  antis. 

Ahijamiento.  m.  (ant.)Y.  Pro- 
hijamiento. 

Ahijar,  a.  Perfilhar,  adoptar, 
receber  por  filho.  Adoptare : 
—  pôr  cada  cordeiro  ou  ou- 
tro animal  com  sua  própria 
mãe  ou  com  uma  alheia  para 
que  o  crie.  Subrumare:  — 
(fig.)  atti'ibuir  ou  imputar 
a  alguém  actos  que  não  pra- 
ticou. Imputare,  tribuere:  — 
n.  procrear  ou  produzir  filhos. 
Procreare:  —  filhar;  reben- 
tai', lançar  renovos;  diz-se 
das  arvores  e  plantas  herbá- 
ceas. Germinare,  pullidarc. 

Ahijonear,  a.  Chicotar,  flagel- 
lar,  azorragar. 

Ahilado,  da.  adj.  Enfileirado. 

Ahilar,  n.  (ant.)  Caminhar  um 
ati'ás  do  outro  em  fileira:  —  r. 
desmaiar  ou  desfallecer  por 
fraqueza  do  estomago.  Sto- 
machi  debilitate  languescere, 
exanimari:  —  azedar-se  ou 
avinagi"ar-se.  Diz-se  do  vi- 


70 


AHO 


nlio  e  da  levadura.  Acescere: 

—  defiuhar-se  por  causa  de 
alguma  enfermidade.  Diz-se 
também  das  plantas.  Macrcs- 
cere,fjracilesce.re,mareescere. 

Ahilo,  m.  Desmaio  ou  desfalle- 
cimento  por  fraqueza  do  es- 
tomago. Languor,  exanima- 
tio  2^^'opter  stomachi  cleMli- 
tatem. 

Ahincadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Aflincadamente,  com  aífinco. 

Ahincado,  da.  adj.  (ant.)  Affin- 
cado,  efficaz,  vehemente. 

Ahincamiento.  in.  (ant.)  Y. 
Ahinco. 

Ahincanza.  /.  (a7if.J  V.  Ahinco. 

Ahincar,  a.  (ant.)  Áffincar,  ins- 
tar com  empenho  e  efficacia : 

—  r.  (ant.)  apressar-se,  dar- 
se pressa. 

Ahinco,  m.  Affinco,  acto  de  in- 
sistir, apego,  efficacia,  em- 
penho, diligencia  grande. 

Ahinojar,  n.  (ant.JY.  Arrodi- 
llar. Usa-se  também  como 
reciproco. 

Ahiemar.  a.  V.  Afirmar.  Usa- 
va-se  também  como  reci- 
proco. 

Ahitar,  a.  Afitar,  perturbar  os 
actos  digestivos  por  um  exces- 
so de  comida  no  estomago :  — 
r.  soffrer  indigestão  por  iima 
.alimentação  excessiva.  Crii,- 
'  ditate  laborare,  cruditare. 

Ahitería./.  Afito  grande  oii  de 
muita  duração.  Graviov  eru- 
ditas. 

Ahito,  ta.  adj.  Aíitado;  o  que 
padece  alguma  indigestão  ou 
embaraço  estomachal.  Criidi- 
tate  labor ans:  —  (fig-)  o  que 
está  cansado  ou  enfadado  de 
alguma  pessoa  ou  cousa :  — 
m..  afito,  indigestão  ou  em- 
baraço gástrico:  — to.  (ant.) 
quieto,  permanente,  no  seu 
logar. 

Aho  !  inter j.  (ant.)  Usava-se  en- 
tre os  rústicos  i^ara  chamar. 

Ahobachonado,  da.  adj.  (fam.) 
Apoltronado ;  ocioso,  jíregui- 
çoso,  indolente.  Segnis,  lyi- 
ger. 

Ahocinarse,  r.  Aioertar-se,  es- 
treitar-se.  Diz-se  dos  rios  que 
correm  entre  valles  e  serras 
por  quebradas  estreitas  e 
l)rofundas.  In  fauces  coar- 
ctari. 

Ahogadero,  m.  Corda  delgada 
j)ara  o  enforcamento  dos  sup- 
jiliciados.    Snffocotion!    la- 


AHO 

queus  upfior:  —  sitio  onde 
se  reúne  gente  que  se  incom- 
moda  e  aperta  uma  ;i  outra. 
Locus  ubi  turba  máxime  com- 
primifur:  —  afogador,  col- 
lar ou  gargantilha  de  péro- 
las ou  de  pedras  preciosas 
que  as  mulheres  trazem  no 
pescoço.  Monile,  torquis:  — 
a  corda  ou  correia  que  vem 
do  alto  da  cabeça  dos  cavai- 
los  e  cinge  o  pescoço.  Cor- 
rigia, quoi  equi  coUum  ambit. 

Ahogadizo,  za.  adj.  Acre,  amar- 
go ;  diz-se  das  fructas  que  pol* 
sua  asjjereza  não  se  podem 
comer  com  facilidade,  como 
as  sorvas  e  nesjjeras  antes 
de  completamente  maduras. 
Acerbiim,  asperum,  ad  deglu- 
tiendum  difficile:  —  applica- 
se  á  carne  dos  animaes  que 
morreram  suífocados.  S-ujfo- 
catus,  praefocatus. 

Ahogado,  da.  Afogadiço;  diz- 
se  do  sitio  estreito  onde  falta 
a  ventilação.  Estar  ahogado, 
ou  verse  ahogado  (fig.);  estar 
compromettido  e  opjjrimido 
com  empenhos  ou  outros  cui- 
dados graves,  de  que  é  diffi- 
cil  sair.  Premi,  grarari. 

Ahogador,  ra.  s.  O  que  afoga: 
—  m.  (ant.)  V.   Gargantilla. 

Ahogamiento.  m.  Afogamento ; 
afogo,  suflfocação,  acção  e 
effeito  de  afogar. 

Ahogar,  a.  Afogar,  estrangu- 
lar; mergulhar,  submergir, 
suffocar.  Suffocare,  strangu- 
lare,  undis  obruere:  —  (fig-) 
apagar,  extinguir:  —  (fig-) 
oj^primir,  atormentar,  fati- 
gar: —  alagar  as  plantas, 
mata-las  com  excesso  de 
agua.  Extinguere,  perderé, 
magnis  imbribus,  aut  largio- 
re  irrigatione  plantas:  — ■ 
apagar,  abafar  os  incendios. 
Igneni  sujjerobruere  et  extin- 
guere. 

Ahoga  VIEJAS.  f.Y.  Quijones. 

Ahogo,  m.  Afogo;  suffocaçao, 
oppressão  ou  afflicção  gran- 
de. Pressura,  angor. 

AHOGDiDo.m.Dyspnéa,  asthma. 

Ahoguijo,  m.  Angina  laryn- 
gea  ou  pharingea,  esquinen- 
cia ou  inflammação  da  gar- 
ganta dos  íinm\ñes.Angina,(K. 

Ahoguío,  m,.  Afogo,  suífocação, 
oppressão  da  respiração.  Srif- 
focatio,  pressura  pectoris.' 

Ahojar.  7>.  Roer  as  foljias  das 


AHO 

arvores.  Diz-se  fallando  dos 
animaes.  Pasci  deciduis  ar- 
borum  folis. 
Ahombrado,  da.  adj.  (fam.)  Mu- 
llierona,  virago,  mulher  que 
na  força,  voz  ou  acções  se 
parece  com  o  homem. 
Ahondado,  da.  adj.  Afundado, 
cavado  profundamente. 

Ahondamiento,  m.  Acção  e  ef- 
feito de  afundar. 

Ahondar.  Afundar ;  jjrofundar, 

,  cavar  profundamente.  Altius 
fodere:  —  n.  penetrar  ou  in- 
troduzir-se  uma  cousa  muito 
dentro  da  outra,  como  as  raí- 
zes de  uma  planta  na  terra: 
—  (fig.)  profundar,  entrar  no 
fundo  de  uma  idéa,  ter  per- 
feito conhecimentQ  d'ella.  In- 
tensius  rem  perpendere,  ex- 
Xilorare. 

Ahora,  adv.  t.  Agora,  n'esta 
hora,  n'este  instante,  presen- 
temente: -^  (conj.)  ainda 
que,  bem  que.  Ahora  ven- 
gas, ahora  no  vengas;  quer 
tu  venhas,  quer  não  venhas. 
Ahora  mismo;  agora  mes- 
mo, n'este  mesmo  instan- 
te. Por  ahora;  por  agora, 
quanto  ao  presente.  Desde 
ahora  adelante;  de  hoje  em 
diante,  para  o  futuro,  liasta 
ahora;  ainda,  até  aqui. 

Ahorador,  RA.  V.  Horador. 

AiioRCADizo,  zA.  adj.  Enforca- 
diço;  que  merece  o  castigo 
da  forca. 

Ahorcado,  da.  adj.  Enforcado; 
o  que  é  justiçado  na  forca. 

Ahorcadura.  /.  Acção  de  en- 
forcar. 

Ahorcajadura./.  Acção  de  en- 
forcar-se. 

Ahorcajarse.  Montar  escar- 
ranchado. 

Ahorcamiento,  m.  Y.  Ahorca- 
dura. 

Ahorc APERRO,  m.  (mar).  Laça- 
da que  se  faz  geralmente 
jDara  colher  uma  bóia,  uma 
ancora  perdida. 

Ahorcar,  a.  Enforcar;  suspen- 
der alguém  pelo  pescoço  na 
forca  para  o  fazer  morrer. 
Usa-se  com  reciproco:  — ■ 
r.  (fig.)  agaatar-se,  impacien- 
tar-se  com  excesso. 

Ahormar,  a.  Enformar,  aeom- 
modar;  regular,  ajustar  á 
forma  ou  molde:  —  usar  dos 
sapatos  ou  vestidos  quando 
são  novos  até  que  oUes  to- 


AHO 

mein  a  forma  do  pé,  do  cor- 
po: —  formar,  instruir,  fa- 
zer entrar  alguém  na  rasào. 

Ahoknagamiento.  m.  (ant.)  Ac- 
ção e  effeito  de  abrasar-se, 
seccar-se,  etc. 

Ahornagarse,  r.  (ant.)  Abra- 
sar-se;  crestar-se  pelo  calor 
excessivo,  fallando  dos  fru- 
ctos,  das  plantas,  etc. 

Ahornar,  a.  V.  Enhornar. 

Ahornarse,  r.  Encruar-se  ou 
queimar-se  o  pão  por  fóra, 
íicando  cni  por  dentro. 

Ahorquillado,  ^j.  p.  de  Ahor- 
quillar:—  adj.  fendido,  fal- 
lando de  urna  arvore.  Ai-bol 
ahorquillado,  arvore  fendida 
que  se  divide  em  duas,  de 
.sorte  que  não  se  distingue 
n'ella  um  tronco  principal. 

Ahorquillar,  a.  Pôr  forqui- 
lhas; diz-se  commummente 
das  arvores. 

Ahorquillarse,  r.  Fender-se; 
dividir-se  em  duas  partes, 
tomar  uma  forma  de  forqui- 
lha. 

Ahorradamente,  adv.  (ant.)  Li- 
vremente ;  desembaraçada- 
mente, d'umamaneira  franca. 

Ahorrado,  da.  j^.  p.  de  Ahor- 
rar: —  livre. 

Ahorramiento,  m.  Alforria; 
liberdade  que  o  senhor  dá 
ao  escravo. 

Ahorrar,  a.  Alforriar;  passar 
carta  de  alforria,  dar  liber- 
dade   a    qualquer   escravo: 

—  economisar ;  reduzir,  pou- 
par alguma  parte  da  des- 
peza:  —  conceder  aos  maio- 
raes  e  pastores  certo  numero 
de  cabeças  de  gado,  forras 
,ou  livres  de  toda  a  despeza: 

—  (fiff-J  evitar,  impedir  al- 
gum trabalho,  diíKculdade. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

AuORRATIVA./.(/(;t??i.JV.^//0/TO. 

Ahorrativo,  va.  adj.  (fam.) 
Poupado,  que  poupa,  que  eco- 
nomisa. 

Ahorro,  m.  Economia;  pou- 
pança nos  gastos  da  casa. 
Parcimoma. 

Ahotado,  da,  adj.  (ant.)Y.  Con- 
fiado, Asegurado. 

Ahotar.  a.  (ant.)  V.  Animar. 
Asegurar. 

Ahotas.  adv.  fc(Ȓ.)  Certamente; 
na  verdade. 

Ahoyador.  m.  Cavador,  o  que 
faz  covas  para  plantar  arvo- 


AHU 

res:  — (fig.fam.)  V.  Sejml- 
turero. 

Ahoyadura.  /.  Cavadura;  ac- 
ção e  eôeito  de  cavai-. 

Ahoyar,  a.  Cavar;  escavar,  fa- 
zer covas,  buracos  na  terra. 
Fodere. 

Ahuai  ou  Atua.  m.  (boi.)  Ahuai 
ou  Atua;  genero  da  familia 
das  apocineas;  arvore  vene- 
nosa cujos  fructos  usam-se 
como  tópico  para  curar  a 
moidedura  da  serpente  de 
cascavel. 

Ahuatatoto.  m.  Ahuatatoto; 
nome  de  uma  ave  do  México 
de  corpo  branco,  azas  e  cauda 
azues. 

Ahuchador,  ra.  adj.  Enthesou- 
rador,  o  que  amontoa  rique- 
zas. 

Ahuchamiento,  m.  Acção  c  ef- 
feito de  enthesourar. 

Ahuchar.  Enthesourar;  guar- 
dar, amontoar  dinheiro.  Fe- 
cuniani  sumptui  suhductam 
recondere. 

Ahuciador,  RA.  s.  O  que  ins- 
pira confiança. 

Ahuciamiento.  m.  Acção  e  ef- 
feito de  animar,  dar  con- 
fiança. 

Ahuciar,  a.  (ant.)  Esperançar, 
dar  confiança. 

Ahuecado,  da.  adj.  Cavado; 
escavado. 

Ahuecamiento,  m.  Escavação; 
acção  e  efí'eito  de  escavar. 
Excavatio,  onis. 

Ahuecar,  a.  Cavar;  escavai-, 
fazer  fosso.  Excavare. 

Ahuecarse,  r.  (fig.)  Eusober- 
becer-se;  enchei--se  de  so- 
berba, de  orgulho.  Injlari 
superhia. 

Ahuetar.  a.  (ant.)  V.  Ayustar. 

Auuete.  m.  (ant.)Y.  Ayuste. 

Ahullar.  fl.  {cint.)  V.  Aullar. 

Ahumada.  /.  Fumaça;  sigual 
que  se  faz  nos  logares  altos, 
queimando  palha  ou  outra 
cousa  para  dar  algum  aviso. 
Usa-se  mais  commummente 
com  o  verbo  hacer,  fazer. 
Fumo  datam  signura. 

Ahumar,  n.  Fumar;  deitar  fu- 
mo. Fumum  emitiere:  —  a. 
fumar,  expor-se  ao  fumo  — 
defumar,  pôr  ao  fumo,  fume- 
gar, iucommodar  com  o  fu- 
mo. Infamare :  —  perfumar, 
queimar  perfumes.  Sufire. 

Ahumadamente,  adv.  m.  Com 
fumo. 


AIN 


71 


Ahumador,  ra.  adj.  Fumante; 
que  fuma. 

Ahur.  V.  Agur. 

Ahusado,  da.  adj.  Fusiforme; 
agudo  como  um  fuso.  Acumi- 
natus,  a,  um. 

Ahusarse.  r.  Ir-se  adelgaçando 
em  forma  de  fuso. 

Ahustar.  a.  (ant.  mar.)Y. 
Ayustar. 

Ahuste.  m.  (ant.  mar.)  V. 
Ayuste. 

Ahuyentador,  ra.  s.  Afugenta- 
dor;  o  que  afugenta.  Expul- 
sor, depiãsor,  fugator. 

Ahuyentamiento.  m.  Afugenta- 
mento;  acção  e  effeito  de  afu- 
gentar. 

Ahuyentar,  a.  Afugentar;  pôr 
em  fugida,  fazer  fugir,  obri- 
gar a  retirar-se.  Fugare: 
—  (fiff-)  afugentar,  impellir, 
afastar  de  si  um  sentimento, 
uma -paixão.  Abigere. 

AiDiA./.  Aidia ;  genero  de  plan- 
tas caprifoliáceas  naturaes 
da  Cochinchina,  que  sidjmi- 
nistra  excellentes  madeiras 
de  construcção. 

AiENAR.  a.  (ant.)  V.  Enaje- 
nar. 

AiENO.  adj.  (ant.)  V.  Ajeno. 

AiFANA./.  (?>o<.JAifana;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
palmeiras,  próprio  da  Ame- 
rica meridional;  encontra-se 
princ¡2:)almente  no  estado  de 
Venezuela  e  apenas  se  diffe- 
renceia  •çov  seus  caracteres 
da  oreodoxa. 

Aijada.  /.  Aguilhâo;  vara  que 
tem  n'um  extremo  um  bico 
de  forro  com  que  os  carrei- 
ros picam  os  bois.  Stimidus, 
jjcrtica. 

AiKAiNiA./.  (bot.)  Aikainia ;  ge- 
nero de  plantas  tia  familia 
das  gramíneas. 

AiLANTo.  m.  (bot.)  V.  Bétula. 

AiLMERiA.  /.  (bot.)  Ailmeria; 
genero  de  plantas  amaran- 
thaceas,  natural  da  Nova 
Hollanda. 

AiLOiNiTA.  /.  (bot.)  Ailoinita; 
genero  de  plantas  terebin- 
thaceas. 

AiMARA.  m.  (filol.)  Aimaras; 
idioma  dos  Aimaras,  um  dos 
mais  ricos  e  philosophicos  do 
Novo  Mundo:  —  (hist.)  po- 
vos antigos  do  Perú. 

AiMiiUE.  adv.  (ant.)  Por  outra 
parte. 

AiN.  m.  (filol.)  Ain  numero  da 


72  AIR 

decima  sexta  letra  do  aiplia- 
beto  liebrftu,  e  da  decima  oi- 
tava do  árabe,  persa  e  turco ; 
tem  um  som  gutural  difficil 
de  pronunciar. 

Aína.  adv.  t.  (ant.)  Depressa. 
Cito. 

AÍNAS,  adv.  t.  {ant.)  Significa 
que  faltou  pouco,  que  esteve 
mui  perto  de  succeder  algu- 
ma cousa. 

AikXdo.  adj.  (ant.)  Cansado; 
fatigado. 

AiNAi-suRÉ.  (myth.)  Ainai-suré, 
espelho  maravilhoso  celebra- 
do pelos  antigos  poetas  do 
oriente. 

AiNDE.  adv.  (ant.)  V.  Ade- 
lante. 

Ai>7DiADo,  DA.  adj.  (prov.  Cuba) 
Da  cor  de  indio,  entre  roxo 
e  côr  de  cobre. 

AiNiA.  (filol.)  Aiuía-,  nome  de 
um  poema  árabe,  cujos  ver- 
sos terminam  todos  Da  letra 
ain.  D'este  poema  existe  um 
exemplar  ua  biblioíheca  de 

.     Paris. 

AiNSLiEA./.  (hot.)  Ainsliea ;  no- 
me dado  por  De  Candolle  em 
honra  de  Ainslie  a  um  ge- 
nero de  plantas  vivazes,  de 
flores  radicaes,  naíuraes  da 
índia. 

AioFÍLEo.  adj.  (bot.)  Aiofileo; 
qiialificaçâo  das  plantas,  cu- 
jas folhas  vivem  mais  de  um 
anno  :  —  (ant.)  dizia-se  das 
arvores  sempre  verdes. 

AioLOTECA.  /.  (bot.)  Aioloteca ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas,  tribu 
das  senecionideas,  limitado 
a  uma  só  especie. 

Aipi.  m.  (bot.)  Aipi ;  planta  da 
família  das  apocineas,  natu- 
ral das  Antilhas. 

AiRA. /.  (bot.)  V.  Zizaria. 

Airadamente  .  acZy.Iradamente ; 
de  imia  maneira  irada,,  mo- 
vido de  ira,  com  ira.  Irate. 

Airadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Airado.  Iratissimvs,  a,  um. 

Airado,  da.  adj.  Irado-,  colé- 
rico, fuvioso. 

Airamiento,  m.  (ant.)  V.  Ira. 

Airapadam.  f??wí/i.jAira,padam, 
um  dos  oito  elefantes  que  sus- 
tem a  terra,  segundo  as  cren- 
ças dos  indios. 

Airar.  a.fanií.jAborrecer ;  olhar 
com  ira.  abhorrere:  —  r'. 
irar-se,  encolerisar-se.  Iras- 
ci :  —  viciai--sè,  estragar-se. 


AIR 

Golp)e  de  mano  airada\fr. 
Golpe  violento,  impetuoso, 
dado  com  má  intenção.  Hom- 
breó mujer  de  la  v  ida  ah  'ada^  : 
homem  ou  mulher  de  má  con- 
ducta, desregrado  ou  desre- 
grada em  seus  costumes  e 
modo  de  viver. 

AiRAVATA.fm?/í/i.^  Airavata ;  ele- 
fante sobre  o  qual,  segundo 
os  indio.?,  o  deus  Indra  atra- 
vessa as  nuvens. 

Aire.  m.  Ar;  fluido  que  com- 
põe a  nossa  atmosphera,  e 
cerca  a  terra;  fluido  respi- 
rável que  dá  e  conserva  a 
vida;  substancia  inodora, 
azulada,  compressiva,  elás- 
tica, pesada  e  transparente. 
Aer,  cris : — V.  Viento :  —  ta- 
lhe e  configuração  do  rosto. 
Fácies,  ei: — vaidade  ou  pre- 
sumpçáo.  Vanitas,ostentatio : 
—  frivolidade,  futilidade,  ou 
pouca  importancia  de  algu- 
ma ccusa.  FidiUtas,  ctis :  — 
(fiff.)  primor,  graça,  ou  per- 
feição em  fazer  as  cousas. 
Venustas,  concinnitas :  — 
garbo,  gentileza,  nas  pes- 
soas e  acções,  como  no  an- 
dar, dansar  e  outros  exercí- 
cios. Elegantia,  decor  jjer- 
sonce  :  —  (mus.)  compasso ; 
o  tempo  que  se  dá  á  musica 
que  se  canta  ou  se  toca.  Mo- 
ãorum  musicalium  mensura : 
— colado;  vento  coado,  o  que 
vem  encanado  ou  que  entra 
por  algum  buraco  ou  rotura. 
Fer  areia  transiens.  En  el 
aire;  n'um  instante,  n'um 
abriré  fechar  deolhps.  Ocius. 
Alimentarse  del  aire;  ali- 
mentar-se  do  ar,  comer  mui 
pouco,  e  nào  engordar  com 
o  que  come:  diz-se  também 
do  que  habitualmente  con- 
fia demasiado  em  esperan- 
ças vàs.  Inani  spe  aut  blan- 
dimentis  animam  pascer e. 
De  bueno  ó  mal  aire,  mod. 
adv.  (fig.)  de  bom  ou  mau 
humor.  Jucundk  aut  iratc. 
Echar  al  aire,  fr.  fam. ; 
desnudar ,  descobrir  alguma 
parte  do  corpo.  Detejere, 
nudare.  Echarse  el  aire; 
(fam.)  acalmar-se,  socegar- 
se  o  vento.  Ventum  sedari. 
Empa/har  el  aire;  escurecer 
com  nevoeiros  a  claridade 
da  atmosphera.  ObnvJjííare, 
neJ/tdâ  ier/ere,  obscurare.  Es- 


AIR 

¿ar  en  el  aire;  fr.  nao  ter  se- 
gurança alguma,  estar  des- 
asocegado,  depender  de  um 
süccesso  eventual,  de  cir- 
cumstancias  fortuitas.  Te- 
nui  filo  penderé.  Fundar  en 
el  aire;  discorrer  sem  fun- 
damento, fundar  esperança 
sem  motivo.  Temeré  ratio- 
cinari,  falsam  alere  spem. 
Hablar  al  aire;  fallar  no  ar, 
fallar  vagamente,  fallar  sem 
fundamento  nem  opportuni- 
dade.  Temeré,  inconsulte  lo- 
qui.  Hacer  aire  á  alguno ;  fr. 
fam.  incommodar  a  alguém, 
servir  de  estorvo,  rivalisar 
com  elle.  Officere,  loedere,  ob- 
stare. Hacerse  aire;  Abanar- 
se. Ventum  faceré.  Herir  el 
aire,  los  cielos  con  voces,  la- 
mentos quejas,  etc.  fr.  (fig.); 
lamentar-se  em  alta  voz. 
Clamores  ad  cethera  ferre. 
Ir  ó  llevar  x>or  el  aire,  ó  por 
los  aires,  fr. ;  ir  pelos  ares : 
denota  ou  pondera  a  ligei- 
reza ou  velocidade  de  al- 
guém. Ocius  ire  vel  ferre. 
Llevárselo  el  aire  ó  el  vien- 
to; ser  inútil  ou  de  nenhu- 
ma importancia.  Bcm  tanti, 
quantt  flocus ,  valere.  Aludar 
aires  ó  de  aires;  mudar  de 
ares :  diz-se  da  pessoa  que 
adoeceu  n'um  logar,  e  ¡jas- 
sou  para  outro  para  ver  se 
melhora.  Coslum  lindare.  Mu- 
darse á  qiialquier  aire  (fig.); 
nao  ter  firmeza  de  princi- 
pios nem  opinião  sua.  Le- 
vem, inconstautem,  mobilem 
esse  animo  et  fide,  pluma  le- 
viorem.  Mudarse  el  aire; 
tornar-se  a  fortuna  adversa, 
faltar  o  apoio  ou  favor  com 
que  se  coutava.  Fortunam, 
felicitatem  declinare,  res  ad- 
versas incipere.  No  se  lo 
llevará  el  aire;  não  o  le- 
vará o  ar ;  exi^ressão  que  se 
diz  das  cousas  pesadas  ou 
solidas.  Haud  ad  leviíatem 
venti  rapietnr .  Ofenderse  del 
aire;  ser  de  genio  delicado, 
resentir-se  i)ela  menor  cousa. 
Ob  levissimas  res  ojj'endi,  ce- 
gre  ferre.  Que  aires  traen 
á  V.  por  acctf  (¡ue  vento 
o  trouxe  por  cá  ?  diz-se  para 
manifestar  a  estranheza  ou 
surpreza  que  causa  a  pre- 
sen ca  de  urna  pessoa  em  jaarte 
aonde  não  se  espera^'a.  Que 


AIK 

te  sors  huc  advexit,  hvc  at- 
tulitf  Tomar  d  aire;  tomnr 
ar,  ir*u  algum  sitio  desco- 
berto onde  corra  ar.  Spatiari, 
per  campum  deamhvJare.  Te- 
ner la  cabeza  Uena  de  aire; 
ter  a  cabeça  de  vento,  ser 
presumido.  Tomar  aires;  to- 
mar ares;  estar  n'um  sitio 
com  o  fim  de  recuptrar  a 
saiidC;  em  consequência  da 
mudança  do  clima,  alimen- 
tos,  etc.    Valetudini   indid- 
gere    ccelum    mutando:    — 
(eqnit.)  andadura;  os  diíFe- 
rentes  passos  e  manejos  do 
cavailo :  —  (cJiim.)  mistura 
de  gaz  azote,  de  gaz  oxj^ge- 
nio  e  de  gaz  acido  carbó- 
nico, contendo  em  dissolu- 
ção uma  certa  quantidade  de 
agua  e  diversas  emanações. 
O  ar  é  um  dos  agentes  mais 
consideráveis   da  natureza, 
assim  para  a  conservação  da 
vida  animal,  como  para  a  ve- 
getação eproducçào  dos  mais 
importantes  plienomenos  do 
mundo.    E    o   principio   da 
vida,   ou  da  morte,   o  ali- 
mento do  fogo  e  da  luz,  o 
vehiculo  do  som  e  do  cheiro, 
e  a  ca.nsa  da  refracçào  e  dos 
ci-epusculos :  — (myth.)  ar ;  os 
'antigos  o  fizeram  esposo  da 
lua  e  pae  do  or\  alho.  Júpi- 
ter, Juno  o  Minerva  ci-am 
adorados  também  debaixo  da 
representação  do  ar,  sendo 
Júpiter  o  ar  puro  ou  other, 
e   Juno  a  atmosphcra  que 
rodeia  a  terra :  — (pint.J  acti- 
tude  de  uma  figura  ou  parte 
d'ella. 
Aireada.  /.  fant.)  Rnjaüa  de 

vento. 
Aireado,   da.   adj.  Ventilado, 

arejado.  Aeri  exposifvs. 
AiKEAMiENTo.  w?.  (aiit.)  V.  Ae- 

reo. 
Airear,  a.  Arejar.  Aliquid  a;ri 
exponere.  —  ?•.  estar  ou  pôr- 
se  ao  ar :  —  resfriar-sc  com  a 
frescura  do  vento.  Aura  re- 
frigerari:  —  arejar-se,  ven- 
tilar-se,  fallando  de  cousas 
e  pessoas:  —  azedar-sc,  al- 
terar-se  os  líquidos  e  otitras 
cousas :  —  las  aguas  ;  (chim.) 
impregnar  as  aguas  de  acido 
carbónico. 
Aireo,  to.  Arejo;  acção  de  are- 
jar ou  arejar-se. 
Airón,  m.  (augm-.)  áçAire :  —  ai- 


AIS 

rao  ou  aivão ;  especie  de  gar- 
ça, na  cabeça  tem  uma  gran- 
de poupa  de  pennas  pretas 
que  lhe  caem  saibre  o  pescoço. 
Ardeamajor:  —  poupa  de 
pennas  que  icem  na  cabeça 
algumas  aves.  Crista,  ce;  — 
plumas  de  que  usam  as  mu- 
lheres por  adorno  na  cabeça; 
e  também  o  que  se  faz  de  oiro 
e  prata  com  pedras  jn'cciosas, 
ou  de  fios  de  vidros,  ou  ou- 
tra materia,  imitando  a  fi- 
gura das  mesmas  plumas. 
Plumee  galeis  superinipositcc. 
Pozo  airón.  V.  Pozo. 

Araopsis.  /'.  (bot.)  Airopsis :  ge- 
nero de  j3lanta>  gramineas. 

Airosamente,  adv.  Airosamen- 
te; com  garbo  ou  gentileza,' 
de  uma  maneira  elegante  e 
desembaraçada.  Elegarder. 

Airosidad./,  (ant.)  Airos-idade ; 
a  qualidade  de  ser  airoso, 
gentil. 

Arnoso,  SA.  ac7j". Arejado;  diz-se 
do  tempo  ou  sitio  em  que 
faz  muito  vento.  Ventosns, 
a,  vm:  —  (fig-J  airoso,  gen- 
til, engraçado,  que  tem  bom 
ar,  boa  feição  do  rosto  e  cor- 
po, feito  com  graça  e  garbo. 
jElegans,  veiiustum:  —  airo- 
so; applica-se  ao  que  sae  fe- 
lizmente de  algum  assumpto 
ou  negocio.  iSumma  cum  lau- 
de rem  asseeidus. 

Aislable.  adj.  Isoravel;  que 
p()de  ser  isolado  :  —  fchim.J 
diz-se  de  um  dos  elementos 
(jue  constituem  um  curpo, 
quando  por  meio  de  reagen- 
tes 23odem  separar-se  d 'elle 
os  mais  simples. 

^Aisladamente,  adv.m.  Isolada- 
mente ;  solitariamente,  de  um 
modo  isolado. 

Aislado,  da.  adj.  (fig.)  Isolado ; 
diz-se  do  que  víac  só  ou  re- 
tirado. Interclusus,  a,  tim. 

Aislador,  adj.  {phys.)  Isolador ; 
que  evita  a  livre  transmis- 
são da  electricidade. 

Aislamiento,  m.  Isolamento; 
acção  de  isolar  ou  isolar-se: 
—  solidão,  retiro  em  que  se 
está  ou  vive,  fallando  de 
pessoas  e  de  cousa,3 :  —  in- 
communicaçâo,  desamparo, 
refugio,  fallando  de  pessoas. 

Aislar,  a.  Isolar;  deixar  algu- 
ma cousa  só,  independente 
por  todas  as  partes  de  modo 
que  não  confine  com  outra. 


AJA  73 

A^dificium  exirvere  áb  aliis 
sechisum:  —  cercar  de  agua 
algum  sitio  ou  objecto.  Aqvâ 
intercludere,  ohsidcre.  —  des- 
terrar alguém  determinan- 
do-lhe  uma  ilha  por  domici- 
lio. Usa-se  também  como  re- 
ciproco :  —  (fig-)  clausurar 
alguém,  priva-lo  de  todo  o 
trato  com  a  sociedade.  Usa- 
se igualmente  n'este  sentido 
como  reciproco. 

AiTAR.  a.  (ant.)  Atar. 

Aitera.  /.  V.  Ahiteria. 

AiTMAT.  m.  (chim.  arã.)  V.  An- 
timonio. 

Ajtonia.  /.  (bot.)  Aitonia;  ge- 
nero de  plantas  meliaceas, 
cuja  única  especie  é  a  aito- 
nia do  Cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

Aiülar.  n.  (ant.)  Chorar,  la- 
mentar-se.  Lamentari. 

AiCLGAR.  a.  (ant.)  V.  Juzgar. 

AiuMADO.  adj.  (ant.)  Grande, 
alto. 

AiuToRio.  m.  (ant.)  Adjutorio; 
auxilio,  ajuda.  Auxilium,  ii. 

Aizoon.  9??.  (bot.)  Aizíiou;  ge- 
nero de  plantas  fieoideas,  que 
habitam  quasi  todas  a  Africa 
austral  ou  as  regiões  próxi- 
mas do  Mediterrâneo.  O  ai- 
zoon da  Hespanha  é  o  mais 
conhecido. 

Ajabeba.  s.  V.  Jabcba. 

Ajada,  f.  Alhada;  manjar  ou 
iguaria  que  leva  alhos. 

Ajado,  da.  adj.  (ant.)  Que  tem 
alhos. 

Ajadon.  m.  V.  Azadón. 

Ajadrez.  m.  íant.)  V.  Ajedrez. 

Ajadüra.  /.  V.  Ajamiento. 

Ajaezar,  a.  V.  Enjaezar. 

Ajamar,  a.  (ant.)  Chamar,  in- 
vocar. 

Ajamiento,  m.  Injuria;  acção 
e  eiieito  de  injuriar,  calum- 
niar. Aitrectacio,  injuria, 
probrum. 

Ajanar,  a.  V.  Allanar. 

Ajaquecar.  a.  Padecer  de  en- 
xaqueca. Hem  icranivm  pati. 

Ajaquecarse,  r.  (ant.)  Come- 
çar a  seutir-se  atacado  de 
enxaqueca. 

Ajaquefa.  /.■  (ant.)  Caverna; 
gruta,  subterráneo. 

Ajaquiento,  ta.  adj.  Y.  Acha- 
coso. 

Ajar.  m.  Campo  semeado  de 
alhos.  Ager  aílüsconsitus:  — 
a.  (fig.)  tratar  mal  alguem 
com  intenção  de  o  humillinr. 


74 


AJE 


Prohris  aliquem  afficere,  Ice- 
dere:  —  fanf.)  V.  Hallar. 

Ajaraca.  /.  (ant.)  Laçada. 

Ajarafe,  m.  (aiit.J  Terraço 
ou  varanda:  —  (ant.)  dão 
este  nome  os  árabes  na  Hes- 
panha  aos  sitios  reaes  e  ter- 
renos próprios  de  seus  reis 
e  principes  : — terreno  alto 
.  e  extenso. 

Ajazo.  m.  augm.  de  Ajo. 

Aje.  m.  Achaque  habitual. 
Usa-se  mais  communmiente 
no  jilural.  Morhvs  diuturno 
habitu  insit  iis :  — (antJV .  Eje. 

Ajea.  /.  Mata.  V.  Pajea. 

AjEAR.a.  Cantar  como  a  perdiz : 
Gmgrire perdices  imitando. 

Ajedrea.  /.  Ajedrea;  planta 
que  cresce  quasi  á  altura  de 
um  pé,  mui  copada,  de  ra- 
mos e  folhas  estreitas  um 
pouco  felpudas,  e  de  um 
verde  escuro;  é  muito  chei- 
rosa e  cultiva-se  para  ador- 
nar os  jardins. 

Ajedrez.  in.  Xadrez;  jogo  bem 
conhecido,  que  se  compõe  de 
differentes  peças,  metade 
brancas,  e  a  outra  metade 
jjretas,  que  são  dois  reis,  duas 
rainhas,  quatro  deltius,  qua- 
tro roques  ou  torres,  e  deze- 
seis  peões.  Joga-sc  entre  dois 
sobre  um  taboleiro  quadrado 
dividido  em  sessenta  e  qua- 
tro casas  iguaes,  brancas  e 
pretas  alternativamente.  Ca- 
da peça  das  maiores  contém 
sua  especial  marca,  c  o  jogo 
é  uma  idéa  de  batalha.  La- 
truncolorum  ludus. 

Ajedrezado,  da.  adj.  Enxadre- 
zado ;  dividido  cm  quadrados 
de  duas  cores  como  as  casas 
do  taboleiro  do  jogo  das  da- 
mas ou  xatli'cz.  Tcsselatns, 
a,  ■  um. 

Ajegar.  «.  V.  Allegar. 

Ajenare  ou  Ajenabo,  m.  V. 
Mostaza  silvestre. 

Ajenarle,  adj.  Y.  Enajenable. 

Ajenación.  /.  V.  Enajenación. 

Ajenado,  da.  adj.  V.  Ajeno. 

Ajenador,  ra.  s.  (ant.)  Alhea- 
dor,  o  que  alheia. 

Ajenamiento,  m.  V.  Enajena- 
ción. 

Ajenar,  a. .  V.  Enajenar  :  — 
(fig.)  renunciar  voluntaria- 
mente a  alguma  cousa, 
apartar-se  do  trato,  commu- 
nicaçâo.  Usava-se  também 
como  reciproco. 


ají 

Ajengibre.  m.  Gengibre;  plan- 
ta vivaz  do  genero  ainemo, 
que  cresce  naturalmente  nas 
duas  Indias.  A  sua  raiz,  que 
se  exporta  especialmente  das 
Antilhas,  e,  sobretudo  da 
Jamaica,  é  da  grossura  de 
um  dedo,  comprida,  achata- 
da, espalmada  ou  articulada, 
coberta  de  uma  epiderme  ru- 
gosa e  cheia  de  pequenos  au- 
néis. Lanya  folhas  similhan- 
tes  ás  da  caima  e  com  flor. 
E  em  geral  branca,  cinzenta 
ou  amarellada  interiormente, 
tem  sabor  acre  e  picante,  o 
seu  cheiro  forte  e  aromático 
faz  espirrar.  E  um  forte  es- 
timulante mui  usado  na  AUe- 
manha.  V.  Jengibre. 

Ajenísimo,  ma.  adj.  snp.  de  Aje- 
no. Alienissimus,  a,  nm. 

Ajenjo,  m.  Absintho;  planta 
perenne  de  tres  a  quatro  pés 
de  altura,  ramosa,  e  as  suas 
folhas  sao  um  pouco  felpu- 
das, esbranquiçadas  e  de  um 
verde  claro;  é  medicinal, 
muito  amarga  e  um  tanto 
aromática.  Absintldum,  ii. 

Ajeno,  na.  adj.  Alheio ;  o  que 
c  de  outrem.  Alienus,  a,  nm  : 

—  alienado  ou  privado  do 
uso  da  rasào.  Mente  aliena- 
tus :  —  opposto,  contrario. 
Ajeno  de  su  estado  ,•  estranho 
de  seu  estado.  Estar  ajeno 
de  una  cosa ;  estar  longe  de 
prever  urna  cousa.  Estar  aje- 
no de  si  ;  estar  isento  de  amor 
próprio. 

Ajenuz,  m.  Nigella;  planta,  de 
adorno.  V.  Arañuela. 

Ajero,  m.  Alheii'o ;  que  vende 
alhos.  Alia  venditor. 

Ajete,  m.  d.  de  Ajo.  Alhinho : 

—  (fam.)  alhada;  molho  fine 
leva  alhos.  Embamma  alliis 
conditum. 

Ají.  rn.  Aji ;  especie  de  molho 
usado  na  America,  cujo  prin- 
cipal ingrediente  é  o  pimen- 
tão chamado  também  Aji. 
Alliati  gemís  apud  america- 
nos. 

Ajiaceite,  m.  Iguaria  onde  do- 
mina o  alho  e  o  azeito. 

A  jico,  illo,  to.  m.  dim.  de  Ajo. 
Alhinh... 

Ajicola.  /.  Colla  feita  de  bo- 
cados de  peües  c  alhos. 

Ajilijioje  ou  Ajilimójili.  7??. 
(fam.)  Especie  de  molho 
para  os  guisados. 


AJO 

Ajimez,  m.  Janella  feita  em 
arco  sustentada  no  meio  por 
urna  columna.  Arcvata  fe- 
nestra  columna',  innixa:  — 
(ant.)  V.  Scdidizo. 

Ajiografia.  /.  V.  Hajiograjia. 

Ajiógrafo.  m.  V.  Hajiógrafo. 

AjiQTLÓGico.adj  .y .  Hajiológico. 

Ajipuerro.  í«.  Alho  porro. 

Ajito.  m.  V.  Ajillo. 

Ajo.  m.  Alho ;  planta  perenne, 
de  pé  e  meio  ou  dois  de 
altura,  cujas  folhas  sao  es- 
treitas, compridas  e  compri- 
midas, e  as  flores  pequenas 
e  brancas.  Lança  na  raiz 
um  bolbo  composto  de  diffe- 
rentes bolbinhos  ovados,  ar- 
queados, cobertos  de  uma 
membrana  flexivel,  que  vjil- 
garmente  se  chama  casca,  e 
reunidos  entre  si  por  outras 
varias  pelliculasmais  delga- 
da?. Sao  de  um  gosto  acre  e 
estimulante,  e  téem  um  chei- 
ro forte  quando  se  machucam. 
Allium  sativum :  —  o  molho 
que  se  faz  com  alhos  para 
dar  bom  gosto  aos  guisados : 

—  (Jig.J  enfeite  que  usam  as 
mulheres  para  parecerem 
bem.  Eucus  muUebris:  — 
(fig.  fam.)  negocio  suspeito- 
so, que  se  (rata  entre  varias 
pessoas.  Negotium,  opus  in- 
decorum.  Ajo  castañete,  ou 
ajo  castañuelo,  albo  cuja  cas- 
ca é  avermelhada.  Ajo  de  Val- 
destillas  ;  (fig.  fam)  o  molho 
é raaiscaro  que opeixe.  Como 
un  ajo;  (fam)  rijo  como  um 
alho ;  applica-se  á  pessoa  que 
é  de  muito  vigor,  e  mais  com- 
munnnente  aos  velhos  que 
andam  direitos  como  se  fos- 
sem moços.  Validus,  a,  um: 

—  blanco;  alho  branco;  tem- 
pero que  se  faz  com  al  hos,  ma- 
chueando-os  crus,  e  deitan- 
do-lhe  urna  codea  de  pao, 
azeite  e  agua.  Faz- se  tambera 
deitando-lhe  vinagre  para 
temperar  urna  especie  de  so- 
pa para  os  lavradores.  Usa-se 
connnummente  nos  paizes 
meridionaes  de  Hespanha. 
Embamma  alliis,  pane,  oleo 
et  aqiiá  conditu.m: — castañete 
puerro,  alho  j)orro.  Ajocrudo 
y  vino  puro  pasan  el  puerto 
seguro:  pao  e  vinho,  anda  ca- 
minho; rif.  cm  que  se  ad- 
verte que  para  supportar  os 
trabalhos  corporaes  é  neces- 


AJO 

sario  estar  bem  aumentado. 
Non-  inccenatus  et  benhpotiis 
ifer  capito.  Bueno  anda  el  ajo; 
(loc.fam.)  que  ironicamente 
se  diz  das  cousas  quando  es- 
tão mui  embrulhadas.  Bdlh 
scilicct  res  geritur.  Hacer 
á  imo  morder  el  ajo,  ou  en  el 
ajo;  (fig.fam.)  mortificar,  af- 
fligir  alguém  retardando  o 
que  deseja.  Vexare  aliquem, 
id  quod  ardenier  cupit  dife- 
rendo. Muchos  ajos  en  un 
mortero  mal  los  maja  un  ma- 
jadero; rif.  que  denota  a  dif- 
culdade  que  tem  uma  pes- 
soa só  em  tratar  muitos  ne- 
gocios ao  mesmo  tempo. 
Non  omnia  sinml.  Quien  se 
2)ica  ajos  ha  comido  ou  ajos 
come;  quem  se  pica,  alhos  co- 
me. Cui  vitii  censura  displi- 
cet,  ipse  se  jjrodit  ignem  pal- 
ma. Revolver  el  ajo  ou  el  cal- 
do; (fig.fam.)  dar  novo  mo- 
tivo para  que  se  torne  a  in- 
sistir sobre  algumas  mate- 
rias. JRixas  instaurare. 

Ajobar,  a.  (fam.)  Levar  ás  cos- 
tas, carregar  com  algiuiia 
cousa  ou  tran.s])orta-la  á 
mào.  Humeris  gestare:  —  r. 
(ant.jY.  Amancebarse. 

Ajobilla.  /.  Concha  mui  vul- 
gar nos  mares  de  Hespanha, 
mais  larga  que  comprida,  e 
de  uma  iJoUegada  de  compri- 
do, com  dentes  pequenos  lu- 
zidios e  com  varias  cores. 

Ajobo,  m.  (ant.)Y.  Carga:  — 
(fig.  ant.J  occupação  one- 
rosa. 

Ajofaina.  /.  Aljofaina. 

Ajolin.  m.  Insecto  de  quatro 
linhas  de  comprimento,  que 
exhala  um  cheiro  desagradá- 
vel simiihante  ao  do  perse- 
vejo. 

Ajouo.  m.  (p.  Ar.)  Alhada;  mo- 
lho feito  com  alhos  e  azeite. 
Alliatum  oleo  suffusum.. 

Ajomate.  m.  Ajomate;  planta 
que  se  cria  dentro  de  agua 
e  se  compõe  de  uns  fios  muito 
delgados  sem  nos,  e  de  um 
verde  carrega,do  e  lustroso. 
Conferva  rirularis. 

Ajonje.  m.  Visco;  composição 
viscosa  que  se  tira  da  con- 
drilha  e  outras  plantas,  e 
serve  para  apanhar  pássa- 
ros. Viscus,  i.  V.  Ajoajera. 

AjoxjEnA./.  Condriiha;  planta 
]ierpnne  que  commummente 


AJU 

carece  de  liaste;  tem  as  fo- 
lhas cortadas  e  espinhosas, 
e  a  raiz  em  forma  de  fuso. 
Esmagada  na  agua  produz 
o  visco.  Carlina  aqualis. 

A  JONJERO.  TO.  V.  Ajonjera. 

Ajokjo.  m.  (p.  Gran.)  Ajoujo; 
planta  perenne  de  um  pé  de 
altura,  coberta  toda  de  pello 
esbranquiçado,  as  folhas  lan- 
ceoladas e  a  ílor  amarella. 
A  sua  raiz  contém  uma  sub- 
stancia simiihante  á  da  con- 
drilha :  —  a  substancia  gor- 
durenta e  viscosa  que  contém 
a  planta  do  mesmo  nome. 

Ajonjolí,  m.  V.  Alegria. 

Ajoqueso.  m.  Certo  genero  de 
guisado  que  se  faz  com  alho 
e  queijo.  Condimentum  casco 
et  allio  permixtum. 

Ajorca./.  Bracelete;  argola  de 
oiro  ou  prata  que  para  ador^ 
no  trazem  as  mulheres. 

Ajordau.  n.  (p.  Á.r.)  Levantar 
ou  esforçar  a  voz,  gritar 
muito  até  fatigar-se  ou  en- 
rou(piecer-sc.  Incondite  voci- 
ferari. 

A  jornalado,  da.  adj.  Ajoma- 
lado; que  se  contrata  por 
meio  de  jornal. 

Ajornalar,  a.  Ajomalar;  ajus- 
tar alguém  para  que  sirva 
por  imi  certo  estipendio  pnr 
dia.  Mercede  conãucere. 

Ajoiit).  m.  (germ.)  V.  Viernes. 

A  JORRAR,  a.  V.  Remolcar. 

Ajuagas.  /.  (p.  Alb.)  Espara- 
vào;  enfermidade  das  bestas 
cavallares.  Y.  Esjmravan. 

Ajuanetado,  da.  adj.  Ajuane- 
tado,  que  tem  joanetes.  Arfi- 
culis  rei  ossibns  prominenti- 
hus  deformis. 

Ajuar,  m.  Enxoval ;  adornos 
pessoaes  e  alfaias  que  leva  a 
mulher  quando  se  casa.  Hoje 
toma-se  pelos  moveis  de 
uso  commum.  Supellex,  ecti- 
lis.  FÃ  ajuar  de  la  tinosa  todo 
cUbanegas  y  tocas;  rif.  que 
significa  que  algumas  mulhe- 
res gastam  em  adornos  exte- 
riores e  superíluos  o  que  de- 
viam gastar  em  cousas  ne- 
cessárias. Mundxis  muliebris, 
dos.  Por  ajuar  colgado  no  vie- 
ne hado;  rif.  que  ensina  que 
a  fortuna  dos  matrimonios 
nao  provém  das  alfaias  e  dos 
moveis,  mas  sim  dos  bens 
productivos.  . 

Ajt'diado,  da.  adj.  Que  é  pare- 


AKE  75 

cido  ou  simiihante  em  algu- 
ma cousa  com  os  judeus.  Ju- 
dcei  speciem  ferens,  refe- 
rens. 

Ajuiciado,  da.  adj.  Ajuizado; 
sensato.  Maturus,  a,  um. 

Ajuiciamiento,  m.  Juizo;  acção 
e  etieito  de  ajuizar.  Judicati o, 
onis. 

Ajuiciar,  n.  Principiar  a  ter 
juizo.  Judicio  maturescere. 

Ajuncar,  a.  (mar.)  V.  Enjun- 
car :  —  (germ.)  V.  Agraviar. 

Ajuntadamente.  adv.  m.  (ant.) 
Y.  Juntamente. 

Ajuntamiento.  m.  (ant.jY.  Jun- 
tamiento : — (ant.)y .  Cópula. 

Ajuntanza.  (ant)f.  Ajuntança; 
acçào  e  effeito  de  ajuntar. 

Ajuntar,  a.  (ant.)Y.  Juntar: 

—  r.  (ant.)  V.  Juntarse. 
Ajustadamente,  adv.  m.  Jus- 
tamente, pontualmente;  — 
Ex  cequo  et  bono. 

Ajustadísimo,  ma.  adj.  snj}.  de 
Ajustado.  Valdh  integer,  re- 
ctus. 

Ajustado,  da.  adj.  Ajustado; 
justo:  —  justo,  recto. 

Ajustador,  to.  Gibão  que  ves- 
tem os  homens  e  as  mulhe- 
res, ajustado  ao  corpo.  Stri- 
ctior  thorax. 

Ajustamiento,  m.  Ajustamen- 
to; acção  e  efteito  de  ajustar 
ou  ajustar-se.  Conventio,  pa- 
ctio:  —  convenção,  ajuste,  li- 
quidação das  contas,  etc. :  — 
reconciliação  entre  pessoas 
desavindas. 

Ajustar,  a.  Ajustar;  regular 
fallando  da  conducta,  das 
acções:  —  convir,  conceder: 

—  (fiff-)  liquidar  uma  conta : 

—  fazer  reconciliação  entre 
pessoas  desavindas. 

Ajuste,  to.  Ajuste;  acto  de 
ajustar:  —  procedimento  ou 
regularidade  da  vida  confor- 
me ao  que  deve  ser:  —  li- 
quidação c  exame  que  se  faz 
para  se  concluírem  e  fecha- 
rem as  contas. 

Ajusticiado,  da.  adj.  Justiça- 
do; réu  castigado  com  pena 
de  morte. 

Ajusticiar,  a.  Justiçar;  casti- 
gar impondo  apena  de'morte. 

Akalakas.  m.  (zool.)  Akala- 
kas;  formiga  da  America,  do 
•  tamanho  de  um  caracol. 

Akebia.  to.  (bot.)  Akebia;  ar- 
busto sarmentoso  do  Japão, 
da  fann"lia  das  lardisoboleas, 


76 


ALA 


cultivado  como  planta  de 
adorno  por  suas  formosas 
flores  de  cor  de  rosa  ou  de 
lilaz,  dispostas  em  forma  de 
cachos. 

Akeesia.  /.  (bol.)  V.  Cupania. 

Akeno.  adj.  (bol.)  Y.  Axe.no. 

Akibot.  m.    (cJiim.)Y.  Azufre. 

Al.  2^^011.  (ant.)  Al ;  outro,  ou- 
tra cousa  diversa  ou  contra- 
ria. Usa-se  algumas  vezes 
como  artigo  com  significação 
do  plural  pelo  mesmo  que 
otros.  Nas  montanhas  de 
Burgos  é  hoje  usado  no  singu- 
lar. ^¿¿«rZ; —  ao,  por  contrac- 
ção ã,á  el:  ■ —  j)or  al,  inod. 
adv.  ant.  V.  Por  tanto. 

Ala.  /.  Ala  ou  Aza ;  a  parte  do 
corpo  das  aves  ou  insectos 
que  lhes  serve  para  voar  e 
suster-se  no  ar.  Ala,  ce:  — 
fileira.  Ordo,  series:  —  (ar- 
dí.) parte  accessoria  de  um 
edificio  que  se  estende  por 
alguns  de  seus  lados.  Alce, 
cirum:  —  (rail.)  flanco,  lado 
esquerdo  ou  direito  de  um 
exercito.  Ala,  cornu  exer- 
citas :  —  (fort.)  V.  Flanco : 
(naut.)  vela  pequena  que  se 
junta  a  outra  grande  para 
receber  mais  vento.  Parinim 
velum  majori  super positnm, 
cjuo  melius  venti  navem  im- 
pellat:  —  aba  do  chapéu. 
Galeri  alce:  —  (ant.)  Y.  Ale- 
7-0 :  —  (ant.)  Y.  Cortina:  — 
de  mosca-  (germ.)  engano,  ar- 
tificio, fraude  no  jogo  de  car- 
tas. Aleatoris  fraus :  —  (fiff-) 
ousadia,  liberdade  causada 
pela  protecção  de  alguma 
pessoa  de  auctoridade  ou 
poderio.  Audacia,  temeraria 
ficlucia.  Caérsele  á  cdguno  las 
alas  del  corazón  (fr.fig.);  caír 
a  algucm  a  alma  aos  pés ;  des- 
maiar, faltar-lhe  o  animo  e  co- 
ragem em  algum  contratem^ 
po  ou  adversidade.  Animo 
deficere.  Cortar  ou  quebrar 
Ias  cdas  (fr.)  ;  cortar  ou  que- 
brar as  azas;  tirar  o  animo 
para  fazer  alguma  cousa. 
Conatus  refrinc/ere,  exami- 
nare: —  (poet.)  velocidade, 
ligeireza.  Velocitas,  atis:  — 
(bot.)  enula-campana,  herva- 
montã;  tem  desde  o  pé  fo- 
lhas grandes  e  ásperas,  e  dá 
flores  largas  e  redondas,  de 
cor  branca  e  também  verme- 
lha, como  salpicadas  de  ou- 


ALA 

ro  no  meio.  Nasce  em  loga- 
res montuosos,  sombrios  e 
enxutos.  Enida  campana. 

Alá.  to.  AUah;  nome  de  Deuj 
entre  todos  os  povos  que  pro- 
fessara o  mahometismo:  — 
adv.  l.  (ant.)Y.  Allá. 

Alabadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Alabado.  Valdh  laudatus, 
laudcttissimus. 

Alabado,  to.  Eemdito;  motete 
que  se  canta  em  louvor  do 
Sautissimo  Sacramento.  In 
laudem  sacroscmtce  Eucha- 
oñstice  versus.  Por  el  alabado 
dejé  el  conocido  y  vime  ar- 
repentido; não  deixes  o  certo 
pelo  duvidoso;  mais  vale  um 
pássaro  na  mão  que  dois 
a  voar. 

Alabador,  ea.  s.  Louvador;  o 
que  louva,  elogiador.  Lau- 
clator,  oris. 

Alabamiento,  m.  (ant.)Y.  Ala- 
banza. 

Alabancero,  adj.  (inus.)  Lou- 
vaminheiro,  adulador. 

Alabancia.  /.  (ant.)  Y.  Ala- 
banza. 

Alabancioso,  adj.  (j'am.)  Y.  Ja- 
ctancioso. 

Alabandina.  /.  V.  Manganesa. 

Alabanza.  /.  Louvor,  elogio. 
Laus,audis:  —  disimidado; 
louvor  dissimulado.  Laus 
dissimtdata :  —  insídsa  ;  lou- 
vor desengraçado,  insulso. 
Laus  insulsa. 

Alabae.  a.  Louvar;  elogiar, 
dar  louvores.  Laudare.  No 
te  irás  alabando;  não  te  ir.'is 
gabando ;  expressão  com  que 
se  ameaça  a  pessoa  que  com- 
mette  algum  excesso.  Es 
para  cdabar  á  Dios;  é  para 
louvar  íi  Deus;  é  uma  cousa 
digna  de  admiração.  Alabo 
el  gusto;  gabo  o  gosto.  Diz- 
se  para  criticar  o  mau  gosto 
de  alguém  5  —  r.  alabar-se; 
jactar-se,  vangloriar-se.  Ja- 
ctare sese,  gloriari. 

Alabarca.  m.  Alabarca;  titulo 
do  primeiro  magistrado  dos 
judeus  de  Alexandria:  ■ — 
nome  do  recebedor  dos  di- 
reitos de  introduceào  sobre 
os  gados,  na  mesm.a  cidade: 
—  alcunha  que  deram  ao  rei 
de  Nápoles  Sancho  11  e  a  seu 
filho  Garcia  III. 

Alabarda.  /.  Alabarda;  arma 
offensiva  que  tem  uma  ponta 
perpendicular  ao  centro  de 


ALA 

uma  meia  lua,  e  outra  ponta 
de  ferro  horisontal.  Hasta 
ancipiti  ferro  per  cuspidem 
transverso  instructa:  —  ar- 
ma de  que  usavam  os  sar- 
gentos na  infantería.  Toma- 
va-se  algumas  vezes  pelo 
mesmo  emjH'ego  de  sargento. 
Hasta  bipenis  qna  olim  cen- 
turiones hispanici  exercitus 
dignoscebaritur. 

Alabaedazo.  m.  Alabardada; 
goljje  de  alabarda.  Hastce 
ictús. 

Alabardero,  m.  Alabardeiro; 
archeiro,  soldado  de  uma 
das  companhias  da  guarda 
real,  cuja  arma  é  a  alabar- 
da. Hastatus,  us. 

Alabastrado,  da.  aclj.  Pare- 
cido ao  alabastro.  Alabastri- 
tem  referens. 

Alabastrina.  /.  Alabastrina; 
lamina  de  alabastro  usada 
em  logar  de  vidraça  nas  cla- 
rabóias.   Ijapis    specularis. 

Alabastrino,  na.  adj.  (poet.) 
Alabastrino;  de  alabastro, 
sirailhante  ao  alabastro.  Ex 
cdabastro,  cdabastritce  albe- 
dinem  referens. 

Alabastro,  m.  Alabastro;  pe- 
dra parecida  com  o  mármore, 
mas  mais  transparente e  que- 
bra,diça.  Alabastrites,  ce:  — 
oriental,  alabastro  oriental; 
pedra  calcárea  um  pouco 
transparente  e  mais  dura 
que  o  mármore ;  ha-o  branco 
e  de  varias  cores.  Alabastri- 
,  tes  orientcdis. 

Alabe,  m.  (agr.)  Ramo  de  oli- 
veira que  curvando-se  se  en- 
contra com  o  terreno.  Em  al- 
gumas partes  dão  o  mesmo 
nome  a  qualquer  ramo  de  ar- 
vore que  baixe  até  ao  solo. 
Eamus  olivce  deorsum  fle- 
xus:  —  palhetas  da  roda  da 
azenha,  parte  em  que  bate 
a  agua  para  a  fazer  andar. 
Pcdmula,  sen,  tonsa  concava 
troclecc  moletrincc:  —  es- 
teira posta  nos  lados  do  car- 
ro para  impedir  que  caia  o 
que  n'clle  vae.  Curras  rus- 
tid contextum  repagtdum : 
—  (br.)  a  orla  do  escudo. 

Alabearse,  r.  Empenar-se,  a 
madeira.  Dolatam  trabem 
flecti. 

Alabeo,  m.  Arqueaniento ;  ma- 
deira empenada.  Trabis  do- 
Iciice  Jlexio. 


ALA 

ALAnESA./.  Antiga  arma  often- 
siva  similliante  á  lança.  Ar- 
ma cantábrica. 

Alabiado,  da.  adj.  Moeda  mal 
cunhada,  com  irregularida- 
des. Male  cusa  monefa. 

Alacayo.  (ant.J  m.Y.  Lacayo. 

Alacaynelo.  m.  dim.  de  Ala- 
cayo, lacaiosinho.  ; 

Alacena./.  Armario  de  parede. 
Fiscns,  i. 

Alaciar,  n.  V.  Enlaciar.  Tam- 
bém se  usa  reciprocamente. 

Alacion.  /.  Adejo  das  aves. 

Alacrado,  da.  (tdj.  Alacrado; 
parecido  com  lacre. 

Alacrán,  m.  Lacrau;  insecto 
venenoso.  Scorpio  eiiropcEun: 

—  gancho  que  prende  o  freio 
;'i  cabeçada  do  cavallo.  Cla- 
vus  in  similitudinem  scor- 
iñonis  retortas:  —  colchete 
para  prender  botões.  Annidi 
ad  glohdos  céneos  nectendos: 

—  marino;  escorpião  ma- 
rinho. Estar  picado  del  ala- 
crán (fam.);  ter  molestia  que 
se  pretenda  encobrir,  ter  mal 
de  amores.  Ámoris  igne  ces- 
t'uare.  Quien  del  alacrán  está 
j)icado  la  sombra  le  espanta; 
gato  escaldado  da  agua  fria 
tem  medo.  Semel  saiicins  nil 
non  timet.  No  le  fiará  un 
saco  de  alacranes;  nao  lhe 
confiara  a  menor  cousa. 

Alacranado,  va. adj.  (ant.)  Mor- 
dido do  lacrau.  Scorpionis 
morsu  IxüSHs:  —  (fiff-)  cor- 
rupto, infectado  por  vicio. 
Vitio  aliquo  infectus. 

Alacranera.  /.  Escorpioides; 
planta  annual,  papillonacea, 
com  folhas  de  tres  em  rama, 
cujo  fructo  é  um  legume  di- 
vidido em  partes  e  da  forma 
de  um  escorpião.  Ornithopus 
scorpioides. 

Alacha.  /.  Alache,  m.  Savel; 
peixe.  Alosa,  ee. 

Alada./.Vôo,  o  esvoaçar,  o  ade- 
jar das  aves.  Pennarum  agi- 
tatio. 

Aladar,  m.  Madeixas  de  ca- 
bello que  pendem  pelas  fon- 
tes  da  cabeça.  E  mais  usado 
no  plural.  Capilli  temp>orum. 

Aladierna.  /.  Sanguinho;  ar- 
busto de  cinco  a  seis  pés  de 
alto,  cujas  folhas  um  tanto 
grandes  são  oblongas  na  ¡jon- 
ta  e  lustrosas  no  verso.  Dá 
flores  pequenas,  brancas  e 
cheirosas.  Heu  fructo  são 
M 


ALA 

A'agcns     negras,     liliamnvs 

ala  te  mus. 
Alado,  da.  adj.  Alado,  aligero, 

ligeiro,  que  tem  azas.  Aliger, 

era,  erum. 
Aladrada./,  (vulg.)  Sulco;  rego 

do  arado  ou  da  charrua.  Sul- 

CHS,  i. 

Aladrar,  a.  (termo  usado  nos 
arredores  de  Biu-gos)  La- 
vrar; arar,  laboi'ar  a  terra. 
Arare. 

Aladro.  m.Y.  Arado. 

Aladroque,  m.  Anchova  nao 
salgada. 

Alafia.  /.  (vulg.)  Graça,  per- 
dão, misericordia.  Só  se  usa 
com  o  verbo  jDedir.  Pedir 
,  alafia;  pedir  perdão. 

Alaga. /.  Centeio  branco;  es- 
pecie de  trigo  grosso  e  ama- 
reliado;  o  pao  que  d'elle  se 
faz  é  um  tanto  doce  e  de 
pouca  codea.  Zea,  oí. 

Alacíadizo,  za.  adjj.  (ant.)  Ala- 
gadiço, pantanoso.  Em  portu- 
guez  usa-se  como  tei'mo  mo- 
derno; diz-se  dos  terrenos 
que  se  encharcam  facilmente. 

Alagar,  a.  (ant.)  Alagar;  en- 
charcar, molhar.  Alagar,  diz- 
se  porm  olhar  em  demasia. 

Alagartado,  da.  adj.  Sarapan- 
tado;  que  tem  cores  mui  Ai- 
vas  e  parecidas  ás  do  lagarto. 
Lacerti  coloribns  variatus. 

Alaguna./.  (a7it.)y.  Laguna. 

Alahilca./.  (aHÍ.j  Sanefa;  tape- 
çaria, para  adornar  as  pare- 
des, panno  de  raz.  V.  Aluda. 

Alajor.  )/).  Pensão  emphyteu- 
tica,  paga  tributaria  aos  do- 
nos dos  solares,  em  que  se 
edificava.  Pcnsio  emphyteu- 
tica. 

Alajú,  m.  Pão  de  especie,  com- 
posto de  amêndoas,  nozes, 
inel  e  jião  rallado.  Massa  ex 
amygdalis,  micihus,  pane 
tosto  et  specibv.s  aromaticis 
confecta. 

Alama.  /.  (Ar.)  V.  Lama. 

Alamar,  m.  Alamares;  presilha 
c  botão  com  adornos  para 
capas.  Patagium,  ii. 

Alamiíicado,  da.  adj.  Escasso; 
dado  com  parcimonia.  Mi- 
7iuiatim  et  parch  collatus. 

Alambicar,  a.  Alambicar.  V. 
Destilar:  —  (fifi-)  apurar, 
analysar  profundamente. 
Subtilius  rem  prosiñcere, 
perpendere. 

Alambique.  /.  m.  Alambique: 


ALA 


77 


vasilha  ])ara  distillar  lico- 
res. Cacabus  stillaforius.  Por 
aland)ique;(fig.)i)ñY(iamente. 
Parce  admodum. 

Alambor,  m.  (ant.fort.)  Alam- 
bor. V.  Escarpa. 

Alamborado,  da.  adj.  (ant.) 
Alamborado;  a  modo  de  es- 
carpa. 

Alambrado,  adj.  Da  cor  de 
cobre. 

Alambre,  m.  Arame;  nome  que 
se  applicava  a  todos  os  me- 
taes.  ^s,  eris:  —  chocas; 
campainhas  dos  rebanhos  de 
gados.  JEs  p>ecuarium,  man- 
droi  crepitacula. 

Alambrera.  /.  Grade  de  ara- 
me para  janellas.  Pete  h  filo  _ 
metallico  fenestris  aptatum. 

Alameda.  /.  Alameda,  alléa, 
sitio  plantado  de  alamos. 
Poindetum,  i. 

Alamix.  ?)¡.  (ant.)  Verificador 
dos  pesos  e  medidas,  e  dos 
viveres.  Mensurarum  pon- 
derumque  examini  prwfe- 
ctus. 

Alamina.  /.  Multa  que  paga- 
vam outr'ora  em  Sevilha  os 
oleil'os  que  enchiam  muito 
os  fornos.  Midcta  (¿ua  figuli 
hisjxdenses  coercebantnr. 

Alaminalgo.  m.  (ant.)  O  ofii- 
cio  do  alamin.  y.  Alamin. 

Alaminazgo.  m.  V.  Alamin. 

Alamiré.  m.  (mus.)  Alamiré; 
lá,  sexta  nota  da  escala  mu- 
sical: —  signo  composto  da 
letra  a  e  das  vozes  la,  mi,  ré. 
,  Signum  musiciivi. 

Álamo,  m.  Álamo;  arvore  de 
coi'tica  esbranquiçada  e  fo- 
lhas verde-cl  aras.  Pojmlus,  i: 
—  blanco:  álamo  branco,  ar- 
vore de  folhas  angulosas  e 
um  tanto  felpudas  ou  vello- 
sas e  brancas  pelo  inverso. 
Farfarvs,  i :  —  negro;  chou- 
po.—  Ubico  ou  alpino;  faia 
preta. 

Alamparse,  (de,  por),  r.  (fam.) 
Almejar ;  desejar  muito  prin- 
cipalmente o  comer  e  beber. 
Avide  cuj^ere.  Alamparse 
por  riquezas;  almejar  pelas 
riquezas,  desejar  ser  muito 
rico. 

Alamud,  m-.  (ant.)  Ferrolho  para 
as  portas  e  janellas. 

Alana.  /.  Cadella  ala. ' 

Alanceador.  m.  Alanceador,  o 
que  fere  com  a  lança.  Qni 
lavçeam  ribraf. 


78 


ALA 


Alakceak.  a.  Dar  lancadus,  fe- 
rir com  l'AXiíiíi.  Lancea  ferir  e. 
Alakcel.  m.  (aid.).  V.  Araneel. 
Alandrearse.  r.  Diz-.-^e  dos  bi- 
chos de  seda  quando  se  tor- 
nam brancos,  seceos  e  iner- 
tes. Bombyces  marcescere. 
Alano,  m.  Alão;   nome  dado 
aos  barbaros  que  no  quinto 
seciüo  invadiram  a  Hespa- 
nha.  Alanus,  i:  —  alao;  cao 
de  cabeça  grande  e  orelhas 
pendidas,    próprio    para    a 
caça  dos  porcos  bravos.  Mo- 
lossiis,  i. 
Alanzada.  /.   (ant.)  V.  Avan- 
zada. 
Alanzar,  a.  (ant.)  Lançar,  ar- 
rojar. V.  Alancear. Sogax  lan- 
ças a  um  alvo  (jogo  antigo). 
Jacíilari,  hastilia  conjicere. 
Alaqueca./.  Alaqueca;  mar- 
more  com  manchas  cor  de 
sangue;  é  originario  da  Ame- 
rica, il4^arí?^or£pg'^{a6^7^s,  hce- 
matinon. 
Alaqueques,  m.  Y.  Alaqueca. 
Alar.  m.  V.  Alero :  —  alares ; 
rede  para  apanhar  pevdizes. 
Usa-se  no  plural.  Laqueus 
aucttpandis  perdicihus. 
Alara  (En),  adv.  (ant.)  V.  En 

fárfara. 
Alárabe,  m.  (ant.)  Árabe. 
Alarbe,  Alárabe   ou   Árabe. 
m.  (fig.)  Alarve,  grosseiro, 
mariola,  bocal,  bruto,  labre- 
go, etc.  líusticus. 
Alarde,    m.   Alardo;    revista 
que  se  fazia  aos  soldados.  Co- 
2iia,rwm  recensio:  —  (germ.) 
revista  de  i:)resos  feita  pelo 
jniz: — revista  que  fazem  as 
abelhas  á  colmeia  e  ao  en- 
xame. Inspectio  alvearis  ah 
apihus  factct.  Hacer  alarde; 
(fig.)  fazer  alarde;  fazer  gala 
de  urna   cousa.    Ostentatio, 
.  onis. 
Alardear,  a.  (ant.)  Passar  re- 
vista ás  tropas :  —  n.  (fig.) 
alardear;  fazer  alarde,  os- 
tentar. 
Aj^ardoso,  sa.  adj.  (ant.)Y.  Os- 
tentoso. 
Alares,  m.  pl.  (germ.)  Calção 

largo.  V.  Zaragüelles. 
Alargadamente,     adv.     (ant.) 

V.  Extcndidamente. 
Alargador,  ra.  s.  Alargador; 
o  que  alarga  ou  estende. 
Qni  extendit  aut  proirahit.  . 
Alargama.  /.  (planta).  V.  Ga- 
marza. 


ALA 

Alargamiento,  m.  Alongamen- 
to, prolonga  çào,  dilação.  JSJo!- 
tensio,  dilatatio. 

Alargar,  a.  Alargar.  Exten- 
dere, dilatare:  —  (fig-)  pro- 
longar. Elisias  aliquid  ex- 
ponere;  rem  proscrastinare: 

—  augmentar.  Adangere :  — 
alcançar.  Porrigere,  prcs- 
here :  —  ceder.  Cederé :  —  fa- 
zer chegar  gente.  Prcemit- 
tere: — dar  largas,  delon- 
gar.^ e¿  vientre;  despejar 
a  barriga :  —  r.  af astar-se, 
desviar-se.  Longius  digredi : 

—  crescer :  —  (mar.)  fiízer-sc 
ao largo. 

Alargas.  /.  pl.  (ant.)  V.  Lar- 
gas. 

Alargüez.  m.  Roseira  brava; 
arbusto   de   folhas  miúdas, 

,  cuja  madeira  é  dura  e  cor 
de  rosa  claro.  Aspalalus  spi- 
nosa. 

Alaria.  /.  Pá;  instrumento 
que  usam  os  oleiros  para 
aperfeiçoar  as  obras.  Pala 
manaalis  fictilibus  polien- 
dis. 

Alarida,  s.  f.  Alarida;  grita- 
ría. Voc/ferafio,  convidam. 

Alarido.  7ñ.  Alarido.  Dar  ala- 
ridos; fazer  alarido.  Vehe- 
mens  clamor. 

Alarifadgo  ou  Alarifazgo, 
m.  (ant.)  y.  Alarifargo-. 

Alarife,  m.  Architecto,  mes- 
tre pedreiro.  JEdificationum 
magister,  architectus. 

Alarije.  /.  Uva  grande  e  ver- 
melha. 

Alarma./,  (mil)  Alarma;  gri- 
to de  guerra  para  chamar  ás 
armas:  —  (fig-)  susto,  cons- 
ternação. Classicum,  i.  Dar 
una  alarma;  dar  rebate. 

Alarmar,  a.  (mil.)  Dar  rebate, 
fazer  tomar  as  armas.  Com- 
movere  ad  arma  capienda, 
incitare. 

AlÁrmega.  /.  (Gran.)  V.  Ma- 
garza. 

Alarse,  r.  (germ.)  V.  h'se. 

Alastrar,  a.  (ant.  naut.)y.  Las- 
trar:— íitar  as  orelhas,  fal- 
lando do  cavallo:  —  r.  cor- 
rer; diz-se  dos  animaes  para 
so  subtrahirem  ao  caçador. 
Hiimi  procvmhere,  serpere 
raptim,  furti  repere. 
Alaterno,  m.  Sanguinho,  ar- 
busto estéril  que  participa 
da  oliveira  e  do  roble.V.  Ala- 
dierna, ce. 


ALB 

Alatin'adamente.    adv.    (ant.) 

V.  Latinamente. 
Alaton.  m.  (ant.)  V.  Latón. 
Alatonero.  m.  (Ar.)  V.  Almez. 
Alatron.  m.  Aphronítro,  espu- 
ma do  nitro.  Aphronitrum,  i. 
Alaúda,  Alaúde./  (ant.)  Ca- 
lhandra, ave.  V.  Alondra. 

Alavanco,  m.  Y.  Lavanco. 

Alazán,  na.  adj.  Alazao;  cor 
particular  do  cavallo.  Equus 
rufus.  Alazán  tostado  antes 
muerto  que  cansado.  N'isto 
se  explica  a  fortaleza  dos 
cavallos  alazoes.  Rufus  equus 
omnium  in  itinere  agendo 
fortissim.us. 

Alazano,  na.  adj,  (ant.)Y.  Ala- 
zán. 

Alazo,  m.  Adejo;  acção  de 
adejar.  Alce  ictus. 

Alazor,  m.  Açafroa,  cartha- 
mo ;  planta  de  ramos  azula- 
dos e  folhas  guarnecidas  de 
espinhos.  Suas  flores  são  cor 
de  açafrão,  sua  semente  ser- 
ve para  pensar  as  aves.  Car- 
thamus  tinctorius. 

Alba./.  Aurora,  alva.  Auro- 
ra.—  alva  do  sacerdote.  Po- 
deres, alba:  —  (Germ.)  len- 
çol. Al  alba;  ao  amanhecer. 
No  sino  al  alba;  está  sabi- 
do. (Loe.  irán.)  Quidni  igi- 
tar?  Al  rayar  el  alba;  ao 
romper  do  dia. 

Albacara.  /  (ant.)  Torre  das 
fortificações: — moitào  pe- 
queno. 

Albacea.  to.  Executor  testa- 
mentario. 

Albaceazgo.  ni.  Officio  do  exe- 
cutor testamentario.  Testa- 
menti  exsequendi  mumis. 

Albacora.  /.  V.  Breva: — bo- 
nito; peixe. 

Albacoron.  m.  (Mure.)  Hespe- 
ris  africana,  planta.  V.  Al- 
boqueron. 

Aleada,  f.  (p.  Ar.)  Alvorada. 
V.  Alborada:  —  planta.  V. 
Jabonera. 

Albahaca.  /.  Maugericão,  al- 
favaca de  cobra.  Ocimrim: 
—  silvestre  ou  selvage,  pa- 
rietaria.  V.  Alcino:  —  acuá- 
tica ou  de  arroyo;  planta 
aquática  que  parece  mange- 
ricao.  —  larga.  Y.  Mirabel. 

Albahaquero.  to.  Vaso  de  man- 
gericào  ou  de  outra  qualquer 
flor.  Vas  herbis  aut  floribus 
plantandis. 

Albahaqüilla.  /.  dim,  de  Al- 


ALB 

bahaca:  —  del  rio;  parieta- 
ria,  planta.  V.  Calamento. 
Albaida. /.  Arbusto  de  folhas 
esbranquiçadas  e  flores  ama- 
rellas-,  serve  pora  o  bicho 
da  seda  trepar.  Anthillis  cy- 
tisoides. 
Albaire.  m.  (Germ.)  Ovo. 
AlbalÍ.    s.    Alvará.  Testimo- 
ninvi  scriptum,    apacha:  — 
de  guia;  passaporte. 

Albalafro.  m.  (ant.)  O  que  ex- 
pedia alvarás. 

Albalero.  to.  (ant.)  O  que  en- 
viava alvará. 

Albanado.  adj.  (Germ.)  Ador- 
mecido. 

Albanar.  n.  (ant.)  Apoiar-so. 

Aleando,  adj.  Ardente.  Diz- 
se  do  ferro  em  brasa. 

Albanega. /.  Rede  para  sus- 
ter os  cabellos.  Beticuhtm 
capilli.s  continendis :  —  rede 
para  caçar  lebres.  Plagas. 

Albaneguero.  m.  (Germ.)  Jo- 
gador de  dados. 

Albaneguilla.  /.  dim.  de  Al- 
hanega. 

Albanês,  sa.  adj.  e  s.  Albanez; 
Alhanensis: —  (Germ.)  V.  Al- 
haneguero : — pi.  (Germ.)  os 
dados. 

Albañal.  ?;i.  Cano,  cloaca.  Cloa- 
ca. Salir  j^or  el  albañal  o 
2}or  el  arbollón ;  (fig.)  ficar 
mal  n'uma  acção.  Jndecorh, 
turpiter  rem  gerere. 

Albanar.  m.  V.  Albañal. 

Albañariego.  m.  Cão  para  ca- 
çar nos  charcos. 

Albanear.  n.  (ant.)  Trabalhar 
em  alvenaria. 

Albañería.  /.  (ant)  V.  Alba- 
ñileria. 

Albanez,  za.  adj.  (ant.)  V.  Al- 
banês. 

Albañi.  m.  V.  Albanil. 

Albañil.  m.  Pedreiro.  Ca^men- 
tarins. 

AlbaSileria./.  Alvenaria,  obra 
de  pedreiro.  Ars  cimenta- 
ria, cmmentitium  opus. 

Albañir.  m.  (ant.)  V.  Albañil. 

Albano,  na.  adj.  V.  Albané-si. 

Albaquia.  /.  (ant.)  Resto  de 
contas;  seis  ou  sete  ovelhas 
para  pagar  dizima.  Ex  siq)- 
pvtatione  residnum  incom- 
modk.  dividendvm. 

Albar.  adj.  Alvar;  só  se  diz 
de  certas  cousas.  Albicans. 

Albará.  /.  (ant)  V.  Albalá. 

Albaran.  ???.  (Ar.)  Escriptos  de 
casa.  Charlas  papyracea  lo- 


ALB 

candía  wdibus  affigi  sólita  : 
—  (for.)  cédula.  "('a;íf.;V.  Al- 
balá. 

Albarazado,  da.  adj.  Atacado 
de  lepra  branca.  Vitiligine 
alba  affectus: — tornado  bran- 
co. Albicans^  antis:  —  uva 
jaspeada  de  Andaluzia.  Uva 
jasjñdeo  colore  variafa. 

Albarazo.  m.  Lepra  branca; 
molestia  cutânea.  Vitíligo 
alba. 

Albarca.  /.  V.  Abarca. 

Albarcoque.  to.  V.  Albarico- 
qne.       ^ 

Albaecoquero.  to.  (Mure)  Da- 
masqueiro. Armeniaca  ma- 
lus.         ' 

Albarda./.  Albarda.  Clitella, 
oí: — (fig)  toucinho  com  que 
se  enfeita  o  assado.  Carnis 
porcinm  pingue  frustulum 
avivus  torrendis  super  impo- 
silian.  —  gallinera;  albar- 
da chata.  Clitella  2^lf(dior. 
Como  ahora  llueven  albar- 
das; (fam.)  abra  as  janellas; 
diz-se  quando  se  ouve  al- 
guém que  nos  parece  men- 
tir. Alimn  quoire  cui  cento- 
nes fardas.  Poner  ou  echar 
la.  albarda;  alVardar,  abu- 
sar de  alguém.  Alteríns  pa- 
tientiâ  abufi.  Labrar  ó  coser 
y  hacer  albardas,  todo  es 
dar  puntadas ;  tanto  faz  coi'- 
rer  como  saltar.  Opus  phry- 
gÍ7im  et  clitella  acvfiunt.  Vol- 
verse la  albarda  á  la  bar- 
riga. Ir  buscar  lã  e  vir  tos- 
quiado. Spe  fallí,  rem  con- 
tra evenire.  • 

Albardado,  da.  adj.  Albarda- 
do:— (fig.)  djz-se  assim  quan- 
do os  animaes  têem  o  pello 
do  dorso  de  uma  cor  difíe- 
rente  de  todas  ns  mais  re- 
giões do  corpo.  Bellua  dor- 
sum  diversi  coloris  habens. 

Albardan.  m.  (ant.)  Bufão, 
bobo,  truao. 

Albardanear.  n.  (ant.)  Cho- 
carrear, dizer  chocarrices; 
bufonear,  fiízer  de  bobo; 
truanear,  fazer  mister  de 
truão. 

Albardaneeia,  /.  (ant.)  Trua- 
nia,  truanice,  chocarrice, 
graçola,    chança  grosseira.- 

Albardania.  /.  (ant.)  Chocar 
rice. 

Albardar,  a.  Albardar;  collo- 
car  a  albarda  nas  bestas  de 
carga  na  i-egião  do  selladou- 


ALB  79 

ro.  V.  Enalbardar :  —  (fig-) 
lardear  as  aves  para  assa- 
las.  Porcina', frustula  avisus 
assandis  imponere. 

Albardela./.  Albardillia,  sella 
para  domar  os  i)òtros. 

Albarderia.  /.  Loja  ou  oífici- 
na  onde  se  fazem  albardas; 
logar  onde  se  vendem.  Vi- 
cus,  locus  ubi  clitella;  fiunt 
aut  venduntur: — O  ofiiciode 
albardeiro.  Ars  clitellaria. 

Albardero.  m.  Albardeiro;  ar- 
tista que  faz  albardas.  Cli- 
tellaríus  opifex. 

Albardilla.  /.  dini.  de  Albar- 
da. Albardinha,  albardilha; 
coberta  que  se  col  loca  sobre 
as  paredes  dos  cercados  para> 
evitar  a  entrada  das  neves 
e  chuvas:  —  albardilha,  es- 
pecie de  sella  para  domar  os 
porros: — lã  muito  espessa 
que  o  gado  ovelhum  apre- 
senta sobre  o  dorso  no  in- 
verno:—  terra  que  se  pega 
ao  dente  da  charrua  ou  ara- 
do:—  pasta  fluida  composta 
de  ovos,  de  farinha,  de  as- 
sucar  e  que  serve  para  fri- 
tadas:— margens  das  estra- 
das cm  forma  de  dorso  de 
mulo:  —  caparão,  capirote 
(do   falcão). 

Albardillador.  m.  O  que  pòe 
o  capirote  ás  aves  de  rapi- 
na:—  o  foleão  que  o  traz  e 
soíFre  pacientemente. 

Albardillak.  a.  Collocar  o  ca- 
parão ou  capirote:  —  envol- 
ver o  assado  com  toucinho. 

Aleardix.  to..  Planta,  perenne; 
especie  de  esparto  de  folhas 
largas  c  mui  forte.«. 

Albardon.  to.  Albardão,  albar- 
da grande  para  as  bestas  de 
carga.  Grandinr  clitella. 

Albardoncillo.  57?.  dim.  de  Al- 
hardon. 

Al  B  ARE  JO.  adj.  Y.  Candeal. 
Usa-se  tambera  como  sub- 
stantiro. 

Albarela.  /.  Cogumello  que 
cresce  sobre  o  castanheiro  e 
choupo  Ijranco,  e  que  é  ali- 
mentar. 

Albarico.  adj.\.  Candeal. 

Albaricoqüe.  to.  Damasco  (fi'U- 
cto  de  caroço").  Prunnm  da- 
mascenum. 

Albaricoquero.  to.  Damas- 
queiro. Prunns  armeniaca. 

Albarillo. to. Variedade  do  da- 
masco commum:  —  acompa- 


80  ALB 

mento  accelerudo  deguitarra 
para  bailar  e  acorapanhar 
romances. 

Albakijjo.  m.  Branco  usado  an- 
tigamente pelas  senhoras  pa- 
ra branquear  o  rosto.  Cerus- 
■sa,  velfuctis  instar  cenissa\ 

Albarizo,  za.  adj.  Alvejante; 
esbranquiçado,  que  se  faz 
branco.  Applica-se  ao  ter- 
reno que  tem  esta  còr. 

Alhauiíada.  /.  Abarrada;  pa- 
rede ou  muro  de  ])cdra  secca : 

—  (mil.)  entrincheiramento; 
reparo  para  preservar  dos  ti- 
ros do  inimigo.  Vallum,  i. 

Albakran.  adj.  (ant.)  que  se 
applicava  aos  moços  soltei- 
ros. Encontra-se  também  em- 
pregado como  substantivo : — 
o  que  nào  tinha  casa  ou  do- 
micilio em  localidade  algu- 
ma, vadio. 

Albaukana.  V.  Cebolla  albar- 
rana,  Torre  albarrana  e 
Albarranilla. 

Albakraneo,  a.  adj.  (omI.)  Fo- 
rasteiro, estrangeiro. 

Albarranía.  /.  (ant.)  O  estado 
de  solteiro. 

Albarraniego,  ga.  adj,  (ant.) 
V.  Albarraneo. 

Albarrakilla.  /.  Especie  de 
cebolla  albarrà  com  as  fo- 
lhas estreitas,  compridas  e 
lustrosas,  as  flores  azues  c 
dispostas  em  forma  de  um- 
bellas. 

Albarraz.  m.  V.  Albarozo. 

Albarza.  /.  Canastra  ein  que 
os  pescadores  conduzem  a 
roupa  e  os  iitensilios  de 
pesca. 

Albasaira./.  Especie  de  urna: 

—  forno  em  que  se  prepa- 
ram viandas. 

Albatoza.  /.  Albetoça,  especie 
de  embarcação  ou  barco  pe- 
queno coberto.  Emplirada 
navís. 

Albayaldado,  da.  adj.  Alvaia- 
dado,  pintado  de  alvaiade. 
Cerussatus  a,  um. 

Ai.BAYALDAR.  O.  Alvaiadar,  es- 
branquiçar com  alvaiade. 
Usa-sc  também  como  reci- 
proco. 

Albayalije.  7h.  Alvaiade,  bran- 
co de  chumbo:  —  (chim.) 
proto-carl)onato  de  chumbo. 

Albazano,  na.  adj.  Baio,  casta- 
nho escuro,  Nignicans,  an- 
tis. 

Albazo.  m.  (ant.)  V.  Alborada. 


ALB 

Ai.BEAR.  n.  V.  Blanquear.  Diz- 
se  especialmente  das  terras. 

Albedriador.  m.  (ant.)  Arbi- 
trador, avaliador,  arbitro :  — 
juiz  encarregado  ¡oelas  par- 
tes de  julgar  segundo  a  equi- 
dade: —  o  que  pode  fazer  al- 
guma cousa  por  si  só :  —  in- 
di-\iduo  nomeado  pelas  par- 
tes para  resolver  o  pleito 
definitivamente. 

Albedkiar.  n.  (ant.)  V.  Arbi- 
trar.^ 

Albedrio  ó  libre  albedrio.  w. 
Alvedrio;  livre  arbitrio,  fa- 
culdade da  alma  jjara  se  de- 
terminar a  uma  cousa  de 
Ijreferencia  a  outra:  —  ar- 
bitrio, vontade :  —  a  arbitra- 
gem, louvaniento,  sentença 
do  juiz  arbitro. 

Albedbo.  m.  V.  Madroito. 

Albegar.  a.  (ant.)Y.  Enjalbe- 
gar. 

Albeitar.  m.  Alveitar,  antigo 
hippiatro;  mestre  veterina- 
rio encarregado  do  tratamen- 
to das  doenças  dos  animaes 
domésticos.  Veterinarius,  i. 

Albeite.  m.  (ant.)Y.  Albeitar. 

Albeiteria.  /.  Alveitaria;  hip- 
piatrica,  arte  de  curar  os 
animaes.  Ars  veterinaria, 
mulo-medicina. 

Albeldar,  a.  (füíí.jEsmoinhar ; 
levantar  a  palha  com  a  es- 
inoinhadeira  (especie  de  an- 
cinho) ¡lara  a  limpar  c  sepa- 
rar do  grão. 

Albellamino.  in.  V.  Cornejo. 

Albellon.  m.Y.  Albañal. 

Albena./.  Arbusto.  V.  Alheña. 

Albenda.  /.  Colgadura;  espe- 
cie de  pannos  brancos  enre- 
dados com  varios  lavores  e 
que  serviam  para  ornar  as 
paredes  dos  quartos  e  os  lei- 
tos. Stragidum  linteum  varie 
reticulatmn. 

Albendera.  /.  Mulher  qu(;  te- 
da ou  fazia  as  colgaduras. 
Beticulati  straguli  ex  lino 
texfrix:  —  (ant.)  a  mulher 
ociosa,  desoccupada. 

Albengala. /.  Estofo  de  linho 
muito  fino  com  que  os  mou- 
ros de  Hespanha  ornavam 
fis  S8US  turbantes.  Tela  linea 
pertcnais. 

Albéxtola.  ,/".  Especie  de  rede 
para  agarrar  os  pequenos 
peixes.  Meticidum  •piscibns 
capiendis. 

Alberca.  /.   lieservíi torio    ou 


ALB 

tanque  de  agua  jiara  servir 
para  as  regas  ou  para  curtir 
o  linho.  Stagmtm,  i. 

Alberchiga.  /.  Y .  Alberchigo. 

Alberchigo.  m.  Ali^erche  (fru- 
cto);  alpercheiro  (arvore). 

Albkrcon.  m.  avgm.  de  Al- 
berca. 

Alberengena./.  V.  Berengena. 

Albergacion./.  Albergamento; 
acção  e  efteito  de  albergar. 

Albergada.  /.  (ant.)  Reparo  ou 
defeza  de  terra,  pedra,  ma- 
deira ou  outra  qualquer  ma- 
teria :  —  trincheira,  palis- 
sada,  entrincheiramento :  — 
(ant.)  albergue,  casa,  pou- 
sada. 

Albergador,  RA.  s.  Albcrga- 
dor,  0  que  agasalha.  Hos- 
pies,  edis:  —  (ant.)Y.  Meso- 
nero. 

Albergadura.  /.  (ant.)  Y.  Al- 
bergue. 

Albergage.  m.  Albergágem; 
direito  que  tinham  os  se- 
nhores nos  tempos  feudaes 
de  hosiiedar-se  em  casa  de 
seus  vassallos. 

Albergar,  a.  Albergar,  hospe- 
dar, agasalhar,  dar  albergue 
ou  pousada.  Hospitio  exci- 
X>ere:  —  r.  (ant.)  albergar-se, 
aposentar-se,acolher-se: — n. 
tomar  um  asylo  ou  albergue. 

Alberge.  m.  V.  Albaricoque. 

Albergero.  m.  Y.  Albarico- 
quero. 

Albergo,  m.  Y.  Albergite. 

Albergue,  m.  Albergue;  hos- 
picio, casa  de  pousar,  esta- 
lagem: —  covil,  cova,  retiro 
para  os  animaes.  Chama-se 
assim  ás  diíierentes  casas  em 
que  em  Malta  habita  cada 
lingua  dos  cavalleiros  de 
8.  João.  Contubernium,i:  — 
hospicio  para  os  orphãos  e 
meninos  desamparados. 

Albergueria.  /.  (ant.)  Alber- 
garia; estalagem,  hospeda- 
ria, pousada  para  os  viajan- 
tes. Diversorium,  i:  —  hos- 
¡lital,  hospicio  para  os  pobres. 

Alberguero.  m.  (ant.)  Alber- 
gueiro,  que  dá  albergue,  hos- 
})icio;  estalajadeiro. 

Albericoque.  m.  Y.  Albarico- 
que. 

Alberxo.  7rt.  Camelào  (cio  Le- 
vante). 

Albero.  m.Y.  Gredal:  —  rodi- 
lha, rodilhão,  panno  da  co- 
zinha; panno   com    que    se 


ALB 

limpam  e  enxugam  os  pra- 
tos. Linteum  vel  pannus  de- 
tergendis  siccandisque  lanci- 
hus. 

Alberquero.  m.  Aquelle  cpie 
cuida  das  ovielas,  dos  tan- 
ques c  reservatórios  de  agua. 
Stagnomm  custos,    curator. 

Aliíerquilla.  /.  dim.  de  Al- 
berca. 

Albesia.  /.  (ant.)  Escudo  ou 
broquel  que  usaram  alguns 

230VOS. 

Albestor.  m.  (ant.)  V.  Asbesto. 

Albica./.  Greda,  giz,  barro  es- 
branquiçado. 

Albicante.  adj.  Esbranqviiça- 
do ;  que  atira  para  o  branco, 
branco  desmaiado. 

Albiense.  adj.  V.  Albigense. 

Albigense.  adj.  Albigense;  na- 
tural de  Albi :  —  applica-se 
ao  hereje  de  uma  seita  que 
teve  o  seu  principio  na  ci- 
dade de  Albi  pelo  século  xni. 
Usa-se  conunummente  como 
substantivo. 

Albihar.  m.  Flor  de  narciso: 
—  olho  de  boi  (planta). 

Albilla.  /.  Albena,  especie  de 
uva  branca.  Uva  proecox, 
alba. 

Albillo.  adj.  Vinho  de  Albena: 
— .  m.  V.  Albilla. 

Albiemano,  na.  adj.  Albimano, 
que  tem  as  mãos  brancas. 

Albín,  m. Y.  liem  at  ¿tis : — (pint.) 
côr  carmesim-escuro  tirada 
do  jaspe-sanguinho.  Color  ex 
hematite  ex2)ress{is. 

Albina.  /.  Albina,  preta-bran- 
ca;  mulher  aííectada  de  al- 
binismo: —  terra  funda  que 
está  cobeita  de  agua  no  in- 
verno e  branqueia  no  Aterão. 

Albinismo,  m.  Albinismo;  côr 
esbran(![niçada  dos  iiretos- 
brancos  :  —  organisaçào  dos 
albinos. 

Albino,  na.  adj.  Albino;  preto- 
branco,  homem  extremamen- 
te branco  nascido  de  jiaes 
pretos.  Ex  nigra  stirpe  albus 
homo.  Diz-se  também  da  còr 
perlada  de  certos  cavallos. 
Albina  demarisma:  — esteiro 
ou  lagoa  que  se  forma  com 
as  aguas  do  mar  nos  terrenos 
marginaes.  yEstuarium,  ii. 

Albísimo,  ma.  adj.  sup.  de  Albo. 
V.  esta  jialavra. 

Albitana.  /.  (naut.)  Cadaste, 
contracadaste,  prancha  gros- 
sa, tabuão. 


ALB 

Albo,  ba.  adj.Y.  Blanco, 

Alboaire.  m.  Lavor  que  se  fa- 
zia nos  tectos  ou  abobadas, 
adornaudo-as   com  azulejos. 

Albogalla.  /.  V.  Azogalla. 

Albogon.  m.  augm.  de  Albogue. 
Grandior  fistula. 

Albogue,  m.  Alboque,  instru- 
mento musico  pastoril  de  so- 
pro. Fistula  pjastolaris:  — 
instrumento  musico,  de  la- 
tão. 

Albogueador,  RA.  s.  O  tocador 
de  alboque. 

Alboguear.  (ant.)  Tocar  albo- 
que. 

Albogueo.  in.  Acção  e  eífeito 
de  tocar  alboque. 

Albogcero,  RA.  s.  O  que  toca 
ou  faz  alboques.  Fistula  mo- 
didator,  fistularum  constru- 
ctor. 

Albohera.  /.  (ant.)  V.  Albu- 
fera. 

Alboheza.  /.  (ant.)  V.  Malva : 
—  jílanta. 

Albohol.  m.Y.  Amapola. 

Albol.  m.  Planta  de  folhas  ra- 
dicaes,  delgadas,  compridas  c 
dentadas  no  limbo,  cujas  ílo- 
res  acham-se  coUocadas  no 
extremo  da  haste. 

Albolga.  /.  (ant.)  Y.  Alholya. 

Albóndiga.  /.  Almôndega,  pi- 
cado; massa  de  carne  de 
fúrma  arredondada.  Ofa,  m. 

Albondigon.  m.  augm.  de  Al- 
bóndiga. 

Albondiguilla.  /.  dim.  de  Al- 
bóndiga. 

Alboqueron.  m.  Planta  cuja 
raiz  lança  hastes  de  um  pó 
de  comprido,  cobertas,  como 
as  folhas,  de  pellos  ásperos. 
Hespcris  Africana. 

Albor.  m.  Y.  Albura:  —  al- 
bor ou  alvor,  a  alva  do  dia. 

Albora.  /.  Albora;  especie  de 
lejDra  ou  sarna. 

Alborada.  /.  Alvoi-ada;  cre- 
jHisculo  matutino.  Dilucu- 
lum,  ii:  —  canto  de  pássa- 
ros ao  amanhecer:  —  des- 
cante de  voacs  ou  concerto 
de  instrumentos  musicospela 
madrugada  á  porta  de  al- 
guém: —  (mil.)  signal  que 
se  faz  ao  amanhecer  ou  pouco 
depois  com  instrumentos  bel- 
licos para  despertar  os  sol- 
dados. Militaris  sonus  dilu- 
culitempore  edittis:  —  (mar.) 
tiros,  toques  de  caixas,  etc., 
com   que   se   despertam  ao 


ALB  81 

amanhecer  as  guarnições  dos 
navios:  — •  (mil.)  combate, 
batalha  ou  manobra  militar 
executada  ao  romper  do  dia. 
Aiitelucana  castrorum  aut 
hosíium  oppugnatio. 

Albórbola.  /.  (ant.)  Alvoroço, 
vozeria,  algazarra:  —  bulí- 
cio occasiouado  por  uma  de- 
monstração de  alegria. 

Alborear,  n.  Alvorar,  romper, 
abrir  o  dia,  aclarar,  alvore- 
cer, amanhecer.  Primam  diei 
lucem  e.micofre. 

Alborecer,  n.  (ant.)  Y.  Albo- 
rear. 

Alborga.  /.  Sandalia,  usada 
n'algumas  provindas  pela 
gente  rustica,  feita  de  corda 
de  esparto  á  maneira  de  al- 
pargata. Calceamentumspar- 
teum. 

Albornado,  da.  adj.  Que  tem 
alburno. 

Albornez,  m.  Vento  do  norte 
que  se  experimenta  no  golfo 
de  Valencia. 

Albornía.  /.  Vasilha  de  barro 
vidrado,  grande  e  arredon- 
dada em  forma  de  taça  ou 
cscudella.  Figlina  scntra. 

Alborno,  m.  (bot.)  Alburno,  ca- 
mada lenhosa  de  recente  for- 
mação no  tronco  das  dicot}'- 
ledoneas.  V.  Albura. 

Albornocillo.  m.  dim.  de  Al- 
bornoz. 

Albornoz,  m  Albornoz;  especie 
de  gabão  com  capuz  e  man- 
gas de  que  usam  os  africa- 
nos no  inverno  e  a  gente  or- 
dinaria do  oriente :  —  capa 
aguadeira. 

Alborocera.  m.  V.  MadroTio. 

AlboronÍa.  /.  Guisado  compos- 
to de  beringella,  tomate,  abó- 
bora, cabaça  e  pimentão. 
Condimenti  geniis. 

Alboroque,  m.  (fig.)  Luvas; 
o  que  se  dá  a  titulo  de  pre- 
sente alem  do  preço  ajus- 
tado n'um  contrato.  Diz-se 
mais  particularmente  do  ban- 
quete ou  refeição  que  se  dá, 
quando  se  conclue  um  tra- 
tado ou  contrato.  Ob  consum- 
mafam  cmptionem  compo- 
tatio. 

Alborotadamente,  adv.  m.  Al- 
vorotadamcnte;  com  alvoro- 
to e  desordem.  Turbulente. 

Alborotadizo,  za.  adj.  Turbu- 
lento, o  que  se  alvorota  por 
qualquer  motivo,  impetuoso, 


82  ALB 

desordeiro.   Turbulentas,  a, 
um. 
Alborotado,  da.   adj.  Alvoro- 
tado; o  que  por  demasiadn 
viveza  obra  preciíiitadamen- 
te  e  sem  reflexão.  Tumulhio- 
sus,  turbulenhts. 
Alborotador,  ra.  s.  Alvoroto- 
dor,   alvoroçador,    amotiua- 
dor,  sedicioso.  Seditiosus,  a, 
um. 
ALBOROTAjnENTO.    «? .   (a'nt.)Y . 

Alboroto. 
Alborotapueblos  .  m .  (pop.)  Al- 
vorotador,  turbulento,  amoti- 
nador,bulhento: — (fij-m.)  ga- 
lhofeiro, o  que  excita  e  pro- 
move festas,  bulha,  prazer, 
etc.  Lcpiitiâ  gestiens. 
Alborotar,  a.  Alvorotar,  cau- 
■  sar    alvoroto,    perturbar    a 
paz,  inquietar.  Usa-se  tam- 
bém  como    reciproco.    Tur- 
bare. 
Alboroto,  m.  Alvoroto,  tumul- 
to de  gente  com  vozes  e  es- 
trepito. Tumultiis:  —  bulicio 
occasionado  pelo  concurso  de 
gente.    Tumultuarium.  miir- 
mur:  —  motim,  sedição.  Se- 
ditio,  onis. 
Alborozador,  ra.  s.  Alvoroça- 
dor; o  que  alvoroça,  amotina. 
Ex7iilarans¡  antis. 
Alborozamiento,    m..    (ant.)  V. 

Alborozo. 
Alborozar,  a.  Alvoroçar;  cau- 
sar extraordinaria  alegria  ou 
prazer,  mover  o  animo,  agi- 
tar, inqi;ietar.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Exliila- 
rare,  gaudium  afferre:  — 
(ant.)Y.  Alborotar. 
Alborozo,  m.  Ah'oroco,  eom- 
moção  de  animo  (por  motivo 
de  pnixão,  interesse,    etc.), 
alegria,  regosijo  grande:  — 
fanf.JY.  Alboroto. 
Albotín,  to.  V.  Cornicabra. 
Albran.  m.  Adcmzinha  nova 

(brava). 
Albriciar,  a.  (ant.)  Presentera-; 
dar    alviçaras    por    algumn, 
boa  nova;  receber  alviçaras: 

—  dar  alguma  nova   espe- 
cialmente agradável. 

Albricias./,  p.  Alviçaras;  da- 
diva (por  ])oa  nova).  í^trenm: 

—  voz   de  quem   annuncia 
successo  feliz. 

Albudega./.  V.  Sandia. 
Albuerbola./.  (ant.)'V.  Albór- 
bola. 
Albufera./.  Albufeira;  gran- 


ALC 

de  lagoa  vizinha  do  míir  que 
se  forma  de  suas  enchentes, 
como  a  albufeira  de  Valen- 
cia e  a  de  Mallorca.  Lacuna. 
yEstuarium :  —  (ant.)Y.  Al- 
berca. 
Albugíneo,  nea.   adj.  Albugí- 
neo, similhante  á  clara  de 
ovo.  Albidulus,  albineus. 
Albugo,    m.   Albugo,    especie 
de  mancha  branca  ou  névoa 
formada  no  olho. 
Albuhera.  /.  Alberca,  tanque 
ou  lagoa  de  agua  doce.  La- 
CKs:  —  (ant.)  V.  Albufera. 
Álbum.  m.  Álbum ;  livro  de  me- 
morias,, lembranças,  etc.  Ál- 
bum, i. 
Albumina.  /.  Albumina,  clara 
de  ovo;  substancia  azotada 
de  uma  composição  quater- 
nária. 
Albuti.  m.  (li.  iiat.)  Bogn,  mu- 
gem, cyprino  (peixe).  Mngil 
ccphahis:  —  no  jogo  do  monte 
chama-se  assim  ás  duas  pri- 
meiras cartas  que  tira  o  ban- 
queiro. Sors  qiimdam  in  cliar- 
tarum  Indo,  vernacide  monte 
nominato. 
Albura.  /.  Alvura,  brancura: 
—  (bot.)  alburno;  camada  do 
tronco  das  dicotyledoneas  de 
mais  recente  formação.  Al- 
bura de  huevo:  clara  de  ovo. 
Alburero.  m.  Jogador  de  uma 
especie  de  lansqueneta  (jo- 
go). Aleator  lucli  vulgo  al- 
bures. 
Albures,  to.  pi.  Jogo  de  cartas 
parecido  com  a  lansqueneta. 
Pagellarum    qnidam   ludus. 
V.  Parar. 
Alburozo.  to.  V.  Pescado. 
Alcabala.  /.  Alcavala;  direi- 
to, tributo  antigo,  siza :  —  di- 
reito de  passagem  (por  cami- 
nho não  franco):— (ant.)  es- 
pecie de  rede  para,  pescar. 
V.    Jábega.     Alcabala     del 
viento}  —  direito  de  entrada 
que  pagam    as  mercadorias 
estrangeiras.  Vecfigal  exteris 
venditoril>us  imposifnm. 
Alcabalatorio.   7n.    Livro   em 
que  se  acham  registadas  as 
leis  e  ordenações  (jue  se  re- 
ferem ao  modo  de  repartir 
e  cobrar  as  al  cavalas.  Vecfi- 
galium  exigendorum  codex: 
— lista  para  a  cobrancad'este 
direito:  —  logar  em  que  se  pa- 
gam ou  cobram  as  alcavala  s. 
Alcabalero,   m.   Alcavaleiro ; 


ALC 

rendeiro  de  alcavalas,  saca- 
dor d'ellas.  Vectigalium  con- 
dtictor. 
Alcabiaz,    to.  Viveiro,    gaiola 
grande  onde  se  enceiTam  os 
jDassaros.  Aviarium,,  ii. 
Alcabor.  to.  Respiradouro;  o 
oco  que  forma  o  panno  da 
chaminé  ou  do  forno  para 
que  a  combustão  se  faça  con- 
venientemente. Fumarii  spi- 
raculum. 
Alcabota.  /.  V.  Escoba  de  ca- 
bezuela. 
Alcabuz,  to.  (ant.)  Y.  Arcabuz. 
Alcacel  ó  Alcacer,  to.  Alca- 
cel;  cevada  verde   e  ferra 
para  as  bestas.  Hordeum  vi- 
reiis,  p)cibidum  hordeaceum. 
Ya    está    duro    el    alcacer 
jjara  zamponas;  a  que  pode 
corresponder  em  portuguez 
o  ditado:  burro  velho  não 
aprende  linguas.  In  meridie 
vitce    philosophatur.  Durus 
jam  disciplincp  animus. 
Alc acería.  /.  (ant.)  Y.  Alcai- 

ceria. 
Alcací   ó    Alcacil,   to.    (ant.) 

Y .  Alcaucil. 
Alcachofa.  /.    Alcachofra; 
planta  vivaz  da  familia  das 
compostas  e  tribu  das  car- 
duaceas  de  Richard.  Cinara 
scolimus. 
Alcachofado,  -Dk.adj.  Alcacho- 
frado;  que  imita  a  alcacho- 
fra (no  lavor  ou  bordado). 
Quüd  cinarce  figuram  refert: 
—  TO.  guisado  feito  ou  com- 
posto com  alcachofras.  Ex 
cinaris  condimentum. 
Alcachofal,    to.   Alcachofral; 
solo    em    que    se    criam  ou 
plantam  alcachofras.  Locus 
cinaris  consitus. 
Alcachofera.  /.  V.  Alcachofa. 
Alcaduz.  to.  (ant.)Y.  Arcaduz. 
Alcaet.  to.  (ant.)Y.  Alcaide. 
Alcafar,  m.  (ant.)  Arreio,  jaez 

dos  cavai  los. 
Alcahaz,  to.  Viveiro  de  pássa- 
ros; grande  gaiola  para  pás- 
saros. Cavea,  ai. 
Alcahazada.  /.    Gaiolada    ou 
gaiola    cheia   de    passai'os. 
Auies  cavce  incluste. 
Alcahazar.  a.  Engaiolar;  reco- 
lher, metter  em  gaiola.  Aves 
caveâ  includere. 
Alcahotar.  a.  (ant.)  V.  Alca- 
huetear. 
Alcahoteria.  /.  (ant.)  V.  Alca- 
hueteria. 


ALC 

Alcahuetazo,  za.  s.  angm,  de 

Alcahuete. 
Alcahuete,  ta.  s.  Alcoviteiro; 
alcayote,  alcayota.  Leño:  — 
(fig.  e  fam.J  encobridor ;  ¡íes- 
soa  ou  cousa  que  serve  pai-a 
encobrir  o  que  se  quer  occul- 
tar.  Occultator,  celator. 
Alcahuetear,  a.  Alcovitar ; 
solicitar,  induzir  para  trato 
lascivo;  inculcar  mulher  pa- 
ra elle  ou  para  outro  fim:  — 
('fig.)  relatar,  inculcar;  exci- 
tar alguém  para  gosar,  ten- 
tar o  desejo.  Lenocinari. 
Alcahuetería.  /.  Alcovitaria; 
acto,  crime  de  alcovitar.  Le- 
nocinium: — (fig.  Qfam.)  acto 
de  occultar  alguma  cousa  a 
alguém  a  quem  nào  convi- 
nha que  essa  cousa  se  exe- 
cutasse. Occiãtatio,  onis. 
Alcahuetillo,   la.  s.  dÍ7n.  de 

Alcahuete,  ta. 
Alcahueton,   na.  s.  augm.  de 

Alcahuete  e  alcahueta. 
Alcaiceria.  /.  Sitio  ou  bairro 
onde  se  vende  a  seda  crua 
ou  etn  rama.  Vicus  quo  seri- 
cura  nondum  textum  vendi- 
iur. 
Alcaico.  adj.  (poet.)  Alcaico; 
verso  do  rhythmo  grego  e  la- 
tino (inventado  por  Alceo), 
que  consta  de  quatro  pés  e 
uma  cesura.  Alcaijum  car- 
men. 
Alcaide,  m.  Alcaide ;  governa- 
dor civil  e  militar  de  uma 
praça  ou  castello:  —  official 
de  vara :  —  carcereiro ;  o  que 
.  tem  a  seu  cargo  a  segurança 
dos  presos.  Carceris  custos. 
Alcaidesa.  /.  Alcaidessa,  mu- 
lher   do    alcaide.    Custodis 
uxor. 
Alcaidía.  Alcaidía,  alcaidaria; 
o   emprego   do  alcaide  e  o 
territorio  da  sua  jurisdicçào. 
Custodis  areis  aut  carceris 
officium:- — (7?5'.J certo  direito 
que  se  pagava  pela  passa- 
gem  de  gado   em  algumas 
alcaidías.  Vectigal  pro  pecu- 
dum  transitu. 
ALCAroiADo.  m.  (ant.)  V.  Al- 
caidía. 
Alcalaíno,  na.  adj.  O  natural 
de  Alcalá  e  o  pertencente  a 
esta  cidade.  Complutensis. 
Alcaldada.  /.  Abuso  de  aucto- 
ridade  commettido  por  um 
alcaide.  Tnconsult  i  judieis  ar - 
bitrium :  —  (fig.  fam.)  acçào, 


ALC 

discurso,  nos  quaes  se  deixa 
perceber  uma  afíectaçào  ri- 
dicula de  auctoridade.  Quo 
quis  oh  aucioritutis  af/ecta- 
tioneni  irridendus  apparet. 
Alcalde,    m.    Juiz    ordinario 
que  adminií  tra  justiça  a  al- 
gum povo.  Judex:  —  em  al- 
gumas dansas,  o  que  as  guia 
e  conduz,  o  que  marca  al- 
guma quadrilha.  Pra^sultor, 
jírcEsultator :  —  jogo  de  car- 
tas entre  seis  parceiros.  CJiar- 
tarum  ludus  :  —  Alamin.  V. 
Alamin: — de   alzadas.   V. 
Juez  de  alzadas: — de  har- 
ria; commissario  de  policia 
ou  juiz  de  bairro  que  ó  no- 
meado  annualinente  e:n  Ma- 
drid. J'ddex   pedaneus    uni 
tanthm  vico  constitutiis :  —  de 
casa,  corte  y  rastro;  juiz  ci- 
vil e  criminal  que  l'azia  parte 
de  um  dos  tribunaes  supre- 
mos que  compunham  o  con- 
selho de  Castella.  líegiw  do- 
mus  et  curia'  adjus  dicendtim 
prcepositus :  —  del  crimen; 
juiz  criminal  das  differentes 
audiencias  do  reino.  Crimi- 
num  judex :  —  de  h  ijos  dalgo  ; 
juiz  ([ue  existia  em  outro  tem- 
po nas  audiencias  de  Va  11a- 
dolid  e  de  Granada  para  de- 
liberar sobre  os  pleitos  dos 
nobres  o  fidalgos.  Nobilium 
judex;   alcaide  eleito  pelos 
nobres  em  alguns  sitios.  Ju- 
dex iiro  nobilium  ccetv :  —  de 
la  ¡lermandad;  juiz  que  co- 
nhecia dos  roubos  e  assassi- 
natos commettidos  fóra  das 
cidade.  Judex  pro  crimiui- 
btts  ti  grassatosibus  in  eremo 
vel  rnreperpetratis :  —  de  la 
mesta;  juiz  que  conhecia  os 
negocios   dos   pastores,  su- 
jeito ao  conselho  da  Mesta :  — 
de  la  cuadra;  dava-se  este 
nome  a  um  membro  da  cá- 
mara criminal  da  audiencia 
de  Sevilha:  —  de  noche;  ma- 
gistrado que  velava  pela  se- 
gurança publica  diu'ante  a 
noite:  —  de  obras  y  bosque; 
juiz  que  conhecia  dos  nego- 
cios civis   e   criminaes  das 
florestas  pertencentes  á  co- 
roa: —  de  cuadrilla.  V.  Al- 
calde de  la  mesta:  —  de  sa- 
cas; juiz  que  era  encarre- 
gado de  evitar  o  contraban- 
do :  —  entregador  ou  alcalde 
mayor  entregador ;  juiz  que 


ALC 


83 


deliberava  sobre  os  pleitos 
dos  pastores :  —  mayor;  juiz 
ordinario  de  urna  cidade, 
onde  ha  um  adjunto:  —  or- 
dinario; juiz  de  primeira 
instancia:  — pedáneo;  juiz 
de  aldeia. 
Alcaldesa.  /.  Alcaidessa ;  a 
mulher  do  alcaide.  Judieis 
uxor. 
Alcaldía.  /.  Alcaidía  ou  Al- 
caidaria ;  emprego  de  alcaide 
e  o  terri torio  de  eua  juris- 
dicçào. Ditio,  munus  judieis. 
Alcalescexcia./.  (chim.)  Alca- 
lescencia;  fermentação  alca- 
lina, movimento  pelo  qual  um 
licor  se  converte  em  alcali. 
Alcalescente.  adj.  (chim.)  AI- 
calesceute,  que  contém  alca- 
li, que  participa  d'elle;  ten- 
dente á  fermentação  alca- 
lina. 

Alcalí. m.  (chim.)  Alcali ;  nome 
dado  primeiramente  pelos 
árabes  ao  sal  que  se  tira  das 
cinzas  de  urna  planta  mari- 
nha, que  elles  chamam  kali. 
V.  Sosa:  —  nome  genérico 
que  se  dá  a  differentes  sub- 
stancias solidas  ou  liquidas 
do  sabor  acre  c  caustico  que 
téem  a  propriedade  de  com- 
biuar-se  facilmente  com  os 
ácidos  e  formar  saes.  Sal  al- 
halinum: — fijo;  alcali  fixo; 
o  que  nào  se  volatilisa  no  fogo 
e  se  extrahe  commummente 
das  cinzas  dos  vegetaes. 
Combinado  com  o  azeite  for- 
ma sabào  duro.  Sal  alkali- 
num  fixum:  —  volátil;  ai- 
culi  volátil ;  o  que  se  vola- 
tili-sa  facilmente  ao  calor  e 
tem  um  cheiro  mui  forte  e 
estimulante.  Commummente 
é  liquido,  e  extrahe-se  por  dis- 
tillação  do  sal  ammoniaco. 
Sal  alkalinum  attenuatum, 
volaticum. 

Alcalifa.  m.  (ant.)  Y.  Califa. 

Alcalifage.  m.  (aiit.)  Califado; 
dignidade,  cargo  de  califa. 

Alcalificable.  adj.  (chim.)  Al- 
calisavel ;  sugceptivel  de  ser 
alcalisado. 

Alcalificacion./.  (chim.)  Alca- 
lisação ;  operação  pela  qual 
se  extrahe  o  alcali. 

Alcalificante,  adj.  (chim.)  Al- 
calificante; que  forma  os  al- 
calis. 

Alcalific.vr .  a.  (chim.)  Alca- 
lisar ;  tirar  de  um  sal  neu- 


84 


ALC 


tro,  por  meio  do  fogo^  a  par- 
te acida  que  n'clle  se  conti- 
nha, de  modo  que  só  fique 
a  liarte  alcalina. 

Alcalígeno,  na.  adj.  (chim.)  Al- 
caligeno,  que  gcra  alcalis. 

Alcalímetro.  m.  Alcalímetro; 
instrumento  pvoprio  para 
medir  a  quantidade  real  de 
alcali  que  contém  soda  ou  a 
potassa  de  commercio,  segim- 
do  a  de  acido  suljjhurico  que 
épreciso  empregar  para  satu- 
rar determinada  quantidade 
de  luna  ou  outra  d'cssas  sub- 
stancias. O  instrumento  é  de 
tal  modo  graduado,  que  se  co- 
nhece com  exactidão  a  quan- 
tidade de  acido  que  o  alcali 
pode  satiirar,  e  o  acido  está 
calculado  de  modo  que  cada 
medida  acrescentada  apre- 
senta centesimos  do  peso  da 
soda  ou  da  potassa.^Este  in- 
strumento í'oi  inventado  \)0X 
Descroizilles  em  1804;  mas 
depois  d'isso  tem  experimen- 
tado varias  modificações. 

Alcalinidad./,  (cliim.)  Alcali- 
nidade; a  qualidade  de  al- 
cali. 

Alcalino,  na.  adj.  (cJiim.)  Al- 
calino ;  que  contém  alcali,  ou 
que  apresenta  alguma  das 
suas  propriedades. 

Alcalización.  /.  (chim.)  Alca- 
lisação;  operação  pela  qual 
se  communicam  a  um  corpo 
as  pro^iriedades  alcalinas. 

Alcalizado,  da.  p.  p.  de  Alca- 
lizar, e  adj.  (chim.)  Alcali- 
sado;  que  tem  recebido  as 
propriedades  alcalinas. 

Alcalizar,  a.  Alcalisar  ;  com- 
municar  a  um  corpo  as  pro- 
l^riedadcs  alcalinas,  tempe- 
rar com  alcali. 

Alcalle.  m.  (ant.)  V.  Alcaide. 

Alcaller,  m.  (ant.)  V.  Alfa- 
rero:—  (ant.)  V.  Alfar. 

Alcallería.  /.  (ant.)  V.  Alfa- 
reria. 

Alcamiz.  m.  (ant.)  Alardo  dos 
soldados  ou  a  lista  em  que 
se  escrevem  os  seus  nomes. 

Alcamonías.  /.  pi.  Differentes 
géneros  de  sementes  que  de 
ordinario  se  deitam  em  cal- 
dos ou  guisados;  como  anis, 
alcaravia,  coentro,  cominlios, 
etc.  Vulgaria  aromata,  cihis 
condiendis :  —  (fam.)  V.  Al- 
cahuete. 

Alcana,/,  (aiit.)  Alcana;  sitio 


ALC 

onde  estavam  as  lojas  dos 
mercadores  mouros  em  To- 
ledo. V.  Alheña. 

Alcance.  7n.  Alcance  ou  alcan- 
çamento;  acção  e  eíFeito  de 
alcançar.  Accessio  ad  enm 
quem  consequendo  assequi- 
mnr :  —  alcance ;  diíFerença 
c[ue  no  ajuste  de  contas  re- 
sulta do  que  se  recebeu  ao 
que  se  entrega.  In  supputa- 
fionibus,  reliqua  summa  de- 
hiti:  —  alcance;  distancia 
que  medeia  entre  um  corpo 
e  outro,  que  para  elle  se 
move,  de  modo  que  o  attinja; 
V.  g.,  alcance  do  braço.  Pj-o- 
jectio  hrachii:  —  alcance  de 
arma  de  arremeço.  Jactus 
'missilium  ;  alcance  de  arma 
de  fogo.  Jactus  tormento- 
runi:  —  (fi()-)  alcance;  ca- 
pacidade ou  talento.  Usa-se 
mais  commummente  no  plu- 
ral. Ingenium:  —  alcance; 
roçadura  ou  ferida  que  se  faz 
uma  cavalgadura  nas  rani- 
Ihas  das  mãos,  dando  n'ellas 
com  os  pés  na  occasião  de 
andar.  Úlcus  in  equi  mani- 
bus  ex  pedum  cum  ipsis  col- 
lisione :  —  alcance;  correio 
extraordinario  que  se  envia 
para  alcançar  o  ordinario. 
Tabellarius  celerrinú  inse- 
quens  j:>ríEC!í7-re??Yem.  An- 
darle á  -uno  ó  irle  á  los  al- 
cances; (fr.)  andar  no  alcan- 
ce, na  pista  de  alguém ;  obser- 
var mui  de  perto  os  passos 
de  alguém,  j^ara  espreitar  e 
averiguar  a  sua  conducta, 
ou  descobrir  seus  manejos. 
Vias  alicujvs propere  obser- 
vare, insequi.  Dar  alcan- 
ce á  alguno;  (fr.)  alcan- 
ça-lo; encontra-lo  depois 
de  varias  diligencias  feitas 
para  esse  fim.  Assequi.  Ir  á 
los  alcances;  attingir,  estar 
já  próximo  de  conseguir  al- 
guma cousa.  Penes  rem  esse, 
scopum  attinqere.  Seguir 
el  alcance;  (mil.)  ir  no  al- 
cance do  inimigo  que  foge, 
persegui-lo.  Fugientes  inse- 
qui. 

Alcancía.  /.  Alcanzia;  bola 
de  barro  secco  ao  sol,  do  ta- 
manho de  uma  laranja,  cheia 
de  flores  ou  cinzas,  que  se 
atira  de  um  cavallo  a  cor- 
rer na  cavalhada,  a  que  cha- 
mam correr  ou  jogar  alean- 


ALC 

zias,  das  quaes  se  defendem 
os  jogadores  com  adagas  ou 
escudos  onde  se  quebram 
as  alcanzias.  Globulus  ficti- 
lis,  qui  in  Ilidis  cquestribus 
Hispânia;  jacitur :  —  alcan- 
zia; panella  de  barro  cheia 
de  pólvora,  alcatrão,  etc.  com 
que  na  guerra  se  atirava  aos 
inimigos  depois  de  accesa. 
Globidus  incendiarius :  — 
ifiealheiro;  vaso  ordinaria- 
riamente  de  barro,  fechado, 
com  uma  só  abertura  com- 
prida e  estreita,  destinado 
para  cofre  de  dinheiro,  que 
se  vae  deitando  pela  aber- 
tura, de  modo  que  as  moe- 
das uma  vez  introduzidas  no 
vaso  não  possam  ser  tiradas 
sem  quebra-lo.  Crumena  fi- 
ctilis:  —  (germ.)  alcouceiro; 
chefe,  dono  de  alcouce  ou 
de  casa  de  prostituição. 

Alcanciazo.  m.  Alcanziada ; 
golpe  de  alcanzia. 

Alcancil.  m.  (p.  Gr.)  V.  Alca- 
chofa. 

Alcándara.  /  (cetr.)  Alcando- 
ra; vara  onde  se  empoleira 
o  falcão  ou  outra  qualquer 
ave  destinada  á  caça  de  vo- 
latería. Palus,  pertica  traéis- 
verse  posita. 

Alcandía.  /.  (hot.)  V.  Trigo 
candeal. 

Alcandial,  m.  Terreno  semeado 
de  trigo  candial.  Ager  sili- 
gineus. 

Alcandiga. /.  (ant.)  V.  Alcan- 
dia. 

Alcandora.  /  (aiit.)  Fogueira, 
luminaria  ou  outro  qualquer 
genero  de  fogo  que  faça  cham- 
ma,  de  que  se  usava  ¡Dará 
fazer  sigual :  —  (ant.)  certa 
vestimenta  branca  á  manei- 
ra de  camisa  e  a  mesma  ca- 
misa :  —  (gei'm.)  cabide ; 
vara  onde  os  alfaiates  pen- 
duram o  fato. 

Alcanfeno. 7?i.  (chim.)  Substan- 
cia oleosa,  exti'ahida  do  oleo 
essencial  de  terebinthina, 
obtido  pela  di.stillação  do  al- 
canfor com  a,  cal. 

Alcanfojeno.  m.  (chim.)  Al- 
canfogenio;  carbureto  de 
hydrogenio,  que  apresenta 
uma  certa  analogia  com  a 
essência  de  terebinthina,  e 
que  resulta  quando  o  alcan- 
for submettido  á  influencia 
do  acido  phosphorico  anhy- 


ALC 

dro  perde  a  agua  que  en- 
trava na  sua  cumposiçào. 
Alcanfor,  m.  (bot.)  Alcanfor 
ou  camphora;  essência  bran- 
ca, crystallina,  transparen- 
te, frágil,  de  sabor  acre,  aro- 
matisada  de  um  cheiro  activo 
e  característico;  é  solida,  vo- 
látil e  mesmo  sublimavel  á 
temperatura  ordinaria,  pela 
sua  grande  volatilidade ; 
funde-se  a  170"  e  ferve  a 
205° ;  a  sua  densidade  é  me- 
nor que  a  da  agua ;  em  con- 
tacto com  este  liquido  nào 
se  dissolve  n'elle,  aindaque 
lhe  communique  seu  cheiro 
e  sabor  característico-,  mas 
em  consequência  da  sua  con- 
stante evaporação  entra 
n'um  movimento  giratorio 
se  é  projectada  em  fragmen- 
tos, movimento  produzido 
pela  attracçào  e  repulsão  re- 
ciproca que  se  estabelece  en- 
tre os  mesmos,  ou  é  collo- 
cada  na  agua  em  forma  de 
uma  columna  com  uma  parte 
de  fora,  e  entào  determina 
na  agua  um  movimento  de 
vae-vem  sobre  a  columna,  a 
qual  dentro  em  pouco  se 
parte  ao  nivel  do  liquido. 
O  alcanfor  é  muito  solúvel 
no  álcool  e  nos  óleos  gordos 
e  essenciaes ;  muito  combus- 
tível, e  arde  com  chamma 
branca  e  clara,  mas  espa- 
lhando muito  fumo ;  exerce 
acções  notáveis  e  enérgicas 
sobre  os  diíferentes  órgãos 
da  economia  animal.  Encon- 
tra-se  como  producto  da  or- 
ganisaçào  vegetal  em  diííe- 
rentes  especies  de  loureiros 
comprehendidos  sob  o  nome 
genérico  de  alcanforeiras,  e 
principalmente  no  Laurus 
camphora,  indigena  do  Ja- 
pão, da  China  e  da  índia,  dos 
quaes  elletranssudana  esta- 
ção calmosa  um  sueco  lactes- 
cente misturado  com  óleos 
essenciaes,  que  em  contacto 
com  o  ar  se  torna  espesso, 
concreta-se  e  acaba  por  so- 
lidificar-se,  apresentando  as 
propriedades  já  descriptas; 
c  é  entregue  ao  commercio 
sob  o  nome  originario,  de 
camphora  japónica.  jMas  so- 
bretudo obtem-se  n'aquellas 
regiões  da  Asia,  distillaudo 
com  agua  a  madeira  do 
12 


ALC 

Laurus  camphoramwito  cor- 
tada e  dividida.  A  camphora 
que  se  condensa  no  capitel 
dos  apparelhos  distillatorios, 
ou  antes  na  palha  de  arroz 
e  ramos  que  ou  distilladores 
ahi  atravessam  para  a  rece- 
ber, é  impura  e  tem  o  nome 
de  camphora  bruta,  que  de- 
pois na  Europa  se  refina 
por  segunda  distillação  so- 
bre cal  viva  em  matrazes 
de  vidro,  similhantes  aos  que 
servem  para  sublimar  o  sal 
ammoniaco.  Na  di  stil  lação  do 
Laurus  camphora  obtem-se 
juntamente  com  a  camphora 
um  oleo  liquido  denominado 
oleo  de  cajnphora,  que  nào 
difiere  d'esta  na  composi- 
ção chimica  senão  em  ser 
menos  oxygenado  que  ella, 
(!  que  em  contacto  com  qual- 
({uer  oxydantc,  como  ar,  etc., 
absorve  o  oxygenio  e  trans- 
íurma-se  em  camphora  ja- 
pónica, o  que  faz  suppor  que 
a  camphora  na  organisação 
vegetal  é  o  resultado  da  so- 
bre-oxydaçãodo  oleo  de  cam- 
phora. Camphora,  ai  :  — 
(ddm.)  camphora;  nome  ge- 
nérico que  comprehende  um 
certo  numero  de  essências  so- 
lidas ou  concretas  que  se  en- 
contram misturadas  com  os 
óleos  essenciaes  liquidos  cm 
muitas  plantas  odoi-iferas,  e 
(|ue  apresentam  proprieda- 
.des  análogas  ás  do  alcanfor 
ou  camphora  propriamente 
dita;  V.  g.,  asulistancia  crys- 
tallina  que  transsuda  dos 
truncos  do  dryabalanops  cam- 
phora, originario  de  Bor- 
neo e  Sumatra,  e  que  é  por 
tal  mutivo  denuminada  cam- 
2}hora  de  Borneo,  etc.:  — 
artificial;  camphora  artifi- 
cial; nome  genérico  de  com- 
postos perfeitamente  defini- 
dos c  crystallinos  em  que  se 
transformam  alguns  óleos  es- 
senciaes pela  absorpçâo  do 
acido  chlorhydrico,  e  que 
têem  alguma  analogia  com 
a  camphora.  Extrahe-se  da 
essência  de  terebinthina,tra- 
tando-a  pelo  acido  chlorhy- 
drico. 
Alcanforada./,  (bot.)  Campho- 
rata  ou  camphorosma ;  plan- 
ta vivaz  e  rasteira,  coberta  de 
pello  áspero;  as  siTas  folhas, 


ALO 


85 


que  são  raiadas,  '•■  exhalam 
um  cheiro  de  alcanfor.  E  me- 
dicinal. 

Alcanforado,  da.  adj.  Alcan- 
forado ;  que  tem  o  alcanfor 
em  mistura,  dissolução  ou 
combinação;  applica-se  or- 
dinariamente á  aguardente. 
Camphora  immixtus:  — 
/.  id.  (bot.)  alcanforadas; 
tribu  da  familia  das  laurí- 
neas, cujo  único  genero  é  a 
alcanforeira :  —  (cliim.)  V. 
Alcanfóralo. 

Alcanforar,  o.  Alcanforar;  dis- 
solver o  alcanfor  em  algum 
liquido  ou  mescla-lo  em  com- 
posição. 

Alcanforato.  m.  (chim.)  Cam- 
phorato;  sal  formado  pela 
combinação  do  acido  cam- 
phorico  com  uma  base. 

Alcanforero,  m.  (bot.)  Alcan- 
foreira ;  sub-genero  da  fami- 
lia das  lauríneas,  que  produz 
o  alcanfor.  Esta  arvore  é 
oriunda  dos  sitios  montuosos 
do  Oriente  e  encontra-se  so- 
bretudo no  Japão,  na  China 
e  na  India,  d'onde  é  indíge- 
na; a  sua  madeira  ó  branca, 
mas  seccando-se  toma  urna 
cor  ruiva  escura. 

Alcanfórico,  ca.  adj.  (chim.) 
Camphorico;  diz- se  do  acido 
bibasico  que  seobtemferveu- 
do-se  por  muito  tempo  o  azo- 
tato  de  cami^hora  com  um 
excesso  de  acido  azotico. 

Alcanforida.  /.  (chim.)  Alcan- 
foride;  substancia  de  origem 
vegetal,  parecida  com  o  al- 
canfor. 

Alcántara.  /.  V.  Puente:  — 
caixa  grande  de  madeira, 
abaulada,  com  a  tamjDa  oi- 
tavada e  meio  aberta,  a  qual 
se  colloca  sobre  as  careólas, 
e  serve  para  guardar  a  tela 
([uc  se  vae  lavrando.  Capsa 
textoria,  idji  sérica  tela  in- 
ter texendum  asservatur. 

Alcantarilla.  /.  (dim.)  de  Al- 
ccmtara:  —  cloaca  ou  cano 
de  despejo ;  sumidouro  ou 
conducto  subterráneo  reves- 
tido de  cimento,  destinado 
para  recolher  as  aguas  da 
chuva  ou  immundicias,  edes- 
jjeja-las  em  sitios  onde  não 
prejudiquem  a  saude.  Cloa- 
carum  confluvium. 

Alcantarillado,  m.  Encana- 
mento; construcção  feita  em 


8Q 


ALC 


forma  de  canos  de  despejo. 
Opiís  arcuatum,  fornicatum. 

Alcantarino,  na.  adj.  Qualifi- 
cação que  se  dava  aos  reli- 
giosos descalços  de  S.  Fran- 
cisco, reformados  jjor  tí.  Pe- 
dro de  Alcántara.  Francis- 
cance  familia}  ccenohita,  so- 
dalis. 

Alcanzadizo,  za.  adJ.  Alcança- 
diço;  que  se  pode  alcançar 
com  facilidade.  Adejitione 
facilis. 

Alcanzado,  da.  adj.  Alcançado, 
necessitado,  falto,'  pobre. 
Egenus,  a,  um.  Estar  ou  an- 
dar alcanzado;  estar  alcan- 
çado, empenhado,  endivida- 
do. jEre  alieno  gravari. 

Alcanzador,  ra.  s.  Alcançador ; 
o  que  alcança. 

Alcanzadura,  /.  (alveit.)  Lesão 
que  as  bestas  costumam  ter, 
pelo  golpe  das  ferraduras, 
ou  de  pedra  na  parte  tra- 
zeira  cío  pé  junto  á  unlia 
ou  casco  (na  occasião  de  an- 
dar). Tumor  in  quadrupedi- 
hus  ex  percussione  vel  ictu 
lapidibus.  V.  Alcance  na  ac- 
cepção  de  roçadura,  etc. 

Alcanzamiento,  m.  (ant.J  V.  Al- 
calice 23or  alcançamento. 

Alcanzante.  j9.  a.  (anf.J  de  Al- 
canzar :  —  alcançador ,  o  que 
alcança. 

Alcanzar,  a.  Alcançar*,  seguir 
até  encontrar  o  que  vae  dian- 
te. Assequi,  consequi:  —  al- 
cançar (fallando  de  pessoas) ; 
ser  seu  coetáneo  (fallando 
do  tempo);  ter  vivido  n'a- 
quelle  de  que  se  falla.  In 
ficec  aut  illa  témpora  incide- 
re:  —  alcançar;  colher  al- 
guma cousa  com  a  mão.  Manir, 
prehendere : — (fig.J  alcançar, 
conseguir,  lograr.  Obtinere, 
impetrare:  —  alcançar;  en- 
tender, perceber,  comprehen- 
der.  Ingenio  assequi,  com- 
prehendere : — bastar,  poder ; 
ter  j^oder,  virtude,  força  para 
alguma  cousa ;  e  assim  se  diz : 
no  alcanzó  el  remedio  á  cu- 
rar la  enfermidad;  o  reme- 
dio não  pôde  com  a  enfer- 
midade. Sufficcre :  —  alcan- 
çar; chegar  com  a  mão,  gol- 
pe ou  pancada  a  termo  des- 
tinado ;  V.  g.,  alcanza  con  la 
mano  al  techo  ;  alcança  o  te- 
cto com  a  mão.  Attingere :  — 
alcançar;  ficar  credor  de  al- 


ALC 

guma  quantia  no  ajusto  de 
contas.  Sap>eriorem  in  sup- 
putationibas  alicui  manere: 
—  7í.  alcançar;  tocar  ou  ca- 
ber a  alguém  alguma  cousa. 
Ad  aliquem  attinere:  —  al- 
cançar, chegar;  ser  bastante 
para  algum  fim ;  v.  g.,  la  pro- 
visión alcanza  p>ara  el  cami- 
no. El  dinero  alcanzó  p)<^<'ra 
pagar  los  soldados;  a  pro- 
visão alcança  para  o  cami- 
nho, o  dinheiro  chegou  para 
pagar  os  soldados.  iSat  esse, 
sufficere:  —  alcançar;  che- 
gar o  tiro  das  armas  de  fogo 
e  de  arremesso  a  certa  dis- 
tancia. Longiiis  jaculari. 
Alcanza  quien  no  cansa  frif.J; 
alcança  quem  não  cansa.  Ab- 
sit  cí  candidato  importiini- 
tas.  Si  alcanza  no  llega; 
apenas  basta.  JEgrh  sufficit : 
— r.  alean  çar-se ;  tocar-se,  fe- 
rir-seuma  besta  nas  ranilhas 
das  mãos,  dando  n'ellas  com 
os  pés  na  occasião  de  andar. 
Quadrupcdis  j^ede  mami,  fe- 
rire:  —  Alcanzarse  de  poco 
á  alguno,  ou  no  alcanzársele 
mas  (fam.);  ser  curto  de 
comprehensão,  fraco  de  ca- 
beça. Minüs  mentis  acie  pol- 
lere. 

Alcanze.  m.  V.  Alcance. 

Alcaparra.  /.  (bot.)  Alcaparra 
ou  alcaparreira;  genero  de 
plantas  da  familia  das  capa- 
rideas,  classe  das  hippope- 
talas,  cujos  talos  sao  disten- 
didos e  espinhosos,  as  flores 
brancas  e  grandes,  e  o  fructo 
em  forma  de  figo.  Capparis 
sninosa:  —  o  botão  da  flor 
da  alcaparreira:  —  de  In- 
dias ;  planta.  V.  Capucliina. 

Alcaparrado,  da.  adj.  Alcapar- 
rado ;  composto,  guisado  ou 
temperado  com  alcaparras. 
Capparibus  conditvm. 

Alcaparral,  m.  Alcaparral;  lo- 
gar onde  nascem  alcaparrei- 
ras.  Capparibus  consitus  lo- 
cus. 

Alcaparro,  m.  Arbusto.  V.  Al- 
caparra. 

Alcaparrón,  m.  Alcaparra ;  fru- 
cto da  alcaparreira;  é  ovoide 
e  da  figura  de  um  figo  ou 
antes  de  urna  pera  pequena. 
Capparis,  is :  —  (ant.J  certo 
genero  de  guarnição  de  es- 
pada. 

Alcaparrosa.  /.  V.  Caparrosa. 


ALC 

Alcaqüenje.  /.  (bot.)  V.  Alque- 
quenje. 

Alcaraceño,  ka.  adj.  V.  Alca- 
razeño. 

Alcaraueya.  /.  V.  Alcaravea. 

Alcaraván,  m.  (zool.)  Alcara- 
vão;  ave  de  arribação  da  fa- 
milia das  pernaltas,  que  ha- 
bita nos  sitios  pantanosos; 
tem  de  um  pé  a  pé  e  meio  de 
altura,  eolio  e  pernas  mui 
compridas,  estas  amarellas 
e  aquelle  roxo,  como  o  resto 
do  corito ;  ventre  branco  e  as 
azas  da  mesma  cor  com  man- 
chas negras.  Charadrius 
cenicdemus.  Alcaraván  zan- 
cundo,  para  otros  consejo, 
p)ara  ti  ninguno  (rif.J;  ve- 
mos um  argueiro  no  olho 
alheio,  e  não  vemos  uma  tra- 
ve em  o  nosso.  Diz-se  assim 
do  alcaravão,  porque  vendo 
um  caçador  ou  ave  de  rapina 
dá  muitos  chilros  com  que 
os  outros  pássaros  fogem,  fi- 
cando só  elle  no  perigo.  Me- 
dice,  iibi  medicus  esto. 

Alçara VANERO,  ra.  adj.  Alcara- 
vaneiro ;  diz-se  do  falcão  habi- 
tuado a  perseguir  os  alcara- 
vões.  Charctdrii  insectator. 

Alcaravea.  /.  (bot.)  Alcaravia 
(cominho  dos  prados);  ge- 
nero de  ¡flautas  lineares,  da 
ciasse  das  epipetalas,  fami- 
lia das  umbelliferas ;  tem  dois 
pés  de  altura,  folhas  mui  del- 
gadas, raiz  fusiforme  e  simi- 
Ihante  á  da  abróthea ;  semen- 
tes aromáticas,  pequenas, 
oblongas,  convexas  e  estria- 
das por  uma  parte  e  planas 
pela  outra.  Carveos,  carvi: 
—  alcaravia;  semente  da 
mesma  planta;  usa-se  como 
condimento  e  também  como 
remedio. 

Alcarazeño,  ña.  adj.  Aleara- 
ceño;  concernente  á  cidade 
de  Alcaraz.  Castaonensis ,  al- 
caraciensis. 

Alcarceña.  /.  (ant.)  V.  Yero 
ou  Yerbo. 

Alcarceñal,  m.  Ervilhacal; 
campo  semeado  de  ervilhaca. 
Ager  ervis  satus. 

Alcarcil,  m.  Alcachofra;  (p. 
And.)  V.  Alcachofa. 

Alcarchofado.  adj.  (ant.)  V. 
Alcachofado. 

Alcaría.  /.  {ant.)  Quinta,  fa- 
zenda. Villa,  ce. 

Alcakjina./.  (chim.)  Alcagena; 


ALC 

materiaciystallina,  producto 
do  oxydo  de  cacodyla  exposto 
ao  ar. 

Alcakon.  m.  (zool.)  Alçarão ;  es- 
pecie de  escoriDiào  da  Africa, 
segundo  Daj^per. 

Alcaeovea.  /.  (ant.  bot.)  V.  Al- 
car-avea. 

Alcarraza./.  Moringue;  bilha 
mui  delgada  de  barro  branco 
e  poroso,  onde  se  deita  agua 
para  que  refresque.  Usa-se 
ordinariamente  no  estio.  Ur- 
ceus  fictilis. 

Alcarrazeria.  /.  Fabrica  de 
moringues,  como  também  o 
logar  onde  se  vendem. 

Alcarrazero,  RA.  s.  O  que  faz 
ou  vende  moringues.  Urcio- 
rum  venditor  et  fictor:  — 
prateleira  onde  se  guardam 
os  moringues.  ifrciorum  re- 
líositorium. 

AlcarreSo,  Sa.  adj.  e  s.  Alcar- 
renlio,;  concernente  á  provin- 
da da  Alcarria. 

Alcarru.  /.  O  terreno  elevado 
que  de  ordinario  costuma  es- 
tar raso  e  com  pouca  herva : 
—  terra  povoada  de  muitas 
casas  de  lavoura  dispersas. 

Alcarsina.  /.  (chim.)  Oxydo  de 
cacodyla  ou  licor  deCadet;  c 
um  liquido  oleoso,  fétido,  in- 
color, fumante  e  espontanea- 
mente inflarímiaA-cl.  Produz- 
se  distillando  o  acetato  depo- 
tassa  com  igual  peso  de  aci- 
do arsenioso. 

Alcartaz,  m.  V.  Cucuríicho. 

Alcatara.  /.  (ant.)  V.  Alqui- 
tara. 

Alcatifa./.  Alcatifa;  tapete  ou 
alfombra  fina.  Tapes,  etis : — 
o  tabolado  que  se  deita  para 
niA'elar  o  solo  antes  de  o  cal- 
çar ou  enladrilhar,  e  também 
o  tecto  para  formar  o  telha- 
do. Área  ex  gypso,  vel  ex 
alia  materia  solo,  sive  tecto 
stríiendo. 

Alcatife,  m.  (germ.)  8eda. 

Alcatifero.  m.  (germ.)  Ladrão 
que  rouba  uma  loja  de  sedas. 

Alcatraz,  m.  V.  Cucurucho :  — 
V.  Pelícano,  ave. 

Alcaucí,  to.  (ant.)  V.  Alcaucil. 

Alcaucil,  m.  (prov.)  V.  JJca- 
chofa. 

Alcaucique.  m.  (p.  Gr.)  V.  Al- 
caucil. 

Alcaudón,  m.  (zool.)  Alcaudón; 
ave  de  rapina,  de  meio  pé  de 
altura,  cinzenta,  com  as  azas 


ALO 

negi-as  matizadas  de  branco, 
como  também  a  cauda  que 
é  alem  d'isso  larga  e  cunlii- 
forme.  Lanius  excubitor. 

Alcavera./,  (ant.)  Linhagem, 
descendencia. 

Alcaviak.  rn.  (zooZ.J  Alcaviaque; 
ave  do  Senegal,  a  qual  dizem 
os  viajantes  que  faz  gran- 
des estragos  nos  aiTozaes. 

Alcayata.  /.  V.  Escarjjia:  — 
(naui.)  nó  de  anzol. 

Alcayaz.  to.  (ant.)  V.  Señor. 

Alcayoba.  /.  (ant.)  (bot.)  V. 
Caoba. 

Alcazaba.  /.  (ant.)  Alcáçova; 
castello,  fortaleza  situada 
dentro  de  urna  povoação :  • — 
(archeol.)  alcáçova;  edificio 
dependente  da  Alhambra  on- 
de os  reis  moui'os  guardavam 
suas  riquezas,  e  onde  ainda 
se  conserva  a  torre  denomina- 
da da  Vela. 

Alcázar,  m.  Alcácar;  castello, 
logar  fortificado  onde  resi- 
diam os  alcaides.  Xa  poesia 
toma-se  por  paço  ou  pala- 
cio dos  reis,  principes  e  ma- 
gnates, ainda  sem  fortifica- 
ção. Arx  regia:  —  (naitt.) 
con^^!;s;  espaço  comi^rehen- 
dido  entre  o  mastro  do  tra- 
quete  e  o  mastro  grande, 
em  que  assenta  a  liateria 
de  cima.  Stega,  ce. 

Alcazuz,  m.  (ant.)  V.  Alcuzcuz: 
~(bot.)Y.  Orozuz. 

Alce.  m.  Corte;  a  porção  de 
cartas  que  no  jogo  de  nai- 
pes se  corta  depois  de  tê-las 
bnralhado  e  antes  de  as  dis- 
tribuil-.  Cltartarum.  selectio 
qu(c  posterihs  distribmnitur : 
— -o  premio  que  no  jogo  da 
manilha  se  dá  pelo  valor  da 
ultima  carta,  que  serve  para 
marcar  o  trunfo  d'aquella 
mão.  Chartis  distributis, 
pr(Bmium  id  tima'  concessum: 
—  íí?.  V.  Anta:  —  m.  (zool.) 
alce;  mammifero  da  familia 
dos  ruminantes,  de  cornos 
caducos,  que  habita^  nas  re- 
giões do  norte.  E  muito 
maior  e  mais  robusto  que  o 
veado,  e  tem  uma  pelle 
quasi  imjsenetravel  ás  balas 
de  espingarda.  A  virtude 
que  se  attribue  aos  seus 
cascos  de  curar  a  epilepsia, 
tem-lhe  feito  dar  tambera  o 
nome  de  gran-hesta. 

Alcea.  /.  (bot.)  Al  cea;  genero 


ALC 


87 


de  plantas,  reunido  por  Jus 
sieu  ao  genero  althea  que 
corresponde  á  classe  mona- 
delphia  polyandria  de  Lin- 
neo,  cuja  única  especie  bien- 
nal  é  própria  dos  p)aizes 
quentes,  e  cujos  caracteres 
sao :  talo  de  sete  a  oito  pés 
de  altura;  as  primeiras  fo- 
lhas algiun  tanto  redondas 
e  as  outras  angulosas;  bor- 
dos recortados,  e  pétalas 
gi'andes  e  de  carias  cores. 
Pela  lindeza  das  suas  flores 
tem  recebido  o  nome  de  mal- 
va-real  ou  malva-rosa,  e 
serve  como  planta  de  ador- 
no nos  jardins. 

Algebre  ou  Algebre  vivo.  m. 
(chim.  ant.)  V.  Azufre. 

Algedídeas.  /.  pl.  (zool.)  Alce- 
dideas;  familia  de  aves  da 
ordem  dos  pássaros,  caracte- 
risada  por  um  bico  forte,  com- 
prido, recto  e  quasi  quadra- 
do, pés  com  os  tarsos  muito 
curtos  e  completamente  syn- 
dactilos. 

Alcedox.  m.  (zool.)  Maçarico, 
ave.  V.  Alción. 

Alcefalo.  m.  (zool.)  Alcepha- 
lo ;  genero  de  mammiferos  ru- 
minantes, secção,  segundo 
Blainvillc,  do  grupo  dos  an- 
tílopes. 

Alcejieeope.  m.  (zool.)  Alcy- 
mcrope;  genero  de  aves  de 
Sumatra  e  do  continente  da, 
India  que  participa  de  cer- 
tos caracteres  do  alcyon, 
juntos  a  outros  próprios  do 
abelharuco,  e  que  constitue 
portanto  a  transição  de  uns 
para  outros. 

Alchabegi.  m.  (ant.  zool.)  V. 
Codorniz. 

AxcHALT.  m.  (bot.  ant.)Y.  Li- 
ios-Permo. 

Alchabad.  m.  (pharm.  ant.) 
Gonima  arábica. 

Alcharit.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Merc^lrio. 

Alghata.  /.  (ant.  zool.)  Alcha- 
ta;  especie  de  pombo,  segun- 
do Bufifon;  perdiz,  segundo 
outros. 

Alchea.  /.  (bot.  ant.)Y.  Ver- 
bena. 

Algherba./.  (bot.  ant.)  Ricino 
ou  palma-clirisíi. 

Alchethed.  m.  (bot.  ant.)  V. 
Pejyino. 

ALcmLiL.  m.  (bot.  ant.)  Y.  Eo- 
mero. 


88  ALC 

Alchiuon.  m.  (zool.  ant.)  Al- 
cheron;  pedra  que  se  encon- 
tra na  vesícula  biliar  do  boi. 

Alchitkan,  Alchituka.  m. 
(chim.  ant.)  V.  Brea. 

Alchuchí.  aclj.  (germ.)  V.  Aga- 
chado. 

Alchur.  m.  (chim.  ayit.)  V.  Azu- 
fre :  —  de  iKiracelsoN .  Azu- 
fre. 

Alcicórneo,  nea.  adj.  Alcicor- 
neo;  parecido  com  o  corno 
do  alce: — adj.  e  s.  (bot.)  al- 
cicórneo; genero  de  fetos  po- 
lypodios; — adj.  (zool.)  al- 
cicórneo; epitheto  dado  a 
uma  esponja  e  a  um  insecto 
por  certa  analogia  que  toem 
os  ramos  de  uma  e  as  ante- 
nas do  outro  com  os  cornos 
do  alce. 

Alcídeas.  /.  pi.  Aleydeas;  fa- 
milia de  aves,  da  ordem  das 
palmipedes,  secção  dos  bra- 
chy2^teros. 

Alcides,  m.  (fig.)  Alcides;  ho- 
mem de  muita  força,  o  que 
se  exercita  nos  jogos  que  a 
demandam:  —  m.  (zool.)  al- 
cides;  nome  de  um  grande 
escaravelho  da  índia,  e  do 
um  genero  de  lepidópteros: 
—  alcides;  genero  de  coleó- 
pteros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos. 

Alcidio.  m.  (zool.)  Alcidio;  ge- 
nero de  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  longi- 
corneos. 

Alcimod,  Alcimud.  m.  (chim. 
ant.)  V.  Antimonio. 

Alcina./,  (bot.)  Alcina;  genero 
de  plantas  corymbiferas,  da 
tribu  das  heliantheas,  esta- 
belecido por  Casini,  e  for- 
mado de  urna  só  especie  se- 
gregada do  genero  melam- 
podia,  e  originaria  do  Mé- 
xico. 

Alción,  m.  (zool.)  Alcyon ;  ave 
maritima  e  dos  pantanos,  da 
familia  das  alcideas,  chama- 
da Martin-Pescador,  por 
causa  da  rapidez  do  sou  vôo 
e  por  habitar  em  sitios  onde 
abunda  a  agua.  V.  Martin- 
Pescador :  —  alcyon ;  genero 
de  zoüi:)hytos,  da  familia  dos 
alcvonios. 

Alcionado,  da.  adj.  (zool.)  Diz- 
se  de  uma  ave  que  se  parece 
com  o  alcyon. 

Alcionarios.  m.  pl.  Alcyona- 
rios;  familia   de  zoophytos 


ALC 

que  comprehende  varios  gé- 
neros, de  caracteres  bem  dis- 
tinctos. 

Alcioncela.  /.  (zool.)  Alcyon- 
cela;  genero  de  zoophytos 
esponjarlos,  que  comprehen- 
de uma  só  especie. 

Alcione./.  (astron.)  Alcyone,  a 
sétima  estrella  do  grupo  das 
plêiadas,  na  constellaçâo  do 
Tauro. 

Alcionela./.  fzooZ.J  Al  cyonela; 
especie  de  polypo  do  genero 
alcyon : — alcyonela ;  genero 
de  polypos  da  familia  dos 
j)lumatelianos  de  Edv\'ard. 

Alcionelino,  na.  adj.  Alcyonc- 
ladq;  diz-se  do  polypo  que 
se  parece  com  a  alcyonela: 
— f.  pl.  alcyonelinos;  fami- 
lia de  zoophytos. 

Alcioneo.  m.  (zool.)  Alcyonio ; 
familia  de  polyjws  sarcoi- 
deos,  que  comprehende  va- 
rios géneros,   entre  elles  o 

'  alcyon,  que  lhe  serve  de 
typo:— /.  pl.  V.  Alcideas. 

Alcionidia.  /.  (bot.)  Alcyoni- 
dia;  genero  ele  algas. 

Alcionidiado,  da.  adj.  Alcyo- 
nidiado;  que  se  parece  com 
a  alcyonidia. 

Alcionidio.  m.  (bot.)  Alcyoni- 
dio.  V.  Alcionidia. 

Alcionio.  adj.  Alcyoneo;  con- 
cernente ao  alcyon :  —  m. 
(min.)  V.  Espuma  de  mar. 

Alcionita.  /.  (min.)  Alcyonite ; 
nome  que  os  geólogos  da- 
vam aos  zoophytos  fosseis, 
pertencentes  na  realidade 
aos  esponjarlos,  e  não  aos 
alcyonarios. 

Alciope. /.  fòoí.J  Alcyope;  ge- 
nero de  ¡llantas  compostas, 
da  tribu  das  eupatorias,  que 
comprehende  duas  especies, 
originarias  do  Cabo  da  Boa 
Esperança. 

Aloira.  /.  (germ.)  V.  Adelfa. 

Alcis.  m.  (zool.)  Aleis;  genero 
de  lepidópteros  nocturnos, 
da  tribu  dos  falcnitos,  que 
corresponde  ao  genero  boar- 
mia  de  varios  auctorcs. 

Alciteles.  m.  (chim.  ant.)  Al- 
cyteles;  alcali  volátil  carre- 
gado de  sal. 

Alcitoes. /.pZ.  (bot.)  Alcytoes; 
divisão  do  genero  trixido,  da 
familia  das  compostas,  cujas 
especies  são  originarias  do 
México. 

Alcmánico,    Alcmanio.    adj. 


ALC 

(poet.)  Alcmanio;  nome  da- 
do pelos  antigos  a  uma  es- 
pecie de  metro  que  inventou 
o  poeta  lyi'ico  Alemanes, 
composto  de  dois  dáctilos  e 
uma  cesura. 

Algo.  m.  (zool.)  K\q.o\  varieda- 
de de  cão  domestico  entre  os 
antigos  americanos. 

Alcob.  m.  (chim.  ant.)  V.  Al- 
citeles. 

Alcoba.  /.  Alcova ;  quarto  ou 
aposento  destinado  para  dor- 
mir. Cubile,  is:  —  o  estojo  ou 
caixa  onde  se  move  o  fiel  da 
balança.  Trutinoi  gnomonis 
capsula: — (art.)Y.  Jábega: 
—  de  nicho;  alcova  de  ni- 
cho ;  a  que  só  tem  o  espaço 
necessário  para  caber  a  ca- 
ma: — ■  2^1-  assembléas  ou 
reuniões  de  recreio  que  têem 
os  alumnos  de  alguns  col- 
legios  em  casa  dos  seus  di- 
rectores. 

Alcobaza.  /.  augm.  de  Alcoba. 

Alcobilla,  ta.  /.  dim.  de  Al- 
coba:—  de  lumbre  (p.  Ar.); 
chaminé  para  aquecer. 

Alcocarra.  /.  (atit.)  Careta, 
gesto. 

Alcocer,  m.  Alcocer;  palacio 
pequeno  entre  os  árabes. 

Alcoel.  m.  Leite  azedo:  — 
(chim.  ant.)Y.  Lapis-Lazidi. 

Alcofol.  m.  (pharm.  ant.)  V. 
Antimonio. 

Alcoforar.  o.  (ant.)  V.  Alco- 
holar. 

Alcohela.  /.  (ant.  bot.)  V.  Es- 
carola. 

Alcohol,  m.  (pharm.  6  chim.) 
Álcool;  corpo  inflammavel, 
descoberto  por  Arnaldo  de 
Villeneuve  em  os  principios 
do  século  XIV,  conhecido  vul- 
garmente com  O  nome  de  es- 
jjirito  de  vinho,  e  producto 
da  distillação  de  varios  li- 
cpiidos  fermentados,  como  o 
vinho,  aguarclente,  cidra, 
cerveja,  etc.  E  um  liquido 
muito  menos  denso  que  a 
agua,  incolor,  diaphano,  do 
cheiro  forte  e  agradável,  de 
sabor  aci'e  e  picante,  usado 
na  medicina,  chimica  e  nas 
artes  com  grande  utilidade. 
Alcohol  seu  spií-itus  vinipu- 
rissimus:  —  (ant.)  V.  Vina- 
gre:—  absoluta;  álcool  real 
ou  absoluto.  V.  Alcohol  re- 
ct ¡ficado :  —  alcalizado  ;  ál- 
cool alcalisado;  tintura  acre 


ALC 

de  tártaro:  —  débil;  álcool 
fraco,  o  que  contém  muita 
agua:  — ■  deflores  de  sal  am- 
moniaco  marciales;  álcool 
de  flores  de  sal  ammoniaco 
marciaes;  elixir  da  arvore 
da  vida: — destilad  o.  Y.  Al- 
coholado:— etéreo.Y.  Alcohol 
sulfúrico  destilado : — rectifi- 
cado; álcool  rectificado;  o 
que  por  novas  distillaçoes  se 
tem  tornado  mais  concentra- 
do e  mais  forte.  Nao  se  deve 
confundir  o  álcool  rectificado 
com  o  alcoül  puro,  real  e  ab- 
soluto, que  se  prepara  da  ma- 
neira seguinte :  pòe-se  duran- 
te vinte  e  quatru  horas  em  di- 
gestão com  a  cal  \iva  o  ál- 
cool mais  concentrado  que  a 
distillaçào  nos  houver  forne- 
cido; depois  distdla-se  sobre 
a  mesma  ou  nova  purçào  de 
cal  e  a  banho  maria:  o  pro- 
ducto'd'esta  primeira  opera- 
ção submette-se  a  uma  se- 
gunda e  terceira  distillaçào 
nas  mesmas  condições,  e  o  li- 
quido que  ultimamente  se 
obtém,  pode  então  conside- 
rar-se  álcool  absolutamente 
puro,  ou  álcool  absoluto, 
como  se  lhe  chama  i)ur  abre- 
viação: —  sulfúrico  desfila- 
do; álcool  sulfúrico  distil- 
lado, ether  alcoolisado: — ál- 
cool. V.  Antimonio:  — (min.) 
V.  Álcool. 

Alcoholado,  adj.  e  s.  (pharm.) 
Alcoolado;  tintura  alcoólica 
formada  pela  dissolução  no 
álcool  de  uma  ou  mais  sub- 
stancias medicinaes  por  meio 
da  maceração,  digestão,  in- 
fusão ou  decocção. 

Alcoholador,  RA.  adj.  c  s.  Al- 
coolador;  o  que  alcoola. 

Alcoholar,  n.  (ant.)  Nas  ca- 
valhadas ou  jogos  de  cannas 
e  alcauzias,  passar  a  quadiñ- 
Iha  que  ha  carregado,  galo- 
pando de  vagar  á  frente  de 
seus  contrarios :  —  (pharm. 
ant.)  V.  Leviffar:  —  (naut.) 
a.  pôr  breu  nas  costuras, 
fendas,  pernas  e  cabeças  de 
pregos,  depois  de  se  ter  já 
calafetado:  — (c/i zm.j  a.  al- 
coolisar;  extrahir  ou  rectifi- 
car o  espirito,  misturar  o  ál- 
cool com  outro  liquido;  con- 
verter um  liquido  assucara- 
do  em  álcool  pela  fermenta- 
ção. Suecos  quosqzie  extra- 


ALC 

here,  distillare  chimice.  E 
usado  igualmente  como  re- 
ciproco. 

Alcoholato.  adj.  e  s.  Alcohola- 
to;  diz-se  das  substancias 
medicinaes  de  toucador  (per- 
fumes) dissolvidas  no  álcool 
pela  distillaçào. 

Alcoholatura.  adj.e  s. (pharm.) 
Alcoolatura;  nome  dado  por 
varios  pharmaceuticos  ás 
tinturas  alcoólicas  feitas 
com  plantas  frescas. 

AiCOHOLico,  CA.  adj.  Alcoólico; 
que  tem  álcool  na  sua  com- 
posição ;  que  lhe  é  concer- 
nente. 

Alcohólidos,  m.  pi.  (chim.)  Al- 
coolides;  grupo  de  com- 
jjostos  orgânicos  de  que  se 
pode  extrahir  álcool. 

Alcohouficacion.  /.  (chim.)  V. 
Alcoholizacion. 

Alchoolimo.  m.  Álcool  puro, 
absoluto. 

Alcoholizacion./.  (pharm.  ant.) 
V.  Lecigacion: — (chim.)  al- 
coolisação;  acção  e  effeito 
de  aleoolar. 

Alcoholiz^vr.  a.  (chim.)  V.  Al- 
coholar. 

ALC0HOLOMKTRICO,CA,a(Í;.(29/¿¡i/S. 

e  chim.)  Alcoolometrico; 
concernente  ao  alcoolometro. 

Alcoholómetro.  m.  (phys.  e 
chim.)  Alcoolometro ;  instru- 
mento i^iveutado  por  Gay- 
Lussac  em  182-i:  é  um  areó- 
metro cujo  O"  corresponde  á 
densidade  da  agua  distilla- 
da,  e  100"  ao  álcool  puro;  o 
intervallo  entre  estes  dois 
extremos  é  dividido  cm  100 
partes,  cada  uma  das  quaes 
corresponde  ao  afiloramento 
do  instrumento  mergulhado 
n'uma  mistura  de  agua  e  ál- 
cool, em  que  a  quantidade 
d'este  é  dada  pelo  numero 
inscriíjto  junto  á  divisão  que 
aífioram.  Por  isso  este  in- 
strumento se  chama  alcoo- 
metro  centesimal.  A  sua  gra- 
duação, tendo  sido  feita  a 
15"  de  temperatura,  é  só 
n'esta  que  dá  immediata- 
mente a  quantidade  real  do 
álcool  contida  n'um  liquido ; 
mas  podemos  acha-la  em  ou- 
tras temperaturas,  recorren- 
do ás  tabellas  de  correcções. 

Alcoholotivo.  m.  (pharm..)  Al- 
coolotivo;  medicamento  al- 
coólico de  uso  externo. 


ALC 


89 


Alcohor.  m.  (chim.  ant.)  V.  Al- 
cohol. 

Alcolla.  /.  (ant.)  V.   Cantara. 

Alcomenias.  /.  (ant.)  V.  Alca- 
monías. 

Alcox.  77!.  (mil.  ant.)  Falcão; 
peça  antiga  de  artilheria: 
tinha  2:000  libras  de  peso, 
oito  i^és  de  comprido,  e  o  ca- 
libre da  bala  de  tres  libras 
do  marco  francez.  Equivalia 
ao  quarto  da  colubrina.  Tor- 
mentum  bellicum  quoddam. 

Alcoxa./.  (hot.  ant.)  V.  Guaya- 
co ou  Pau  santo. 

Alcoxcilla.  /.  (ant.)  Côr  A-er- 
melha,  especie  de  arrebol 
com  que  se  arrebicavam  as 
mulheres. 

Alcoxk.  m.  (chim.  ant.)  Y.  Co- 
bre. 

Alcoxkro.  adj.  c  s.  V.  Halco- 
nero. 

Alconete.  m.  dim.  de  Alcon. 
— (mil.  ant.)  Fal  coñete ;  peça 
antiga  de  artilheria,  que 
equivalia  ao  oitavo  da  colu- 
brina. 

AixooL.  m.  (min.)  Álcool;  ga- 
lena ou  sulphureto  de  chum- 
bo natural,  que  no  estado  de 
pó  mui  subtil  é  empregado 
na  olaria,  pela  facilidade  com 
que  se  funde  e  se  vitrifica. 
Galena,  ce. 

Alcoolado,  da.  adj.  Alcoola- 
do; diz-se  das  rezes  vaccuns 
e  de  algumas  outras  em  que 
a  pelle  ou  o  i^ello  que  rodeia 
os  olhos  é  mais  escuro  que 
o  do  resto  do  corpo.  Circa 
ácidos  fucat. 

Alcoolar.  a.  Alcoolisar;  pin- 
tar ou  tingir  com  álcool  mi- 
neral (como  antimonico)  o 
cabello,  sobrancelhas  e  as 
Ijestanas.  Stibio  fucarc. 

Alcooliza,  adj.  e  s.  Vasilha 
para  deitar  o  álcool  mineral. 
Vasculum  stibii. 

Alcor,  m.  (ant.)  Collina  ou  ou- 
teiro. Collis,  is:  —  Casír.J  al- 
cor ;pequenaestrellano  meio 
da  cauda  da  ursa-maior:  — 
(chim.  ant.)  V.  Cardenillo. 

Alcora.  /.  Alcora ;  certa  espe- 
cie de  pedra  matizada  de 
manchas  argentinas. 

Alcorauisar.  a.  (yerm.)  V.  Al- 
canzar. 

Alcorán,  m.  (rei.)  V.  Coran : 
—  alcorana;  torre  onde  os 
mahometanos  se  reúnem  para 
ouvir  o  alcorão. 


90  ALC 

Alcoranista,  tn.  Alcoranista; 
sectario  do  alcorão;  doutor 
ou  expositor  d'clle.  Malio- 
meticce  legis  maf/ister,  prce- 
cepfor. 

Alcorcí,  m.  (aiii.)  EsiDecie  de 
collar  sem  pedraria. 

Alcornea.  /.  (bot.)  Alcornea; 
genero  de  ])laiitas  das  An- 
tilhas, da  familia  das  euplior- 
biaceas,  que  contém  arljus- 
tos  de  folhas  alternas,  com 
flores  sem  corolla,  dispostas 
em  espigaS;  orgàos  niascu- 
culinos  em  iiin  individuo  e 
os  femininos  oní  outro. 

Alcoenina.  /.  (chim.)  Alcorni- 
na;  substancia  particular 
descoberta  na  alcorna. 

Aloornoca.  /.  (pliarm.)  Alcor- 
noca;  casca  jiouco  conhecida 
do  genero  cornea,  da  familia 
das  apocineas,  á.  qual  se  at- 
tribue  a  propriedade  de  cu- 
rar as  tísicas  pulmonares. 

Alcornocal,  m.  Sobral;  mata 
de  sobros.  Locus  suherihus 
consitus. 

Alcornoque,  m.  (bof.)  Sobro; 
especie  de  carvalho,  de  30 
a  40  pós  de  altura;  a  sua 
madeira  é  muito  dura,  c  a 
casca,  que  é  grossa,  porosa, 
lev£  e  impermeável  á  agua, 
é  empregada  para  diíFeren- 
tes  usos  no  eommercio  sob 
o  nome  de  cortiça.  O  sobro 
ó  originario  de  Hespanha  e 
de  outros  paizes  do  meio-dia. 
Quercus  súber. 

Alcornoqueño,  ña.  adj.  Con- 
cernente ao  sobro.  Subereus, 
a,  um. 

Alcorovía.  /.  (ant.)  V.  Alca- 
ravea. 

Alcorque,  Alcorquí.  m.  Alcor- 
que; calçado  rustico  com  sola 
de  cortiça :  —  V.  Corcho :  — 
(germ.)  V.  Alpargata:  — 
—  (agr.)  a  caldeira  ou  cova 
que  se  faz  ao  redor  das  plan- 
tas para  represar  as  aguas 
na  rega.  Scrobs,  sulcus. 

Alcorza./,  (ant.)  Massa  muito 
branca,  composta  de  assucar 
e  amygdon,  com  que  se  cos- 
tumam cobrir  "varios  doces  e 
se  fazem  diversas  figuras :  — 
a  figura  ou  bocado  da  mes- 
ma pasta.  Sacchari  et  amyli 
massula  vel  massa',  crustu- 
lum. 

Alcorzar,  a.  Cobrir  ou  guar- 
necer de  alcoi'za.  Saccharo 


ALC 

et  amylo  condire :  ■  —  (fig.)  pu- 
lir, aceiar:  —  (p).  Ar.)  V. 
Acortar. 

Alcosol.  m.  (pharm.  ant.JY. 
A^ntimonio. 

Alcosor.  m.  (pharm.  ant.)  V. 
Alcanfor. 

Alcotán,  m.  (zool.)  Acor  ma- 
cho; especie  de  ave  de  ra- 
j)ina  do  genero  falcão,  me- 
nor que  o  gavião  e  maior 
que  o  esmerilhão,  e  com  um 
collar  branco  muito  lindo. 

Alcotana.  /.  (ant.)  Alvião,  pi- 
careíe  (martello  de  pedrei- 
ro) ;  é  uma  ferramenta  com 
cabo  de  madeira  como  o  de 
um  martello,  mas  mais  com- 
prido; tem  um  olho  onde  é 
recebido  o  extremo  do  cabo, 
e  aos  lados  d'elle  duas  folhas 
cujos  extremos  terminam, 
um  em  forma  de  machadi- 
nlia  curva,  e  o  outro  como 
um  machado.  Ascia,  o?.. 

Alcotancillo.  m.  dim.  de  Al- 
cotán. 

Alcotón,  (ant. p.  Ar.  bot.JV.  Al- 
godón. 

Alcotonía./.  (ant.  com. )Y.  Co- 
tonia. 

Alcrebite.  m.  (chim.  ani.)Y. 
Azvfre. 

Alcribís,  tn.  (min.)Y.  Tobera. 

Alcribite.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Azufre. 

Alcroco.  m.  (ant.  bot.)  Y.  Aza- 
frán.   ■ 

Alcubilla.  /.  (p.  And.  archit.) 
Mãe  de  agua;  reservatório 
ou  deposito  de  agua.  Castel- 
him,  i. 

Alcubiyí.  /.  (zool.)  Cotovia 
(ave)  cristada,   com  poupa. 

Alcubrith.  (ayit.  chim.)  Y .  Azu- 
fre. 

Alculrme.  VI.  (pharm.)  V.  Al- 
kermes. 

AlculalÁ.  m.  (germ.)Y.  Alco- 
rán. 

Alcüña.  /.  (ant.)Y.  Alcurnia. 

Alcuño.  m.  (ant.)  Y.  Renombre 
ou  Sobrenome:  —  (p.  Gcd.) 
alcunha,  mote;  epitheto  bur- 
lesco e  de  ordinario  injurioso 
com  que  alguém  é  ap2ielli- 
dado. 

Alcur.  m.  (chim..  ant.)Y.  Azu- 
fre.: 

Alcurnia.  /.  Familia,  linlia- 
gem,  estirpe,  ascendencia, 
raça. 

Alcuza.  /.  V.  Aceitera. 

Alcuzada./.  a  porção  de  azeite 


ALD 

que  pode  conter  uma  almo- 
tolia.  Olei  p>ortio  quam  ca- 
pit  lecytlius. 

Alcuzcuz,  m.  Cuscuz;  massa 
de  farinha  de  milho  e  mel, 
reduzida  a  gi'aosinhos,  que 
depois  de  cozida  ao  vapor  da 
agua  se, guisa  de  varias  ma- 
neiras. É  comida  mui  geral 
entre  os  mouros.  Massa  ex 
melle  farinâque  confecta. 

Alcuzcuzu.  m.  (ant.)Y.  Alcuz- 
cuz. 

ALcuzERo.at/^'.  Concernente  áal- 
motolia;v.  g.,  m.ozo  alcuzero; 
moço  que  despeja  a  almoto- 
lia:  —  s.  o  que  faz  ou  vende 
almotolias.  Lecythorum  ven- 
ditor  aut  faber. 

Alcuzon.  m.  augm.  de  Alcuza. 

Aldaba.  /.  Aldrava;  peça  de 
metal  de  figui-a  variável, 
pregada  nas  portas  para  ba- 
ter ou  para  puxa-las  quando 
se  cerram.  Uncinus,  i:  —  al- 
drava ;  pequena  peça  metal- 
lica  ou  de  madeira  destinada 
jiara  trancar  as  portas,  ja- 
nellas,  etc.  Sera.¡  repagidum, 
pussnlus. 

Aldabada.  /.  Aldravada  ;  pan- 
cada na  porta  com  aldrava. 
Pulsatio,  onis:  —  (fig-)  aldra- 
vada ;  sobresalto  repentino 
ou  temor  de  algum  mal  ou 
risco.  Cordis  prcesagium. 

Aldabazo,  m.  Forte  aldravada. 
Pul.satio  vehemens  pistilli  in 
foribus. 

Aldabear,  n.  Aldravar;  bater 
com  aldrava,  dar  repetidas 
aldravadas.  Pulsare  ostium. 

Aldabía.  /.  (archit.)  Viga,  tra- 
ve; madeiro  que  se  põe  de 
uma  parede  á  outra  para  fi- 
xar a  armação  dos  tabiques 
delgados.  Transversum  li- 
gnum  tenuioribus  parietihus 
firmandis. 

Aldabón,  m.  Argola  de  metal; 
especie  de  aza  como  a  das 
portas,  pregada  lateral  e  ex- 
teriormente nas  caixas  para 
se  poderem  transportar.  Fer- 
rits  anmdns  grandior:  — 
augm.  de  Aldaba. 

Aldabonazo.  m.  Forte  argo- 
lada. 

Aldea./.  Aldeia;  povoação  pe- 
quena, sem  jurisdicção  pró- 
pria, que  depende  da  villa  ou 
cidade  em  cujo  districto  está. 
Pagais,  i.  Con  otro  ea  llega- 
ramos  á  la  aldea  (ñf);  com 


ALD 

mais  um  empurrão  vá  a  caixa 
ao  porão.  Calcem  jam  video : 

—  (bot.)  aldea;  genero  de 
plantas  da  familiadas  hy dro- 
fileas,  que  não  tem  mais  de 
uma  especie. 

Aldeanamente,  adv.  m.  Aldeã- 
meute;  a  modo  da  aldeia, 
conforme  os  seus  estylos  e 
costumes.  Simpliciter,  can- 
dide:  —  (fig.  cmt.J  aldeãmen- 
te ;  rustica  e  grosseiramente. 

Aldeaniego,  ga.  adj.  Aldeião; 
concernente  á  aldeia.  Paga- 
niis,  a,  um:  —  (fig-)  aldeão; 
inculto,   grosseiro,,   rustico; 

—  s.  aldeão,  o  habitante  da 
aldeia. 

Aldebagin.  to.  (bot.  ant.jy.  Zu- 
maque. 

Aldebakan.  ??í.  (astr.)  Aldeba- 
ran  (vulgo  olho  de  boi);  es- 
trella fixa  da  primeira  gran- 
deza junto  das  liyadas,  con- 
stituindo o  olho  da  constel- 
lação  Tauro.  Tauri  ocidus, 
siella:  —  aldebaran;  nome 
arábico  do  sol. 

Aldehuela.  /.  dim.  de  Aldea. 
Aldeiota. 

Aldeida.  /.  (chim.)  Aldehydc; 
hydrato  do  oxydo  de  acetyla; 
compòe-se  de  quatro  equi- 
valentes de  carbonio,  quatro 
de  hydrogenio  e  dois  de  oxy- 
genio :  é  um  corpo  muito  iu- 
flammavel,  liquido,  incolor, 
transparente  c  de  um  cheiro 
ethereo  suffocante.  Obtem-se 
oxydando  o  álcool  pela  mis- 
tura do  bioxydo  de  manga- 
nesio  e  do  acido  sulphurico. 

Aldeídico.  adj.  (chim.JAXAçlry- 
dico ;  diz-se  de  um  acido  que 
se  obtém  inflammando  o  al- 
deliyde  com  a  esponja  da 
platina. 

Aldel./.  (bot.)  Aldel ;  planta  do 
Perú,  da  familia  das  borra- 
gineas. 

Aldeorrio,  Aldeorro,  m..  Al- 
deota. l)iz-sc  também,  por 
desprezo,  de  uma  povoação 
que  se  tem  degenerado  da 
consideração  que  tinlia,  e 
chegado  a  arruinar-se.  Pa- 
gus  exiguas. 

Alderredor.  adv.Y.Al  rededor. 

Aldib.  771.  (zooí.)  V.  Zorra  ou 
Paposa. 

Aldina./,  (bot.)  Aldina;  arvore 
da  Jamaica,  da  familia  das 
leguminosas,  assim  chamada 
em  hom'a  do  physico  Aldim. 


ALE 

Aldinia./.  (bot.)  Aldinia;  divi- 
são do  genero  tacsonia,  es- 
pecie de  greuadilha  ou  mar- 
tyrio  (flor). 

Aldino,  na.  adj.  Aldino ;  diz-se 
das  edições  publicadas  pelos 
Aldos,  e  do  caracter  da  letra 
em  que  se  acham  escripias. 

Aloisia./,  (bot.)  Aldisia;  espe- 
cie de  junco  mui  delgado. 

Aldiza.  /.  (bot.)  V.  Escobilla. 

Aldorta.  /.  (zool.)  Aldorta; 
ave  de  mais  de  meio  pé  de 
altura,  que  tem  na  cabeça 
tres  plumas  brancas  forman- 
do um  jDennacho ;  o  bico  muito 
comprido,  as  pernas  roxas  e 
o  resto  do  corpo  cinzento,  ex- 
cepto os  lombos,  cuja  côr  se 
approxima  da  verde. 

Aldrán,  m.  O  que  vende  vinho 
nas  devezas.  Vinarius  inpas- 
cuis. 

Aldron.  m.  (archeoL)Y.  Guar- 
da. Axilla,  ce. 

Aldrovanda.  /.  (bot.)  Aldro- 
vanda;  nome  dado  em  honra 
de  Aldrovandi  a  um  genero 
de  plantas  da  familia  das 
droseraceas,  cuja  uuica  es- 
pecie se  encontra  nos  lagos 
da  Toscana  e  em  alguns  por- 
tos da  França  meridional. 

Aldub.  m.  (ant.  zool.)Y.  Oso. 

Alducar.  m.  (ant.)  V.  Adúcar. 

Ale.  m.  (pronuncia-se  JEile). 
Especie  do  cerveja  ingleza, 
amarellada,  transparente  c 
que  não  amarga  porque  se 
faz  sem  lúpulo. 

Aleación./,  (chim.)  Liga;  com- 
binação de  dois  ou  mais  me- 
taos entre  si.  A  liga  em  que 
entra  o  mercurio  tem  o  nome 
de  amalgama.  Commistio 
metallorum. 

Aleantris.  m.  (zooZ.J  Alean  tres ; 
nome  de  um  peixe  do  Nilo, 
citado  por  Athencu. 

Alear,  a.  (ant.  e  chim.)  Ligar; 
combinar  muitos  metaes  uns 
com  os  outros;  unir  pdrçijos 
do  um  mesmo  luetal,  mas  do 
quilate  ou  riqueza  dilfercnte, 
para  produzir  um  metal  de 
um  dado  quilate,  isto  é,  que 
tenha  de  metal  real  um  certo 
peso.  Commisccre  metalla : 
—  n.  alear  ou  adejar;  agi- 
tar as  azas  para  voar.  Alas 
agitare:  —  anhelar^  aspi- 
rar. Ad  aliq^iid  asjñrare:  — 
(fig.)  menear,  agitar  os  bra- 
ços á  maneira  de  aza»s.  Diz- 


ALE  91 

se  principalmente  dos  meni- 
nos que  sacodem  os  braços 
de  contentes  quando  vêem 
as  pessoas  ou  objectos  que 
lhes  agradam.  Brachia  mo- 
tare: —  convalescer,  resta- 
belecer-se  de  alguma  enfer- 
midade grave.  Úsa-se  mais 
commummente  em  gerundio 
com  o  verbo  ir;  v.  g.,  e  fulano 
ya  va  alçando;  fulano  já  vae 
convalescendo.  Lanitatem 
sensim  recuperare:  —  cobrar 
alento,  forças,  repousar  de 
alguma  fadiga  ou  trabalho. 

Aleatório,  adj.  (jur.)  V.  Con- 
trato aleatorio. 

Alebrarse,  Alebrastarse,  ou 
Alebrestarse,  r.  Agachar- 
se deitar-sc  ou  esteiider-se 
no  chão,  peganuo-se  contra 
elle  como  as  lebres.  Humi 
se  stcrnere:  —  (fig-)  acobar- 
dai--S8.  Paverc. 

Alebrito.  m.  (bot.)  Alebrito; 
nome  de  uma  arvore  das  ilhas 
do  mar  do  sul. 

Alebronarse,  r.  Y.  Acobar- 
darse. 

Alecaret.  m.  (chim.)  Y.  Mer- 
curio. 

Aleccionar,  a.  Leccionar;  dar 
lições,  ensinar.  Docere.  Usa- 
se também  como  reciproco. 

Alece.  m.  Guisado  do  fígado 
de  mugem  c  sargo.  Obso- 
nium  ex  jucore  piscium  ca- 
pitonis  aut  mugilis  cephali. 

Alecet,  Aleceto.  m.  (astr.) 
Alcccto;  nome  que  se  dá  á 
constellação  do  Leo. 

Alectella.  /.  (zool.)  Alectclia; 
genero  de  aves  gallináceas, 
que  tem  uma  só  especie. 

Alecto,  m.  (zool.)  Alecto;  ge- 
nero do  aves  da  familia  dos 
bicos-grossos :  —  alecto;  ge- 
nero de  coleópteros  penta- 
ineros,  da  familia  dos  mala- 
codermos,  que  comprehende 
uma  so  especie:  —  alecto; 
genero  de  polypcros  fosseis 
da  familia  das  celarlcas:  — 
alecto;  secção  do  genero 
myaía,  da  ordem  dos  ara- 
chuidcos. 

Alector.  (zool.)  Alector;  fa- 
milia da  ordem  das  gallina- 
ceas  da  America. 

Alectoria. /.  (bot.)  Alectoria; 
genero  de  plantas  cryptoga- 
mas,  da  familia  dos  lichens: 
—  (phys.)  alectoria;  pedra 
que  ás  vezes  se  produz  no 


92 


ALE 


ventriculo  ou  no  figado  dos 
gallos  velhos.  É  quasi  re- 
donda, do  tamanho  de  uma 
aA'ella,  ás  vezes  crystallina, 
de  cor  acmzentada  com  veios 
roxos.  Gemma  aleotoria. 

ALECTÓraDO.  adj.  e  s.  Alectorido; 
ordem  de  aves  zaucundas  de 
bico  curto. 

ALECTORÓLOFO.m.  (bot.  ttnf.JAle- 
ctorolofo  (crista  de  gallo); 
nome  com  que  se  designa- 
vam plantas  de  varios  gene- 
ros  como  a  aliaria  e  a  salsa 
campestre  por  causa  da  for- 
ma das  suas  folhas. 

Alectouomancia.  /.  Alectoro- 
mancia;  arte  entre  os  anti- 
gos gregos  de  adivinhar  por 
meio  de  um  gallo.  Colloca- 
vam-n'o  para  isso  em  um  cir- 
culo dividido  em  vinte  e  qua- 
tro casinhas,  onde  estavam 
inscriptas  as  vinte  e  quatro 
letras  do  seu  alphabeto,  e 
que  eram  occupadas  por  ou- 
tros tantos  grãos  de  trigo. 
A  cada  bicada  o  gallo  mar- 
cava  uma  letra  e  ía  compon- 
do um  nome,  que  servia  de 
base  ao  agouro. 

AlectoeomÁntico.  s.  e  adj.  Ale- 
ctoromantico;  a  pessoa  que 
praticava  a  alectoromancia, 
ou  que  lhe  dizia  respeito. 

Alectra.  /.  (bot.)  Alectro ;  ge- 
nero do  plantas  mono2^etalas 
hypogj'ueas. 

Álectridas.  /.  j;í.  (aool.)  Ále- 
ctridas; familia  de  aves  da 
ordem  das  gallináceas,  com 
as  azas  bem  disjjostas  para 

o  VÔO. 

Alectrimórfeas.  /.  pl.  (zool.) 
Alectrimorpheas,  familia  de 
aves  similhantes  ás  gallinhas. 

Alectrimorfo,  fa.  adj.  (zool.) 
Alectrimorpho ;  qualificação 
da  ave  que  é  parecida  pela 
sua  forma  com  a  gallinha. 

Alectrio.  m.  (hot.)  Alectrio, 
(gallo)  genero  de  plantas  sa- 
piadaceas,  que  comprehende 
uma  só  especie  de  arvores 
da  Nova  Zelandia:  —  (zool.) 
alectrio ;  genero  de  molluscos 
proposto  ¡íor  alguns  natura- 
listas 23ara  unía  secção  das 
buctínas. 

Alectrionía./.  (zool.)  Alcctrio- 
nia  (gallo  joven);  gciiQYo  de 
molluscos  ainda  não  adopta- 
do, e  proposto  por  Fesclier 
para  algumas  especies  do  ozi- 


ALE 

ras  que  têem  o  bordo  das  val- 
vas mui  dentado. 

Alectruro,  ra.  adj.  (zool.)  Ale- 
ctruro ;  que  se  parece  na  cau- 
da com  o  gallo. 

Alécula./.  (zool.)  Alecula;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
heteromeros,  cujo  typo  é  a 
alecula  morio  da  Suécia:  — 
alecula;  peixe  muito  estima- 
do dos  antigos. 

Alecharit.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Alcharit. 

ALEcmGADO,  DA.  adj.  (ant.)  Pros- 
trado na  cama. 

ALEcmGAR.  o.  (ant.)  Suavisar, 
abrandar. 

Alechugar,  a.  Franzir ;  dobrar 
ou  dispor  alguma  cousa  em 
forma  de  folha  da  alface,  co- 
mo se  úsanos  adornos  e  guar- 
nições dos  vestidos  das  se- 
nhoras: —  r.  V.  Encarru- 
jarse. 

Aleda,  adj.  V.  Cera  aleda. 

Aledaño,  m.  (ant.)  Confim,  ter- 
mo, limite. 

Alefanjinas./.^Z.  (pliarm.)  V. 
Aleofanjineas. 

Alefrís.  m.  (mar.)  Alefrises; 
encaixes  abertos  na  quilha, 
onde  embebem  as  tábuas  do 
resbordo.  Cavum  figendis  fa- 
hulis  in  lateribus  naviítm. 

Alegación.  /.  AUegação ;  acção 
e  efífeito  de  allegar.  Allega- 
tio,  onis:  —  (jaris.)  V.  Ale- 
gato. 

Alegador,  adj.  e  s.  Allegante ; 
que  allega. 

Alegamiento,  Aleganza.  s. 
(ant.)  V.  Alegación. 

Alegar,  a.  Allegar;  fazer  ex- 
posição de  factos,  direito ;  ci- 
tar exemplos,  auctores,  etc.; 
produzir,  expender  rasões  e 
argumentos  em  confirmação 
do  que  se  pretende  provar. 
Adãucere2)ro  se  tesfimonium : 
—  (for.)  allegar;  citar  o  ad- 
vogado leis,  auctoridades  e 
rasões  em  defeza  do  direito 
da  sua  causa.  Allegare:  — 
allegar;  referir,  relatar,  ex- 
por. Commemorare,  recense- 
re :  —  (ant.)  V.  Ligar :  — 
r.  (ant.)  juntar-se  ou  asso- 
ciar-se  para  formar  partido. 

Alegato,  m.  (for.)  AUegação 
por  escripto.  In  scriptis  alle- 
gatio. 

Alegoría.  /.  (rJiet.)  Allego- 
ria;  figura  que  consiste  em 
dizer  uma  cousa  quando  se 


ALE 

quer  significar  outra;  meta- 
phora  continuada.  Allego- 
ria,  m. 

Alegóricamente,  aãv.  m.  Alle- 
goricamente;  com  allegoria. 
Allego7-ice. 

j^.legorico,  ca.  adj.  Allegorico ; 
que  contém  allegoria;  que 
lhe  é  concernente.  Allegori- 
cus,  a,  um. 

Alegorizar,  a.  Allegorisar ;  fal- 
lar, escrever  ou  interpretar 
alguma  cousa  allegorica- 
mente,  dar-lhe  sentido  ou  si- 
gnificação allegorica.  Vei-ba 
allegorice  siimere. 

Alegrador,  ra.  s.  (aní.J  Alegra- 
dor ;  o  que  alegra,  entretém : 
— m.  (fam.)  tira  larga  de  pa- 
pel retorcido  que  serve  ¡Dará 
avivar  as  luzes,  dobrando  o 
pavio. 

Alegramiento,  m.  (ant.)Y.  Ale- 
gria. 

Alegrante,  ^j.  a.  de  Alegrar. 
O  que  alegra,  alegre.  Exlii- 
larans,  antis. 

Alegrar,  a.  Alegrar,  divertir. 
Exhilarare :  —  alegrar,  em- 
bellezar,  adornar.  Formo- 
sum,  nitidum  reddere.  — 
(chir.)  V.  Legrar.  —  avivar 
o  lume  na  chaminé:  —  r.  ale- 
grar-se  divertir-se.  Lcetari: 
—  (fam.)  alegrar-se;  embe- 
bedar-se.  Vini  Icetitiâ  ges- 
tire.  Alegrársele  á  alguno  la 
pajarilla ;  alegrar-se  por 
qualquer  motivo. 

Alegre,  adj.  Alegre;  contente, 
que  annuncia,  exprime  ouin- 
spira  alegria.  ^íacWs,  cre: — 
(fig.)  formoso,  bello,  pittores- 
co.  Applica-se  ás  cousas  in- 
animadas, que  por  sua  vista 
aprazível  causam  alegria,  co- 
mo casa  alegre;  casa  alegre. 
Alacris,  vividus,  gratiis:  — 
(fig.)  fausto,  feliz,  favorável, 
como  noticia  alegre,  aconte- 
cimiento alegre;  noticia  ale- 
gre, acontecimento  alegre. 
Faustus,  a,  iim:  —  (fig-)  vi- 
vo, picante.  Diz.-se  da  con- 
versação e  do  jogo.  Mordax, 
iningens:  —  (fum.)  que  se 
alegrou  ou  esquentou  com  o 
vinho  ou  outra  bebida  espi- 
rituosa, sem  chegar  a  perder 
o  juizo.  Vino  calescens,  vini 
la'titia  gestiens :  —  nas  cores 
o  que  é  mais  vivo  e  grato  á 
vista,  como  encarnado,  ver- 
de, azul  celeste.  Alacris,  vi- 


ALE 

vidus,  gratus :  —  (ant.)  ga- 
lhardo, brioso,  valente. 

Alegremente,  adv.  m.  Alegre- 
meute;  de  um  modo  alegre, 
com  alegria.  Alacrifer. 

Alegrete,  to.  adj.  dim.  de  Ale- 
gre. Alegi'ete  ^  iim  pouco  ale- 
gi-c. 

Alegreza.  /.  (ant.)  Alegreza. 
V.  Alegria. 

Alegria.  /.  Alegria,  jubilo,  re- 
gosijo.  Alacrifas,  Icvtitia, 
gaudium :  —  sésamo,  ])lanta 
de  um  pé  de  altura,  com  has- 
tes  e  folhas  vellosas  e  flor 
branca;  produz  umembryão 
no  qual  ha  quatro  sementes 
ovaes,  comprimidas  e  ama- 
reliadas.  Sesamum  oriéntale: 

—  torrão  doce  de  amêndoas, 
nozes  e  semente  de  sésamo. 
Edidiiim  sésamo  conditnm: 

—  (germ.)  taberna.  Alegría 
secreta,candda  muerta  (rif.J; 
com  os  amigos  passa-se  me- 
lhor o  tempo.  Frigidum  sine 
socio  gaudium :  —  pl.  rego- 
sijos  e  festas  publicas.  Pu- 
blica speef  acula.  Alegrias,  al- 
bairleros,  que  se  quema  el  bá- 
lago (rif.);  diz-sc  d'aquelles 
que  se  divertem  com  o  mal 
que  lhes  veiu.  Gaudete,  si  lu- 
bet,  quoniam  operis  materia 
perit.  Alegrías,  antruejo,  que 
mañana  sercí  ceniza  (rif.); 
divirtâmo-nos  hoje,  amanhã 
não  sabemos  o  que  será  de 
nós.  Extremum  gaudii  hi- 
ctus  occupat. 

Alegrillo,  adj.  Galhofeiro;  — 
bêbado,  meio  embriagado. 

Alegrísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Alegre.  Loitissimus,  a,  rim. 

Alegro,  m.  Alegro,  movimento 
musical  assas  alegre  ou  vivo. 
Modus  celerior  e,t  hilarior. 

Alegrón,  m.  (fam.)  Alegrão, 
alegria  repentina.  Inopina- 
tum,  gaudium:  —  labareda 
de  pouca  duração.  Momentâ- 
nea flamma. 

Alegitstre.  m.  fTíoí.  j  Alegustre ; 
planta  similhante  á  murta; 
serve  para  adornar  os  jar- 
dins. 

Aléiodes.  on.  pl.  (zool.)  Aleio- 
des;  genero  de  insectos  hy- 
mcnopteros,  da  família  dos 
icneumonidos. 

Aleirodeo.  adj.  (zool.)  Aleiro- 

dco,  diz-se  do  insecto  que  se 

parece  com  um  aleirodo. 

Aleirodo.  m.  (zool.)  Aleirodo ; 

13 


ALE 

(appaTencia  de  farinha),  ge- 
nero de  hemipteros,  da  fami- 
lia dos  galiusecto?,  chama- 
dos assim  por  estarem  cober- 
tos de  um  pó  como  fariíiaceo. 

Aleja./.(p.  Miirc.)  Guarda-lou- 
ça  de  cozinha.  V.  Vasar. 

Alejado,  da.  «f(/.  Distante,  lon- 
ge, liemotus,  a,  um. 

Alejador.  adj.  DesencaminKa- 
dor,  que  desencaminha. 

Alejajiiento.  m.  Apartamento. 
Amotio,  ablegatio. 

Alejandre,  m.  (ant.)  n.  p.  de 
varão.  Alexandre. 

Alejandrino,  adj.  Alexandrino, 
natural  de  Alexandria :  —  m. 
verso  de  quatorze  syllabas. 
Alexandrinus,  a,  um. 

Alejar,  a.  Afastai-,  apartar. 
Usa-se  mais  como  reciproco. 
Amoveré,  semovere  longius. 

Alejia. /.  V.  Alejija. 

Alejija.  /.  Caldo  de  farinha  de 
centeio.  Puis  hordeacea.  Pa- 
i-ece  que  ha  comido  alejijas 
(fam.  p.  Andt)  ;  parece  que 
vive  de  comer  vento:  diz- 
se  d'aquelle  que  é  fraco  e  dé- 
bil. Também  se  diz  tiene  ca- 
ra de  alejijas;  tem  cara  de 
tísico.  Homo  videtur  pulte 
mitritus. 

Alejor.  m.  (ant.)  Y.  Alajor. 

Alejur.  m.  Pão  de  especie.  V. 
Alajú. 

Alelado,  adj.  Embasbacado, 
insensato. 

Alelamiento.  m.  Insensatez. 

Alelar,  a.  Ficai*  parvo.  Hebes- 
cere. 

Alelarse,  r.  Tornar-se  parvo. 

Alelí,  m.  Alelí;  goiveiro,  plan- 
ta crucifera  com  flores  rubras 
raiadas  de  branco  ou  amarel- 
las  e  cheirosas.  Z;e?j!co¿wTO,  ii: 
—  goivo,  flor. 

Aleluya.  /.  Alleluia,  paschoa. 
Paschoi  tempus:  —  azeda 
miúda,  planta.  V.^ce(ien7¿a.- 
registo  de  alleluia.  Sacra 
imago  charlee  impressa,  cui 
inscriptum  est  alleluia. 

Alema.  /.  Agua  regadia  apro- 
veitada. Aquce  irrigua;  por- 
tio. 
Alemán,  na.  adj.  AUemão,  ã ; 
natural  da  Alleinanha.  Ger- 
manus,  a,  um :  —  m.  alle- 
mão  ;  lingua  da  Allemanha. 
Gerinanorum  lingua,  sermo. 
Alemana  ou  Alejianda./.  Dansa 
allemã,  a  polka.  Veteris  tri- 
pudii  hispanici  genus. 


ALE 


93 


Alemaítés,  &A.adj.(a7it.)Y.  Ale- 
mán. 
Alemanesco,  ca.  adj.  (ant.)  V. 
Alemanisco. 

Alemánico,  ca.  adj.  (ant.)  AUe- 
mão, allemanico,allemanisco. 

Alemanisco,  ca.  adj.  Obra  de 
roupa  adamascada.  Mappas 
germanicoi. 

Alemano.  m.  (myth.)  Al  emano; 
heroe  dos  antigos  germanos 
a  quem  fizeram  deus. 

Alendoi.  adj.  (germ.)  V.  Alegre. 

Alengdamiento.  771.  Alugucl  de 
pastagem.  Conventio  super 
pascóla. 

Alenguab.  a.  Ajiistar  o  aluguer 
de  alguma  pastagem.  Pas- 
fíisci,  convenire  de  pascuis. 

Alenguetada.  adj.  Alingueta- 
da;  qualificação  applicada  á 
folha  carnosa  linear,  redonda 
em  seu  extremo  livre,  con- 
cava 6  com  as  bordas  com- 
mummente  cartilaginosas. 

Alent.u)A.  /.  Arrancada,  es- 
forço. 

Alentadamente,  aãv.  m.  Cora- 
josa, alentada,  vigorosa,  va- 
lentemente. Viriliter. 

Alentado,  da.  adj.  Alentado, 
animoso,  valente,  corajoso. 
Fortis,  strenuus. 

Alentador,  ka.  adj.  Animador. 

Alentar,  n.  Resi^irar.  Respi- 
rare :  —  alentar,  animar, 
afoutar.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco.  Animo  vires, 
robur  addere. 

Alentoso,  sa.  adj.  V.  Alentado. 

Aleócaro.  m.  Aleocharo,  inse- 
cto coleóptero. 

Aleofanjíneas.  adj.  pl.  Aleo- 
fangineas,  pihuas  de  mara- 
■\nlhosa  wtude. 

Aleonado,  da,  adj.  Aleonado. 
V.  Leonado.  ^ 

Aleoxarídeos.  adj.  Aleoxai'i- 
deos;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros. 

Aleoxaro.  m.  Aleoxaro ;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros da  familia  dos  bra- 
quelitros. 

Alepídea.  adj.  Alepida;  nome 
das  plantas  do  genero  astran- 
cia. 

Alepidota.  ocí/.  Al  epidoto  rliom- 
bo ;  genero  de  peixe  dos  ma- 
res da  America. 

Alepín,  m.  Alepine;  estofo  de 
lã  e  seda. 

Alepino,  na.  adj.  Alepino,  de 
Alepo. 


94 


ALE 


Alépiro.  m.  Alepiro;  plantada 
familia  das  retiaceas. 

Albpisaüeo.  ot.  Alepisauro ;  ge- 
nero de  peixe  sem  escamas. 

Alepocefalo.  m.  Alepocephalo ; 
genero  de  peixes  malacopte- 
rigios,  com  a  cabeça  sem  es- 
camas. 

Aleea./.  (ant. p.  Ar.)  Eira:  — 
foral,  direito  de  pastagem. 
Jibs  quoddam  cid  viciniora 
pascua. 

Alerce,  m.  Lai'ix;  arvore  da 
familia  das  coniferas,  de  ma- 
deira roxa.  V.  Pino  alerce. 

Alero,  m.  Aba  do  telhado, alpen- 
dre. Suggrunda,  ce:  —  guar- 
da lama.  SuggrundcB  in  rhe- 
dis :  —  laço  para  perdizes. 
Pulvini  perdicibus  aucupan- 
dis. 

Alerta.  /.  Alerta.  Heus,  eia. 
Tener  ou  estar  ojo  alerta;  es- 
tar com  o  olho  alerta :  —  alar- 
ma, espanto. 

Alertamente,  adu.  m.  Attenta, 
vigilantemente.  Vigilanter, 
intento  animo. 

Alertar,  a.  Alertar;  fazer  ter 
attenção,  vigilancia.  Excita- 
re: —  r.  (germ.)  estar  vigi- 
lante 6  em  guarda. 

Alerto,  ta.  adj.  Ágil,  vigilante, 
acordado.  Intentus,  a,  um. 

Alesion.  m.  (br.)  Agui  asinha 
sem  pés  nem  bico,  com  as 
azas  estendidas. 

Alesna.  /.  Sovela.  V.  Lesna. 

Alesnado,  da.  adj.  Assovelado. 
Acutus,  a,  um. 

AxESNADOR,  RA.  s.  O  quB  asso- 
vela. 

Alesnajoento.  m.  Acção  de  as- 
sovelar. 

Alesnar.  a.  Dar  forma  de  so- 
vela,  brunir,  alisar. 

Aleta.  /.  dim.  de  Ala.  Azinha, 
ponta  da  aza:  —  barbatana 
de  peixe.  Pi?i7ia,  ce:  —  (naut.) 
curva  da  culatra  do  navio. 
Puppis  costee :  —  calha  onde 
cae  a  agua  que  impelle  a  ro- 
da do  moinho. 

ALETADA./.Movimento  das  azas. 
Alce  motus:  —  alidade;  ré- 
gua móbil. 

Aletargadamente,  adv.  Com  le- 
thargo. 

Aletargado,  da.  adj.  Que  está 
cm  lethargo.  Lethargo  laho- 
rans. 

Aletargador.  adj.  Narcótico. 

Aletargarse,  r.  Cair  em  lethar- 
go. Ijethargo  laborare. 


ALE 

Aletazo,  m.  Golpe  de  aza.  Alce 
ictus. 

Aleteado,  adj.  Com  barbata- 
nas. 

ALETEAMiENTO.m.faní.JV.^Íeíeo. 

Aletear,  n.  Adejar*.  Alas  qua- 
tere,  concutere,  jactare. 

Aleteo,  m.  Agitação,  bater  das 
azas.  Alarum  jactatus. 

Aleto.  m.  Aleto ;  especie  de  fal- 
cão da  índia,  ave.  V.  Halieto. 

Aletolojía./.  Alethologia;  dis- 
curso sobre  a  verdade. 

Aletolójico.  af(/.  Alethologico; 
que  se  refere  á  alethologia. 

Aleton.  ra.  augm.  de  Aleta.  Aza 
grande. 

Aletria.  /.  (Murc.)  Aletria.  V. 
Fideos. 

Aletríneas.  /.  pi.  Aletrineas; 
plantas  da  familia  das  liliá- 
ceas. 

Aletríneo.  adj.  Aletrineo;  pa- 
recido ao  aletres. 

Aletris.  m.  Aletres;  genero  de 
plantas  da  familia  das  bilea- 
ceas. 

Aleudarse,  r.  (ant.)  Fermentar 
a  massa  do  pão. 

Aleuria. /.  Aleuria;  genero  de 
cogumelos. 

Aleurisma./.  Aleurisma ;  quali- 
dade de  mofo,  de  bolor. 

Aleurita.  /.  Aleurita;  planta 
da  familia  dos  euphorbios. 

Aleuromancia.  /.  Aleuroman- 
cia;  adivinhação  pela  fari- 
nha. 

Aleurom/ntico.  m.  (ant.)  Aleu- 
romantico  o  que  adivinhava 
pela  aleuromancia. 

Aleurosticto.  m.  Aleurosticto; 
genero  de  coleópteros. 

Aleutero.  m.  Aleutero;  genero 
de  peixes. 

Alevantadizo,  za.  adj.  (ant.) 
Alevantadiço. 

Alevantamiento.  m.  (ant.)  Ale- 
vantamento.  V.  Levanta- 
miento. 

Alevantar.  a.  (ant.)  Alevantar ; 
V.  Levantar. 

Aleve,  adj.  Aleivoso,  traidor, 
assassino,  pérfido.  Infidus, 
perfidus.  A  aleve,  mod  adv. 
(ant.);  a  aleive,  jjor  alcive, 
aleivosamente,  á  traição. 

Alevilla.  /.  Alevilha;  insecto 
de  Hespanha.  Phalcena  sali- 
cis. 

Alevino,  m.  Peixinho  de  tan- 
que. 

Alevinar,  a.  Encher  um  tanque 
de  peixes. 


ALF 

Alevísimo,  ma.  adj.  sup.  de  Ale- 
ve. Aleivosíssimo.  Sumh  in- 
fidus. 

Alevo.  m.  (ant.)  V.  Ahijado. 

Alevosa.  /.  Tumor  debaixo  da 
lingua;  molestia  cavallar. 
Ránula,  ce. 

Alevosamente,  adv.  m.  Aleivo- 
samente. Perfidh. 

Alevosía.  /.  Aleivosia.  Prodi- 
tio,  onis. 

Alevoso,  sa.  adj.  Aleivoso.  In- 
fidus, perfidus. 

Alezo,  to.  Panno  para  apertar  o 
ventre  ás  recemparidas. 

Alexifármaco,  ca.  adj.  Alexi- 
pharmaco ;  preservativo  do 
veneno.  Alexipharmacon. 

Alexio.  m.  Alexio;  especie  de 
coleópteros. 

Alexipiretico.  adj.  Alexipyre- 
tico,  febribugo. 

AtExiTERo.  adj.  (ant.)  Alexite- 
rio ;  todo  o  andidoto  ou  con- 
tra veneno. 

Alfa.  /.  Alpha;  primeira  letra 
do  alphabeto  grego. 

Alfaba.  /.  Alfaba ;  medida  de 
terreno. 

Alf abacero,  adj.  (ant.)  V.  Pa- 
nadero. 

Alfábega.  /.  Alfavaca  de  co- 
bra; planta  odorífera.  V.  Al- 
hahaca. 

Alfabéticamente,  adv.  m.  Al- 
phabeticamente.  Ordine  al- 
phabetico. 

Alfabético,  ca.  adj.  Alphabeti- 
co.  Ad  alphabetum  pertinens. 

Alfabetista,  m.  Alphabetista. 

Alfabeto,  m.  Alphabeto.  V. 
Abecedario. 

Alfacta.  /.  (ant.)  V.  Destila- 
ción. 

Alfacüeque.  m.  (ant.)  V.  Alfa- 
queque. 

Alf  adia./.  (a7it.)  Suborno;  tem- 
po de  lavrar. 

Alfagdi.  m.  Agno-casto. 

Alfageme.  m.  (ant.)Y.  Barbero. 

Alfagia.  /.  Barrotinho,  trave- 
sinha.  V.  Alfajia. 

Alfahai.  m.  (ant.)  V.  Víbora. 

Alfahar.  m.  Louça  de  barro. 
V.  Alfar. 

Alfahareria./.  Olaria.Y.  Alf a- 
rcria  ó  Alfar. 

Alfaharero.  ?«.  Oleiro.  V.  Al- 
farero. 

Alfaide,  m.  (ant.)  Maré  viva. 

Alfaja.  /.  (ant.)  V.  Alhaja. 

Alfajia.  /.  Barrotesinho,  tra- 
vesinha.  Lignum  exiguee  la- 
titndinis. 


ALF 

Alfajor,  m.  Bolo  de  mel.  V. 
Alajú. 

Alfalfa.  /.  Luzerna;  especie 
de  melga,  com  flores  de  cin- 
co pétalas,  que  serve  para 
pasto.  Medicago  saliva. 

Alfalfal  ou  Alfalfar.  in.  Pra- 
do de  luzerna.  Ager  herbâ 
medica  satus. 

Alfalfe,  m.  V.  Alfalfa. 

Alfalfez.  m.  (ant.)  (Ar.)  V. 
Alfalfa. 

Alfamar.  m.  (ant.)  Manta  ou 
cobertor  encarnado,  tapete. 

Alfana.  /.  Cavallo  forte  e  vi- 
goroso. Equus  rohustus :  — 
qualquer  cavallo  bravo  sen- 
do estrangeiro. 

Alfandega./.  (arií.JV.  Aduana. 

Alfaneque.  m.  Alfaneque  fran- 
celho,  ave  de  rapina  com 
pintas  pardas.  Falco  lana- 
rius:  —  (ant.)  pavilhão  de 
campanha,  cortina  de  cama. 

Alfanique.  m.  (ant.)  Adorno  de 
pescoço.  V.  Mantellina. 

Alfange,  m.  Alfange,  cimitaiTa. 
Acinaces,  is.  V.  Fez  espada. 

Alfangete.  m.  dim.  de  alfange. 
Alfangesinho. 

Alfanjazo,  m.  Golpe  com  o  al- 
fange. Idus  acinace  impa- 
ctus :  —  augni.  de  alfange. 

Alfanjon.  m.  V.  Alfanjonazo. 

Alfanjonazo.  m.  augm.  de  al- 
fange. Alfange  gi-ande. 

Alfaque,  m.  Alfaque,  baixio, 
banco  de  areia,  syrte.  Syrtis, 
is. 

Alfaqueque.  m.  Alfaqucque ; 
remidor  de  captivos. 

Alfaquí.  m.  Alfaqui,  faquir ; 
monge  mahometano. 

Alfaquíes.  m.  2^1-  Alfaquins ; 
sacerdotes  mouros. 

Alfar,  m.  Olaria.  Figlina,  ofi- 
cina figuli:  — •  adj.  cavallo 
que  se  emjiina :  —  m.  terra 
argillosa;  —  n.  empinar-se 
o  cavallo.  Crura  antica  al- 
tius  equum  elevare,  suspensa 
tenere  minime  flexis  j)osticis. 

Alfaraz.  adj.  Alfaraz ;  cavallo 
de  cavallaria  ligeira  dos  mou- 
ros. Levis  armatura¡  eqiius 
inter  mauros :  —  alfaraz, 
nome  de  imia  estrella  na  aza 
do  Pegazo. 

Alfard.  m.  Alfard;  estrella  da 
constellação  da  Hydra. 

Alfarda.  /.  (ant.)  V.  Farda: 
—  adorno  das  mulheres:  — 
vigas  entrelaçadas  nas  ¡jare- 
des  das  igrejas.  Transira,  ti- 


ALF 

gna,  trabes  quihus  cedium 
muri  contine?itur :  —  conti'i- 
buição  sobre  as  aguas.  Vecti- 
gal  pro  irrigandis  agris. 

Alfardero.  m.  (Ar.)  O  co- 
brador do  direito  da.  Alfarda. 
Coactor  vectigalis  pro  irri- 
gandis agris. 

Alfardilla./,  dim.  de  Alfarda. 
Galão  de  seda.  Fardóla  sé- 
rica: —  (Ar.)  Pequena  pa- 
ga alem  da  alfarda,  pelas  ter- 
ras menores.  Additamentum 
vectigalis  pro  irrigayidis 
agris. 

Alfardon.  m.  (Ar.)  Eodella 
de  ferro  no  eixo  do  carro.  An- 
nulus  ferreus  in  currus  axe. 
(Ar.)  V.  Alfarda:  —  tri- 
buto sobre  as  aguas. 

Alfareme.  m.  (ant.)  Alfareme; 
véu  para  a  cabeça. 

Alfarería.  /.  Arte  de  fabricar 
louça  de  barro.  Figlina,  fi- 
guli ars :  —  olaria;  logar  de 
vendei  louça  de  barro.  Ta- 
berna figlina. 

Alfarero,  m.  Oleiro.  Figidus,  i. 

Alfargo,  m.  Vara  de  pressão; 
viga  no  lagar  do  azeite,  que 
serve  para  espremer  a  azei- 
tona. 

Alfarge.  m.  Lagar;  pedra  in- 
ferior ou  bacia  onde  anda  en- 
caixada a  mó  no  moinho  do 
azeite.  Meta  violaria :  —  for- 
ro lavrado  do  tecto.  Tectum 
lignis  tabulisque  varih  con- 
textum  :  —  estrado  onde  se 
põe  tapete  ou  cadeira  para 
alguém  se  sentar. 

Alfarjia.  /.  Vigasinha.  V.  Al- 
fajía. 

Alfarma.  /.  Al-ruda  selvagem ; 
planta. 

Alfarrazar.  a.  (Ar.)  Estabe- 
lecer a  paga  da  dizima  da 
fructa  verde.  Locare  decimas 
frugum  in  herbis. 

Alfasa. /.  (ant.)  V.  Lechuga. 

Alfatel.  m.  (ant.)  cordão  para 
apertar. 

Alfatitude.  /.  (ant.)  flores  de 
sal  ammoniaco. 

Alfaya.  /.  (ant.)  V.  Alfaja  ou 
Alhaja.  Alfaya  2}or  alfaya, 
mas  quiero  jM^idero  que  no 
saya  (rif)  ;  alfaia  por  alfaia, 
antes  quero  pandeiro  que  di- 
nheiro. Habeant  utilia  cdii, 
mihi  jucunda  opto.  Hombre 
ó  mujer  de  alfaya;  pessoa 
distincta. 
Alfayat.  m.  (ant.)  V.  Sastre. 


ALF 


95 


Alfayata.  /.  (ant.)  Alfaiata. 

Alfayate.  m.  (ant.)  Alfaiate. 
Sartor,  oris.  El  alfayate  de 
la  encrucijada  pone  el  hilo 
de  su  casa.  Hoje  diz-se:  El 
sastre  del  Campillo,  coser  de 
balde,  y  poner  el  hilo  (rif);  é 
bom  negocio,  compra  a  cinco  e 
vende  a  quatro.  Oleum  et  ope- 
ram p)erdit. 

Alfayateria./.  (ant.)  Officio  de 
alfaiate.  V.  Sastreria. 

Alfazaque.  m.  Especie  de  esca- 
ravelho negi'o-azulado.  Sca- 
rabcBus  bil'obus. 

Alfeiza.  /.  Parede  obliqua. 

Alfeizamiento.  m.  Acção  de  al- 
féizar. 

Alféizar,  m.  Parede  obliqua  de 
¡lorta  ou  janella.  Fusior  in 
pariete  fisura  aptandis  fenes- 
tris,  declivis  ap)ertura. 

Alfelange.  m.  (ant.)  V.  Alba- 
haca. 

Alfeliche.  m.  V.  Alfcrecia  ou 
Epilepsia. 

Alfeno.í?2.  Alfeno;  sulphydo  do 
sulpho-cyanhydrato  de  am- 
moniaco. 

Alfeña.  /.  Arbusto.  V.  Alhema. 

Alfeñar.  a.  (ant.)  V.  Alheñar. 

Alfeñado,  da.  adj.  (ant.)  ã\íq- 
neado.  V.  Alheñado. 

Alfeñicado,  da.  adj.  (fig.)  Afe- 
minado, delicado. 

Alfeñicarse,  r.  Tratar-se  deli- 
cadamente, requebrar-se. 
Mollitiem  afiectare. 

Alfeñique,  m.  Alfenim;  massa 
composta  de  assucar  e  oled 
de  amêndoas  doces.  Massa  e. 
saccharo  et  amygdalarum 
oleo  confecta:  —  (p.  And.) 
planta.  V.  Valeriana :  —  (fig. 
fam.)  alfenim,  jDCSsoa  deli- 
cada, branda  e  de  compleição 
fi-aea.  Delicatulus,  a,  um. 

Alfeo.  m.  Alpheo;  genero  de 
crustáceos  decápodos  que  se 
acha  nas  Antilhas  e  no  Ocea- 
no indico. 

Alferazgo,  m.  (ant.)  Emprego 
ou  dignidade  de  alferes. 

Alferce.  m.  (ant.)  V.  Alférez. 

Alferecía./.  Epilepsia;  moles- 
tia: —  (ant.)  o  emprego  de 
alferes. 

Alferena./.  Alferena;  bandei- 
ra do  alferes. 

Alférez,  m.  (mil.)  Alferes ;  por- 
ta-estandarte, porta-bandei- 
ra.  Vexillarius,  vexillifer : — 
del  rey  ou  alférez  mayor  del 
rey;  alferes  mor  do  rci,  o 


96 


ALF 


que  levava  o  estandarte  real. 
Regis  ipsius  vexillarius:  — 
mayor  de  los  peones ;  alferes 
mor.  Vexillarius  peditum : — 
dei  pendón  real  ou  mayor 
de  Castilla  ou  — dei  rey; 
alferes  inór  do  ramo.  Populi 
alicujus  vexilarius. 

Alfereza.  /.  (cwi^^  *  Alfereza ; 
a  que  levava  a  bandeira. 

Alferezado.  in.  (ant.)  V.  Alfe- 
razgo. 

Alfériz.  adj.  (ant.)  V.  Alférez. 

Alfescera  ou  Alfecera.  /.  V. 
Brionía. 

Alfesibea.  /.  (myth.)  Alphesi- 
bea,  filha  de  Fegeo,  que  ca- 
sou com  Alcmeon,  a  quem  a 
deu,  e  fez  com  que  lhe  en- 
tregasse depois  o  fatal  col- 
lar, causa  das  desgraças  de 
sua  casa  e  da  de  Eriíjhile. 

Alficoz.  m.  Pepino,  hortaliça. 
V.  Alpicoz. 

Alfid,  m.  Alfid ;  agouro  toma- 
do ])0Y  palavras  ditas  ao 
acaso. 

Alfierazgo.  in.  (ant.)  V.  Alfe- 
razgo. 

Alfiérez  m.  (ant.)  V.  Alférez. 

Alfil,  m.  Alfil  ou  alfir;  del- 
phim;  peça  do  jogo  do  xa- 
di-ez  que  representa  um  ele- 
phante.  Elephas  in  laJruncu- 
lorum. 

Alfiler,  m.  Alfinete.  Acicula, 
ce; — de  las  señoras,  pi.  alfi- 
netes das  senhoras,  dinheiro 
que  se  lhes  dá  para  com- 
prar enfeites.  Mimitioriuus 
matronce  nobilis  swnptihus 
Gonsignata  pecunia : — pi.  jo- 
go infantil.  Acicularuin  lu- 
dus  puerilis: — pi.  propina, 
gorgeta.  Pecunia  quam  à 
viatoribus  diversorii  fámula} 
exigunt.  Ir  con  todos  sus  al- 
fderes,  estar  de  veinte  y  cin- 
co alfileres  (fig.  fam.);  estar 
com  extraordinario  aceio,  es- 
tar bem  adereçado,  bem  ador- 
nado. Nimis  compth  et  orna- 
tissimh.  No  estar  con  sus 
alfileres  (fig.  fam.);  não 
estar  para  graças.  Injucun- 
dam,  insuavem,  mo;stum  esse. 
Prendido  ou  preso  con  alfi- 
leres; pregado  com  cu.spo. 
Tenui  filo  pendens,  leviter 
infixus. 

Alfilerar,  a.  Pôr  o  alfinete 
no  buraco  do  cartão  (o  car- 
teiro):—  pregar  com  alfine- 
tes. 


ALF 

Alfilerazo,  m.  Alfinetado.  Aci- 
culm  ictus. 

Alfilerera.  /.  (And.)  Nome 
do  fructo  do  geranio  e  de 
outras  i3lantas  pai-ecidas 
com  o  mesmo. 

Alfilerero,  m.  Alfineteiro;  o 
fabricante  de  alfinetes. 

Alfilerillo.  m.  Alfinete  para 
desentupir  o  ouvido  da  es- 
pingarda: —  agulha  para 
limpar  estofos : — dim.  de  Al- 
filer, alfinetiiiho. 

Alfileta./.  (ant.)  Alfinete  la- 
vrado. 

Alfilete,  m.  Massa  da  flor  de 
farinha  granulada.  Massa 
ex  farro  aid  similâ. 

Alfiletero,  m.  Agulheiro.  Tu- 
hulus  asservandis  aciculis. 

Alfirecía.  /.  (ant.)  V.  Alfere- 
cía. 

Alfirez.  m.  (ant.)  V.  4^/e''<^'^'- 

Alfitidon.  m.  Alphitedon ;  fra- 
ctura dos  ossos  do  cráneo 
reduzidos  a  farinha. 

Alfiton.  m.  Alphiton;  farinha 
de  trigo  torrada. 

Alfitra.  /.  (ant.)  Tributo  que 
pagavam  os  mouros  para  es- 
tarem em  terra  christã. 

Alfo.  m.  Alphoí  genero  de  in- 
sectos coleópteros. 

Alfócigo.  m.  Alfostigueiro ; 
pistacheiro,  arvore. 

Alfolacion.  /.  Acção  de  guar- 
dar o  sal  no  saleiro. 

Alfolí,  m.  Celleiro;  granel. 
Horreum-  publicmn :  ■ — arma- 
zém de  sal.  Apotheca  sala- 
ria. 

Alfoliar,  a.  Guardar  o  sal  no 
granel. 

Alfoliero,  m.  Empregado  no 
armazém  do  sal.  Apothecce 
curator.  » 

Alfolinero,  m.  Y.  Alfoliero. 

Alfolla,  f.  (ant.)  ¿Vestido  de 
tella  e  oiro : — colchete,  bro- 
che. 

Alfombra./.  Alfombra;  tapete 
para  forrar  o  chao.  Tapes 
babylonicus. 

Alfojibrado.  adj.  Alcatifado; 
atapetado. 

Alfombrar,  a.  Alcatifar;  tai^e- 
tar.  Soluvi  tapetibus  sternere. 

Alfombrero,  ha,  s.  Fabricante 
de  tapetes.  Tapetiim  vel  tras- 
(¡lãorum  textor. 

Alfombrilla.  /;  dim.  de  Al- 
fombra. Tapetinho :  — foga- 
gem,  brotoeja,  molestia  in- 
fantil. Ignis  sacer. 


ALF 

Alfon.  m.  Alfonso;  nome  an- 
tigo de  varão: — patr.  (ant.) 
fiiho  de  Alfonso. 

Alfóncigo,  m.  Alfostigueiro ; 
arvore  do  genero  das  tere- 
]:)iiithos.  Pistacia  vera :  — 
alfostigo,  ñ'ucto.  V.  Pista- 
cho. 

Alfondega  oú  Alfondiga.  /. 
(ant.)  V.  Alhandiga. 

Alfonsario.  m.  (ant.)  Ossário  ; 
casa  de  ossos  de  finados. 

Alfonsearse,  r.  (fam.)  Cas- 
soar-se  mutuamente.  Verbis 
colludere. 

Alfonsi.  adj.  (ant.)  Alfonsis. 
V.  Alfonsino. 

Alfonsia.  /.  Alfonsia;  planta 
da  familia  das  palmeiras. 

Alfónsigo,  m.  Alfostigueiro; 
alfostigo.  V.  Alfóncigo. 

Alfonsin.  adj.  Alfonsim. 

Alfonsina./.  Alfonsina;  these 
de  theologia  e  medicina  na 
universidade  de  Alcalá.  Al- 
phonsinoB  theses. 

Alfonsinas,  adj.  Afí'onsinas. 
Leys  alfonsinas ;  leis  atí'on- 
siuas,  de  Afí'onso  X,  rei  de 
Castella  cognominado  o  Sa- 
bio. Tablas  alfonsinas;  tá- 
buas aftonsiuas,  redigidas 
por  sua  ordem. 

Alfonsino,  ka.  adj.  Afíbnsino. 
Ad  Ildeplionsum  pertinens. 

Alfonso,  sa.  Aübnso,  a;  no- 
me i^roprio  de  varão  e  de  fe- 
mea.  V.  Ildefonso: — (Nome 
patrio)  V.  Hijo  de  Alphonso. 

Alfor.  m.  (germ.)  V.  Yeso. 

Alforfón,  m.  Trigo  negro  ou 
mourisco  de  que  se  faz  pao. 

Alforiz.  m.  (ant)  V.  Alfolí  ou 
Allióadiga 

Alforja./.  Alforge.  Mantica, 
pera: — provisão  de  viagem. 
Viaticum,  i.  Qué  alforja! 
Qual  historia.  Vah!  Quanta 
res!  Nugce.  Que  dinero  ni 
que  alforja !  (fam.  fig.);  qual 
dinheiro,  qual  historia.  Lle- 
var siempre  la  alforja  al 
hombro,  estar  sempre  com  a 
trouxa  prompta.  Prepararle 
á  uno  la  alforja;  arrange- 
Ihe  o  alforge.  Sacar  los  pies 
de  las  alforjas;  deitar  as 
azas  de  fora.  Tener  provista 
la  aljvrja;  estar  com  a  bolsa 
prompta.  (rif  ant.)  Comprar 
a  alforjas  y  vender  á  onzas; 
comprar  por  grosso  para 
vender  a  retalho.  No  es  todo 
el  sayal  alforjas;  não  ha  re- 


ALG 

gra  sem  excepção.  Paii  de 
mi  alforja,  él  no  me  falte, 
todo  me  sobra;  nao  me  fal- 
te o  pão  que  o  demais  vae 
bem. 

Alforjado,  da.  acZ/.  Corcovado. 

Alforjarse,  r.  Abrigar-se  bem. 

Alforjero,  m.  O  que  faz  ou 
veude  alforjes.  Perarum  opi- 
fex  aut  venditor: — leigo 
do  peditório.  Mendicantiurn 
fratrimi  seu  monachorum  so- 
dalis,  qui  pera  instructus 
amhit  eleemosj/nam :  —  o  que 
conduz  alforges.  Mantica;  ge- 
mlus:  —  cao  guardador  dos 
alforges.  Canis  excnbitor: — 
adj.  pertencente  aos  alfor- 
jes. Ad  manticam  pertinens. 

AlforjillA;  ta,  la.  /.  dim.  de 
Alforja.  Alforgiuho;  alfor- 
gesiaho. 

Alforria.  /.  (arit.)  Alforria; 
emancijDaçào. 

Alforza.  /.  Aba  que  se  arre- 
gaça. Flicatura  vestis  supe- 
rior. 

Alforzar.  a.  Arregaçar  a  aba. 

Alfós,  m.  Alplios  ou  Alphus; 
molestia  de  pelle. 

Alfostiga.  /.  (ant.)  Y.  Alfón- 
cigo, fructo. 

Alfostigo.  m.  (ant.)  V.  Alfón- 
cigo, arvore  e  fructo. 

Alfoz,  m.  (ant.J  Alfoz;  termo 
determinado  de  terras,  her- 
dades, etc.;  terra,  chao. 

Alfredia.  /  Alfredia;  planta 
cinarocephala. 

Alfridjírla./.  Alfi-idaria;  ¡jarte 
da  astrologia  que  trata  da 
influencia  dos  astros. 

Alfronitro.  m.  Aphronitro ;  es- 
cuma  da  flor  do  nitro.  V.  Ala- 
tron. 

K-LGK.  f.  Alga;  botilhao,  sar- 
gaço, seba,  planta  aquática. 
Alga,  ce. 

Algaba.  /.  (ant.)  Terra  povoa- 
da de  arvores. 

Algáceas. /.  j^jí.  Algaceas;  fa- 
milia de  plantas  marinhas, 
que  se  parecem  com  a  alga. 

Algáceo.  adj.  Algaceo;  pare- 
cido com  a  alga. 

Algafita.  /.  V.  Kv,patorio. 

Algaida./.  V.  Alhaida  ou  Mr- 
gano,  planta:  —  (ant.)  ma- 
tagal; logar  cheio  de  mato: 
coílina  de  areia.  Arence  mo- 
hilis  monticul'us. 

Algaido,  da.  adj.  (And.)  Co- 
berto de  ramos  de  arvores. 
Tuguriolum,  i. 


ALG 

Algajias.  /.  pl.  (inus)  Equi- 
pagem de  soldado  de  caval- 
laria. 

Algalaba./.  Dragontea ;  norca 
branca,  serpentaria,  serpen- 
tina, herva.  Vitis  agrestis. 
V.  /Silvestre. 

Algalia. /.V.  Nueza,  planta: 
—  algalia,  licor  odorifero 
que  se  tira  do  gato  de  al- 
galia. Zihetum,  i: — algalia, 
sonda  de  ¡jrata  para  a  be- 
xiga. Fistula  cliirurgica: — 
m.  V.  Gato  de  algalia. 

Algaliar,  a.  (ant.)  Perfumai- 
com  algalia. 

Algaubar.  a.  Trabalhar  n'uma 
peça  de  madeira  segundo 
um  modelo  de  construcçâo 
naval. 

Algaliero,  ra.  s.  (ant.)  O  que 
costumava  andar  perfuma- 
do, principalmente  com  al- 
galia. Fidveris  odorata  fe- 
lis  propola. 

AlgaSa.  /.  V.  Grama. 

Algar.  m.  (ant.)  Álgar;  cova, 
caverna.  Spelunca. 

Algara./,  (ant.)  Algara;  aven- 
tureiro que  saia  a  cavallo 
para  roubar  em  terras  do 
inimigo.  Froídator,  oris:  — 
¡oelle,  casca  fina,  pellicula. 
Fellicula,  ce: — (ant.)  corre- 
ria, acção  de  ir  roubar  em 
terras  do  inimigo. 

Algarabía.  /.  AlgíU'avia;  lin- 
guagem árabe.  Arábica  liii- 
gua : — (fig.  fam.)  a Igaravia, 
geringonça,  aranzel,  lingua- 
gem confusa.  Tumultuarins 
clamor:  —  escripta  ou  falla 
inintellegivel.  Intellectu  res 
diijicilis:  —  eiqjlu-asia,  plan- 
ta. 

Algarabiado  ou  Algakabido, 
m.  (ant.)  O  que  falla  alga- 
i-avio. 

Algababio,  ia.  adj.  (ant.)  Al- 
garvio; natural  do  Algarve. 

Algarada./.  Gritaria  da  gente 
que  saía  de  repente  ao  ini- 
migo. Ilostilis  clamor:  — 
trabuco,  ms,china  de  guerra 
para  arrojar  pedras.  Balis- 
ta, (B. 

Algarda.  /.  (mil.  ant.)  Alvo- 
rada. 

Algareador.  m.  (ant.)  V.  Al- 
garero. 

Algarear.  «.  (ant.)  Vozear, 
gi'itar.  Vociferari. 

Algarero,  ra.  adj.  (ant.)  Gri- 
.tador,  clamador.  Tumultuo- 


ALG 


97 


sxis,  a,  wn: — m.  (ant.)  cor- 
redor em  terras  inimigas. 

Algarino,  na.  adj.  Escondido; 
occulto  em  cavernas.  In  spe- 
cuhus  abditus. 

Algarivo,  va.  adj.  (ant.)  In- 
justo; occulto. 

Algaroto.  m.  Algaroth;  oxy- 
chloruro  de  antimonio,  ou 
pó  emético;  é  purgante  e 
contra-estimulante. 

Algarrada.  /.  Acção  de  reco- 
lher os  touros  no  touril  cha- 
mado encierro.  Tauros  ad 
circum  agere:  —  corada  de 
novilhos,  corrida  de  touros 
A  vai'a  larga.  Taurorum 
aperto  campo  agitatio :  — 
(ant.)  V.  Algarada,  machi- 
na de  guerra.    . 

Algarroba./.  Alfarroba;  fru- 
cto :  —  alfarroba,  arvore  c 
fructo.  Vicia  sativa. 

Algarrobal.  7??.  Logar  plan- 
tado de  alfarrobeiras.  Ager 
siliquis  consitvs. 

Algarrobera./.  V.  Algarrobo. 

Algarrobero,  m.  V.  Algarrobo. 

Algarrobo,  m.  Alfarrobeira; 
arvore  da  familia  das  legu- 
minosas. Ceratonia  siliqua. 

Alga  va.  /.  (ant.)  Selva  cheia 
de  arvores. 

Algavaro.  m.  Insecto  de  Hes- 
panha;  tem  meia  poUegada 
de  comprido  e  é  negro.  C'e- 
ramhix  cerdo. 

Algazara.  /.  ^Algazara  ou  al- 
gazarra ;  grito  de  guerra  dos 
mouros.  Hostilis  clamor: — 
algazarra,  barulho  de  vozes. 
Tumultuarins  clamor:  — 
(ant.)  algazarra,  tropa  de 
mouros  fazendo  algazai'ra. 

Algazo,  m.  Porção  de  sargaço 
fluctuando. 

Algazül.  m.  Planta  que  nasce 
á  borda  do  mar.  Mesem- 
hryantlieum  modiforiini. 

Algebra.  /.  Algebra;  sciencia 
de  calculo  em  que  as  letras 
do  alphabeto  representam 
luimcros.  Algebra,  a?, : — alge- 
bra; arte  de  restituir  ao  seu 
logar  os  ossos  deslocados. 
Ars  membra  suo  loco  mota 
compingendi. 

Algebraicamente,  adv.  Alge- 
bricamente ;  segundo  as  re- 
gras algébricas. 

Algebraico,  adj.  Algébrico ; 
pertencente  á  algebra,  alge- 
braico. 

Algebriste.  m.  A   Igelsía.  Al- 


98 


ALG 


gehrce  peritus :  —  algebista, 
algebrista,  o  que  restabelece 
os  ossos  deslocados.  Ossium 
comjMctor. 

Algebrizar,  n.  Algebrisar;  ap- 
plicar-se  á  algebra,  escre- 
ve-la. 

Algedo.  m.  Algedo;  accidente 
na  gonorrhéa  virulenta. 

Algerife.  m.  Algerife-,  rede 
grande  para  pescar. 

Algerífero.  771.  Algerifeiro;  o 
que  pesca  com  o  algerife. 

Algibista.  m.  Algebista  ou  al- 
gebrista. 

Álgida,  adj.  Álgida;  especie 
de  febre  intermittente,  per- 
niciosa. 

Algiro.  711.  Algiras;  lagarto 
que  tem  quatro  riscos  ama- 
rellos;  é  do  genero  dos  la- 
certianos. 

AhGo.  jjroji.  e  adv.  Algo*,  al- 
guma cousa,  um  quasi  nada, 
um  poucochinlio,  um  pouco. 
Aliquid.  Aliquantulum.  Algo 
ajerio  nohace  heradero  (rif.); 
quem  bem  herda,  bem  gas- 
ta. Divitía  mole  parta:  pa- 
ram proficivnt.  Algo  es  que- 
so, 2^^'^^  se  da  2)or  peso(rif.); 
vale  quanto  pesa.  Non  niJiil 
est  quidquid  ponderi  aut 
mensuren  suhjicitur.  Algo  se 
ha  de  hacer  para  blanca  ser 
(rif.);  cada  um  deve  cobrir 
seus  defeitos.  Arte  natura 
corrigenda,  (fam.)  Ser  algo 
que;  valer  alguma  cousa. 
Esse  aliquid. 

Algodón,  m.  Algodão;  algo- 
doeiro : —  algodão,  cotão  ma- 
cio que  envolve  a  semente 
do  ?i\goúoúvo.Gossypium,  ti. 
Tener,  meter  o  llevar  á  uno 
entre  algodones,  ou  estar 
criado  algodones ;  ò  meu 
Santo  Antoninlio,  onde  te 
porei.  Aliquevi  molliiis  quam 
par  est  eiiutrire. 

Algodonado,  adj.  Algodão  cru. 

Algodonado,  r)A.adj.  Acolchoa- 
do. Gossypio  fartus. 

Algodonal,  m.  Algodoeiro ;  al- 
godoal. Zylon,  et  tellus  gos- 
sypio consita. 

Algodonar,  a.  Encher  de  al- 
godão. , 

Algodonarse,  r.  Murchar  a 
hortaliça. 

Algodonera.  /.  Algodoeiro  das 
índias ;  herva : — mulher  que 
trabalha  em  algodão  ou  que 
o  vende. 


ALG 

Algodonería./.  Algodoal;  al- 
godoaria: — arte  de  preparar 
o  algodão. 

Algodonero,  m.  Algodoeiro ; 
arvore :  —  o  que  trabalha  em 
algodão  ou  que  o  vende.  Gos- 
syjjii  mercator. 

Algodonosa.  /.  Planta  pareci- 
da com  0  algodão.  Athanasia 
maritima. 

Algodonoso,  adj.  Felpudo :  pe- 
nugento. 

Algofra./.  Celleiro;  casa  para 
conservar  cereaes. 

Algoideo.  adj.  (hot.)  Parecido 
com  a  alga. 

Algóides.  adj.  Algoides ;  pare- 
cido com  a  alga. 

Algol.  m.  Algol;  cabeça  de 
Medusa,  estrella  de  segunda 
grandeza  na  constellação  de 
Perseu. 

Algología./.  Algologia;  parte 
da  botânica  que  trata  das 
algas. 

Algologico.  adj.  Algologico; 
referindo-se  ás  algas. 

Algológo.  m.  Algologo;  o' que 
estuda  as  algas. 

Algomago.  adj.  (Germ.JY.  Ave- 
cindado. 

Algomeiza.  m.  (astr.)  Estrella 
da  primeira  grandeza,  na 
constellação  do  Cão. 

Algor.  /.  Frio  da  febre. 

Algorab.  m.  (astr.)  Estrella  da 
constellação  do  Corvo. 

Algorfa.  /.  V.  Algofra. 

Algorín,  m.  (Arag.)  Deposito 
para  a  azeitona  verde.  Cel- 
larium  oleariíim. 

Algoritmio.  /.  Algorismo.  V. 
Algoritmo. 

Algorítmico,  adj.  Algorith- 
mico;  que  resj)eita  á  algo- 
rithmia. 

Algoritmo,  m.  Algorithmo  ou 
Arithmetica.  Arithmetica,  oe. 

Algokoba./.  Algorova;  arvore 
do  Perú,  da  familia  das  le- 
guminosas. 

Algos,  (myth.)  Algos,  a  Dor, 
filha  da  Discordia. 

Algoso,  sa.  adj.  Algoso ;  cheio 
de  algas.  Algosus,  a,  um. 

Algrinal.  m..  (ant.)  V.  Toca. 

Alguacil,  m.  Alguazil;  bele- 
guim, meirinho.  Apparitor, 
accensus:  —  de  agua;  forne- 
cedor de  agua  a  bordo.  Na- 
vis  aquator:  —  dei  campo; 
guarda  das  terras.  Messium 
custos:  —  de  la  montería; 
administrador  de  caça.  Be- 


ALG 

gice  venationis  administer: 

—  de  moscas;  aranha  domes- 
tica. Aranea  domestica:  — 
mayor;  meirinho  mór.  Accen- 
sis  et  lictoribus  prmfectus. 
Alguacil  descuidado,  ladro- 
nes cada  mercado  (rif) ;ondie 
não  ha  policia  fazem  os  la- 
drões o  que  querem.  Licto- 
rum  negligentiam  latronum 
frequentia  sequitur.  Cada 
U710  tiene  su  algtiacil;  cada 
qual  tem  seu  vigia.  Suum 
quisque  censor  em  habet.  Des- 
calabrar al  alguacil,  y  aco- 
gerse al  corregidor;  estar 
entre  Scylla  e  Carybdes.  In- 
cidit  Í7i  Scyllam,  cupiens  vi- 
tare Carybdim. 

Alguaciladgo  ou  Alguacilaz- 
go, m.  (ant.)  Emprego  do 
alguazil. 

Alguacilejo.  m.  dim.  de  Al- 
guacil. 

Alguacilesco,  adj.  Próprio  dos 
alguazis. 

Alguandre.  adj.  (ant.)  Nada, 
cousa  nenhuma. 

Alguanto,  ta.  pron.  (ant.)  V. 
Alguno. 

AlguÁquida.  /.  (ant.)  V.  Pa- 
juela, mecha  para  accender. 

Alguaquidero.  m.  (ant.)  O  que 
vende  mechas. 

Alguarin.  m.  (p.  Ar.)  Quarto 
para  deposito.  Celhda  ad 
utensilia  domus  concludenda: 

—  (2).  Ar.)  a  caixa  onde  cae  a 
farinha  que  sáe  da  mó.  Fari- 
na} receptacidum  in  pistrino. 

Alguarismo.  m.  (ant.)y.  Gua- 
rismo, (ant.)  V.  Algoritmo. 

Alguarto.  adj.  Y.  Alguno. 

Alguaza.  /.  (^j.  Ar.)  Couceira; 
gonzo,  macha  femea,  leme 
cíe  porta,  bisagra.  Cardo, 
inis. 

Alguazul.  m.  (bot.)  V.  Agua- 
zur. 

Alguese,  tw.  Berberís;  planta. 
V.  Agracejo. 

Alguien.  2J?-07^.  Alguém.  Ali- 
quis. 

Alguinalda.  /.  (ant.)  Y.  Guir- 
nalda. 

Alguinio,  m.  (ant.p.  Ar.)  Cesto 
vindimo. 

Algún,  pron.  ind.  Algum:  — 
tanto;  um  tanto.  Aliquan- 
tiim,  non  nihil. 

Algunamente.  adv.  m.  (ant.) 
De  algum  modo. 

Alguno,  adj.  (ant.)  Y.  Alguno. 

Alguno,  adj.  Algum,  alguém. 


ALH 

Aliqids.  Alguna   vez,    adv. 
alguma  vez. 

Algunt.  adj.  (ant.)  V.  Alguno. 

Alguzaka.  m.  pi.  (mil.  ant.) 
V.  Algazara. 

Alguzares.  m.  pi.  Espias  de 
campanha,  exploradores.íJa:- 
plorator,  oris. 

AlhÁbega.  /.  (p.  Mure.)  V.  Al- 
òahaca. 

Aliiabor.  m.  (astr.)  Alhabor; 
nome  arábico  da  estrella  Si- 
rio. 

Alhacena.  /.  V.  Alacena. 

Alhackan.  m.  V.  Alacrán. 

Alhacranera.  /.  V.  Alacra- 
nera. 

Alhadida.  (chim.)  Oxydo  de 
cobre.  Cujirum  vel  ws  iis- 
tum. 

Alhafia.  /.  (ant.  fam.)  V.  Ala- 
fia. 

Alhagar.  a.  V.  Halagar. 

Alhageme.  m.  (ant.)  Barbeiro. 
V.  Alfajeme. 

Alhago.  m.  V.  Halago. 

Alhaite.  m.  (ant.)  Joia.  V. 
Joyel  ou  Joya. 

Alhaja.  /.  Alfaia.  Id  omne 
quod  piretiosum  tst,  et  orna- 
menti,  fortasse  etiam  supcl- 
lectüis  7iomine  continetur:  — 
(ant.)  cahedaX.  Alhaja  que  tie- 
ne boca,  ninguno  la  toca 
(rí/.^; ninguém  gosta  de  cou- 
sa que  lhe  dê  gasto.  Qums- 
ttiosiim  ijigmis  nemo  appe- 
tit.  Buena  alhaja;  boa  pe- 
ça. Non  magno  pretio  pcr- 
midandus. 

Alhajar,  a.  Mobilar  com  al- 
faias ou  moveis.  Pretiosâ 
supellectile  ornare,  jxirare. 

Alhají.  to.  (bot.)  Alhagí  ou 
Agal ;  arbusto  da  familia  das 
leguminosas. 

Alhajieas.  adj.  f. pi.  (bot.)F\a.n- 
tas  leguminosas  do  genero 
aguí. 

Alhajix.  m.  (ant.)  Bebida  feita 
com  as  folhas  do  cânhamo. 

Alhajoz.  to.  (astr.)  V.  Alhayot. 

Alhajuela.  /.  dim.  de  Alhaja. 

Alhalme.  to.  (ant.)  Túnica 
curta  dos  mouros. 

Alhama.  /.  (ant.)  V.  Aljama^ 
banho  quente. 

Alhamar.   m.   (ant.)    Cobertor 

encarnado. 
Alhame.  m.  (ant.)  Y .  Alambre : 

—  V.  Velo. 
Aluamega.  /.  V.  Ga7narza. 
Alhamel.  to.  Besta  de  carga. 
Jumentum  sarcinarium:  — 


ALH 

arrieiro.  Agaso  vicinice  de- 
serviens. 

Alhamería./.  (ant.)  Panno  para 
véu  e  túnica  de  mulher. 

Alhandal.  m.  (pharm.)  Colo- 
quintida;  planta  amargosa 
que  serve  para  purgante. 
Colocynthis,  idis:  —  V.  Co- 
loquintida,  fructo. 

Alhandaque.  to.  (aid.)  V.  Ca- 
nada. 

Alhania./.  V.  Alcoba:  —  (ant.) 
especie  de  colchãosinho:  — 
(ant.)  V.  Alacena. 

Alhaonarse.  r.  (ant.)  V.  Dete- 
nerse, deter-se. 

Alhaqueque.  to.  (a7it.)  Remi- 
dor  de  captivos. 

Alhaql'Í.  to.  (ant.)  V.  Alfaqui. 

Alhaquin.  to.  (ant.)  Tecedor. 

Alharaca.  /.  Demonstração 
ruidosa.  Clamor,  vociferatio 
ex  levi  causa. 

Alharaquiento,  ta.  adj.  Exa- 
gerado; que  faz  gi-ande  de- 
monstração por  pouca  cou- 
sa. Temeré  clamitans. 

Alhareme.  to.  (ant.)  Alfareme ; 
touca  com  que  se  cobria  a 
cabeça.  V.  Alfareme. 

Aliiargama.  /.  Arruda  silves- 
tre. V.  Gamarza. 

Aluavara.  /.  (ant.)  Direito  que 
se  pagava  para  ter  atafona. 

Alhayot.  to.  (astr.)  Alhayot; 
estrella  da  constellaçào  do 
Cocheiro. 

Alhelca  ou  Alhelga.  /.  (ant.) 
Argola,  azclha:  —  separa- 
ção entre  os  dentes. 

Alhelí,  to.  Goiveiro;  planta 
crucifera.  V.  Alelí. 

Alhelme.  to.  (ant.)  \ .  Alhalme. 

Alheltjt.  to.  (bot.  ant.)  V.  Ro- 
ble. 

Alheña.  /.  (bot.)  Alfeneiro ;  ar- 
busto da  familia  das  jasmi- 
neas  e  da  decaudria  mono- 
gynia  de  Linneo.  Latisonia 
inermis.  V.  Azumbar,  duril- 
lo: —  flor  de  alfeneiro.  Li- 
gustrvjm,  i:  -^  pó  de  alfenei- 
ro ;  é  feito  das  folhas  do  mes- 
mo arbusto.  Ligustrimis  pul- 
vis:  —  molestia  das  espigas. 
V.  Roya  ou  tizón:  Molido 
como  una  alheña  ou  hecho 
alheña;  moído  de  cansaço. 
Valde  lassus,  defatigatus. 

Alheñar,  a.  Tingir  com  pó  de 
alíeneho.  Ligustrinis  ptdvis- 
culis  fucare:  ■ —  r.  (ant.)  tin- 
gir-se.  V.  Arroyarse. 
Alherce.  to.  (bot.)  V.  Alerce. 


ALI 


99 


Alho.  to.  Pau  para  moer  arroz 
nas  Filippinas:  —  peixe  do 
mar  das  Filippinas. 

Alhócigo,  (bot.  ant.)  Pista- 
cheiro.  V.  Alfónsigo. 

Alhoja.  /.  (zool.)  Especie  de 
Calhandra.  V.  Alondra. 

Alholí,  Alholia.  to.  (ant.)  V. 
Alfolí. 

Alholva.  /.  Feno  grego  ou  al- 
forva,  planta  da  familia 
das  leguminosas  papilona- 
ceas.  Trigonella,  fcenum 
grcecmn:  —  alforva,  semente 
da  mesma  planta. 

Alholla.  /.  (ant.)  Y.  Alfolla, 

Alhombra.  /.  (a?it.)  Alfombra. 
V.  Alfombra:  —  (med.  ant.) 
en^crmidaáe.Y .  Alfombrilla. 

Alhombrar.  «.  (a7it.)  Y.  Alfom- 
brar. 

Alhombrero.  to.  (ajit.)  Y.  Al- 
fombrero. 

Alhoncego.  to.  (bot.)  Y.  Alfón- 
sigo. 

Albóndiga.  /.  Armazém,  cel- 
leiro.  JEdes  publicce  merca- 
turas  frumentarios  exercen- 
do. 

Alhondiguero.  to.  Guarda  do 
celleiro  publico.  Horrei  pu- 
blici  custos. 

Alhonsigo.  m.  (ant.  bot.)  Y.  Al- 
foiisigo. 

Alhonsol.  to.  (bot.)  Cebolla  al- 
barrã. 

Alhorí,  Alhoriz.  to.  (ant.)  Y. 
Alfolí. 

Alhorma.  /.  Campo  militar  do3 
mouros.   Maurorum  castra. 

Alhorre,  m.  Humor  negro; 
molestia  das  creanças  recem- 
nascidas.  Meconium,  excre- 
menta prima  ab  infantibus 
emissa.  Yo  te  curaré  el  ahor- 
re (fam.);  eu  te  ensinarei. 
Vapulabis. 

Alhorza.  /.  (ant.)  Y.  Alforza. 

Alhósigo,  Alhostigo.  /.  (ant., 
bot.)  Y .  Alfónsigo. 

Alhoz.  to.  (ant.)  Y.  Alfoz. 

Alhucema./.  V.  Espieglo,  plan- 
ta e  flor. 

Alhumajo,  to.  Folhas  de  pi- 
nheiro. Pini  folia. 

Alhurrea,  Alhurreca./,  (ant.) 
Escuma  salgada,  algodão  da 
canna. 

Alí.  ???.  Tres  cartas  iguaes  no 
numero  e  na  figura.  Sors 
qua'dam  in  chartarum  ludo. 

Aliabierto,  ta.  adj.  De  azas 
abertas.  Alis  patcns. 

Aliaca.  /.  (ant.)  Y.  Ictericia. 


100 


ALI 


Aliacán,  m.  Ictericia;  tericia, 
clilorosis,  fluxo  branco.  lete- 
ricus  morbiis. 

Aliacanado,  da.  adj.  Icteri- 
ciado; que  padece  de  icteri- 
cia. Ictericus,  a,  um. 

Aliáceo,  aclj.  (bot.)  Alliaeeo, 
parecido  com  o  alho :  —  adj. 
2^1.  alliaceas,  tribu  de  plantas 
liliáceas. 

Aliacuan.  m.  (med.  anl.)  V. 
Ictericia  ou  Aliacán. 

Aliado,  da.  adj.  Alliado,  fede- 
rado ou  confederado.  Fcede- 
ratus,  a,  um. 

Aliaga.  /.  Junco,  tojo,  giesta, 
jjlanta  leguminosa  de  folhas 
pequenas  e  flores  amarella- 
das.  Ulex,  icis. 

Aliagak.  111.  Juncal;  logar  plan- 
tado de  juncos.  Locus  ulici- 
bus  f requerís. 

Alialí.  (gemi.)  Genio. 

Aliama.  /.  (ant.)  V.  Aljama. 

Aliana./.  (ant.)  Relógio  do  sol. 

Alianza.  /.  Alliança;  confede- 
ração. Foedus,  us:  —  allian- 
ça, pacto,  convenção.  Pa- 
ctum,  conventio:  ■ — ■  alliança, 
connexão ;  parentesco.  J._^7iz- 
tas,  consanguinitas. 

Alianzarse.  r.(ant.)Y.  Aliarse. 

Aliara.  /.  Chifre  de  boi,  ser- 
vindo de  vasilha.  Vas  cor- 
neum.  V.  Cuerna. 

Aliaria.  /.  Alliaria,  escordio; 

planta  crucifera  com  folhas 

cordiformes  e  flores  brancas 

e  pequenas;  tem  cheiro  de 

.  alho.  Erysimum  alliaria. 

Aliarse,  r.  Alliar-se;  unir-se. 
Inire  foedus,  consociari:  — 
colligar-se;  associar-se.  So- 
ciari. 

Alias.  adv.  Alias;  de  outra 
guisa,  de  outra  sorte,  diver- 
samente. Alias,  alio  nomine. 

Aliat.  m.  (astr)  Aliath ;  nome 
da  primeira  estrella  da  cau- 
da da  Ursa  Maior. 

Aliates.  m.(myth)  Aliates,  pae 
de  Creso  e  rei  de  Lydia. 

Alibamt3an.  m.  (bot)  Alibam- 
ban;  arvore  das  Filippinas, 
cuja  folha  serve  para  tempe- 
rar a  comida. 

Alibania. /.  (comm.)  Alibania; 
jianno  de  algodão  das  índias 
urientaes. 
AniiERTiA.  /.  (bot)  Alihertia, 
plantas  rubiáceas  da  Guiana 
franceza.  , 

Alibi.  m.  (jur)  Alibi;  em  ou- 
tra parte;   provar   o  accu- 


ALI 

sado  que  se  achava  distante 
do  logar  em  que  se  commet- 
teu  o  crime. 

Alibilidad.  /.  (i)hys.)  Alibili- 
dade;  propriedade  nutritiva. 

Alible.  ad;j.  (x>^íys)  Alibile; 
o  que  é  capaz  de  nutrir  ou 
alimentar. 

Alibok.  m.  (bot)  Alibou;  ge- 
nero de  plantas  herbáceas 
da  America. 

Alibour.  (chim.)  V.  Agua  de 
Alibour. 

Alibufier.  m.  (chim.  ant)  V. 
Estoraque. 

Aliga.  /.  dim.  de  Ala.  Azinha. 

Alica.  /.  Alica;  bebida  dos  ro- 
manos. Pitrgatorium  ex  ali- 
ca pulmentum:  —  especie 
de  trigo.  Alica,  ce. 

Alicaído,  da.  adj.  De  azas  aba- 
tidas. iJcmissus  alis:  —  (fig. 
fam.)  fraco,  abatido.  Graci- 
lis:  - —  desafortunado.  Viri- 
bus  aid  fortuna  dejectus. 

Alicántara.  /.  Alicántara;  la- 
garticha,  cuja  mordedura  é 
mortal.  Lacerta  geko. 

Alicante,  m.  Especie  de  co- 
bra. 

Alicantina.  /.  (fam)  Alican- 
tina, astucia,  treta.  Vers-ii- 
tia,  calliditas. 

Alicantino,  na.  adj.  Alicanti- 
no ;  natural  de  Alicante,  ci- 
dade de  Hespanha.  Illicia- 
niis,  a,  um. 

Alicatado,  m.  Forro  de  azule- 
jos. Pictis  latercnlis  ornatns. 

Alicates,  m.  ])l.  Alicate ;  pinça 
para  trabalhar  em  metaes. 
Parva  forseps. 

Alicbangon.  m.  Alicbangon ; 
planta  de  folhas  alternas, 
A-ellosas  e  ovadas ;  é  boa  para 
alliviar*  as  molestias  dos 
olhos. 

Aliceles.  m.  (chim.  ant.jY.  Al- 
citeles. 

Alicer,  m.  (ant)  V.  Alizar. 

Alices.  /.  pi.  Alices;  manchas 
que  apparecem  antes  das  be- 
xigas. 

Aliciente,  adj.  Attractivo ;  in- 
centivo, causa,  motor.  Inci- 
tamentum,  invitamentum:  — 
m.  engodo. 
Alicionar.  a.  (ant.)  Leccionai". 

V.  Aleccionar. 
Alicon.  m.  Alicon;  séptimo  céu 
dos  mahometanos,  para  onde 
o  anjo  Azael  conduz  as  al- 
mas dos  justos. 
Aliconda.  /.  (bot.)  Aliconda; 


ALI 

arvore  da  Nigi'icia,  cuja  fru- 
cta  ó  parecida  com  o  coco. 

Alicornio.  m.  (zool)  Alicorne, 
alicornio  ou  unicornio.V.  Si- 
noceronte. 

Alictera.  /.  (bot.)  Alictera; 
planta  da  America. 

Alicuanta,  adj.  (math.)  AH- 
quanta. 

Alicubcub.  m.  (prov.)  Laço 
para  apanhar  pássaros  no 
ninho. 

Alícula.  /.  Ali  cuia;  chlomy- 
de,  certa  túnica  romana. 

Alicularia./.(?»oí.J  Alicularia; 
genero  de  plantas  hepáticas. 

Alícuota,  adj.  Aliquota ;  quan- 
tidade que  se  contém  em  ou- 
tra um  certo  numero  de  ve- 
zes. 

Alicuta.  /.  (zool.)  Alicuya;  in- 
secto do  Perú  nocivo  ao 
gado. 

Alidada.  /.  (math.)  Alidadz; 
régua  móbil.  Regula  versa- 
tilis. 

Alidas.  adj.pl.  (Jiist)  Alidas; 
nome  dos  califas  cujo  chefe 
foi  Ali,  primo  e  gem'o  de 
Mafoma. 

Alido.  m.  (zool.)  Alydo;  ge- 
nero de  insectos  hemi^steros. 

Alidona./.  Alidona,  pedra  que 
se  acha  no  ventre  da  ando- 
rinha. Hirundinus  lápis. 

Alidra.  /.  (zool.)  Alidrás;  co- 
bra branca. 

Aliebruha.  /.  (bot.  ant)  V. 
Mandragora. 

Aliemini.  m.  (astr.)  Aliemini; 
nome  com  que  se  designa  a 
estrella  Syrio. 

Alienable,  adj.  Alienavel. 

Alienación./,  (ant.)  Alienação. 
V.  Enajenación. 

Alienar,  a.  (ant.)  Alienar:  — 
r.  (ant)  distrahir-se,  perder 
os  sentidos. 

Aliende.  adv.  (ant.)Y.  Allende. 

Alieníjena.  adj.  (ant.)  Estran- 
geiro. 

Aliento.  7H.  Anhélito,  hálito, 
alento,  respiração.  Halitus, 
respiratio :  —  m.  alento,  vi- 
gor, esforço,  valor.  Fortitu- 
do,  virtns.  De  un  aliento; 
de  um  sopro.  Uno  halitu,  in- 
cunctanter. 
Alier.  m.  (ant.  naut.)  Soldado 
de  marinha  que  defendia  o 
costado  das  galés.  Ad  navis 
latera  collocatus  miles:  — 
(ant.)  o  remeiro. 
Alifa.  m.  Canna  de  assucar 


ALI 

de  dois  amios  iiii  costa  de 
Malaga. 

Alifafe,  m.  Alifafe;  inchaço 
nas  curvas  dos  cavallos.  Tu- 
mor  aquosus  in  cruribus  ju- 
inentorum  eiiascens:  —  mo- 
lestia habitual.  Invaletuão, 
inis. 

Alifar.  a.  (Mure.)  Polir;  ali- 
8ar.  Perjjolire. 

Alifara.  (Ar.)  Patente;  me- 
renda que  costumam  ¡oagar 
os  artistas,  quando  sào  ad- 
mittidos  em  alguma  officina. 
Convivhim,  merenda. 

Alífero,  ra.  aâj.  Alígero,  cjue 
tem  azas. 

Aliforme,  aãj.  Aliforme,  que 
tem  forma  de  azas. 

Aligación.  /.  (lihys.)  Liga  de 
metaes.  Alligatio,  annexio. 

Aligador,  m.  Alligator;  espe- 
cie de  crocodilo. 

íVligamiento.  m.  Ligamento; 
acção  de  ligar;  uniào,  junc- 
ção.  Annexio,  connexio. 

Aligar,  a.  Ligar;  atar.  Alli- 
cjare:  —  (fifh)  obrigar,  em- 
penhar. OhUf/are,  heneficiis 
devincere. 

Aligasin.  m.  (zool.)  Mugem  pe- 
queno. 

Alígato.  m.  (p.  Philip.)  Pau- 
la que  salta  envolta  em  fu- 
mo. 

Aligena.  /.  Aligena;  sobreno- 
me de  Venus. 

Aliger.  ?í2.  (ant.)  Copos  da  es- 
pada. 

Aligerado,  da.  (tdj.  Aligeira- 
do, alliviado,  alijado. 

Aligeramiento,  m.  AUivio;  de- 
sp.íogo.Allevatio,  exoneratio. 

Aligerar,  a.  Aligeirar,  alli- 
viar,  descarregar.  Exonera- 
re, levem  reddere:  —  miti- 
gar, applacar,  adoçar.  Lejii- 

'  re,  mitigare:  —  (mar.)  alli- 
jar,  descarregar:  —  abre- 
viar, accelerar.  Properare, 
festinare. 

Aligero,  ra.  adj.  (poet.)  Alige- 
ro, alado :  —  (fig.poet.)  veloz, 
ligeiro.   Aliger,  era,    ernm. 

Aligonero.  m.  V.  Almez. 

Aligonia.  /.  (min.)  Aligonia; 
reciprocidade  dos  ângulos 
de  um  crystal. 

Alígono.  adj.  ('??i¿n.J  Aligono; 
de  ângulos  recíprocos. 

Aliguí.  ?H.  (p. Philip.)  Gordura 
de  caranguejo. 

Aligustre,  m.  V.  Ligustro  oii 
Alheña. 

14 


ALI 

Alihon.  m.  (p.  Philip.)  V.  Sal- 
via. 

Alijador,  ra.  s.  Alijador.  Exo- 
nerator:  —  separador;  o  que 
separa  o  algodão  da  casca  e 
da  semente.  Qui  gossypion 
à  granis  jJiirgat. 

Alijar,  a.  Alijar  o  navio.  Exo- 
nerare:  —  separar  o  algo- 
dão da  casca  e  da  semente. 
Gossypjii  lanvginem  à  sem  ine 
divellere:  —  7n.  (agr.)  char- 
neca. Terra  inculta:  — [(ant.) 
V.  Ejido. 

Alijarar,  o.  Dividir  os  ter- 
renos incultos  para  os  sur- 
ribar.  Agros  incidtos  divide- 
re,  ut  excolaãiur. 

Alijarero,  m.  O  que  cultiva 
uma  charneca.  Cultor  in- 
arati  agri. 

Alijariego,  GA.  adj.  Perten- 
cente á  charneca. 

Alijerador.  adj.  AHgeirador. 

Alijeramiento.  m.  V.  Alige- 
ramiento. 

Alijerar.  a.  Aligeirar;  abre- 
viar. 

Alíjero,  ra.  adj.  Aligero;  ve- 
loz: —  ^jZ.  (myth.)  alígeros; 
sobrenome  dos  deuses  ala- 
dos, como  Mercurio,  os  Amo- 
res, etc. 

Alijo.  m.  Alijamento  de  na- 
vio. Exoneratio,  onis:  — 
forzado  (naut.);  alijamento 
obrigado;  alijar  acarga^íor 
causa  de  temporal. 

x\lilaila.  /.  (fam.)  V.  Lilaila. 

Alilat.  (myth.)  Alilat;  nome 
sob  o  qual  os  árabes  ado- 
ravam a  lua. 

Alilaya.  /.  Qj.  Cuha.)  Escusa 
frivola.  V.  lÂlaikC. 

Alilis.  m.  (p.  Philip>.)  Mel 
para  temperos. 

Alilitan.  m.  (boi.)  Alilitan; 
planta  trepadeira  cujas  fo- 
lhas servem  para  curar  a  in- 
chação. 

Alilongo.  adj.  (zool.)  Alilon- 
go,  amplijDenne;  que  tem  azas 
grandes  e  largas. 

Alilla.  /.  Barbatana  de  iieixe. 

Alimáceas.  /.  jü.  (bot.)  Ali- 
maceas;  familia  de  plantas 
da  classe  das  monoperigy- 
neas,  de  folhas  pecioladas,  de 
flores  em  forma  de  espigas, 
e  com  cálix  de  seis  sépalos. 

Alimalia.  /.  (ant.)  Alimária, 
animal  quadrúpede.    • 

Alimango.  m. Caranguejo  mui- 
to grande. 


ALI  101 

Alimania.  /.  (ant.)  Animal ; 
besta. 

Alimanisco,  ca.  adj.  (ant.)  V. 
Alemanisco. 

Alimaña./,  (ant.)  Animal  qua- 
drúpede: — ■  pequeno  animal 
feroz  indómito  e  carniceiro. 
Fera,  bellua, bestia. 

Alimara.  /.  (ant.)  V.  Ahuma- 
da. 

Alimasag.  m.  Alimasag ;  ca- 
ranguejo pequeno  com  pin- 
tas azues  e  brancas. 

KLu.iÁ.YX.f.(p.Pliilip.)  Cabo  da 
lança. 

Alimbat.  to.  (pharm.  ant.)  Te- 
rebinthina  de  pinheiro. 

Alimboyoguin.  m.  (p.  Philip.) 
Gallo,  que  tem  os  pés  pardos 
e  asj  azas  salpicadas  de  ne- 

gTO. 

Alime.  m.  V.  Ulema. 

Alimentación.  /.  Alimentação. 
Alimcntorum  pi'cebitio. 

Alimentar,  a.  Alimentar,  nu- 
trir. Alere, poseeré :  —  r.  ali- 
meutar-se :  —  sustentar.  Ale- 
re, sustentare,  alimentaprce- 
bere. 

Alimentario,  m.  V.  Alimen' 
tista. 

Alimentício,  cia.  adj.  Alimen- 
ticio, substancial.  Alimenta- 
rius,  a,  um. 

Alimentista,  s.  Pensionario 
Alimentarius,  a,  um. 

Alimentividad.  /.  (phren.)  Ali- 
mentividade;  faculdade  in- 
stinctiva,  em  virtude  da  qual 
os  animacs  buscam  o  que 
lhes  convém  j^ara  sua  nutri- 
ção :  —  alimentividade ;  o 
órgão  correspondente  a  esta 
faculdade.  Os  phrenologos 
collocam-no  nas  fossas  zygo- 
maticas,  precisamente  debai- 
xo do  órgão  da  acquisi\ñdadc 
e  diante  do  da  destructivi- 
dade. 

Alimento,  m.  Alimento,  nutri- 
ção, sustentação.^lZ/me«í«í??, 
pahulum :  —  pasto  ;  o  que 
serve  para  manter  os  corpos 
insensíveis  que  necessitam 
de  mantimento  ou  substan- 
cia, como  o  fogo,  os  A^egctaes, 
etc.  Pabuhim : — (fig.)  fomen- 
to; applica-se  á  s  cousa  s  incor- 
póreas, como  ás  virtudes,  vi- 
cios, paixões  e  aíFectos  da  al- 
ma. Eomentum,  i:  —  pensão 
que  dá  o  ¡jae  aos  filhos;  os 
possuidores  de  morgados  a 
seus  irmãos,  ou  ao  parente 


102 


ALI 


que  é  immediato  successor. 
Alimenta,  orum. 

Alimentoso,  sa.  adj.  Alimen- 
toso, nutritivo.  Ntdritorius, 
a,  um. 

Alimestae-baschi.  m.  Alimes- 
tar-baschi;  nome  que  se  dá 
na  Turquia  ao  oíficial  encar- 
regado de  guardar  as  tendas 
e  pavilhões  do  sultão. 

Alimnia.  /.  (hot.)  Alimnia; 
planta  da  familia  das  com- 
pósitas: —  V.  Polimnia. 

AxiMo.  ni.  (hot.)  Alimo;  arvore 
parecida  com  a  oliveira,  que 
cresce  á  borda  do  mar  entre 
as  rochas.  V.  Orgaza,  plan- 
ta: —  (zool.)  alimo;  genero 
de  crustáceos  estomapodos, 
que  se  acham  nos  mares  de 
África,  das  Indias  c  da  Nova 
Hollauda. 

Alimoche,  m.  (zool.)  Alimoche; 
abutre  de  cabeça  branca. 

Alimoranin.  m.  (p.  PMlvp.)  Ali- 
moranim ;  cobra  grande. 

Alimósina  ou  Alimosna./.  (ant.) 
Esmola.  V.  Limosna. 

Alimosnar.  a.  (ant.)  Esmolar. 
V.  Dar  limosna. 

Alimpiadamente.  adv.  (ant.) 
Limpamente.  V.  Limpia- 
mente. 

Alimpiadero.  m.  (ant.)  Limpa- 
douro ;  logar  por  onde  se  lim- 
pa alguma  cousa. 

Alimpiador,  ra.  s.  (ant.)  V. 
Limpiador. 

Alimpiaduea.  /.  (ant.)  V.  Lim- 
piadura. 

Alimpiamiento.  m.  (ant.)  Alim- 
pamento,  alimpadura. 

Alimpiau.  a.  (ant.)  V.  Lim- 
piar. 

AtiMFiATivo,vA.o(í/.(a?íí.JAlim- 
pativo ;  o  que  é  próprio  para 
alimpar  alguma  cousa. 

Alindadamente,  adv.  (ant.)  V. 
Lindamente. 

Alindado,  da.  adj.  (ant.)  Alin- 
dado ;  lindo.  V.  Lindo. 

Alindar,  a.  Limitar;  determi- 
nar os  confins  de  urna  her- 
dade. Terminare  fines  agro- 
rmn:  —  (ant.)  alindar;  fa- 
zer lindo :  —  alindar,  aper- 
feiçoar: —  71.  Y.  Lindar. 

Alinde,  m.  (ant.)  Aço  de  espe- 
lho. 

Alineación.  /.  Alinhamento. 

Alinear,  a.  Alinhar.  Hecto  or- 
dine  collocare,  disponer e. 

Alingaongao.  m.  (p.  Philip.) 
AlÍDgaongao;  mosquito  que 


ALI 

se  cria  junto  ás  cubas  de 
vinhos  azedos. 

Alixsanay.  m.  (bol.)  Alinsanay ; 
plátano  silvestre  que  cresce 
nas  Philiíjpinas. 

Aliñadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Aliñado.  Alinliadissimo.  Or- 
7iatissimiis,  politissimiis ,  ele- 
gantissimus. 

Aliñador,  ora.  Alinhador,  ade- 
recador.  Poliens,  ornans : 
—  (ant.)  administradoi-,  exe- 
cutor. 

Aliñamiento.?«.  (ant.)V.  Aliño. 

Aliñar,  a.  Alinhar,  adereçar, 
embellezar.  Or?iare.- — (ant.) 
dispor,  prevenir:  —  (ant.) 
governar,  administrar :  — 
guisar.  Condire. 

Aliño,  m.  Alinho,  ordem,  lim- 
peza. OrnatuSjUs:  ■ —  instru- 
mentos agrícolas:  —  alinho, 
disposição,  apparato.  ApjM- 
ratns,  tis. 

Aliñoso,  sa.  adj.  (ant.)  Adere- 
çado, disposto :  —  (ant.)  cui- 
dadoso, applicado. 

Aliocab.  «z.fc/i/ín.jAliocab;  hy- 
droehlorato  de  ammoniaco. 

Alioj.  m.  (ant.)  V.  Mármol. 

Ali-oli.  m.  (prov.)  Ã\i-o\\\  mo- 
lho que  se  faz,  machucando 
alho  misturado  com  azeite, 
até  formar  urna  niassa  pa- 
recida com  um  bolo  de  man- 
teiga. 

Alionia.  /.  Çoot.)  Alionia ;  ge- 
nero de  plantas  nictagineas, 
a  que  serve  de  tj'po  a  alio- 
nia violácea.  Deu-se-lhe  este 
nome  cm  honra  do  botánico 
Alioni. 

Alionin.  m.  Melharuco  azul ; 
pássaro  de  umas  tres  poUe- 
gadas  de  comprido,  com  o 
corpo  pardo,  as  azas  azues  es- 
caras, com  as  bordas  das  pen- 
nas  exteriores  brancas  e  a 
cabeça  azul  e  malhada  de 
branco.  Parus  coTuleus. 

Alionise.  m.  Aliouise  ;  ave. 

Alioprosallos.  adj.  (mytJi.) 
Alioprosallos ;  significa  in- 
constante. Davam  este  nome 
a  Marte,  como  deus  commum 
de  dois  exércitos  inimigos,  fa- 
vorecendo ora  um,  ora  outro. 

Aliot.  m.  (astr.)  Alioth;  uma 
das  estrellas  da  ursa  maior, 
que  serve  para  conhecer  a 
altura  do  polo. 

Aliox.  m.  (min.  ant.)  V.  Már- 
mol. 

Aliparó.  m.  (hot.)  Alipai'ó ;  ar- 


ALI 

vore  espinhosa  de  sete  a  oito 
varas  de  altura,  e  de  madei- 
ra duríssima,  que  cresce  nas 
Philippinas,  e  serve  aos  in- 
dígenas para  pilares  de  suas 
casas.  A  sombra  d' esta  ar- 
vore é  i^rejudicial,  e  seu  tron- 
co deita  um  sueco  lácteo. 

Alípede,  adj.  (poet.)  Alipede; 
que  tem  azas  nos  pés.  Alipes, 
edis:  —  (zool.)  alipede,  ani- 
niaes  de  patas  membranosas, 
como  as  dos  morcegos. 

Alípeno,  na.  adj.  (med  .ant.)  Ali- 
penno;  qualiíicam-se  assim 
todas  as  substancias  medici- 
naes  seccas  c  sem  goi-dura, 
destinadas  ás  applicaçòes 
externas. 

Alipí.  adj.  (germ.)  V.  Limpio. 

Alipiar.  a.  (germ.)Y.  Limpiar. 

Alipio,  a.  adj.  (germ.)  V.  Lim- 
pio. 

Alipo.  m.  Alypo;  genero  de 
jilantas  globulares. 

Alipta,  Alipte  ou  Alipto.  s. 
(ant.)  Alipte ;  o  que  untava 
com  azeite  ou  perfumes  os 
atliletas,  os  enfermos  ou  os 
que  se  banhavam. 

Alipterio.  m.  (ant.)  Alipterio; 
sala  onde  se  perfumavam  os 
que  saíam  do  banho:  — -  si- 
tio onde  se  untaA'am  com 
azeite  os  athletas. 

Alíptica./.  (ant.)  Aliptica;  arte 
de  untar  o  corpo  com  certas 
substancias  para  manter  a 
sua^^dade  e  brandura  da 
pelle  e  a  saúde. 

Aliquebrado.  ací/.Aliquebrado ; 
com  as  azas  quebradas.  Fra- 
ctis,  confractís  alis:  —  (fiff-) 
enfraquecido.  Fractus  ani- 
mo, morbo,  labore,  etc. 

Aliquebrar,  n.  Caçar  patos  bra- 
vos ou  adens :  —  a.  caçar, 
quebrando  as  azas  a  uma  ave 
de  rapina. 

Aliquidar.  a.  (ant.)  Liquidar, 
aclarar.  Examinare,  discu- 
tere. 

Aliron.  m.  (prov.)  V.  Alon. 

AuROTio.  m.  (myth.)  Alirotio  ; 
filho  de  Nejjtuno,  que  se  fe- 
riu mortalmente  ao  cortar  as 
oliveiras  dos  arredores  de 
Athenas,  consagradas  a  Mi- 
nerva, por  quem  seu  pae  ha- 
via sido  veucido. 

Alisa.  /.  (hot.)  O  fructo  do 
amieiro;  come-se  em  alguns 
logares  de  França,  e  empre- 
ga-sc  ás  vezes  contra  a  diar- 


ALI 

rh«a:  —  (myth.)  Alisa;  fonte 
da,  Arcadia,  que  tinha  a  pro- 
priedade de  curar  as  morde- 
duras dos  cães  damnados. 
Amsadok,  EA.  «.Alisador  ou  poli- 
dor ;  o  que  alisa.  Politor,  oris : 
—  alisador;  instrumento  de 
encadernador:  —  pá;  instru- 
mento de  cerieiro.  Ferramen- 
tvm  fabrile  que  poliimtnr  can- 
deia}. 
Alisadura.  /.Alisadura,  bruñi- 
dura, polidura ;  acção  de  polir 
ou  alisar,  rolitio,  onis :  —  ca- 
vacos, estilhaços,  que  ficam 
da  madeira  ou  pedra  (|ue  se 
alisou.  Se.gvicn,  assvkr,  ra- 
mentum. 
Alisamiento.  m.  V.  Alisadura, 

acção  de  alisar. 
Alisak.  a.  Alisar;  brunir.  Per- 
polire,  Icevifjare :  —  m.  amial ; 
logar  jilantado  de  amieiros. 
Locus  alnis  consitus. 
Aliseda.  /.  Amial ;  sitio  plan- 
tado de  amieiros.  V.  Alisar, 
Lncns  alnis  consitvs. 
Aliselminto.  m.  (zool.)  Alysel- 
minto;  genero  de  tenia,  sem 
tromba  uem  coroa  de  presas, 
de  massa  encephalica,  mui 
perceptível  c  provida  de  qua- 
tro chupadores  profundos. 
Alíseos,  adj.  x>l-  (phys.)  V.  Ali- 
sios. 
Alisferia.  /.  (hof.)  Alyspheria  ; 

planta,  especie  de  liclion. 
Alísia./,  (zool.)  Alysia;  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
hymenopteros,  familia  dos 
ichneumonides. 
Alisicarpo.  m.  (hot.)  Alysiear- 
po;  genero  de  plantas  legu- 
minosas, sub^ordem  das  pa- 
pilionaceas,  que  comprehen- 
de  dezenovc  especies  próprias 
das  regiões  inter-tropicaes 
do  antigo  continente. 
Alisidio.  m.  (Jjot.)  Alysidio;  ge- 
nero dccogumellos,  cujo  typo 
é  o  alysidio  aleonado  ou  ful- 
vo, que  se  acha  no  tronco  apo- 
drecido dos  salgueiros,  e  cu- 
jos filamentos  são  rectos,  sim- 
ples, transparentes  e  articu- 
lados. Persoon  reuniu  este 
genero  ao  acrosporo. 
ALisÍNEO,NEA.a(f/.('èo!'.)Alysinio; 
diz-se  da  planta  parecida  com 
o  al3^son:  — /.^^.  alysineas; 
tribu  de  plantas  estabeleci- 
da por  De-Candolle  na  fa- 
milia das  cruciferas. 
Alísio.  ?m.  (hot.)  Alysio ;  gene- 


ALI 

ro  inonotypo  da  família  das 
ficcas,  creado  pelo  botânico 
sueco  Agaixlh  para  uma  es- 
pecie de  alga  do  Brazil :  — 
(myth.)  Alysio;  nome  grego 
de  Júpiter  e  Baccho. 

Alísios,  m.  pi.  Alisios;  ventos 
de  éste,  que  reinam  entre  os 
trópicos. 

Alisma./.  (hot.)  A  lisma ;  planta. 
Alisma,  ce. 

Alismaceo,  cea.  adj.  Alismaceo ; 
parecido  com  a  alisma. 

Alismo.  m.  (meã.)  Inquietação, 
anciedade;  perturbação  do 
animo. 

AliskÓideas.  /.  pi.  Alismoi- 
deas;  nome  dado  por  Vente- 
nat  em  seu  Quadro  do  reino 
vegetal  aumafamiliade  plan- 
tas que  formou,  sejjarando  da 
familia  dos  juncos  de  Jussieu 
os  géneros  desprovidos  de  en- 
dospermo;  mas,  sendo  estes 
géneros  mais  bem  estudados 
por  Richard,  vieram  depois 
a  constituir  tres  familias  dis- 
tinctas :  as  alismaceas,  as  bu- 
tumaceas  e  as  juncagineas. 

Alismorqüis.  m.  (hot.)  Alismor- 
chis;  typo  do  genero  centro- 
sia  ou  calanta,  na  familia  das 
orchideas. 

Aliso.  m.  V.  Ahediã,  arvore: 

—  alyso;  planta  da  altura 
de  tres  pés,  e  cheia  de  ramos, 
com  as  folhas  brancas  ama- 
relladas  pelo  inverso,  semea- 
das de  picos;  suas  flores  são 
brancas.  O  fructo  é  uma  va- 
gem quasi  redonda. 

Alisoides.  adj.  (hot.)  Alysoide ; 
parecido  com  o  alyson. 

Alisóideo,  DEA.arf;.  (bot.)  A\j?,o\- 
deo;  parecido  com  o  alyso.  V. 
AUsineo. 

Alison.  m.  (hot.)  Alyson;  ge- 
nero de  plantas  cruciferas: 

—  (zool.)  alyson;  genero  de 
hymenopteros. 

Alisongeador.  s.  (ant.)  Lison- 
jeador, enganador. 

Alistado,  da.  adj.  Listrado.  Vir- 
gatus,  a,  um. 

Alistador,  ra.  adj.  Alistador. 
Annotafor,  iu  commentarium 
referens. 

Alistamiento,  m.  Alistamento. 
Adscriptio,  onis. 

Alitaptapa.  /.  (p.  Philip).)  V. 
Luciérnaga. 

Ai.í&TA-R.a.Ali^tãv.Aliquemcon- 
scrihere : — prevenir,  aprom- 
ptar,  apparelhar,  dispor.  Pa- 


ALI 


103 


rare,  prmp)arare,  in  prom- 
ptu  habere. 
Alitarca.  m.  (h.  ant.)  Ali- 
tarca;  nome  dado  pelos  na- 
turaes  da  Eolia  ao  chefe  dos 
mastigoforos. 
Alitarquia.  /.  (li.  ant.)  Ali- 
tarchia;  entre  os  eolios  o  em- 
prego de  alitarca. 
Alite.  m.  (zool.)  Alite;  genero 
de  reptis  batracios,  da  fa- 
milia dos  ranoideos,  com- 
muni  no  norte  de  Hespanha, 
assim  como  em  França,  Suis- 
sa  e  Allemanha.  Wagner  foi 
quem  estabeleceu  este  ge- 
nero, que  estava  comprehen- 
dido  entre  os  sapos,  do  qual 
diversifica  em  que  o  alite 
tem  dentes  na  mandíbula 
superior  e  no  paladar.  Sua 
voz,  que  se  faz  ouvir  fre- 
quentemente nas  formosas 
noites  do  verão,  assimilha-se 
ao  Som  de  uma  campainha 
de  Aàdro.  Chama-se  vulgar- 
mente comadrón,  porque  ar- 
-recada  os  ovos  que  a  fêmea 
pôe  em  forma  de  rosario, 
adherc-os  a  seus  músculos, 
leva-os,  e  deposita-os  em  bu- 
racos subterrâneos,  onde  per- 
manecem até  seu  completo 
desenvolvimento;  depois  le- 
va-os á  agua  onde  se  abrem. 

Aliteración./.  Alliteiação ;  re- 
petição das  mesmas  letras 
e  das  mesmas  syllabas.  V. 
Paranomasia. 

Aliterio.  adj.  (myth.)  Aliterio; 
cognome  das  divindades  vin- 
gadoras. 

Alítero,  RA.  adj.  (myth.)  Alífe- 
ro; sobrenome  que  os  gregos 
deram  a  Júpiter  e  Ceres,  por- 
que durante  a  fome  impedi- 
ram que  os  moleiros  guar- 
dassem o  trigo  c  fizeram  com 
que  o  moessem  todo. 

Alitierno.  m.  (i)roi\)  V.  La- 
dierno. 

Alitospora.  m.  (bot.)  Alytos- 
porio;  genero  de  cogumel- 
los. 

Alitronco.  m.  (zool.)  Alitron- 
co;  segmento  posterior  do 
tronco  dos  insectos,  ao  qual 
se  une  o  abdomen  e  adhe- 
rem  as  patas  posteriores  e 
as  azas. 

Alitúrgico,  ca.  ad/j.  (ant.  rhet.) 
Aliturgico;  dizia-se  dos  dias 
em  que  a  igreja  catholica 
não  tinha  officio  próprio. 


104 


ALJ 


Alivas.  9«.  (zool.i}.  Fhilip.JY. 
Mono. 

Aliviadísimo,  ma.  culj.  sup.  de 
Aliviado.  Valdè  levatus. 

Aliviado,  A.  arfj.Alliviado  5  des- 
opprimido. 

Aliviador,  ra.  s.  Alliviador. 
Levans,  levamentum  i^"""^' 
bens,  exonerans: — (germ.) 
ajudante,  alliviador ;  ladrão 
que  recebe  o  furto  que  outro 
faz  e  foge  com  elle  para  que 
o  nao  apanhem. 

Aliviamiento.  m.  (ant.)  V.  Ali- 
vio. 

Alivianar,  a.  (ant.)  V.  Aliviar. 

Aliviar,  a.  Àlliviar.  Levare: 
—  el  paso  ;  retardar  o  passo. 
Properare,  decelerare  gra- 
dum. 

Aliviativo,  VA.  adj.  Lenitivo; 
que  é  capaz  de  produzir  al- 
gum allivio. 

Alivio,  m.  Allivio.  Lcvamen, 
inis : —  (Germ.)  i^rocurador. 

Alix.  /.  (bot.)  Alix ;  genero  de 
arbustos  da  familia  das  com- 
pósitas, reunido  ao  genero 
psyadia. 

Alixakes.  m.  pi.  V.  Alijares: 
— casa  de  campo  ou  de  re- 
creio. 

Alixia.  /.  (bot.)  Alyxia ;  gene- 
ro de  plantas  apocyneas. 

Alizace.  m.  (ant.)  Valia  para 
fundar  os  alicerces  de  algum 
edificio. 

Alizar,  m.  Forrar  de  azulejos. 

Alizari.  m.  Raiz  de  rubia  sec- 
ea  para  tingir  o  panno  de 
encarnado. 

AlizÁrico,  ca.  adj.  (chim.)  Ali- 
zarico ;  acido  um  tanto  fraco 
que  se  extrahe  da  alizarina. 

Alizarina./.  Alizarina;  mate- 
ria corante  encarnada  que 
se  extralie  da  rubia. 

Aljaba./.  Aljava;  caixa  larga 
em  cima  e  estreita  em  bai- 
xo, onde  se  mettiam  flechas, 
e  que  se  levava  pendurada 
aos  hombros:  ainda  se  con- 
serva em  algumas  nações. 
Pharetra,  ce. 

Aljabibe.  m.  (ant.)  V.  Ropave- 
jero. 

Aljacuan.  m.  (ant.)  V.  Púr- 
pura. 

Aljadrez.  m.  Xadrez;  grades 
de  pau  sobre  a  escotilha. 

Aljafana.  /.  V.  Aljofaina. 

Aljama./.  (ctní.J  Judiaria;  bair- 
ro de  judeus : — sjmagogados 
judeus.  Sinagogcíjudceorum. 


ALJ 

Aljamado.  m.  Habitante  do 
bairro  dos  judeus. 

x\ljami.  m.  (ant.)  O  que  falla- 
va  a  lingua  árabe  corrom- 
pida. 

Aljamía.  /.  (ant.)  Linguagem 
árabe  corrompida  que  falla- 
vam  os  mouros  de  Hespa- 
nha:  —  nome  que  os  mouros 
davam  á  lingua  castelhana. 
Hispana  lingua. 

Aljamiado,  da.  adj.  (ant.)  O  que 
fallava  a  lingua  árabe  cor- 
rompida. 

Aljarafe,  m.  (p.  And.)  Oli- 
val extenso.  —  (adm.  ant.) 
contribuição  que  se  pagava 
em  certos  pontos  da  Anda- 
luzia, e  consistia  na  dizima 
do  azeite,  da  azeitona  e  dos 
figos  que  entravam  no  po- 
voado. 

Aljaraz.  m.  (ant.)  Campainha 
ou  choca. 

Aljarfa  ou  Aljarfe.  /.  V.  Co- 
po,  parte  mais  espessa  da 
rede.  Retis  spissior  ptars. 

Aljebena. /.  (Murc.)N.  Aljo- 
faina. 

Aljebra.  m.  (math.)  Algebra; 
sciencia  que  considera  as 
quantidades  de  uma  manei- 
ra geral  e  indeterminada, 
servindo-se  para  rejiresen- 
ta-las  de  certos  signaes  e 
das  letras  do  alphabeto.  Es- 
ta sciencia  é  uma  das  partes 
l^rincipaes  das  mathemati- 
cas,  e  tem  por  objecto  o  co- 
nhecimento de  todas  as  leis 
possíveis  dos  números,  indç- 
liendentemente  dos  pheno- 
meuos  particulares  em  que 
algumas  d' aquellas  recebem 
uma  realisaçâo  concreta :  — 
algebra ;  o  tratado  da  mes- 
ma sciencia:  ^ — numérica  ou 
vulgar;  algebra  numericaou 
vulgar;  a  que  trata  de  re- 
solver questões  cujas  quan- 
tidades conhecidas  são  ex- 
pressas por  algarismos,  sen- 
do representadas  com  si- 
gnaes gcracs  só  as  desco- 
nhecidas:—  literal  ou  espe- 
ciosa; algebra  litter ai  ou  es- 
pecial, a  que  expressa  em 
termos  geraes  tanto  os  da- 
dos ou  quantidades  conhe- 
cidas, como  as  desconheci- 
das. Eso  para  él  es  aljebra 
(fr.  fig.  efam.);  isso  para  elle 
é  latim  ou  grego  ;usa-se  para 
dar  a  entender  que  uma  cou- 


ALJ 

sa  está  fora  do  alcance  de 
alguém:  —  (med.)  arte  de 
restituir  ao  seu  logar  os  os- 
sos deslocados. 

Aljebraicamente.  adv.  m.  Al- 
gebraicamente; de  uma  ma- 
neira algébrica. 

Aljebraico,  Aljébrico.  adj.  Al- 
gebraico, algébrico;  o  que 
l^ertence  á  algebra. 

Aljebrista.  m.  Algebrista;  o 
que  entende  de  algebra:  — 
algebrista,  o  que  habitual- 
mente se  occupa  em  resol- 
ver questões  algébricas. 

Aljebrizar.  n.  Algebrisar;  em- 
pregar com  demasiada  fre- 
quência as  formulas  algé- 
bricas em  conversações  ou 
escriptos. 

Aljecero,  ra.  s.  (prov.)  V.  Ye- 
sero. 

Aljedí.  m.  (asíroji.JAljedi;  no- 
me árabe  da  estrella  gamma 
de  Capricornio. 

Aljedrez.  m.  (ant.)  V.  Ajedrez. 

Aljedrezado,  da.  adj.  (naid.) 
V.  Bandera  aljedrezctda. 

Aljemifao.  m.  (a7it.)  V.  Mer- 
cero. 

Aljeneb  ou  Aljenibe.  m.  (as- 
tron.)  Algeneb;  estrella  de 
segunda  magnitude,  que 
forma  ¡jarte  da  constellação 
do  Pegaso,  e  está  indicada 
por  um  gamma  nos  catálo- 
gos. 

Aljeñique.  m.  (germ.)V. Fuen- 
te. 

Aljeeie.  m.  (chim.  ant.)  Cal 
viva. 

Aljerife.  m.  (ant.)  Algerife; 
rede  grande  para  pescar. 

Aljerífero.  m.  (ant.)  Algeri- 
feiro;  que  pesca  com  o  al- 
gerife. 

Aljeti.  m.  (astron.)  Algeti; 
nome  de  urna  estrella  que 
está  na  cabeça  da  constella- 
ção de  Hercules. 

Aljez._  «?.  Gesso  em  pedra. 
Gypiseus  lápis :  —  (Ar.)  V. 
Yeso. 

Aljezar,  m.  V.  Yesar. 

Aljezkria.  /.  V.  Yeceria. 

Aljezhro.  m..  (Ar.)Y.  Yesero. 

Aljezon.  m.  V.  Yesón. 

Aljiansa./.  (astron.)  Algiansa; 
nome  que  davam  os  árabes  á 
constellação  de  Orion,  a  qual 
representavam  ilebaixo  da 
figura  de  uma  mulher. 

Aljibe,  m.  Algibe;  cisterna. 
Cisterna,  ce. 


ALJ 

Aljibero.  m.  O  que  cuida  das 
cisternas.  Cisttrnarimi  cu- 
rator. 

Aljido.  adj.  (li.  nat.)  Álgido  5 
diz-se  das  plantas  e  animaes 
que  crescem  e  vivem  nos 
paizes  gelados  do  norte:  — 
álgido;  qualificação  que  se 
applica  a  certos  periodos  de 
varias  enfermidades,  em  que 
a  sensação  do  frio  é  muito 
intensa. 

Aljiebeli.  m.  (hot.)  V.  Alhur- 
raz. 

Aljimekar.  a.  (ant.)  V.  Acica- 
lar. 

Aljimierado,  da.  adj.  (ant.)  Bar- 
beado; enfeitado. 

Aljino,  na.  adj.  (zool.)  Algino; 
familia  de  zoopliytos.- 

Aljipí.  m.  (germ.)  V.  Aderezo. 

Aljiro.  m.  (zool.)  Algiro;  no- 
me dado  equivocadamente 
por  Cuvier  a  um  genero  de 
lagartos,  já  estabelecido  com 
o  nome  de  tropidosauro. 

Aljo.  m.  (ant.)  V.  Rosario. 

Aljofaina.  /.  Bacia  de  lavar. 
Polkihrum  fidile. 

Aljófar,  vi.  Aljôfar;  nome  que 
se  dá  ás  pérolas  de  figura 
irregular  e  commummente 
mais  pequenas.  Minutiores 
et  inmqnales  margaritas. 

Aljofarado,  da.  adj.  Aljofara- 
do; guarnecido  de  aljofares. 

Aljofarar,  a.  Aljofrar;  fazer 
alguma  cousa  similhante  ou 
jiarccida  ao  aljófar.  In  spe- 
cie.m  margarita'-  formare. 

Aljofía.  /.  (ant.)  V.  Aljofifa. 

Aljofiado,  da.  adj.  (And.)^. 
Aljofifado. 

Aljofifa.  /.  Esfregão;  panno 
de  lavar  a  casa.  Pannus  jJrt- 
vimerito  detergendo. 

Aljofifar,  a.  Esfregar.  Pavi- 
mentum  detergeré. 

Aljonje.  m.  (hot.)  Y.  Ajonje, 
planta  e  sueco  que  se  tira 
do  ajonje. 

Aljonjera. /.  (hot.)  Condrilla, 
chondrilha  ou  serralha;  ge- 
nero de  plantas  chicoraceas. 

Aljonjero.  m.  (bot.)  Carlina 
branca;  genero  de  plantas 
da  familia  das  synantherias. 

Aljonjolí,  m.  (bot.)  ÍSesamo; 
planta  cuja  tige  é  parecida 
com  a  do  milho  miudo. 

Aljok.  m.  Pedra  de  gesso.  La- 
pis  gypseus. 

Aljorca.  /.  V.  Ajorca. 

Aljosucha./.  (hot.)  Aljosucha; 


ALM 

planta  do  Perú,  que  dizem 
preservar  das  terçãs,  esfre- 
gando-a com  as  mãos  e  as- 
pirando-a depois. 

Aljuba.  /.  Aljuba;  vestido 
mourisco  que  usaram  tam- 
bém os  christàos  hespanhoes. 
Vestís  arahicoe  genus. 

Aljube,  m.  (ant.)  Aljube.  V. 
Cárcel. 

Aljumía.  /.  (ant.)  V.  Aljamía. 

Alkacid.  m.  (chim.  ant.)  Alka- 
cid ;  nome  dado  ao  cobre  oxy- 
dado,  e  ás  suas  diversas  pre- 
parações. 

Alkaert.  m.  (chim.  ant.)  Al- 
kaert;  dissolvente  univer- 
sal, em  cuja  busca  traba- 
lhavam ainda  os  chimicos 
do  scculo  xvm.  O  alkaert 
é  uma  chimera,  assim  como 
a  pedi'a  philosophal. 

Alkal.  m.  (chím.  ant.)  Alkal; 
carbonato  de  potassa. 

Alkala.  /.  (pharm.  ant.)  Al- 
kala;  enxúndia  de  gallinha. 

Alkalav.  ínt.  (híst.)  Alkalay ; 
grito  de  alegria  dos  kaints- 
chadales,  que  corresponde 
ao  alleluia  dos  christàos. 
Crêem  que  rcpetindo-o  tres 
vezes,  alcançam  o  agrado 
dos  tres  grandes  deuses  do 
universo. 

Alkali.  m.  (chím.)  V.  Alcali. 

Alkalid.  m.  (chím.  ant.)  Alka- 
lid;  pirite  de  cobre. 

Alkamelxtz.  m.  (astron.)  Alka- 
rneluz;  nome  dado  por  al- 
guns á  estrella  Arturo,  na 
constellaçào  do  Boieiro. 

Alkanna.  /.  (hot.)  V.  Baf oriza. 

Alkant.  m.  (chím.  ant.)  Y.  Azo- 
gue. 

AxKER.  m.  (zool.)  Alker;  espe- 
cie de  pinguim,  pássaro 
groenlandez  do  tamanho  do 
pato. 

Alkermes.  m.  (jiharm.)  Alker- 
mes.  V.  Alquermes. 

Alkibrie.  m.  (chim.  ant.)  Y. 
Azufre. 

Alkich.  m.  (híst.)  Alkich;  o 
rei!  acclamação  dos  ugires 
do  serralho  á  chegada  e  á 
partida  do  sultão. 

Alkitran.  m.  Alcatrão;  nome 
árabe  da  resina  que  distilla 
o  cedro  do  Líbano.  V.  Ce- 
drina. 

Alkool.  m.  (chim.)  Y.  Álcool. 

Alma.  /.  Alma;  principio  inte- 
rior das  operações  de  todo 
o  corpo  vivente.  Divide-se 


ALM 


105 


eni  vegetativa,  que  nutre  e 
faz  crescer  as  plantas;  em 
sensitiva,  que  dá  vida  e  sen- 
tido aos  animaes,  e  em  ra- 
cional, que  é  espiritual, 
immortal,  capaz  de  enten- 
der, discorrer,  e  informar  ao 
corpo  humano,  e  juntamente 
com  elle  constitue  a  essên- 
cia do  homem,  em  quem  con- 
correm também  o  sensitivo 
e  o  vegetativo.  Anímus,  ani- 
ma, mens: — (fig.)  viva  alma, 
o  homem;  e  assim  se  diz:  no 
parece  ni  se  ve  7m  alma  en 
la  plaza;  não  apparece  viva 
alma  na  praça.  Homo,  ali- 
quis:--(fig.)  o  que  dá  espi- 
rito, alento  e  força  a  alguma 
cousa;  v.g.,  el  amor  á  la  pa- 
tria es  el  alma  del  estado  ;  o 
amor  da  patria  é  alma  do 
estado.  Vigor,  rohur: — prin- 
cipal, substancia,  princijiio 
de  qualquer  cousa;  assim 
dizem:  vamos  al  alma  del 
negocio;  vamos  ao  principal 
do  negocio.  Peí  caput,  me- 
didla : — consciência ;  do  que 
obra  sem  temor  de  Deus 
e  com  malicia,  diz-se  com- 
mummente que  nao  tem  al- 
ma. Conscíentia,  ce:  —  o  que 
se  mette  no  concavo  de  al- 
gumas obras  de  pouca  con- 
sistencia para  dar-lhes  força 
e  solidez,  como  o  pau  que 
se  mette  nos  tocheiros  de 
metal  e  nas  varas  do  pallio 
que  são  de  i^rüt^.  Fulcimen- 
tuní  interius: — o  concavo 
da  peça  de  artilheria,  onde 
entram  a  bala  e  a  pólvora. 
Oris  diámetros  ín  tormentis 
hellicis:  —  nos  instrumen- 
tos de  corda  que  têem  ca- 
vallote,  como  a  rabeca,  o 
rabecão,  o  violão,  etc.,  o  pau 
que  se  mette  entre  as  duas 
tampas  para  que  se  mante- 
nham a  igual  distancia.  Ly- 
rm,  citharce  et  simílium  ful- 
cimentum  interius,  quo  snm- 
ma  et  ima  superficies  ínter 
se  firmíter  suffultos  sunt :  — 
viveza,  espirito,  força  e  ex- 
pressão; diz-se:  representar , 
pintar  con  alma;  represen- 
tar, pintar  com  expressão: 
este  verso,  este  retrato  tiene 
mucha  alma;  este  verso  tem 
muita  força,  este  retrato  tem 
muita  expressão.  Vis,  acu- 
men, virtus: — en  pena;  al- 


106 


ALM 


ma  penada-,  a  que  padece 
no  purgatoiúo.  Anima  in 
purgatorio  luens  peccato- 
ruinj)(£na8: — (fig.)o(\\\Q,  an- 
da só,  triste  c  melancholico. 
Homo  solitarius,  solivagns. 
Arrancarse  el  alma,  el  co- 
razón, las  entrañas,  etcj>ç 
dilacerar  a  alma,  o  cora- 
ção, as  entranhas,  etc.  (fig. 
fam.)  com  que  se  exagera 
a  dor  ou  a  commiseração 
que  se  tem  de  algum  succes- 
so  lastimoso.  Animiim  dolore 
atit  commiseratione  affici. 
Arrancársele  ci  uno  el  alma 
(fam.);  morrer  em  anclas. 
Anxie  moriri,  ex])írare.  Con 
el  alma  y  la  vida;  de  todo 
o  coração,  com  muito  gos- 
to, de  muito  boa  vontade. 
lÂbentissime.  Dar  el  alma 
ai  amigo;  entregar- se  a  um 
amigo ;  estar  disposto  de  to- 
do G  coração  a  favoreee-lo. 
Benecolo  animo  in  amicmn 
esse.  Darle  á  uno  el  alma, 
alguna  cosa;  dar  uma  pan- 
cada o  coração,  presentir. 
Animo  2^rcesagire.  Despedir 
el  alma,  el  espiriiu,  etc.; 
dar  o  ultimo  susjiiro,  mor- 
rer. Entregar  el  alma  ou  sn 
alma  ci  Dios;  dar  a  alma  a 
Deus,  exjjirar.  Animam  effla- 
re,  spiritum  Deo  reddere. 
Estar  con  el  alma  de  Gari- 
bay:  que  não  ata  nem  des- 
ata, estar  irresoluto.  Ani- 
mo inerti  et  stolido  prorsvs 
agere,  mdliits  affectüs  signa 
daré.  Estar  con,  ou  tener  el 
alma  entre  los  dientes;  tre- 
mer como  varas  verdes, 
(fam.)  com  que  se  explica  o 
grande  temor  que  alguém 
tem  e  que  o  põe  em  risco  de 
morrer.  VeJiementer  timere, 
pavere.  Estar  con  el  alma 
en  un  hilo;  estar  por  um  fio, 
agitar-se  com  temor  de  gra- 
ve risco  ou  trabalho.  Vehe- 
mentissime  angi.  Echar  ou 
echarse  el  ahna  atrcis  ou  á 
las  espaldas;  obríir  sem  tom 
nem  som,  obrar  sem  con- 
sciência. Ferdite,  fagitiose 
vivere:  animi  morsvs,  con- 
scientiam  sperne.re.  Reco- 
mendar el  alma;  recitar  o 
officio  da  agonia.  Morien- 
tis  2i'}'cces  recitare,  liendir 
el  alma  á  Dios;  entregar  a 
alma  a  Deus.  Animum  eMa- 


ALM 

re,  exspirarc.  Sacar  el  al- 
ma, el  corazón,  las  entra- 
ñas, los  tuétanos  á,  alguno 
(fig.);  tirar  a  alguém  até  o 
ultimo  real.  Fortunas  ali- 
cujus  absumere.  Sacar  el  al- 
ma de  pecado  á  alguno;  sa- 
car nabos  do  púcaro  sem  se 
escaldar,  fazer  com  que  al- 
guém diga  ou  pennitta  o  que 
não  queria.  Astute  ab  aliqiio 
cxforquere  quod  nollet.  Su 
alma  en  su  palma;  sua  al- 
ma, sua  palma,  rif.  em  que 
se  dá  a  entender  que  ¡Dres- 
cindim.os  das  acções  de  ou- 
trem, deixando  por  sua  con- 
ta o  bom  ou  mau  resultado 
d'ellas.  Sihi  imputet.  Tener 
el  alma  parada;  estar  i^as- 
mado,  fr.  em  que  se  dá  a 
entender  a  alguém  que  não 
discorre  nem  usíí  de  suas  fa- 
culdades no  que  deve.  Lierti 
animo  agere,  inerte  se  ge~ 
rere.  Tener  su  alma  en  su 
cuerpo  ou  en  sus  carnes  (fig.); 
ser  animado.  Libcrtatem  ha- 
bere.  Traer  el  alma  en  la 
boca;  estar  com  agua  pela 
barba.  Extremum  subiré  pe- 
rictdum. 

AxMACAEEO.  m.  Pescador  que 
usa  de  urna  maneira  parti- 
cular de  pescar  no  rio  de 
Sevilha.  Qui  ex  cymbtiki pis- 
catur. 

Almacanda.  /.  (chim.  ant.) 
Almacanda;  lithargyrio  de 
prata. 

Almacén,  m,.  Armazém.  Apo- 
theca,  ce:- —  deposito  de  muni- 
ções e  petrechos  de  guerra. 
Gastar  almacén,  ou  mucho  al- 
macén; gastar  a  rebotalho. 
Minutulis  et  inutilihus  orna- 
mentis  onustum  esse: — (fam.) 
deitar  palavras  ao  vento.  Ni- 
hil  nisi  verbadare,  ventisver- 
ba  perfundere. 

Almacenado,  da.  adj.  Armaze- 
nado. 

Almacenadoe.  m.  O  que  guarda 
em  armazém. 

ALMACENAGE.??i.Armazenagem  •, 
direito  que  se  paga  para  con- 
servar as  cousas-  em  um  de- 
posito ou  armazém.  Ajyothc- 
coi  conductas  merccs. 

Almacenamiento,  m.  Armaze- 
nagem ;  acção  de  armazenar. 

Almacenak.  a.  Armazenar; 
guardar  em  armazém.  Conge- 
rere,  in  apotheca  recondere. 


ALM 

Almacenero,  m.  Guarda  de  ar- 
mazém. Apothecai  custos,  cu- 
rator. 

Almacenista,  m.  Empregado 
em  armazém. 

Almaceno,  na.  adj.  V.  Amaceno. 

Almacería.  /.  Muro  de  taipa 
ou  de  pedra  secca. 

Almáciga.  /.  Almecega;  resina 
clara,  transparente,  quebra- 
diça, algum  tanto  aromática 
e  em  forma  de  lagrimas,  que 
se  tira  jjor  incisão  da  arvo- 
re chamada  aroeira.  Mas- 
tiche,  es:  —  viveiro  de  plan- 
tas. Seminarium,  ii. 

Almacigado,  da.  adj.  (p.  Cuba) 
Cor  de  cobre.  Diz-se  do  ca- 
vallo,  e  costuma  antepôr- 
se-llie  a  palavra  rosillo,  rosi- 
Iho. 

Almacigar,  a.  Perfumar  com 
almecega.  Mastiche  sufiire. 

Almacigo,  m.  Semente  de  ¡llan- 
tas nascidas  em  viveiro.  Con- 
gesta  semina,  qum  in  plan- 
tario concepta  sunt :  —  (ant.) 
V.  Lentisco. 

Almaciguero,  ka.  adj.  Que  par- 
ticipa da  resina  da  aroeira. 
Mastichinus,  a,  um. 

Almacraca  ó  Almacraqua.  /. 
(ant.)  Corda  feita  de  juncos 
ou  palma,  para  atar  as  caval- 
gaduras á  manjedoura. 

Almacharan.  m.  (bot.)  V.  Glau- 
cio. 

Almádana.  /.  Marreta;  mar- 
tello  para  quebrar  pedras. 
Mcdleus  ferreus  ad  duris- 
simci  qua^qtie  tundenda. 

Almadaneta.  /.  dim.  de  Alma- 
dana. 

Almadén,  m.  (ant.)  Almadén  ; 
mina:  logar  em  c{ue  se  acham 
metaes.  Metalli  fodina. 

Almádena./.  V.  Almádana. 

Almadeneta./.  dim.  de  Almá- 
dena. 

Almadía.  /.  Almadia,  piroga; 
especie  de  canoa  da  India. 
Fatis,  is:  —  (Ar.)  jangada. 

Almadiado,  da.  adj.  (ant.)  Es- 
tonteado. Applicava-se  á 
pessoa  que  padecia  de  ton- 
turas. 

Almadiero,  m.  Patrão  de  urna 
almadia.  Farra?  ratis  ductor. 

Almádina./.  V.  Almádana. 

Almadraba./  Almadrava ;  pes- 
ca do  atum  e  o  sitio  em  que 
ella  se  faz.  Thynnorum  pis- 
caria: —  almadrava,  rede 
para  pescar  atuns.  Thynna- 


ALM 

riwm  rete :  —  (ant.)  telhai ; 
logar  em  que  se  fabricam 
telhas  e  ladrilhos.  Lateritia 
officina:  —  de  tiro;  pesca 
de  atuns  feita  de  dia,  com 
redes  de  mão.  Cetaria  ma- 
nualibus  tantumretibusapta, 
accommoda. 

Almadrabero,  m.  Almadravei- 
ro ;  pescador  de  atuns.  Thy- 
narius,  piscator  cetarius :  — 
(a7it.)  V.  Tejero. 

Almadraque,  m.  (ant.)  Alma- 
draque :  cochim,  almofada  ou 
colchão. 

Almadraqueja./.  (ant.)  dim.  de 
Almadraque. 

Almadraqüeta.  f.  dim.  de  Al- 
madraque. 

Almadraviso.  adj.  (ant.)  V.  Al- 
madrabero. 

Almadreña./.  Tamanco,  sócco. 
Soccus,  calceus  intec/rh  ex  li- 
gno  fojctus. 

Almagacen.  m.  V.  Almacén. 

Almaganeta.  /.  V.  Almádana. 

Almagesto.  m.  (math.  ant.)  Al- 
magesto  (a  obra  grande,  me.i- 
tra);  collecção  de  observa- 
ções e  problemas  concernen- 
tes á  geometria  e  á  astrono- 
mia. 

Almagra./.  Almagra.  V.  Alma- 
gre. 

Almagral,  m.  Almagral ;  logar 
que  abunda  em  almagre. 

Almagrar,  a.  Almagrar;  tin- 
gir com  almagi-c.  Bubro  in- 
fieer't:  —  (chul.)  ferir  al- 
guém, derramar  sangue.  Vnl- 
neribus  cruentare. 

Almagre,  m.  Almagre ;  mescla 
natural  de  alumina  e  outras 
terras,  com  oxydo  vermelho 
de  ferro,  que  lhe  dá  mais  ou 
menos  côr  conforme  a  quan- 
tidade que  contém.  Oxydum 
rubrum  ferri. 

Almaizal,  m.  V.  Almaizar. 

Almaizar,  m.  Almaizar;  tou- 
cado de  garça  que  os  mou- 
ros trazem  por  gala.  Bica, 
calyptra. 

Almaizo.  m.  (ant.)  V.  Almez. 

Alma  JA.  /.  (ant.)  Direito  que 
se  pagava  em  Murcia  por  al- 
guns fructos  que  se  colhiam 
no  campo. 

Almajal,  m.  (ant.)  V.  Almar- 
jal: —  (bot.)  V.  Almajo. 

Almajar,  m.  Charco  á  beira- 
mar. 

Almajara.  /.  (agr.  prov.)  Ter- 
reno estercado.  Agripara  re- 


ALM 

centi  fimo  instructa :  —  (}}. 
Mure.  agr.)  viveiro  de  plan- 
tas, sementeira  de  arvores. 

Almajeste.  m.  (ant.)  V.  Alma- 
gesto. 

Almajo,  m.  Barrilha;  planta 
cujas  cinzas  produzem  a 
soda.  Herba  e  cujus  cineri- 
bus  sodafit.  V.  Salicor. 

Almalafa./.  Almalafa;  trage 
mourisco. 

Almaleque,  m.  (ant.)  Almale- 
que; manto  mourisco. 

Almallahe.  m.  (ant.)  V.  Sa- 
lina. 

Almanac.  m.  V.  Almanaque. 

Almanaca.  /.  (ant.)  Bracelete 
de  mulher. 

Almanaque,  m.  Almanach.  Ca- 
lendarium,  ii. 

Almanaquero,  m.  Almanaquei- 
ro;  o  que  vende  ou  faz  al- 
manachs.  Calendariorum 
venditor,  aut  artifex. 

Almancebe.  m.  Barco  para  ¡jes- 
car  no  Guadalquivir. 

Almandache.  «i.  (ant.)  Doca  ou 
logar  de  abrigo  para  as  em- 
barcações. 

Almandina.  /.  (min.)  Alman- 
dina; pedra  preciosa  com- 
posta de  alumina  e  de  oxydo 
de  feiTO,  cujas  i)rincipaes  va- 
riedades são  côr  de  violeta. 

Almangre.  m.  (ant.)  V.  Manti. 

Almanguena.  /.  (prov.  min.) 
V.  Almagre. 

Ai.iiÁ'siA.f.  (bot.)  Almania;  ge- 
nero de  plantas  amarantha- 
ceas  que  se  criam  na  Índia. 

Almanio,  a.  adj.  (poet.)  Alma- 
nio;  nome  de  que  se  dá  na 
poesia  latina  a  uma  especie  de 
verso  que  consta  de  tres  da- 
ctylos  e  uma  cesura. 

Almanta.  /.  Espaço  ordinario 
entre  o  alinhamento  das  ar- 
vores. Sp>atium  inter  vitium 
aut  olearum  ordines :  —  car- 
reiro par  a  semear .  aSoZííto  « ?•«- 
tro  descriptum,  intra  quod 
semen  jaciatur.  Poner  á  al- 
manta (agr.);  plantar  asA'i- 
nhas  sem  ordem.  Hoje  diz-se 
vulgarmente:  Poner  aman- 
ta. Vitcsi  nordinatè  plantare. 
Almanto.  m.  (ant.)  V.  Alma- 
cén: —  V.  Armario. 
Almaraco,  m.  V.  Mejorana. 
Almarada./.  Punhal  triangu- 
lar agudo  e  sem  cortes.  Pu- 
gio    triangidaris    mucrone 
acutissimo. 
Almaeax.  m.  V.  Puente. 


ALM  107 

Almaroasita.  /.  (chim.  ant.)  V. 
Azogue. 

Almaiicen.  m.  (ant.)  V.  Almacén. 

Almarcha.  /.  (ant.)  Povoação 
situada  em  veiga,  terra  bai- 
xa ou  prado.  Vicus  in  dejJres- 
so  campo  situs. 

Almarchar.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Almaoanda. 

Almarga.  /.  (min.)  V.  Mar- 
guera. 

Almariab.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Almacanda. 

Almarico.  m.  n.  p.  de  varão. 
V.  Manrique. 

Almariete.  m.  V.  Almario. 

Almario,  m.  (ant.)  V.  Armario. 

Almarjal,  m.  Logar  onde  ha 
barrilha.  Herba  vitraria,  vel 
locus  ubi  nascitur. 

Almarjo,  m.  Barrilha;  planta. 
V.  Almajo. 

Almaro.  772.  Certa  herva  odorí- 
fera. V.  Maro. 

Almarraes.  m.  pl.  Ferramen- 
tas que  servem  para  estopar 
o  algodão.  Ferramenta  gos- 
sypio  depurgando. 

Almarraja.  íh.  Almarracha;  re- 
gador de  vidro.  Hidria  vitrea 
perfórala. 

Almarral.  m.  (ant.)  Certa  me- 
dida de  terra. 

Alsiarraza.  f.  V.  Almarraja. 

Almarrega.  /.  (Ar.)  Capa  de 
pelle  de  burro,  que  serve  para 
cobrir  os  auimaes  de  carga. 

Almártaga.  /.  (chim.)  Almar- 
tega,  lithargyrio;  fezes  de 
oiro,  oxydo  de  chumbo  meio- 
viti'io:  —  cabresto.  Camu-s, 
capistrum. 

Almartega.  /.  V.  Almártaga, 
oxydo. 

Almartiga./.  (ant.)  Y.  Almár- 
taga, cabi'esto. 

Alxla.stec.  m.  (ant.  p).  Ar.)  V. 
Almáciga,  resina.     ' 

Alílístiga./.  Al  mastiga.  V.  .á¿- 
máciga. 

Almastigado,  da.  adj.  O  que 
tem  resina  de  pistache.  Más- 
tic] dnus,  a,  um. 

Almatica.  /.  (ant.)  V.  Dalmá- 
tica. 
Almatrero.  m.  Pescador  de  sá- 
veis. Piscator  salparum. 
Almatriche,  m.  Madriz;  rego 

para  regar.  Aquoiductus. 
Almaturos.  m.  (zool.)  Almatu- 
ros  (que  salta  com  a  cauda); 
genero  de  mammiferos. 
Almazaquen.  m.  (ant.  p.  Ar.) 
V.  Almáciga,  resina. 


108  ALM    , 

Almazara.  /.  Lagar  de  azeite. 
Olearum  molendinum. 

Almazarero,  m.  Lagareiro  de 
íLZQitQ.Ol^vnmiytstrinarius, 
oleaT'iiis. 

Almazarrón,  m.  V.  Almagre. 

Almazen.  m.  V.  Almacén. 

Almea.  /.  V.  Azumbar,  planta : 
—  cortiça  de  estoraque.  Sty- 
rax,  vel  storax. 

Almear.  m.  Meda  de  feno,  de 
palha:  —  palheiro  para  o 
feno. 

Almecer.  a.  (ant.)  V.  Mezclar. 

Almecina.  /.  Baga  de  lodão; 
fructo  agro.  V.  Almeza. 

Almecino.  m.  (p.  And.)  Lodão  5 
arvore.  V.  Ahnes. 

Almecha. /.  (zool.  ant.)  V.  Al- 
meja. 

AlmechÁfide.  m.(cliim.  ant.)Co- 
bre. 

Almeidea.  /.  (bot.)  Almeidea  *, 
genero  de  plantas  diosmeas, 
arvores  ou  arbustos  da  Ame- 
rica, com  floi-es  encarnadas, 
brancas,  lilaz  ou  azues. 

Almeir.  m.  (ant.)  V.  Almiar. 

Almeja.  /.  (zool.)  Amêijoa;  es- 
pecie de  concha  mais  larga 
que  comjii-ida,  pouco  lustrosa 
e  de  cores  variadas.  O  ani- 
mal que  ella  encerra  é  com- 
mestivcl. 

Almejar,  m.  Viveiro  de  amêi- 
joas.^ 

Aljiejí  ou  Almejía.  /.  (ant.) 
Vestido  ou  habito  de  que 
usavam  as  mulheres. 

Almelga. /.  Rego.  V.  Ameiga. 

Almena.  /.  Ameia;  cada  uma 
das  torrinhas  ou  pyramides 
que  coroam  a  parte  superior 
dos  muros  antigos  das  forta- 
lezas, c  estão  separadas  umas 
das  outras  por  espaço  igual 
ao  que  occupa  o  corjDo  de  um 
homem.  Serviam  para  domi- 
nar o  campo  inimigo,  e  d'ali 
atirar-lhe  a  coberto.  Pinna 
muri. 

Almenado,  da.  adj.  Ameiado; 
guarnecido  de  ameias.  Pin- 
natihs,  pinnis  oi'natus :  —  m. 
V.  Almenaje. 

Almenaje,  m.  Conjuncto  de 
ameias.  Pinnarum,  ordo,  se- 
ries. 

Almenar,  m.  Banco  de  ferro 
sobre  o  qual  se  punham  to- 
chas accesas :  —  a.  guarnecer 
de  ameias.  Mceniis  cingere. 

Almenara.  /.  (ant.)  Candieiro 
antigo : — almenara ;  fogueira 


ALM 

servindo  de  sigual.  Signum 
fumo  datu7n  e  turribus  aid 
speculis:  —  (p.  Ar.)  canal 
para  conduzir  aguas  de  sobra. 
Sulciis  aquarius. 

Almendolon.  m.  (chim.  ant.)  Al- 
midonito,  ou  fécula  das  plan- 
tas. 

Almendra.  /.  Amêndoa ;  fructo 
da  amendoeira.  Amygdalum, 
i:  —  amêndoa  das  fructas  de 
caroço.  Nuclei  p)ars  interior 
edulis:  —  diamante  lavrado 
em  forma  de  amêndoa.  Ada- 
mas amygdali  figuram  refe- 
rens:  —  casullo  de  seda  de 
um  só  bicho  e  da  melhor 
qualidade.  Bombycis  follica- 
lum. 

Almendrada.  /.  Amendoada. 
AmygdaUna  potio:  —  lam- 
bedor, poção  medica.  Somni- 
fica  potio,  somni  concilia- 
trix.  Dar  una  almendrada 
(fig.  efam.);  dar  mel  pelos 
beiços.  Assentari,  hlandiri. 

Almendrado,  da.  adj.  Amen- 
doado. Amygdalaceus,  a,  um : 
—  m.  massapão;  bollo  de 
amêndoa  e  de  assucar.  Mas- 
sa ex  farina,  melle,  aut  sac- 
charo  et  amygdalis. 

Almendral,  m.  Amendoal.  Lo- 
cus  amygdalis  abtmdans.Y. 
Almendro. 

Almendrar.  a.  Guarnecer  de 
amêndoas. 

Almendrate.  7n.  (ant.)  Amen- 
doada; guisado  que  se  fazia 
com  amêndoas. 

Almendrera.  /.  V.  Almendro. 
Florecer  la  almendrera  (fig. 
farn.,  Ar.) ;  fazer-se  velho 
antes  de  tempo,  alludindo  á 
amendoeira,  cuja  florescen- 
cia 6  témpora.  Fnematiirc  ca- 
nescere. 

Almendrero.  m.Y.  Almendro : — 
prato  em  que  se  servem  amên- 
doas na  mesa.  Lanx  amygda- 
lis deferendis. 

Almendrica,  lla,  ta./.  dim.  de 
Almendra.  Amendoasiuha. 
Amygdalum  immaturum :  — 
lima  de  que  usam  os  serra- 
lheiros. Lima  in  amygdali 
faciem  turbinata. 

Almendrilla./.  Pedra  composta 
de  seixinhos  unidos  ¡lor  uma 
massa  areienta :  —  pt^-  hrin- 
cos  ou  arrecadas  com  dia- 
mantes em  forma  de  amên- 
doas. 

Almendrtllo.  m.  Madeira  leve 


ALM 

que  serve  para  fazer  rodas 

de  noras,  e  para  outros  usos : 

—  (bot.)  almejidi-ilho;  arvore 
sylvestre  deCuba,  variedade 
da  amendoeira,  mas  de  cor 
mais  carregada. 

Almendro,  m.  Amendoeira. 
Amygdalus  communis. 

Almendrolon.  m.  (p.  Mure.) 
Amêndoa  verde.  V.  Almen- 
druco. 

Almendrón,  m.  augm.  de  Al- 
mendra.  Amêndoa   grande : 

—  amendoeira  da  India ;  ar- 
vore que  cresce  até  á  altura 
de  oitenta  varas,  cujo  fructo 
é  ovado,  meio  carnoso,  verde 
e  cheio  de  uma  substancia 
l^arecida  com  o  sabão ;  encer- 
ra uma  especie  de  noz  que 
contém  um  miollo  branco  de 
sabor  agradável :  —  fructa 
da  arvore  do  mesmo  nome. 

Almendruco.???.  Amêndoa  verde. 
Almene,  m.  (cJdm.  ant.)íial  com- 

mum. 
Almeneado,     da.     adj.     (ant.) 

Ameiado ;     guarnecido     de 

ameias.  V.  Almenado. 
Almenilla.  /.  dim.  de  Almena. 

Ameiasiuha.  Muri  pinnida: 

—  recorte  em  forma  de 
ameias.  Fimbria  pinnula- 
rum  speciem  referens :  — 
guarnição,  adorno  em  forma 
de  ameias  que  antigamente 
se  fazia  nos  vestidos.  Tce- 
niola  ad  speciem  pinnoi  ef- 
fortnata. 

Almete,  m.  Almete,  elmo,  mor- 
riâo;  armadura  que  usavam 
os  antigos  na  cabeça.  Ga- 
lea, ce. 

Almez,  m.  (bot.)  Almez;  espe- 
cie de  lodao. 

Almeza.  /.  (bot.)  Almeza;  baga 
de  lodao.  Lotus,  i. 

Almezerion.  m.  (bot.)  V.  Ca- 
melea  ou  Olivilla. 

Almezo,  m.  (bot.)  V.  Almez. 

Almiar,  to.  V.  Almear. 

Ar-MiiJAR.  m.  Calda;  assucar 
dissolyido  e  férvido  até  que 
tenha  adquirido  certa  consis- 
tencia. Saccharum  liquatum  : 

—  doce  de  fructa  em  calda. 
Almibarado,  da.  adj.  Assuca- 

rado ;  com  muito  assucar :  — 
(fig.)  adocicado,  mavioso ;  que 
parece  muito  agradável. 
Blandus,  a,  vm. 
Almirarar.  a.  Cobrir  com  calda 
as  fructas  para  as  conservar. 
Saccharo  condire:  —  (fiff-) 


ALM 

snavisar  com  arte  e  doçura 
as  palavras  para  conciliar 
alheia  vontade  e  conseguir 
o  que  se  deseja.  Lenihus  ver- 
bis  uii. 

AlmicantÁradas./.  (astron.)  Al- 
micautarats ;  circuios  paral- 
lelos  no  horisonte,  os  quaes 
estando  sobre  elle,  determi- 
nam a  altura  dos  astros,  e 
estando  por  baixo,  marcam 
sua  depressão,  i^elo  que  cos- 
tumam chamar-se  circuios  de 
altura  ou  de  depressão.  Al- 
micantarafhi,  sive  circuli  ho- 
risonti  par  aliei  i . 

AlmicantÁrat.  /.  V.  Almican- 
táradas. 

Almidón,  to.  Amido;  substan- 
cia muito  branca,  ligeira  e 
suave  ao  tacto,  que  se  ex- 
trahe  por  meio  de  agua  fria 
das  sementes,  principalmente 
do  trigo,  e  também  das  raí- 
zes de  varias  plantas.  Amy- 
liim,  i. 

ALMrooNADO,  DA.  uãj.  Gomma- 
do.  Amylo  tincttts:  —  (fiffj 
aíFectado;  que  usa  de  aüe- 
ctação.  Ascitus,  a,  um. 

Almidonar,  a.  Engommar ;  met- 
ter  a  roupa  em  gomma.  Amylo 
tingere:  — -compor,  enfeitar; 
diz-se  das  pessoas  extrema- 
mente affectadas  em  seus 
adornos. 

Almidonero,  ra.  adj.  Que  faz 
ou  vende  amido.  ' 

Almifor,  m.  (germ.)Y.  Caballo. 

Almifora.  /.  (germ.)  V.  Mula. 

Almiforkro.  m  (germ.)  Ladrão 
de  cavallos.  Jumentorum 
abactor. 

Almijar.  to.  (ant.)  Logar  aonde 
se  põem  a  seccar  os  figos  :  — 
na  Andaluzia  dá-se  este  no- 
me ao  logar  aonde  se  enxuga 
a  uva  antes  de  ser  pisada  para 
fazer  o  vinlio. 

Almijarero.  adj.  (prov.)  Almi- 
jarero ;  porteiro  de  cada  uma 
das  minas  de  Almadén,  para 
reconhecer  os  que  entram  e 
saem,  e  para  dar  o  azeite  com 
que  se  alumiam.  Fodinarum 
ostiarius. 

Almilla.  /.  Almilha;  eollete 
que  se  trazia  sobre  a  camisa 
\)0Y  baixo  do  gibão.  Par  uns 
thorax:  —  pedaço  de  cariie 
que  se  tira  dos  porcos  pela 
parte  do  peito.  Pars  carnea 
e  pectore 'porci  scissa :  —  cota 
de  armas  que  se  trazia  por 
d5 


ALM 

baixo  da  armadura.  Thorax, 
acis :  —  espiga  da  peça  de 
madeira  que  entra  na  caAã- 
dade  de  outra  com  que  ha 
de  unir-se.  In  re  lignaria  spi- 
ciilum,  cpio  pars  parti  per  fo- 
ramen aptatur  et  jungitur : 
—  V.  Alma,  na  accepção  de 
instrumentos  de  corda. 

AxmNAR.  TO.  Minarete;  peque- 
na torre  redonda  que  orna 
as  mesquitas,  do  cimo  das 
quaes  se  chamam  os  maho- 
metanos á  oração. 

Almiraj,  ou  Almiraje.  to.  (ant.) 
V.  Almirante. 

Almiranta./.  Almiranta;  amu- 
Uier  do  almirante.  Rei  mari- 
timce  pratoris  uxor :  —  almi- 
ranta; a  nau  em  que  vae  o 
almirante  de  uma  armada  ou 
esquadra.  Prcetoria  navis. 

Almikantadgo.  to.  (ant.)  V.  Al- 
miranfazgo. 

Almirantazgo,  to.  Almiranta- 
do ;  tribunal  estabelecido  em 
varios  paizes  da  Europa,  aon- 
de se  tratam  e  determinam 
os  negocios  ou  assumptos 
inherentes  á  marinha;  tam- 
bém se  dá  este  nome  ao  tri- 
bunal particuLir  do  almiran- 
te. Maritimiim  tribunal :  — 
o  ti-ibuto  que  se  paga  ao  al- 
mirautado.  Vectigal  mariti- 
mo  proetori  exsolvendvm:  — 
territorio  que  se  comprehen- 
de  na  jurisdicçào  do  almi- 
rante. Pra'toris  maritimi  di- 
tio,  terriíorivm. 

Almirante,  m.  Almirante ;  com- 
mandante  ou  chefe  que  tem 
cominando  absoluto  nas  ar- 
madas, navios  e  galeras.  Clas- 
sis  maritimce  2»'cetor,  incefe- 
ctus :  —  o  que  manda  a  ar- 
mada, esquadra  ou  frota  abai- 
xo do  capitâ'0  general.  Clas- 
sis  legcUns,  secundas  àduce: 

—  (ant.)  especie  de  toucado 
de  que  usavam  as  senhoras: 

—  (zool.)  concha  univalvo 
de  muito  valor :  —  (p.  And.) 
o  mestre  de  natação.  Nata- 
torrnn  magister. 

Almirantear,  a.  (ant.)  Almi- 
rantear ;  servir  ou  exercer  o 
oflicio  de  almirante. 

Almirantesa./.  (ant.)  Almiran- 
ta ;  mulher  do  almirante. 

Almirantía.  /.  (ant.)  V.  Almi- 
rantazgo. 

Almirez,  m.  Almires  ,  almofa- 
riz, gial  em  que  se  pisa  qual- 


ALM 


109 


quer  cousa.  Mortarium 
ceiíeum :  —  (ant.  arcJiit.) 
base  de  uma  columna :  —  dá- 
se  este  nome  entre  os  grava- 
dores de  pedras  finas  a  um 
parallelipípedo  de  aço  tem- 
perado, de  oito  dedos  de  al- 
tura e  duas  pollegadas  de 
largura;  no  meio  tem  uma 
abertura  circular  do  diâme- 
tro de  dois  centímetros,  na 
qual  se  ajusta  o  pilão  com 
que  se  partem  os  diaman- 
tes a  golpes  de  martello  até 
reduzi-los  a  pó,  que  serve  de- 
pois, amassado  com  azeite, 
para  a  gravura  de  pedras  fi- 
nas. 

Almiron.  to.  (p.  And.)Y.  Amar- 
gón. 

Aljusor.  to.  (germ.)  V.  Almifor. 

Almisora.  /.  (germ)  V.  Almi- 
fora. 

Almisqüe.  to.  (ant.)Y.  Almizcle. 

Almiubegi.  m.  (ant.  bot.)Y.  Al- 
barraz. 

Almizadir.  to.  (chim)  Cardeni- 
Iho ;  verdete,  tinta  feita  com 
azinavre. 

Almizclar,  a.  Almiscarar;  dei- 
tar almiscar,  perfumar  de  al- 
miscar.  Odorar e,moschoper- 
fundere. 

Aljhzcle.  to.  Almiscar;  certa 
massa  odorífera.  E  uma  con- 
creção de  licor,  que  se  acha 
na  bolsa,  situada  debaixo  do 
embigo  do  Moschns  moschi- 
ferns,  especie  de  gazella  que 
ha  na  índia  oriental,  e  prin- 
cipalmente no  reino  de  Ton- 
quim :  —  artificial ;  almiscar 
artificial;  resina  amarella 
que  exhala  o  cheiro  do  al- 
miscar, a  qual  se  obtém  na  Al- 
lemanha  tratando  uma  par- 
te de  oleo  de  âmbar  rectifica- 
do por  quatro  de  acido  nítrico 
puro. 

Almizcleño,  na.  adj.  Almísca- 
rado;  o  que  cheira  a  almis- 
car, ou  tem  almiscar.  Moschi 
odorem  referens:  — /.  (bot.) 
planta  perenne,  especie  de 
jacinto  mais  pequeno  que  o 
commum,  cujas  flores  têem 
uma  côr  azul  clara  e  exhalam 
o  cheiro  do  almiscar.  Hya- 
cinthus  moschi  odorem  refe- 
rens :  —  (zool.)  V.  Almizclero. 

Almizclera./.  Vidrinho  para  o 
almiscar:  —  (zool.)  V.  Al- 
mizclero. 

Almizclero,  ra.  adj  .Y  .Almizcle- 


lio 


ALM 


■Tia:  —  (zoolj  m.  quadriipede 
originario  da  Asia,  da  ordem 
dos  ruminantes.  Seu  tamanho 
é  o  de  um  rato,  e  teni  perto  do 
cmbigo  uma  bolsa  que  con- 
tém a  substancia  chamada 
ahniscar.  Mas  zibetldcus. 
Amiizque.  m.  (anf.J  V.  Almiz- 
cle. 
Almizqueño,  na.  adj.  (p.  And.) 

V.  Almizcleño. 
Almizquf.ra.  /.  (ant.)  Y.  Almiz- 
clera. 

Almizteca.  /.  (ant.)  Y.  Alm¿i- 
ciga,  na  accepção  de  resina. 

Almo,  ma.  adj.  (poet.)  Ahno ;  que 
cria,  alimenta.  Aimiis,a,iim: 
■ —  venerável,  santo,  benéfico. 
Almus,  a,  um:  —  animador, 
vivificador :  —  (myth)  qua- 
lificação que  se  dava  entre 
os  romanos  a  varias  divinda- 
des, como  Ceres,  Venus,  Cy- 
belle,  etc. 

Almoacen.  m.  (ant.)  Y.  Almo- 
caden. 

Almocaden.  m.  Almocadem ;  na 
milicia  antiga  o  caudilho  da 
tropa  a  pó,  que  corresponde 
hojc  a  capitão  de  infanteria. 
Centurio,  onis:  —  em  Ceuta 
chamava-se  assim  ao  cabo  que 
saía  a  defender  com  dez  ou 
doze  homens  a  cavallo  os  que 
iam  buscar  forragens  ou  le- 
nhas. Prwfectus  turmcfí  tuen- 
dis  pahulatoribus. 

Almocafre,  m.  Almocafre ;  sa- 
cho, instrumento  de  ferro 
com  um  cabo  redondo  de  ma- 
deira, que  serve  aos  jardinei- 
ros e  hortelões  para  limpar  a 
terra  de  hervas  nocivas  e 
para  transplantar.  Sarcu- 
lum,  i. 

Almocantarant.  m.  (astron.)  Y. 
Almicantáradas. 

Almocárabes,  m.  (ant.  archit.) 
Certo  lavor  em  forma  de  la- 
ços que  se  fazia  nos  edificios 
antigos. 

Almocat.  m.  (ant.  cir.)  Medulla 
do  osso,  e  com  especialidade 
os  miollos. 

Almocaten.  m.  (ant.)  V.  Almo- 
caden, 

Almocatracía.  /.  (ant.)  Direito 
sobre  os' tecidos  de  lã  (¡ue  se 
faziam  ou  vendiam.  Vcctigal 
super  textile  lanenm. 

Almocatre.  m.  (chim.  ant.)  Al- 
moxatre ;  sal  ammoniaco. 

Almoceda.  /.  Direito  por  dias 
de  agua  repartidos  i)ara  ai- 


ALM 

giim  logar.  Usa-se  na  ribei- 
ra de  Navarra.  Aquceirrigncc 
jus. 
Almocela.  /.  Almocclla;  espe- 
cie de  capuz  ou  cobertura  de 
cabeça,  e  hombros :  —  coberta 
ou  cortinado  de  cama. 
Almocrebe.  m.  (Cf wí.J  Almocre- 
ve; conductor  de  bestas  de 
carga  e  de  aluguel. 
Aljiodí.  m.  Y.  Almudí. 
Aljiodillado,  da.  adj.  (ant.  ar- 
chit) Y.  Almohadillado. 
Almodon.    m.    (ant)    Farinha 
feita  de  trigo  remolhado,  e 
depois  moído,  da  qual,  tiran- 
do a  semea,  se  fazia  pão. 
Almodrote,  m.  Molho  composto 
de  azeite,  alhos,  queijo  e  ou- 
tras cousas  com  que  se  tempe- 
ram as  beringellas.  Moretnm, 
i:  —  (jfí^'.J  mistura  de  varias 
cousas  ou  especies.  Fárrago, 
onis. 
Almofala.  /.  (ant.)  Almofalla ; 

exercito. 
Almófar,  m.  Almófar ;  ¡Deça  de 
armadura  antiga  que  cobria 
a  cabeça  sabre  qile  se  pu- 
nha o  morriào.  Pars  veteris 
armaturo}  galeam  sustinens. 
Almofariz,  m.  (ant.)  Y.  Almi- 
rez. 
Almofía.  /.  V.  Aljofaina. 
Almofre.  m.  (ant.)  Y.  Almófar. 
Almofrej.  ?n.  Almofreixe*,  ma- 
loíão,  saco  grande  para  levar 
uma  cama  de  viagem.  fSacn-s, 
funda  in  qua  lectus  gestatur. 
Almogama./.  (ant.  nant.)Y.  Be- 
del. ^ 
Almocárabe,  m.   Almogarave. 
V.  Almogávar :  —  (ant.)  ca- 
vallo ligeiro. 
AlmogÁvar.to.  Almogávar ;  sol- 
dado que  segundo  a  antiga 
milicia  de  Hespanha,   per- 
tencia a  uma  tropa  mui  des- 
tra e  exercitada  na  guerra, 
a  qual  se  occupava  em  fazer 
continuas  excursões  nas  ter- 
ras dos  mouros,  e  era  gover- 
nada por  adaís  :  —  liomcm 
de  campo,  que  junto  com  ou- 
tro fazia  correrias  no  terri- 
torio inimigo :  — ^íZ.  nome  da- 
do   pelos    historiadores    da 
idade  media  a  uns  soldados 
hespanhoes,    celebres    pela 
sua  bizarria  e  suas  conquis- 
tas iK)  oriente  e  na  Sicilia. 
Almogavaría.  /.   (ant.)  Almo- 
gavaría; tropa  de  almogá- 
vares. 


ALM 

Almogaveria.  /.  (ant.)  Almo- 
gavcria;  o  exercício  dos  al- 
mogávares. 

Almogote.  7n.  (ant.  mil.)  Corpo 
de  infantería  formado  em  ba- 
talha. 

Almohada.  /.  Almofada;  tra- 
vesseiro em  que  se  reclina  a 
cabeça :  —  cochim  para  estar 
sentado.  Cervical,  pvlvinar: 
■ —  fronha  de  linho  branco 
em  que  se  mette  a  almofada 
da  cama.  Pídvinaris  tegmen 
linteum.  Consultar conlahal- 
mohada  (fam);  conversar 
com  o  travesseiro ;  tomar 
temjDo  para  meditar  algum 
negocio,  a  fim  de  proceder 
n'elle  com  acerto.  Pem  sa- 
jnenter  differre,  mature  con- 
silium  capere.  Dar  almoha- 
da (fr.);  dar  almofada;  re- 
ceber a  rainha  ou  ¡jrinceza, 
jriela  i^rimeira  vez  no  palacio 
a  mulher  de  um  grande,  a 
quem  se  punha  uma  almo- 
fada para  que  se  sentasse, 
com  a  qual  se  lhe  dava  a 
posse  de  grandeza  de  Hes- 
panha. Procerum  uxoribus 
pidvinar  coram  regina  con- 
cederé. 

Almohadado,  da.  adj.  (arcli.) 
Y.  Almohadillado. 

Almohadilla.  /.  dim.  de  Almo- 
hada. Almofadinha.  Pulvi- 
nulus,  i. 

Almohadillado,  da.  adj.  Al- 
mofadado; o  que  tem  a  forma 
de  almofadinha:  —  (archit) 
diz-se  da  obra  de  pedra  ou 
de  cantaría  que  tem  esta  fi- 
gura. Usa-se  também  como 
um  substantivo  nos  traba- 
lhos d'esta  especie.  Pulvi- 
7iatiis,  a,  um. 

Almohadón,  m.  augm.  de  Al- 
mohada. Almofadao  ;  almo- 
fada grande  que  se  põe  den- 
tro dos  coches  sobre  cada  uma 
das  caixas.  Bhedmpnlvinar, 
quod  capisce  superponitur. 

Almohatre,  m.  Y.  Sal  amo- 
niaco. 

Almohaza./.  Almofaça;  instru- 
mento que  serve  i;>ara  tirar 
ás  cavalgaduras  a  caspa  e  o 
pó  que  têem  entre  o  pello. 
Anda  el  almohaza,  y  toca  en 
la  matadura;  dar  a  alguém 
na  matadura,  rif.  que  ad- 
verte que  nas  conversações 
SC  costuma  algumas  vezes 
proferir  expressões  que  of- 


ALM 

fendem  a  susceptibilidade 
de  alguma  pessoa.  Verba 
quandoque  feriunt. 

Almohazadou.  m.  O  que  limpa 
as  cavalgaduras.  Strigili  ra- 
dens. 

Almohazar,  a.  Almofaçar ;  es- 
fregar as  cavalgaduras  com 
a  almofaça  para  as  alimpar. 
Equum  strigili  defricare. 

Aljiojaba./.  (ant.)  V.  Mojama. 

Almojábana.  /.  Almojavenas ; 
torta  que  se  faz  com  queijo 
c  farinha.  Laganum,  i :  — 
manjar  feito  de  massa  com 
manteiga,  ovos  e  assucar. 
Laganum^  genus  quoddam 
2}lacenta}  ex  saccliaro,  huty- 
ro,  et  ovis  conditas, 

Almojarifadgo  ou  Almojari- 
PALGO.  m.  V.  Almojarifazgo. 

Almojarifazgo,  m.  Almoxari- 
fado; cargo  ou  emprego  de 
almoxarife :  —  portagem ;  di- 
reito que  se  paga  das  mer- 
cadorias ou  géneros  que  saem 
para  outros  reinos,  e  dos  que 
vem  á  Hespanlia  por  mar  ou 
por  terra.  Fortorinm,  ii. 

Almojarife,  m.  Almoxarife; 
official  ou  ministro  real,  que 
antigamente  cuidava  de  re- 
ceber as  rendas  e  direitos  do 
rei,  e  tinha  em  seu  poder  o 
producto  d'elles  como  the- 
soureiro.  Portoríis  exigendis 
pra'fectiis:  —  portageiro;  o 
que  cuida  de  cobrar  os  di- 
reitos que  se  pagam  das  mer- 
cadorias fjue  entram  ou  saem 
•  dos  dominios  de  Hesjianha 
por  mar  ou  por  terra.  Por- 
titor,  Gris. 

Almojaya.  /.  (ant.)  Travesse- 
nho ;  pau  que  se  mette  nos 
agulheiros  da  parede  e  serve 
liara  andaimes  e  outros  usos. 

Almojeo.  VI.  V.  Almugea. 

Almómetro.  m.  (pliys.)  Almo- 
metro ;  instrumento  para  me- 
dir a  evaporação  de  um  corpo. 

Almona.  /.  (p.  And.)  V.  Jabo- 
iieria:  —  a  ¡Descaria  ou  sitio 
onde  se  apanham  os  sáveis. 
Alosarum  piscaria:  —  casa, 
fabrica  ou  armazém  pu1)lico._ 

Almoneda./.  Almoeda;  leilão, 
vepda  publica  de  alfaias  e 
moveis.  Audio,  honorum 
venditio  sub  hasta.  Sacar  á 
jmblica  almoneda  algunos 
muebles  (fr.);  pôr  em  almoe- 
da. Sub  hasta  poneré. 

Almonedear,  a.  Almoedar;  ven- 


ALM 

der  em  almoeda,  j)ôr  em  hasta 
publica.  Auctionari,  auctio- 
nem  faceré. 

Almops.  m.  (mytli.)  Almops;  fi- 
lho de  Neptuno  e  de  Hebe, 
um  dos  gigantes  que  guer- 
rearam contra  Júpiter. 

Almoraduj,  m.  (bot.)  Berga- 
mota; planta  perenne  que  se 
cultiva  nos  jardins,  e  per- 
tence á  familia  das  labiadas. 
Exhalaum  cheiro  agrada\el ; 
as  folhas  são  verdes,  lustro- 
sas, não  mui  grandes,  as  flo- 
res pequenas  e  de  côr  de  pur- 
l^m-a,  e  os  talos  de  um  pé  de 
comprido.  Mentha  gentilis. 
Chama-se  também  mejora- 
na, manjerona,  e  entre  os  jar- 
dineiros sândalo,  hortelã  da 
índia.  - 

Almorí,  m.  IMassa  composta  de 
farinha,  sal,  mel  e  outras  es- 
jDecies,  de  que  se  fazem  tor- 
tas. Placentcc  genus. 

Almoronía.  /.  V.  Alhoronla. 

Almorranas.  /.  Almorreimas, 
hemorrhoidas ;  tumores  for- 
mados ao  redor  do  anus,  ou 
no  interior  do  intestino  re- 
cto, pela  dilatação  das  veias 
hemorrhoidaes:  —  cftusãode 
sangue  por  estas  mesmas 
veias.  íloiviorrhois ,  idis. 

Almorraniento,  ta.  adj.  (ant.) 
Que  padece  de  almorreimas. 

Almorrefa.  /.  (ant.)  Combina- 
ção de  azulejos.  Incrustatio 
decussatis  latercvlis  facta. 

Almorta.  /.  (boi.)  Almorta; 
planta  da  familia  das  legu- 
minosas. Latyrus  apliaca. 

Almorzada.  /.  V.  Almuerza. 

Almorzado,  da.  adj.  Almoça- 
do; que  almoçou.  Jentatus, 
a,  mn. 

Almorzar,  a.  Almoçar;  comer 
jiiela  manhã  alguma  cousa. 
Jentare. 

Almosna.  /.  (ant.)  V.  Limosna. 

Almosnar.  a.  (ant.)  Esmolar; 
dar  esmolas,  soccorrer  com 
esmolas. 

Almosnero.  ra.  adj.  (ant.)  Es- 
moler ;  amigo  de  dar  esmo- 
las. 

Almotacén,  m.  Almotacel ;  fiel 
de  pesos  e  medidas.  Mensiira- 
rum  et  ponderum  curator : 

—  mordomo  da  fazenda  real : 

—  o  que  tem  officio  e  obri- 
gação de  taxar  os  mantimen- 
tos e  alguns  géneros  que  se 
compram  c  vendem  por  miu- 


ALM  111 

do :  —  adm.  (ant.)  renda  pro- 
veniente das  multas  que  im- 
Ijunham  os  administradores 
da  cidade  de  Toledo. 

Almotacenadgo  ou  Almotace- 
NALGO.  m.  (ant.)  V.  Almota- 
cenazgo. 

Almotacenazgo,  m.  Almotace- 
ria ;  o  emprego  de  almotacé. 
Mensurarum  etpondermn  cu- 
ratoris  mimvs. 

Almotacenía./,  (ant.)  Almoía- 
ceria;  direito  que  e:dgia  o 
almotacé. 

Almotalafe.  TO.  ('«íi/.J  Inspector 
das  fabricas  de  seda. 

Almotazaf.  m.  (ant.)  O  que  pesa 
a  lã. 

Almotazanía.  /.  V.  Almotace- 
nazgo e  Almotacenia. 

Almoyaneque.  m.  (ant.)  V.  Ad- 
mojanege. 

Almozala.  m.  (ant.)  V.  Almo- 
calla. 

AlmozÁrade.  adj.  (ant.)  V.  Mo- 
zárabe. 

Almucantarat.  7n.  (astron.  ant.) 
V.  Almicaniáradas. 

Almud,  m.  Almude;  medida 
hespanliola  de  capacidade 
para  seceos,  que  correspon- 
de a  meia  fanga:  —  medida 
para  os  líquidos,  e  especial- 
mente para  o  azeite,  usada 
em  Portugal:  —  de  tierra; 
espaço  de  terra  onde  se  podo 
semear  inna  meia  fanga.  Ju- 
gerum,  illud  nimirum  terra; 
spatium  qnocl  ii.no  jugo  bourn 
in  dic  exarari  jiotesf, 

Almudada.  /.  Almudada ;  terra 
que  \e\a.  de  semeadura  um 
alnuule  de  pão.  Sexcta  pars 
jugeri. 

Almude  JO.  m.  (ant.)  Padrão; 
dava-sc  este  nome  em  üevi- 
llia  a  todas  as  medidas  que 
estavam  em  poder  d'aquellc 
que  tinha  a  seu  cargo  o  guar- 
dar as  medidas  publicas  de 
seceos.  Mensurai  puhlicce 
exemplar,  typus. 

Almudelio.  m.  (ant.)  Eação  de 
comida, 

Almudena.  /.  (ant.)  V.  Alhón- 
diga. 

Almudero.  m.  O  que  tinha  a 
seu  cargo  guardar  as  medi- 
das publicas  de  seceos. 

Almudí.  m.  (prov.)  V.  Alhón- 
dega:  —  (p.  Ar.)  medida  de 
seis  cahizes.  Máxima  a.ri- 
dorum  mensura  in  Ilispc^- 
nia  tarraconensi. 


112  ALO 

Almu¿dako.  m.  (ant.J  Aln:!nc- 
dauo ;  entre  os  ai-abcs  clá-so 
este  nome  aquello  que  con- 
voca em  vez  alta  da  torre  da 
mesquita  o  povo  para  orar: 
—  pregoeiro ;  o  que  apregoa 
algum  genero  para  vende-lo. 

Almuérdago,  m.  V.  Muérdago. 

Almceutas./.  (cHíí.  p.  Ar.JIvn- 
posto  sobre  os  graos  que  se 
vendiam  no  celleiro  ¡publico. 

Almuerza.  /.  Punhado  (ás 
mãos  ambas)  ^  ¡Dorçao  de 
grãos,  semente,  etc.  que  cabe 
em  ambas  as  mãos  postas 
em  forma  concava.  Quantum 
seminis,  alteriusve  rei  siini- 
lis  amhcB  volee  complecti pos- 
sunt. 

Almuerzo,  m.  Almoço;  comida 
que  se  toma  pela  manhã. 
Jentaculum ,  i:  —  apjiarclho 
de  chicaras,  pires,  cafeteira  e 
outras  peças  que  servem  nos 
almoços.  Capsula  appara- 
tum  jentaculo  deservientium. 

Almuesta,  Almueza.  /.  (ant.) 
V.  Almorzada. 

Almona.  /.  (naut.)  V.  Jahone- 
ria. 

Almutacen.  m.  (ant.y-^.  Almo- 
tacén. 

Almütazaf.  m..  (ant.  p.  Ar.) 
V.  Almotacén. 

Almutelio.  m.  fant.)  V.  Almn- 
delio. 

Alna.  /.  (ant.)  Alna.  V.  Ana. 

Alnadillo,  lla.  s.  dim.  de  Al- 
liado. 

Alnado,  da.  s.  V.  Hijastro,  Tli- 
jo,stra. 

Alnafe.  m.  (ant.)  V.  Anafe. 

Alkec.  m.  (chim.  ant.)  V.  Es- 
taño. 

Alnedo.  m.  (ant.)  Alnedo;  lo- 
gar onde  se  criam  amieiros. 

Alnita.  /.  (Iwt.)  Alnita ;  genero 
de  plantas  fosseis. 

Alno.  m.  (ant.)  Alno.  V.  Álamo 
negro. 

Aloa.  /.  (hist.)  Alôas ;  festivi- 
dades que  celebravam  os  la- 
vradores de  Athenas  em 
honra  de  Ceres  e  de  Baccho. 

Aloaria./.  (ant.  archit.)  V.  Pe- 
china. 

Alobadado,  da.  adj.  Mordido 
pelo  lobo.  Lupino  morsu 
Icesus :  —  applica-se  ao  ani- 
mal que  padece  a  enfermi- 
dade chamada  lobado.  L/ii- 
pino  morbo  infectus. 

AxoBADo.  DA.  adj.  (ant.)  V.  Alo- 
bunado. 


ALO 

Aloüunadillo,  i.la.  adj.  dim. 
de  Alobunado. 

Alobunado,  da.  adj.  Que  é  pa- 
recido eoin  o  lobo,  especial- 
mente na  cor  do  pello. 

Alocadamente,  adv.  m.  Lo'aca., 
dispa,ratadamente,  sem  refle- 
xão. Temeré,  inconsueto. 

Alocado,  da.  adj.  Aloucado, 
adoudado,  desassisado.  In- 
cónsidtus ,  judicio  prceceps. 

Alocasia.  /.  (bot.)  V.  Coloca- 
sia. 

Alocución.  /.  Allocução;  dis- 
curso dirigido  por  um  chefe 
a  seus  subditos.  Allocutio, 
onis. 

Aloda.  /.  (ant.  zool.)  V.  Alon- 
dra. 

Alodial,  adj.  (jur.  ant.)  Alio- 
dial;  dava-se  este  nome  aos 
bens  livres  que  não  tinham 
encargo.  Ad  allodium  perti- 
nens. 

Alodio,  m.  (ant.  jur.)  Posae  de 
herdade  livre  de  encargos. 
,  Allodium,  i. 

Aloe.  to.  (bot.)  Alões;  genero 
de  plantas  pertencentes  á  fa- 
milia das  liliáceas,  que  cres- 
cem nas  montanhas  do  cabo 
da  Boa  Esperança,  e  culti- 
vam-se  também  na  America; 
suas  flores  são  grandes,  bo- 
nitas e  umbelladas :  — chino; 
arbusto  da  China,  cuja  ma- 
deira é  aromática  e  serve 
para  perfumar  as  casas  e  os 
vestidos. 

Aloentes.  m.'(ant.  bot.jY.  Man- 
,  drágora.  , 

Aloes,  to.  (ant.)  V.  Aloe. 

Aloesina.  /.  (chim.)  Aloesina; 
alcalóide  extrahido  da  colo- 
quintidá. 

Aloeta.  /.  (zool.  ant.)  Y.  Alon- 
dra. 

Aloético,  ca.  adj.  (pharm.) 
Aloético;  que  contém  aloés. 

Aloetina.  /.  (chim.)  V.  Aloe- 
sina. 

Alofócloa.  /.  (bot.)  Alofócloa ; 
genero  de  plantas  monocoty- 
ledonias,  da  familia  das  gra- 
míneas. 

Alófoeo.  m.  (zool.)  Aloforo; 
genero  de  insectos  dípteros 
originarios  da  Europa. 

Alogador.  RA.  s.  (ant.)  Aluga- 
dor,  alquilador ;  o  quealquila 
ou  aluga  bestas. 

Alogamiento.  to.  (ant.)  V.  Al- 
quiler. 

Alogar.  a.  (ant.)  V.  Alquilar^ 


ALO 

Usava-se  também  como  re- 
ciproco: -  (chim.jY .Azogue. 

Alogos.  adj.  Alogos;  hereges 
que  negavam  a  divindade 
de  Jesus  Christo. 

Alogotrofia.  /.  (med.)  Alogo- 
trophia;  nutrição  desigual  e 
desproporcionada. 

Alogukr.  to.  (ant.)  Aluguer, 
arrendamento. 

Alohar.  m.  (chim.  ant.)  Y. 
Alogar. 

Aloharia.  /.  (ant.  archit.)  Y. 
Pechina. 

Alohoc.  to.  (chim.  ant.)  Y. 
Alogar. 

Aloico.  adj.  (chim.)  Aloico;  ap- 
plica-se á  substancia  que  se 
obtém  tratando  o  alões  pelo 
acido  suljjhurico. 

Alóideo.  adj.  (zool.)  Aloideo; 
planta  vulneraria  de  folhas 
similhantes  ás  do  aloes. 

Aloides.  (myt.)  Aloides ;  filhos 
de  Neptuno  e  de  Ifimedia, 
chefes  das  colonias  da  Thra- 
cia. 

Aloina.  /.  (chim.)  V.  Aloesina. 

Alóineo.  adj.  (bot.)  Y.  Alóideo. 

Aloisia.  /.  (bot.)  Aloisia;  ge- 
nero de  plantas  verbenáceas, 
ou  antes  do  genero  lipia. 

Aloisol.  m.  (chim.)A.\oi&oi\  sub- 
stancia menos  pesada  que 
a  agua,  que  se  forma  distil- 
lando com  cal  a  aloetina. 

Aloja.  /.  (ant.)  Aloja;  bebida 
com2D0sta  de  agua-mel  e  es- 
pecies :  —  licor  fermentado 
com  alfarrobas  (termo  da 
America). 

Alojado,  m.  Aboletado ;  o  chefe, 
official,  ou  soldado  que  se 
aboleta  em  qualquer  casa. 

Alojamiento,  to.  Alojamento; 
logar  onde  alguém  está  alo- 
jado:—  (mil.)  logar  onde  os 
soldados  se  alojam  gratuita- 
mente .  Hospitio ,  diverso- 
rium :  —  (naut.)  espaço  que 
ha  entre  a  coberta  principal 
do  porão  e  a  outra  coberta 
immediata.  Locus  stibterpri- 
mum  navis  tabulatum  quo 
celluloi  navigantibus  con- 
struuntur. 

Alojar,  a.  Alojar;  dar  aloja- 
mento, hospedagem.  Usa-se 
também  como  neutro.  Hospi- 
tio excipere. 

Alojé,  adj.  (germ.)  V.  Afable . 

Alojería.  /.  Tenda  onde  se 
vende  agua-mel .  Taberna 
aquce  mulsce.  ' 


ALO 

Alojeho.  m.  O  que  faz  ou  vende 
agua-mel.  Aqute  mtilscv  ven- 
ditor. 

Alojia."  /.  Alogia;  proposição 
contraria  á  lógica:  —  dispa- 
rate; impertinencia. 

Alollak.  a.  (germ.)  V.  Acosser.  ' 

Alojiacor.  m.  (bot.)  V.  Álbasi- 
carpo. 

Alomado,  da.  adj.  Alombado; 
diz-se  do  cava  lio  que  tein  o 
lombo  curvado  on  arqueado 
para  cima.  Equus  lumhis  cur- 
hatus. 

AxoMANciAj  /.  Alomancia;  ade- 
vinhação  por  meio  de  sal. 

Alomantico,  ca  .ad¡i.  Aloman- 
tico;  que  professa  a  aloman- 
cia. 

Alomar,  a.  Domar  um  cavallo ; 

'  faze-lo  manejar  de  um  modo 
conveniente.  Eqnmn  domare, 
corrigere;  arte  et  disciplina 
equi  vires  jvsfis  ceqnare par- 
tibus: — r.  (vet)  fortificar-se 
e  nutrir-se  o  cavallo  íicando 
apto  para  padrear.  Admis- 
sariiim  fieri  ad  sobolem 
creandam  aptum. 

Alón.  TO.  Aza  implume.  Alaim- 
plumis :  —  int.  (fam.)  aló, 
que  corresponde  a  vamos,  va- 
mos. Age,  eamus.  Alón,  que 
pinta  la  iiva  (loe.  fam.);  va- 
mos queja  basta  de  maçada. 
Jam  satis,  eamus. 

Aloncillo.    m.  dim.  de  Alón. 

Alondra./.  Calhandra;  ave  de 
cor  parda.  Alauda,  ealandra. 

Alongadero,  ka,  adj.  (ant,for.) 
V.  Dilatorio. 

Alongado,  da  (anf.)  V.  Dester- 
rado :  —  distante,  longe. 

Alongamiento,  m.  (ant.)  Alon- 
gamento; acçào  de  alongar. 
Frodnctio,prolatio. : — (ant.) 
distancia,  separação  de  al- 
guma cousa:  — (med.)  au- 
gmento morboso  da  longi- 
tude de  certos  órgãos. 

Alongar,  a.  (ant.)  Alongar, 
estender,  apartar.  Usa-se 
como  reciproco. :  — alargar, 
dilatar,  estender  qualquer 
cousa.  Dilatare,  distrahere, 
extendere. 

Alópata,  m.  (med.)  Alopatha ; 
o  que  segue  o  systema  alo- 
pathico. 

Alopatía,  m.  fmerf.j  Alopatliia; 
systema  que  tem  por  objecto 
curar  as  enfermidades  com 
medicamentos  contrarios  aos 
symptomasquerepresentam. 


ALP 

Alopáticamente  .  adv .  (med.) 
Aiopathicamente;  conforme 
os  principios  da  alopathia. 

Alopático,  ca.  adj.  (med.)  Alo- 
pathico;  o  que  tem  relação 
com  a  alopathia  ou  com  os 
alopathas. 

Alopatista.  m.  (med.)  Y.  Aló- 
pata. 

Alopatizar.  a.  (med.)  Alopathi- 
sar;  praticar  as  regras  ou 
l^receitos  da  alopathia  no 
tratamento  das  diversas  en- 
fermidades. 

Alope.  (myth.)  Alope ;  filho  de 
Cerciou;  tevc  de  Neptuno 
um  filho  a  quem  abandonou, 
c  foi  amamentado  por  um.a 
egua. 

Alopecia.  /.  (med.)  Alopecia; 
certa  doença  que  faz  caír  o 
cabello  pela  raiz.  Alopetia, 
profluvies  capillorurã. 

Alopiado,  da.  adj.  Opiado; que 
se  compôs  de  opio.  Opio  mix- 
tiim. 

Alopicia./.  (ant.  med.)  V.  Alo- 
pecia. 

Aloque,  (adj.)  Mistura  de  vi- 
nho tinto  com  o  branco.  Vi- 
num  rubellum,  helvolum. 

Aloquin.  m.  Eirado  ou  tabo- 
leiro  de  pedra  aonde  se  cura 
a  cera  ao  sol. 

Alosa./.  V.  Sábalo. 

Alosar,  a.  (ant.)  V.  Enlosar. 

Alosna.  /.  (bot.)  Y.  Ajenjo. 

Alotar.  a.  (naut.)  Y.  Arrizar. 

Aloton.  m.  (p.  Ar.)  Y.  Almeza. 

Aloxantina./.  (chim.)  Aloxan- 
tina;  substancia  crystallisa- 
da,  incoloi",  um  tanto  amarel- 
lada,  pouco  solúvel  na  agua 
fria,  que  resulta  da  decom- 
posição do  acido  úrico  pelo 
nítrico,  tratando  primeiro, 
pelo  cíiloro,  o  aloxano  por 
urna  corrente  de  acido  sul- 
phydrico. 

Alozna.  /.  (bot.)  Y.  Ajenjo. 

Alozza.  /.  (myfJi .)  Alozza ;  um.a 
das  tres  filhas  do  Deus  su- 
premo, segundo  a,  antiga 
theologia  árabe. 

Alpaca./,  (ant.)  Metal  branco; 
liga  composta  de  cobre, 
zinco  e  nickel,  muito  pare- 
cida na  sua  cor  e  dureza  com 
a  prata;  empi-ega-se  em  bai- 
xellas,  instrumentos,  obje- 
cto de  adorno,  etc. :  —  te- 
cido, feito  com  lã  do  qua- 
drúpede do  mesmo  nome. : — 
(zool.)  m.   alpaca;  quadru- 


ALP  113 

pede  do  Perú,  similhante  ao 
Ihama,  mas  de  pello  mais 
comprido, 

Alpam.  m.  (bot.)  Alpama;  nome 
de  um  arbusto  da  índia,  de 
cujas  folhas  se  extralie  um 
sueco,  que  misturado  com  o 
do  cálamo  se  applica  para 
curar  as  mordeduras  das  ser- 
pentes. Sua  cortiça  é  verde  e 
cinzenta,  as  raizcse  as  flores 
encarnadas  e  as  folhas  oblon- 
gas. 

Alpandí.  m.  (germ.)  Y.  Abril. 

Alpañata.  /.  (aut.)  Alisador; 
couro  que  usam  os  oleiros 
para  dar  lustro  ás  vasilhas  de 
barro  antes  de  as  pôr  a  cozer. 
Aluta  fictilibus  Icevigandis. 

Alfaque,  m.  Y.  Alpaca. 

Alparab.  m.  (astron.)  Alparab; 
um  dos  nomes  do  coração  da 
hydra. 

Alparcería,  (ant.)  V.  Apar- 
cería. 

Alpakcero.  m.  (ant.)  V.  Apar- 
cero. 

Alpargata.  /.  Alpargata;  cal- 
çado, cuja  sola  se  ajusta  ao 
pé  com  tiras  de  couro  ou  de 
algura  tecido  de  linho  ou  es- 
parto.   Calceus   cannabinus. 

Alpargatado,  da.  adj.  Diz-se 
do  calçado  que  tem  a  forma 
de  alparcas.  Ad  similitudi- 
nem  calcei  cannabini  effor- 
matus. 

Alpargatar,  a.  Fazer  alpar- 
cas. Calceos  ex  cannabo  con- 
ficere. 

Alpargate./  (ant.)  Alpargate. 
V.  Alpargata. 

Alpargatería./  Alpargatería ; 
loja  onde  se  vendem  ou  fa- 
zem alparcas .  Calceornm 
cannabinorum  offi ciña:  — 
trafico  ou  officio  do  que  faz 
alparcas. 

Alpargatero,  m.  Alpargatciro; 
o  que  faz  ou  vende  alparcas. 
Calceorum  cannabinorum 
opifex. 

Alpargatilla.  /.  dim.  de  Al- 
pargata:— ffig.  fam.)  Diz-se 
da  pessoa  que  com  astucia 
ou  manha  se  insinua  no 
animo  de  outra  .para  conse- 
guir alguma  cousa.  Assenta- 
tor  blanditiis  et  ver  sutiã  ca- 
piaus. 

Alpartaz.  m..  (ant.)  V.  Almó- 
far. 

Alpea.  /.  (zool.)  Alpea;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 


114  ALP 

tameros,  da  familia  dos  cara- 
bicos,  aggregado  jjor  diver- 
sos naturalistas  ao  genero 
uebria. 

Alpechín,  vi.  Agua  ruça  que 
sáe  das  azeitonas  quando  es- 
tão postas  era  montão  j)ara 
se  moerem.  Amurca,  ce. 

Alpende,  m.  Alpendre;  casi- 
nliola  que  serve  para  guar- 
dar toda  a  classe  de  instru- 
mentos de  minas  c  fundição. 

Alpérsico,  to.  (hot.  ant.)  V. 
Prisco,  em  relação  á  arvore 
6  ao  fructo. 

Alpestke.  adj.  Alpestre ;  dos 
Alpes  :  —  alpestre,  áspero, 
escabroso. 

Alpey  ou  Alpez.  m.  (ant.  meã.) 
V.  Alopecia. 

Alpícola.  adj.  V.  Aljñno. 

Alpicoz.  7)1.  (bot.)  V.  Cohombro. 

Alpijeno,  na.  adj.  V.  Alpino. 

Alpinia.  f.  (bot.)  Alpinia;  nome 
dado,  em  honra  de  Prospero 
Alpiíii,  a  um  genero  de  plan- 
tas amómeas,  natural  da  Asia 
tro^aical. 

AlpiniÁceo,  Alpiniado.  adj. 
(bot.)  Alpiniaceo;  parecido 
com  a  aljiiuia:  —  genero  de 
plantas  que  tem  por  typo 
o  genero  alpinia. 

Alpino,  na.  adj.  Alpino;  per- 
tencente aos  Alpes.  Alpinns, 
a,  um:  —  (ant.)  nome  que, 
segundo  Aulo  Gellio,  deu  Ca- 
tão aos  liespaulioes  que  ha- 
bitavam nos  cumes  dos  Py- 
rinéos :  —  (bot.)  alpinas ; 
nome  dado  ás  plantas  espe- 
ciaes  dos  Alpes :  —  (g<íol.)  al- 
pinas, classe  particular  de 
rochas,  á  qual  se  julgou  que 
pertenciam  as  dos  Alpes :  — 
(zool.)  alpinos;  diz-se  dos 
animaes  que  vivem  nos  cu- 
mes das  altas  montanhas. 

Alpiste,  m.  (bot.)  Alpiste;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  gramíneas.  Milium  pa- 
radoxum.  Quedarse  alpiste 
(fam.) ;  ficar  logrado.  Ina- 
ni spe  deludí. 

Alpistela  ou  Alpistera.  /. 
Torta  pequena  de  farinha, 
ovos  e  sésamo.  Placenta  ex 
farina,  ovis  liquatoque  sac- 
charo. 

Alpisteuo  adj.  Crivo  com  que 
se  limpa  a  alpiste.  Milioimr- 
gando  apfitm. 

Alpisteta./.  V.  Alpistela, 

AlpujakreSo,  ña.  adj,  Alpu- 


ALQ 

jarreno;  habitante  das  Alpu- 
jarras,  no  reino  de  Granada, 
ou  pertencente  a  ellas. 

Alqueire,  to.  (ant.)  V.  Alqui- 
ler. 

Alqdequenje.  m.  (bot.)  Alque- 
quengi ;  planta  perenne  e  ra- 
mosa que  cresce  quasi  á  al- 
tura de  mais  de  um  pé;  tem 
as  folhas  cordiformes  e  as  flo- 
res radiadas.  O  fructo  é  si- 
milhante  a  uma  cereja,  cheio 
de  sementes  commummente 
chatas,  e  envolto  em  uma  es- 
pecie de  bexiga  membranosa. 
Physalis  alkakenge. 

Alquería./.  Alquería;  casa  de 
campo  para  guardar  todos 
os  apparelhos  e  instrumen- 
tos de  lavoura:  —  granja, 
predio  rustico.  Villa,  pra'.- 
dium  riisticum. 

Alquermes.  m.  (pharm.)  Al- 
quermes;  electuario  excitan- 
te, composto  de  varios  m- 
gredientes,  como  aloes,  ma- 
çãs, noz  moscada  c  canella. 
Cinnamea  confectio. 

Alqueuque.  to.  (ant.)  V.  Tres  en 
raya,  jogo:  —  nos  moinhos 
de  azeite,  o  logar  em  que  se 
põe  os  cabazes  cheios  da  mas- 
sa da  azeitona  moida. 

Alquetifa.  /.  (ant.)  V.  Alca- 
tifa. 

Alquez.  m.  Medida  do  vinho 
de  doze  cantaros  Mensura 
duodecim  vini  ampliaras  con- 
tinens. 

Alquibla.  /.  (T'.  árabe,  inus.) 
Austral;  a  parte  voltada  ao 
meio  dia.  Plaga  ad meridiem 
versa. 

Alquicel  ou  Alquicer,  to.  Al- 
quicel ou  alquicer;  fílele 
branco  com  que  se  cobrem 
os  mouros.  Sagum  punicum, 
seu  mauricvm. :  —  especie  de 
tecido  que  servia  para  co- 
bertas cie  bancos,  mesas  ou 
oiitras  cousas.  Textili  coope- 
riundis  sedilibus. 

Alquier.  to.  Alqueire  ;  medida 
usada  em  Portugal  para  o 
azeite :  —  medida  portugue- 
za  de  grãos. 

Alquifol,  to.  (min.)  Alquifol; 
chumbo  mineral:  —  V.  Al- 

quífux. 
Alquifux.  to.  Alquifú;  galena 
que  serve  para  envernizar  a 
louça  ordinaria.  No  Oriente 
é  empregado  pelas  mulheres 
na  composição  do  pó  com  que 


ALQ 

tingem  as  sobrancelhas  e  as 
pestanas. 

Alquiladizo,  za.  adj.  De  alu- 
guel. Conductitius,  merito- 
riiis. 

Alquilador,  ra.  s.  Alquilador ; 
alugador,  o  que  dá  de  alu- 
guer. Commummente  se  diz 
do  que  aluga  trens  ou  cavai- 
los.  Conductor ,  locator. 

Alquilamiento,  m.  Alugamen- 
to ;  acção  de  dar  de  aluguer. 
Locaíio,  conducfio. 

Alquilar,  a.  Alquilar;  alugar, 
tomar  ou  dar  de  aluguer.  Lo- 
care, condiicere:  —  r.  (ant.) 
ajustar-se  alguém  a  servir  a 
outrem  Y>oY  certo  estijiendio. 

Alquílate.  ???.  Sisa;  direito  que 
se  pagava  em  Murcia  pela 
venda  das  pro]n-iedades  e 
fructos.  Vectigalis  gemis  ex 
praidiorum  fructuumque  ven- 
ditione. 

Alquile,  to.  (ant.)  V.  Alqtiiler. 

Alquiler,  to.  Aluguer ;  o  preço 
que  se  dá  ao  dono  de  algu- 
ma cousa  para  uso  por  tem- 
ido determinado.  Locarium  ; 
mcrce.s  eoa  locatione :  —  a  ac- 
ção de  alugar.  Locatio,  anis. 

Alquilón,  na.  adj.  (fam.)  O  que 
se  dá  ou  toma  de  aluguel; 
de  ordinario  as  carruagens 
ou  cavallos.  Diz-se  também 
por  desprezo  das  pessoas  que 
se  alugam  para  alguma  cou- 
sa. Meritorius,  locatitius, 
condactitius. 

Alquimia.  /.  Alchimia;  chimi- 
ca  a  mais  sublime,  c  a  parte 
que  ensina  a  transmutação 
dos  metacs.  Alchimia,  ce: 
—  (ant.)  latà-o.  Alchimia 
probada,  tener  renda  y  non 
(jas'ar  nada;  alchimia  pro- 
vada, é  ter  rendimentos  e 
não  os  gastar,  rif.  em  que 
so  dá  a  entender  que  o  meio 
mais  seguro  para  fazer  di- 
nheiro é  não  o  gastai-.  Par- 
cimonia  optimum  vectigal. 

Alquimicamente.  adv  m.  Al- 
chimicainente;  segundo  a 
arte  ou  regra  da  alchimia. 
Secundum  alchimia}  p>ra¡ce- 
pta,  regulas. 

Alquímico,  ca.  ncZ;'.  Alchimico ; 
o  que  pertence  á  alchimia. 
Ad  alcJdmiam  spjectans. 

Alquímila./.  Alchi  milla ;  plan- 
ta. V.  Pié  de  león. 

Alquimista,  m.  Alchimista  ou 
Alquimista;  aquello  que  se 


ALR 

applica  á  transmutação  dos 
nietaes ;  que  sabe  a  alchimia, 
que  se  exercita  n'ella.  Al- 
cliimia  peritvs. 

Alquinal.  m.  Touca  ou  véu 
para  a  cabeça,  de  tpie  usa- 
vam ¡wr  adorno  as  mulheres. 
Muliehre  capitis  tegiimen- 
titm :  — morisco  (ant.J;  lenço. 
Sudarium,  ii. 

Alquitan.  m.  (ant.)  V.  Alqui- 
trán. 

Alquitara.  /.  V.  Alambique.. 
Por  alquitara  (mod.  adv.) ; 
pouco  a  pouco  e  com  diffi- 
culdade.  jíEgre,  difficrdter. 

Alquitarar,  a.  V.  Destilar. 

Alquitata.  /.  (inus.)  V.  Alqui- 
tara. 

Alquitira./.  Alquitira;  ¡llanta 
de  talo  curto  e  coberto  de 
bicos.  As  folhas  são  peque- 
nas e  delgadas,  as  flores  ro- 
xas, e  o  fructo  umas  vagens. 
Astragalum  tragacantha:  — 
adraganto;  gomma  que  se 
tira  de  um  arbusto  chíimado 
pelos  gregos  TragacJtanta, 
e  pelos  árabes  Carad;  sáe 
cm  grumos  um  pouco  tor- 
cidos, mui  duros  c  opacos. 
Gummi  tragacanthum. 

Alquitrán,  m.  Alcatrão;  com- 
posição de  pez,  sebo,  gordu- 
ra, resina  e  azeite.  Naphtha 
nigra.  Es  un  alquitrán ;  és 
um  alcatrão,  isto  é,  uma  pes- 
soa colérica.  Homo  stonia- 
chosiis. 

Alquitranado,  da.  ]) .  p.  de  Al- 
quitranar. Alcatroado;  un- 
tado de  alcatrão.  Napldhâ 
ohlitus:  —  m.  panno  alca- 
troado. Linteum  naphtha  li- 
nitum. 

Alquitranar,  a.  Alcatroar ;  un- 
tar com  alcatrão  alguma  cou- 
sa. Naplithâ  nigra  linire. 

Alquival.  (ant.  p.  Ar.)  V.  lil- 
quicel. 

Alramecu.  m.  (astrn.)  Álramech 
ou  Arcturo;  estrella  da  pri- 
meira grandeza,  da  cauda 
da  Ursa  Maior.  Arcturns,  i. 

Alrededor,  adv.  l.  Ao  redor ; 
em  roda,  em  torno,  em  cir- 
culo, em  circumferencia.  Cir- 
cum: — m.  pi.  arredores;  os 
contornos  de  algum  logar  de- 
terminado. Circum  jacentia 
loca. 

Alrinach.  m  (myth.J  Alriuach; 
demonio  do  occideute;  pre- 
side aos  tremores  de  terra. 


ALS 

á  chuva,  etc.  Eepresenta-se 
sob  a  forma  de  uma  mulher. 

Alrota.  /.  Pluma ;  filamento 
que  se  despreza  da  estopa 
ou  linho.  tStvpa  ãeterior. 

Alrote.  m.   (ant.)    V.  Arlóte. 

Alrucaisah.  m.  (astron.)  Alru- 
cabah;  nome  da  estrella  po- 
lar. 

Alrunos.  m.  pi.  (germ.)  Alru- 
nos;  nome  que  os  antigos 
germanos  davam  a  umas  fi- 
guras pequenas  feitas  das 
raizes  mais  duras  das  plan- 
tas ;  representavam  os  deuses 
domésticos,  aos  quaes  tribu- 
tavam uma  especie  de  culto. 
No  século  ¡cassado  ainda  se 
encontravam  na  AUemanha 
alguns  vestigios  d'esta  su- 
IJerstição. 

Alsa-blot.  m.  (myt.)  Alsa-blot ; 
sacrificio  que  os  antigos  ha- 
bitantes da  Islândia  otíere- 
ciam  aos  espirites  dos  rios, 
a  fim  de  os  tornar  felizes  na 
sua  vida  domestica,  ou  para 
perturbar  a  paz  de  um  ini- 
migo. 

Alsaciano,  na.  s.  Alsaciano; 
o  habitante  da  Alsacia :  — 
adj.  que  ¡ici'tence  á  Alsa- 
cia ou  aos  seus  habitantes. 

Alsaliciiah.  m.  (hot.  ant.)  V. 
Canela. 

Alsarda.  /.  (ant.)  Direito  que 
se  pagava  pelo  aproveita- 
mento das  aguas  dos  rios  c 
arroios  nas  azenhas  e  moi- 
nhos. 

Alsastre.  m.  (inus.)  V.  Sas- 
tre. 

Alseida.  /.  (boi.)  Alseis;  ge- 
nero de  plantas  rubiáceas,  e 
um  pequeno  arbusto  do  Bra- 
zil. 

Alsine.  /.  Alsine;  planta  cha- 
mada vulgarmente  orelha  de 
rato,  c  de  que  os  pássaros 
gostam  muito;  cresce  até  á 
altura  de  meio  pé,  tem  as 
folhas  pequenas  e  as  flores 
brancas.  Alsine  media. 

Alsodea.  /.  (bot.)  Alsodea 
(amiga  da  sombra  dos  bos- 
ques); genero  de  plantas  vio- 
láceas, arbustos  de  folhas  es- 
tendidas e  flores  pequenas 
disjíostas  em  racimo. 

Alsodíneo,  nea.  adj.  (bot.)  Al- 
sodineo;  que  se  parece  com 
a  alsodea :  — /.  ^jZ.  familia 
de  plantas  violáceas,  cujo 
typo  é  a  alsodea. 


ALT 


llõ 


Alsófila.  (bot.)  Alsòphila;  es- 
pecie de  feto  arborescente. 

Alsoíiitra. /.  (bot.)  Alsomitra; 
genero  de  plantas  cucurbi- 
táceas que  se  encontram  na 
ilha  de  Java. 

Alstonia.  /.  (bot.)  Alstonia; 
genero  da  familia  das  apo- 
cinaceas,  próprio  da  Asia 
trojDical,  de  que  se  cultivam 
algumas  esi^ecies  nas  estu- 
fas. As  alstonias  são  arvores 
altas,  e  as  suas  flores  ordina- 
riamente brancas. 

Alstremeria.  /.  (bot.)  Alstre- 
mcria;  nome  dado  em  honra 
de  Carlos  Alstroemer  a  um 
genero  de  plantas  amarili- 
deas,  originario  da  America 
meridional.  Cultivam-se  di- 
versas especies  destaplanta. 

Alsuila.  /.  (bot.)  V.  Abrótano. 

Alta.  /.  Alta ;  certa  dansa  in- 
troduzida na  Hespanhapelos 
allemães  da  alta  AUemanha, 
e  que  teve  muito  uso.  Deram- 
Ihe  o  nome  de  alta,  para  a 
distinguir  de  uma  outra 
dansa  chamada  baixa,  que 
os  flamengos,  ou  da  baixa 
AUemanha,  também  ali  in- 
troduziram. Germânica  sal- 
tatio:  —  o  exercício  que  se 
fazia  nas  aulas  de  dansa, 
bailando  alguns  passos  de 
cada  dansa.  Exercitatio  sal- 
tatoria:—  o  exercício  de  es- 
grima que  se  faz  ])ublica- 
inente.  Certamen  gladiato- 
rinm :  —  (mil.)  alta ;  notapela 
qual  consta  a  existencia  de 
alguma  praça  que,  havendo 
tiílo  baixa  por  enfermidade 
ou  deserção,  volta  ao  serviço. 
Também  significa  o  papel 
que  o  enfermo  traz,  pelo  qual 
consta  que  volta  para  o  ser- 
viço. Tessera  seu  schedula, 
qiufí  iuvalidum  aut  deserto 
rem  militem  ad  militia  mu- 
nia rediré  testatur:  —  nos 
hospitaes,  a  ordem  que  se 
commuuica  ao  doente,  a 
quem  se  dá  por  são,  para 
que  saia: — (germ.)  torre  ou 
janella:  —  mar.  V.  Mar. 
Echar  el  alta  (dans.);  execu- 
tar a  alta  dansa,  diverti- 
mento que  o  mestre  de  dansa 
dá  a  seus  discípulos,  e  que 
se  reduz  a  dausar-se  toda  a 
especie  de  baile.  Chorea  so- 
lemnior  coram  magistro  sal- 
tatorio. 


116 


ALT 


AíT:ABAQX¡-E.m.(And.)Y.  Taba- 
que. 

Altabaquillo,  m.  Planta.  V. 
Corregüela. 

Altafoe.  m.  (imis.)  V.  Alcan- 
for. 

Altair,  m.  (astron.)  Altair; 
nome  árabe  da  estrella  cen- 
tral de  primeira   grandeza, 

•  que  occujoa  o  centro  da  cons- 
tellaçào  da  Aguia. 

Altamandeia.  /.  (p.  And.)  V. 
Sanguinaria  mayor. 

Altambo.  m.  (cJdm.,  ant.)  V. 
Espinela. 

Altamente,  adv.  m.  Altamente  \ 
sublime;  perfeita,  excellen  te- 
mente.  Elath,  excellenter, 
egregie:  — (fig-J  fortemente: 
■ — -(fig-,  ant.)  houoriñca- 
mente. 

Altameeon.  m.  (germ.)  Ladrão 
que  furta  por  escalada.  Do- 
inorum  invasor  per  tcctaaut 
fenesíras. 

Altamía.  /.  (ant.)  Terrina  ou 
taça.  V.  A^ntamilla. 

Altamisa.  /.  V.  Artemisa. 

Altana.  /.  (germ.)  Igreja  ou 
templo.  Templum,  i. 

Altanado,  da.  adj.  (germ.)  Ca- 
sado. 

Altaneeamente.  adü.  Altiva- 
mente; de  maneira  altiva, 
soberba.  Elate. 

Altanería.  /.  (ant.)  Altura  ou 
alturas :  —  altanaria  ou  vo- 
lateria;  arte  de  caçar  as  aves 
com  outras  de  rapina.  Au- 
cupii  gemís: — (fig)  altiveza, 
soberba.  Animielatio : — caça 
com  falcões  ou  aves  de  ra- 
pina. 

Altaneeo,  EA.  adj.  Altaneiro  ; 
que  se  remonta  muito;  ap- 
plica-sG  ao  falcão  e  outras 
aves  de  rapina  de  alto  vôo.  Al- 
tivolus,  a,  um:  —  (fig-)  alta- 
nado, altivo,  arrogante,  so- 
berbo. Arrogans,  superbns: 
—  (germ.)  diz-se  do  ladrão 
que  furta  por  logar  alto. 

Altanez.  /.  (ant.)  -V.  Altane- 
ría. 

Altanto.  (ant.)  V.  Tanto. 

Altar,  m.  (astron.)  Altar ;  eon- 
stcUação  do  hemisplierio  au- 
stral que  segundo  uns  se 
compõe  de  sete  estrellas,  e 
segundo  outros  de  oito  e  até 
de  doze.  Os  poetas  da  anti- 
guidade suppozeram  que  es- 
ta constellaçào  era  o  altar 
ondeos  deuses  prestavam ju- 


ALT 

ramento  de  fidelidade  a  Jú- 
piter, antes  da  guerra  contra 
os  titaes,  e  que  depois  foi 
por  elle  collocado  no  numero 
dos  astros: — ara;  logar  ele- 
vado para  offerecer  sacrifi- 
cios em  todos  os  tempos:  — 
mesa  quadrilonga  de  madei- 
ra, pedra  ou  metal,  em  que 
as  diversas  religiões  cele- 
bram os  sacrificios  e  cere- 
monias cou)  que  dão  culto 
exterior  á  Divindade.  Alta- 
re: —  conjuneto  de  mesa, 
gradería,  retábulo  e  outros 
adornos  para  collocar  ima- 
gens sagradas :  —  de  alma 
ou  de  anima;  altar  privile- 
giado:—  mayor;  altar  mor. 
Ara  templi  máxima: — por- 
tátil; altar  portátil:  —  an- 
dor. Eso  es  corneo  quitarlo 
del  altar;  isto  é  como  ne- 
gar-llie  a  justiça:  também 
se  applica  quando  se  tira 
aiguma  cousa  do  logar  onde 
devia  estar.  Sacrificio  del 
altar;  sacrificio  do  altar;  a 
missa.  Magnum  chrisiiance 
religionis  sacrificium;  qiiasi 
ab  aris  siibripere.  Visitar 
los  altares;  visitar  os  alta- 
res; fazer  oração  diante  de 
cada  um  d'elles.  Aliaria 
orationis  causa  adire:  —  de 
los  Juanes  de  proposición 
(ant.);  altar  dos  pães'  de  pro- 
posição, que  entre  os  judeus 
designava 'aquelle  altar  em 
que  aos  sabbados  colloca- 
vam  doze  pães  com  o  in- 
senso  e  o  sal  a  modo  de 
offerenda:  —  de  los  perfu- 
mes;  altar  dos  perfumes; 
mesa  de  madeira  coberta  de 
follias  de  oiro,  na  qual  pela 
manha  e .  de  tarde  um  sa- 
cerdote judeu  oíi'erecia  um 
perfume  de  composição  par- 
ticular:— de  los  sacrificios ; 
,  altar  dos  sacrificios ;  aquelle 
que  os  judeus  tinliam  desti- 
nado para  innnolar  as  victi- 
mas oíterecidas  a  Deus:  — 
de  prótesis;  altar  de  prote- 
sis; pequeno  altar  prepara- 
torio, onde  os  sacerdotes 
christãcs  da  igreja  grega 
benziam  o  pão  destinado 
para  o  sacrificio,  antes  de 
leval-o  para  o  altar  mor: — 
particular;  altar  particular ; 
entre  os  judeus,  o  que  esta- 
va collocado  fóra  do  templo. 


ALT 

Altaecioo,  cillo,  cito.  m.  dim, 
de  Altar.  Altarzinbo.  Ara 
minor, 

Altaeeina.  /.  V.  Milenrama. 

Altakeeo.  m.  Altareiro ;  o  que 
orna  ou  forma  altares.  Or- 
nator,  altariimí  structor. 

Altaeis.  m.  (chim.  ant.)  Y.  Azo- 
gue. 

Altayügi.  m.  (ant.  zool.)  Y.  Per- 
diz. 

Alte,  (ant.)  contr.  de  ti  él  te: 
a,  elle,  te. 

Altea/,  (bot.)  Althea;  arbus- 
to da  familia  das  malvaceas ; 
tarda  quatro  ou  cinco  anuos 
em  florecer,  e  suas  flores, 
violáceas  ou  brancas,  são  de 
muita  duração :  — V.  Mal- 
vabisco: — V.  Malva  real. 

Altear,  n.  (naut.)  Altear;  ser 

mais  alta  a  costa  ou  terra 

•  por  algum  de  seus  pontos 

,em  relação  aos  immediatos. 

Alteasteo.  m.  (bnt.)  Altheas- 
tro;  divisão  do  genero  al- 
thea, que  'comprehende  o 
verdadeiro  malvaisco. 

Alteína.  /.  (chim.)  Altheína; 
substancia  crystallisada  em 
prismas  transparentes,  frá- 
gil, inodora,  insípida  e  fres- 
ca ao  gosto,  descoberta  em 
1826  por  Bacon,  pharmaceu- 
tico  em  Caen,  na  raiz  de  al- 
thea. 

Altelajb.  m.  (ant.)  Tiro;  pa- 
rellia,  junta  de  bestas  ou 
bois. 

Áltenla../,  (bot.)  Altenia;  ge- 
nero de  plantas  naiadas, 
próprias  dos  lagos  salgados 
do  meio  dia  da  França, 
principalmente  nos  arredo- 
res de  Montpellier. 
Altensteinia.  /.  (bot.)  x\ltens- 
teinia;  genero  de  plantas 
orchideas,  original  da  Ame- 
rica meridional. 

Alteeabiltdad.  /.  V.  Mutabi- 
lidad. 

Alteeable.  adj.  Alterável;  o 
que  se  pode  alterar.  Mida- 
bilis,  le. 

Alteeacion. /.  Alteração;  ac- 
ção e  eft'eito  de  alterar  ou 
alterar-se.  Alteratio,  onis: 
—  alteração ;  mudança  phy- 
sica  ou  moral,  perturbação 
no  pulso,  nos  humores,  etc. 
Commotio,  onis:  —  altera- 
ção; movimento  de  ira  ou 
outra  paixão.  Animi  pertur- 
batio : — altercação,  disputa, 


ALT 

contestação;  alvoroto,  des- 
ordem publica.  Altercatio, 
tumuUiis,  moius,  seditio  tur- 
hm: — de  moneda;  alteniçào 
de  moeda,  mudança,  au- 
gmento ou  diminuição  do 
seu  valor,  ou  de  sua  qua- 
lidade. yEsiimatiGnis  rei  nu- 
marioi  immuiaiio. 

Alterado,  da.  p.  2^-  ^^  Alte- 
rar. Alterado.  Calão  alte- 
rado; caldo  medicinal  feito 
de  hervas  e  outros  infp^-e- 
dientes.  Herbis  et  medica- 
menti.'s  confectum  jusculum. 

Altekador,  KA.  s.  Alterador; 
o  que  altera.  Vitiator,  cor- 
ruptor. 

Altekante.  adj.  Alterante;  o 
que  é  próprio  a  alterar. 

Alterak.  a.  AJterar;  innovar, 
causar  novidade.  Alterare, 
commovere: —  r.  perturbar- 
se, irar-se,  cnfureoér-se. 
Commoveri,  turbar  i :  —  la 
moneda;  alterar  a  moeda, 
ííi\úñQtí-\'<\.  Adulterare  mun- 
mos. 

Alterativo,  va.  adj.  (ant.)  Al- 
terativo; o  que  tem  a  vir- 
tude de  alterar. 

Altercación.  /.  Altercação; 
disputa  poriíosa,  debate  de 
palavras  (com  clamor  c  }>ai- 
xão).  Altercatio,  contentio, 
rixa. 

Altercado,  m.  Y.  Altercación. 

Altercador,  ra.  s.  Altercador; 
o  que  alterca,  purfia,  nu  é 
propenso  a  disjiutar.  Altcr- 
cator,  pertinax. 

Altercante.^,  o.  ãe  yiltercar ; 
o  que  alterca.  Altercator, 
oris. 

Altercar,  n.  Altercar;  dispu- 
tar, chicanar,  porfiar,  tei- 
mar. Altercari,  jurgari,  dis- 
cepfare. 

Alter-ego.  Altcr-ego;  titulo 
official  que  se  usa  especial- 
mente no  estylo  da  chancel- 
leria  nas  Duas  Sicilias,  em 
virtude  do  qual  o  monarcha 
transmitte  a  um  vicc-rei  ou 
logar-tenente  o  exercício 
pleno  do  ¡lodcr  solierano: 
— (fig.)  expressão  tomada  do 
latim  que  se  usa  para  signi- 
ficar que  uma  pessoa  repre- 
senta em  tudo  a  outra,  ge- 
ralmente constituida  em 
mais  elevada  posição. 

Alteria. /.  (bot.)  Altcria;  ge- 
nero de  plantas  de  Mada- 
16 


ALT 

gasear,  pertencente  á  fami- 
lia das  estercoleaccas. 

Alternación.  /.  Alternação; 
acção  e  etfeito  de  alternar. 
Alternatio,  vicissitrido.  Ley 
de  alternación. ;  lei  de  alter- 
nação; principio  ou  regra 
c|ue  determina  as  relações 
que  exittem  entre  os  vege- 
tacs  relativamente  ao  plano 
normal  de  suas  flores,  con- 
siderando a  pbsição  alterna- 
tiva das  jiartes  dos  vcrti- 
cillos,:  —  (g^ol.)  disposição 
que  apresentam  os  depósi- 
tos estratificados  comj)o.stos 
de  muitas  especies  de  ro- 
chas, que  se  succedem  al- 
ternativamente umas  ás  ou- 
tras. 

Alternadamente,  adc.  m.  V. 
Alternativamente. 

Alternancia.  /.  (bot.  c  geol.) 
V.  Alternación. 

Alternante.^;,  a.  de  Alternar. 
Alternante;  que  alterna.  Al- 
ternans,  antis. 

Alternántera.  /.  (bot.)  Alter- 
nantera ;  genero  de  plantas 
da  familia  das  amarantha- 
ceas,  que  deve  seu  nome  á 
alternação  de  suas  anteras. 

Alternar,  a.  Alternar;  fazer 
ou  dizer  já  uma,  já  outra 
cousa.  Alternare:  —  n.  dizer 
ou  fazer  mna  pessoa  depois 
de  outra,  por  turno,  uma 
mesma  cousa.  Alternare:  — 
variarem-sc  as  cousas,  suc- 
cedendo-sc  umas  a  outras. 
Alter nis  ricihus  agere:  — 
(matli.)  mudar  os  termos  de 
quatro  gi-andezas  proporcio- 
naes  ptu-a  t;ompara-las,  etc. 
Alternare :  —  (agr.)  semear 
no  mesmo  terreno  vegetaes 
de  distincta  natureza,  uns 
depois  de  outros:  —  (bot.) 
succeder-^e  mutuamente  so- 
bre um  eixo  commum  o  ór- 
gão das  plantas. 

Alternario.  m.(hot.)  Alterna- 
rio;  especie  de  cogumelos 
qvie  se  desenvolvem  nos  ta- 
los dos  vegetaes  seceos  e  na 
cortiça  dos  pinheiros. 

Alternati-pennado,  da.  adj. 
(bot.)  Alternati-pinneado; 
cpitheto  das  folhas  pinnea- 
das  de  foliólos  alternos  so- 
bre o  ¡peciolo  commuin. 

Alternativa.  /.  Alternativa; 
mudança  alternada ;  a  acção 
ou  direito  que  tem  qualquer 


ALT 


117 


pessoa  ou  corporação  para 
executar  alguma  cousa  ou 
gosar  d' ella  alternando  com 
outra.  Alternatio,  vicissitu- 
do:  —  opção  entre  duas  ou 
mais  cousas: — duvida  na  es- 
colha de  uma  ou  outra  cou- 
sa : — necessidade  de  escolher 
uma  ou  outra  cousa,  de  duas 
que  se  apresentam. 

Alternativamente,  adv.m.  Al- 
ternativamente; com  alter- 
nação. Alterne. 

Alternativo,  va.  adj.  Alter- 
nativo; o  que  se  diz  ou  fixz 
com  alternação.  Alternus,  a, 
um.  Movimiento  alternati- 
vo (meeh.);  movimento  al- 
ternativo, o  que  apresenta 
uma  repetição  periódica  de 
mudanças  de  direcção  em 
sentidos  oppostos,  como  o 
movimento  de  ascensão  c 
descensão  do  embolo  de 
uma  bomba,  etc. 

Alternífloro,  KA.  odj.  (bot.) 
Alter  nifloro;  qualificação 
das  ¡llantas  cujas  flores  são 
alternas. 

Alterxifoliado,  DA.  adj.  (bot.) 
Alternifoliado;  applica-se 
ás  plantas  cujas  folhas  são 
alternas. 

Alteknípedo,  da.  adj.  (zool.) 
Alternipedo ;  diz-sc  dos  ani- 
maes  cujas  patas  são  alter- 
ternativamente  de  duas  di- 
versas cores. 

Alterni-pennado,  da.  adj.  (bot.) 
V.  Alternai i-j^ennado. 

Alterno,  na.  adj.  (poet.)  Al- 
terno; alternativo.  Alternus, 
et,  um. 

Alteroso,  sa.  adj.  (ant.)  Alte- 
roso. V.  Altivo:  —  (naut.) 
alteroso;  applica-se  ao  na- 
■sio  de  alto  bordo.  Navis 
prm  grandis. 

Alteza./,  (ant.)  Alteza;  altu- 
ra, elevação.  Altitudo,  inis: 
—  tratamento  que  se  dá  aos 
filhos  dos  reis,  principes  so- 
beranos, e  a  alguns  corpos 
collectivos.  Celsitudo,  inis: 
— (fi9-)  grandeza,  sublimi- 
dade, excellencia.  Superio- 
ritas,  atis. 

Altibajo,  m.  Altibaixo;  ter- 
reno desigual,  fragoso.  Lue- 
quale  solum:  —  (<'sg-)  alta- 
baixo;  o  golpe  direito  que  se 
dá  com  a  espada  de  alto 
abaixo.  letais  ensis  à  vértice 
deorsum   dircctus:  —  (ant.) 


118 


ALT 


velludo  lavrado.  Heieromal- 
lum  picto  schemate  distiii- 
ctum: — Cfiff-J  altos  e  bai- 
xos 5  vicissitudes,  variedade 
dos  successos,  já  prósperos, 
jcá  adversos.  Temporum  va- 
rietas,  rerum  vicissitudo. 

Altica.  /.  (zool.)  Altica-,  pe- 
queno insecto  da  familia  dos 
coleópteros. 

Altico.  m.  (zool.)  Altico;  ge- 
nero de  peixes  saltadores. 

Altícopo.  m.  (zool.J  Altícopo; 
genero  de  coleópteros  salta- 
dores, cujo  íypo  é  o  alticopo 
da  Lombardia,  e  encoutra-se 
em  varios  pontos  da  Europa. 

Altilocuencia.  /.  Altiloquen- 
cia;  estylo  elevado,  sublime. 

Altilocuexte.  adj.  (poet.)  Al- 
tiloquente,  sublime,  empola- 
do, pomposo;  que  falia  ou 
escreve  com  eloquência.  Ma- 
gniloquus,  a,  um. 

Altílocuo,  cua.  adj.  Altiloquo", 
sublime  na  eloquência.  Di- 
sertiis,  a,  tim. 

Altillo,  lla.  adj.  dim.  de  Alto. 
Altinho:  —  outeirinbo;  pe- 
quena elevação  de  terra. 
Collicidus,  i. 

Altimat.  m.(chim.ant.)Y.  Car- 
denillo. 

Altimetria./.  Altimetria;  par- 
te da  geometria  pratica,  que 
ensina  a  medir  as  linhas  re- 
ctas. Altimetria. 

Altimeteicamexte.  adv.  711.  Al- 
timetricamente ;  de  maneira 
altimetrica,  segundo  as  re- 
gras da  altimetria. 

Altimeteico,  ca.  adj.(geom.)  Al- 
timetrico ;  que  i^ertence  á  al- 
timetria. 

Altímetro,  tea.  m.  Altímetro; 
instrumento  de  geometria 
para  medir  a  altura  dos  ob- 
jectos no  horisoníe. 

Altin.  m.  Altino ;  moeda  russa 
que  vale  approximadamente 
25  réis. 

Altingat.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Altimat. 

Altieostro.  m.  (zool.)  Altiros- 
tro ;  genero  de  aves  trepado- 
ras de  bico  mais  alto  do 
que  largo. 

Altisa.  /.  (zool.)  Altisa;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros  muito  loeqiienos 
que  saltam  como  as  pulgas. 

Altísimo,  ma.  adj.  siip.  de  Alto. 
Alíissimo.  Altissimiis,  a,  um : 
—  m.  altissimo;  Deus. 


ALT 

Altismetría.  /.  Altimetria;  di- 
mensão da  altura ;  a  medida 
que  fazem  os  geómetras  a 
qualquer  altura.  Altitudinis 
dimensio. 

Altisonancia,  f.  Altisonancia; 
estylo,  modo  de  fallar  empo- 
lado, pomposo. 

Altisonante,  adj.  (poet.)  Alti- 
sonante ;  applica-se  ao  estylo 
pomposo.  Altisonus,  a,  um. 

Altísono,  na.  adj.  (poet.)  Altí- 
sono ;  api)lica-se  ao  estylo 
elevado  e  sublime,  e  ao  que 
usa  d'elle.  Altisonus,  a,  um. 

Altitonante,  adj.  (poet.)  Alti- 
tonante; que  troveja  no  alto. 
Altitonans,  ajitis. 

Altitud.  /.  (ant.)  Altitude.  V. 
Altura. 

Altitudo.  adj.  (ant.)  V.  Altí- 
sono. 

Altivamente,  adv.  m.  Altiva- 
mente ;  cora  altivez  ou  arro- 
gancia. Arroganter,  elath. 

Altivarse.  r.  Ensoberljecer-se; 
fazer-se  altivo,  orgulhoso,  in- 
solente. Se  siqjerbum  proi- 
here. 

Altivecer,  a.  (ant.)  Ensober- 
becer, desvanecer,  exaltar. 
Efferrare,  elatum,  tumidum 
reddere. 

Altivedad.  /.  (ard.)  V.  Altivez. 

Altivez.  /.  Altivez,  orgulho, 
soberba,  arrogancia.  Elatio 
animi,  arrogantia,  supcrhia, 
tumor. 

Altiveza./,  (ant.)  Altiveza.  V. 
Altivez. 

Altividad.  /.  (ant.)  V.  Altivez. 

Altivo,  va.  adj.  Altivo,  orgu- 
lhoso, soberbo.  Elatus,  ar- 
rogans,  svpcrlnis. 

Altivolante.  adj.  (zool.)  Alti- 
volante  ;  diz- se  das  aves  de 
alto  vôo,  e  applica-se  tam- 
bém a  uma  especie  de  cj^sne. 

Altívolo,  la.  adj.  (bot.)  Alti- 
volo ;  qualificação  das  plan- 
tas que  trepam  até  á  copa 
das  arvores  mais  altas. 

Altmichlec.  m.  Altmichlec; 
moeda  de  prata  da  Turquia 
que  vale  approximadamente 
615  réis. 

Alto,  ta.  adj.  Alto;  levantado 
da  terra.  Alfus,  celsus,  edi- 
tus :  —  alto ;  o  que  tem  grande 
estatura  ou  tamanho;  v.  g., 
arhol  alto,  casa  alta :  arvore 
alta,  casa  alta.  Altus,  proce- 
o-iis:  —  (fig.)  arduo,  difficil 
de  alcançar,  comprehender 


ALT 

ou  executar.  Difficilis,  ar- 
duas: —  alto ;  superior  ou  ex- 
celi ente.£J£cce¿¿e«,9,67íoZ¿j?M's; 
—  alto ;  applica-se  aos  indi- 
viduos, empregos  e  dignida- 
des de  grande  elevação. 
Exaltatus,  dignitate  proicel- 
Ifins:  —  alto;  grande,  fal- 
lando dedelictos  ou  ottcnsas. 
Ingens,  entis:  —  alto;  fal- 
lando-se  da  situação  das  ruas, 
provincias  ou  paizes.  Supe- 
rior, oris :  —  alto ;  profundo ; 
fallando  do  mar.  Frofun- 
dus,  a,  um :  —  alto;  nos  pre- 
ços das  cousas  o  que  é  caro 
e  subido.  3Iagni pretii:  — 
alto,  cheio ;  applica-se  aos 
rios  e  ribeiros  quando  vem 
muito  crescidos.  Tumidus, 
exuberans :  —  alto;  a  res- 
peito das  festas  moveis  se 
diz  quando  caem  mais  tarde 
que  em  outros  annos;  v.  g., 
este  año  la  cuaresma  es  alta : 
a  quaresma  é  alta  ou  tardia 
este  anno.  Altas  ou  bajas 
por  abril  son  las  j^císcuas: 
altas  ou  baixas  por  abril  são 
as  paschoas  :  —  m.  altura ; 
distancia  de  baixo  para  ci- 
ma. Altitudo,  inis:  —  alto; 
parada  que  fazem  as  troj^as 
nsisnamíiTcha..  Militar  is  sta- 
tio :  —  alto ;  cume  de  um  mon- 
te. Montis  vértex :  —  (mil.) 
alto;  a  voz  de  que  se  usa 
para  mandar  parar  a  tropa. 
Sistite,  state:' —  alto;  com 
allusão  á  voz  militar  é  usado 
para  fazer  suspender  a  con- 
versa, discurso  ou  cousa  que 
se  está  fazendo.  Heus,  sat 
est,  silete.  Tono  alto  (mus.); 
tom  alto.  Voz  alta;  voz  alta. 
Clara  você  contenta  você :  — 
ahi  ;  alto  lá ;  exi^ressão  usa- 
da para  fazer  suspender  ou 
deter  a  alguém  no  passo  ou 
no  discurso.  Siste  gradum, 
vocem.  Alto  de  ahi  ou  alto 
de  aqui;  fora  d'ahi  ou  fora 
d'aqui;  cxp.fam.  com  que  se 
manda  a  alguém  que  saia 
de  onde  está.  Abi,  hino  te 
amove.  Brocado  de  tres  al- 
tos; brocado,  estofo  de  seda 
tecido  de  flores  e  de  arabes- 
cos. Pannus  sericus  triplo 
filo  contextus.  Conseguir  por 
alto;  conseguir  por  favor; 
vencer  uma  demanda  sem 
passar  pelos  tramites  ordi- 
narios, e  á  força  de  protec- 


ALT 

çòes.  Proiter  ordinem  conse- 
qui,  nancisci,  adipisci:  — 
pasarse,  ou  irsde  por  alto  ; 
escapar-se  da  memoria.  Me- 
moriâ  elahi.  De  lo  alto,  m. 
adv.  do  alto,  do  céu.  Ab  alto. 
Tomar  de  mas  alto  una  cosa; 
tomar  a  cousa  de  mais  alto, 
buscar-lhe  a  origem.  Ab  ori- 
gine repeleré. 

Altoclava.  /.  (chim.)  Altocla- 
va;  marmita  proi^ria  para 
cozer  os  alimentos  sem  eva- 
poração. 

Altóchigo.  m.  (hot.)Y.  Alfón- 
sigo. 

Altor,  m.  (ant.)  Altor.  V.  Al- 
tura. Usa-sc  na  Catalunlia 
e  Galliza. 

Altora.  /.  (boi.)  Altora  ;  nome 
dado  ]Jor  Adanison  a  um  pe- 
ñero de  plantas  da  familia 
das  euphorbiaceas;  synony- 
mo  de  clotia. 

Altozanillo.  m.  dim  de  Alfo- 
zoMO.  Altcsinlio,  montinho, 
outeirinho.  ColUcidus,  i. 

Altozano,  m.  Alto,  outeiro; 
monte  de  pequena  altura  que 
SG  eleva  da  planicie.  Mon- 
tis  vértex:  —  altura  plana; 
logar  mais  alto  o  ventilado 
de  umapovoaçào.  Collicidus, 
inonticvlus. 

Alteamuceko.  m.  Mercador  de 
tremoços ;  o  que  os  vende. 
Mercator  Ivpini. 

Altramuz,  m.  Tremoço:  planta 
e  seu  fructo.  Lirpinus,  i :  — 
em  alguns  cabidos  e  colle- 
giadas  de  Plespanha,  espe- 
cialmente em  Castella,  o  ca- 
racoli nho  que  .serve  para  vo- 
tar juntamente  com  umas  fa- 
vas brancas  feitas  de  osso 
ou  de  marfim.  A  fava  marca 
a  approvaçào  e  o  caracolinlio 
a  reprovação.  Faba  ebúrnea 
tacitis    suffragiis  ferendis. 

Altramuzero.  77?.  V.  Altramu- 
cero. 

Altraa'ez.  adv.  (ant.)  Atravez, 
obliquamente.  Obliqite. 

Altro.  adj.  (ant.)  V.  Otro. 

Altura.  /.  Altura;  dimensão 
de  um  corpo,  considerada 
no  sentido  perpendicular  á 
sua  base,  com  relação  á  su- 
perficie da  qual  elle  se  eleva. 
Altifudo,  inis:  —  altura;  a 
região  do  ar  considerada  com 
alguma  distancia  da  terra. 
Coehim,  i:  —  de  la  vista 
(persj).);  altura  da  vista;  a 


ALU 

linha  recta  que  baixa  da  vista 
6  é  perpendicular  ao  plano 
geométrico.  Visus  altitudo : 
— de  polo  (astron.)  ;  altura  ou 
elevação  do  polo ;  o  arco 
do  meridiano  compreheudido 
entre  o  polo,  o  horisonte  de 
um  logar  e  o  jdoIo  do  seu  he- 
mispherio.  Poli  elevatio :  — 
de  iin  astro  (astron.);  altura 
do  astro ;  o  arco  do  circulo 
vertical  comprehendido  en- 
tre o  astro  e  o  horisonte.  As- 
tri  altitudo :  —  meridiana 
(astron.)  ;  altura  meridional ; 
é  o  arco  do  meridiano  com- 
iDrehendido  entre  o  horisonte 
e  um  jionto  dado  no  mesmo 
meridiano.  Altitudo  meridia- 
na. As  alturas  meridionaes 
do  sol  e  das  estrellas  são  de 
grande  uso  na  astronomia ; 
c  fazem  o  objecto  mais  im- 
portante dos  obserA-adores, 
porque,  conhecidas  estas  al- 
turas, se  conhece  também 
a  sua  distanciado  equador,  a 
hora  do  dia  e  a  da  noite : 
—  17 ra  dei  agua;  altura 
viva  da  agua;  é  a  perpen- 
dicular que  baixa  da  super- 
ficie da  agua  á  base  da  sec- 
ção. Linea  perpendicularis 
à  superficie  aquce  ad  imum 
directa.  Estar  en  grande 
altura  (fig.)  ;  estar  em  gran- 
de altura;  estar  elevado  em 
dignidade,  emprego  ou  rique- 
za ;ter  grande  credito;  mere- 
cer o  favor  do  principe.  Au- 
cforitale  polere. 

Aluach,  m.  (chim.  ant.)  V.  Es- 
taño. 

Aluada.  /.  (navt.)  V,  Lunada, 
Luazo. 

Aluato.  m.  (zool.)  Aluato ;  es- 
pecie de  monos,  cujos  cara- 
cteres principaes  são :  mem- 
bros de  comprimento  media- 
no e  terminados  por  cinco  de- 
dos, cabeça  pyramidal,  foci- 
nho prolongado,  rosto  obli- 
quo e  angulo  facial  de  trinta 
graus.  Tem  a  cauda  tão  gran- 
de como  o  resto  do  corpo  e 
dotada  de  grande  sensibili- 
dade e  força. 

Alubia.  V.  Judia,  Judiguelo, 
Frijola,Magoca,Habichtiela. 

AxuBRA.  /.  (bot.)  V.  Albura. 

Alubre.  adv.  l.  (ant.)  Por  ou- 
tra parte. 

Aluciar,  a.  (ant.)  Aluziar;  lus- 
trar, dar  lustre  a  alguma 


ALU 


119 


cousa,  pô-la  lusidia  e  bri- 
lhante. Aliquid  nitidare. 

Aluciedad.  /.  (ant.)  Y.  Luz, 
Ilustración,  Conocimiento. 

Alucinación.  /.  Allucinaçào, 
illusào,  eiTo;  engano  do 
entendimento.  Allucinatio, 
onis. 

Alucinadasiente.  adv.  m.  Al- 
lucinada,  enganadamente; 
com  erro.  Per  allucinatio- 
nem. 

Alucinador,  ra,  s.  Allucina- 
dor;  o  que  allucina;  diz-se 
geralmente  doescriptor,  poe- 
ta ou  orador,  cujo  elegante 
e  pomposo  estylo  impede 
que  se  conheçam  os  defei- 
tos substanciaes,  a  nullida- 
de  das  idéa?,  etc. 

Alucinasuento.  m.  Y.  Alucina- 
ción. 

Alucinar,  a.  Allucinar,  illu- 
dir,  enganar,  fascinar.  Allu- 
cinari;  aliquem  illudere,  de- 
cipere. 

Alucita./.  (zool.)  Alucita;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, de  cores  metallicas  mui- 
to brilhantes. 

Alucit ado,  da.  adj.  (zool.)  Alu- 
citado;  que  se  parece  com  a 
alucita. 

Alucón,  m.  (ant.)Y.  Mochuelo. 

Aluche.  /.  (bot.)  Aluche;  no- 
me vulgar  do  fructo  de  uma 
especie  de  sorveirá. 

Aluchí.  7??.  (bot.)  Aluchí;  resi- 
na odorifera  da  canelleira 
branca,  que  tem  muita  saí- 
da no  mercado  de  Londres. 

Alud.  m.  Massa  de  neve  que 
rola  do  cume  das  monta- 
nhas. 

Ai.uda.  /.  Agudea;  formiga 
alada.  Ala.ta  fórmica.  Pes- 
car con  aluda;  pescar  com 
agudea. 

Aludel.  m.  (chim.)  Aludel; 
capitel  sem  fundo  que  serve 
¡lara  as  sublimações :  — pi. 
aludeis ;  nome  que  se  dá  aos 
vasos  sublimatorios. 

Aludir,  n.  Alludir;  referir-se 
a  algmna  cousa.  Ad  aliqidd 
aUudere,   spectare,  referre. 

Aludo,  da.  adj.  (ant.)  Alado; 
que  tem  azas.  Alatus,  a,  um. 

Aluech.  m.  (chim.  ant.)  Alu- 
ech;  estanho. 

AiUEN.  adv.  (ant.)  Longe. 

Aluengar.  a.  (ant.)  Y.  Alar- 
gar. 

Alueñe.  adv.  l.  (ant.)  Y,  Lejos. 


120  ALU 

Alufie.  m.  (zool.J  V.  Coral. 

Alufrae.  a.  (p.  Ar.)  Avis- 
tar, descobrir,  ver  ao  lon- 
ft-e.  Prospicere : — V.  Colum- 
brar, 

Alugae.  a.  (ant.)  Alugar  5  to- 
mar ou  dar  do  aluguer.  Lo- 
care, conducere. 

Alula.  /.  (zool.)  Ponta  da  aza 
das  aves: — escama  situada 
na  base  das  azas  de  alguns 
insectos  dipteros. 

Alumboti.  ni.  (chim.  ant.)  V. 
Minio. 

Alumbradísimo,  ma.  adj.  siq^- 
de  Alumbrado. 

Alumbrado,  da.  adj.  Alumi- 
nóse; que  contém  alúmen. 
Aluminosus,  a,  um: — (fam.) 
alegre ;  tocado  de  vinho :  — • 
m.  pi.  alumbrados,  illumi- 
nados;  hereges   do  começo 

*  do  século  decimo  sétimo,  os 
quaes  entre  outros  erros 
sustentavam  que  toda  a  per- 
feição consistia  na  contcm- 
jolaçào  e  oração,  c  que  n'ol- 
las  os  illuminava  o  Espirito 
Santo.  ílteretici,  vocati  vul- 
go Illuminati: — illuminação 
tias  ruas  de  uma  cidade.  II- 
luminatio  viarum . 

Alumbí.ador,  ea.  s.  Alumia- 
dor;  o  que  alumia,  lllumi- 
nator,  oris. 

Alumbeamiekto.  m.  Alumia- 
mento;  acção  c  eíFeito  de 
alumiar,  llluminatio,  lux, 
splendor :  —  alumbramento, 
allucinação,  illusão,  enga- 
no. Illusio,  error: — junto 
com  os  adjectivos  bueno,  fe- 
liz vale  o  mesmo  que  bom 
ou  feliz  parto.  Mulieris 
pnrtus.  Dias  le  dé  bueno 
alumbramiento;  Deus  lhe  de 
bom  parto,  ou  Deus  lhe  de 

*  uma  hora  feliz. 

Alumbrante.  ]).  a.  de  Alum- 
brar, e  adj.  Ahxmiante;  o 
que  alumia.  Illuminans,  an- 

,     tis. 

Alumbrar,  a.  Alumiar;  dar 
luz  qualquer  corpo  lumino- 
so. Illuminare:  —  alumiar; 
acompanhar  a  alguém  com 
luz,  ou  assistir  com  cila  a 
alguma  procissão  ou  func- 
ção  de  igreja.  Alicui  facem 
2)ra'ferre: — dar  á  luz;  pa- 
rir a  mulher: — -alumiar; 
dar  vista  ao  cego :  —  (Jiç-) 
alumiar;  illustrar  para  in- 
telligencia  de  alguma  cousa, 


ALU 

abrir  o>  entendimento,  fazer 
ver.  Obscuris  in  rebus  lumen 
pr<xferre: — metter  os  teci- 
dos n'uma  dissolução  de  alú- 
men para  que  recebam  de- 
pois melhores  cores  e  fiquem 
mais  permanentes.  Alumine 
soluto  immergere :  — ■  (agr.) 
alumiar ;  encaldeirar,  des- 
afogar a  vide  ou  cepa  da 
terra  que  se  lhe  havia  che- 
gado para  abriga-la,  a  fim 
de  que,  passada  a  vindima, 
i:)ossa  introduzir- se-lhe  a 
agua.  Vitem  excavare: — r. 
(fam.)  alegrar-se ;  tocar-se 
de  vinho. 
Alumbee.  m.  (chim.)  Alúmen; 
é  o  suli^hato  duplo  de  alu- 
mina e  potassa,  que  no  com- 
mercio  tem  o  nome  vulgar 
de  pedra  hume.  Sulphas  alu- 
7nina'.Tcm  um  sabor  adstrin- 
gente, avermelha  as  cores 
vcgetaes,  c  tem  applicacão 
na  tinturaria.  Pódc-se,  por 
meio  d'este  sal,  obter  a  cor 
tão  estimada  dos  antigos 
chamada  ¿J^/rj^Mra  de  Tyro, 
que  elles  obtinham  por  um 
agente  dificrente ;  era  côr  tào 
preciosa,  que  os  Cesares  a  ti- 
nham exclusivamente  reser- 
vado para  si,  sob  pena  de 
morte.  O  alúmen  é  útil  na  fa- 
bricação das  velas  de  sebo, 
para  lhes  dar  consistencia. 
Emprega-se  nas  pescarias  do 
bacalhau  para  o  fazer  sec- 
car.  Na  arte  do  curtidor 
serve  para  dar  consistencia 
ás  i^elles  que  se  têem  torna- 
do molles  nas  tinas.  Serve 
na  preparação  do  papel  des- 
tinado a  conter  a  pohora. 
Porém  uma  das  vantagens 
mais  salientes  do  alúmen  c 
a  sua  jireparação  em  aceta- 
to de  aluminia  para  as  im- 
l>resíões  de  jianuinho,  ou  pa- 
i'a  uso  dos  fabricantes  de 
chitas : — de  pluma;  alúmen 
de  semente,  de  penna,  ou 
pedra  hume  de  penna:  — 
(h.  nat.)  especie  de  mineral 
ou  talco  que  ha  por  peíjue- 
nas  fibras,  que  se  chama 
também  pedra  do  amianto. 
Amianius,  i: — de  roca;  alú- 
men de  rocha;  o  que  se  en- 
contra naturalmente  em 
crystaes :  —  cati)i o ;  ai umen 
artificial  de  soda.  Alúmen 
factítium:  —  zucarido;  alu- 


ALU 

meu  saccharino;  mistura  do 
alúmen  e  assucar,  usada  na 
medicina.  Alúmen  factitiiim. 

Alumbrea.  /.  (p.  Ar.  inus.)  V. 
Alumbre. 

Alumbrera./.  Mina  de  alúmen. 
Aluminis  officina. 

Alámbrico,  Alumbrífero,  odj. 
(min.)  Alumbrice;  qualifi- 
ção  dos  terrenos  quecontéem 
alunien  completamente  for- 
mado :  —  (chim.)  alúmbrico ; 
diz-se  dos  corjios  em  cuja 
composição  entra  o  alúmen. 

Alumbróge?.'0.  m.  (min.) 
Alumbrogeno;  sulphato  de 
alumina  hydratada,  que  se 
apresenta  em  pequenas  mas- 
sas brancas,  fibrosas  ou  es- 
camosas, solúveis,  não  crys- 
tallisaveis,  e  de  gosto  amar- 
goso. Encontm-sc  nas  sul- 
fataras, c  resulta  da  acção 
dos  vapores  sulphurosos  so- 
bre os  silicatos  de  alumina. 

Alumbur.  m.  (chim-,  ant.)  1'rata. 

AlÚmero.  m.(bot.)  Álumero; 
agárico  de  cheiro  agradável 
e  sabor  um  pouco  doce,  que 
nasce  na  priyiavera  e  outono 
ao  pé  dos  sabugueiros. 

Alumera.  /.  (ant.  bot.)  V.  Es- 
pliego. 

Alúmina.  /.  (chim.)  Alumina; 
terra  que  serve  de  base  prin- 
cipal -da  jjedra  hume.  Alu- 
mina, a;. 

Aluminacion./.  (chim.)  Forma- 
ção natural  ou  artificial  da 
pedra  hume. 

Aluminado,  da.  adj.  (a-nf.)  Alu- 
minado ;  applicava-se  ao  cego 
que  conseguia  ver  ou  reco- 
brar a  vista. 

Aluminar,  o.  (ant.)  V.  Ilumi- 
nar. 

Aluminario,  ria.  adj.  (min.) 
Alumiuario;  qualificação  das 
pedras  vulcânicas  que  con- 
têem  pedra  liume  completa- 
mente formada. 

Aluminato,  Aluminiato.  m. 
(chim.)  Aluminato;  sal  foi"- 
mado  pela  combinação  de 
certas  bases  com  o  o.xydo 
aluminico,  que  em  taes  ca- 
sos representa  o  acido." 

Alumínico.  ttdj.  (chim.)  A\\\va.\- 
nico;  qualificação  dos  saes, 
cuja  bate  é  a  alumina. 

Alumínidas.  /.  pi.  (min.)  Alu- 
minidas;  familia  de  mine- 
raes. 

Aluminífero.   EA,    adj.  (min.) 


ALU 

Aluminifero;  diz-se  do  ter- 
reno  que   contém  alumina. 

Aluminio,  m.  (cAzm.J Aluminio; 
substancia  metaÍHca. 

Aluminita.  /.  (min.)  Alumi- 
nite-,  alumina  pura. 

Aluminoso,  sa.  adj.  Aluminoso ; 
que  contem  pedra  hume,  ou 
que  é  da  sua  natureza.  Alu- 
minosiis,  a,  um. 

Aluminúxido.  to.  (chim.)  Alu- 
iniuoxydu;  o.xydo  de  ^alumí- 
nio. 

Alumna.  adj.  (mj/tJi.)  Alunina 
(ama);  sobrenume  de  Ceres. 

x\lumnaii.  o.  (ant.)  V.  Ilumi- 
nar. 

Alumno,  na.  s.  Alumno;  creado 
e  educado  em  casa  de  al- 
guém. Alumnus,  i. 

Alun.  (chim.  ant.)  V.  Alumbre. 

Alunado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Lunat  ico : — diz-se  do  cavai  i  o 
quando  padece  de  constipa- 
ção ou  engorgitamento  de 
nervos;  do  javali  quando 
tem  as  presas  crescidas  até 
formarem  uma  meia  lua  de 
modo  que  nào  pode  ferir  com 
ellas;  e  do  toucinho  quando 
se  corrompe  ou  apodrece  sem 
crear  bixos. 

Alunamiknto.  m.  (nauf.)  xVlua- 
mento;  corte  curvo  na  parte 
inferior  das  velas. 

Alunak.  a.  (naiit.)  Dar  alua- 
mento  ás  velas. 

Aluné,  adv.  (germ.)  Longe. 

Alungar.  a.  Alongar.  V.  Alar- 
gar. ■     _         ^ 

Alunita.  /.  (min.)  V.  Alumi- 
nita. 

Alunarse,  r.  (ant.)  V.  Alejarse. 

Aluquiíte.  m.  (inus.)  V.  Lu- 
quete. 

Alurno.  m.  (zool.)  Alurno ;  ge- 
nero de  coleópteros  tetráme- 
ros. 

Alusar.  m.  (chim.  ant.)  jNIaná. 

Alusión./^  Allusào ;  refci'encia 
que  se  faz  a  uma  cousa.  Al- 
lusio,  onis. 

Alusívo,  va.  adj.  Allusivo ;  que 
alludc  ou  tem  allusào.  Al- 
ludens,  alio  respiciens. 

Alustrar,  a.  Lustrar ;  dar  lus- 
tre a  alguma  cousa.  Polirc, 
nitidum  et  splcndidum  red- 
dere. 

AlutÁceo,  cea.  adj.  (h.  nat.) 
Alutaceo  ;  similhante  á  pelle 
branda  preparada  pelos  cur- 
tidores. 

Alutacion.  /.  (min.)  Alutação; 


ALV 

o  oiro  que  se  acha  nos  pri- 
meiros veios  das  minas,  a 
quatro  pés  de  altura,  pouco 
mais  ou  menos.  Alutatio, 
onis. 

Alútero.  m.  (zool.)  Alutero; 
genero  de  j^jcixes  da  familia 
dos  esclerodermos. 

Alutrado,  da.  adj.  (ant.)  Lí- 
vido ;  da  côr  de  chumbo^;  diz- 
se  cm  allusào  á  côr  da  lon- 
tra. Lividus,  a,  um. 

Aluvial,  Aluviano.  adj.  (geol.) 
Produzido  por  alluviào. 

Aluvión,  m.  Alluviào,  cheia, 
inundação.  Alluvies,  ei. 

Alux.  /.  (zool.)  Alux ;  penúl- 
tima articulaçào  do  tarso  dos 
insectos. 

Aluziar.  a.  (inus.)  V.  Aluciar. 

Alva.  /.  Alva;  crepúsculo  da 
manha,  o  romper  do  dia.  Au- 

_  rora,diluGulum:  —  alva; or- 
namento, vestidura  sacerdo- 
tal. Amicidum  álbum  sacer- 
dotis.  Al  reir  dei  alva;  ao 
raiar  da  aurora.  Prima  luce. 

Alvada.  /.  (ant.)  V.  Alhada. 

Alvadi.  (myth.)  Alvadi ;  gi- 
gante celebre. 

Alvaneoa. /.  V.  Albanega. 

Alvanía./.  (zool.)  y.  liisoaria. 

Alvanar.  m.  V.  Albanar. 

Alvanil.  in.  Alvanil.  V.  Alha- 
,  nil. 

Alvar.  m.  n.  p.  (ant.)  Alvaro : 

—  adj.  fajíí.J  prematuro,  pre- 
coce. Prcematarus,  a,  um: 

—  o  que  se  cose  facilmente. 
Coquibilis,  le:  —  (bot.)  al- 
var; applica-se  ao  pinheiro. 

Alvarazo.  m.  (inus.)  V.  Alba- 
razo. 

Alvarcoque.  m.  (inus.)  V.  Al- 
ba ricoque. 

Alvarda./.  (bot.)  Alvarda ;  fa- 
milia de  plantas  gramínea?. 

Alvareque,  m.  Rede  sardi- 
nheira  que  em  Galliza  clia- 
,  mam  Jeito. 

Alvarez,  to.  (patr.)  Alvares; 
o  filho  de  Alva-ro.  Passou  de- 
pois a  ser  appellido  de  fa- 
milia. Alvari  jilitis,  Alvare- 
,  zius,  ii. 

Alyba.  /.  (ant.)  Canoa  romana. 

Alveario,  to.  (ant.  anat.)  Al- 
veario; conducto  auditivo 
,  externo.  Auris  cavernula. 

Alveo.  to.  Alvco,  madre,  leito 
do  1  io ;  veia  de  agua  ou  bojo 
do  rio.  Alveus,  ei. 

Alvéola.  /.  Nascente  de  um 
rio  ou  arroio. 


ALV  121 

Alveolado,  da.  adj.  (li.  nat.) 
Alveolado. 

Alveolar,  adj.  (anat.)  Alveo- 
lar; relativo  aos  alveolos. 

Alveolariforme.  adj.  (h.  nat.) 
Alveolariforme ;  em  fórina 
de  alveolos. 

Alveolífero,  RA.  adj.  (li.  nat.) 
Alveolífero ;  que  tem  alveo- 
los. 

Alveoliforme.  adj.  V.  Alveo- 
lariforme. 

Alveolina./.  (zool.)  Alveolina ; 
genero  de  conchas. 

Alveolito.  m.  (h.  nat.)  Alvco- 
lito ;  genero  de  poly^jeros  fos- 
seis. 

Alvéolo,  to.  (anat.)  Alveolo; 
cavidade  ou  buraco  onde  en- 
caixa o  dente  na  gengiva. 
Dentisloculamentiim :  —  al- 
veolo; cellula  que  fazem  as 
abelhas  no  favo  de  mel.  Al- 
veoliis,  i. 

Alverja./.  Ervilhaca.  Y.  Ar- 
veja. 

Alverjal.  to.  (bot.)  V.  Arvc- 
jal. 

Alver.tana.  /.  V.  Arveja. 

Alverjox.  to.  V.  Arvejon. 

Alvidriar.  a.  (p.  Ar.)  Vidrar. 
V.  Vidriar. 

Alviflujo.  to.  (med.)  Alvifluxo ; 
frequência  e  fluidez  das  eva- 
quações  alvinas.         „ 

Alvixaje.  to.  (zool.)  Peixinhos 
que  pela  sua  pequenez  os 
pescadores  deitam  fora. 

Alvino,  na.  adj.  (med. )A\xmo\ 
que  tem  relação  com  o  baixo 
ventre. 

Alvistra./.  (ant.)Y.  Albricias. 

Alvitana. /.  V.  Albitana. 

Alvitórax.  m.  (zool.)  Alvitho- 
rax ;  concha  dos  auimacs  ar- 
ticulados. 

Alvo,  va.  adj.  V.  Alho. 

Alvor.  to.  V.  Albor. 

Alvura.  /.  V.  Albura. 

Alyso.  m.  (bot.)  Álamo ;  arvore. 
Alnns,  i:  —  (bot.)  loto,  lo- 
dào;  arbusto.  Lotus,  i. 

Alza.  /.  (sap.)  Alça;  pedaço 
de  couro  que  se  põe  sobre  a 
forma  quando  a  bota  ou  sa- 
pato é  mais  largo  ou  alto 
que  ella.  Corium  ampliando 
calceo  inserviens :  —  cares- 
tia; augmento  deiJieço  que 
toma  qualquer  cousa.  Cari- 
tas, atis. 

Alzacaballo. to. (mar.)Y.  Cha- 
bela, na  segunda  accepção 
de  marinha. 


122 


ALZ 


Alzacuello.  ?re.  Volta;  ornfito 
do  pescoço  dos  ecclesiasti- 
cos.  Collo  ornando  Unteolum 
clericorum:  —  (ant.)  eollei- 
rinho  forte  de  que  usavam 
as  mullieres.  Chamava-se 
assim,  porque  servia  para 
fazer  levantar  a  cabeça.  Cal- 
lare, is. 

Alzada./.  (ant.)Y.  Apelación: 
—  (p.  Ast.)  a  povoação  que 
está  no  alto.  Oppidum  in 
alto  situm:  —  altura.  Alti- 
tudo,  inis.  Dar  alzada  (for. 
ant.);  conceder  a  appella- 
ção. 

Alzadamente,  adv.  m.  Indeter- 
minada, indistinctamente,  de 
montão,  pouco  mais  ou  me- 
nos. Iiidiscriminatim,  mala 
quantitatis  ratione  habita. 

Alzadeka.  /.  (ant.)  Maromba; 
especie  de  contrapeso  que 
servia  para  saltar.  Alter, 
eris. 

Alzado,  da.  adj.  Fallido  de  má 
fé.  Creditorumfraudaior :  — 
OT.  (ar eh.)  plaiita  que  mos- 
tra a  frente  e  elevação  da 
obra,  Graphiea  loci  descri- 
piio :  —  (pi.)  todas  aquel- 
las cousas  que  se  têem  guar- 
dadas ou  separadas  do  uso 
ordinario,  e  reservadas  para 
serviço  opportuno.  Ites  cits- 
toditce,  reservatce. 

Alzador,  m.  Ale;idor;  o  que 
alça. 

Alzadura.  /.  Alçadura ;  acção 
e  eífeito  de  alçar.  Erecfio, 
onis:  —  de  horhecho;  levan- 
tamento de  alqueive ;  o  pri- 
meiro traballio  dado  ás  ter- 
ras abertas  de  novo.  Soli 
proscissio:  —  de  obra;  ces- 
sação de  obra,  interrupção 
de  trabíiiho.  Ab  opere  ces- 
satio. 

Alzamiento,  m.  Alçamcnto ; 
acção  e  effeito  de  alçar.  Le- 
vaíio,  onis:  —  o  lanço  que 
se  dá  em  leilão.  Licifaiio, 
onis:  —  levantamento,  re- 
bellião.  Bebellio,  dcfectio. 

Alzapaño,  m.  Camarão ;  ferro 
em  figura  de  semicírculo  que, 
cravado  na  parede,  serve 
para  ter  levantada  a  cortina. 

Alzapié,  m.  (ant.)  Alçapé ;  ar- 
madilha ou  laço  para  apa- 
nhar as  aves  ou  outros  ani- 
mais pelo  pé.  Pedica,  cr. 

Alzaprima,  (m  ech.)  Alçapr  ema ; 
alavanca,  barra  de  ferro  ou 


ALZ 

de  madeira  que  serve  para 
levantar,  desarreigar  e  des- 
encaixar grandes  pesos.  Ve- 
cfis,  is :  —  (fiff.  ant.)  machi- 
nação,  cabala,  trama;  artifi- 
cio para  supplantar  ou  ¡per- 
der alguém.  Machinatio, 
onis.  Dar  alzaprima  (fig. 
ant.) ;  usar  de  artificio  ou 
dolo  para  perder  alguém.  Ali- 
cui  calamitatem  machinari. 

ALZAppaMAE.  a.  Alçapremar ; 
levantar  com  alavanca.  In 
altum  vccte  promoi-ere  :  — 
(fig.)  incitar,  avivar,  commo- 
ver.  Incitare,  commovere. 

Alzapuertas,  m.  Reposteiro, 
ou  o  que  nas  comedias  des- 
empenha o  papel  de  creado. 
Servus  sceniciis. 

Alzar,  a.  Alçar,  levantar,  ele- 
var. Tullere,  elevare,  extol- 
lere :  —  levar,  tirar.  Aiif er- 
re :  —  guardar  ou  occultar 
alguma  cousa.  Abscondere, 
ahdere  :  —  a  Dios ;  levan- 
tar a  Deus  no  santo  sacri- 
ficio da  missa.  Sacrosan- 
tuin  Domini  corpus  elevare: 
■ — •  la  carajá;  partir  o  ba- 
ralho ;  fallando  do  jogo  de 
cartas.  Dividere,  separare: 

—  (alv.)  dar  o  servente  ao 
l^edreiro  a  cal  amassada 
para  usar  d'eila.  Ministrare 
cremciita^riogypsinnoperifa- 
cinndo :  —  (c-g^'-)  flí^r  ^  pi'i- 
meira  lavra  á  terra  de  pou- 
sio. Solum  p)roscindere  ara- 
tro:  —  edificar,  construir. 
^Edificare :  —  r.  levantar-se, 
sublevar-se,  rebellar-se.  -Re- 
beílare :  —  r.  levantar-se  do 
chão  ou  pôr-se  em  pé  o  que 
está  de  joelhos.  Ilumijacen- 
tem    aut  genuftexum  erigi: 

—  con  el  banco;  quebrar 
fraudulentamente.  Frauda- 
re creditores :  —  (ant.)  reti- 
rar-se  do  jogo  aquelle  que 
ganha  sem  esperar  que  os 
parceiros  tirem  a  desforra. 
A  ludo  desistere:  —  (ant.) 
refugiar-se  ou  acolher-se.  Ad 
aliquem  confugere :  —  reti- 
rar-se,  apartar-se  de  algum 
sitio.  Alicunde  abire,  disce- 
dere,  rccedere:  —  (for.  ant.) 
appellar.  Appellare :  —  co7i 
algo  ;  levantar-se  com  algu- 
ma cousa ;  aproj^riar-se  de 
alguma  cousa  que  lhe  não 
pertence.  Aliquid  sibi  vsur- 
pare. 


ALL 

Alzaror.  m.  (boi.)  Azeroleiro; 
arvore. 

Alzatea.  /.  (bof.)  Alzatea ;  ge- 
nero de  plantas  celastríneas. 

Alze.  m.  V.  Alce. 

Alzegí.  m.  (chim.  ant.)  Tinta 
de  escrever. 

Alzemafor.  m.  (chim.  ant.) 
Vermelhão. 

Alzes.  m.  (myth.)  Alzes;  deus 
do  amor  fraterno. 

Alzófar.  m..  (chim.  ant.)Y.  Car- 
denillo. 

Alzoharah.  /.  (myth.) A]zolia- 
rah;  a  estrella  da  tarde. 

Alzughi.  m.  (bot.  ant.)  Melão. 

Allá.  adv.  l.  Lá;  n' aquelle  lo- 
gar; V.  g.,  yo  estuve  allá;  eu 
estive  lá;  yo  pasaré  allá; 
eu  passarei  por  lá.  Junta-se 
muitas  vezes  aos  nomes  de  lo- 
gares para  denotar  o  remoto 
e  distante  d'elles;  v.  g.,  allá 
en  Filipinas ;  lá  nas  Filip- 
pinas.  JZZiíc .-  — -  adv.  t.;  v.  g., 
allci  en  mis  mocedades  ;  lá  na 
minha  mocidade.  Olim.,  quon- 
dam,  antiquitus.  Allá  se  lo 
haya,  allá  se  lo  avejiga; 
lá  se  haja,  lá  se  avenha.  Bi- 
milhaviites  locuções  usam-se 
l^ara  denotar  que  se  não  quer 
ser  cúmplice  em  algmua 
cousa,  ou  que  se  separa  da 
opinião  por  temer  mau  eft'ei- 
to.  Tit  videris,  ipse  viderit. 
Allá  se  vá;  é  o  mesmo,  vem 
a  ser  o  mesmo,  tanto  vale, 
tanto  importa.  Fere  idem  est. 

AllÁeade  ou  AllÁbades.  adj. 
(ant.)  Maldito,  execravel, 
detestável. 

Alla-breve.  loe.  adv.  (m,ns.) 
Alia-breve ;  compasso  de  dois 
tempos  mui  breve,  e  com- 
posto de  um:i  ou  duas  semi- 
breves. 

Alla-capella.  loe.  adv.  (mus.) 
Alla-capella ;  compasso  de 
dois  tempos  muito  apressado. 

Allagopapo.  m.  (bot.)  Allago- 
papo  (jjejinacho  trocad  o);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compósitas. 

Allagóptera.  /.  (bot.)  AUago- 
pteia  (azas  dijferentes);  ge- 
nero de  palmeiras  vulgares 
no  Brazil. 

Allahonda.  /.  (bot.)  Allahon- 
da;  esj^ecie  de  grenadilha, 
jílanta  trepadeira. 

Allajita.  /.  Silicato  de  man- 
ganesio  unido  ao  carbc>nato 
do  mesmo  metal. 


ALL 

Allamarse.  r.  (ant.)  Aco- 
Ihcr-se. 

Allanada,  adj.  Moldada ;  diz- 
se  da  obra  tirada  do  molde. 

Allanador,  ra.  s.  Igualador, 
aplainador.  Complanator , 
oris. 

Allanadura.  /.  (ant.)  Iguala- 
cao  ;  a  acção  de  igualar. 
JEquatio,  exeqiíaíio. 

Allanamiento,  m.  Ai^lainamen- 
to,  igualamento ;  acção  e  ef- 
feito  de  aplainar  ou  igualar. 
^■Equatio,  onis :  —  (for.)  o 
acto  de  sujeiíar-se  (i  decisão 
judicial.  Judicio  sponte  sisfi. 

Allanar,  a.  Alhanar,  aplai- 
nar, igualar.  yEquare,  j^JÍo- 
mim  faceré :  —  (fiff-)  vencer 
ou  superar  alguma  difficul- 
dadc'  ou  inconveniente.  Obi- 
cem  arcessere,  difficuUatem 
superare:  —  (fi¡J-)  pacificar, 
aquietar,  sujeitar.  Pacifica- 
re, placare,  suhjicere :  —  fa- 
cilitar aos  ministros  da  jus- 
tiça a  entrada  cm  alguma 
igreja  ou  outro  edificio.  Lo- 
cum  immunem  aut  sacrum  U- 
ctorihus  aperire :  —  entrar 
á  força  cm  casa  alheia,  c  per- 
corre-la contra  a  vontade  de 
seu  dono.  Domum  invito  do- 
mino invadere :  —  r.  sujei- 
tar-sc  ou  submetter-se  a  al- 
guma lei  ou  convenio.  Sene 
subdere :  —  igualar-se,  o  que 
é  de  classe  distincta,  áquelle 
que  é  pião,  renunciando  seus 
privilegios.  Nobilem ctimno- 
vis  et  ignobilibus  sponte  se 
aiquare :  —  fallando  dos  edi- 
ficios, arruinar-se  de  todo. 
Corruere. 

Allania. /.  (bot.J  Allania-,  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  leguminosas. 

Allanita./.  Allanita ;  substan- 
cia negra  e  vitrea  que  corta 
o  crystal. 

Allantito.  in.  (zool.)  Allantito ; 
grupo  de  insectos  da  fami- 
lia dos  tentredinos.  V.  Por- 
ta-sierra. 

Allanto,  to.  (zool.)  Allanto; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  liymenopteros. 

Allantófora.  m.  (zool.)  AUan- 
■  tophora ;  nome  dado  a  uma 
medusa  que  tem  circuios  um- 
brelaccos. 

Allariz.  m.  Allariz ;  nome  do 
panno  feito  em  Allariz,  lo- 
gar de  Galliza. 


ALL 

Allat  ou  Allath.  m.  (mytJi.) 
Allat;  uma  das  tres  filhas 
do  deus  supremo  dos  árabes. 

Allazi.  7«.  (bot.)  Allazi ;  gene- 
ro de  ¡olantas  cucurbitáceas. 

Allécula.  m.  (zool.)  Y.  Alé- 
enla. , 

Allegadizo,  za.  adj.  Accumu- 
lado,  ajuntado,  amontoado. 
C'oJ,lectitius,  a,  um. 

Allegado,  da.  adj.  Chegado, 
próximo.  Propinquus,  a,  um : 

—  rn.  achegado ;  próximo  por 
parentesco ;  adhereute,  al- 
liado,  parcial.  Consangai- 
neus,  sectator. 

Allegador,  ra.  s.  Ajuntador, 
apanhador;  aquclle  que  ajmi- 
taourccolho.  Adjtmctor ,  oris. 
Allegador  de  la  ceniza,  y 
derramador  de  la  harina; 
apanhador  de  cinza,  der- 
ramador de  farinha ;  diz- 
so  d'aquelle  que  nao  faz 
caso  de  perder  o  muito,  e 
tem  cuidado  de  guardar  o 
pouco.  Pretiosiora  mini  mi 
faceré,  et  viliora  maximi. 

Allegamiento,  m.  Achegamen- 
to,  ajuntamento,  accumula- 
ção.  Collectio,  coacervatio : 

—  (ant.)  união  ou  estreite- 
za: —  (ant.)  parentesco :  — 
(ant.)  coito.  Copula,  a:. 

Allegancia.  /.  (ant.)  V.  Alle- 
ganza. 

Alleganza.  /.  (ant.)  Chegança, 
proximidade,  parentesco. 
Propinquitas,  ajfinitas. 

Allegar,  a.  Achegar,  ajuntar, 
recolher,  amontoar,  accumu- 
lar.  Aggregare,  colligere, 
coacervare  :  —  achegar,  ar- 
rimar'; approxiraar  uma  cou- 
sa da  outra.  Usa-se  também 
como  reciproco.  AppUcare, 
adjvngere:  —  ((^{f^'-)  ajun- 
tar a  palha  em  montões 
dej^ois  de  debulhada.  Coa- 
cervare: —  (arit.)  ter  cópu- 
la: —  (ant.)  solicitar,  pro- 
cui"ar.  Curare,  studere:  — 
(ant.)  V.  Alegar:  —  n.  V. 
Llegar.  Allégate  á  los  bue- 
nos, y  serás  uno  de  ellos; 
chega-te  aos  bons,  serás  um 
d'cUes;  rif.  que  recommen- 
da  a  utilidade  que  se  tira 
das  boas  companhias.  Qui 
cum  sapientibus  gradittir ,  sa- 
piens erit. 

Allen.  adv.  l.  (ant.)Y.  Allende. 

Allende,  adv.  l.  (ant.)  Alem ; 
da  parte  de  lá.  Trans,  ultra, 


ALL 


123 


prceter :  —  de  (inod.  adv. 
ant.)  alem  d'isso  ou  do  que. 
Insujíer. 

Allent.  adv.  l.  (ant.)  V.  Al- 
lende. 

Allí.  adv.  l.  Ali,  ii"aquelle 
logar,  ou  áquelle  logar.  iZ- 
lic,  ibi,  in  eo  loco. 

Allico.  ra.  (bot.)  Belveder; 
planta  de  figura  pyramidal 
de  agi'adavel  vista.  Scopa 
regia. 

Allo.  to.  V.  Guacamayo. 

Ali»ocarpo.  to.  (bot.)  Allocar- 
po;  genero  de  plantas  com- 
postas. 

Allócero.  to.  (bot.)  Allocero; 
genero  de  insectos  coleojjtc- 
ros  do  Brazil. 

Allocroado,  da.  adj.  (bot.)  Al- 
locroado;  que  muda  de  cor. 

Allocroísmo.  to.  (h.  nat.)  Al- 
locroismo;  difíerençade  côr. 

Allocroíta.  /.  *(min.)  Allo- 
croita;  granate  compacto, 

Allodai'0.  to.  (bot.)  Allodapo; 
genero  de  plantas  cpacri- 
deas. 

Alloe.  m.  (zool.)  Alloe;  sub- 
género de  insectos  icneu- 
monidas,  próprios  de  Ingla- 
terra. 

Allófana.  /.  (min.)  Allopha- 
na;  substancia  terrosa. 

Allofolio.  on.  (bot.)  Allofolio; 
genero  de  ijlantas  sapinda- 
ccas  da  America. 

Allógono.  adj.  (min.)  Allo- 
gono;  especie  de  cal  carbo- 
natada. 

Allógrafa.  /.  (bot.)  Ailogra- 
pha;  genero  de  plantas  gra- 
I)l)ideas. 

Allomar,  a.  (imis.J  Amaldi- 
çoar; maldizer,  praguejar. 
Execrari. 

Allomorfía.  to.  (bot.)  AUomor- 
phia;  genero  de  plantas  me- 
lastomaccas. 

Allongar.  a.  (ant.)  Alongar, 
differir. 

Allopleto.  to.  (bot.)  Alloplecto ; 
genero  de  plantas  gesnera- 
ccas. 

Allopokíno.  to.  (zool.)  Alloi^o- 
rino ;  parecido  ao  alho  porro. 

Allói'oro.  m.  (zool.)  Alloporo; 
genero  duvidoso  de  polypos 
entozoarios. 

Allüprósai,los.  m.  (myth.)  Al- 
loprosallos;  sobrenome  de 
Marte. 

Allóptero.  adj.  (zool.)  Allo- 
ptero;  diz-se  dos  peixes  cu- 


124  AMA 

jas  barbatanas  não  téem  po- 
sição fixa. 

Alloka.  adv.  (ant.)  Então. 

Allósoro.  in.  Allosoro;  genero 
cie  feto  eurojoeu. 

Alloterropsis.  /.  (bot.)  Allo- 
terropsis;  genero  de  plantas 
gramíneas. 

Allotreto.  adj.  (li.  naf.J  Allo- 
treto ;  diz-se  dus  loolygastros, 
cuja  boca  é  terminai. 

Allotkia.  /.  (zool.)  Allotria; 
genero  de  insectos  ciniplieos. 

Allotkio.  m.  (zool.)  Allotrio; 
genero  de  aves  da  ordem 
dos  pássaros  que  têem  por 
typo  o  allotrio. 

Allotriófago,  GA.  ad,j.  (mcjl.) 
Allotriophago ;  atacado  de 
allotriophagia. 

Allotriofajia.  /.  (med.)  Allo- 
triophagia", ¡lerversão  do  ap- 
petite. 

AllotriolojiA.  /.  Allotriolo- 
gia;  introducção  de  pensa- 
mentos estranhos  em  uma 
doutrina. 

ALLOTROriA.  /.  (chim.)  Allotro- 
pia;  isomería  dos  corpos  sim- 
ples. 

Alloza.  /.  Arzolla;  amêndoa 
verde.    Amygdcdiím   vir  ide. 

Allozar,  m.  (ant.)  Logar  ¡po- 
voado de  amendoeiras  sil- 
vestres. Locns  amygdalis 
silvestris  consitus. 

Allozo,  m.  Amendoeira  brava. 
Amygdcdus  silvestris. 

Alludel.  m.  Alludel;  vaso  ou 
canudo  de  barro  sem  fundo 
que  serve  jjara  sublimar. 
Fistula  fictilis. 

Ama.  /.  Ama;  dona  de  uma 
casa,  senhora  que  tem  crea- 
dos. Domina,  mater  fami- 
lias:—  de  leche;  ama  de  lei- 
te; mulher  que.  cria  filho 
alheio.  Niitrix,  icis:  —  ama; 
mulher  de  idade  que  serve 
em  casa  de  clérigo  ou  de  ho- 
mem solteiro.  Ministra  ve- 
tiis:  —  de  llaves;  governan- 
te ;  a  creada  encarregada  das 
chaves  e  da  economia  da 
casa.  liei  domesticai  cura- 
trix.  Entretanto  que  cria 
amamos  el  ama,  en  pasando 
el  provecho,  luego  olvida- 
do; emquanto  cria  amamos 
a  ama,  passado  o  proveito, 
logo  se  esquece;  rif.  com 
que  se  denota  que  ordina- 
riamente só  estimamos  as 
pessoas  emquanto  necessita- 


AMA 

mos  d'ellag.  El  ama  brava 
es  llave  de  sii^  casa;  a  ama 
severa  é  a  chave  da  sua 
casa;  rif.  que  adverte  que 
a  severidade  dos  amos  cou- 
tem a  familia  ¡lara  que  nao 
haja  excessos  nem  desper- 
dicios. 

Amabilidad.  /.  Amabilidade; 
qualidade  que  faz  alguém 
amável.  Amabilitas,  atis. 

Amabilísimo,  ma.  axlj.  supj.  de 
Amable.  Amabilissimo.  Ama- 
bilissimus,  a,  um. 

Amable,  adj.  Amável;  digno 
de  ser  amado.  Amabilis,  le. 

Amablemente,  adv.  m..  Ama- 
velmente; de  ummodo  amá- 
vel. Amabiliter. 

Amaca.  /.  V.  Hamaca. 

Amacena./.  Especie  de  ameixa 
grande.  Prnnum,  i. 

Amaceno,  m.  Especie  de  amei- 
xieira: — adj.  que  se  applica 
a  uma  variedade  de  amei- 
xieira e  á  sua  fructa.  Damas- 
cenus,  a,  um. 

Amachamartillo.  adv.  Firme, 
constante,  immutavelmente. 
Firmiler,  constanter. 

Amacollarse,  r.  Esj^igar;  lan- 
çar espigas  (as  plantas).  In 
manipulos  crescere. 

Amadísimo,   ma.    adj.   sup.    de , 
Ainado.  Amadissimo.  Dile- 
ctissimiis,  a,  um. 

Amadizitos.  m.  pl.  (ant.)  Cães 
de  fralda.  Canis  melitceus. 
V.  Falderillo. 

Amador,  ra.  s.  Amador,  amo- 
roso, amante.  Amator,  oris. 

Amadrigarse,  r.  Esconder-se, 
retirar-se;  fugir  para  o  sen 
escondrijo  ou  madrigueira. 
Latibuliim  ingredi,  se  lati- 
bvlo  tegere,  incaveam  se  re- 
dijere: —  (fig-)  retirar-se; 
diz-se  das  pessoas  retiradas, 
que  raras  vezes  se  deixam 
ver  em  publico.  Latere,  fre- 
qnentianí  hominum.  fu  gere. 

Amadrinar,  a.  Emparelhar, 
ajoujar;  jungir  bois,  cavai- 
los,  etc. 

Amadroñado,  da.  adj.  Que  se 
parece  com  o  medronho. 

Amaestradamente,  adv.  m. 
(ant.)  Com  mestria,  com  arte 
e  destreza. 

Amaestrado,  da.  adj.  (ant.) 
Amestrado,  adestrado,  in- 
struido, destro,  perito;  dis- 
posto com  artificio,  com  sa- 
gacidade e  astucia. 


AMA 

Amaestradura.  /.  (ant.)  Arti- 
ficio, astucia;  ardil  para  en- 
ganar. 

Amaestramiento,  m.  Ames- 
tramento,  ensino,  instruc- 
ção;  acção  de  ensinar. 

Amaestrar,  a.  Amestrar,  ades- 
trar, ensinar,  exercitar,  di- 
rigir, [instruir.  Docere,  ern- 
dire. 

Amagar,  a.  Ameaçar; levantar 
a  mão  em  signal  de  ameaça. 
Minari: —  ameaçar;  diz-se 
de  certas  doenças  quando 
não  se  manifestam  clara- 
mente, mas  que  deixam  per- 
ceber certos  signaos  prodro- 
micos.  Imminere:  —  (fig) 
ameaçar;  indicar  que  se  vae 
fazer  alguma  cousa  que  se 
se  nao  pratica.  liem  statim 
faciendam  aut  dicendam  mi- 
vari.  Amagar  y  no  dar  ;  jogo 
de  creancas  que  se  reduz  a 
levantar  a  mão  como  para 
dar  uma  pancada,  sem  com- 
tudo  o  dar,  poixjue  n'este 
caso  iierdcm.  Pucrorum  lu- 
dus,  in  quo  ictus  imminet 
continuó,  sed  numquam  im- 
p)ingiluv:  —  r.  ameacar-se, 
fazer  signal  de  querer  arre- 
metter  :  —  (prov.)  V.  Aga- 
charse. 

Amago,  m.  Ameaça;  signal  de 
querer  ferir  ou  bater  em  al- 
guém. Minw,  arum:  ■ — • 
ameaça;  demonstração  fin- 
gida de  querer  fazer  ou  di- 
zer alguma  couza :  —  sub- 
stancia coriácea  amarella  e 
amarga,  que  se  acha  mistu- 
rada com  o  mel  e  que  o  torna 
desagradável.  Succus  ama- 
rus  et  suhpallidus,  qni  in 
nonnullis  favi  alveolis  invc- 
nitur :  — ameaço;  symjjtoma 
de  uma  doença. 

Amagrecer,  a.  (ant.)  V.  Enfla- 
quecer. 

Amaguillo.  m.  dim.  de  Amago. 

Amainar,  a.  (nauf.)  Amainar, 
colher;  tomar  as  velas  do 
navio.  Vela  contrahere,  col- 
ligere:  —  (fig-)  amainar, 
afrouxar,  socegar,  acalmar. 
lie  mit  tere. 

Amaitinar,  a.  Espiar,  espreitar, 
observar.  Observare : — espe- 
rar alguma  jicssoa  para 
a  surprehender  ou  ¡lara  lhe 
causar  damno. 

Amajadar,  a.  Amalhar;  dar 
mansão  ou  pousada  ao  gado 


AMA 

no  curral  ou  malhada :  — 
n.  pernoitar  o  gado  no  redil. 
Mar/aliis  pernoctare  jjecus. 

Amalak.  Cf.  (ant.)  Damnificai-, 
deteriorar ;  prejudicar  ou  fa- 
zer mal  a  alguma  cousa. 
Darnnum  faceré. 

Amalarico.  m.  Araalarico;  nome 
próprio  de  um  rei  godo  de 
Hespauha. 

Ajialakigo.  m.  (ant.)  V.  Ama- 
larico. 

Amalarse,  r.  (ant.)  Adoecer  5 
cair  doente  ou  enfermo,  en- 
fermar. 

Amalear.  a.  (ant.)  V.  Malear. 

Amalgama.  /.  Amalgama  •,  liga 
de  metal  com  mercurio. 
Massa  ex  argento  vivo  et 
metallis  compacta. 

Amalgamación.  /.  Amalgama- 
ção;  acção  e  effeito  da  amal- 
gamar. Metallorum  liquatio 
ope  argenti  vivi,  vel  hydrar- 
gyri. 

Amalgamador,  RA.  s.  O  quc 
amalgama. 

Amalgamar,  a.  Amalgamar; 
mesclar  azougue  com  outros 
metaes  para  amacia-los :  — 
(fig.) ;  amalgamar,  mistm-ar ; 
unir  intimamente. 

Amalócero.  771.  Amalocéro;  ge- 
nero de  coleojiteros. 

Amalrico.  m.  (ant.)  Amalrico; 
nome  jn-oprio  de  varão.  V. 
Amalarico. 

Amaltea.  /.  (mj/th.)  Amaltbéa; 
nome  da  cabra  que  ama- 
mentou Júpiter :  — (bot.)  de- 
nominação proposta  por  De- 
vaux,  mas  não  aceita,  para 
designar  vima  forma  parti- 
cular de  fructos  em  muitas 
*  rosáceas. 

Ajialtócero.  in.  Amalthocero; 
genero  de  lepidópteros  cre- 
pusculares. 

Amamantamiento,  m.  (ant.)  Ac- 
ção e  effeito  de  amamentar. 

Amamantar,  o.  Amamentar; 
dar  de  mamar,  crear  aos 
peitos.    Lactare,   nutricari. 

Aman.  m.  Aman ;  tela  de  algo- 
dão que  vem  do  Oriente. 

Amanar,  a.  (ant.)  Prevenir; 
preparar'  ou  j)ôr  á  mão  al- 
guma cousa. 

Amancebamiento,  m.  Amance- 
bamento,  concubinato,  man- 
cebia. Concuhínatus,  pelli- 
catus. 
Amancebarse,  r.  Amancebar- 
se; tomar  por  sua  conta  uma 
17 


AIMA 

concubina,  amiga :  —  ave- 
zar-se.  Pellicatum  agere,pel- 
lici  ohstringi. 

Amancillar,  a.  Manchar.  Ma- 
culare: —  lastimar.  Offen- 
dere,  nocere: —  (fig.)  dene- 
grir a  honra  d'alguem.  Fce- 
dare. 

Amanecer,  n.  Amanhecer;  abrir 
o  dia,  raiar.  Lucescere:  — 
amanhecer;  chegar  a  algum 
logar  de  madrvigada  ou  ao 
alvorecer.  Prima  luce  ali- 
cubi  adesse :  —  amanhecer ; 
manifestar-se  alguma  cousa 
ao  raiar  do  dia.  Apparere: 
—  (fig.)  amanhecer ;  come- 
çar a  desenvolver-se ,  a  ma- 
nifestar-se, fallando  darasão 
das  creanças,  da  prudencia, 
etc. 

Amaneciente,  adj.  Amanhe- 
cente;  que  amanhece. 

Amanerado,  da.  adj.  Affectado ; 
disf)osto  com  affcctação.  Ad- 
fectator,  oris. 

Amaneramiento,  m.  (pint.)  V. 
Manera. 

Amania.  /.  (bot.)  Ammannia; 
genero  de  lytrariados. 

Amanitina.  /.  Amanitina;  sub- 
stancia deletéria,  principio 
venenoso  dos  cogumelos. 

Amanoa.  /.  Amanôa;  genero 
de  eui)horbiaceas. 

Amanojar,  a.  Enfeixar;  atar 
em  feixes,  em  molhos,  reunir 
alguma  cousa.  Fascículos 
congerere. 

Amansador,  ra.  s.  Amansador; 
o  que  amansa.  Pacator,  seda- 
tor. 

AMANs.vjnENTO.  íTi.  AmansE- 
dura;  acção  e  effeito  de 
amansar. 

Amansar,  a.  Amansar;  tornar 
manso ,  domesticar  algum 
animal.  Mansuetum  reddere: 
-^-(fig-)  amansar,  mitigar, 
moderar,  socegar.  Mitigare, 
lenir  e,  placare. 

Amantar,  a.  (fam.)  Cobrir  com 
manta  ou  cobertor.  Stragidis 
operire,  iegere. 

Amante,  adj.  Amante;  que 
ama: — m,  namorado.  Amans, 
antis. 

Amantillo.  /.  (naut.)  Aman- 
tilho;  cabo  que  desce  da 
cabeça  dos  mastros  ou  mas- 
taréus  ás  vergas  para  as 
conservar  horisontaes  :  — V. 
Balancin  (corda). 

Amantísimo,  ma.  adj.  sup.  de 


AMA 


125 


Amante.  Amantíssimo. 
Amantissimus,  a,  um.  V. 
A7nadísimo. 
Amanuense,  m.  Amanuense , 
escrevente,  copista.  Ama- 
nuensis,  servus  ci  manu. 
Amañar,  a.  Arranjar,  ordenar; 
fazer  ou  dispor  alguma  cousa 
com  engenho.  Sollerter,  inge- 
nióse rem  agere :  —  r.  ama- 
nhar-se ;  accommodar-sc  com 
facilidade  a  fazer  alguma 
cousa.  Aptum  operi faciendo 
se  prcebere. 
ÃMxko.  m.  Facilidade,  habi- 
lidade para  executar  qual- 
quer obra: — j?Z.  amanhos  ; 
utensílios  necessários  para 
um  trabalho  manual  :  — 
(fig.)  artificio;  astucia  para 
sair  bem  de  uma  intriga. 
Amapola.  /.  (bot.)  Papoula, 
dormideira ;  genero  das  pa- 
paveráceas. Papaver  soni- 
niferum,  rlieas,  etc. 
Amar.  a.  Amar ;  ter  amor,  af- 
feiçào.  Amare:  —  amar,  es- 
timar, apreciar.  Magnifa- 
cere:  —  r.  amar-se,  aÔei- 
çoar-se. 
Amaracarpo.  m.  Amaracarpo; 

genero  de  rubiáceas. 
Amaracino.  m  (med.).  Amara- 
cino;  unguento   de  mange- 
rona.  Amaracinum,  i. 
AmÁraco.  m.  V.  Mejorana. 
Amar^vntaceas.  /.  pi.  Amaran- 
taccas ;  familia  de  plantas 
dicotj'ledoneas. 
Amarantaceo,  cea.  adj.  Ama- 
rantaceo;  que  se  parece  com  o 
amaranto. 
Amarantina.  /.  Amarantina; 

especie  de  amaranto. 
Ajiaranto.  ??i.Ainaranto;2Dlanta 
cuja  haste  verde  amorada  e 
dura  se  eleva  até  á  altura 
de  uma  -vara  e  quarta;  as  fo- 
lhas são  lanceoladas  e  da 
côr  da  haste;  a  flor  sáe  da 
extremidade  d'esta,  á  simi- 
Ihança  de  um  grupo  de  py- 
ramides  maiores  ou  meno- 
res; a  superior  e  central 
dilata-se  até  apresentar  a 
forma  de  um  moneo  de  perú, 
nome  que  também  se  dá  a 
esta  planta. 
AmaraSar.  a.  (ant.)  V.  Ema- 

rañar. 
Ajliraque.  m.  Amaraque;  ge- 
nero das  labiadas. 
Amarbna.  /.  (bot.)  Amaveua; 
genero  de  leguminosas. 


126 


AMA 


AiiARESCEKTE.    culj .    Lígcíra- 

mente  amargo. 
Ajiaiigaleja.  /.   V.   Endrina. 
Amargamente,  adv.  m.  Amar- 
gamente,   amargadamente ; 
com   amargura,  a  umiío 
custo. 
Amargar,    n.    Amargar;    ser 
amargoso,    fazcr-se  ou  tor- 
nar-se    amargoso:  —  (fig.) 
amargar ;  ser  molesto,  causar 
amargura    ou  ¡jena.  Usa-se 
íamljcm      como     reciproco. 
Exaca-hare,  affligerc. 

Amargo,  ga.  adj.  Amargo;  que 
tem  amargor.  Amams,  a, 
um,:  —  (fig.)  amargo,  duro, 
penoso,  incommod'j,  molesto. 
Amarus,  ingratus,  ii/jacun- 
diis: — 711.  V.  Amargor: — 
m.  pl.  ■  amargos ;  remedios 
amargosos.  Cojifectum  ex 
amaris  rebus  meãicaraentum. 

Amargón.  V.  Diente  de  Leen. 

Amargor,  ni.  Amargor;  sabor 
üu  gosto  amargo.  Aniari- 
tudo,  inis:  — (fig-)  angustia, 
pezar.  Afilidio,  avgor. 

Amargosamente,  adv.  m. 
Amargosamente  V.  Araarga- 
mente. 

Amargoso,  sa.  adj.  Y.  Amargo. 

Amargüera.  /.  (bot.  p.  Gr.) 
Amargueira;  planta  perenne 
Je  uns  tres  pés  de  altura  com 
as  folhas  pequenas  e  estrei- 
tas, as  flores  amarelias  e  col- 
locadas  em  forma  de  um- 
bella;  toda  a  planta,  e  a 
liaste  em  especial,  é  amarga. 

Amarguillo,  lla.  a'lj.  dim. 
de  Amargo.  Usa-se  também 
como  substantivo.  Suhama- 
ms,  a,Mm. 

Amarguísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Amargo.  Amarguissimo . 
Amarissimiis,  a,  tim. 

Amargura./.  Amargura; gosto 
de  cousa  amarga  :  —  (fig-) 
amargura,  pena,  dor. 

Amaricado,  da.  adj.  (fam.) 
Amaricado,  afeminado,  mu- 
lherengo; que  se  enfeita  como 
maricas.  Effeminafus,  a,  nm. 

Amarilidaceo,  cea.  adj.  (bot.)  V. 
Amarilide.o. 

Amarilideo.  adj.  Amaryllideo ; 
que  se  parece  com  a  ama- 
ryllis. 

Amarilidiforme.  adj.  (bot.) 
Amaryllidiforme ;  diz-se  das 
plantas  que  se  parecem  com 
a  amaryllis. 

Amarilis.  /.  (bot.)  Amaryllis ; 


AMA 

planta  da  familia  dos  narci- 
sos, originaria  do  Japcão. 
Amarillar.  V.  Amarillear. 
Amarillazo,  za.  adj.  Amarello 
de  palha;  amarello  pallido, 
que  tem  cor  de  jialha.  Sub- 
pallidns,  a,  wn. 
Amarilleado,    da.   aclj.  Ama- 
rello ;  cor  de  oiro,  de  limao. 
Amarillear,    n.  AmarcUecer; 
tornar-se  amarello,  parecer 
a,marello;  diz-se  das  searas. 

Amarillecer.  V.    Amarillear. 

Amarillejo,  ja.  adj.  dim.  de 
Amarillo.  Que  tira  para 
ra\\v^jc\io.Subpallidi(s,  a,  tim. 

Amarillento,  ta.  adj.  Amarel- 
lento;  algum  tanto  amarello. 
tíiíbpallidus,  a,  um. 

Amarillez.  /  Amarcliidez , 
aiuarellidílo  ;  cor  amarella 
dorosto,  corpo,  etc.: — palli- 
dez.  Pallar ,  oris. 

Amarilleza./,  ant.  Amareileza. 
V.  Amarillez. 

Amarillita.  /.  Florzinha  ama- 
rella que  nasce  nos  campos. 

Amarillito,  ta.  adj.  diín.áe 
A..marillo.  Amarelii)iho. 

Amarillo,  adj.  Anmrello;  cor 
de  oiro,  de  enxofre.  Falli- 
dus,  a,  um: — nome  de  urna 
enfermidade  que  ataca  os 
bichos  de  seda.  Morbus  sopo- 
riferiis,  nebuloso  terãpore 
üombycibus  nocens. 

Amarillor.  m.  (ant.)  Y.  Ama- 
rillez. 

Amarillura.  /.  (ant.)  Y.  Ama- 
rillez. 

Amarinado,  da.  adj.  Amari- 
nhado;   costumado  ao  mar. 

Abiarinar.  g.  Amarinhar,  ma- 
rinheirar,  marear;  tripular 
o  na^âo.  Usa-sc  também 
como  reciproco. 

Amarísimo,  ma.  adj.  sup.  (ant.) 
de  Amaro. 

Amariso.  m.  (zool.)  Amarys- 
sus;  genero  de  insectos  lepi- 
dópteros diurnos. 

Amaritud.  /.  V.  Amargura. 

Amaro,  m.  Salva-transmarina, 
cuja  haste  é  de  uns  tres  pcs 
de  altura;  as  folhas  são 
OTandcs,  cordiformes,  recor- 
tadas  na  margem  c  cobertas 
por  penugem  esbranquiçada. 
Sahia  selar ea: — adj.  (ant.) 
Amaro,  amargoso.  V. 
Amargo. 

Amarra.  /.  (naut.)  Amarra; 
cabo  grosso  que  segura  a 
embarcação.  Èudens,  entis: 


AMA 

—  correia  que  impede  os  ca- 
valios  de  levantarem  a  ca- 
beça. A  freno  axtpectus  tensa 
corrigia,  qva  ecpiusaltius  tul- 
lere proldbetur :  —(fig)  pi"o- 
tecçào,  apoio,  esteio,  patro- 
cinio. 
Amarradero,  m.  (naid.)  Anco- 
radouro,   ancoragem.  JjOcus 
ubi  alligari  quiclquam  pro- 
'  test : — poste,  pilar  ou  argola 
onde     se     amarra    alguma 
cousa. 
Amarrar,  a.  Amarrar;  prender 
com  amarra,   atar,  liar  for- 
temente com  cordas,  cadeias 
etc.   AUigare,  vinci^e  funi- 
bus. 
Amarra zon.   /.   (anf.   naut) 

Amarras  de  um  navio. 
Amarrido,  da.  adj.  Melancho- 

iico,  triste,  aíiiicto. 
Amarro,  m.  Y.  yímar-ra. 
Amartelar,   a.  í^amorar;  ga- 
lantear uma  dama.  Obscqui: 
—  amar  ou  ter  uma  deci- 
dida   paixão    por    alguém. 
Amare:  —  (aid.)  atormen- 
tar. 
Amartillar,   a.  Y.  ídarlillar. 
Usa-se   também  como  neu- 
tro :  — engatilhar;  armar  a 
mola  (|ue  põe  o  cão  da  es- 
jíingarda  em  estado  de  dis- 
parar; armar  o  gatilho:  — 
martellar;  dar  golpes  com 
o  martello. 
Amasadera.  /.   Masseira;  va- 
so cm  que  se  amassa.  Ma- 
ctra,   labrum  ligneum  fari- 
ncc  siddgenda'. 
Amasadijo.  f?3.  (ant.)  Y.  A7na- 

sijo. 
Amasador,  ra.  s.  Amassador; 
o    que  amassa.  Pistor,  p)is- 
trix. 
Amasadura.   /.    Amassa  dura; 
acção  c  eltbito  de  amassar. 
Pidura,  CÜ. 
Amasamiento,  to.  Juncção,  reu- 
nião ;  acção  de  unir  ou  jun- 
tar.   Conjunctio,    copidaíio. 
Amasar,  a.  Amassar;  fazer  em 
massa.  Massam  conficere,  su- 
bigere  farinam :  —  (fig-)  dis- 
por   bem    as    cousas  para 
lograr  o  que  se  intenta.  Bes 
aptcc  prccparare,  disjwnere. 
Amasijo,  m.  Amassilho;  porção 
de  farinha  que  se  amassa. 
Chama-sc  também  assim  a 
acção  de  amassar  e  os  pre- 
parativos   para   a  amassa- 
dura.  Massíe  farinácea' pior- 


AMA 

tio  vcl  pistura :  —  argamas- 
sa; a  porção  de  masr-a  prepa- 
rada com  terra,  agua,  gesso, 
cal  ou  cousa  similhante. 
Massa  gypsi,  caleis  cdte- 
riusvc  rei :  —  (/tim.J  obra 
ou  trabalho.  Pensnm,  i :  — 
(¡x  And.)  amassadeira;  logar 
onde  se  amassa.  Locus  vM 
farina  subigititr:  —  (fifj.) 
mistura  ou  uuiâo  de  diíí'c- 
reutes  ideas  que  causam  con- 
fusão. Co7ifusa  rerum  mix- 
tura: —  contrato  ajustado 
entre  varias  pessoas  para 
algum  fim  sinistro.  Coiíio, 
clandestinum  fcndris. 

Amatadoii,  iía.  s.  Matador,  as- 
sassino; o  que  mata. 

Amatau.  a.  (ani.)  V.  Ma'ar : 
—  (ant.J  confundir,  mic-tu- 
rar. 

Ajiatista.  /.  Ametliysta  ou 
amctliysto;  jjedra  preciosa 
roxa.  Amdhystus,  i: — orien- 
tal; amethysta  oriental;  cs- 
130CÍG  de  sapliira  que  se 
distingue  da  commum  por 
sua  cor  ser  azul-violacca.  iSa- 
phiriis  amelhysiinus. 

Amatistada.  /.  (bot.)  Amothys- 
tea;  linda  planta  labinda. 

Amatistado,  da.  adj.  Parecido 
com  amethysía. 

Amatiste.  m.  V.  Amatista. 

Amatóceko.  m.  Amatoccro ;  ge- 
nero de  coleoptei'os. 

Amatorio,  kia.  adj.  Amatorio; 
o  que  triita  de  amor  ou  o 
inspira.  Amatorias,  a,  um. 

Amaurosis.  /.  (med.)  Amau- 
rosis ;  gotta  serena,  perda 
completa  da  vista  sem  outro 
signal  exterior  que  não  seja 
a  immobilidade  constante  cía 
iris.  Amaurosis,  is. 

AsiAUKÓTico,  CA.  adj.  Amauro- 
tico;  aficctado  de  amaurosis. 

Amauzíta.  /.  (min.)  Amauzita; 
substancia  mineral. 

Amayorazgado,  da.  adj.  O  que 
l>articipa  dos  vínculos  dos 
morgados. 

Amazacotado,  da.  adj.  Pesado; 
grosseiramente  composto,  á 
maneira  de  argamassa. 

Amazolado,  da.  adj.  Enfeixado ; 
o  (jue  está  feito  ou  dividido 
em  feixes. 

Amazona.  /.  Amazona;  nome 
dado  a  mulheres  guerreiras 
na  antiguidade  :  —  (jig.)  mu- 
lher de  uma  coragem  varo- 
nil. Amazon,  ingentis  statu- 


AMB 

na  virago :  —  mulherão  ; 
mulher  que  tem  a  força  e  a 
apparencia  de  um  homem. 
Virago,  inis. 

Amazonas.  /.  pl.  Amazonas ;  di- 
visão de  aves  do  grande  ge- 
nero psittaco  (papagaio). 

Ambacto.  m.  Nome  dado  anti- 
gamente a  um  territorio  per- 
tencente a  um  senliorio  ju- 
i'isdiccional. 

Ambages,  m.pl.  (?í?ií.JAmbages, 
voltas,  torcicollos :  —  (fig-) 
rasoes  equivocas,  rodeios  de 
pala^'ras  de  que  alguns  usam 
para  explicar  as  cousas.  Am- 
bages, um. 

Ajibagioso,  sa.  adj.  Ambagioso ; 
que  dá  muitas  voltas,  qiie 
está   cheio   de   ambiguida- 
des, subtilezas  e  equívocos. 
,  Ambagiosus,  a,  um. 

Ámbar.  7H.  i^.mbar;  substancia 
betuminosa  de  varias  espe- 
cies, de  cor  amarella  mais 
ou  menos  escura  e  transpa- 
rente, leve  c  de  tal  con- 
.sistencia  que  depois  de  po- 
lida e  lavrada,  se  emprega 
em  collares  e  outros  adornos. 
Esfregado  clectrisa-se  e  ad- 
quire a  propriedade  de  at- 
trahir  bocadinhos  de  papel, 
etc. ;  quando  queimado  exha- 
la um  cheiro  aromático.  Bi- 
t limen  succinum:  —  gris; 
atnbar  gi-is ;  substancia  soli- 
da, de  cor  cinzenta,  salpicada 
de  manchas  brancas  c  de  um 
pardo  denegrido  que  se  en- 
contra nos  mares  e  ribeiros, 
e  especialmente  nas  praias 
da  India.  E  aromática,  e 
quando  se  queima  exhala 
um  cheiro  muito  agradável, 
pelo  que  se  emprega  em  ¡per- 
fumes. Electrnm  opacum. 
Es  un  ámbar  (loe.  fam.);  é 
um  néctar;  diz-se  para  mos- 
trar a  excellencia  de  um  li- 
cor, especialmente  do  vinho. 
Instar  nsctaris  est. 

Ambarado,  da.  adj.  Ambreado. 

Ambaralogia./.  Ambaralogia; 
tratado  sobre  o  ámbar. 

Ajibarar.  a.  (ant.)  Ambrear; 
dar  ou  communicar  a  algu- 
ma cousa  a  cor,  o  aroma  do 
am1>ar. 

Ambakilla.  /.  Ambarina;  am- 
breta  (flor  ouperasimilhante 
ao  ambnr). 

Ambarina.  /.  (chim.)  Ambrina; 
substancia  goixla  que   é  a 


AMB  127 

bnsc  do  ámbar :  —  (tjot.) 
ambrina;  genero  de  plan- 
tas chenopodeas. 

Ambakinato.  m.  (chim.)  Amba- 
rinato;  genero  de  saes,  ¡iro- 
2")roduzidos  pela  combinação 
do  acido  ambreico  com  uma 
base  salificavel. 

Ambarino,  na.  adj.  Ambarino  ; 
o  que  ijertence  ao  ámbar. 
Siicciniis,  electrinus. 

Ambarito.  m.  dim.  de  Ámbar. 

Ambicia.  /.  (ant.)  V.  Ambición. 

Ambición./.  Ambição;  desejo, 
paixão  desregrada  por  hon- 
ras, empregos,  etc..  Honò- 
rum  et  potentim  cupiditas. 

Ambicionar,  a.  Ambicionar ;  de- 
sejar ou  i^rocurar  com  am- 
bição :  —  cobiçar.  Ambire, 
iiimiam  cvpere. 

Ambiciosamente,  adv.  m.  Am- 
biciosamente ;  com  ambição. 
Ambitiose. 

Ambicioso,  sa.  adj.  Ambicioso; 
que  tem  ambição.  Honorum 
aucíoritatis  avidus:  — -  cobi- 
çoso; o  que  deseja  veheraen- 
tcmen'te  alguma  cousa.  Cu- 
pidiis,  inhians. 

Ajibident.vdo,  da.  adj.  Ambi- 
dentado ;  que  tem  dentes  cm 
ambas  as  maxillas. 

Ambidexteuidad.  /.  Ambidex- 
teridade;  faculdade  de  se 
servir  igualmente  de  ambas 
as  mãos. 

Ambidextro,  tra.  adj.  Ambi- 
dextro ;  que  usa  igualmente 
de  ambas  as  mãos.  Utrãque 
manu  pro  dextra  utens. 

Ambiente,  adj.  Ambiente ;  que 
cinge,  rodeia  : —  m.  ar  ou 
fluido  que  cerca  os  corpos. 
Aer,  ambiens  aura. 

Ambigi5.  m.  iVmbigua;  comida 
em  que  se  ministram  vian- 
das, fi;uctas  e  doces  ao  mes- 
mo tempo.  Cosna,  convivium, 
epulum. 

Ambiguamente,  aãc.  m.  Ambi- 
guamente ;  com  ambiguida- 
de, de  modo  ambiguo,  inde- 
ciso. Ambigiie.      ^ 

Ambigüedad.  /.  Ambiguidade ; 
amphibologia,  duvida,  in- 
certeza. Ambiguitas,  atis. 

Ambiguíflobo,  RA.  adj.  (bot.) 
Ambiguifluro;  que  tem  flo- 
res ambiguas. 

Ambiguo,  güa.  adj.  Ambiguo ; 
que  tem  ambiguidade.  Am- 
biguus,  a  um:  —  (gram.) 
ambiguo;  applica-se  ao  ge- 


128 


AMB 


ñero  commum  de  dois.  Am- 
biguvs,  a,  um. 

Ambiopia.  /.  (meã.)  Ambiopia  \ 
,  vista  duplicada. 

Ámbito,  m.  Ámbito,  circuito-, 
extensão  em  roda  de  algum 
edificio,  cidade,  etc.  Ambi- 
tus,  tis. 

Amblador,  m.  (ant.)  Cavallo 
andador ;  que  tem  passo  de 
andadura. 

Amblaütíra.  /.  (ant.)  Passo  de 
andadura  nos  cavallos. 

Amblar,  a.  Caminbar  ou  an- 
dar a  passo  do  andadura. 

Amblémidos.  pl.  s.  Amblemi- 
dos;  familia  dos  molluscos 
acephalos. 

Ambleo,  m.  Vela  de  cera  que 
se  colloca  n'um  candelabro 
do  mesmo  nome.  Fumais  ce- 
rens. 

Amblestís.  m.  (zool.)  Ambles- 
tis ;  genero  de  coleópteros. 

Amblia.  /.  (hot.)  Amblya ;  ge- 
nero de  plantas  polypodes. 

Amblichelo.  m.  (zool.)  Ambly- 
chelo;  genero  de  coleópte- 
ros. 

Amblignanto.  7??..  (zool.)  Am- 
blygnanto  •,  genero  de  coleó- 
pteros. 

Ambligonito.  m.  (min.)  Am- 
blygonyte  •,  phospliato  de 
alumina  e  de  litliin. 

Ambliope.  ??i.  fcooZ.j  Amblj'ope ; 
genero  de  gobioidcs,  peixe 
da  India :  —  ambylopes  *,  fa- 
milia de  reptis. 

Amelio  PIA.  /.  (meã.)  Amblyo- 
pia  •,  debilidade  da  vista,  jm- 
meiro  gran  da  amaurosis. 

Amblipo.  m.  (zool.)  Amblypo  ; 
genero  de  coleópteros. 

Amblosia.  /.  (med.)  V.  Aborto. 

Ambo.  to.  Ambo ;  combinação 
de  dois  números  na  loteria, 
Cujusdam  ludi  sois. 

Ambologera.  adj,  (myth.)  Am- 
bologera;  sobrenome  de  Ve- 
nus, protectora  da  velhice  c 
dos  infelizes. 

Ambón,  m.  (cir.)  Bordo  car- 
tilaginoso que  circumda  a 
cavidade  de  um  osso :  — 
(bot.)  ambón;  arvore. 

Ambos,  bas.  adj.  pl.  Ambos ;  os 

dois,  as  duas  juntamente. 
Ambraciano,  na.  adj.  (ant.  geo.) 
Ambraciano ;     natural     de 
Ambracia. 
Ambrolla./.  (ant.)Y.  Embrollo. 
Ambrollar,  a.  (ant.)  V.  Em- 
brollar, 


AME 

Ambrosía./,  (myth.)  Ambrosia; 
manjar  dos  deuses.  Ambro- 
sia, ce:  —  (fig-)  ambrosia;  co- 
mida ebebida  deliciosa. /S'wo- 
vior  esca,  velpotus:  —  (bot.) 
ambrosia;  planta  annual,  de 
um  pé  de  altura,  de  folhas 
recortadas,  brancas  e  pen- 
nugentas,  como  as  hastes. 
Ambrosia  maritima. 

Ambrosiaco.  adj.  Ambrosiaco ; 
ambrioso,  almiscarado. 

Ambrosiano,  na.  adj.  Ambro- 
siano ;  di.'ü-se  do  rito  de  Santo 
Ambrosio.  Ambrosianus,  a, 
um. 

Ambrosínia.  /.  (bot.)  Ambrosi- 
nia;  genero  das  aroidéas. 

Ambrosino,  na.  adj.  Ambrosino ; 
que  cheira  a  ambrosia. 

Ambulante,  adj.  Ambulante; 
o  que  anda  errante,  vaga- 
bundo. Amhidans,  ambula- 
torius.  V.  Ambulativo. 

Ambulativo,  va.  adj.  Ambula- 
tivo ;  que  muda  incessnnte- 
meute  de  terra.  Ambidato- 
rius,  amhidatilis. 

Ambulia./.  (bot.)  Ambulia ;  ge- 
nero de  plantas  aromáticas 
da  India. 

Amebeo,  bea.  /.  Amebeo ;  can- 
ção em  que  o  cantor  que 
responde  alternadamente, 
repete  igual  numero  de  ver- 
sos ao  do  primeiro  cantor. 
Ameba;us,  ei. 

Amecer.  a.  (ant.)  V.  Mezclar. 

Amedea./.  (zool.)  Amedéa;  ge- 
nero de  dípteros. 

Amedicinak.  a.  V.  Medicinar. 

Amedrentador,  RA.  s.  Amedren- 
tador ;  o  que  amedi-onta.  Ter- 
ribilis,  terrificus. 

Amedrentar,  a.  Amedrontar; 
infundir  medo,  atemorisar. 
Terrerc,  metum  incutere. 

Ameira.  m.  (zool.)  Ameira; 
genero  de  reptis,  especie  de 
lagarto. 

Ameirodeo.  adj.  Ameirodeo ; 
que  se  parece  com  a  ameira. 

Ameiródeos. m.pl.  (zool.)  Amei- 
rodeos ;  familia  de  reptis. 

Amejorar.  a.  V.  Mejorar. 

Ameleon.  m.  Cidra  da  Norman- 
dia. 

Amelga./  (agr.)  Leira,  cama- 
Ihâo ;  espaço  de  terra  lavrada 
entre  dois  regos.  Quadrtim 
seminale;  limites  aratro  des- 
cripfi,  ne  semen  lãtrà  jacia- 
tnr. 

Amelgado,  m.  Terreno  distri- 


AME 

buido  em  caraalhões :  —  adj. 
diz-se  das  sementes  que  nas- 
cem com  desigualdade.  Sata 
incequaliter  crescentia. 

Amelgar,  a.  Traçar  regos 
n'uma  terra  lavrada  para 
se  poder  semear  com  mais 
igualdade.  Terram  svlcis 
cuadrare  injiciendo  semini. 

Amelo,  m.  Amello ;  planta  pe- 
renne de  um  pé  a  pé  e  meio 
de  altura,  com  as  folhas  in- 
teiras e  flores  grandes,  azues 
e  amarelladas  no  centro :  é 
o  lyrio  do  campo  que  n'al- 
gumas  partes  se  cultiva  para 
ornamento.  Aster  hamehis. 

Ameloideo,  dea.  adj.  (bot.) 
Ameloideo;  que  se  parece 
com  o  amello. 

Amelonado,  da.  adj.  Ameloa- 
do;  da  forma  ou  sabor  do 
melão.  Ad  peponis  speciem 
compositus. 

Amen.  (T'.7ie6ro/co.jAmen;voz 
com  que  se  terminam  as 
orações  e  que  significa  «as- 
sim seja».  Usa-se  também 
como  adverbio  e  ás  vezes 
como  substantivo :  —  (fam.) 
V.  A  mas  de,  a  de  mas  de. 

Amenaza./.  Ameaça;  gesto  ou 
palavra  com  que  se  dá  a  en- 
tender que  se  deseja  algum 
mal  a  outro,  ou  se  annuncia 
futuro  castigo  ou  vingança. 
Mina},  min  afio. 

Amenazador,  ra.  s.  Ameaça- 
dor; o  que  ameaça.  Minax, 
acis. 

Amenazante,  adj.  Amcaçante; 
em  postura  de  ameaçar.  Mi- 
nans,  antis. 

Amenazar,  a.  Ameaçar;  dar  a 
entender  que  se  quer  fazer 
algum  mal  a  outro.  Minari, 
minas  inferre:  — ameaçar; 
estar  immiucnte  ou  próximo 
a  acontecer.  Imminere. 

Amencia./.  (ant.)Y.  Demencia. 

Amenguadamente.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Mengiiadamente. 

Amenguamiento,  m.  (ant.)  Me- 
noscabo, deshonra,  infamia ; 
acção  e  efí'eito  de  menosca- 
bar. 

Amenguar,  a.  Diff'amar,  me- 
noscabar, deshonrar ;  des- 
acreditar alguém.  Alicvjus 
nomini  lahem  aspergeré,  in- 
ferre. 

Amenidad.  /.  Amenidade,  fres- 
cura; vico  dos  jardins,  bos- 
ques, etc.  Amcenitas,  atis: 


AME 

—  (fig-)  elegancia,  suavida- 
de; graça  nos  discursos. /S'er- 
monis  venustas,  elegantia. 

Amenísimo,  MxV.  adj.  *  sup.  de 
Ameno.  Ameníssimo.  Amce- 
nissimus,  a,  um. 

Amenizar,  a.  Amenisar;  fazer 
ameno.  Amcenum  faceré :  — 
(fig.)  amenisar;  adornar  o 
discurso.  Sermonem  ornare, 
venustnm  reddere. 

Ameno,  na.  adj.  Ameno,  fresco, 
fi'ondoso;  formoso  á  vista, 
gracioso:  —  (fig-)  ameno, 
agradável,  deleitoso;  diz-se 
dos  discursos.  Sermo  venus- 
tus,  ornatus. 

Amenomania.  /.  Amenomania; 
delirio  alegre  e  agradável. 

Amenorar.  a.  (ant.)  V.  Mino- 
rar. 

Amenorrea.  /.  (med.)  Amcnor- 
rhéa ;  suspensão  do  menstruo 
das  mulheres. 

Amenoso, sa.  adj.  (anf.)Y.  Ame- 
no. 

Amentar,  a.  (ant.)  Amentar; 
atar  com  correia  os  arre- 
nioçõcs.  Amento    stringere: 

—  dardejar ;  atirar  com  um 
dardo. 

Amenté,  adj.  (ant.)Y.  Demente. 

Amento,  m.  (ant.)  Y.  Amiento: 
— (bot.)  especie  de  calix  que 
contém  muitas  flores  aggre- 
gadas  u'um  receptáculo  fili- 
forme c  provido  de  escamas 
como  se  observa  na  noz,  na 
avellà  e  em  outros  fructos. 

Amenudo.  adv.  (cliul.)  A  miú- 
do, frequentemente.  Smpe. 

Ámeos,  m.  (l>ot.)  Ámeos ;  jjlanta 
umbellifera. 

Amerar.  a.Y.Merar: — r.  en- 
clier-sc ;  embeber-se  de  agua 
urna  terra.  Aqna  madefieri, 
penetrari. 

Amercearse.  )•.  (ant.)  Y.  Com- 
padecerse. , 

Amercendeador,  ra.  s.  (ant.) 
Amerceador ;  o  que  se  amer- 
ceia,  compassivo. 

Amercendeamiento.  m.  (ant.) 
Amerceamento ;  acçào  e  ef- 
feito  de  amercear-s e. 

Amercendeante,  adj.  O  que  se 
amerceia. 

Amercendearse,  r.  (a7if.)  Amer- 
cearse] ter  misericordia, 
apiedar-se,  compadecer-se, 
doer-se.  Acba-se  também 
como  neutro. 

Amerengado,  da.  adj.  A  modo 
de  massapao. 


AMI 

Ajiericano,  na.  adj.  America- 
no; natural  da  America. 

Amesnador.  7n.  (ant.)  Guarda 
do  rei. 

Amesnar.  a.  (ant.)  Guardar, 
defender;  pôr  cm  seguran- 
ça :  —  n.  defender-se,  refu- 
giar-se.  Sese  tueri. 

Amesurar.  a.  (ant.)  Amesui'ar ; 
medir,  ajustar. 

Ametalado,  da.  adj.  Ametal- 
lado;  misturado  ou  parecido 
com  o  metal  amarello  ou  la- 
tão. Avriclialco  similis,  au- 
richalci  colorem  referens. 

Ametamorfóseo.  adj.  Ameta- 
moi'phoseo;  diz-se  dos  inse- 
ctos que  não  soíft-em  meta- 
morphoses. 

Ametista.  /,  V.  Amatista. 

Ametisto,  m.  (ant.)  Y.  Ama- 
tista. 

Ametría.  /.  Ametria,  irregula- 
ridade; falta  de  medida. 

Aju.  m.  Y.  Ámeos. 

Amia.  /.  V.  Lamia. 

Amianta.  /.  (ant.)  Y.  Amianto. 

Amianto,  m.  \min.)  Amiantho; 
pedra  fibrosa  que  resiste  ao 
fogo.  Amiantlius,  i. 

Amiantóideo,  dea.  adj.  Amian- 
thoide;  que  se  assimilha  ao 
amiantho. 

Amiatito.  m.  (min.)  Aíniathi- 
te  ;  variedade  de  sílex. 

Amiba.  /.  (1i.  nat.)  Amiba ;  ge- 
nero de  animálculos  infuso- 
rios que  se  produzem  nas 
aguas  estagnadas,  nos  de- 
tritos vcgetaes,  etc. 

Amíbeo,  rea.  adj.  (h.  nat.) 
Amibeo ;  que  se  parece  com 
a  amiba:  —  (poet.)  amebeo; 
diz-se  de  uiiTa  poesía  que 
tem  dois  interlocutores. 

Amicia./.  (hot.)  Amicía;  planta 
da  familia  das  leguminosas. 

Amicicia.  /.  (ant.)  Y.  Amistad. 

Amicísimo,  ma.  adj.  sup.  Ami- 
císsimo; muito  amigo. 

Amíctero.  m.  (zool.)  Amíctero; 
genero  de  coleópteros. 

Amíctico,  ca.  adj.  (med.)  Amy- 
ctico;  diz-se  dos  medicamen- 
tos cauterisantes. 

Amideto.  m.  (zool.)  Amídeto ; 
genero  de  coleópteros. 

Amiento,  m.  Correia,  fita,  cor- 
dão dos  sapatos,  corda  de 
um  arco.  Amentum,  i. 

Amiésgado,  m.  (ant.)  Y.  Fresa, 
fructa. 

Amiesta.  /.  Amiestias ;  panno 
de  algodão  das  Indias. 


AMI  129 

Amiga.  /.  Mestra  dç  meninas; 
na  Andaluzia  e  outras  par- 
tes chama-se  assim  á  mes- 
ma escola;  v.  g.,  fulana  ha 
puesto  amiga;  fulana  poz 
ou  abriu  uma  escola  de  me- 
ninas. Puellarum  schola.  Y. 
Manceba,  Barragana. 

Ajugabilidad.  /.  (ant.)  Dis- 
posição natural  para  contra- 
hir  amizades. 

Amigable,  adj.  Y.  Amigável. 
Amistoso.  Amicabilis,  le:  — 
(fig.)  conforme;  o  que  tem 
união  ou  o  que  está  em  con- 
formidade com  outra  cousa. 
Conveniens,  concors. 

Ajiigablemente.  adv.  vi.  Ami- 
gavelmente ;  com  amizade 
Amice. 

Amigajado,  da.  adj.  (ant.)  Mi- 
gado ;  feito  em  migas. 

Amiganza./.  (ant.)Y.  Amistad. 

Amigar,  a.  (ant.)  Amigar;  fa- 
zer alguém  amigo  de  outrem : 
—  r.  amigar-se,  amancebar- 
se. Pellici  devinctvm  esse. 

Amigazo,  zx.s.angm.  àe Amigo. 

Amígdalas.  /.  Amygdalas ; 
glândulas  collocadas  aos 
dois  lados  da  garganta. 

AmigdÁleas.  /.  2jI.  Ainygda- 
leas ;  secção  de  i^lantas  da  fa- 
mília das  rosáceas. 

AmigdÁleo,  lea.  ad j. (bot.)  Amy- 
gdaleo;  que  se  parece  com 
a  amendoeira. 

Amigdalífero,  RA.  adj.  Amyg- 
dalífcro ;  que  produz  amên- 
doas. 

Amigdalina.  /.  (cJiim.)  Amy- 
gdalina ;  substancia  crystal- 
lisavel,  solúvel  no  álcool  e 
insolúvel  na  agua. 

Amigdalino,  na.  adj.  Amygda- 
liuo;  diz-se  da  substancia 
ou  cousa  em  que  entram 
amêndoas. 

Amigdalita.  /.  Amygdalite ; 
pedra  da  forma  de  uma  amên- 
doa. 

Amigdalitis./,  (med)  Amygda- 
lite; inflanmiação  das  amy- 
gdalas, chamada  também 
angina  tonsillar. 

Amigo,  ga.  s.  Amigo;  o  que  tem 
amisade  com  outro.  Amicus, 
i:  —  (fig.)  amigo;  afíeiçoado 
ou  inclinado  a  alguma  cousa. 
Prope7isus,proclivis :  —  adj. 
Y.  Amistoso  ou  Amigable : — 
amigo,  amancebado;  o_que 
tem  amisade  illícita.  Concu— 
binus,  i:  —  dcl  alma; amigo 


130  AMI 

iiitimo,  de  toda  a  confiança. 
Amicvs  tcarissimits  :  —  dei 
asa,  ou  ser  muy  del  asa 
(fam.) ;  ser  amigo  intimo 
de  outrem  ou  da  sua  par- 
cialidade. Amicns  ex  ani- 
mo, famiUaris  intinms:  — 
de  taza  de  vino  ;  interesseiro, 
egoista;  o  que  só  por  inte- 
resse e  conveniencia  dá  mos- 
tras de  amisade.  Ollm  ami- 
cus,  parasitus :  —  hasta,  las 
aras;  amigo  alé  ao  altar. 
Amicus  usque  ad  aras.  Ami- 
go reconciliado,  enemigo  do- 
blado (rif.J;  amigo  anojado, 
inimigo  dobrado.  Paci  cuvi 
inimico  pactos,  non  máxime 
fidendum.  Amigo  viejo,  to- 
cino y  vino  añejo;  azeite, 
vinho  e  amigo,  o  mais  anti- 
go. Perna,  vininn  et  amicus 
vetiistate  prcestant.  Al  ojni- 
go  con  su  vicio  (rif.J;  não 
-deixes  um  amigo,  por  ter  um 
defeito.  Nonniliil  amico  to- 
lerandum.  Al  araigo  y  al  ca- 
ballo no  apretallo  (rif.J  ;  nao 
importunes  os  amigos.  Ami- 
corum  gratioj  non  abutendimi. 
AwMcrtos  y  a  idos  'no  hay 
mas  amigos  (rif.J ;  a  mortos 
e  idos  nao  ha  amigos.  Jibsen- 
ies  td  vita  fanctos,  ohlivio 
manet.  De  amigo  ¿i  amigo, 
de  compadre  á  compadre  san- 
gue en  el  ojo;  desconfia  de 
todos  que  promptameate  se 
dão  como  amigos.  Non  óm- 
nibus, quaeumque  nobis  ami- 
citia  junctis ,  fidendum.  Des- 
cubrime  á  el  como  amigo,  y 
ármaseme  como  testigo  (rif.J  ; 
dize  ao  amigo  o  segredo  e 
por-te-ha  o  peno  pescoço.  Ex 
amico  proditorem  feci.  El 
amigo  que  no  presta  y  el  cu- 
chillo que  no  corta,  que  se 
pierda  poco  importa  (rif.J; 
amigo  que  não  presta,  e  faca 
que  ni!  o  corta,  que  se  perca 
pouco  importa.  Ava)^  amici 
et  obtusi  gladii  non  magna 
est  jactura.  Entre  amigos  y 
soldados  cumplimentos  son 
escusados  (rif.J;  entre  ami- 
gos não  ha  ceremonias.  la 
sodalium  frequentia  áb  offi- 
ciosis  saltttationibiis  a'jsfi- 
nendiim.  Entre  dos  amigos; 
entre  amigos,  amigavel- 
mente ;  por  preço  moderado. 
^Equabili  prélio,  ut  inter 
arnicas,  rem  xstimando.  En~ 


AMI 

trc  dos  amigos  un  nota- 
rio y  dos  testigos  (rif.J; 
amigos,  amigos,  negocios  á 
parte ;  a  segurança  e  forma- 
lidade no  que  se  trata  nao 
se  deve  julgar  desconfiíinça, 
antes  serve  para  mante-la 
sem  quebra  nem  discordia ; 
outros  dizem  entre  dos  her- 
manos dos  tesíigos'y  im  nota- 
rio. Etiam  inter  amicos  res 
certb  constet.  Gana.r  amigos ; 
adquirir,  grangear  amigos. 
Amicos,  amicitias  7)ara?'e. 
Ganar  amigos  y  dineros; 
grangear  u'uma  acção  inte- 
resses o  honra.  Gratiani  simid 
etpccuniam  assequi .  Mas  vale 
lín  amigo  qnepariente  ni  pri- 
mo; vale  mais  ás  vezes  urn 
bom  amigo  que  um  parente. 
Amicus  propinquo  prcestan- 
tior.  Mientras  mas  amigos 
masclaros  ;  entre  amigos  de- 
ve  haver  toda  a  confiança  c 
franqueza,  Quo  major  ami- 
citia,  CÒ  mens  apertier.  Re- 
niego del  amigo  que  cubre 
con  las  alas  y  muerde  con  el 
pÁGO ;  ruim  c  o  amigo  que 
por  um  lado  encobre  e  pelo 
outro  descobre.  Nil in  amici- 
tiis  dolo  deteslabilius. 

Amigóte.  5h.  (fam,.J  angm.  de 
Amiep. 

Ajiiguillo,  lla,  to,  ta..  s.  dim. 
de  Amigo.  Amiguinho. 

Amiguísimo,  ma.  aaj.  svp.  de 
Amigo.  Amieissimo.  Amicis- 
sim.us,  a,  um. 

AmilÁciío,  cea.  adj.  Amyhnceo ; 
danaturezado  amido  ou  fari- 
nha de  trigo,  fécula  de  ba- 
tatas, etc. 

Amilanas,  a.  Assustar,  ame- 
drontar, atordoando  ou  atur- 
dindo; metter  medo.  Usa-se 
também  como  reciproco,  e 
n'esíe  caso  significa  desfal- 
lecer, desanimar-se,  i^evder 
o  animo,  aterrar-se;  encher- 
se  de  terror.  'Terrere,  melum 
iiijicere. 

Amílidas.  /.  2)1-  (chim.J  Am}di- 
.  das ;  compostos  que  têcin 
amido. 

Amilonina.  /.  (chim.)  Amylo- 
nina;  substancia  particuhvr 
que  produzem  certos  ácidos 
sobre  o  amido. 

Amiltosia.  /.  (/>o/.J  Amiltonia; 
genero  de  plantas  da  Ame- 
rica. 

Amillakamujíito.?».  Repartição 


AMI 

do  uma  contribuição  a  tan- 
tos por  mi!.  Bonorum  a:sti- 
maiio. 

Amillahar.  a.  Repartir  uma 
contribuição  atantospor  mil. 
Bona  a^stimare  et  pro  cen- 
suum  modo  tributa  civibus 
imponer  e. 

Amillonado,  da.  adj.  O  que  está 
sujeito  á  contribuição  de  vms 
'  tantos  por  mil :  —  milliona- 
rio  •,  diz-se  do  homem  muito 
rico.  Dives  admodum,  bene 
mvmmatus. 

Amimetobia.  /.  Amimetobia; 
vida  voluptuosa. 

Amina,  m.  (zool.J  Amina;  ge- 
nero de  dipteros. 

Aminato.  m.  Aminiato ;  sal  que 
resulta  da  combinação  do 
acido  amnico  cora  dificren- 
tes  bases. 

Aminoración./.  Slinoração;  ac- 
ção de  diminuir,  diminuição. 

AmINOIí. AMIENTO.    Tã'.   V.  AjUinO- 

racion. 

Aminokar.  a.  Minorar,  enfra- 
quecer, diminuir. 

Amintia.  /.  (zool.J  Amynthia; 
insecto  do  genero  dos  lepi- 
dópteros diurnos. 

Amíntico.  adj.  (med.J  Amynti- 
,  co;  fortificante  (emplasto). 

Amios.  adj.  Amios ;  diz-sc  dos 
membros  atrophiados,  cujos 
inmiscuios  já  se  não  divi- 
sam debaixo  do  teginnento. 

Amíiuda./.  (bot.J  Amyrido ;  ge- 
nero de  plantas  da  família 
das  am}T:idea3. 

Amirídeas.  /.  pi.  AmjTidcas; 
familia  de  botânica,  hoje  sub- 
ordinada ás  tercbinthaceas. 

Amirídeo.  adj.  (bot.J  Amyri- 
deo;  que  se  parece  com  a 
amarj'de. 

Amisiüílidad.  /.  Amissibilida- 
de ;  qualidade  do  que  pede 
perdcr-se. 

Amisuíle.  adj.  Amissivel;  que 
pode  perder-se. 

Amisión.  /.  (ant.J  Amissão.  V. 
Perdimiento. 

Amistad.  /.  Amisade;  afixjcto 
reciproco  entre  duas  ou  mais 
pessoas.  Amicitia,  oi : — ami- 
sade illicittx,  amancebamen- 
to.  Concidjinatiis,  us: — iner- 
cê,  fa-s'or.  Fauor,  grafia: 
— (ant.)  pacto  amigável  en- 
tre duns  ou  mais  pessoas : 
—  (aid.)  desejo  ou  vontade 
de  alguma  cousa.  Aímistad 
de  yernOj   sol  eu  invierno; 


AMN 

aniisadc  de  genro  sol  de  in- 
vcruo  5  fr.  qne  dcuotiT  a,  ti- 
bieza e  pouca  duração  da 
amisiide  entre  sogros  c  gen- 
ros. Amicilia  inter  generwn 
socerumque  non  satis  fida. 
Tornar  la  amistad;  quebrar 
a  amisade ;  fr.  qae  se  usava 
para  acabnr  com  a  amisade 
entre  duas  ou  mais  pessoas. 

Amistanza.  /.  (ant.)  V.  Amis- 
tad. 

Ajiistau.  u.  Amistar;  fazer 
amigos,  reconciliar  desavin- 
dos, licconciliare. 

AMISTOSAMENTE,  adv.  722.  Ami- 
gamente; com  amisade. 

Amistoso,  sa.  adj.  Amigável; 
o  que  pertence  á  amisade. 
Ámicahilis,  le. 

Ajiito.  m.  Amicto;  véu  branco 
que  o  tacerdote  põe  sob  a 
alva  em  redor  dos  hombros., 
Linteuni  quo  sacra  facientes 
caputxmmo,  deinde  Imnicros 
teffunt. 

Amitke.  in.  (zool.)  Amiti-e;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Ammites.  m.  Ammitc;  concre- 
ção calcárea  globulosa. 

Ammonita.  m.  (zool.)  Ammo- 
nita;  genero  de  concluis  fos- 
seis. 

Ammonitas.  ???.pí.  Ammonitas; 
habitantes  da  Mesopotâmia. 

Amnesia.  /.  (med.)  Annicsia ; 
perda  total  da  memoria. 

Ajinestia.  /.  V.  Amnislia. 

Ajinestica. /.  Amncstica;  arte 
,  de  esquecer. 

AwNico,  CA.  adj.  (med.)  Amni- 
co ;  que  pertence  ao  amnios, 
sacco  membranoso  onde  es- 
tá contido  o  foto  durante  a 
vida  intra-iitorina 

Amnícolo,  LA.  adj.  (h.  nat.) 
Amnicolo;  que  cresce  ou  se 
reproduz  nas  margens  das 
ribeiras. 

Amniomancia./.  Amniomancia ; 
adivinhaçào  por  meio  do  am- 
nios. 

Ar.iNios.  m.  (anat.)  Amnios ;  o 
involucro  mais  interno,  que 
contém  as  aguas  chamadas 
amiúoticas,  que  fornecem  al- 
gum alimento  ao  feto  e  o  li- 
vram de  choques  ou  panca- 
das que  a  mãe  soffra.  E  este 
sacco  que  rompendo-se  deixa 
sair  as  agua?  amnioticas  que 
lubrificam  o  apparelho  geni- 
tal para  fiicilitar  o  escorre- 
gamento do  feto. 


AMO 

Amniótico,  adj.  Amniótico ;  que 
tem  relação  com  o  amnios 
ou  com  as  suas  aguas. 

Amnistia.  /.  Amnistia ;  perdão 
ou  esquecimento  de  crimes 
e  deíictos  politices,  decre- 
tado pelo  rei.  Injuriarvm 
seu  criminmii  antea  admis- 
sorum  venia  et  ohlivio  à 
principe  oblata. 

Amnistiar,  a.  Amnistiar;  con- 
ceder amnistia,  pôr  em  es- 
quecimento crimes  ou  deíi- 
ctos políticos. 

Amo.  ■?/?.  Amo ;  dono  ou  senhor 
da  casa.  Ilervs,  pater-fami- 
lias :  —  dono  ou  senhor  de 
alguma  cousa,  como  de  um 
cavallo,  de  uma  herdade, 
etc.  Dominus,  i: — amo;  o 
marido  da  ama  de  leite.  Nu- 
tricis  maritus: — V.  Mayo- 
ral ou  capataz:  —  (ant.)Y. 
Ayo.  Asentar  cotí  amo;  obri- 
gar-sc  por  urna  declaração 
cscripta  a  scrvi-lo.  Pacta 
inercede  alicujus  famidaiui 
adscribi.  Haz  lo  que  tu  amo 
te  manda  y  sentarcisfe  con 
¿I  á  la  mesa;  sê  moço  bem 
mandado,  comerás  á  mesa 
com  teu  amo;  ditado  que 
mostra  quão  bem  tratam  os 
amos  03  creados  quando  estes 
os  scrvpm  bem.  Obsequentem 
servían  amat  herus.  Ni  en 
burlas  rd  en  veras  con  tu 
amo  no  parias  2^c^'(^s;  nem 
brincando  nem  deveras  com 
teu  amo  não  jogues  as  pe- 
ras ;  ditado  que  recommonda 
o  respeito  que  se  deve  ter 
para  com  os  superiores.  Ser- 
vum  cum  domino  jocari  non 
decet.  Quien  ci  muchos  amos 
sirve,  á  alguno,  ó  á  imo  ú 
otro  ha  de  hacer  falta;  quem 
a  muitos  amos  serve,  a  al- 
gum ha  de  faltar;  rif.  que 
ensina  que  não  se  podem 
desempenhar  perfeitamente 
as  cousas,  quando  se  empre- 
hendein  ou  se  fazem  muitas 
a  um  tempo.  Aderno  polest 
ditobus  dominis  serviré.  Ser 
cl  .amo  ó  dueño  de  la  baila; 
ser  o  primeiro  em  algum  ne- 
gocio. Usa-se  em  Aragão. 
PotiGrem  esse  in  aliqna  re. 

Amobato.  m.  (zool.)  Air.obato; 
genero  de  iiiücctus  hymcno- 
l^teros. 

Amobl-au.  a.  V.  Moblar. 

AMOcmGUAK.  a.  (ant.)  Multipli- 


AMO 


131 


car,  augmentar.  Usava-se 
também  como  neutro. 

Amocosia. /.  (med.)  Ammoeho- 
sia;  remedio  próprio  para 
disseccar  uní  cadáver. 

AMOcraso.  m.  Ammocryse;  mi- 
ca dé  cor  de  oiro ;  esjDCcie  de 
pedra  preciosa. 

Amodéndkon.  m.  (bot.)  Amo- 
dendron;  jilanta  da  familia 
das  leguminosas. 

Amodita.  /.  (zool.)  Amodyta; 
serpente  cor  de  areia  com 
malhas  pretas.  Coluber  amo- 
dytcs :  —  (bot.)  dcsiguam-se 
com  este  nome  as  plantas 
que  vivem  na  areia. 

Amodorkak.  o.  Amodorrar;  caíi* 
cm  modorra  :  —  r.  amodor- 
rar-se ;  padecer  modorra. 
Consopiri. 

Amodorrido,  da.  adj.  Amodor- 
rado; o  que  está  atacado 
de  modorra;  profundamente 
adormecido.  Sopitus,  sopor e 
corrcptus. 

Amodromo.  m.  (zool.)  Ammo- 
dromo;  geuero  de  aves. 

Amófila. /.  (bot.)  Ammophila; 
genero  de  gramíneas. 

Amofilo.  J/i.  (zool.)  Amophilo; 
genei'o  de  insectos  hymciio- 
pteros. 

Amói-oro.  m.  (zool.)  Amophoro ; 
genero  de  coleoptei-os. 

Amogotado,  da.  adj.  (mar.) 
Diz-se  assim  de  uma  monta- 
nha cujo  cume  é  j^lano.  Me- 
toi  formam  referens. 

Amohecerse.  ?■.  V.  Enmohe- 
cerse. 

Amohinar,  a.  Amofinar;  cau- 
sar mofina,  fazer  infeliz,  af- 
íligir,  causar  tiústeza.  Úsa- 
se também  como  reciproco. 
Irritare,  offendcre. 

Ajioídeas.  /  pi.  Ammoideas; 
genero  de  plantas  umbelli- 
feras. 

Amojamado,  da.  adj.  Secco,  ma- 
gTo,  descarnado.  Macer,  gra- 
cilis. 

Amojelar.  a.  (acmt.)  Ligar, 
prender  fortemente  o  vira- 
dor á  amaiTa. 

Amojonador.  m.  O  que  marca 
os  limites.  Agrorura  fines 
terminans. 

Amojonamiento,  m.  Limitação, 
demarcação ;  acção  e  efieito 
de  limitar.  Agrormn  tcrmi- 
iiaiio. 

Amojonar,  a.  Amalhoar,  limi- 
tar, demarcar;  pôr  ou  assi- 


132  AMO 

gnar  limites  a  urna  tei'ra. 
Agros  terminare. 

Amoladera.  /.  Pedra  de  amo- 
lar. Usa-se  também  como 
adjectivo.  Cos,  otis. 

Amolador,  ka.  s.  Amolador  •,  o 
que  amola.  Ad  cotem  acuens: 
—  (fam.)  o  que  é  pouco  há- 
bil no  seu  officio.  Imperitus, 
ineptvs. 

Amoladura./.  Amoladura ;  ac- 
ção e  efíeito  de  amolar.  Exa- 
cutio,  onis:  — jyl.  amoladu- 
ras í  as  arestas  ou  pequenas 
lascas  que  se  desprendem  do 
rebolo  na  occasiâo  em  que  se 
amola.  Cotis  scohes. 

Amolar.  •  a.  Amolar;  afiar 
qualquer  instrumento  ou 
arma  na  pedra  de  amolar. 
Acuere. 

Amoldador,  ka.  s.  O  que  amolda. 
Qui  rem  ad  t¡/pnin  conformai. 

Amoldar,  a.  Amoldar ;  ajustar 
ao  molde  alguma  cousa.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Ad  typnm  conformare:  — 
(fig.)  moldar ;  formar  o  espi- 
rito, os  costumes  pela  in- 
strucção,  pelo  uso;  confor- 
mar, proporcionar.  Usa-se 
tambcm  como  reciproco.  Ad 
receptos  mores,  ad  cequuvi  et 
honum  aliquem  adigere:  — 
(ayit.)  marcar  o  gado  ove- 
llium. 

Amólica.  adj.  Amolica;  desi- 
gnação das  combinações  sa- 
linas cuja  base  c  a  amolina. 

Amolina.  /.  Amolina;  base  sa- 
lificavel  que  se  extralic  do 
oleo  animal  de  Dippel,  não 
rectificado. 

Amolladou,  ka.  s.  Aquello  que 
se  descarta  ao  jogo.  In  cliar- 
taruvi  ludo  potentiori  cliar- 
toi  cedens. 

Amollar.  ii.  Descartar;  ceder 
ao  jogo.  Potentiori  chartw 
cederé. 

Amollecer.  a.  (ant.)  V.  Ablan- 
dar. Usava-se  tambcm  como 
neutro. 

Amollentadura. /.  faHÍ.J  Amol- 
lecimento ;  a  acção  de  amol- 
lentar, de  abrandar  gradual- 
mente. 

Amollentar,  a.  (ant.)  Amol- 
lentar; fazer  molle  pouco  a 
pouco,  abrandar  gi-adual- 
mente :  —  (fig.  ant.)  afemi- 
nar. 

Amollentativo,  va.  adj.  (ant.) 
Amollecedor;  que  amollece. 


AMO 

Amolletado,  da.  adj.  Que  se 
parece  eom  o  pão  mollete. 
Pañis  rotundi  tumidiquefor- 
mam  referens. 

Ajiomo.  m.  Amonio  ;  planta  da 
India,  muito  odorifera,  que 
encerra  muitas  sementes  de 
um  sabor  acre  e  estimulante 
que  se  empregam  na  medi- 
citía.  Amomum, grana-Para- 
disi. 

Amondongado,  da.  adj.  (fam.) 
Applica-se  á  pessoa  gorda, 
morena  e  de  feições  gros- 
seiras. Pingiiis  ohesusque. 

Amonedar,  a.  Amoedar ;  cunhar 
moeda,  reduzir  a  moeda.  Cu- 
dere. 

Amonestación./.  Admoestação ; 
conselho,  aviso  ou  adverten- 
cia. Admoiiitio,  onis:  —  ac- 
ção de  correr  os  banhos.  Edi- 
cta  ecclesiastica  mqytiarum 
aut  sacri  ordinis  causa.  Cor- 
rer las  amonestaciones;  cor- 
rer os  hM\\\os.Y .  Amonestar. 

Amonestador,  RA.  s.  Aduiocs- 
tador  ;  o  que  admoesta,  o 
que  hÕlvcxíq.  Admonitor ,  oris. 

Amonestamento  ou  Amonesta- 
miento, m.  (ant.)Y.  Amones- 
tación. 

Amonestante,  p.  a.  de  Amo- 
nestar, e  adj.  Que  admoesta. 
Admonens,  entis. 

Amonestar,  a.  Admoestar;  ad- 
vertir, notar.  Admonere:  — 
correr  os  proclamas,  publicar 
na  occasiâo  da  missa  do  dia 
os  nomes  dos  individuos  que 
se  querem  ordenar  ou  d'a- 
quelles  que  querem  contra- 
hir  o  santo  sacramento  do 
matrimonio.  Instantes  nu- 
ptias  aut  sacras  ordines  in 
ecclesia  puhlich  edicere. 

Amoniacal,  adj.  (chim.)  Am- 
moniacal  que  se  refere  ao 
ammoniaco,  que  o  contém. 

Amoníaco,  m..  (chim.)  Ammo- 
niaco;  fluido  aeriforme,  mui- 
to volátil,  de  cheiro  bastan- 
te forte  e  penetrante,  que 
exhala  das  substancias  ani- 
maos quando  apodrecem  ou 
se  queimam.  Dissolvido  na 
agua  toma  o  nome  de  alcali 
volátil.  Ammoniacum,  i:  — 
gomina  ammoniaca;  gomma 
resinosa  em  lagrimas  ou  em 
massa  composta  de  grumos 
amarellos  interiormente  e 
brancos  externamente ;  é  um 
tanto  amarga,  nauseabunda 


AMO 

e   de   cheiro   desagradável. 

Gummi  ammoniacum. 

Amoniaco-magnésico,  adj. 
(chim.)  Ammoniaco  magné- 
sico; denominação  de  um 
sal  ç[ue  se  compõe  de  ammo- 
niaco e  magnesia. 

Amoniaco-mercurial,  adj.  Am- 
moniaco mercurial ;  qualifi- 
cação de  um  sal  que  contém 
ammoniaco  e  mercurio. 

Amoníato.  m.  Ammoniato;  com- 
binação do  ammoniaco  com 
os  saes  metallicos. 

Amónico-argentina.  a(í/(c/im.j 
Ammoiiico  argéntico;  desi- 
gnação de  um  sal  ammoma- 
co  combinado  com  sal  de 
prata. 

Amónico-calcico.  adj.  (chim.) 
Ammonico  calcico;  combi- 
nação de  um  sal  ammoniaco 
com  sal  de  cal. 

Amónico-hídrico.  adj.  (chim.) 
Ammonico  hydrico;  combi- 
nação de  um  sal  ammoniaco 
com  um  sal  hydrico. 

Amonico-lítico.  adj.  (chim.) 
Ammonico  lithico;  diz-se  do 
sal  ammoniaco  combinado 
com  um  sal  de  lithia. 

Amónico-magnésico.  adj.  (chim) 
Ammonico  magnésico;  diz-se 
do  sal  ammoniaco  combinado 
com  úm  sal  de  magnesia. 

Amónico-mercúrico.  adj.  (chim) 
Ammonico  mercúrico ;  quali- 
ficação de  um  sal  ammonia- 
co combinado  com  um  de 
mercurio. 

Amónico-potÁsico.  adj.  (chim.) 
Ammonico  potássico;  diz-se 
de  um  sal  ammoniaco  com- 
binado com  um  sal  potássico. 

Amónico-sódico.  adj.  (chim.) 
Ammonico  sódico ;  combi- 
nação de  um  sal  ammonical 
com  um  sal  sódico.  ' 

Amónico-urÁnico.  adj.  (chim.) 
Ammonico  uránico;  combi- 
nação de  um  sal  ammoniaco 
com  um  sal  uránico. 

Amónio,  m.  (chim.)  Ammónio; 
metal  hypothctico  que  se 
considera  como  formando  a 
base  do  ammoniaco. 

Amonita.  /.  (zool.)  Annnonite  ; 
genero  de  conchas  fosseis,' 

Amoniuro.  m.  Ammoninro  ou 
ammoniureto ;  combinação 
do  ammoniaco  com  os  oxy- 
dos  metallicos. 

Amontadgar.  a.  (ant.)  V.  Mon- 
tazgar. 


AMO 

Amontarse,  r.  Amontar-se ;  lan- 
çar-se.  ou  metter-se  pelo 
monte,  matos,  etc.  la  mon- 
tana fugcre. 

Amontonadamente,  adv.  m. 
Amontoadamente;  em  mon- 
tão. Acervatim. 

Amontonador,  ra.  s.  Amontoa- 
dor ;  0  que  amontoa.  Accumu- 
lator,  acervatim  congerens. 

Amontonamiento,  m.  Amontoa- 
ção;  a  acçào  e  eflfeito  de 
amontoar.  Coacervatio,  onis: 

—  (fiíJ-)  amontoamento ;  con- 
juncto  de  varias  especies  de 
vozes,  confusão  nas  ideas. 
Conglomeratio,  turba. 

Amontonar,  a.  Amontoar;  fa- 
zer montão,  accunuilar;  pôr 
umas  cousas  sobre  outras 
sem  ordem  nem  concerto. 
Indiscriminatim  congcrere : 

—  amontoar  ;  juntar  e  mis- 
turar varias  cousas  sem  or- 
dem nem  graça ;  diz-sc  com- 
mummente  que  \\m  letrado 
amontoa  textos,  para  denotar 
que  é  um  defeito.  Inepfe 
cuque  inordinate  vmlta  cffu- 
tire:  —  r.  (fam.)  irar-se,  en- 
raivecer-se,  encolerisar-se ; 
cnfadar-sc  sem  querer  atten- 
dcr  a  rasão  alguma.  Irasci. 

Amor.  m.  Amor;  inclinação  ou 
affccto  a  alguma  jiessoa  ou 
cousa.  Amor,  oris:  —  amor, 
brandura,  suavidade;  e  as- 
sim se  diz  que  os  pães  casti- 
gam seus  filhos  com  amor. 
lilanditie.s ,  cl:  —  amor;  a 
pessoa  amada;  e  assim  se 
costumam  chamar  entre  si 
os  namorados  amor  mio  : 
meu  amor;  ou  mis  amores: 
meus  amores.  Res  amata:  - — 
(ant.J  vontade,  consentimen- 
to:— (ant.)  contrato  ou  ajus- 
te: —  platónico;  amor  pla- 
tónico, amor  puro,  desinte- 
ressado em  toda  a  extensão 
da  palavra.  Amor  2^^(^toni- 
ctis  :  —  próprio  ;  amor  jjro- 
prio;  amor  excessivo  com  que 
um  individuo  se  ama  a  si 
mesmo  e  ao  que  lhe  diz  res- 
peito. Effrenatus  amor  síd. 
Amor  con  amor  se  jjaga; 
amor  com  anior  s,e])?iga.Amor 
amorc  refertur.  Amor  de  as- 
no coz  y  bocado;  o  amor  dos 
asnos  entra  a  couces  e  sáe  a 
bocados;  diz-se  d'aquelle 
que  acaricia  causando  mal, 
como  fazem  os  burros. 
18 


AMO 

Asini  hlanditice.  Amor  de 
niño  agua  en  cesto  ou  agua 
en  cestillo  ;  amor  de  menino, 
agua  em  cestinho;  pkrase 
que  denota  a  pouca  confian- 
ça que  devemos  ter  nos  ca- 
rinhos das  creanças.  Pueri 
amor,  nuga;.  Amor  de  padre, 
que  todo  lo  demás  es  aire; 
amor  de  pae  que  todo  o  ou- 
tro é  ar.  Niliil paterno  amo- 
re  constantius.  Amor  loco,  yo 
por  vos  y  vos  por  otro  (rif.j; 
amor  louco,  eu  por  vós  e  vós 
jwr  outro;  muitas  vezes  a 
pessoa  que  é  amada  de  um, 
costuma  amar  outro  que 
não  lhe  corresponde.  Insa- 
nus  amor  aversantem  amat, 
amantem  odit.  Amor  trom- 
jiero  cuantas  veo  tajitas  quie- 
ro ;  certos  homens  namoram- 
se  de  quantas  mulheres  vêem. 
Centum  sunt  causee,  cur  ego 
semper  ainem.  Dar  como  x>or 
amor  de  Dios  (fig-J;  dar  co- 
mo por  amor  de  Deus.  ^gre, 
invito  animo  dare.  En  amor 
y  compaña  (fam.);  em  ami- 
sade  e  boa  companhia.  Jun- 
cfim,  amice,  familiariter.  Ir 
ai  amor  dei  agiia  (fig.J;  con- 
temporisai",  accommodar-sc 
ao  tempo,  deixar  passar  as 
cousas  que  se  deviam  repro- 
var. Tempori  cederé,  ser- 
vire.  Lo  perdido  vaya  por 
amor  de  Dios  (rif.)  ;  ha  in- 
dividuos que  se  querem  fa- 
zer liberaes  com  quem  não 
precisa.  Calabri  hospitis  xe- 
iiia.  Para  el  amor  y  muerte 
no  hay  cosa  fuerte;  o  amor 
o  a  morte  vencem  o  mais  for- 
te; cxi^ressão  com  que  se 
mostra  o  poder  do  amor  c  da 
morte.  Niliil  morti  etamori 
impervium.  De  los  amores  y 
las  cañas  las  entradas ;  o 
amor  ao  principio  é  mais  ve- 
hemente. Qui  amare  incipit 
vclicmentcramat.  Demil  amo- 
res, adv.;  de  mui  bua  vontade, 
com  muito  gosto.  Perlibcn- 
ter,  quamlibentissime.  Vanse 
los  amores  y  quedan  los  do- 
lores (rif.) ;  vào-se  os  amo- 
res e  ficam  as  dores;  os  fins 
dos  amores  são  ordinaria- 
mente tristes  e  amargos. 
Extrema  gaudii  luctus  oc- 
cupat:  —  V.  Cadillo,  jilan- 
ta:  —  de' hortelano,  m.  (bot.) 
amor  cu:  amores  de  horte- 


AMO  133 

Ião;  planta  de  flores  mono- 
petalas.  Gallium  aparine: 
— ■  (p>.  Gr.)  planta  annual 
de  dois  a  tres  pés  de  al- 
tura, bem  fornecida  de  ra- 
mos e  folhas  cordiformes  de 
um  verde  escuro  com  acú- 
leos em  forma  de  ganchos. 
O  fructo  é  oval  e  cheio  tam- 
bém de  espinhos.  Xanthium 
strumarium:  —  gi*ama  de 
espiga  muito  áspera,  que  faz 
com  que  se  apegue  com  fa- 
cilidade á  roupa.  Panicum 
verticillàtum :  —  m.  planta 
perenne,  especie  de  valeria- 
na que  tem  as  folhas  de  um 
\-erde  claro.  As  folhas  são 
numerosas,  pequenas,  de 
cor  encarnada  clara,  re- 
unidas em  fascículos ;  em  al- 
gumas variedades  as  flores 
são  brancas.  Valeriana  ru- 
bra. 

Amoratado,  da.  adj.  Lívido, 
que  tira  para  violáceo.  Li- 
vidus,  a,  um. 

Amoratar.  a.  Tingir  de  cor 
violácea,  üsa-se  como  reci- 
proco. 

Amoriíar.  a.  (ant.)Y.  Enfer- 
mar. 

Amorcillo,  m.  dim.  de  Amor. 
Amorsinho. 

Amordazador,  ra.  s.  (ant.)  V. 
Maldiciente. 

Amordazamiento.  m,  (ant.)  V. 
Murmuración. 

Amordazar,  a.  (ant.)  Y.  Mal- 
decir, Morder. 

Amohecer,  a.  Lançar  o  carnei- 
ro á  ovelha  para  casticar. 

Amorfía.  /.  Amorphia;  (íefor- 
midadc;  falta  de  conforma- 
ção. 

Amorfo,  fa.  a(l¡.  (li.  nat.)  Amor- 
pho;  que  não  tem  forma  de- 
finida:— (bot.)  jílanta  da  fa- 
milia das  leguminosas. 

Amokkocéfalo.  rn.  Amorphoce- 
plialo;  genero  de  coleópteros. 

Amorfocero.  m.  (zool.)  Amor- 
phoccro;  especie  de  bicho  de 
seda,  genero  de  coleópteros. 

Amorfofalia.  /.  (bot.)  Amor- 
]ihophalia;  ¡flauta  vivaz  da 
India. 

Amorfosomo.  m.  (h.  nat.)  Amov- 
phosomo  ;  genero  de  coleo- 
jjteros. 

Amorgado,  da.  adj.  Entorpe- 
cido com  a  agua  ruça  da 
azeitona;  diz-se  dos  peixes. 
Amu7xâ  soporatus. 


134 


AMO 


Amorgonar.  a.  V.  Amugronar. 

Amoricones,  m.  j)!.  (fam.)  Ga- 
timanlios ;  demonstrações, 
signaos  ou  acenos  com  que 
se  manifesta  o  amor  que  se 
tem  a  alguma  pessoa.  Ama- 
torii  gestus. 

Amorío,  m.  (fam.)  Amorio, 
amor,  namoro.  V.  Enamora- 
miento:—  (ant.)  V.  Amistad. 

Amoriscado,  da.  adj.  Amouris- 
cado;  que  se  parece  com  os 
mouros.  Maurusiis  similis. 

Amormado,  da.  adj.  Amorma- 
do; diz-se  do  cavallo  ataca- 
do da  terrivel  enfermidade 
que  os  veterinarios  denomi- 
nam mormo.  Crassioris  pi- 
tuitce  morbo  labor ans. 

Amormio.  m.  Cebola  albarrã; 
planta  perenne  de  um  pé  e 
meio  a  dois  pés  de  altura; 
as  folhas  são  compridas  e 
estreitas,  as  flores  bran'cas, 
com  seis  pétalas,  e  na  raiz 
existe  um  bolbo  ou  cebola. 
Pancratiumj  i. 

Amorosamente,  adv.  m.  Amo- 
rosamente; com  amor,  com 
benevolencia.  Amanter. 

Amorosísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Amoroso.  Amorosíssimo. 
Amantissimus,  a,  um. 

Amoroso,  sa.  adj.  Amoroso,  af- 
fectuoso,  aífeicoado ;  que  in- 
spira amor :  — amoroso ;  ca- 
rinhoso, amável.  Amabilis, 
hlandus,  benévolas :  —  bran- 
do; fácil  de  lavrar  ou  cul- 
tivar, fallando  de  cousas  ma- 
teriaes.  Suavisy  lenis : — amo- 
roso; temperado,  ajjrazivel; 
e  assim  se  diz :  La  tarde  es- 
tá amorosa.  Placidus,  lenis : 
— flexivel;  que  applicado  a 
alguma  cousa,  se  adapta  a 
ella.  Facilis,  tractabilis. 

Amorrarse,  r.  Amuar-se,  ar- 
rufar-se,  nao  querer  respon- 
der baixando  a  cabeça  e 
obstinando-se  em  não  fal- 
lar. Obmutescere,  alto  silen- 
tio  verba  prcmere. 

Amortajado,  da.  adj.  Amorta- 
lhado. 

Amoktajadok,  ra.  s.  Amorta- 
Ihador;  o  que  amortalha. 

Amortajamiento.  m.  Acção  de 
amortalhar,  de  involver  um 
cadáver  n'uma  mortalha. 

Amortajar,  a.  Amortalhar ;  in- 
volver o  cadáver  em  morta- 
lha. Mortuária  vestimenta 
corpori  induere. 


AMO 

Amortamiento.  m.  (ant.)  Y. 
Amortiguamiento. 

Amortar,  a.  (ant.)  V.  Amorti- 
guar. 

Amortecer,  a.  Amortecer;  ti- 
rar o  movimento,  fazer  per- 
der a  força.  Toiporem  in- 
fcrre:  —  r.  entorpecer-se, 
desmaiar-se.  Elanguere,  de- 
ficere. 

Amortecijuento.  m.  Desfalleci- 
mento,  deliquio,  desmaio,  es- 
vaecimento; acção  e  etíeito 
de  amortecer,  e  amortecer- 
se. Defedio,  languor. 

Amortescer.  a.  (aut.)Y.  Amor- 
tecer. 

Amortiguación.  /.  V.  Amorti- 
guamiento. 

Amortiguado,  da.  adj.  (fig.) 
Moderado ;  mitigado,  sua- 
visado.  Temperatus,  a,  um. 

Amortiguador,  ra.  adj.  Mode- 
rador; o  que  tempera  ou 
modera:  —  m.  (mar.)  mola 
que  têem  os  barómetros  para 
que  sejam  menos  sensíveis 
ás  agitações  do  mar. 

Amortiguamiento,  m.  Modera- 
ção; acção  de  moderar  ou 
moderar-se.  Affectum  animi, 
moderatio,  coliibitio : — (ant.) 
fraqueza :  —  amortisação,  o 
acto  c  eftcito  de  amortisar. 

Amortiguar,  a.  Extinguir,  apa- 
gar, suppriinir.  Extiiiguere: 
—  amortecer ;  deixar  como 
morto.  Semianimem  relin- 
quere.  Usa-se  também  como 
reciproco : — (fig-)  temperar, 
moderar,  mitigar,  acalmar. 
Temperare,  moderare:  — 
(pint.)  fallando-se  das  cores, 
diminuir  a  sua  força  ou  bri- 
lho e  torna-las  assim  menos 
vivas.  Mitigare,  temperare. 

Amortik.  a.  (ant.)  V.  Amorte- 
cer. 

AMORTizABLE.ofZ/.Amortizavel ; 
que  se  pode  amortisar. 

Amortización.  /.  Amortisação; 
acção  e  eíieito  de  amortisar, 
extineçào  de  uma  divida. 
Bononim  adscrip>tio  in  per- 
pettmm  ea  conditione  ut  alie- 
nari  nequeant. 

Amortizar,  a.  Amortisar ;  pas- 
sar os  bens  a  corporação  de 
mão  morta,  que  os  não  possa 
alienar;  vincula-los,  etc. 
Bona  ia  perpetuum  legare 
ea  conditione  ut  alienari  ne- 
queant: —  amortisar;  extin- 
guir, remir,  dividas,  juros. 


AMO 

etc.,  pagando  ou  indemni- 
sando  aquel  les  com  quem  se 
contrahiram. 

Amos,  Amas.  pron.  rei.  (ant.) 
V.  Ambos,  as. 

Amoscador.  m.  (ant.)  Mosca- 
deiro;  abano  para  afugen- 
tar as  moscas. 

Amoscar,  a.  Enxotar,  sacudir 
as  moscas.  Muscares  abigere 
flabcllo: — sacudir-se  as  mos- 
cas, espanta-las.  Muscas 
exGide  re: — r.  (fam.)  euf a- 
dar-se,  oíFender-se  por  al- 
guma palavra,  acção,  etc. 
Irasci. 

Amosquearse.  r.  (ant.)  V.  Mos- 
quearse. 

Amosquilado,  da.  adj.  (p.  Ext.) 
Que  tem  mosca;  diz-se  do 
gado  vaccum.  Alueis  lacessi- 
tus. 

Amostazar,  a.  (fam.)  Irritar, 
encolerisar.  Irritare:  —  r. 
(fam.)  agastar-se,  encoleri- 
sar-se,  enfadar-se.  Irasci, 
exacerbari. 

Amostramiento.  m.  (ant.)  Amos- 
tramento ;  acção  de  amostrar, 
amostra.  Exemplum,  i. 

Amostrar,  a.  (ant.)  Amostrar, 
mostrar.  Aliquid  alicui  mons- 
trare,  ostendere:  —  amos- 
trar ;  iiístruir,  ensinar.  Signi- 
ficare, ¡¡"tobare:  — ■  r.  (ant.) 
acostumar-se  a  alguma  cou- 
sa. Aliqua  re  assuefiri. 

Amotba./.  (zool.)  Amothea;  ge- 
nero de  arachnides,  da  or- 
dem dos  trachianos,  cuja  es- 
pecie é  a  amotea  da  Caro- 
lina :  —  genero  de  polypos  da 
familia  dos  alcioueos,  forma- 
dos de  uma  massa  commum 
carnosa,  dividida  em  varios 
talos  curtos  e  ramificados,  e 
as  suas  ultimas  ramificações 
estão  cobertas  de  poly^jos. 

Amotinadamente,  adv.  m.  Amo- 
tinadamente, dcsoidenada- 
mente;  com  tumulto,  albo- 
roto, motim.  Tumultuóse. 

Amotinado,  da.  adj.  Amotina- 
do; alborotado,  o  que  toma 
parte  em  o  motim.  Excita- 
tus,  a,  ztm. 

Amotinador,  ra.  s.  Amotina- 
dor ;  sedicioso.  Seditionis 
auctor. 

Amotinamiento,  m.  Amotina- 
mento ;  sedição,  tumulto,  mo- 
tim, acção  de  amotinar  ou 
amotinar-se.  Seditio,  tumul- 
tuatio. 


AMP 

Amotinar,  a.  Amotinar;  albo- 
rotar, revoltar,  sublevar  al- 
gum reino,  2iovo,  reiniblica 
ou  exercito  contra  peu  sujae- 
rior.  Usa-se  também  como 
recijDroco.  Tvmultuari,  sedi- 
tionem  moveré:  —  (fifj-)  per- 
turbar as  potencias  da  alma. 
Turbare,  commovere. 

Amover,  a.  Amover,  desem- 
pregar :  —  Cant.)  Y.  Sejmrar. 

Amovible,  adj.  (for.)  Aínovi- 
vel ;  que  pode  ser  removido, 
desempregado;  diz-ee  isto 
dos  que  exercem  aquelles 
emj^regos,  dos  quaes  podem 
ser  exonerados  segundo  a 
leí,  sem  que  se  possam  des- 
contentar ou  offender.  Amo- 
vihilis,  le:  —  ad  mdnm 
(jvrisp.J;  appliea-se  ao  be- 
neficio ecclesiastico,  que  não 
é  coilativo,  para  denotar  a 
faculdade  que  fica  a  quem 
o  dá  de  o  poder  tirar.  Ad 
mdiini,  ad  arhitrium  amo- 
ve-jidus. 

Amovilidad.  /.  Mobilidade ; 
amovibilidade,  qualidade  do 
que  é  amovível.  Mohilitas, 
atis. 

AmoxXrida.  /.  (J}ot.)  Amoxári- 
da  (adorno  de  arca);  secção 
do  genero  ainarilie  de  Liii- 
neo,  que  constituo  outro  ge- 
nero da  familia  das  amarili- 
dáceas. 

Ampac.  m.  Ampac;  nome  gene- 
rico  dado  a  um  arbusto  das 
Molucas,  cuja  resina  exhala 
xmi  cheiro  siinilhante  ao  do 
estoraque,  e  que  pertence  ao 
genero  zantoxido. 

Ampalaba./.(2;ooí.^  Ampalaba; 
nome  que  dao  no  Perú  á 
serpente  boa. 

Ampalaya./.  (bot.)  (p.  Philip.) 
Ampalaya,  balsamina. 

Ampar.  m.  (jjharm.  ant.)  Ám- 
bar amarello. 

Ampara.  /.  (for.)  Sequestro; 
apprehensào  de  bens  moveis. 
Bonorum  mohilium,  Seques- 
tratio. 

Amparador,  ra.  m.  Ampara- 
dor, defensor,  protector;  o 
que  ampara.  Protector,  oris. 

Amparamiento.  m.  (ant.)  Am- 
paramento.  V.  Amparo. 

Amparanza.  /.  (ant.)  V.  Am- 
paro. 

Amparar,  a.  Amparar;  prote- 
ger, favorecer,  patrocinar. 
Protegeré,  tueri:  —  (for.p. 


AMP 

Ar.)  sequestrar  bens  mo- 
veis. Secjuestrare,  sequestro 
ãare:  —  r.  am^Darar-se;  de- 
fendcr-se,  sustentar-se.  Sese 
tueri,  defenderé :  —  valer-se 
do  amparo  ou  protecção  de 
alguém.  AUcujus  patrocinio 
se  tueri. 

Ampareiar,  Ampare  jar.  a. 
(ant.)  V.  Aparejar. 

Amparo,  m.  Amparo;  pati'oci- 
nio ,  111'otecçâo.  Protectio, 
onis: — amparo;  reparo,  abri- 
go oudefeza.  Tutamen,  prce- 
sidium :  —  (ant.)  parapeito  : 

—  (germ.)  advogado,  defen- 
sor do  preso. 

Ampater.  m.  (farm.  ant.)  V. 
ÃTAifrc. 

Ampedio.  m.  (zool.)  Ampédio; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  pentameros, 
familia  dos    esternoxos. 

Ampélico.  adj.  (chim.)  Ampe- 
lico ;  chama-sc  assim  a  um 
acido  que  se  obtém  tra- 
tando pelo  acido  nitrico  os 
productos  do  oleo  do  schisto 
rectificado;  é  branco,  inodoro, 
pouco  solúvel  na  agua,  so- 
lúvel no  álcool  e  no  ether. 

Ampelídeo,  dea.  adj.  (bot.) 
Ampelídeo;  que  se  parece 
com  a  vide : — f.  pi.  ampeli- 
deas;  familia  de  plantas  di- 
cotyledoneas,  polypetalas' 
hyjiogineas,  que  comprehen- 
de  muitos  géneros,  sendo  a 
vide  o  mais  importante  de 
todos.  Também  se  tem  cha- 
mado viniforas,  vitaceas  e 
sarmentaceas. 

Ampelita. /.  (geol.)  Ampelita; 
schisto  argilloso  de  côr  parda 
ou  negra,  formado  por  uma 
mistura  de  anthracite  o  ma- 
terias schistosas,  que  contém 
uma  grande  quantidade  de 
pirite  branca.  E'  infusivel ;  o 
fogo  transforma  a  sua  côr: 

—  alumifera  ou  alumbri- 
fera;  ampelita  alumifera;  a 
que  se  emprega  na  fabri- 
cação do  alúmen.  Esta  na, 
sua  composição,  alem  dos  si- 
licatos de  alumina  e  car- 
bono, tem  algumas  pro- 
porções de  enxofre  e  ferro  : 

—  gráfica;  ampelita  gi-a- 
phica;  a  que  vulgarmente 
se  reconhece  por  lápis  dos 
carpinteiros,  e  compòe-se  de 
silica,  alumina,  ferro  e  car- 
bone.   Emprega-se  na  pin- 


AMP 


135 


tura,  e  serve  de  lápis  nas  ar- 
tes industriaes  :  — ampelita ; 
certa  terra  que  dissolvida 
em  oleo  serve  para  tingir  os 
cabellos. 

Ampelodermo.  m.  (bot.)  Ampelo- 
dermo  (lago  de  vide);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  gramíneas,  tribu  das 
arvmdinaceas ;  comprehende 
duas  especies  que  crescem 
nas  regiões  mediterrâneas 
da  Europa  e  Africa. 

Ampelografía.  /.  (agr.)  Am- 
pelogTaphia;  descripção  ou 
tratado  da  vide. 

Ampelógrafo.  s.  (agr.)  Am- 
pelograjjho;  o  que  se  de- 
dica ao  estudo  ou  descri- 
ção da  Aride. 

Ampelopsis.  m.  (bot.)  Ampelo- 
psis  (parecido  com  a  vide); 
genero  do  plantas  da  fami- 
lia dos  ampelideas.  Uma  de 
suas  especies  é  mui  conhe- 
cida com  o  nome  vulgar  de 
cepa  virgem. 

Ampérea.  /.  (bot.)  Amperea; 
nome  dado  em  honra  do 
celebre  physico  Ampere  a 
um  genero  de  plantas  da 
familia  dos  cuphorbiaceas, 
que  comprehende  tres  arbus- 
tos da  Nova  Hollanda. 

Ampiar,  Ampielar,  a.  (germ.) 
Ungir,  untar. 

Ampio  m.  (germ.)  Azeite,  oleo. 

Ampioleto.  m.  (germ.)  Un- 
guento. 

Amplamente,  adv.  m.  V.  Am 
pliamente. 

Amplecto^o,  VA.  adj.  (bot.)  Am 
plectivo;  api^lica-se  a  todo 
o  órgão  que  abraça  comple 
tamente  outro,  e  com  espe- 
cialidade as  plantas  cujas 
folhas,  dobradas  ao  longo  do 
botão,  se  abraçam  recipro- 
camente pelos  extremos. 

AmplexÁtil.  adj.  (bot.)  Am- 
plexatil;  qualificação  da  ra- 
dícula quando  se  dilata  e 
cobre  o  embryão. 

Amplexicaude.  adj.  (zool.)  Am- 
plexicaude;  animaos  cuja 
cauda  está  dentro  de  runa 
membrana  estendida  entre 
os  muscvilos  da  coxa. 

Amplexical-lo.  adj.  (bot.)  Am- 
plexícaule;  díz-se  das  par- 
tes de  uma  planta  que  cer- 
cam a  haste. 

Amplexifloro.  adj.  (bot.)  Am- 
plexifloro ;   applica-se  a  to- 


136 


AMP 


das  as  partes  da  planta  que 
rodeiam  as  flores. 

AmplexifoliadO;  da,  adj.  (hot.) 
Amplexifoliado ;  qualifica- 
ção das  plantas  cujas  folhas 
rodeiam  a  liaste  ou  são  am- 
plexicaules. 

Amplexo,  m.  (ant.)  Amplexo. V. 
Abrazo:  —  adj.  (ant.)  abra- 
çado, rodeado,  cercado  :  — 
(zool.J  amplexo;  genero  de 
polypos  fosseis  dos  terrenos 
de  transição  inferiores. 

Ampliación.  /.  Ampliação;  ac- 
ção c  efteito  de  ami^liar.  Ani- 
plificatio,  onis. 

Ampliador,  ka.  s.  Ampliador; 
o  que  amplia,  estende,  ou 
acrescenta ;  acrescentador. 
Amjjlificator ,  oris. 

Ampliamente,  adv.  m.  Ampia- 
mente,  com  amplidão  ou  ex- 
tensão. Late,  diffuse,  ampie. 

Ampliar,  a.  Ampliar;  esten- 
der, dilatar,  augmentar,  dif- 
fundir,  propagar.  Ampliare : 
— tma  declaración  (jurisp.)  ; 
ampliar  mna  declaração; 
abri-la  outra  vez  para  dar- 
Ihe  maior  latitude,  fazendo 
novas  pergimtas  ao  decla- 
rante. 

Ampliatifloro.  adj.  (bot.)  Am- 
pliatifloro;  chama-se  assim 
ás  plantas  cujas  flores  têem 
corollas  dilatadas  na  sua 
base. 

Ampliativo,  va.  adj.  Amplia- 
tivo; o  que  proroga,  amplia, 
ou  tem  a  virtude  de  amjaliar. 
Ampliandi  virtute  gaudens. 

Amplificación.  /.  Amplifica- 
ção ;  dilatação,  extensão.  i?íc- 
tensio,  dilatatio :  —  amplifi- 
cação; figura  de  rhetorica 
pela  qual  se  engi-andcceDi 
os  -argumentos  ou  jirovas 
de  um  discurso ;  exagera- 
ção. AmpUficatio ,  onis. 

Amplificado,  adj.  (bot.)  Am- 
plificado; synonymo  de  am- 
pliatifloro. 

Amplificador,  ra.  s.  Am^ilifi- 
cador;  o  que  amplifica,  au- 
gmenta. Amplificator ,  am- 
plificatrix. 

Amplificar,  a.  Amplificar;  am- 
pliar, engrandecer,  exagerar: 
—  (rhet.)  amplificar;  fazer 
uma  amplificação.  Amplifi- 
,  care  rem,  dicendo  auge.re. 

Amplio,  plia.  adj.  Ampio ;  dila- 
tado, largO;  vasto.  Ampliis, 
a,  um. 


AMP 

Amplipenno,  na.  adj.  (zool.)  Am- 
plipenne;  diz-se  das  aves 
que  têem  as  azas  grandes  e 
extensas. 

Amplísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Amplio.  Amplíssimo.  Am- 
flissimus,  a,  um. 

Amplitud.  /.  Amplitude;  am- 
plidão, extensão,  dilatação  : 
Amplitudo,  inis.  —  (astron.) 
amplitude ;  arco  do  liorisonte 
compreliendido  entre  o  ver- 
dadeiro ponto  do  levante  ou 
poente,  e  o  centro  de  um  as- 
tro quando  este  se  acha  n'a- 
quelle  circulo,  que  é  quando 
nasce  ou  se  poe. 

Amplo,  pla.  adj.  V.  Amplio. 

Ampo.  m.  Floco  de  neve.  Usa- 
se para  expressar  uma  gran- 
de brancura  ou  alvura;  e 
assim  se  diz :  Es  mas  blanca 
que  el  ampio  de  la  nieve;  é 
mais  branca  que  um  floco  de 
neve. 

Ampolla.  /.  Empola;  vesícula 
ou  tumorziuho  intercutaneo 
que  se  eleva  sobre  a  carne. 
Vesícula  super  cutem  suc- 
crescens :  —  ampolla;  redo- 
ma de  vidro  ou  crystal  de 
coUo  comprido  e  apertado,  e 
de  corjjo  largo  e  redondo  na 
parte  inferior :  —  gallieta 
que  serve  na  missa  :  —  am- 
polla, bolha  que  se  forma 
na  agua  quando  ferve  ou 
chove  com  força.  Bulia,  m. 

Ampollar,  a.  Empolar;  fazer 
empolas.  Vesicas  c/ignere :  — 
empolar ;  ensoberbecer.  Am- 
p)ollaceo:  —  empolar,  in- 
char, intumecer-se :  —  adj. 
que  é  i:)arecido  á  empola. 
Visicce  aut  ampnllcB  simi- 
lis. 

Ampolleta.  /.  dim.  de  Ampo- 
lla: —  ampulheta;  relógio 
de  areia  usado  princií^al- 
mente  a  bordo  dos  navios. 
Horologium  arenarium. 

Ampollica,  ta.  /.  dim.  de  Am- 
p>olla. 

Ampolloso,  sa.  adj.  (med.)  Em- 
polado; cheio  de  empolas. 

Ampolluela.  /.  dim,  de  Am- 
poUa. 

Amprar.  n.  Mutuar ;  pedir  ou 
tomar  emi:)restado.  Mutuari. 

Ampricia.  /.  (p.  Ar.)  Summario. 
Summaria  causa;  probatio. 

Ampúlice.  m.  (zool.)  Ampul- 
lex ;  insecto  com  aguilháo. 

Ampulina.  /,  (zool.)  Ampulli- 


AMU 

na ;  genero  de  conchas  fos- 
seis. 

Ampulusidad.  /.  (fig.)  Estylo 
einjDolado. 

Ampuloso,  adj.  (fig.)  Empola- 
do ;  nimiamente  pomposo. 
Usa-se  fallando  das  pala- 
vras e  do  estylo. 

Amputación.  /.  (cir.)  Amputa- 
ção; corte  de  membro.  Am- 
putatio,  mutilatio. 

Amputar,  a.  Amputar;  cortar 
ou  separar  de  todo  ■  algum 
membro.  Amputare,  muti- 
lare. 

Amsinquia. /.  (bot.)  Ansinquia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  asperifoliadas  ou  bor- 
ragiiieas,  que  se  distinguem 
principalmente  por  ter  qua- 
tro coíyledones. 

Amsonia.  /.  (bot.)  Ansonia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  apociuaceas.Comprehen- 
de  só  uma  especie,  indígena 
da  America  do  Norte,  que  é  a 
ansonia  de  folhas  estreitas, 
planta  herbácea,  vivaz,  de 
folhas  oppostas  e  flores  ein 
corymbo. 

Amuchachado,  da.  adj.  Ameni- 
nado;  que  tem  aspecto,  ac- 
ções ou  genio  de  menino ;  e 
também  se  applica  ás  cou- 
sas que  têem  esta  similhança. 
Aspectu,  moribus,  habitupue- 
rilis. 

Amuchiguar.  n.  (^aní.J  Augmen- 
tar ;  multiplicar-se.  Usava-se 
também  como  reciproco. 
Multiplicari,  crescere. 

Amueblar,  a.  Mobilar ;  guai'ne- 
cer  de  inoveis  uma  casa. 
JEides  supellectile  instruere 

Amuestrar.  a.  (ant.)  V.  Mos- 
trar. 

Amufar.  ?i.  (ant.)  Bufar;  so- 
prar como  um  touro.  Pro- 
fulare. 

Amugamiento,  m.  V.  Amojona- 
miento. 

Amugronador;  RA.  s.  O  que  faz 
a  mergulhia.  Falmitum  de- 
pressor ut  propagines  fiant. 

Amugronamiento,  m.  Mergu- 
lhia ;  acção  de  mergulhar, 
Vitíum  pro^jagatio. 

Amugronar,  a.  (agr.)  Mergu- 
lhar; meíter  o  sarmento 
de  uma  vide  por  baixo  da 
terra,  de  modo  que  a  sua  ex- 
tremidade saia  á  distancia 
que  ó  necessário  para  que 
occupe  o  logar  de  uma  cepa 


AMU 

que  faltava  na  vinha.  Vitem 
deprimere,  propagare. 

Amujerado,  da.  adj.  Molliercn- 
go,  afeminado',  que  tem  ma- 
neiras de  mulher.  Effemina- 
tus,  nmlierosus. 

Amujeramiento.  m.  V.  Afemi- 
nación. 

Amular,  n.  Esterilisar.  Steriles- 
cere. 

Amularse,  r.  Esterilisar-se  uma 
égua  por  ser  coberta  ¡íor  um 
mulo.  Eqifam  sterilem  ficri. 

Amulatado,  da.  adj.  Amulata- 
do; que  tem  côr  de  mulato. 
FusGus,  subniger. 

Amuleto,  m.  Amuleto;  reme- 
dio supersticiosa  que  se  põe 
ao  pescoço  para  preservar 
de  alguma  enfermidade  ou 
perigo.  Amulehim,  i. 

Amunicionar,  a.  Municiai",  mu- 
nicionar, prover  de  munições, 
abastecer.  Munire,  instruerc. 

Amura.  /.  (naut.)  Amura;  bu- 
racos no  bordo  chato  para 
amurar  ou  entesar  os  cabos 
ou  escotas  das  velas:  — 
amura;  cabo  grosso  que  ser- 
ve para  estender  as  velas. 
Funes  quibus  vela  colligun- 
tur:  —  manobra  que  sujeita 
um  dos  pontos  de  uma  vela 
quadrada:  —  amura;  me- 
dida do  navio  do  lado  da 
proa. 

Amurada.  /.  (naut.)  Amurada^; 
parte  interior  do  bordo  da 
embarcação  onde  prendem 
as  amuras.  Navis  Ínterins 
latus. 

Amurallado,  da.  «fZy.  Murado; 
cercado  de  muros. 

Amurallar,  a.  Murar;  fortifi- 
car, cercar  de  muros  ou  mu- 
ralhas. Usa-se  também  como 
reciproco.  Muro,  moenibus 
urbem  cingere. 

Amurar,  a.  (naut.)  Amui'ar ;  pu- 
xar pela  amura,  entesar  as 
amuras.  Fedem  veli  strin- 
gere.  • 

Amurca.  /.  (ant.)  V.  Alpcchin. 

Amurcar,  a.  Marrar;  bater  com 
os  cornos.  Cornu  j^etere. 

Amurco,  m.  Marrada ;  cornada, 
pancada  que  o  touro  dá  com 
os  cornos.  Idus  cornu. 

Amurillar,  a.  (agr.)  Amontoar 
ou  amontar;  chegar  a  terra 
para  o  pé  das  arvores,  a  fim 
de  cobrir  e  abrigar  suas  raí- 
zes. Aggerare  ar-bores. 

Amusco,  ca.  adj.  V.  Musco. 


ANA 

Amuseta.  /.  Brinco;  bugiaria : 
■ — ■  (art.)  especie  de  arcabuz 
ou  grande  espingarda  posta 
sobre  uma  carreta. 

Amusgar,  a.  Fitar  as  orelhas, 
torcer  a  boca,  fallando  de 
um  cavallo  qué  quer  morder, 
cscocear,  etc.  Soivire  bestias, 
demissisauriculismorsumvel 
ictum  minari :  —  contrahir, 
apertar  as  pálpebras  ])í[.yíí 
ver  melhor.  Oculorum  adem 
contrahere. 

Amuyon.  m.  (bot.)  Amuyon ;  fru- 
cto  das  ilhas  Filippinas. 

Ana.  /.  Ana;  medida  menor 
que  uma  vara  de  que  se  usa 
em  algumas  provincias  de 
Hespanha.  Ulna,  mensura 
bélgica  qucedam:  —  ana;  si- 
gnal  de  que  usam  os  médicos 
em  suas  receitas  para  indicar 
que  certos  ingredientes  hào 
de  ser  de  peso  ou  partes 
iguaes.  Ana,  ce. 

Anabado,  da.  adj.  Que  tem  a 
forma  de  nabo. 

Anabaptismo,  m.  (rei.)  Ana- 
baptismo; heresia  ou  seita 
dos  anabaptistas.  J.?iaòap<is- 
mum,  i. 

Anabaptista,  m.  Anabaptista; 
herege  que  acredita  nào  se 
de\'erem  baptisar  os  filhos 
scuào  quando  chegara  ao  u-o 
da  rasào;  e  no  caso  de  serem 
baptisados  em  pequenos,  de- 
ve-se  rejictir  o  baptismo 
quando  sejam  de  maior  ida- 
de. Anabaptista,  ce. 

Anabasianos.  m.  pi.  Nome  que 
se  dava  antigamente  aos  cor- 
1'eios  de  terra. 

Anabatista.  m.  (ant.)  V.  Ana- 
ptista. 

Anabate.  m.  (zool.)  Anabate; 
genero  de  pássaros  tenuiros- 
tros. 

AnabÁtica.  adj.  (med.)  Anfihíúi- 
ca;  febre  que  se  annuncia  pro- 
gressiva desde  o  principio. 

Anabenodáctilo.  adj.  (li.  nat.) 
Anabenodáctilo ;  animaes 
que  têem  dedos  próprios 
para  trepar. 

Anaboladion.  m.  Especie  de 
mantelete  de  que  usavam 
antigamente  as  senhoras. 

Anabolia.  /.  (h.  nat.)  Auabo- 
lia;  genero  de  insectos  phiy- 
ganicos. 

Anabroquismo.  m.  (cir.)  Ana- 
brochismo;  acção  de  arran- 
car as  pestanas,  prendendo- 


ANA  137 

as  com  fio  de  seda  muito 
fino. 

Anabkosis./.  (med.)  Anabrosis ; 
prusão  produzida  por  um  hu- 
mor acre. 

Anabrótico,  ca.  adj.  (m  ed.)  Ana- 
brótico;  que  tem  relação  com 
anabrosis. 

Anaca.  /.  Anaca;  especie  de 
periquito  do  Brazil. 

Anacalo,  la.  s.  (ant.)  Creado 
ou  criada  de  forneira,  que  ia 
ás  casas  ¡Darticulares  buscar 
o  ]3âo  que  se  havia  de  coser. 
Furnarius  famulus. 

AnacÁmpsero.  m.  (bot.)  Ana- 
camjísero ;  genero  de  plantas, 
especie  de  perpetua. 

AnacÁmpsida.  /.  (zool.)  Ana- 
campsida;  genero  de  insectos 
lepidópteros. 

Anacanto.  m.  (zool.)  Anacau- 
to;  genero  de  peixes  da  fa- 
milia das  arraias:  -^  gene- 
ro de  coleópteros. 

Anacarado,  da.  adj.  Nacarado; 
branco  como  o  nácar.  Con- 
clto}  colore  prccditus. 

AnacardÁceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Anacardino;  que  se  parece 
ao  anacardo. 

Anacardiado,  ADA.  uâj.  V.  Ana- 
cardáceo. 

Anacardina.  /.  (pharm.)  Aua- 
cardina;  conserva  de  ana- 
cardos, á  qual  se  attribuia 
a  virtude  de  restituir  a  me- 
moria.  Anacardii  confectio. 

Anacardino,  na.  adj.  Anacar- 
dino; o  que  é  composto  de 
anacardos.  Anacardio  confe- 
ctum. 

Anacardo,  m.  Anacardo;  gran- 
de arvore  da  índia  com  a 
casca  de  côr  cinzenta  escura; 
as  folhas  tècm  a  forma  de  cu- 
nha, grandes  e  salpicadas  de 
pellos  claros;  o  fructo  é  da 
figura  de  coração  Usa-se  na 
medicina.  Semecarpus  ana- 
cardium. 

AnacatÁrsico,  ca.  adj.  (med.) 
Auacathartico;  diz-se  do  re- 
medio expectorante. 

AnacatÁrsis.  /.  (med.)  Anaca- 
tharsia;  expectoração. 

AnacatÁrtico.  adj.  V.  Anaca- 
társico. 

AnÁcea.  /.  (ant.)  V.  Añacea. 

Anacefaliosis.  /.  (gram.  '  e 
rhet.)  Anacephaleosis ;  reca- 
pitulação,  repetição  curta  e 
sumularia  do  que  se  disse. 
Anaccpkaliosis,  is. 


138 


ANA 


Anacinema.  /.  (meã.)  Anacinc- 
ma ;  qiiebrautamento  ou  can- 
saço de  todas  as  partes  do 
corpo,  proveniente  de  cxer- 
cicios  gymuasticos. 

Anacisto.  m.  (bot.)  Auacysto; 
genero  de  plantas  phycêas. 

AnaclÁstica.  /.  Anaclastica; 
parte  da  óptica  que  trata 
das  rcfracções. 

Ana  CLÁSTICO,  cA.adj.fopt.J  Ana- 
clastico  i  que  pertence  á  ana- 
lasticca;  diz-se  do  ponto,  em 
que  o  raio  de  luz  soffre  refra  c- 
çào:  —  /.  parte  da  óptica 
que  trata  da  refracção. 

Anaclenópala.  /.  Anaclinopa- 
la;  luta  atliletica  sobre  a 
areia. 

Anaclitíteka.  /.  Cadeira  com- 
prida para  se  repousar. 

Anaclísis.  /.  (med.J  Anaelise-, 
posição  do  doente  deitado 
n'um  leito  ordinario. 

Anaco,  m.  Vestido  das  Indias. 

AnÁcola.  m.  (zool.)  Anacola; 
genero  de  coleópteros  de  cor- 
nos compridos. 

Anacolcta.  /.  (gram.)  Anaco- 
lutlia;  ellipse  de  urna  j^a- 
lavra  correlativa  Be  outra 
expressa  na  mesma  phrase. 

Anacómida.  m.  (meã.)  Restabe- 
lecimento da  saucle. 

Anacoreta,  m.  Anachoreta; 
ermitão,  cenobita,  solitario  5 
o  que  vive  retirado  do  com- 
mercio  do  mundo,  e  entre- 
gue a  exercícios  de  piedade. 
Anachoreta,  solitarivs. 

Anacorético,  ca.  adj.  Anacho- 
retico;  pertencente  ao  ana- 
choreta.  Ad  anachorctam 
pertinens. 

Anacoeita.  m.  (ant.)  V.  Ana- 
coreta. 

Anacosta.  m.  (comm.)  Tela  de 
la  fabricada  como  sarja. 

Anacreóntico,  ca.  adj.  Ana- 
creóntico ;  versos  similhantes 
aos  de  Anacreonte.  Anacre- 
onteiis,  i. 

Anacronismo,  m.  Anaclironis- 
mo  i  erro  no  computo  do  tem- 
po. Viiiosa  temporis  compii,- 
tatio. 

AnactA'.  /.  (zool.)  Anacta;  ge- 
nero de  insectos. 

Anácteas.  /.  pl.  (h.  ant.)  Ana- 
ceas  ou  anácteas;  festas  em 
honra  de  Castor  e  Pollux. 

Anactesia. /.  (ined.)  Analopsia ; 
restabelecimento  das  forças. 

Anactilena.  /.  (hot.)  Anactili- 


ANA 

na;  secção  do  genero  cas- 

,  sinia. 

Ánade,  s.  Pato;  genero  de 
palmipedes  da  familia  dos 
adens.  Anas,  afis. 

Anadear,  a.  Andar  como  o  pato, 
e  isto  costumam  fazer  os  que 
andam  com  affectação  ou  são 
estouvados.  Anatum  more 
incedcre.  , 

Anadeja. /.  dim..  de  Anade. 

Anaeemo.  ???.  Anadema;  ador- 
no que  punham  os  anci<ãos 
na  cabeça  parecido  com  as 
borlas  de  uma  mitra. 

Anadenia.  /.  (bot.)  Anadenia; 
genero  de  plantas. 

Anadeno.  m.  Ajiadeno;  genero 
de  pássaros. 

Anadino,  na.  s.  Patinho;  pato 
pequeno.  Anatkula,  pidlvs 
anatis. 

Anadiplosis.  /.  (r/ram.)  Anadi- 
plcse;  figura  de  dicção  que 
consiste  em  começar  uma 
oração  pela  mesma  palavra 
com  que  acabou  a  preceden- 
te. Reduplicatio,  onis. 

Anadón,  m.  Pato  pequeno  ou 
novo.  Anatis  pvUvs. 

Anadoncillo.  m..  dim.  de  Ana- 
dón. 

Anadosis.  /.  (2)h9/siol.)  Anado- 
sis ;  distribuição  dos  princi- 
pios nutritivos  por  todo  o 
corpo. 

Anadroma./.  (imtlsol.)  Anadro- 
ma;  tendencias  das  materias 
morbíficas  das  partes  infe- 
riores do  corpo  humano  ¡lara 
as  superiores. 

Anadromo,  ma.  adj.  Anadro- 
mo ;  applica-se  a  certos  pei- 
xes que  sobem  do  mar  para 
o  rio. 

Anafaga.  /.  (ant.)  V.  Costa, 
Gasto. 

Anafava.  /.  Anafaia;  especie 
de  tela  que  antigamente  se 
fazia  de  algodão,  c  moder- 
namente de  seda.  Tela  gos- 
sypino  filo  olim  contexto, 
nvnc  sérico. 

Anafe.  m.  Fogareiro  para  aque- 
cer os  ferros  de  engommar. 
Cíibanus  ptortabilis. 

AN.^FONESIS./.  (physiol.  e  mus.) 
Exercicios  da  \02,. 

Anáfora-.  /.  (rhct.)  Anaphora ; 
figura  de  reiietição :  —  (med.) 
anaphora;  evacuação  pela 
boca. 

Anafórico,  ca.  adj.  Que  se  move 
com  a  força  da  agua. 


ANA 

Anafromsia.  /.  Anaphrodisia; 
ausencia  dos  desejos  vene- 
reos. 

Anafrodita.  adj.  (med.)  Ana- 
phrodita;  que  é  insensível 
ao  amor,  improprio  á  gera- 
ção. 

Anagalida.  /.  Morriâo ;  planta 
que  dá  flores  roxas.  Anagal- 
lis,  idis. 

Anaglífico,  ca.  adj.  Coberto  de 
relevos. 

Anáglifo,  m.  Vasos  com  relevo, 
de  sorte  que  sobresáiam  as 
figuras.  Anaglypta,  vel  ana- 
glypha. 

Anagnosto.  m.  Anagnostes ; 
nome  que  davam  os  romanos 
ao  escravo  que  lia  emquanto 
os  mais  comiam.  Anagnos- 
tes, ce. 

Anagoge.  m.  V.  Anagogia. 

Anagogía./.  Anagogia;  senti- 
do mystico  da  escriptura,  de 
que  se  usa  quando  se  appli- 
cam  devidamente  algvins  tex- 
tos para  explicar  as  excel- 
lencias  da  gloria.  Anago- 
gia, ce. 

Anagogicamente.  aãv.  m.  Ana- 
gogicamente;  de  modo,  em 
sentido  anagogico ,  mysti- 
camente.  Anagogich. 

Anagogico,  ca.  adj.  Anagogico; 
que  eleva  o  espirito  ou  diz 
respeito  a  cousas  celestes. 
Anagogicus,  mysticus. 

Anagrafe.  m.  (med.)  Eeceita; 
prescripção  medica. 

Anagrama,  m.  Anagramma; 
transposição  das  letras  de 
um  nome  para  formar  diver- 
sas palavras  ou  sentenças. 
Chama-se  também  assim  a 
mesma  voz  ou  sentença  em 
que  se  fez  a  transposição, 
como  Eoma  de  amor.  Ana- 
gramma, nominis  invertio. 

AnagramÁticamente.  adv.  Ana- 
grammaticamente;  de  ma- 
neira anagrammatica. 

Anagramatico,  ca.  adj.  Ana- 
grammatico;  o  que  participa 
do  anagramma. 

Anagramatista.  m..  Anagi'am- 
matista;  que  faz  anagram- 
mas.  Anagrammatum  scri- 
ptor. 

Anagramatisar.  01.  Anagram- 
matizar;  compor  anagram- 
mas.  Anagramma  scribere, 
pangere. 

Anajiris.  m.  (hot.)  Anagyro; 
planta  leguminosa. 


ANA 

Anal.  odj.  (ant.)  Annal;  an- 
nual :  —  m.  annal ;  offerta 
que  se  dava  pelos  defuntos 
no  primeiro  auno  do  seu  fal- 
lecimeuto:  —  (ant.)  annaes; 
historias  que  se  escrevem 
referindo  os  successos  de 
cada  anuo  separadamen- 
te. Alíñales,  iiim :  —  (anat.) 
anal;  pertencente  ao  anus. 

Anal.impa.  /.  (zool.)  Analani- 
pa;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Analcina./.  Analcina;  substan- 
cia mineral  composta  de  si- 
lica,  de  alumina,  soda,  cal  e 
agua. 

Analcis.  m.  (zool.)  Analcis;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros. 

Analectos,  m.  x>l.  Analectos; 
coUecção  de  trechos  de  litte- 
ratura  de  um  ou  de  muitos 
auctores :  —  (liist.)  escravos 
encarregados  de  fazer  des- 
apparecer  os  sobejos  de  um 
festim. 

Analema.  m.  (astron.)  Analem- 
ma;  jírojecçào  orthographica 
da  esphera  sobre  o  coluro 
dos  solsticios.  Analetnma,  ce. 

Analepslv./.  (mecí.)  Analepsia ; 
restauração  das  forças  perdi- 
das por  uma  doença. 

Analéptico,  ca.  adj.(med.)  Ana- 
léptico; applica-se  ao  reme- 
dio; restaurativo  das  forças 
perdidas.  Analepticu8 ,  in- 
staurai ivus,  a,  2cm. 

Anales,  m.  pl.  Annaes ;  collcc- 
ção  de  factos  históricos  da- 
dos auno  por  auno.  Annales, 
ium. 

Analgesia.  /.  (med.)  Analgía; 
ausencia  de  dor. 

Análisis./.  Aualyse;  reducção 
ou  separação  de  um  todo  nas 
suas  partes  até  chegar  a  co- 
nhecer seus  principios  ou  ele- 
mentos. Resc^utio,  onis:  — 
(inatli.)  analyse;  arte  de  re- 
solver os  problemas  por  al- 
gebra. Ancdyt^a  methodus: 
— (fiff.)  analyse;  exame  que 
se  faz  de  alguma  obra,  dis- 
ciu'so  ou  escripto.  Ancdyti- 
cum  judicium. 

Analista,  m.  Annalista;  o  que 
escreve  annaes.  Anncdium 
scriptor. 

Analiticamente,  aclv.  m.  Ana- 
lyticamente;  por  meio  da 
analyse,  de  um  modo  aualy- 
tico.  Ancdyticè. 

Analítico,  ca.  (xdj.  Analytico; 


ANA 

concernente  á  analyse.  AncL- 
lyticus,  a,  um. 

Analizar,  a.  Analysar;  fazer 
aualyse  de  alguma  cousa. 
liem perpendere,  singillatim 
considerare. 

Analogamente,  adv.  m.Y.  Ana- 
logicamente. Per  analogiam. 

Analogia.  /.  Analogia,  jjropor- 
ção  que  ha  entre  uma  cousa 
e  outra,  ou  de  algumas  cou- 
sas entre  si.  Analogia,  ce:  — 
(gram.)  analogia;  relação  que 
as  diversas  palavras  de  uma 
liugua  têem  entre  si  a  res- 
peito da  sua  formação. 

Analogicamente,  adv.  m.  Ana- 
logicamente; com  ou  por 
analogia. 

Analógico,  ca.  aãj.  Analógico; 
que  tem  analogia  ou  perten- 
ce a  ella.  Analogicus,  ana- 
logus. 

Analogismo.  m.  Analogismo ; 
argumento  fundado  em  ana- 
logia, comparação  de  analo- 
gias. 

Análogo,  ga.  adj.Y.  Analógico. 

Analosis./.  (pathol.)  Analosis; 
decadencia,  peioria,  tisica. 

Analote.  m.  (zool.)  Aualote; 
genero  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Anamenia.  /.  (bot.  T.  Árabe) 
Anemona;  flor. 

Anamirto.  m.  (bot.)  Anamyrto, 
genero  de  plantas  monospcr- 
maceas. 

Anamneslí./.  (patliol.)  Anamne- 
sia; fortificação  de  memoria, 
remeniscencia: — ^^ai'te  de  se 
recordar. 

Anamókfico,  ca.  a<í/.|Anamor- 
phico ;  crystaes  de  núcleo  in- 
vertido. 

Anana  ou  Ananas./,  (bot.)  Ana- 
naz;  planta  annual  de  dois 
pés  de  altura,  cujas  folhas 
compridas,  de  bordos  espinho- 
sos, terminam  n'uma  ponta 
rija;  as  flores  são  de  côr  vio- 
lácea, e  o  fructo  tem  a  forma 
de  uma  pinha;  é  carnoso, 
amarello,  odorifero  e  sabo- 
roso quando  maduro.  Brouic- 
lia  ananás. 

Ananciclo.  m.  (zool.)  Auancy- 
clo ;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Ananchita.  /.  Ananchyta;  ge- 
nero de  echinodermes  fosseis. 

Anandria.  /.  (bot.)  Auandria; 
genero  das  compósitas  origi- 
uai'ias  da  Sibéria. 


ANA  139 

Anandiula.  adj.  f.  Anandi-ina; 

flor  que  não  tem  estames. 
Anapecia.  /  (med.)  Auapecia; 
dilatação  do  orificio  de  certas 
vísceras. 
Anapelo.  m.  Anapeio;  jilanta 
commum    em   varias  partes 
da  Hespanha.  É  venenosa. 
AnapíÍstico,  ca.  adj.  Anapésti- 
co; verso  de  tres  anapestos. 
Ex  anapestis  eonstans. 
Anapesto,  m.  Anapesto;  pé  de 
verso   latino;  couipòe-se  de 
duas  syllabas  breves  e  uma 
longa.  Anapcvstus,  i. 

Anaplasis.  /.  Osteoplastia;  sol- 
dadura de  um  osoo  fractu- 
rado. 

Anaplecto.  m.  (zool.)  Anaple- 
cto;  genero  de  insectos  or- 
tópteros. 

Anaplerótico,  ca.  adj.  Anaple- 
rotico;  applica-se  ao  reme- 
dio a  que  se  attribue  a  pro- 
priedade de  encarnar  as 
chagas. 

Anapneuslí.  /.  (med.)  Respira- 
ção, tranppiraçào. 

Anápora.  m.  Papagaio  multi- 
color. 

Anaptisia. /.  Anaptisia;  corri- 
mento mucoso  salivar. 

Anaquel,  m.  Prateleira;  divi- 
são que  têem  os  armaiños  para 
n'ella  pôr  os  pratos,  vidros 
e  outras  cousas.  Fltdeorum 
dicisiones. 

Anaquelería./.  Conjuncío  de 
prateleiras. 

Axararaco.  3)1.  (7i.  ant.)  Ana- 
rabaco;  sacrificador  hebreu. 

Anaranjado,  da.  (ulj.  Alaran- 
jado; que  tem  a  côr  de  la- 
ranja. Aurci  medi  colorem 
prcefcrens. 

Anarégnimo,  ma.  adj.  (jjath.) 
Auarrhegnymo ;  tliz-se  da 
ulcera  que  se  abre  de  novo 
pela  ruptura  da  cicatri;:. 

Anareto.  to.  (zool.)  Anareto, 
genero  de  insectos  dípteros. 

Anargasi.  m.  Anargasi ;  arvore 
das  l^liilippinas. 

Anarico.  m.  (zool.)  Auarico; 
peixe  redondo  óssea. 

Anarquía./.  Anarchia;  estado 
que  não  tem  cabeça  que  o 
governe.  AnarcJiia,  ce. 

AnÁiiquico,  ca.  adj.  Anarchico; 
aonde  ha  anarchia,  sem  che- 
fe. Anarchiciis,  a,  um. 

AnarquiSxMO.  m.  Auarchismo; 
systema,  opiniões  auarchi- 
cas. 


140 


NAA 


Anarquista,  m.  Anarchista; 
sequaz  da  anarchia,  fautor 
de  desordem. 

Anarquizar,  a.  Anarcliisnr; 
eutregar-se  á  anarcliia,  fa- 
zer anarcliia. 

Anarrea.  /.  (meã.)  Anarrhéa; 
affluxo  dos  humores  para 
cima. 

Anarrina.  /.  (hot.)  Anarrhina; 
genero  de  plantas  escrofula- 
rias. 

Anarropia. /.  (meã.)  Anarrho- 
pia;  tendencia  do  sangue 
para  a  cabeça. 

Anarropico,  ca.  aãj.  (meã.)  O 
que  tem  relação  com  a  anar- 
rhopia. 

Anarta. /.  (zool.)  Anarta;  ge- 
nero^ de  lepidópteros  no- 
cturnos. 

Anartria. /.  (hot.)  Anartliria; 
genero  de  plantas  restria- 
ceas. 

Anartros.  aãj.  (meã.)  Anar- 
thros;  epitheto  dos  indivi- 
duos cujas  articulações  não 
são  bem  pronunciadas. 

Anartrozina.  /.  (bot.)  Anar- 
throzyna;  genero  de  legumi- 
nosos. 

Anasarca.  /.  (path.)  Anasarca; 
liydroj)esia  de  todo  o  corpo. 

Añascóte,  to.  (comm.)  Añascó- 
te; especie  de  panno  de  lã. 
Stamineum  textum  quoããam. 

Anaser.  m.  (hot.)  Anuacer; 
planta  apocynea. 

Anaspa.  m.  (zool.)  Anaspe;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Anaspasis./.  (meã.)  Anaspasis; 
contracção  das  paredes  do 
estomago. 

Anastáltico,  ca.  aãj.  (meã.) 
Anastáltico;  astringente. 

Anastasia.  /.  V.  Artemisa. 

Anastasis.  /.  (meã.)  Anastasi ; 
transporte  de  humores  de 
uma  parte  á  outra. 

Anastatica.  /.  (bot.)  Anastati- 
ca ;  genero  de  plantas  cruci- 
feras. 

Anastotíceas./.^9¿.  (bot.)  Anas- 
toticeas;  grupo  de  plantas 
cruciferas. 

Anastoticeo,  cea.  aãj.  (hot.) 
Anastoticio;  que  se  parece 
com  a  rosa  de  Jerichó. 

Anastomosis.  /.  (anat.)  Anas- 
tomose;  nome  dado  ás  com- 
municações  ou  ajuntamento 
dos  vasos  e  nervos.  Anasto- 
mosis, is:  —  (hot.)  reunião 
de  diversas  partes  ramosas. 


ANA 

Anastomótico,  ca.  aãj.  (meã.) 
Anastomotico;  que  pertence 
á  anastomosea ;  ajiplica-so  ao 
medicamento  que  abre,  pela 
sua  acrimonia,  os  oriíicios 
dos  vasos.  Qnoã  venartim 
ostia  aperienãi  vim  habet. 

Anastequeosis. /.  (path.)  Anas- 
techeose;  resolução  de  um 
corpo. 

Anastrapia.  /.  (hot.)  Anastra- 
phia;  genero  de  plantas, 
compostas  de  arbustos. 

Anástrofe.  /.  (gram.)  Anas- 
trophe ;  inversão  na  colloca- 
ção  dos  termos. 

Anata.  /.  Annata;  renda,  or- 
denado, emolumento,  vanta- 
gem que  se  tira  de  um  em- 
prego, arte  ou  jírofissão.  Me- 
ãia  anata,'  meia  annata;  di- 
reitos de  mercê,  direito  que 
se  paga  pela  admissão  a 
qualquer  beneficio  ecclesias- 
tico,pensão  ou  emprego  se- 
cular, e  é  metade  do  seu  valor 
no  primeiro  auno.  Chama-se 
também  assim  a  quantidade 
que  se  paga  pelos  títulos  e 
pelo  honorifico  de  alguns 
empregos  e  outras  cousas. 
Dimiãia  proventuum  annuo- 
rum  pars. 

Anatasia./.  (min).  Schorlazul; 
especie  de  mineral  do  ge- 
nero titán. 

Anátema,  m..  Anathema;  ex- 
communhão.  Anathema,  ca- 
pitis  ãevotio. 

AnatemÁtico,  ca.  aãj.  Anathe- 
matico;  o  que  pertence  ao 
anathema. 

Anatematismo.  m.  Anathema- 
tismo;  canon  ou  decisão  que 
contém  ou  inclue  anathema. 

Anatematizado,  da.  aãj.  Ana- 
thematisado;  excommunga- 
do.  Diris  ãevotus,  anathe- 
mate  perciils^is. 

Anatematizar,  o.  Anathema- 
tisar;  excommungar,  con- 
demnar  com  anathema.  Ana- 
thematizare :  —  anathemati- 
sar;  amaldiçoar  ou  fazer  im- 
precações contra  alguém. 
Aliquem  exsecrari,  ãiris  ãe- 
vovere. 

Anatera./.  (hot.)  Anatera;  ge- 
nero de  gramíneas,  reunido 
ao  genero  andropogon. 

Anatídeas.  /.  pl.  (zool.)  Ana- 
tideas ;  familia  da  ordem  dos 
palmipedes. 

Anatideo,  dea.  aãj.  (zool.)  Ana- 


ANA 

tideo;  que  se  parece  com  o 
pato,  ou  que  tem  relação 
com  elle. 

Anatifa.  ??í.  (zool.)  Anatifa; 
genero  de  cirrhopodes. 

Anatiferiforme.  adj.  (zool.) 
Anatiferiforme ;  que  tem  a 
forma  da  anatifa. 

Anatígrala.  /.  (zool.)  Anati- 
gralla;  genero  de  aves  pal- 
mipedes. 

AnÁtino,  na.  aãj.  (zool.)  Ana- 
tino;  que  tem  relação  com 
o  ijato. 

Anatista.  m.  Oíficial  que  tem 
a  seu  cargo  os  livros  e  des- 
pachos dos  direitos  de  mer- 
cê. Tahellio  proventuuin  ãi- 
miãii  anni  rationes  et  acta 
referens. 

Anatocismo,  to.  Anatocismo ; 
conversão  do  juro  em  caiji- 
tal. 

Anatólico.  «?.  (zool.)  Anatoli- 
co ;  genero  de  coleópteros  me- 
lásemos. 

Anatomía.  /.  Anatomia;  dissec- 
ção do  corjDO  de  um  ani- 
mal, para  que  se  conheça  a 
disposição  de  cada  uma  de 
suas  partes:  —  anatomia, 
sciencia  que  trata  do  conhe- 
cimento das  partes  solidas 
dos  animaes  para  reconhe- 
cer a  sua  figura,  situação, 
relação,  funcções,  etc.  Ars 
secandi,  anatomia : — (iñnt.) 
anatomia;  disposição,  tama- 
nho, forma  e  collocação  de 
todos  os  membros  externos 
que  compõem  o  corpo  huma- 
no ou  o  de  qualquer  outro 
animal.  Corporis  humani 
structura,  comi^ago. 

Anatomiano.  m.  (ant.)  Anato- 
mista ou  anatómico. 

Anatómicamente,  aãv.  m.  Ana- 
tomicamente; segundo  as 
regras  de  a»atomia.  Secun- 
dum  anatomia  prcBcepta. 

Anatómico,  ca.  aãj.  Anatómi- 
co ;  pertencente  á  anatomia, 
perito  n'esta  arte.  Anatomi- 
cus,  cadavernm  sector. 

Anatómico-patológico,  ca.  adj. 
Anatomico-pathologico;  que 
pertence  á  anatomia  e  á  pa- 
thologia. 

Anatomista,  to.  Anatomista; 
professor  de  anatomia.  Ana- 
tomice magister,  preceptor. 

Anatomizado,  da.  aãj.  Anato- 
misado. 

Anatomizar,  a.  Anatomisar ;  fa- 


ANC 

zer  ou  executar  a  anato- 
mia de  algum  corpo,  disse- 
ca-lo. Anatomiam  exercere: 
—  (pint.)  assigualar  exacta- 
mente nas  estatuas  e  figu- 
ras os  0PS03  e  músculos,  de 
sorte  que  appareçam  des- 
carnados, como  se  observa 
commummente  nas  pinturas 
de  Greco.  Ossa,  artvs,  ner- 
vos articulatim  exprimere. 

Anatkesis.  /.  (cir.)  Anatresia 
ou  trepanação;  operação  do 
trépano. 

Anatripsia.  /.  (cir.)  Fricção; 
attrito  feito  sobre  qualquer 
parte  do  corpo.  Frictio,  onis. 

Anateipsologia.  /.  Anatripso- 
logia;  tratado  das  fricções. 

Anatríptico,  ca.  adj.  Anatri- 
ptico;  que  serve  para  fazer 
fricções. 

AnÁtron.  m.  (chim.)  Anatron; 
cal  -vDlatil,  verdadeii'0  car- 
bonato de  soda. 

AnÁtropo.  »)/.  (meã.)  Anatrope; 
affecção  do  estomago  cara- 
cterisada  pelo  vomito. 

Anaudia.  /.  (meã.)  Anaudia; 
mudez;  extincçào  da  voz.- 

Anaulaco.  m.  (zool.)  Anaula- 
co;  genero  de  insectos  co- 
leópteros. 

Anavajado,  da.  adj.  Anavalha- 
do; que  está  maltratado  com 
golpes  de  navalha  ou  outro 
instrumento  similhantc.  No- 
vacidâ  intercisiis. 

Anaxagórka.  /.  (bot.)  Anaxa- 
gorea;  genero  de  plantas 
amomaeeas. 

Anaxeton.  m.  (bot.)  Anaxeton ; 
genero  de  plantas  compos- 

-    tas. 

Anca.  /.  Anca ;  parte  joosterior 
dos  irracionaes,  comprehen- 
dida  entre  a  garupa,  lom- 
bos e  flancos.  Clunis,  coxen- 
dix.  A  ancas  ou  á  las  an- 
cas; Ao.  ancas;  diz-se  quan- 
do indo  dois  individuos  mon- 
tados na  mesma  cavalgadu- 
ra, um  vae  sobre  as  ancas. 
Super  coxam  eqiiilare:  — (fiff. 
efam.)  usa-sc  para  exprimir 
c|ue  uma  cousa  c  accessoria 
á  outra.  No  sufrir  ancas; 
ser  indomável;  fallando  dos 
animaes  dá-se  a  entender 
que  não  sofíi-em  que  os 
montem :  —  (fig.  e  fam.)  ter 
quanto  baste;  diz-se  do  que 
vive  remetliado,  e  tem  só  o 
qiie  lhe  é  preciso:  —  (fi(/.  e 


ANC 

fam.)  não  ser  para  graças; 
diz-se  da  pessoa  que  se  não 
^  presta  ao  que  querem  fazer 
d'elhi,  que  não  soífre  o  que 
lhe  querem  fazer.  Jocidan- 
tem  non  ferre: — (fiy-)  não 
admittir  graças;  ter  um  gé- 
nio áspero,  duro  e  impacien- 
te. Impacientem,  intoleran- 
tem  esse.  Traer  ou  llevar 
«■  las  ancas  (fig.  e  fam.); 
manter  alguém  á  sua  custa. 
Usa-se  íam.bem  com  o  verbo 
estar  e  outros.  Aliquem  pro- 
priis  facultatihus  sustentare. 

AxCADo.  m.  Molestia  que  con- 
siste na  contracção  dos  ner- 
vos ou  músculos  com  falta 
de  movimiento.  Nervorum 
contractio. 

Ancianamente,  adv.  t.  (ant.) 
V.  Antiguamente. 

Ancianía.  /.  (ant.)  Anciania; 
V.  Ancianidad :  —  ancia- 
nia; nas  ordens  militares  a 
dignidade  de  ancião.  Senio- 
ris  mimus. 

Ancianidade.  /.  Ancianidade; 
idade  crescida,  velhice.  Se- 
ncctus,  utis.  V.  Antigüedad. 

Ancianismo.  m.  (ant.)  Ancia- 
dade;  estado  de  velhice. 

Anciano,  na.  adj.  Anciano;  an- 
cião, o  que  tem  muitos  an- 
nop,  velho.  Senex,  vetustns: 
—  (cent)  V.  Antiguo:  —  an- 
cião, nas  ordens  imitares  o 
que  servia  ha  mais  tempo. 
Antiquior,  dignior. 

Ancila,  adj.  (zool.)  Ancila ;  ge- 
nei'0  de  gasteroiiodos. 

Ancilego.  m.  (zool.)  Ancilego; 
genero  de  locustos  orthopte- 
ros. 

Ancilia./.  (zool)  Ancilia;  pe- 
qiiena  concha  marinha  muito 
bonita,  originaria  da  índia. 

Ancilócero.  to.  (zool.)  Aneilo- 
coro ;  genero  de  coleópteros. 

Anciloclade.  m.  (bot.)  Ancilo- 
clade ;  genero  deplautas  apo- 
cyneas. 

ANciLODON.???.f20oZ.J  Aucílodon ; 
genero  de  peixes. 

Anci"loglosis.  /.  (anaf.)  Ancilo- 
glosc;  adherencia  da  língua 
ás  gengivas. 

Ancilognato.  m.  Ancilognato; 
genero  de  coleojjteros. 

Ancilojiéro.  m.  (zool.)  Ancilo- 
mero ;  genero  de  amphipodes. 

Ancilón'co.  m.  (zool.)  Ancilo- 
nico ;  genero  de  insectos  co- 
leópteros. 


ANC  141 

Ancilonote.  m.  (zool.)  Ancilo- 
note ;  genero  de  coleópteros. 

Anciloquera.  /.  (zool.)  Aucilo- 
chera;  genero  de  coleópte- 
ros. 

Ancilorinco.  7n.  (zool.)  Ancilo- 
rinco;  genei'o  de  coleópteros. 

Anciloscelo.  m.  (zool.)  Ancy- 
loseero;  genero  de  mellifo- 
ras. 

Anciróides.  adj.  Que  tem  a  for- 
ma de  ancora :  — (anat.)  and- 
roides; epitheto  da  apophyse 
coracoidea  do  omo^Dlata. 

Ancistro.  to.  (bot.)  Ancistro; 
genero  de  rosáceas. 

Alcistródis.  adj.  Ancistrodis ; 
que  tem  a  forma  de  imi  an- 
zol. 

Ancistroloba.  /.  (bot.)  Ancis- 
troloba;  genero  de  hyperica- 
ceas. 

Ancistropedo,  da.  adj.  (zool.) 
Ancistropedo;  que  tem  os 
pés  munidos  de  unhas  adim- 
cas. 

Ancistrósomo.  m.  (zool.)  Ancis- 
trosomo;  genero  de  coleo^ 
pteros. 

Ancistroto.  m.  (zool.)  Ancis- 
tro to  ;  genero  de  coleópteros. 

Ancla.  /.  Ancora.  Ancora,  te : 
—  (germ.)  mão.  Echar  an- 
elas ou  áncora,;  ancorar,  dar 
fundo.  Ancoras  jacere.  Es- 
tar sobre  las  anelas  ou  án- 
coras; estai*  o  navio  fundea- 
do ou  seguro  com  ancoras. 
Navim  jactis  ancoris  sistere. 

Anclabre.  m.  (myth.)  Ancla- 
bre;  utensilios  que  serviam 
aos  sacrificios:  —  ara  ou 
mesa  sobre  a  qual  estavam 
postos  os  utensilios  dos  sa- 
crificios. 

Anclareis,  m.  V.  Anclabre. 

Ancladero,  to.  (naut.)  V.  Amar- 
radero. 

Anclage.  to.  Ancoragem;  acto 
de  ancorar  os  navios  em  lo- 
gar próprio.  Ancoi-ce  jactus, 
vel  locus  his  jaciendis  oppor- 
tunus:  —  ancoragem;  tri- 
buto ou  direito  que  se  paga 
nos  jjortos  do  mar  para  fun- 
dear os  navios.  Vectigal  an- 
corarium. 

Anclar,  a.  (naut.)  Ancorar; 
lançar  ancora.  Ancoras  ja- 
cere. 

Anclote,  m.  Ancoróte  ou  an- 
coreta ;  ancora  pequena.  Par- 
va  ancora. 

Anco.  to.  (ant.)  V.  Plomería. 
19 


142 


ANC 


Ancoan.  m.  (zool.)  Ancoaii ;  ave 
de  rapina  originaria  do  Bra- 
zil. 

Ancominido.  adj.  (zool.)  Ancho- 
menido;  que  se  j)arece  com 
um  anchomeuo. 

Ancomeno.  m.  (zool.)  Ancho- 
meno;  genero  de  coleópte- 
ros. 

Ancón,  m.  Enseada ;  baliia,  gol- 
plio  pequeno  onde  se  abrigam 
navios.  Sinus  maris,  locus 
stationi  navium  aptus. 

Anconada.  /.  V.  Ancón. 

Ancone.  m.  (zool.)  Ancone ;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Ancóneo.  m.  (anat.)  Anconeo; 
musculo  situado  no  pescoço. 

Anconio.  m.  (bot.)  Anconio-,  ge- 
nero de  plantas  cruciferas. 

Anconitano.  adj.  (geog.)  Que 
nasceu  em  Ancona.  Anconâ 
oriundus,  aneonitanus. 

Ancora.  /.  V.  Anela:  —  de  la 
esperanza';  ancora  de  sal- 
vação; grande  ancora  de  que 
se  usa  n'um  grande  pe- 
rigo do  mar.  Chama-se  as- 
sim 2)or  ser  de  maior  segu- 
rança e  o  \inico  recurso  que 
lia.  Ancora  sa^ra.  Estar  en 
¿mcoras  ou  sobre  las  cinco- 
o-as;  estar  firme,  seguro,  etc. 
Securum,firmum,  tutum  esse. 

Ancoeaje.  ??i.  V.  Anclaje. 

Ancorar,  n.  (naut.)  V.  Anelar. 

Ancorca.  /.  Ocre ;  argilla  mui 
pura,  de  côr  amarella,  que 
se  emprega  para  pintar,  e 
que  por  vir  de  Hollanda  e 
Veneza  se  chama  terra  de 
Veneza  ou  Hollanda.  Argilla 
ochrfl. 

Ancorería.  /.  Officina  em  que 
se  fazem  ancoras.  Ancoraria 
officina. 

Ancorero,  ni.  O  que  faz  anco- 
ras. Ancorarum  artifex. 

Ancurato.  m.  (chim.)  Ancurato ; 
sal  que  produz  a  combina- 
ção do  acido  anchurico  com 
uma  base. 

Ancurine.  /.  (chim.)  Ancurina ; 
principio  corante  vermelho 
da  soagem. 

Ancusa,  f.  V.  Lengua  de  Buey. 

Ancha.  /.  (germ.)  Cidade. 

Anchamente,  adv.  m..  Longa- 
mente; extensamente.  Late. 

Ancharía.  /.  Largura  de  um 
estofo  entre  as  suas  duas  ou- 
relas. No  Aragão  usa-secom- 
mummente  em  vez  de  lar- 
gura. Latitudo,  inis. 


AND 

Ancheta.  /.  Pacotilha ;  no  com- 
mercio  das  Indias  a  porção 
de  mercadorias  que  algum 
particular  não  commerciante 
leva  ou  envia  ás  Indias  para 
seu  despacho.  Tennis  pars 
merciiim  qiice  ab  aliquo  non 
negotiatore  in  Americam  ve- 
nundanda  deportat itr . 

Ancheza.  /.  (ant.)Y.  Anchura. 

Anchicorto,  ta.  adj.  O  que  é 
mais  largo  do  que  comprido. 
Latitudine  ampjlus,  strictiis 
longitudine. 

Anchísimo,  ma.  adj.  sup.  de  An- 
cho. Latissimus,  a,  um. 

Ancho,  cha.  adj.  Ancho,  lar- 
go; que  tem  dimensão  op- 
posta  á  com^wida.  Latus, 
a,  um:  —  anchura;  largura, 
Latitudo,  inis.  Estar  ou2}0- 
nerse  m  uy  ancho  ou  tan  ancho 
(fig.fam.);  estar  mui  ancho; 
ensoberbecer-se,  desvane- 
cer-se,  inchar-se.  Superbire, 
intumescere.  Ancha  castilla; 
modo  de  fallar  familiar  com 
c[ue  se  alenta  ou  anima  al- 
guém para  que  use  de  li- 
berdade e  franqueza  em 
suas  acções.  Laxis  habenis. 
Tantas  en  ancho  como  en 
largo;  modo  de  se  fallar  que 
equivale  a  satisfactoria- 
mente. 

Anchoa^.  Anchova ;  ¡Dcqueno 
peixe™o  mar  que  se  salga. 

Anchor,  m.  V.  Ancliura. 

Anchova.  /.  V.  Anchoa. 

Anchuelo,  la.  adj.  dim.  de  An- 
cho. 

Anchura.  /.  Anchura ;  largura. 
Latitu  do,  inis:  —  (fig-)  li- 
berdade, soltura,  desafogo. 
Costuma  usa,r-se  em  mau  sen- 
tido. Licentia,  immoderata 
libertas.  A  mis  anchuras  ou 
á  sus  anchuras  (fam.);  sem 
sujeição,  com  liberdade,  com- 
modaincute.  Usa-se  com- 
inummente  com  os  verbos 
viver,  andar,  estar.  Libere, 
commode  vivere. 

Anchuroso,  sa.  aclj.  Espaçoso; 
amplo,  muito  largo,  que  tem 
uma  vasta  extensão.  Nimis, 
late  patens. 

Andábata.  m.  (liist.)  Andabata ; 
o  que  peleja  com  os  olhos 
tapados. 

Andauoba.  /.  (ant.)  Jogo.  V. 
Parar. 

Ã.iiT>\-D\.f.(ant.)Y.  Andanza:  — 
(ant.)  viagem,  caminho,  pas- 


AND 

so.Iter: — bolacha;  pão  que  se 
põe  mui  delgado  e  chato  para 
que  ao  cozer  fique  mui  diu'o 
e  sem  miollo.  liecoctus,  sine. 
medulla  p)anis:  — p)l.  entre 
caçadores  as  pegadas  ou  si- 
guaes  que  deixam  estampa- 
das no  solo  as  perdizes,  coe- 
lhos, lebres  e  outros  animaes. 
Vestigia,  02.  Volver  a  las 
andadas  (fig.);  voltar  ao  vi- 
cio ou  mau  costume,  de  que 
parecia  já  estar  corregido. 
Ad  p>risíinos  mores  regredi. 

Andaderas./.  Andadeiras ;  car- 
rinho de  madeira  para  ensi- 
nar a  andar  as  creanças,  ou 
cinta  com  cordões  ou  fitas 
que  se  põem  ás  creanças  para 
as  ensinar  a  andar.  Ambula- 
tio  inter  duas pierticas  fabre- 
facta,  qiia  infantidi  securh 
incedant. 

Andadero,  ea.  adj.  Andadeiro, 
andador ;  bom  de  andar,  que 
se  anda  facilmente.  Amhula- 
tioni  aptus:  —  s.  (ant.)  V. 
Demandadero  ou  Demanda- 
dera: —  (ant.)  caminheiro, 
andejo,  que  anda  muito  sem 
descansar. 

Andado,  do.  adj.  Trilhado ;  ap- 
plica-se  ao  caminho  frequen- 
tado de  muita  gente.  Usa-se 
mais  commummente  com  al- 
guns adverbios.  Valde  trita, 
calcata  via:  —  o  que  é  com- 
mum  e  ordinario.  Communis, 
frequens,  in  ustim  receptus: 

—  usado  ou  coçado;  diz-se 
do    fato.    Tritus,    attritus: 

—  (ant.)  dizia-se  dos  dias 
decorridos  do  mez  para  de- 
terminar o  acabamento  ou 
data  de  alguma  escriptura : 

—  m.  (fam.)  enteado,  genro. 
Andador,  ra.  s.  Andador ;  o  que 

anda  muito  ou  com  veloci- 
dade. Ambulator,  validus 
ambulator,  velox,  celer:  — 
andador,  vagabundo;  o  que 
anda  de  luna  parte  jmra  a 
outra  sem  ¡Darar  em  nenhu- 
ma. Vagus,  a,  um: — pi.  an- 
dadeiras; cordões  ou  cintos 
que  se  cosera  na  parte  su- 
perior do  roupão  do  menino 
Ijara  o  ensinar  a  andar  sem 
j)erigo  de  cair.  Fasciola; pue- 
rulis,  dum  ambidare  ges- 
tiunt,  sustentandis :  —  anda- 
dor, andejo: — ofíicial  de  jus- 
tiça, beleguim.  Apparitor, 
lictor: — (prov.)  V.  Muñidor 


AND 

ou  llamador:  —  rego;  cami- 
nho por  onde  se  anda  nas 
hortas  para  não.  pisar  os 
canteiros  e  alfoljres.  Amhu- 
lacrum,  i.  No  haher  menes- 
ter andadores ;  não  precisar 
de  quem  o  guie;  modo  de 
fallar  metaphorico,  com  que 
os  hespanhocs  dão  a  enten- 
der que  alguém  é  bastante 
habil  por  si  mesmo  sem  que 
precise  auxilio  de  outro.  ÍSa- 
tis  sihi  esse,  nutrice  et  ge- 
rida non  indigere. 

Andadura./.  Andadura;  passo 
apressado  de  cavallo;  hoje 
diz-se  paso  de  andadura. 
Equi  certus  et  oiquahilis  in 
eqvÃtando  motus :  —  andadu- 
dura;  acção  e  eífeito  de  an- 
dar. Deamhidatio,  onis. 

Andalia.  /.  (ant.)  V.  Sandalia. 

Andalucita./,  dim.  de  Anda- 
lusa.  Andaluzita;  2)equena 
andaluza:  —  (min.)  andalu- 
zite ;  suljstancia  mineral  com- 
13osta  de  silica,  alumina  e 
potassa,  que  risca  o  vidro  c 
até  o  crystal  de  rocha. 

Andaluz,  za.  adj.  Andaluz;  na- 
tural da  Andaluzia,  ou  que 
pertence  aos  reinos  que  esta 
comprehende.  Bceticus,  a, 
um. 

Andaluzada./.  Hcspanholada; 
fanfarronada ;  exageração  de 
expressões. 

ANDALLÁ.pro?i.  (germ.)  V.  Este. 

Andamiada.  /.  Conjuncto  de 
andaimes. 

Andamiadura./.  Acção  de  con- 
struir andaimes  ou  tablados. 

Andamiar,  n.  Construir  andai- 
mes. Tahdafa  construere. 

Andamiento,  m.  (ant.)  Anda- 
mento; procedimento,  ¡íorte. 
Agendi  ratio. 

Andamio,  m.  Palanque;  estra- 
do que  ordinariamente  se  le- 
lanta  nas  ¡iracas  ou  logares 
públicos  para  ver  algumas 
festas: — andaime  para  con- 
struir casa  ou  edificio  e  que 
serve  para  que  n'elle  pos- 
sam trabalhar  os  operarios. 
Tahulatum,  i:  —  (ant.)  an- 
daime; parte  superior  da 
muralha  de  qualquer  forta- 
leza por  onde  se  anda  em 
volta  á'c\\n,:  —  (ant.)  anda- 
dura; movimento  ou  acção 
de  andar:  —  (ant.)  andadu- 
ra; modo  de  andar:  —  (ant.) 
V.  Alcorque. 


AND 

Andana.  /.  Andaina;  ordem 
de  algumas  cousas  expostas 
em  linha;  v.  g.,  esta  casa 
tiene  dos  ó  tres  andanas  de 
halcones;  esta  casa  tem  duas 
ou  tres  andainas  ou  ordem 
de  sacadas.  Series,  ordo,  sí- 
milium  continuatio.  Llamar- 
se andana  ou  antana  (fam.); 
desdizer-se  do  que  disse  ou 
prometteu.  Palinodiam  ca- 
nere,  prom  issis  non  stare. 

Andanada.  /.  Surriada;  des- 
carga cerrada  da  bateria  de 
um  navio.  Tormentorum  hel- 
licorum  in  navi  simnl  eriim- 
pentium  explosio: — [fig-)  ani- 
madversào,  rei^rehencao,  re- 
con^'enção  acre  e  severa.  As- 
piera  et  dura  animadversio. 

Andancia./,  (ant.)  V.  Andanza 
ou  Suceso. 

Andaniño,  m.  V.  Pollera,  ces- 
to que  se  pòe  aos  meninos 
para  que  aprendam  a  andar. 

Andante,  p.  a.  de  Andar,  e 
'adj.  Andante,  errante,  aven- 
tureiro, vagabundo.  Amhu- 
lans,  antis:  —  m.  andante; 
um  dos  mo-\âmentos  funda- 
mentaos da  musica,  que 
ofuiivale  ao  gracioso;  appli- 
ca-se  também  á  mesma  com- 
]K>sição ;  V.  g.,  cantan  ó  tocan 
un  andante;  cantam  ou  to- 
cam um  andante.  Modiis 
tempcratiis  etjucundns.  Bien 
ó  mal  andante;  feliz  ou  in- 
feliz. 

Andantesco,  ca.  adj.  Andan- 
tesco,  cavalleiroso;  que  per- 
tence á  cavallaria  ou  aos 
cavalleiros  andantes. 

Andantino,  m.  (mus.)  Andan- 
tino; movimento  um  pouco 
mais  \ñvo  que  o  andante; 
applica-se  o  mesmo  nome  á 
nuisica  que  se  deve  executar 
com  este  movimento. 

Andanza.  /.  (ant.)  Andança, 
fortuna,  successo.  Eventus, 
exitus.  Buena  ou  mala  an- 
danza; boa  ou  má  fortuna. 

Andapié.  m.  (art.)  V.  Traba. 

Andar,  n.  Andar;  mover-se 
dando  passos  jjara  diante. 
Amlvlare:  —  mover-se  de 
um  logar  para  o  outro,  como 
navio,  planetas,  etc.  Moveri, 
velii: — andar,  percorrer,  cor- 
rer : — (fig-)  andar ;  junto  com 
alguns  adverbios  e  adjecti- 
vos equivale  a  proceder, 
obrar,  segundo  denotam  os 


AND 


143 


mesmos  adverbios  ou  adje- 
ctivos. Se  prahere,  osfende- 
re  sapientem  insipientemve : 

—  n.  andar,  mover-se,  fal- 
lando de  machinas.  Moveri: 

—  andar,  estar.  Esse,  vel  se 
Jiabere: — andar;  toma-se  al- 
gumas vezes  por  pretender 
alguma  cousa;  e  assim  di- 
zem :  —  en  x>l'iitos  ó  jjreten- 
siones;  andar  com  deman- 
das ou  pretensões.  Li  aliquo 
negotio  versar  i : — andar;  fal- 
lando do  tempo  significa 
jíassar  ou  correr.  Pra'terire, 
transcurrere :  —  andar ;  jun- 
to a  gerundios  denota  a  ac- 
ção i5Tolongada  por  elles  ex- 
pressa; covaoanda  estudian- 
do, cazando,  etc.,  anda  es- 
tudando, caçando,  etc.  Ali- 
quid  agere:  —  andar;  com  a 
partícula  a  e  alguns  nomes 
como :  —  a  imfiadas,  à  cu- 
chilladas; andar  ás  punha- 
das, ás  facadas,  significa  re- 
nhir ou  pelejar  com  facas 
ou  ao  murro.  Pugnis,  gla- 
diis  oi^petere: — andar;  jun- 
to ás  partículas  con  ou  sin 
e  alguns  nomes  equivale  a 
ter  ou  padecer  o  que  o  no- 
me significa;  como: — con 
cuidado :  —  sin  recelo,  con 
atención;  andar  com  cuida- 
do, sem  receio,  com  atten- 
ção,  etc.  Affectu  aliquo  ant 
cura  teneri:  —  (fam.)Y.  Ir. 

—  andar;  interj.  com  que 
approvâmos  alguma  acção, 
equivale  ao  mesmo  que  ade- 
lante, está  bien;  adiante  ou 
está  bem.  Bellh,  prohh  enge, 
agedum : — m.  (ant.)Y.  Suelo, 
Pavimiento :  —  alguna  cosa 
miiy  tirada  (fr.);  não  se 
achar  algimia  cousa;  haver 
carestia  d'ella.  Param  in- 
ventu,  cariarem  esse  rem: — 
á.  mia  sobre  tuya;  andar 
qual  debaixo  qual  de  cima; 
andar  á  jiancada:  —  á  mas 
andar;  mod.  adv.  andar  a 
toda  a  pressa.  Celeriter,  ve- 
locissime.  Anda;  anda;  usa- 
se como  interjeição  de  enfa- 
do, para  com  alguma  pes- 
soa, expressando  ao  mesmo 
tempo  gosto  de  que  lho  suc- 
ceda  alguma  cousa  má  como 
por  despique;  e  diz-se  o  mes- 
mo quando  se  castiga  al- 
guém. Abi,  abi  in  malam 
crucem: — ci  pasear  ou  ápa- 


144 


AND 


seo  (fig.  e  fam.);  vá  pas- 
sear; com  que  se  manifesta 
o  desagrado  ou  desapproya- 
çâo  do  que  outro  propõe,  diz 
ou  faz.  Abi  liinc,  ahí  modo: 
-^á  derechas,  ou  aiular  de- 
recho (fr.);  andar  direito; 
obrar  com  rectidão.  Rede, 
jjrobh,  honeste  se  gerere:  — 
cí  la  que  salta;  ser  va- 
dio, não  trabalhar.  Turpi 
otio  et  sequitia  se  tradare: 
— aproveitar-se  de  qualquer 
occasião  que  se  lhe  apresen- 
ta para  seus  fins.  NU  non 
tentare,  dum  sibi  considat: 
— á  las  bonicas  (fig-);  não 
se  empenhar  nem  esforçar 
por  algiuna  cousa,  e  to- 
ma-la sem  trabalho  e  com- 
modamente.  Leniter,  parce, 
leviter  rem  tractare:  —  de 
acá  jpara  allá,  ou  de  acá 
para  acullá  (fam.);  andar 
d' aqui  para  ali,  andar  vaga- 
bundo, não  se  fixar  em  par- 
te alguma.  Nidlibi  sedem 
figere,  vagari,  non  pro]_)rias 
hahere  sedes:  —  en  dares  y 
tomares  (fam.);  armar  dis- 
putas por  cousas  frívolas 
e  de  pouca  importancia.  Dis- 
ceptare,  contenderé.  Anda 
noramala;  em  má  hora  vás; 
expressão  de  enfado  e  des- 
peito. Abi  in  malam  crucem : 

—  ou  ir  tras  alguna  cosa; 
andar  atrás  de  alguma  cou- 
sa ;  solicitar,  pretender  com. 
efficacia  e  instancia  .alguma 
cousa.  Solicitare,  qiia',rere : 

—  ou  ir  tras  alguno;  irou 
andar  atrás  ou  no  alcaíice 
de  alguém.  Alterius  vesti- 
gia  p)ersequi :  —  atrás  de 
alguém ;  procurar  alguém 
com  diligencia  ¡sara  o  pren- 
der ou  para  outro  fim.  Inse- 
qui,persequi: — porimacosa; 
procurar  uma  cousa,  fazer 
diligencia  para  a  conseguir. 
Ambire.  Anden  y  ténganse; 
ora  sim  ora  não,  expr.  com 
que  se  moteja  ao  que  manda 
ao  mesmo  tempo  cousas  con- 
trarias. Opposita  juhes  «ec 
sinml  facienda.  Ande  yo  ca- 
liente, y  ríase  la  gente  (rif.)  ; 
ande  eu  cj^uente  e  ria-se  a 
gente;  andar  a  seu  gost<j,  á 
sua  vontade  sem  se  llie  im- 
portar parecer  bem.  Dum 
caleam,  rideant.  Están-  a 
un  andar  (fam.);  estar  no 


AND 

mesmo  andar.  Esse  in  eadem 
serie,  vel  ordine.  Quien  mal 
anda  mal  acaba  (rif.);  quem 
mal  anda  mal  acaba;  quem 
vive  desordenadamente,  qua- 
si  sempre  tem  um  fim  desas- 
troso. Sicid  vita,  finis  ita. 
Quien  no  pueda  andar  qjie 
corra  (rif);  diz-sc  quando 
se  manda  o  que  é  diíiicil  a  o 
que  não  pode  fazer  o  fácil. 
Claudum  saltare.  Todo  se 
andará  (fam.);  tudo  se  fa- 
rá, nada  ficará  por  ver  oa 
fazer,  nada  se  esquecerá. 
Omnia  fient,  siiigida  per- 
currentur.  Dime  coii  quien 
andas  y  te  diré  quien  eres; 
diz-me  com  quem  andas,  dir- 
te-hei  as  manhas  que  teiis : 
-r-de  seca  en  meca  ou  de  zoca 
en  colodra;  andar  de  seca 
em  meca,  andar  errante:  — 
de  Herodes  á  Pila! o;  audar 
de  Herodes  para  Pilatos,  an- 
dar de  mal  a  peiur :  —  el 
diabo  en  cantiUana,  on'el 
diabo  suelto;  andar  o  diabo 
solto ;  diz-se  de  uma  cidade, 
communidade,  etc.  em  que 
tudo  anda  em  desordem :  — 
falto  de  inedias;  andar  «falto 
de  meios:  —  hombro  á  hom- 
bro; andar  hombro  com 
hombro,  par  a  par :  —  la 
barba  sobre  el  hombro;  olhar 
de  revés :  —  la  opinión  en 
balanzas;  andar  em  balan- 
ços, não  ter  credito  firme. 
Anda  con  Dios;  vae  com 
Deus;  adeus  do  superior  pa- 
ra o  inferior.  Andar  de  mala 
con  alguno;  estar  mal  com 
alguma  pessoa;  andar,  es- 
tar inditferente,  etc.  (ant.) 
Andar  claro ;  diz-se  em  equi- 
tação quando  o  cavallo  se- 
para bem  os  membros  na  an- 
dadura. Andar  sobre  la  ma- 
no; passai-  de  mão;  passar 
um  cavallo  de  lado  de  modo 
qiie  recorra  duas  linhas  pa- 
rallela»  formadas  pelo  mo- 
vimento das  m-âos  e  ancas. 
Andar  terreno  á  topino;  an- 
dar arrastando;  diz-so  do 
cavallo  que  levanta  idguco 
as  mãos, 
AxDARAC.  7??.  (chim.  ant.j  Aii- 
darach;  palavra  empregada 
pelos  alchimistas  como  sy- 
nonymo  de  oiro  pimei^ía  ro- 
xo, sulphiu'eto  de  arsénico 
ou  rosalgar. 


AND 

Andaraje,  m.  (mcch.)  Eoda  da 
agua;  roda  da  nora  sobre  a 
qual  passarn  os  calabres  aos 
quaes  estão  presos  os  alca- 
truzes. Mota,  voríex  antlia:. 

Andarás,  m.  (zocl.)  Andarás; 
quadrúpede  da  iiha  de  Cuba, 
parecido  com  o  jiorco,  do  ta- 
manho de  um  coelho,  e  de 
cor  entre  roxo  e  pardo;  tem 
a  cabeça  coberta  de  pello 
branco  e  curto,  é  carnívoro, 
e  da  sua  pelle  fazem  os  cam- 
ponezes  bolsas  para  tabaco. 

Andaraya.  /.  (ant.)  Tabolas; 
jogo  que  se  executava  so- 
bre um  taboleiro,  similhante 
ao  das  damas. 

Andaribel.  m.  (mar.)  Cabos  de 
vaivém;  cabos  tendidos  que 
se  põem  por  dentro  do  navio, 
quando  está  temporal,  para 
segurança  da  gente  que  se 
emprega  na  manobra. 

Andariego,  ga.  adj.  And  arejo, 
vaga.bundo;  que  anda  ele 
uma  parte  para  outra  sem 
parar  em  nenhuma.  Vagas, 
inconstans :  —  audarejo ;  o 
que  anda  muito  e  com  velo- 
cidade. Cursor  velocissimus. 

Andarilla.  /.  Cadeirinha  le- 
vada por  homens  a  modo 
de  liteira.  Lectica,  «.'. 

Andarín,  m.  Andarim,  andari- 
lho ;  que  anda  muito  ou  com 
grande  ligeireza.  Velox,  cc- 
ler: — pl.  massa  de  aleti'ia 
reduzida  a  pequenos  grãos 
como  os  anises. 

Anda-río.  m.  (zool.)  V.  Aguza- 
nieve. 

Andario.  m.  Arveloa;  ave.  il/o- 
tacilla,  ce. 

Andas./.  J3?.  Andas;  especie  de 
andor  ou  leito  sobre  duas  va- 
ras compridas  que  se  leva 
aos  hombros  para  conduzir 
alguma  pessoa  ou  cousa. 
Tensce,  arum:  —  andas;  va- 
raes  tirados  por  bestas  sobre 
que  se  põe  a  tumba  ou  cai- 
xão em  que  se  leva  alguém 
a  enterrar.  Feretrum,  san- 
dapila. 

Andatis.  m.  Andatis;  especie 
de  panno  ou  tela  da  Lulia. 

Andel,  m.  V.  Anden,  na  se- 
gunda accepçào. 

Anden,  m.  Bufete;  mesa  pe- 
quena,, sobre  que  se  coilocam 
diversos  objectos.  Tabula pa- 
rieti  affixa  retinendis  vasi- 
hus:  —  piso:  nas  noras,  o  es- 


AND 

paço  em  que  giram  os  cavai- 
los  ou  bois  que  as  fazem 
mover.  lapistrinis  etantilis, 
jumentorum,  quivorticem  ro- 
tant ,  avi  hidacrum :  —  ánda- 
me; corredor  ou  sitio  desti- 
nado para  andftr  ou  passear; 
passeio  que  ístá  aos  lados 
das  rua  s :  —  (ant.)  atalho , 
senda  ou  caminho  estreito. 
Andero,  m.  O  mariola  ou  moço 
das  andas: — varal  do  coche, 
carro,  etc.  :^ — V.  Demanda- 
dero. 
A^^)EKso^"IA.  /.  (hot.)  Anderso- 
nia;  .genero  de  plantas  da 
familia  dos  epacrideas,  in- 
dígena da  Nova  Hollanda, 
que  conta  mui  poucas  espe- 
cies. Recebeu  este  nome  em 
honra  de  Guilherme  Auder- 
son,  companheiro  do  capitão 
Cook. 
AxDES.  m.  X).  (ant.)  Y.  Andas, 

Angarillas. 
AííDiANO.  adj.  (ant.)  V.  Adiano. 
Andiak.  adv.  (germ.)  V.  Así. 
AxDicoi-A.  adj.  (h.  na.t.)  Andíco- 
la; habitante  dos  Andes. 
Andido,  da.  adj.  (ant.)  Enfra- 
quecido, extenuado,    consu- 
mido. Debüitatus,  a,  um. 
ANDiLLmo.  m.  (ant.)  Diluvio, 

ininindação. 
Andilla./.  (ant.)  Andilha ;  sella 
em  que  as  senhoras  montam 
a  cavallo. 
Andixo.  adj.  V.  Andícola. 
Andira.  /.  (bot.)  Andira;  ge- 
nero de  plantas  legumino- 
sas,  indígenas  da  America 
e  do  Senegal ;  conhecem-se 
seis  especies,  cinco  do  pri- 
meiro ponto  e  uma  do  segun- 
do, todas  notáveis  pela  bel- 
leza de  suas  floi-es,   assim 
como  pelo  amargo  da   sua 
casca  e  fructo;  na  America 
attribuem-liic    propriedades 
anthelminthicas,  mas  devem 
usar-se  com  muita  circum- 
specçào,  porque  em  grande 
dose    podem    occasionar    a 
morte. 
ANDinA-GUAcu.  /.  (zool.)  Andi- 
ra-guacu;  nume  de  uma  es- 
pecie de  morcego  do  Brazil. 
V.  Filóstomo. 
Ándito,  m.  Audito ;  passeio  ou 
corredor  arrumado  a  um  edi- 
ficio e  que  o  rodeia.  Pérgu- 
la, ce. 
Andoba.  2^'i'on.  (germ.)  V.  Ella. 
Andola.  inter j.  Arreia;  voz  que 


AND 

não  tem  significação  deter- 
minada e  que  se  approxima 
alguma  cousa  das  interjei- 
ções oh  lá!  vamos!  Empre- 
ga-se  quasi  exclusivamente 
nos  estribilhos  dos  cantares 
jocosos. 
Audolata.  pron.  (germ.)  V.  Él. 
Andolina   ou  Andokina.  /.  V. 

Golondrina. 
Ajídoka.  (ant.)  Andadora;  que 
anda  de  uma  parte  para  ou- 
tra com  mensagens.  Ambu- 
lactrix,  icis. 
Andorga./,  (fam.)  Y.  Barriga. 
Andorra.  /.  (ant.)  V.  Andor- 
rera. 
Andorrano,  na.  aclj.  Pertencen- 
te a  Andorra  ou  ^  seus  ha- 
bitantes :  —  natui-al  de  An- 
dorra. 
Andorrear,  n.  Vaguear ;  andar 
errante,  vagabundo.  Vagari, 
errare. 
Andorrero,  ra.  adj.  Vagabun- 
do, vadio,  caminheiro;  diz-se 
mais  commummente  das  mu- 
lheres. Vagabundus,  errahun- 
dus. 
Andorrilla.  /.   dim.    de   An- 
dorra. 
Andosco,  ca.  aãj.  De  dois  an- 
uos; fallando   de   uma  rez 
nova.  Bimus,  bimulus. 
Andota.  pron.  (germ.)  V.  Esa. 
Andracne.  /.  (bot.)  V.  Verdo- 
laga. 
Andrado,  da.  s.  (ant.)  V.  An- 
dado OH  Entenado. 
Andraida.  /.  (bot.)  Andraida; 
planta  que,  segundo  alguns 
auctores,  se  emprega  na  ilha 
de  Stalimena  contra  as  dores 
do  estomago  e  peito. 
Andrajero,  ka.  s.  (ant.)  V.  Tra- 

jitro. 
Andrajo,  m.  Andi-ajo,  fari'apo ; 
fato  roto,  esfarrapado.  Cen- 
tnnculus,    panoiisus.  —  (Jig. 
fam.)  \il,  esfarrapado;  diz-se 
por  desprezo  de  algumas  pes- 
soas ou  cousas.  Vilis  despi- 
catissimus. 
Andrajosamente,  adv.  m.  An- 
drajosamente; em  andrajos 
Sordide,    dilaccraiis    vesti- 
bus. 
Andrajosidad.    /.    Esfarrajia- 
mento;  estado  de  uma  pes- 
soa miserável. 
Ajcdrajoso,  sa.  adj.  Andi-ajoso, 
esfai-rapado,  trapento;  cheio 
de  andrajos.  Pannostis,  dila- 
niatis  vestibus. 


AND 


145 


Andsalogopelia.  /.  (ant.)  An- 
dralogopelia;  monstruosida- 
de do  homem  que  tem  mem- 
bros similhantes  aos  de  um 
quadrúpede. 

Andiiasato:.iía.  /.  Y.  Androto- 
mía. 

AnDRANOGOJiENiA.  /.  Andralo- 
gopelia. 

Andrapodita.  /.  (min.)  An- 
di-apodite;  pedra  comprida 
e  cinzenta  que  tem  a.figui-a 
de  um  pé  humano. 

AjtdrapodocÁpel.  m.  (ant.)  An- 
drapodocapel ;  commercio  de 
prostituição. 

Ant)rapodocapelo.  m.  (hist.) 
Mercador  de  eunuchos  e  de 
escravos,  entre  os  gregos. 

Andrartkocace,  Andrartroca- 
ciA,  ou  Andrartrocafia.  /. 
(med.)  Andrartrocaijhia;  ca- 
rie das  articulações  do  corpo 
humano. 

Andraspe.  m.  (hot.)  Andras- 
pe  (homem  e  escudo);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
primuláceas,  synonymo  do 
genero  androsace. 

Andrea.  /.  (bot.)  Andrea;  ge- 
nero de  plantas  ^ñvazes,  da 
familia  dos  musgos,  classifi- 
cado ^ntre  estes  e  as  hepá- 
ticas; conhecem-se  cinco  es- 
pecies, uma  d'ellas  do  cabo 
da  Boa  Esperança,  e  as  res- 
tantes da  Europa. 

Andreáceo,  cea.  adj.  (bot.)  An- 
dreaceo;  parecido  com  a  an- 
drea: — /.  pl.  andreaceas; 
familia  de  plantas,  cujo  typo 
é  o  genero  andreas. 

Andreasbergolito.  m.  (min.) 
V.  Harmótomo. 

Andrena.  /.  (zool.)  Andi-ena; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  hjmeuoptcros,  familia 
dos  melliferos;  contém  um 
grande  numero  de  especies, 
a  maior  parte  originarias  da 
Eui-opa. 
Andreneto  ,  Andrenido  ,  An- 
DRENiTO,  Andrenoideo,  A.  adj. 
(zool.)  Andrenoideo;  j)areci- 
do  com  a  andrena: — -/.  p>l- 
tribu  de  insectos  hymeno- 
23teros  melliferos,  cujo  typo 
é  o  genero  andi-ena. 
Andreoídeo,  dea.  adj.  (bot.)  V. 

A.ndreá.ceo. 
Antjreolita.  /.  (min.)  Andreoli- 
te;  mineral  esbranquiçado, 
cujos  crystaes  estão  divididos 
nas  juntas. 


146 


AND 


Andreolito,  ta.  adj.  Çjol.)  V. 
Harmófomo. 

Andreosquia./.  (hot.)  Anclreos- 
chia-,  genoio  de  2ilantas  cru- 
ciferas. 

Andreüsia./.  (boi.)  V.  Cent  mí- 
rela:— V.  Siufisia. 

Andeiala.  /.  (hot.)  Andriala; 
genero  cíe  plantas  semiflos- 
culosas  ou  chicoraceas,  da 
familia  das  compósitas,  indí- 
genas da  Europa  meridio- 
nal. 

Andkialóideo,  dea.  arl).  (l)ot.) 
Andrialoideo;  ¡carecido  com 
a  andriala: — f-pl-  andria- 
loideas  secção  do  genero 
conisa,  estabelecida  por  De 
Candolle  que  compreliende 
só  unía  especie  de  plantas 
A'ivazes,  de  folhas  cobertas 
de  felpa  branca,  e  origina- 
rias das  montanhas  da  India. 

Andriana.  /.  (ant.)  Andriana; 
especie  de  bata  ou  roupão 
que  usavam  antigamente  as 
mulheres,  era  mui  larga  e 
nao  ajustaA-a  ao  talhe.  Óy- 
elas mnUcnòus  olim  nsitata. 

Andeienxia.  /.  (bot.)  Andrien- 
xia;  genero  de  plantas  com- 
pósitas, senocionideas  que 
contém  uma  só  especie  de 
hervas  A'ivazes,  originarias 
do  México,  de  folhas  oppos- 
tas  e  flores  amarellas. 

Andrina./.  (Jjot.)  V.  Endrino; 
arvore  e  fructo. 

Andrinilla.  /.  dim.  de  Andri- 
na. 

Andrino,  m.  (bot.)  Arvore.  V. 
Endrino. 

Andriopétalo.  m.(bot.)  Andreo- 
petalo;  genero  de  plantas 
prbteaceas  do  Brazil. 

Andeocefaeóide.  f.  (min.)  An- 
drocephaloide;  certa  espe- 
cie de  pedra,  que  tem  a  figu- 
ra de  vnna  cabeça  humana. 

Andróceo.  /.  (bot.)  Androceo; 
nome  proposto  por  Alarios  bo- 
tánicos para  designar  o  con- 
¿uncto  de  estames,  assim 
como  se  applica  o  de  corolla 
ao  conjuncto  de  jietalas,  e  o 
de  cálice  ao  conjuncto  de 
sépalas. 

Androceea.  /.  (hot.)  Androce- 
ra;  genero  de  solaneas. 

Androcimbio.  m.  (bot.)  Andro- 
cimbio;  genero  de  ^llantas 
da  familia  das  melantaceas, 
originarias  do  Cabo  da  Boa 
Esperança,que  têem  as  raizes 


AND 

bolbosas,  folhas  ovaes  e  lan- 
cioladas,  e  as  flores  dispostas 
á  maneira  de  espigas  occul- 
tas  entre  bracteas  folliaceas. 

Andróctono.  m.  (zool.)  Andro- 
ctono;  genero  de  arachnidos 
pulmonares  da  familia  dos 
escorpiões,  cujo  typo  é  o  an- 
dróctono funesto,  escorpião 
de  doze  olhos,  cinco  de  cada 
lado  e  dois  maiores  na  parte 
medio-anterior  do  cephalo- 
thorax. 

Androdamas.  m.  (min.)  An- 
drodamas;  pedra  mármore, 
considerada  pelos  antigos 
como  eíRcacissima  jjara  apa- 
ziguar a  colera. 

Androdinamo,  ma.  adj.  (bot.) 
Androdynamo ;  desenvolvi- 
do, espigado;  api^lica-se  ás 
plantas  que  já  adquiriram  o 
seu  natural  desenAx»!  vimento. 

ANDRO-ESFiNjE./.Androesphyn- 
ge;  nome  da  esphinge  egy- 
pcia,  cujo  typo  primitiA'o 
carecia  de  peitos  e  era  simi- 
Ihante  ao  homem. 

Andrófilax.  m.  (bot.)  Andro- 
philax  (protector  doliomcm) ; 
synonymo  do  genero  coculo. 

Androfobia.  /.  (med.)  Andro- 
phobia ;  especie  de  mania  que 
consiste  ein  ter  odio  ou  abor- 
rex;imento. 

Androfobo,  ba.  adj.  (med.)  An- 
drophobo-,  o  que  pa,dece  an- 
drophobia. 

Andróforo.  m.  (bot.)  Andro- 
phoro  (porta  estames);  sy- 
nonymo de  filamento  estami- 
nai. V.  Estambre. 

Androgenésico,  CA.adj.  (phil.) 
Androgenesico;  que  diz  res- 
peito á  audrogenesia. 

Androginia.  /.  (hot.)  Androgy- 
nia;  reunião  de  dois  orgàos 
sexuaes. 

Andrógini-masculifloro,  ka. 
adj.  (bot.)  Androgyni-mascu- 
lifloro;  diz-se  das  plantas 
que  têem  flores  masculinas 
e  hermajjhroditas. 

Androginismo.  ni.  (anat.)  An- 
drogynismo ,  hermaphrodi- 
tismo ;  cístado  de  um  ser  que 
reúne  dois  sexos. 

Andrógino,  na.  adj.  (bot.)  An- 
drogyno,  hermaphrodita ; 
diz-se  de  uma  planta  que 
reúne  flores  masculinas  e 
femininas:  —  animaes  que 
possuindo  os  dois  sexos  nao 
podem  reproduzir-se   senã,o 


AND 

cupulando-se  dois  a  dois,  co- 
mo os  caracoes,  lesmas,  etc. 
Androginns,  a,  um. 

Androglosio,  sia.  adj.  (zool.) 
Androglosio  (lingua  huma- 
na); diz-se  das  aA'cs  que 
aprendem  facilmente  a  fal- 
lar. 

Andragrafa.  /.  (bot.)  Andro- 
grapha  (estames  em  forma 
de  pincel);  genero  de  acan- 
thaceas,  plantas  herbáceas 
da  Asia  tropical,  que  se  cul- 
tÍA^am  em  algumas  estufas 
da  Eurojia. 

Androide.  7??.  (mecJi.)  Androi- 
do;  autómato  de  figura  hu- 
mana, que  por  meio  de  mo- 
las habilmente  combinadas, 
executa  Alarios  moA'imentos 
que  imitam  algumas  fuuc- 
çoes  da  A'ida. 

Androjenesia./.  (phil.)  Audro- 
genesia (geração  do  homem); 
estudo  ou  sciencia  do  desen- 
volvimento phy  sico-moral  da 
humanidade. 

Androjenia.  /.  (med.)  Andro- 
genia;  jjalavra  empregada 
por  Hippocrates  para  signifi- 
car a  successao  de  varão  em 
Abarão  ou  geração  masculina. 

Andró  JENO,  na.  ad/.Androgeno ; 
palavra  derivada  do  grego, 
que  significa  gerador  de  ho- 
mens. 

Androjinaria.  adj.  (bot.)  An- 
ãYogeimYÍíi(Jierma2)hrodita); 
applica-se  ás  flores  que  se 
fazem  duplas,  pela  trans- 
formação das  duas  classes 
de  órgãos  sexuaes  sem  alte- 
ração dos  tegumentos. 

Androjinia.  /.  (bot.)  V.  Andro- 
ginia. 

Andkojínico,  ca.  adj.  V.  An- 
drógino. 

Androjinífloro,  ra.  adj.  (bot.) 
Androginifloro ;  applica-se 
ao  capitulo  quando  se  com- 
põe unicamente  de  flores  her- 
maphroditas  ou  andróginas. 

Andró jiNio,  lA.  adj.  V.  Andró- 
gino. 

Androjinismo.  m.  V.  Andro- 
ginismo. 

Andró jiNO.  V.  Andrógino:  — 
2)1.  andróginos;  chamavam 
assim  os  astrólogos  aos  pla- 
netas que  rcputaA^am  ou  ca- 
lidos on  húmidos. 

Andromanía.  /.  (med.)  Andro- 
mauia  ou  nymjDhomania;  fu- 
ror uterino. 


AND 

Androji^vquia.  /.  (bot.)  Andro- 
machia;  genero  de  i^lantas 
compósitas. 

Andrómeda./,  (asiroii.)  Andró- 
meda; constellação  repre- 
sentada nos  planispherios  ce- 
lestes por  mna  figura  de  mu- 
lher encadeada  ou  presa. 
Acha-se  situada  ao  norte  do 
Zodiaco,  i^erto  do  polo  árcti- 
co, e  compõe-se  de  um  gru- 
po de  cincoenta  e  nove  es- 
trellas :  —  (hot.)  genero  de 
plantas  ericáceas  da  Ameri- 
ca tropical  e  da  ilha  de 
Bourbon,  que  se  mantôem 
sempre  verdes. 

Anduomídeo,  dea.  aãj.  (hot.) 
Andromedea  ;  parecido  com 
uma  andromeda :  —  adj.  pi. 
andromedeas ;  tribu  de  plan- 
tas ericáceas  que  têeni  por 
ty23o  o  genero  andromeda. 

Andrómina./,  (fam.)  Andrómi- 
na; embuste  ou  enredo  com 
que  se  pretende  enganar. 
Frcms,  fallada.  Usa-sc 
mais  commummeutc  no  plu- 
ral. 

Andron.  m.  Galeria  situada 
entre  dois  pateos.  Andron, 
onis:  —  quarto  para  ho- 
mens entre  os  gi"egos  :  — 
(hist.J  logar  reservado  aos 
homens  nas  igrejas  gregas. 

Andronico.  m.  (phys.)  Andro- 
nico ;  elemento  chimico  da 
atinnosphera. 

ANURONÍTIobs,    DAS.    711.  pi,    Sa- 

las  rescrvackis  jiara  os  fes- 
tins dos  homens,  onde  as  mu- 
lheres não  i^odiam  entrar. 

Andrópado.  to.  (-¿ool)  Andro- 
pado;  subgénero  de  aves  da 
íamilia  das  merulidas,  cujo 
typo  ó  um  melro  de  Africa, 
chamado  melro  importuno,  e 
Ijerteucente  ao  genero  bra- 
xipoi 
-  Andropetalario,  kia.  adj.  (bot.) 
Andropetalario  ;  diz-se  das 
plantas  de  flores  duj^las  ou 
cheias,  cujos  estames  se  con- 
vertem em  pétalas,  como 
pode  observar-se  nas  rosas, 
camelias,  etc. 

Andropógon.  m.  (bot.)  Audro- 
pogon ;  genero  de  gramí- 
neas. 

AndropogÓneas.  /.  pi.  (hot.) 
Andropogoneas  ;  tribu  de 
plantas  gramineas  cujo  typo 
é  o  genero  andropógon. 

Andkopogoneo,  nea.  adj,  (bot.) 


AND 

Audropogoneo ;  similhante 
ao  andropógon. 

Androsace.  m.  (hot.)  Androsa- 
ce;  genero  da  familia  das 
primuláceas,  herva  de  flores 
radicaes  e  dispostas  em  for- 
ma de  umbella :  —  (zool.  ant.) 
nome  dado  pelos  antigos  bo- 
tânicos ao  acetabulario  do 
Mediterrâneo.  J.HfZrosace.s,/5. 

Androsaceo,  cea.  adj.  (hot.)  An- 
drosaceo;  qualiticaçào  que 
se  applica  a  uma  especie  de 
agárico  acetabulado,  que 
cresce  abundantemente  no 
outomno  nas  folhas  e  ramos 
de  varias  arvores  e  esi^ecial- 
mente  no  roble. 

Androsaimon.  m,  (bot,)  V.  An- 
drosemo, 

Andkoscepia.  /.  (bot.)  Andros- 
cepia;  secção  da  tribu  das 
andropogoneas,  na  familia 
das  gramineas,  estabelecida 
Sobre  o  typo  de  mna  planta 
originaria  das  Molucas  c  si- 
milhante á  do  genero  antis- 
tiria. 

Androsema.  adj.  (biot.)  Aiidros- 
sema ;  diz-sc  das  plantas 
que  tèem  o  sueco  vermelho 
como  o  sangue. 

Androsemu.'oliÁceo,  cea.  adj, 
(hot,)  Androssemifoliaceo ; 
diz-se  das  plantas  que  têem 
folhas  jiarecidas  com  as  do 
androssenio. 

Androsemo,  m,  Androssemo.  V. 
Todabuena. 

Anduostema.  /.  (bot.)  Andros- 
tcma  (coroa  de  estames)  ;  ge- 
nero de  jjlantas  da  familia 
das  hemodoraceas,  fundado 
n'uma  só  especie  de  herva 
acaule,  de  flores  grandes  c 
verdosas,  observada  na  Xo- 
va  llollanda  occidental. 

Androtomía.  /.  Andi-otomia; 
anatomia  humana  ou  do  ho- 
mem. 

Androtomo,  ma.  adj.  (hot.)  An- 
drotomo  ;  diz-se  das  plantas 
cujos  estames  estào  divididos 
em  duas  partes  por  uma  es- 
pecie de  articulação.  Cacini 
jirojjoz  que  se  desse  o  nome 
de  Androtomas  á  familia  das 
synanterias. 

Androtrixo.  to.  (hot.)  Andro- 
trixo  (cabello  humano);  di- 
visão dos  abiidgaardeos  que 
veiu  constituir  um  genero 
se¡)arado,  caracterisado  pela 
prolongaçâo  dos  filamentos 


ANE 


147 


estaminaes.  Esta  planta  cres- 
ce nas  comarcas  meridionaes 
do  Br  azi  1. 

Androz.  m.  (ant.)  Certa  pedra 
preciosa. 

Andrugüe.  adi:  (germ.)  V. 
Donde. 

Andrum.  m,  (med.)  V.  Amdrum. 

Anduar.  m.  (ant.)  V.  Aduar. 

Andudiemos.  Primeira  pessoa 
do  ^jj-eí.  ¿Jer/.  do  iud.  irreg, 
e  ant.  de  Andar.  Andámos. 

Andulan.  m.  (p.  Philip.)  Cei- 
ra,  ou  cesto  ¡jara  coar  azei- 
te; sumo  da  canna  doce  ou 
outras  cousas. 

Andularios.  to.  pi.  (fam.)  Ves- 
tidura larga  ou  talar.  Tala- 
ris  vestis:  —  vestido  largo 
c  levado  em  desalinho.  Ves- 
tis lacera  et  paiüiosa. 

Andulencia.  /.  (ant,)  V.  An- 
danza, 

Andullo,  to.  Tabaco  de  rolo; 
folha  de  tabaco  em-olada. 
Tahaci  folia  replicata :  — 
pandeiro.  Crotalum,  i. 

Anihuuiales.  to.  pi.  Logares 
afastados,  escabrosos,  fora 
de  caminho.  Loca  ínvia. 

Anduvo,  Anduviera,  Anduvie- 
se. Teinpíjs  irregulares  do 
verbo  Andar.  Andei,  anda- 
ra, andasse,     flft 

Anea.  /.  (bot.)  Y^Jnea. 

Aneaje.  to.  (ant.)  Marca  que 
se  põe  nas  peças  de  pannos 
parA  indicar  as  varas  que 
contcem.  Signum  quo  nlna- 
rum  niunerus  indicatur. 

Anear,  a.  Medir  ás  varas.  Men- 
sura bélgica  metiri:  —  nas 
montanhas  de  Burgos,  em- 
balar os  meninos  no  berço. 
Cunaspueroruni  placide  mo- 
veré, 

Anebecarpo.  /.  (bot,)  Anebe- 
carpo;  divisão  do  genero  fe- 
lieia  da  familia  das  synan- 
therias  asteroideas. 

Aneblar,  o.  (ant.)  V.  Anublar: 
—  r.  V.  Arroyarse. 

Anebo,  BA.  adj.  Impúbere;  ap- 
plica-sc  á  pessoa  (juc  ainda 
nào  chegou  á  epocha  da  pu- 
berdade. 

Anécdota.  /.  Anécdota;  noti- 
cia, novidade  occorrencia 
ignorada  antes,  eiiisodio  or- 
dinariamente chistoso  rela- 
tivo a  certos  acontecimentos 
históricos  ou  da  vida  ¡criva- 
da de  alguma  pessoa.  Pro- 
priamente  significa   o    que 


148 


ANE 


ainda  se  não  divulgou.  No- 
viLm,  noviter  notum,  scitu  re- 
cens. 

Anecdótico,  ca.  adj.  Anecdó- 
tico •,  que  pertence  á  anécdo- 
ta ou  tem  caracter  de  tal. 

Anecdotista,  adj.  Anecdotista*, 
o  que  faz  collecção  de  anéc- 
dotas. 

Aneciarse,  r.  (ant.)  Fazer-se 
necio;  toinar-se  enfadonho, 
insupportavel,  molesto.  Fas- 
tiãium  creare. 

Anecipieto,  ta.  adj.  (meã.)  In- 
curável; que  nào  se  cura; 
é  palavra  derivada  do  grego. 

Anedie,  a.  (ant.)  V.  Añadir. 

Anedo.  m.  (zool.)  Anedo  (im- 
pudente); genero  de  insectos 
coleópteros,  cujo  typo  ó  o 
anedo  equinocial  de  Cartha- 
gena  da  America. 

Anega.  /.  (ant.)  V.  Fanega. 

Anegación.  /.  Anegacão;  ac- 
ção e  cfíeito  de  anegar.  Sidj- 
m,ersio,  onis. 

Anegadizo,  za.  adj.  Alagadiço ; 
fácil  de  inundar,  de  alagar- 
se ou  inundar-se,  fallando 
de  um  terreno  qualquer. 
Submei-sioni  ohnoxius.  Pa- 
ludosus,  a,  um. 

Anegamiento.  /.  (ant.)  V.  ^?ie- 
gacion.  fjÊ 

Anegar,  a.  Anegar;  mergu- 
lhar em  agua  ou  em  outro 
corpo  liquido.  Usa-se  mais 
commummente  como  reci- 
proco. Submergere,  submer- 
gi: —  (fiff-)  banhar,  hmne- 
decer  :  —  r.  (naut.)  cobrir- 
se  um  objecto  com  o  hori- 
sonte  do  mar  que  se  inter- 
põe :  —  desapparecer,  os  ob- 
jectos da  vista  do  que  veiu 
navegando :  —  perder-se  ou 
naufragar,  submergir-se. 

Anegociado,  da.  ad/j.  (ant.)  Ne- 
gocioso; cheio  de  negocios, 
occupadissimo,  sem  tempo 
para  descansar. 

Anegea.  /.  (ant.)  V.  Anagro. 

Aneilema.  /.  (bot.)  Aneilema; 
secção  do  genero  cornelina. 

Aneilesis. /.  (meã.)  Ancilesis; 
translação  ou  movimento 
dos  gazes  intestinaes,  até  á 
parte  superior  do  tubo  di- 
gestivo. 

Aneimia.  /.  (bot.)  Aneimia ;  ge- 
nero de  fotos  osmundaceos 
da  America  meridional. 

Anejar,  a.  Annexar;  unir  ou 
aggregar  uma  cousa  menor 


ANE 

a  outra  maior,  como  depen- 
dencia ou  derivação  d'esta. 

Anejem.  m.  (bot.  ant.)  Oregam, 
de  Creta  ou  Dictaino. 

Anejo,  m.  Igreja  i^arochial  de 
um  logar  commummente  pe- 
queno que  está  annexa  á  de 
outro  povo,  onde  reside  o 
Ijarocho,  ou  aquella  que  no 
mesmo  povo  está  sujeita  a  ou- 
tra principal.  Ecclesice  paro- 
chiali,  in  qua  paroclms  com- 
moratur,  parascia  annexa. 

Anejo,  ja.  adj.  V.  Anexo. 

Anelasto.  m.  (zool.)  Anelasto; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  externoxos 
oriundos  da  America  do 
Norte. 

Aneldo,  m.  (ant.)  V.  Eneldo. 

Aneleteico.  adj.  (pliys.  ant.) 
Aneletrico;  qualificação  da- 
da n'outro  tempo  aos  corpos 
que  se  acreditavam  incapa- 
zes de  electrisar-se  pelo  at- 
tricto. 

Anelidaeio,  eia.  adj.  (zool.)  An- 
nelidario;  parecido  com  o 
annelido : — m.  pi.  csiDecie  de 
vermes  annelidos,  apodos 
que  occupam  um  ponto  in- 
termedio entre  os  articula- 
dos e  os  radiados. 

Anelido.  m.  (zool.)  Annelido; 
classe  do  vermes  de  san- 
gue vermelho,  cujo  corpo 
está  dividido  em  muitos  se- 
gmentos ou  pequenos  anneis. 

Anelitro.  adj.  V.  Anelopítero. 

Aneliteopteeo.  ítdj.  V.  Anelo- 
ptero. 

Anelopteeo,  BA.  adj.  (zool.) 
Aneloptcro;  nome  dado  aos 
insectos  de  quatro  azas  cuias 
duas  superiores  não  têein 
élitros. 

Anello.  adj.  (ant.)  V.  Anillo : 
— (fig.  ant.)  o  que  serve  para 
sujeitar  ou  pôr  freio. 

Anemarrena.  /.  (bot.)  Anemar- 
rena  (estames  agitados  pelo 
vento);  genero  de  plantas  da 
familia  dos  liliáceos  anthe- 
riceos,  cuja  única  especie  se 
acha  nas  altas  montanhas 
ao  norte  da  China. 

Anemasia.  /.  (meã.)  V.  Anemia. 

Anémero,  m.  (zool.)  Anémero 
(de  aspecto  duro);  genero  de 
insectos  coleópteros  cujo  ty- 
]3o  é  o  gorgulho  corado  do 
Senegal. 

Anemia.  /.  Anemia;  diminui- 
ção muito  grande  de  sangue, 


ANE 

acom]janhada  ás  vezes  da 
alteração  dos  principios  que 
o  compõem,  e  resultante  em 
algumas  ciroumstancias  de 
um  vicio  constitucional. 

Anémico,  ca.  aâ.j.  (meã.)  Ané- 
mico; que  tem  relação  com 
a  anemia. 

Anemo,  ma.  adj.  (med.)  Ane- 
mo;  que  carece  de  sangue. 

Anemobata.  m.  (ant.)  Anemo- 
bata;  saltibanco,  que  vol- 
teava no  ar  sobre  cordas 
ou  com  ajuda  de  machinas. 

Anemocordio,  ni.  (mus.)  V.  Ar- 
pa  eolia. 

Anemodromo.  m.  Auemodromo; 
ave  fabulosa  que  corría  co- 
mo o  vento,  da  qual  fazem 
menção  varios  auctores. 

Anbmografia.  /.  (phys.)  Ane- 
mographia;"  parte  de  phy- 
sica  que  trata  da  descripçâo 
dos  ventos. 

Anemografico,  ca.  adj.  (pliys.) 
Anemograpliico ;  concernen- 
te  á  anemographia. 

Anemografo,  a.  adj.  (pliys.) 
Anemographo;  que  se  oc- 
cupa  do  estudo  da  anemo- 
graphia, ou  é  versado  n'ella. 

Anemometria.  /.  (phys.)  Ane- 
mometria ;  arte  que  trata  da 
medida  de  velocidade  ou 
força  do  vento. 

Anemómetro,  m.  (pliys.)  Ane- 
mómetro ;  instrumento  que 
serve  para  medir  a  veloci- 
dade e  a  força  do  vento,  ou 
para  conhecer  a  sua  direc- 
ção. Anemometrum,  i. 

Anemometroorafo.  m.  (phys.) 
Anemomctrographo ;  instru- 
mento que  consiste  n'um 
anemómetro  adaptado  a  um 
pendulu,  o  qual  faz  mover 
um  lapis  que  marca  no  pa- 
pel as  variações  successivas 
do  vento  e  sua  duração:  — 
adj.  o  que  escreve  sobre  ane- 
mometria ou  é  entendido 
n'ella. 

Anémona  ou  Anemone.  /.  Ane- 
mona; genero  de  plantas  que 
»tem  na  raiz  um  bolbo  ou 
cebola,  poucas  folhas  nas 
hastes,  as  flores  de  seis  pé- 
talas grandes  e  vistosas;  é 
o  genero  mais  brilhante  das 
rainunculaceas.  Cultivam-se 
por  adorno  nos  jardins  dif- 
ferentos  espécies  ou  castas, 
que  geralmente  se  distin- 
guem pela  côr  de  suas  flo- 


ANE 

res.  Anemone  hortensis:  — 
a  flor  d'esta  plaut.i. 

Anemóneo,  nea.  adj.  (bot.)  xine- 
moneo ;  ¡íarecido  á  anemone : 
— /.  2)1.  tribu  ou  sub-tribu 
das  rainunculaceas,  cujo  ty- 
po  é  a  anemone. 

Anemonico,  ca.  adj.  (chim.)  Ane- 
monico;  nome  do  acido  que 
se  extrahe  da  anemone. 

Anemokidio,  A^•EM0NIDIO^.^  m. 
(bot.)  Anemonidio;  sub -ge- 
nero ou  secção  das  anemo- 
nes. 

Anemonifoliado,  da.  adj.  (bot.) 
Anemonifoliado ;  nome  das 
plantas  cujas  folhas  se  pa- 
recem com  as  da  anemone. 

Anemonilla.  /.  (bot.)  Auemo- 
nilha;  genero  de  plantas  rai- 
lumculaceas,  parecido  com  o 
anemone  e  o  jí'gamon,  ain- 
daque  se  distinga  d'aquella 
pela  forma  de  seu  ¡jericar- 
po,  c  d'estc  por  seu  cálice 
de  nove  sépalas. 

Anemonina.  /.  (chim.)  Aneino- 
nina;  substancia  acre,  oleo- 
sa, solúvel  inteiramente  no 
ether  e  pouco  na  agua,  que 
se  obtem  pela  distillaçào  das 
folhas  frescas  da  anemone 
n'uma  quantidade  de  agua 
dupla  do  peso  d'cstas.  Tem- 
se  preconisado  como  reme- 
dio contra  a  gota  serena  ou 
amaurose  e  o  herpes. 

Anemonoideo,  dea.  Anemonoi- 
DEs.  adj.  (bot.)  V.  Anemoneo. 

Anemoscopio.  m.  (i)hys.)\  .Ane- 
mómetro. 

Anemotropo.  (ant.)  Anemotro- 
210;  motor  por  nieio  do  vento, 
adaptado  a  uma  machina 
que  serve  para  fazer  choco- 
late. 

Anencefalia.  /.  (meã.)  Aneu- 
cephalia-,  falta  de  enceplialo. 

Anknckfalo,  Anencefalico,  ca, 
adj.  (h.  nat.)  Anencephali- 
co;  eme  carece  de  eucepha- 
lo.Distinguc-se  do  aceiihalo, 
ein  que  este  significa  sem 
cabeça,  e  aquelle  suppòc 
a  ausencia  ou  privação  de 
massa  encephalica: — i)l.  fa- 
milia de  monstros  imitarios 
que  carecem  de  encephalica 
e  de  toda  a  parte  da  mcdul- 
la  espinhal. 

Anenquelo.  m.  (zool.)  Anen- 
quelo;  genero  de  i)eixes  fos- 
seis escomberoideos,  pareci- 
dos com  a  enguia. 
20 


ANE 

Anenteremia. /.  (med.)  Anen- 
teremia;  falta  de  sangue  nos 
intestino?. 

Anenterencia.  /.  (med.)  Y. 
Anenteremia. 

Anenterio,  a.  adj.  (med.)  Anen- 
terio  ^  applica-se  aos  infuso- 
rios que  não  têem  tubo  in- 
testinal :  —  adj.  m.  pl.  fa- 
milia de  infusorios  poligas- 
tricos  que  carecem  de  intes- 
tinos c  de  anus. 

Anenterotrofia.  /.  (med.) 
Anenterotrophia  5  diminui- 
ção de  A'olunie  nos  intestinos. 

Aneota.  /.  (p.  Gran.)  Planta. 
V.  Toronjil. 

Akepigrafo.  adj.  (mimis.)  Ane- 
pigrapho;  diz-se  do  que  não 
ícín  epigraphe  ou  iuscripção, 
Ancpifjraphiis,  a,  um.  Ajj- 
plica-se  especialmente  ás 
medalhas  antigas  que  se 
encontram  n'este  caso. 

AxEPiTiMiA./.  (med.)  Anepitni- 
mía;  perdj^dos  desejos  eap- 
petitps,  como  de  comer,  be- 
ber, etc. 

Anequiv.  m.  Ajuste  que  se  faz 
com  CS  tosqui adores  a  rasão 
de  un  tanto  por  cada  rez  c 
não  a  jornal.  Conducere  ton- 
sorcs  constitutâ  pro  unaqua- 
que  ove  certa  pecunia. 

Anereta.  /.  (zool.)  Anereta; 
genero  de  coleópteros  la- 
melliconos. 

Aneretismo,  m.  (med.)  Anere- 
tismo ;  falta  ou  perda  de  ir- 
ritabilidade. 

AxERPONTE.  ídj.  (bot.)  Y.  Tre- 
pado r :  — (iool.)  anerponte ; 
familia  de  t.ves  ti-epadoras. 

Anerveo,  vea.  cdj.  (zool.)  Aner- 
veo  (sem.  ner^:os);  diz-se  dos 
insectos  cujas  azas  carecem 
de  filetes  nervosos. 

Anervia.  (med.  cnt.)  Y.  Para- 
lisis. 

AxF.siA.  /.  (med.)  Anesia ;  des- 
apjjarição  ou  diminuição  dos 
symptomas  de  una  eufemiii- 
dade. 

Anesis.  /.  (med.)  Y.  Anesia. 

Anesoriza.  /.  (bot.)  Ãnezorisa ; 
genero  de  itmbeüferos  do 
Cabo  da  Boa  Esperança,  de 
raiz  fusiforme,  que  teni  chei- 
ro a  aniz. 

Anestesia,  Anestisia./.  (med.) 
Anesthesia;  perda  geral  ou 
parcial  da  faculdade  sensi- 
tiva. 

Anesteta./.  (sooZ.j  Anestlieta ; 


ANE  149 

genero  de  insectos  coleópte- 
ros longicornes,  cujo  typo  é 
a  anestheta  terracea  origi- 
naria de  França. 

Anete,  a  neto.  ni.  (bot.)  Anethe ; 
genero  de  umbelíferas  pen- 
cedanes. 

Anetico,  ca.  adj.  (med.)  Ane- 
thico;  qualificação  dos  reme- 
dios que  diminuem  o  pade- 
cimento ou  a  gi'avidade  dos 
symptomas. 

Anetl-inan.  m.  (bot.)  Anetli- 
nan-,  arvore  indígena  do 
Brazil,  parecida  com  a  que 
produz  a  resina  elemi  do 
commercio. 

Anet'gmexo.  m.  (zool.)  Aneu- 
gnieno ;  secção  do  genero  en- 
filo, familia  dos  tentredinos 
e  ordem  dos  hymenoptcros, 
notável  pelas  suas  azas  pos- 
teriores, que  têem  dois  alveo- 
losinhos.  Consta  de  urna  só 
especie. 

Axeira.  /.  (bot.)  Ancura;  ge- 
nero de  plantas  hepáticas 
que  compreheude  oito  ou 
dez  especies,  que  crescem  ti 
flor  da  terra,  nos  sitios  hú- 
midos, entre  os  troncos  apo- 
drecidos, entre  os  musgos  e 
nas  margens  dos  arroios. 

Aneureo,  rea.  adj.  (bot.)  Aneu- 
reo;  parecido  com  a  aueura: 
— f.  pl.  aneureas-,  tribu  de 
plantas  hepáticas  composta 
do  genero  aneura  e  de  outi'o 
ainda  duA'idoso,  notáveis  os 
dois  pela  falta  de  filamen- 
tos nervosos. 

Aneurix'co.  m.  (zool.)  Aneurin- 
co;  genero  de  insectos  oxiu- 
ros hymenoptcros,  que  consta 
de  seis  especies  europeas. 

Aneurisco.  m.  (bot.)  Aneuris- 
co  (descobrimento);  syno- 
njono  do  genero  moronobea 
de  Aublct,  da  familia  dos 
gutiferos. 

Aneurisma,  m.  (cir.)  Aneuris- 
ma; tiunor  formado  pela  di- 
latação de  urna  arteria, 
em  qualquer  ponto  da  sua 
extensão,  pela  rotura  de  urna 
ou  de  todas  as  suas  tum'cas. 
Tumor. ex  dehilítate,  vel  se- 
ctione  arteriw  succrescens. 
Chama-se  aneurisma  exter- 
no, quando  existe  na  super- 
ficie de  algumas  das  princi- 
paes  cavidades  do  corpo; 
interno,  quando  occupa  o 
interior  de  alguma  cavida- 


150 


ANF 


(le;  verdadeiro,  quaiido  ha 
simples  dilatação  do  vaso 
arterial;  e  falso,  quando  o 
A^aso  que  affecta  está  roto  ou 
dividido. 

Aneurismal.  adj.  (meã.)  Aneu- 
rismal ;  que  pertence  ao  aneu- 
risma. Aneurismalis ,  e. 

Aneueismatico,  ca.  aclj.  (meã.) 
Aneurismatico ;  que  ajireseu- 
ta  os  caracteres  ou  sympto- 
mas  do  aneurisma. 

Aneuro.  wi.  (zool.)  Aneuro  (sem 
nervos);  genero  de  insectos 
hemipteros  lieteropteros  di- 
litros,  quasi  transparentes 
6  sem  apparencia  de  filetes 
nervosos. 

Anexacion./.  (ant.)  V.  Anexión. 

Anexar,  a.  Annexar;  nnir  ou 
aggregar  uma  cousa  á  outra 
com  certa  dependencia  d'ella. 
Bem  rei  a^medere,  adjunje- 
re.  Hoje  tem  mais  uso  fal- 
lando de  beneficios  ecclesias- 
ticos. 

Anexidades./.  p^.Annexidades ; 
direitos  e  cousas  annexas  a 
outra  principal.  Usa-se  como 
foi-mula,  nos  instrumentos 
públicos  junta  com  a  pala- 
vi'a  connexídades.  ]its,jus, 
facilitas  cuique  rei  aut  per- 
sonce  annexa. 

Anexión.  /.  Annexaçào;  união 
ou  aggregação  de  uma  cousa 
a  outra  principal.  Annexio, 
alligatio,  anis. 

Anexionista,  adj.  Annexionis- 
ta;  partidario  da  annexação 
de  um  territorio  ou  outro 
districto.  Diz-se  em  geral 
dos  que  desejam  a  aggrega- 
ção da  ilha  do  Cuba  e  outros 
paizes  da  America  á  repu- 
blica dos  Estados  Unidos  do 
Norte. 

Anexin.  m.  (ant.)  Anexim ;  ada- 
gio ou  sentença. 

Anexo,  xa.  adj.  Annexo,  unido 
a  outra  cousa  com  dependen- 
cia d'ella.  Adjuncftis,  a,  um. 

Anfacanto.  7».  (zool.)  Aufacau- 
to;  genero  de  peixes  da  or- 
dem dos  acantoptcrigeos  pa- 
recidos com  os  escomberdi- 
deos,  e  que  se  distinguem 
dos  do  grupo  a  que  perten- 
cem por  terem  o  raio  interior 
da  pequena  barbatana  ven- 
tral espinhoso  como  o  ex- 
terior. Criam-se  no  mar  Roxo 
e  no  oceano  indico. 

Anfanto.  to.  (bot.J  Anfanto;  di- 


ANF 

lataçíio  de  um  receptáculo 
que  contém  muitas  flores. 

Afaristero,  RA.  adj.  (ant.)  Des- 
azado,  ou  mal  geitoso  de 
ambas  as  mãos;  por  opposi- 
çào  a  ambidextro. 

Anfasio.  m.  (zool.)  Anfacio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  carabicos,  e  tribu  dos 
feronios,  cujo  tyi^o  é  uma  es- 
pecie que  cresce  na  America 
do  Norte. 

Anfemerina.  adj.  (meã.)  Anfe- 
merina;  nome  dado  por  Ga- 
leno á  febre  cujos  accessos 
atacam  todos  os  dias  o  en- 
fermo. 

Anferofo.  m.  (hot.)  V.  Centra- 
tere. 

Anfesibena./.  (zool.)  V.  Anfis- 
bena. '"' 

A.-!svix^.m.(bot.pliarin.)Y.Opio. 

A^í^nacto.  adj.  Nome  que 
xlavam  os  gregos  aos  poetas 
dith}a-ambicos,  tomado  das 
palavras  com  que  geralmente 
principiavam  os  ditnyram- 
bos.  ( 

Anfiartrodial,  Anfiartrosico, 
CA.  adj.  (anat.)  Ampliyar- 
trodiaí;  pertencente  á  am- 
phy  artrose.  / 

Anfiartroze./.  (anati)  Amphy- 
artrose ;  articulação  que  par- 
ticipa da  diartrose  emquanto 
á  mobilidade  e  da  synartro- 
se  emquanto  a<»  seu  modo 
de  connexão,  nao  permittin- 
do  mais  que  leves  movimen- 
tos, como  a  articulação  do 
corpo,  das  vertebras. 

Anfiaxiro.  (boi.)  Anfiaxiro ; 
sub-geuero  dfi  plantas  esta- 
belecido por  pe  Candolle  na 
familia  dos  cynantherios  as- 
teroideos. 

Anfibicorisa.  /.  (zool.)  Amphy- 
bicorisa ;  tribu  de  insectos  da 
secção  do?  heteropteros,  or- 
dem dos  hemipteros,  que 
compreheade  as  naucoras 
(persevej)s  aquáticos),  cujo 
corpo  pela  parte  inferior  es- 
tá coberto  de  pellinhos  mui 
curtos  3  unidos  que  permit- 
tem  ao  insecto  deslisar-sc 
sobre  a  agua  sem  molhar-se. 

Anfíbio,  bia.  adj.  Amphibio; 
applica-se  aos  animaes  que 
vivem  tanto  na  agua  como 
na  terra.  Amphibius,  a,um: — 
(fie.  efam.)  diz-se  do  homem 
que  exerce  duas  profissões 


ANF 

contrarias,  e  também  do  que 
alternativamente  manifesta 
duas  opiniões  que  so  ex- 
cluem : — por  hyperbole ;  ccs- 
Íuma-SG  applicar  este  epi- 
tlieto  ás  pessoas  que  passam 
muita  parte  do  seu  tempo 
dentro  de  agua:  —  (Ji.  n.)  os 
naturalistas  allemães  appli- 
cam  esta  qualificação  aos 
animaes  vertebrados  da  clas- 
se dos  reptis  escamosos  e 
batraceos  ou  de  pelle  des- 
nudada, e  que  podem  viver 
na  agua  e  na  terra. 

Ai'Ifibiografia.  /.  (zool.)  Ain- 
phibiogi-aphia;  parte  da  zoo- 
logia que  trata  dos  amphi- 
bios. 

ANFiBiOGRAFico.ad/.  (zool.)  Aui- 
phibiographico;  que  perten- 
ce á  amphibiographia. 

Anfibiografo.  m.  (zool.)  Am- 
phibiographo,  o  que  escreve 
acerca  da  amphibiographia 
ou  é  versado  n'ella. 

Anfibiolita.  /.  (min.  ant.) 
V.  Crisolita. 

Amfibiolito.  m.  (zool.)  Amplii- 
biolito ;  nome  com  que  alguns 
zoólogos  designaram  certas 
especies  de  fosseis,  que  sup- 
punham  ser  restos  de  ani- 
maes amphibios. 

Anfibiologia.  /.  (zool.)  V.  Am- 
fibiografia. 

Anfibiologo.  m.  V.  Amfibio- 
grafo'. 

Anfibiologico,  ca.  adj.  V.  Am- 
fibiografico. 

Anfibion.  m.  (bot.  pliarm.  ant.) 
Amphibion;  sueco  que  se 
extrahe  do  alões. 

Anfiblestria.  /.  (bot.)  Ampbi- 
blestria  (reclesinlm) ;  genero 
de  plantas  cryptogamicas 
da  America  do  Sul. 

Anpiblestroides.  adj.  (anat.) 
V.  Retina. 

Anfibol.  /.  (min.)  Ainphibolo 
(ambiguo);  mineral  composto 
essencialmente  de  silica,  cal, 
allumina  e  oxydo  de  ferro, 
que  lhe  dá  uma  cor  intensa; 
é  parecido  com  o  piroxene,  e 
apresenta-se  em  crystaes  de 
còr  verde  escura.  Todas  as 
suas  variedades  podem  re- 
ferir-se  a  tres  especies  que 
são :  o  amphiholo  propriamen- 
te dito,  composto  de  partes 
terrosas  e  metallicas,  que 
apresentam  uma  côr  verde 
mais  ou  menos  escura,  e  que 


ANF 

comprehende  duas  sub-esjíc- 
cies  chamadas  antinota  e 
hornhlenda;  utremolita,  que 
ÍDclue  as  variedades  de  base 
teiTosa  e  gerabiiente  sem 
côr;  e  autofilita,  que  com- 
preheude  as  variedades  de 
base  de  ferro  e  de  magne- 
sia:—  (zool.)  m.  'pl.  familia 
da  ordem  dos  pássaros,  que 
comprebeude  os  que  têem 
dois  dedos  anteriores  c  dois 
posteriores ,  sendo  versátil 
o  interno  d'estes  últimos. 

Anfibolia.  /.  V.  Anfibología. 

Anfibolico,  ca.  adj.  (min.) 
Ampliibolico;  applica-se  ás 
rocbas  em  que  a  base  é  o 
ampliibol.  As  rochas  amplii- 
bolicas,  que  formam  um  gru- 
po nas  classificações  de  va- 
rios auctorcs,  e  uma  familia 
na  de  outros,  são  geralmente 
ci-jstalliuas,  de  côr  commum- 
mente  negra  ou  verde  escura 
e  apresentam-se  já  em  estra- 
tos ordenados  nos  terrenos 
primitivos,  já  em  filões  trans- 
versaes. 

AWlBOLIFEUO,    RA.    ttãj.     (mill.) 

Amphibolifero-,  qiie  contém 
amphibol. 

Anfilolita.  /.  ((J<iol.)  Amphi- 
bolita  \  rocha  composta  essen- 
cial c  quasi  exclusivamente 
*  de  amphibol  no  estado  cry fi- 
tai lino. 

Anfíuolo.  m.  (zool.)  Amplii- 
bolo;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros  da  fa- 
milia dos  heloforidos,  de  pal- 
pos niaxillares  c  élitros  táo 
largos  como  o  abdomen. 

Anfibolocáupeas.  /.  pl.  (bot.) 
Amphibolocarpeas ;  nome  da- 
do a  um  dos  tres  grupos  es- 
tabelecidos na  fam.ilia  dos 
heléchos. 

Anfibología./,  (gram.)  Amphi- 
bologia;  vicio  do  discurso 
que  o  torna  ambiguo,  e  que 
o  pôde  fazer  interpretar  em 
dois  sentidos.  Am^íhibolo- 
gia,  íc ;  —  figura  que  consiste 
em  usar  de  palavras  ou  sen- 
tenças que  se  podem  enten- 
der em  sentidos  difierentes. 
Amphibologia,  ce. 

Anfibológicamente,  adv.  Am- 
phibologicamente;  de  uma 
maneira  amphibologica.  Per 
amiMbologíam. 

Anfibológico,  ca.  adj.  Amphi- 
bologico;  ambiguo,  que  tem 


ANF 

um  duplo  sentido.  Amphibo- 
lus;  ex  ambíguo  didus. 

Anfiboloideo,  Anfiboloides. 
adj.  (min.)  Amphiboloide; 
parecido,  similhante  a,o  am- 
phibol. 

Anfibolojia.  /.  V.  Anfibología. 

Anfibolojicamente.  V.  Anfibo- 
lógicamente. 

Anfibolojico,  ca.  adj.  V.  sin- 
fibologico. 

AnfibolonÁrzon.  m.  (zool.)  V. 
Calíptobío. 

Anfiboluro.  j/2,  (zool.)  Amphi- 
boluro;  genero  ■  de  reptis 
ignauidos. 

A"^fibraco.  m.  (pões.)  Amphi- 
braco;  pé  de  verso  laíino 
composto  de  ires  syllabas, 
a  primeira  ^ultima  breves 
e  a  segunda  lijí^fci.  Amplà- 
bracliys.  ^^fck 

Anfibkaxquias.  f.  Ampni^-an- 
chias;  espaços  ao  rcAír  das 
glândulas  salivares. 

Anfibulimo.  m.  (zool.)  V.  "Âm- 
bar illa. 

Anficakpa.  /.  (bot.)  Amphicar- 
pa;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  leguminosas,  sub- 
orden, daspapiiionaceas,  tri- 
bu dotphaseolias,  indígenas 
da  Anxiricá  meridional. 

Anficákpio,  a.  adj.  (bot.)  Am- 
phicarpeo;  qualificação  das 
plantas,  cujos  fructos  sàode 
duas  formas  ou  amadui'ecem 
em  diíieisntes  epochas,- 

Anficarpeo.  m.  (bot.)  Amplii- 
carpo;  geí.ero  de  plantas  da 
familia  dís  gi-amiueas,  da 
America  septentrional,  fun- 
dado numa  especie  de  milho, 
do  qual  diiitre  por  suas  flo- 
res unisexui.es  e  monoicas 
e  por  eeus  estigmas  simples 
e  delgados. 

Anficéfalo,  l.4,  adj.  (zool.) 
Ainphicefalo ;  que  tem  duas 
cabcçasoppostís:  —  m.(ant.) 
leito  com  duas  cabeceiras. 

AnficeniÁnteas.  p,.  Amplúce- 
nianteas ;  grupo  de  uma  das 
tres  grandes  divsões  da  fa- 
milia das  synantaerias,  que 
comprehende  asplmtas  d'es- 
ta  familia,  cujas  flores  dei- 
xam um  vasio  ao  rsdor. 

Anficion.  m.  (zool.)  Amijhi- 
cion;  carnivoro  fóssil,  cujo 
systema  dentareo  se  assimi- 
llia  ao  do  cào. 

Anficirto,  ta.  adj.  (didact.) 
Amphicirto;  que  tem  uma 


ANF  lõl 

forma  arredondada  e  quasi 
Iiemispherica. 

Anficirtos.  m.  pl.  (zool.)  Am- 
phicirtos;  genero  de  coleó- 
pteros. 

Anficoma,  Anficome.  /.  (bot.) 
(cabeíleira  ao  redor)  V.  In- 
carvillea:—(zool.)  amphico- 
ma;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  fami- 
lia dos  lanieli  corneos,  tribu 
dos  escarabideos,  que  vivem 
entre  as  flores  e  sào  próprios 
dos  paizes  meridionaes  da 
Europa  e  das  regiões  do 
Oriente.  Sem  embargo  é  cer- 
to que  nâo  se  encontram 
em  Hespanha,  nem  no  niei<j 
dia  da,  França. 

Anficokio.  m.  (bot.)  Syuonymo 
de  Cercolepu. 

Axficora./.  (zool.)  Ampliicora; 
genero  de  gusanos  annclido.';, 
mui  similhantes  ás  amphitri- 
tes,  e  que  se  distinguem  d'es- 
tas  por  certos  pontos  negTos, 
que  varios  naturalistas  têem 
Armado  por  olhos. 

AxFipoRDE.  m.  (bot.)  A\nphicor- 
dc;'  genero  estabelecido  para 
>  classificar  um  cogumelo  par- 
ticular que  cresce  nas  co'.as, 
e  nos  excrementos  do  gato. 

Anficrania.  /.  (zool.)  Amphi- 
crania;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  cujo 
typo  é  a  amphicranea  biden- 
tada do  Chile,  e  que  pertence 
á  familia  dos  lamellicorncos, 
e  tribu  dos  escarabideos  fo- 
liophagos. 

Anficrano.  m.  (zool.)  Anipiíi- 
crano;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  fa- 
milia dos  xylophagos,  que 
tem  por  typo  o  amphicraneo 
do  Brazil. 

Anficteno.  m.  (zool.)  V.  Pecti- 
narea. 

Anfictiox.  m.  (híéf.)  Amphi- 
ctyào;  represei ^tante  de  urna 
das  cidades  confederadas  da 
Grecia. 

Anfictionia.  /.  (liist.)  Amphi- 
ctyonia;  nomo  dado  ao  con- 
selho dos  amphictyoes. 

Anfictionico,  ca.  adj.  Amphi- 
ctyonico;  que  pertence  ao 
conselho  dos  amphictyoes. 

Anfidasita.  /.  (zool.)  Amphi- 
dasita-,  genero  de  insectos 
lepidópteros. 

Anfideox.  m.  Amphideao;  ori- 
ficio do  útero. 


152 


ANF 


Anfidersis.  m.  (hot.)  Synonymo 
do  genero  Orites. 

Anfidesio,  sia.  aãj.  V.  Amhi- 
destro. 

Anfidesmio.  m.  (hof.)  Amplii- 
desmio;  genero  do  plantas 
polipodeas  parecido  com  o 
■genero  tricopterida. 

Anfidesmitas.  /.  (znol.)  Am- 
phidesmitas;  familia  de  mol- 
luscos  aceiíhalos. 

Anfidesmo.  m.  (zool.)  Amphi- 
desmo;  genero  de  molluscos 
aceplialos,  de  conchas  bival- 
ves, que  comprehende  um 
grande  numero  de  especies 
que  quasi  todas  se  criam  nos 
mares  dos  climas  quentes :  — 
genero  de  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  longi- 
corneos,  que  consta  de  duas 
especies,  urna  originaria  do 
Cabo  da  Boa  Esperança,  e 
outra  dos  mares  do  México. 

Anfideto.  m.  (zool.)  Amphide- 
to  (ligado  por  ambos  os  la- 
dos); genero  dee  cliinoder- 
mes  espatbangos,  de  ambvi- 
lacros  nao  petaloides. 

Anfidiartrosis.  /.  (unat.)  An- 
pbidiartrose ;  articulação 
que  permitte  o  movimento 
em  dois  sentidos  ou  direcções, 
como  o  da  mandíbula  infe- 
rior com  os  temporaes. 

Anfibio,  m.  (hot.)  Am^^bldio 
(que  liga  ao  redor);  genero 
de  musgos,  synonymo  do  ge- 
gero  zigodonte. 

Anfidonax.  m.  (hot.)  Ampliido- 
nax;  genero  de  plantas  da 
familia  das  gramíneas,  tri- 
bu das  arimdiuaceas  indíge- 
nas de  Bengala,  que  se  dis- 
tinguem por  suas  folhas  es- 
treitas ao  principio  e  logo 
desenvolvidas. 

Anfidonte.  m.  (zool.)  (dente  ao 
redor).  V.  Ostra. 

Anfidouo.  m.  (zool.)  Ampliido- 
ro;  genero  de  insectos  co- 
leópteros heteromeros,  cujo 
typo  é  o  amphidoro  do  lito- 
ral do  Cliili,  única  especie 
conhecida. 

Anfidoxo.  /.  (bot.)  Amphidoxo 
(disputado) ;  genero  duvido- 
so de  plantas  comiDOstas  se- 
necionidcas,  originarias  do 
Cabo  da  Boa  Esperança. 

Anfiexaedko,  dra.  adj.  (miner.) 
Amphiexaedro;  qualifica- 
ção das  substancias  mine- 
raes,  ctijos  crystaes  oífere- 


ANF 

cem  em  suas  facetas  as  for- 
mas de  um  prisma  hexaedro. 

Anfigamas.  adj.  f.  pi.  Am^jlii- 
gamas;  nome  dado  por  al- 
guns auctores  á  quarta  clas- 
se do  reino  vegetal,  que  com- 
prehende os  lichens,  os  co- 
gumelos e  as  algas. 

Anfigastro.  m.  (hot.)  Amphy- 
gastro  (ao  redor  do  ventre); 
chamam-se  assim  as  folhas 
que  em  algumas  plantas  co- 
brem a  parte  inferior  ou  o 
ventre  da  haste,  e  que  se  di- 
zem também  estipulas.  8ào 
ordinariamente  mais  peque- 
nos que  as  lateraes,  que  têem 
forma  distincta  e  tecido  mais 
delicado. 

Anfigenico,  ca.  adj.  (miner.) 
Amphigenico ;  que  contém 
crystaes  de  amphiííene. 

Anfígeno,  na.  adj.  (chim.)  Am- 
phigene;  diz-sc  dos  corpos 
simples  que  combinados  com 
outros  produzem  ácidos  e 
bases. 

Anfiglosa.  /.  (hot.)  Amphiglo- 
sa;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  compostas,  tribu 
das  senecionideas,  oue  per- 
tence ao  Cabo  da  Bí>a  Espe- 
rança. 

Anfiglotis.  /.  (hot.)  (iupla  lin- 
gueta).  V.  Èp)ídeniro. 

Anfigono.  m.  (zool.)  Synonymo 
de  Anfiterio  (angdo  diqüo). 

Anfigena.  /.  (min.!  Amphige- 
na*,  substancia  vitrea,  tran- 
sparente, as  mds  das  vezes 
incolor,  composta  de  silica, 
alumina  e  potíssa,  c  que  se 
encontra  cm  crystaes  ou 
em  granulos  nas  lavas  anti- 
gas e  nos  tufes  vulcânicos. 

Anfuenico.  V.  Anfigeiíico. 

Anfijenita.  f.i(min.)  Amphi- 
genita;  basalto  e  basanita 
em  que  a  amphigena  substi- 
tue  em  graade  parte  o  feld- 
sjiatho. 

Anpijeno,  na.  adj.  Y.  Anjigeno. 

Anfijinantevs.  /.  (hot.).  Am- 
phiginanccas ;  nome  dado  a 
um  dos  grupos  da  familia 
das  cynantherias. 

Anfilasia.  /.  (hot.)  Amphila- 
sia;  seeçào  cíe  plantas  da  fa- 
milia das  compostas. 

Anfilepfo.  m.  (zool.)  Amphi- 
lepto  (delgado  2)or  ambos  os 
lados)  ;  genei'o  de  impudi-ios 
poliíçastricos,  cuja  esj^ecie 
mais  commum  é  ás  vezos  tào 


ANF 

abundante  na  agua  dos  pan" 
taños  e  dos  fossos  que  tinge 
de  pardo  o  lodo  ou  limo  dos 
mesmos. 

Anfiloco.  m.  (zool.)  Amj^hilo- 
co;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 
milia dos  crisomélidos  fun- 
dado n'uma  só  especie,  ori- 
ginaria do  Brazil. 

Anfilofo.  m.  (hot.)  Amphilopho 
(crista  ao  redor)  ;  genero  de 
plantas  trepadoras,  da  fa- 
milia das  bignonias  da  Ame- 
rica tropical. 

Anfiloma.  /.  (bot.)  Amphilo- 
ma;  nome  de  urna  secção 
do  genero  parmelia,  familia 
dos  lichens. 

Anfilosia.  m.  (bot.)  Ami:)hilo- 
sia;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  vochisiaceas,  ar- 
vores de  folhas  oppostas  co- 
riáceas e  flores  em  espigas 
terininaes.  Comprehende 
duas  especies  originarias  do 
Brazil. 

Anfimacro.  m.  (poes.)  Am23hi- 
macro ;  pé  de  verso  grego  ou 
latino  de  tres  syllabas,  urna 
breve  e  duas  longas.  Amplii- 
macrus. 

Anfimallo.  m.  (zool.)  Amphi- 
malo;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameroSj  fami- 
lia dos  lamellicornios,  tribu 
dos  escarabidcos,  foliopha- 
gos,  cujas  especies  se  criam 
em  França. 

Anfimkno.  m.  (bot.)  Ami^hime- 
no  ;  genero  de  plantas  legu- 
minosas. 

Anfijieteico.  adj.  (min.)  Am- 
phimotrico  (medida  ao  re- 
dor); applica-se  ás  substan- 
cias cujos  crystaes  oíferecem 
urna  incidencia  igual  em  al- 
guma de  suas  faces. 

Anfimimetico,  ca.  adj.  (min.) 
Ampliimimetico  (duplamen- 
te imitador);  diz-se  das  sub- 
stancias cujos  crystaes  offe- 
recem  na  sua  forma  urna  du- 
pla imitação  dos  demais 
crystaes. 

Anfineumia.  /.  (med.  ant.)  Am- 
pliineumia;  palavra  usada 
por  Hijopocrates  para  desi- 
gnar a  difficuldade  de  res- 
pirar. 

Akfixoma.  /.  (zool.)  Amphino- 
ma  (agitação  ao  redor);  ge- 
nero de  annelides  de  sangue 
roxo,  que  habitam  nas  re- 


ANF 

giões  tropicaes  ou  nos  mares 
immediatos. 

Anfinomeas.  /.  jil.  (zool.)  Am- 
pliinomeas;  familia  de  anne- 
lides  setigeros. 

Ani-inomeo,  MEA.  adJ.fzool.J  Am- 
phiiiomeo;  similhante  a  uma 
amjDhinoma. 

Anftnomia.  /.  fhof.)  Ampliino- 
mia  (de  duvidosa  classifica- 
ção); genero  de  plantas  que 
De  CandoUe  classifica  cutre 
a  familia  das  leguminosas  e 
que  se  funda  n'uma  só  es- 
pecie originaria  do  Cabo  da 
Jioa  Esperança. 

Anfiodontk.  m.  (zool.)  Amphio- 
donte  (dente  ao  redor);  ge- 
nero de  peixes  clnpeoideus, 
que  se  criam  cm  Oliio,  e  que 
os  pescadores  americanos 
confundem  cora  outros,  de- 
baixo da  denominação  com- 
mum  de  Sábalo  ;  tem  as  man- 
díbulas e  a  lingua  guarne- 
cidas de  gi-andes  dentes  có- 
nicos, seu  comprimento  é  de 
quatorze  a  dezoito  pollega- 
das,  tem  o  corpo  argentado 
e  é  saboroso  bastante. 

Anfión,  m.  Ampliião.  Na  índia 
Oriental  dá-se  este  nome  ao 
opio,  de  cuja  palavra  ó  cor- 
rupção. Oi^inm,  i :  —  (zool.) 
in.  genci'0  de  crustáceos  da 
ordem  dos  estomapodos,  fa- 
milia dos  bicorazcos,  única 
especie  conhecida  que  se  en- 
controu no  Oceano  indico: 
—  genero  de  insectos  coleó- 
pteros tetrámeros^  da  fami- 
lia dos  longicorneos,  cujo 
typo  é  o  ámphião  listado  de 
Colombia. 

Anfionico.  in.  (zool.)  Ampliio- 
nico;  genero  de  coleoi^teros. 

Anfionixo.  m.  Amphionixo 
(unhas  em  ambos  os  lados); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia  dos 
longicorneos,  que  compre- 
hende  muitas  esioecies,  duas 
d'ellas  de  Cuba  c  vinte  e 
seis  do  Brazil. 

Anfipedo,  da.  adj.  (zool.)  V. 
Anfijwdo. 

Anfipira./.  (zool.)  Ampliipira; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  familia  dos 
nocturnos,  tribu  dos  noctue- 
litos. 

Anfipiridas.  /.  ^JÍ.  Amphipiri- 
das  ;  tribu  de  insectos  lepi- 
dópteros nocturnos,  sejiara- 


ANF 

da  da  dos  noctuelitos  de  La- 
trcille. 

Anfipneusto,  ta.  adj.  (zool.) 
AmpliÍ2:)neusto ;  diz-se  dos 
animaos  que  respiram  ao 
mesmo  tempo  por  guelras 
e  pulmões:  —  adj.  pi.  tri- 
bu da  classe  dos  reptis,  que 
comprehende  os  que  têem 
simultaneamente  guelra  e 
pulmões,  isto  é,  dois  appa- 
rellios  respiratorios. 

Anfipodiforme.  adj.  (zool.)  Am- 
phijíodiforme ;  que  tem  a  for- 
ma de  um  amphipodo. 

Anfipodo,  da.  adj.  (zool.)  Ana- 
j)h\-podo  (diqylo  pé)  ;  que  tem 
duas  especies  de  pés :  — 
/.  pZ.  ordem  de  animaos  da 
classe  dos  crustáceos. 

Anfu'ogon.  í/l.  (boi.)  Amphipo- 
gon;  genero  de  plantas  gra- 
míneas. 

Anfii'Olos.  m.  pi.  (hisf.)  Am- 
phipolos ;  magistrados  de  Sy- 
racusa  que  foram  instituidos 
por  Timoleon. 

Anfipoeo.  m.  (zool.)  Ampliipo- 
ro  (dcpla  abcrlura);  genero 
de  annelides  da  familia  das 
giratricineas,  secção  das  túr- 
belas originarias  do  mar 
Roxo. 

Anfiprion.  m.  (zool.)  Amjihi- 
prion ;  genero  de  peixes  que 
compreli'nde  A;u"ias  espe- 
cics  de  Ctrjio  oval,  de  uma 
só  barbatuia  dorsal,  cabeça 
obtusa  e  mandíbulas  com 
uma  só  filerajde  dentes.Tem 
poUegada  t  meia  de  compri- 
mento, alim^ntn,ni-se  de  lier- 
vas  marítimas  ecriam-sc  nos 
mares  da  índia. 

Anfiptfro.  m.  (bras.)  Amphi- 
ptoro;  dragão  ou  serpente 
com  azas,  que  figuram  uns 
escudos  de  arnas. 

Anfir.  ?í?.  (pliarm.ant.)Y .  Mer- 
curio. 

Anfirapio.  /.  (bot)  Amphira- 
pio;  genero  de  piantas  viva- 
zes da  índia,  que  se  parecem 
muito  com  o  so'ídago,  do 
qual  SC  diífercnçam  prova- 
^clmcnte  pela  fóima  alon- 
gada de  seu  fructo. 

Anfuiarto,     AnFIKAR70-ESPIRI- 

To.  in.  (chim.  ant.)  V.  Sal 
coimm. 
Anfiroe.  m.  (zool.)  Ampbiroe; 
genero  de  poliperos  fluxiveis 
da  ordem  dos  coralineos, 
pouco  conhecido  ainda. 


ANF 


153 


AxFiROJE./.fóoí'.J  Syuonymo  de 
Espahdaria. 

Anfirtilio.  m.  (pharm.)  "V.  An- 
fir. 

Anfisbena.  /.  Amphisbena :  re- 
2)tíl  da  America  mui  pare- 
cido á  cobra,  mas  que  carece 
de  cauda ;  tem  a  pelle  mui 
lisa  e  manchada  de  encar- 
nado, azul  e  amarello.  /l??i- 
phisbena  magnifica. 

Anfisbenio,  Anfiobenóideo, 
ANA.  adj.  (zool.)  Amphísbe- 
nio ;  parecido  á  amphisbena : 

—  pi.  ordem  de  reptis,  pro- 
posta para  classificar  n'elle 
OS  amphisbenas  e  outros  gé- 
neros análogos,  que  occupam 
um  logar  intermedio  entre 
OS  lagartos  e  as  cobras. 

Anfiscepe.  m.  Amphiscepe  (co- 
berto ao  redor);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  hemi- 
IJteros,  familia  dos  cicada- 
rios,  secção  dos  homopteros, 

Anfiscios,  as.  adj  (geogr.)  Am- 
phiscios;  habitantes  da  zona 
tórrida,  cuja  sombra  se  pro- 
jecta ora  ao  sul  ora  ao  norte. 

Anfiscopia.  /.  (bot.)  Am])his- 
copia;  arbusto  do  Brazil  não 
mui  conhecido,  deque  se  for- 
mou um  genero  na  familia 
das  acantiiaceas,  tribu  das 
dicIÍ2)terias. 

Anfisiisena.  /.  V.  Anfisbena. 

Anfisilo.  m.  (zool.)  Amphisi- 
lo;  genero  de  peixes,  pa- 
recidos aos  centriscos,  que 
só  se  diíFerençam  d'estes  pela 
posi(;ão  da  espinha  anterior 
dorsal. 

Anfismilo.  m.  (cir.  ant.)  Am- 
phismilo ;  escali^ello  ou  bis- 
turi de  dois  gumes. 

Anfiso.  m.  (zool.)  V.  Tórtrice. 

AnfiSPORO,  ANFISPORIO.m.  (bot.) 

Amphisporo ;  genero  de  co- 
gumelos gasteromicetos. 

Anfistauro.  m.  (zool.)  Amjjhis- 
tauro;  genero  de  insectos 
coleópteros. 

Anfistejina.  /.  (Ji.  nat.)  Am- 
phistegina;  genero  de  ento- 
mostegas  e  asterigerinideas, 
conchas  das  ilhas  de  Sand- 
wich, das  Antilhas  e  Ma- 
dagáscar. 

Anfistomo,  ma.  adj.  (zool.)  Am- 
phistomo-,  que  cerca  a  boca 
ou  uma  abertura  qualquer : 

—  m.  pi.  genero  de  gusanos 
intestinaes,  da  ordem  dos 
fasciolarios. 


154  ANF 

Anfistoko.  m.  (zool.J  V.  Anfis- 
tauro. 

Anfitalba,  Anfitala.  /.  (bol.J 
Ampliiíala;  geucro  de  plau- 
tas  da  familia  das  legumi- 
nosas^ sub  ordem  das  papi- 
liouaceas,  tribu  das  loteas, 
siib  tribu  das  genistcaS;  que 
pertence  á  America  austral. 

Anfitana.  /.  (min.  anf.J  Am- 
phitaua;  pcdi'a  de  cor  ama- 
rclla  a  que  os  antigos  attri- 
buiam  as  propriedades  do 
iman,  e  que  segundo  elles  se 
encontrava  nas  minas  de 
oiro  da  índia. 

Anfiteatkal.  adj.  Aniphithea- 
tral ;  que  pertence  ao  am- 
pliitíieatro. 

Anfiteatro,  m.  Ampliiíheatro; 
edificio  de  figura  redonda  ou 
oval,  cercado  interiormente 
de  grades,  onde  se  celebra- 
vam varios  espectáculos,  co- 
mo os  combates  de  gladia- 
dores ou  de  feras.  AmpM- 
theatrum,  i:  —  amphitliea- 
tro;  por  extensão  se  dá  hoje 
este  nome  ao  local  dos  thea- 
tros,  cujos  assentos  estào  col- 
locados  por  degraus  e  em 
semicirculo:  —  auipliitliea- 
tro;  sala  aonde  se  ensina 
praticamente  a  anatomia  ou- 
outra  qualquer  sciencia  que 
requer  experiencias. 

Anfxteeio.  m.  (h.  naf.)  Amphi- 
terio  (animal  duvidoso);  ge- 
nero estabelecido  para  clas- 
sificar um  animal  fóssil, 
aeiíado  em  Inglaterra  e  con- 
siderado por  alguns  aucto- 
res  como  um  cUdelpho,  por 
outros  como  mammifero  mo- 
uadelpho,  e  por  outros  como 
um  ovipnro  parecido  aos  sau- 
rianos  ou  o  certos  peixes. 

Anfitoito.  m..  (:.ool.)  V.  Cqtdi- 
nito. 

Anpitkbtia./.  (hot.)  Amphitre- 
íia;  genero  de  cogumelos, 
dos  quaes  as  duas  superfi- 
cies .sào  porosas. 

ANFrriuTE.  /.  (zool.)  Amplútri- 
te;  genero  de  annelides  tubi- 
colas  da  classe  dos  quetópo- 
dos,  que  comprelieude  varias 
especies  próprias  de  todos 
03  mares. 

Anfituíteo,  tea.  adj.  (zool.J 
Ampbitritco ;  parecido  com  o 
amphiírite: — /.  pi.  familia 
de  annelides  tubicolas,  cujo 
typo  é  o  genero  aniphitrite. 


ANF 

Anfiteixo.  m.  (bot.)  Ampliitri- 
xo  (cabello  ao  redor);  gene- 
ro de  cogumelos  pouco  co- 
nhecido. A  única  especie  des- 
cripta  até  hoje  encontra-se 
na  madeira  dos  pinheiros 
expostos  ao  ar,  e  cuja  super- 
ficie se  torna,  em  partes, 
negra  como  se  fora  carvão. 

Anfitropia.  /.  (bot.)  Amphitro- 
pia ;  phenomeno  que  se  ob- 
serva quando  o  embryão  de 
uma  planta  se  desenvol- 
ve por  seus  dois  extremos. 

Anfitropo.  adj.  (bot.)  Ainphi- 
tropo  (que  gyra  iMr  ambos 
os  lados);  qualificação  do 
cmbryào,  quando  suas  ex- 
tremidades estão  mui  encur- 
vadas como  SC  vô  nas  cru- 
ciferas. 

Anfiuma./.  (zool)  Amphiuma; 
genero  de  reptis,  typo  da 
familia  tios  amphiumoideos, 
originarios  da  America  do 
Norte,  e  cujos  caracteres 
principaes  são :  lingua  trian- 
gular adliereiííe  poi'  todas 
as  partes,  dentes  nís  duas 
mandíbulas  e  dupk  fileira 
d' elles  no  paladar;  corpo 
cylindrico  e  alongado,  e 
cfuatro  patas  mui  eurtas. 

Anfiumóideo,  dea.  (dj.  (zool.) 
Amphiumoideo;  j;arecido  á 
amphiuma  :  — /.  pi.  familia 
de  reptis  do  grupo  dos  tre- 
matoderos,  cujo  íypo  é  o  ge- 
nero amphiuma 

Anfodelita.  /'.  (min.)  Am- 
phodelita;  mineral  vizinho 
do  feldspatho,  que  se  acha 
na  Rússia. 

Anfodonte.  m.  (hot.)  Ampho- 
donte  (que  tem  dentes  por 
ambos  os  laóos);  genero  de 
plantas  da  femilia  das  iogu- 
nfinosas,  sub  ordem  das  pa- 
piliouaceas,  tribu  das  faseo- 
leas ;  arbustos  de  flores  gran- 
des, de  cà'  purpurea  viola- 
cea.  A  uiiica  especie  conhe- 
cida cresce  nas  Antilhas. 

Anfonixa.  m.  (zool.)  íAmpho- 
nixa  (u)úa  pior  ambos  os  la- 
dos);  genero  de  insectos,  da 
ordem  dos  lepidópteros,  fa- 
milia (los  crej)usculares  e 
tribu  dos  esphingidos,  ori- 
ginarios da  ilha  de  (Juba. 
Fste  insecto  quando  \ivo 
exhala  certa  especie  de  chei- 
,  ro  a  alnñsear. 

Ánfora.  /.  Amphora;  especie 


ANG 

de  vaso  antigo,  que  se  con- 
serva nos  museus  como  ob- 
jecto de  curiosidade : — vaso 
de  duas  azas  no  qual  se  con- 
servava o  vinho  :  —  ampho- 
ra;  medida  de  capacidade 
para  líquidos  entre  os  gre- 
gos e  romanos: — pi.  jar- 
ros de  prata  nos  quaes  o 
bispo  consagra  na  quinta 
feira  santa  os  santos  óleos 
para  uso  de  sua  diocese.  Am- 
pliora,  a;: — (bot.)  ampliara, 
válvula  inferior  de  certos 
fructos  que  se  abre  na  epo- 
cha  da  maturação. 

Anforeo,  rea.  adj.  Amphorico ; 
pertencente  á  amphora. 

Anforquis.  /.  (bol.)  V.  Arnotia. 

Anfracto.  m.  (ant.)  Anfracto; 
caminho  tortuoso,  rodeio. 

Anfractuosidad.  /.  Anfra- 
ctuosidade ;  sinuosidade,  des- 
igualdade de  uma  monta- 
nha, cavidade , profunda :  — 
(anat.)  anfractuosidade,  ca- 
vidade, depressão;  sinuosi- 
dade que  separa  as  cir- 
cuinvoluçoes  do  cerebro :  — 
(pliijs.)  depressão  e  elevação 
alternativas  e  de  diversas 
formas  que  apresenta  a  su- 
perficie dé  certos  corpos. 

Anfiíactuoso,  sa.  aâj.  Anfra- 
ctuoso; tortuoso,  sinuoso, 
desigual. 

Anfíiactura.  /.  (ant.)  V.  An- 
fractuosidad. 

Anfradenio.  ni.  (bot.)  Anfra- 
deneo;  genero  de  plantas, 
distincto  dos  fetos  polipodos 
debaixo  do  nome  de  adeno- 
foro. 

Angariaria.  /.  (bot.)  Angaria- 
ria, arvore  do  Congo,  cuja 
raiz  e  em  particular  a  rsua 
madeira,  passam  por  um  re- 
medio efiicaz  contra  as  en- 
fermidades dos  rins  e  da  be- 
xiga. Cresce  abundantemen- 
te nas  margens  do  Zayre, 
d'oude  os  missionários  a  le- 
varam para  a  Italia. 

Angarillas./,  ^j^.  Padiola;  ar- 
mação composta  de  duas  va- 
ras com  um  tablado  no  meio, 
em  que  se  levam  á  mão  ma- 
teriaes  para  edificios  e  ou- 
tras cousas.  Tabidatum,  ve- 
darium,  fabrorum  fercu- 
lum :  —  cangalhas,  armação 
de  quatro  paus  elevados  em 
quatlrado,  dos  quaes  pendem 
uma  especie  de  bolsas  gran- 


ANG 

des  de  redes  de  esparto,  câ- 
nhamo ou  outra  materia  fle- 
xível, e  servem  para  traiis- 
jjortar  em  cavalgaduras  cou- 
sas delicadas,  como  vidros, 
louça,  etc.  Usa-se  algumas 
vezes  Bo  singular  por  cada 
urna  d'estas  bolsas,  Vectacu- 
lum  reticulatum:  —  galhe- 
teiro;  peça  de  madeira  ou 
metal  em  que  se  ,collocam 
as  gallietas  do  azeite  e  vi- 
nagre. V.  ^í^?íaf?e?'«s; — (ant.) 
V.  Jamugas. 

Angarillero,  ra.  s.  o  que  trata 
de  padiolas  ou  cangalhas, 
ou  as  faz. 

Angarillón,  m.  augm.  de  An- 
garilla. 

Angarina.  /.  V.  Anguarina. 

Angaripola.  (comni.)  Especie 
de  tecido  gi*osseiro  pintado 
com  diíferentes  cores.  Lin- 
teum  quoddam  versicolor  vi- 
lioris  generis: — pl.  çha- 
mam-se  assim  os  adornos  de 
cores  salientes  que  se  põem 
nos  vestidos.  Futilis  liilaris- 
que  or7iatus. 

Ángaro,  m.  V.  Ahumada. 

Ángel,  m.  Anjo;  espirito  ce- 
leste creado  por  Dcus  para 
sua  gloria.  Esta  palavra 
convém  em  geral  a  todos 
os  espiritos  celestiacs.  Ange- 
liis,  i:  —  qualquer  dos  esj^i- 
ritos  celestes  que  pertencem 
ao  ultimo  dos  nove  coros: 
— bueno  ou  de.  luz;  anjo  bom, 
o  que  não  peccou.  Angelas 
honus:  —  custodio  ou  de  la 
guarda;  anjo  custodio  ou  da 
guarda;  o  que  Deus  tem  as- 
signalado  a  cada  pessoa  pa- 
ra sua  guarda  ou  custodia. 
Ángelus  custos:  —  de  guar- 
da (fig.J;  anjo  da  guarda,  o 
valedor  ou  protector  de  al- 
guém nas  suas  pretensões. 
Alicujus  patronus: —  maio 
ou  de  tenieblas;  anjo  mau 
ou  das  trevas;  diabo  ou  <}íq- 
monio.  Diabolus,  da;mon:  — 
IKitxido ;  apodo  de  que  se 
usa  para  significar  que  al- 
guma pessoa  tem  mais  ma- 
licia do  que  outi-os  acredi- 
tam : — Malifiosus,  versutus, 
callidus.  Cantar  como  un 
¿mgel;  cantar  como  um  an- 
jo ou  divinamente;  exprime 
a  doçura  e  destreza  com  que 
alguma  pessoa  canta.  Did- 
citer  cauere.  Es  un  ángel; 


ANG- 

é  um  anjo;  expressão  fami- 
liar com  que  se  pondera  a 
aftabilidade  e  bom  natural 
de  alguma  pessoa.  Serve 
também  para  denotar  a  in- 
nocencia ou  pureza  de  al- 
guém. Angelicam  redolet  in- 
dolem.  Es  un  ángel  ou  como 
un  ángel;  é  um  anjo  ou  como 
um  anjo;  expressão  familiar 
com-  que  se  pondera  a  for- 
mosura, innocencia  ou  boa 
condição  de  alguma  pessoa. 
Non  homo,  non  ángelus  illo 
pulchrior. 

Angelia.  /.  (mijth.  greg.)  An- 
gelia;  nome  da  aurora. 

Angélica./.  Angélica;  planta 
perenne  de  ]3é  e  meio  de  al- 
tura, bastante  ramosa,  com 
folhas  compostas  de  outras 
ovadas  por  sua  margem ;  as 
flores  sào  pequenas  e  nas- 
cera em  forma  de  parasol 
ou  umbella.  Angélica  sil- 
vestris:  —  Angélica;  lição 
que  se  canta  para  a  benção 
do  cirio,  que  se  faz  no  sab- 
bado  santo,  o  qual  se  chama 
assim  por  começar  com  es- 
tas ])a-lavras:  exultei  jam 
angélica  turba  ecelortim.  Le- 
ctio  in  ienedictione  cerei  can- 
tare sólita:  —  (med.)  angéli- 
ca; belida  purgante  com- 
posta demaná  clarificado  em 
agua  de  chicori  a  e  1  ¡orrageus. 
Angélica  potio  vel  aqua :  — 
arcangelvca;  planta  aunual 
que  se  differeuca  da  angé- 
lica principalmente  em  que' 
a  parte  superior  da  sna  fo- 
lha está  dividida  como  os 
alhos.  A  raiz,  (¡ue  é  acre,  al- 
guma cousa  amarga  e  aro- 
mática, costuma  usar-se  na 
medicina.  Angélica,  archan- 
gelica :  —  carlina;  planta.  V. 
Ajonjera. 

Angelical,  ar?;.  Angelical;  o 
que  pertence  ou  se  parece 
com  os  anjos.  Angelicus,  a, 
7im. 

Angelicalmente,  adv.  mod. 
Angélicamente;  com  a  do- 
çura ou  innocencia  de  anjo. 

Angeliceas. /.  1)1.  Angelicens; 
tribu  de  umbelliferas,  tendo 
jíor  tyjDo  o  genero  angélica. 

Angeliceo,  a.  adj.  (boi.J  Ange- 
liceo;  que  se  parece  com  a 
angélica. 

AngélicOjCA.  adj.  Angélico. 

Angélico,  m.  V.  Angelito. 


ANG  155 

Angelito.  ?«.  dim.  de  Angel. 
Anjinho;  chama-se  assim  ao 
menino  de  mui  tenra  idade, 
alludiudo  á  sua  innocencia. 
Puellus  innocens. 

Angelin.  m.  (bot.)  Angelim; 
arvore  do  Brazil  ou  da  ín- 
dia. 

Angelo,  m.  V.  Angel. 

Angelón,  m.  augm.,àQ  A.ngel: 
—  de  retablo;  apodo  que  se 
dá  ao  que  é  desproporciona- 
damente gordo  e  bochechu- 
do. Obesitate  turgens  homo. 

Angelonazo.  m.  augm.  de  An- 
gelón. 

Akgelonia.  /.  (bot.)  Angelo- 
nia;  genero  de  escrophula- 
rias. 

Angelote,  m.  augm.  de  Angel. 
Estatua;  figxu-a,  representa- 
ção de  anjo  em  grande. 
Grandior  angeli  figura:  — 
(fig.  e  fam.J  rapazinho,  que 
está  a  cutrar  na  puberdade. 

Angeo.  7??.  Lona;  especie  de  te- 
cido gi-osseiro,  sobre  o  qual 
se  fazem  obras  de  tapeça- 
ria, l'ela  stupea,  vel  lineiim 
rude:  —  coberta  do  estofo; 
gi'ossa  tela  que  recobre  a 
materia  com  que  o  estofador 
estofa  certos  moveis. V.  Ar- 
piillerct. 

Angianta,/.  (bot.)  Angiantha; 
genero  de  compostas  gna- 
phaléa?. 

Angianteo,  tea.  adj.  (bot.)  An- 
giantheo;  que  se  parece  com 
uma  angiantha. 

Anglectasia.  /.  (path.)  Angie- 
ctasia;  denominação  genéri- 
ca das  dilatações  dos  vasos 
e  das  do  coração. 

Angiectasico.  adj.  (path.)  An- 
giectasico;  que  tem  relação 
com  a  angiectasia. 

Angina.  /.  (path.)  Angina; 
doença  da  garganta.  Angi- 
na, faucium  inflammatio. 

Anginoso,  sa.  adj.  Anginoso; 
que  tem  relação  com  a  an 
gina. 

Angiocarpo.  m.  (bot.)  Angio- 
carpo;  fructo  envolvido  por 
apothecias  fechadas:  —  an- 
giocorpios,  ordem  delichens. 

Angiografí  A.  /.  Angiographia ; 
descripçào  dos  vasos  do  cor- 
po humano  ou  dos  animaes. 

AngiogrÁfico,  CA.  adj.  Angio- 
gi-aphico;  que  pertence  á 
angiographia. 

Angiógrafo.  m.  (anat.)  Angio- 


156 


ANU 


grapho;  o  que  descreve  os 
vasos  do  corpo. 

Angiohidrogeafia.  /.  Angioliy- 
drographia;  descripção  dos 
vasos  lymphaticos. 

Angiohidrógrafo.  m.  Angioliy- 
drograplio;  o  que  descreve 
os  vasos  lyinpliaticos. 

AngiohidrolÓgico,  ca.  adj.  An- 
gioliydrologico  i  o  que  diz 
respeito  á  angiohydrologia. 

AngiohidrÓlogo.  m.  Angiohy- 
drologo;  o  que  estuda  os  va- 
sos lymphaticos. 

ANGioniDROTOMÍA.  /.  Angiohy- 
drotoraia;  anatomia  dos  va- 
sos lymphaticos. 

Angiohidrotómico,  CA.  adJ.  An- 
giohydrotomico ;  o  que  está 
em  relação  com  a  augiohy- 
di-otomia. 

Angioleucitis  .  /.  Angeoleuci- 
tei  inflammação  dos  vasos 
lymphaticos. 

Angiología.  /.  (anat.)  Angio- 
logia',  parte  da  anatomia 
que  trata  das  veias,  das  ar- 
terias e  dos  vasos  lympha- 
ticos. 

Angiológico,  ca,  adj.  Angiolo- 
gico;  que  diz  respeito  á  an- 
giología. 

Akgiopiria.  /.  (path.)  Angio- 
py  ria ;  nome  da  febre  inflam- 
matoria. 

Angiorídion.  m.  (bot.)  Angio- 
ridiou;  genero  de  cogumel- 
los. 

Angiorragia./.  (patli.)  ÃXí^ioY- 
1'hagia;  fluxo  de  sangue  por 
excesso  de  força. 

AngiorrÁgico,  ca.  adj.  (pafli.) 
Angiorrhagico ;  que  tem  re- 
lação com  a  angiorrhagia. 

Angiorrea.  /.  (path.)  Angior- 
rhéa;  fluxo  de  sangue  por 
debilidade. 

Angioscopia./.  (ancd.)  Augios- 
copia;  arte  de  examinar  os 
vasos  capillares  por  meio  de 
um  angioscopio. 

AngioscÓpico,  ca.  adj.  (anat.) 
Angioscopico ;  que  tem  rela- 
ção com  a  angioscopia. 

Angióscopo.  m.  (meã.)  Angios- 
copio; microscopio  para  es- 
tudar e  examinar  os  vasos 
capillares. 

Angiosis.  m.  (path.)  Angiosis ; 
enfermidade  que  reside  no 
systema  vascular  sanguí- 
neo: —  familia  nosologiea, 
que  comprehende  toda  as 
enfermidades    que   tê  em  a 


ANO 

sua  sede  no  systema  vascu- 
lar sanguíneo. 

Angiospermia./.  (hot.)  Angios- 
permia;  ordem  de  plantas 
cuja  semente  ou  sementes 
estão  cobertas  por  um  perí- 
carjío  dístíncto. 

Angiospermo,  ma.  adj. (bot. )An- 
giospermo;  díz-sc  dos  grãos 
cobertos  com  um  perícarpo 
dístíncto. 

Angiosporeas.  /.  2^í-  (bot.)  Au- 
giosporeas ;  divisão  da  famí- 
lia dos  lícbens,  cujos  esporí- 
dios  estão  occultos. 

Ancíiospóreo,  rea.  adj.  (bot.) 
Angiosporo;  que  tem  giãos 
occultos. 

Angióstomo,  ma.  adj.  (zool.) 
Angíostomo ;  qualificação 
das  conchas  univalves,  cuja 
abertura  é  mui  estreita  :  — 
/.  j)í-  familia  de  mollnscos 
faracephaloforos  siiAono- 
branchios,  cuja  concha  tem 
uma  abertura  mui  apertada. 

Angiotecas.  /.  ^j¿.  (bot.)  V.  A}i- 
giocarpos. 

Angiotenia.  /.  (path.)  Angio- 
tenia;  febre  inflammatoría. 

Angioténico,  ca.  adj.  (med.) 
Angiotenico ;  díz-s3  das  fe- 
bres inflammatorías  attri- 
buidas  a  uma  irritação  essen- 
cial do  systema  vascular 
sanguíneo. 

Angiotites.  /.  (pan.)  Angío- 
tites;  doença  infiammatoría 
do  systema  vascular  san- 
guíneo. 

Angiotomía.  /.  (a-iat.)  Angio- 
tomia;  dissecção  dos  vasos. 

Angites.  /.  Aiigite;  nome  ge- 
nérico da  inflammação  dos 
vasos. 

Angla.  /.  (mar.  ant.)  Promon- 
torio; cabo,  ponta  de  terra 
mettida  no  mar. 

Anglesita./.  (min.)  Anglezita; 
sulphato  de  chumbo. 

Angleuria.  /.  (zool.)  Angleu- 
ría;  genero  de  insectos  dí- 
¡jteros,  cujo  typo  é  a  angleu- 
ria de  antenas. 

Anglicano,  na.  adj.  Anglicano; 
anglico,  anglio ;  natural  de 
Inglaterra  ou  o  que  a  ella 
pertence.  Usa-se  fallando  da 
sua  igreja  e  de  outras  cou- 
sas pertencentes  á  sua  reli- 
gião. 

Anglicanismo.  ?n."Anglicanís- 
mo;  conjuncto  de  praticas  e 
doutrinas  religiosas  aucto- 


ANG 

risadas  como  religião  do  es- 
tado pelas  leis  de  Ingla- 
terra. 

Anglicismo,  m.  Anglicismo ; 
modo  de  fallar  peculiar  á 
língua  íngleza:  —  por  ex- 
tensão se  ajjplica  aos  usos, 
costumes  ou  maneiras  que 
distinguem  os  inglezes  das 
mais  nações. 

Anglo,  gla.  adj.  Anglo.  Seu 
uso  mais  commum  é  prece- 
dendo aoutrapalavra,d'onde 
resultam  varias  palavras 
compostas.  V.  Ingles. 

Anglo-americano,  na.  adj.  An- 
glo-americano ;  pertencente 
aos  Estados  Unidos  do  norte 
da  America  ou  a  seus  mo- 
radores. Usa-se  também  co- 
mo substantivo.  Anglo-ame- 
ricanus. 

Anglomanía.  /,  Anglomanía; 
mania  de  imitar  os  inglezes, 
enthusiasmo  por  tudo  que 
pertence  aos  inglezes. 

Anglomanizak.  a.  Anglomaní- 
sar;  imitar  com  aífectação 
as  maneiras  ínglezas.  Usa-se 
também  como  recíproco. 

Anglomano,  na.  adj.  Àngloma- 
no;  o  que  ama  com  excesso 
o  que  é  inglez. 

Angmarset.  m.  (zooZ.^  Angmar- 
sete;  especie  de  arenque  mui 
abundante  nas  costas  da 
Groenlandia. 

Angófora.  /.  Angofora ;  gene- 
ro de  myrtaceos  leptosper- 
mos  da  Nova  Hollauda,  que 
se  cultiva  como  arbusto  de 
ornato  nas  estufas  da  Eu- 
ropa. 

Angogo.  m.  (bot.)  Angogo ;  ve- 
getal que  empregam  os 
abyssínios  como  tenífugo. 

Angoja.  /.  (ant.)  V.  Congoja. 

Angojoso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Congojoso  ou  Acongojado. 

Angolam.  /.  (bot.)  V.  Alanjio. 

Angon.  9?^.fw^^7.jAl^gon;  instru- 
mento de  guerra  de  mui  re- 
motas epochas,  especie  de 
frecha. 

Angona,  Angone.  /.  (med.)  An- 
gona;  especie  de  constricçâo 
suñbcante  da  larynge  que  se 
observa  frequentemente  nas 
mulheres  histéricas :  —  pa- 
lavra usada  por  Rudolfo  Vo- 
gel  para  designar  a  angina 
da  garganta. 

Angor.  m.  (med.)  Angor;  pala- 
vra latina  que  expressa  a 


ANG 

anciedade  moral  que  ás  ve- 
zes expeiñmenta  um  enfermo, 
acompanhada  de  frio  na 
pelle.  I 

Angoka.  /.  Angora;  variedade 
de  gatos,  cabras  e  coelhos 
originarios  de  Angora  na 
Anatólia.  O  pello  d'estes  ani- 
maes  é  comprido  e  macio  co- 
mo a  seda. 

Angorea.  /.  Polaina;  pedaço 
de  pelle  ou  chapéu  com  que 
os  pastores  e  serranos  envol- 
vem as  pernas. 

Angos.  m.  (meã.  ant.J  Angos; 
palavra  usada  por  Hippocra- 
tes  como  synonymo  de  ittero. 

Angostador,  RA.  adj.  Aperta- 
dor;  que  aperta. 

Angostamente,  adv.  m.  Estrei- 
tamente; com  aperto  e  es- 
treiteza. 

Angostar,  a.  Apertar;  estrei- 
tar. Angustare,  arelare, 
stringere :  ■ —  ffig.  ant.)  V. 
Angustiar. 

Angostillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Angosto. 

Angostísimo,  ma.  adj.sup.do  An- 
gosto. Apertadíssimo ;  estrei- 
tissimo.  Angustissimus,  ar- 
ctissimus. 

Angosto,  ta.  adj.  Augusto; 
apertado,  estreito,  que  tem 
pouca  largura.  Angustus,  ar- 
atus :  —  f}?f/.  ant. )V. Escaso: 
—  (ant.J  triste,  angustiado, 
trabalhoso. 

Angostura,  Angustez.  /.  An- 
gustura;  apertura;  aperto, 
estreiteza  ou  caminlio  estrei- 
to. Angustia,  locus  arctvs, 
angustus :  —  (fig.  ant.J  an- 
gustia; fadiga.  V.  Angor. 

Angra.  /.  V.  Ensenada. 

Angrec,  Angreco.  m.  (hot.J  An- 
greco;  genero  de  plantas  pa- 
rasitas, da  familia  das  or- 
oln"deas  e  tribu  das  vandeas, 
que  se  criam  nas  arvores  das 
il  lias  de  Madagáscar.  Uma  de 
suas  especies  tem  folhas  aro- 
máticas, de  cheiro  parecido 
ao  da  bannillia  o  costuma 
cliamar-se  vulgarmente  Té 
de.  la  isla  de  Bourbon;  chá 
da  ilha  de  Bourbon. 

Angsaíja./.  (hot.)  Angsana;  ar- 
vore dar,  índias  Orientaes 
que  procli\7,  uma,  gomma  de 
còr  roxa,  a  qual  se  tem  usa- 
do em  medicina  como  ad- 
stringente. 

Angster.  m.  Angstcr;  moeda 
21 


ANG- 

que  está  em  uso  em  alguns 
cantões  suissos.  Quatro  ang- 
steres  fazem  um  kreutz. 

Anguaeina.  /.  Casaco;  especie 
de  gabão  com  mangas  sem 
goUa,  que  se  usa  por  cima 
de  todo  o  fato,  próprio  dos 
lavradores.  Ungarica  vestis, 
chlamys  ampla  et  soluta. 

Anguideo,  dea.  adj.  (zool.J  An- 
guideo ;  parecido  á  cobra : 
—  m.  pi.  anguideos;  fami- 
lia de  reptis  que  tem  por 
typo  o  genero  anguis. 

Anguiforme,  adj.  (zool.J  An- 
guiforme; que  tem  a  forma 
de  cobra  ou  serpente. 

Anguila.  /.  (zool.J  Anguilla 
ou  enguia;  peixe  alguma 
cousa  pai-ecido  com  a  cobra, 
que  cresce  ás  vezes  até  mais 
de  uma  vara  de  comprido ;  o 
corpo  é  cylindi'ico  e  na 
parte  inferior  achatado;  está 
todo  cobert®  de  uma  sub- 
stancia viscosa  que  o  toma 
escorregadiço.  Murcena  an- 
guila:—  (naut.J  pi.  traves 
compridas  colíocadas  com 
inclinação  á  borda  do  mar, 
para  que  por  ellas  resvale 
e  entre  na  agua  a  embar- 
cação que  a  ella  se  deita. 
Gemitice  trabes  declives  ad 
ripam,  qitâ  constructa;  naves 
in  aquam  deducuntur: — de 
cabo  ;  nas  galeras.  V.  Reben- 
que. 

Anguilada.  /.  Cambada  ou 
porção  de  enguias :  — V.  An- 
guilàzo. 

Anguilado,  a.  adj.  Parecido 
com  a  enguia. 

Anguilardo.  m.  (zool.)  Angui- 
lardo ;  especie  de  reptis  bra- 
tracios  do  genero  proteo. 

Anguilaria./.  (bof.J  V.  Ardisia. 

Anguilazo.  m.  (mar.J  Golpe 
dado  com  pelle  de  enguia 
ou  com  látego;  especie  de 
castigo  que  se  applicava  aos 
marinheiros. 

Anguilero,  adj.  Diz-se  do  ces- 
t(j  que  serve  para  levar  en- 
guias. Angiiillarnm  vectacu- 
lum:  —  viveiro  de  enguias; 
logar  onde  se  conservam. 

Anguiliforme  ,  Anguilóideo. 
adj.  (zool.)  Parecido  com  a 
enguia :  —  adj.  pi.  nome  da 
quarta  ordem  dos  peixes  ma- 
lacopterigios  no  systema  de 
Cuvier,  correspondente  ao 
genero  murena  de  Linneu,  e 


ANG 


157 


que  comprehende  os  peixes 
desprovidos  de  barbatanas 
ventraes,  e  as  mais  das  vezes 
peitoraes,  de  forma  alonga- 
gada,  pelle  viscosa  com  es- 
camas ou  sem  ellas. 

Anguilita.  /.  dim.  de  Anguila. 
Pequena  enguia. 

ANGuiLoroEs.  adj.  (zool.)  Que 
tem  a  forma  de  uma  enguia. 

Anguílula.  /.  (zool.J  Anguilu- 
la;  genero  de  gvxsanos  nama- 
toideos  parecido^  aos  asca- 
ridios  e  aos  oxiuros,  que  têem 
como  elles  um  tegumento  re- 
sistente e  elástico.  Os  mais 
conhecidos  d'estes  insectos 
são  CS  que  se  desenvol- 
vem no  vinagi-e,  na  massa 
e  no  trigo.  Esta  ultima 
especie  distingue-se  pela  fa- 
cilidade que  têem  os  indi- 
viduos de  dissecar-se  sem 
perder  a  existencia  e  passar 
alternativamente  do  estado 
de  vida  ao  de  uma  dissecação 
completa  e  de  uma  morte 
apparente. 

Angudía./.  (bot.J  Anguina;  ge- 
nero trichosante  das  cucur- 
bitáceas :  —  (alveit.J  veia  das 
verilhas.  Vena  inguinalis. 

Anguino,  Anguinóideo,  dea. 
adj.  (zool.J  Similhante  á  co- 
bra:— pi.  familia  dos  re- 
ptis, que  tem  por  typo  o  ge- 
nero cobra. 

Anguípedes.  adj.  (myt.J  An- 
guipedes,  titans;  epiteto  dos 
gigantes  que  quizeram  des- 
thronar  Júpiter. 

Anguis.  m.  (zool.J  Anguis;  ge- 
nero principal  da  familia 
das  cobras,  cujas  especies 
são  innocentes  e  timidas,  es- 
camosas, apodes  i>u  de  pés 
mui  curtos. 

Anguive.  m.  (bot.J  Arvore  de 
Madagáscar,  cujo  fructo  é, 
diz-se,  mui  agradável  e  refri- 
gerante. ' 

Anguivíperas./.^Z.  (zool.J  Kn- 
guiviperas;  familia  de  víbo- 
ras venenosas,  que  tem  o 
corpo  parecido  com  o  das  en- 
guias. 

Anguja.  /.  (germ.J  V.  Congoja. 

Angulado,  da.  adj.  V.  Angu- 
loso. 

Angular,  adj.  Angular;  o  que 
pertence  ao  angulo,  ou  tem 
sua  figura.  Angularis,  e:  — 
angular ;  diz-se  da  pedra 
fundamental  que  faz  o  an- 


158 


ANG 


guio  do  edificio.  Lcqñs  angti- 
laris:  —  fanaf.)  angular; 
applica-se  aos  dentes  que 
correspondem  ao  angulo  dos 
labios,  e  ás  apophyses  que 
correspondem  aos  olhos.  An- 
gular del  omoplata ;  musculo 
alongado  que  se  estende  des- 
de o  angulo  do  omoplata 
;is  apophyses  transversaes 
das  primeiras  vertebras  do 
pescoço:  —  (bot.)  angular; 
diz-se  do  acúleo,  situado  no 
angulo  de  urna  haste. 

Angulario.  m.  Angulario;  in- 
strumento de  medir  ángulos. 

Angulaemente.  adv.  m.  An- 
gularmente;  em  angulo  ou 
forma  de  angulo.  Angiüatim. 

Angulema./.  Angulema;  pan- 
no de  cânhamo  ou  estopa, 
que  se  chama  assim,  por  se 
ter  trazido  ao  ¡principio  de 
Angouleme,  cidade  de  Fran- 
ca. Tela  ex  cannabo  contexfa, 
ab  Ingulismaprimum  adata. 

Angulícla.  adj.  Angulicolla; 
que  tem  o  pescoço  anguloso. 

Angulífero,  ka.  adj.  Angiilo- 
so;  qixe  tem  ou  apresenta 
ángulos. 

Angulillo.  m.  Angulosinho; 
pequeno  angulo. 

Angulinerveo,  vea.  adj.  (bot.) 
Angulinerveo ;  applica-se  ás 
plantas  em  que  as  folhas 
ajjresentam  nervuras  angu- 
losas. 

Angulirostro,  tra.  adj.  (zool.) 
Angulii'ostro ;     diz-se     dos 
pássaros  de  bico  anguloso :  — 
familia  da  ordem  dos  pas 
,  saros. 

Angulo,  m.  (math.)  Angulo; 
inclinação  de  duas  linhas  que 
concorrem  ao  mesmo  pon- 
to:— agudo  ;  agudo,  o  menor 
ou  mais  fechado  que  o  recto : 

—  curvilíneo ;  curvilíneo  que 
se  forma  de  linhas  curvas. 
Angulns  cíirvaius ,  citrvus : 

—  entrante;  aquelle  cujo 
vértice  olha  para  dentro. 
Angulus  recedens :  —  m  ixti- 
llneo  ou  mixto;  mixtilineo; 
que  se  forma  de  uma  linha 
recta  e  outra  curva.  Angulus 
mixtus,  recta  et  curva  linea 
constans:  —  muerto  (fort.J 
V.  Angulo  entrante:  —  obli- 
quo; obliquo;  o  maior  ou 
inenor  que  o  recto.  Anguhis 
ohliqims :  —  obtuso  ;  obtuso ; 
o  maior  ou  mais  aberto  que 


ANG 

o  recto: — plano;  plano;  a 
concorrência  de  dois  planos 
n'uma  linha.  Angulus  lila- 
■nus :  —  recfilineo  ;  rectilíneo ; 
que  é  formado  por  duas  li- 
nhas rectas.  Angidus  rectili- 
neus:  —  recto;  recto;  aquelle 
cujas  linhas  caem  perpendi- 
cularmente uma  sobre  a  ou- 
tra. Angidus  rectus: —  solido  ; 
solido  o  que  é  feito  por  mais 
de  dois  ângulos  planos  que 
não  estão  na  mesma  super- 
ficie plana  e  concorrem  em 
um  mesmo  ponto.  Angnlns 
solidus : — dei  ojo  (anat.J ;  do 
olho;  o  ponto  aonde  se  unem 
as  pálpebras  formando  o  an- 
gulo. Angulus  ocidi,  locus  ubi 
junguntur  palpebrce  et  an- 
gulum  efforinant. 

Anguloa.  /.    (bot.)   Anguloa; 

genero  de  plantas  orchideas 

da  tribu  das  vandeas,  que 

comprehende  alguns  parasi- 

,  tas  do  Perú. 

Angulo-braquial.  m.  fanat.  e 
zool.)  Angulo  brachial;  um 
dos  músculos  da  larva  da  sa- 
lamandra. 

Anguloso,  sa.  adj.  Anguloso; 
que  tem  ângulos  ou  é  esqui- 
nado. Angidosus,  a,  um. 

A^GvSo.  f~(germ.)  V.  Amhicion. 

Anguria.  /.  (bot.)  Anguria; 
planta. 

Angurria.  /.  (ant.)  V.  Sandia. 

Angústia.  /.  Angustia;  aftlic- 
ção,  agonia.  A7igor,  oris.  — 
(pathol.)  angustia;  ajDcrto  na 
região  epigástrica. 

Angustiadamente,  adv.  Angus- 
tiadamente; com  afflicção, 
tristeza,  angustia. 

Angustiado,  da.  adj.  (fig.)  Aper- 
tado; miserável,  apoucado. 
Acarus,  a,  iim:  —  (germ.) 
preso,  forçado. 

Angustiador,  ra.  adj.  Que  an- 
gustia. 

Angustiamiento.  m.  (ant.)  V. 
Angustia. 

Angustiar,  a.  Angustiar;  cau- 
sar angustia,  afíligir,  ator- 
mentar. Angerc,  affligere : — 
n.  (ant.)  padecer  angustia, 
magua.  Timere,  anxietatem 
j)ati. 

Angustícola.  adj.  (zool.)  An- 
gusticolla;  applica-se  aos 
insectos  que  tcem  o  cossolete 
estreito. 

Angustidentado,  da.  adj.  (zool.) 
Angustidentado;  diz-se  dos 


ANG 

animaes  que  têem  os  dentes 
estreitos. 

Angustifoliado,  da.  adj.  (bot.) 
Angustifoliado ;  qualificação 
das  plantas  cujas  folhas  são 
mui  estreitas,  e  mais  ou 
menos  lineares. 

Angustimano,  na.  adj.  (zool.) 
Angustimano ;  que  tem  mãos 
estreitas. 

Angustiosamente,  adv.  m.  (ant.) 
V.  Angustiadamente. 

Angustioso,  sa.  adj.  (ant.)  An- 
gustioso; que  está  cheio  de 
angustia.  Usa-se  também 
para  o  que  padece.  Anxius, 
a,  um. 

Angustipennado  ou  Angusti- 
penne.  adj.  (zool.)  Angusti- 
penne;  applica-se  ao  insecto 
de  azas  estreitas :  —  s.  pi. 
familia  de  insectos  coleópte- 
ros sub-ordem  dos  hetero- 
nieros  composta  de  seis  gé- 
neros que  se  distinguem  en- 
tre si  pela  sutura  dos  élitros 
e  forma  das  antenas. 

Angustiremo,  ma.  adj.  (zool.) 
Angustiremo ;  diz-se  dos  ani- 
maes que  têem  as  patas  em 
forma  de  remos  estreitos. 

Angustirostro,  tra.  adj.  (zool.) 
Angustirostro;  diz-se  das 
aves  de  bico  delgado. 

Angustisépteo,  tea.  adj.  (bot.) 
Angustisepteo ;  qualificação 
das  plantas  cujos  fructos  es- 
tão encerrados  n'uma  capa 
mui  estreita. 

Angustisilicuo,  cua.  adj.  (bot.) 
Angustisiliquo ;  applica-se 
ás  plantas  que  produzem 
fructos  estreitos  e  compridos 
proporcionalmente. 

Angusto.  adj.  (ant.)  V.  Angosto. 

Angustura.  /.  (bot.)  Angustu- 
ra;  arvore  da  America  cuja 
casca  é  febrífuga,  i^elo  que 
com  ella  se  tentou  substituiv 
a  quina;  administra-sc  era 
pó,  em  infusão  ou  em- cozi- 
mento. Ha  uma  angustura 
falsa  que  é  venenosa,  porque 
contém  o  alcali  vegetal  cha- 
mado Briicina. 

Anhaltia.  /.  (bot.)  Anhaltía; 
especie  de  plantas  do  genero 
quetospora. 

Anhelación.  /.  (ant.)  V.  Respi- 
ración ou  Alie.ito:  —  anhéli- 
to; difíiculdade  na  respira- 
ção ;  bafo,  hálito,  alento  cur- 
to e  frequente. 

Anhelante,  jj.  a.  de  Anhelar, 


ANH 

Anhelante;  que  anhela.^l/í/^e- 
lans,  antis. 

Anhelar,  n.  Anhelar;  respirar 
com  difficuldade.  Anhelare: 
ter  desejo  de  alguma  cousa. 
Usa-se  também  como  verbo 
activo,  c  diz-se  anhelar  em- 
Xileos,  honras,  dic/nklades; 
anhelar  empregos,  honras 
e  dignidades.  Anihiit. 

Anhélito,  m.  Anhélito;  resj^i- 
ração  difficil. 

Anhelo,  m.  Anhelo;  desejo 
ancioso,  ardente,  vehemente. 
Anxietas,   nimia  solicitudo. 

Anheloso,  sa.  adj.  Ancioso, 
desejoso;  que  deseja  com 
anhelo  ou  anciã: — que  tem 
difficuldade  em  respirar. 
Anhelus,  a,  um. 

Anhidrico,  ca.  adj.  (chim.)  V. 
Anh  idro. 

Anhidrita.  /.  (geol.)  Anhydri- 
te  (que  carece  de  agua),  nome 
de  urna  especie  de  roclia  cuja 
/        base  é  o  sulphato  de  cal. 

Anhidro,  ra.  adj.  (chim.)  Anhy- 
dro;  applica-se  aos  corpos 
em  cuja  composição  não  ha 
agua. 

Anhidroemia.  /.  (path.)  Anhy- 
droemia  (sangue  sem  agua) 
diminuição  da  parte  serosa 
no  sanguo. 

Anhidrosxa  ,  Anhidkosis.  /• 
(path.  ant.)  Anhydrosia;  di- 
minuição ou  falta  completa 
de  suor. 

AnHIDRO-SULPH  ATADO,    DA.    adj. 

(min.)  Anhydro-sulphata- 
do ;  qualificação  de  uma  ba- 
se, que  se  acha  no  estado 
de  sulphato  sem  conter  agua 
de  crj'stallisacao. 

Anhinga.  /.  (zool.)  Auhjaiga; 
genero  de  aves  palmipedcs 
que  frequentam  as  aguas 
doces  do  Brazil.  Tem  o  bico 
direito,  delgado,  fendido  e 
agudo,  a  cabeça  ¡pequena, 
pescoço  comprido  e  delgado, 
tarsos  cuítos,  mas  robustos, 
e  azas  alongadas.  Alimen- 
tani-se  de  peixes  e  são  excel- 
lentes  nadadoras. 

ANmsTo,  A.  adj.  (bof)  Anhisto 
(sem  tecido);  diz-se  de  certos 
órgãos  vegetaes  em  que  se 
não  observa,  nem  com  os  me- 
lhores microscopios,  a  estru- 
ctura cellular. 

Anhomoméreo,  rea.  adj.  (zool.) 
Anhomomcreo  (sem  partes 
similliantcs):  qualificação  dos 


ANI 

animaes  que  têem  o  corpo 
formado  de  articulações, 
que  em  nada  se  assimilham. 

Anhokca.  /.  (bot.)  V.  Brionia. 

Anhuiba.  /.  (bot.)  Kaiz  do  sas- 
safraz. 

Ani.  (zool.)  Ani;  genero  de 
aves  trepadoras  do  novo 
mundo. 

Ania.  /.  (bot.)  Ania;  genero  de 
plantas  orchideas  epideu- 
dreas  da  índia. 

Aniaga.  /.  (prov.)  Salario  que 
cada  anuo  se  paga  ao  lavra- 
dor. Annualis  arantis  agrum 
mercês. 

Aniara. /.  (zool.)  Auiara;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Aniba.  /.  (bot.)  Aniba ;  genero 
de  plantas,  considerado  pe- 
los botânicos  como  uma  es- 
pecie indeterminada  do  ge- 
nero laurel;  tem  folhas  op- 
postas  ou  Aerticilladas,  flo- 
res pequenas  em  racimo,  c 
madeira  aromática  chamada 
no  paiz  madeira  de  cedro. 

A^iicÈTOíi.jn.fpharin.)  Aniceto; 
especie  de  emplasto. 

Anidar,  n.  Anidar  ou  aninhar; 
fazerem  as  aves  ninho  ou  vi- 
verem n'elle.  Nidificare,  ni- 
dulari:  — fig.  morar,  habi- 
tar. Habitare,  morari:  — 
(fig.)  abrigai-,  acolher.  An- 
dar anidando  (fig.  efani.); 
diz-se  das  mulheres  prenhes 
quando  estão  próximas  ao 
parto.  Fartai  propriorem 
esse. 

Anídeo.  m.  (zool.)  Amorpho 
(sem  forma);  genero  de 
monstros  unitarios  omphalo- 
sitos,  sem  forma  especifica. 

Anidio.  (bot.)  synon.  de  Bifara. 

Anidrosia  ou  Anidrosis.  /, 
(med.  ant.)  V.  Anhidrosia. 

Anieblar,  a.  V.  Anublar:  —  r. 
anuviar-se,  cobrir-se  o  céu 
de  nuvens. 

Aniello.  a.  (ant.)  V.  Anillo : 
—  V.  Vincido. 

Aniera. /.  (zool.)  Aniera;  ge- 
nero de  coleópteros  taxicor- 
neos. 

Anigozanto.  'm.  (bot.)  Anigo- 
santho ;  genero  de  hemoi'oda- 
ceos. 

Anihilar.  a.  (ant.)  V.  Aniqui- 
lar. 

Anihilatorio,  ria.  adj.  (ant.) 
V.  Aniquilatorio. 

AnilÁmida.  /.  (chim.)  Anilami- 
da;  substancia  crystallisa- 


ANI  159 

da,  amarella,  brilhante,  que 
se  obtem  pela  combinação 
do  ammoniaco  com  o  cther 
metolindigotico. 

Anilina.  /.  (chim)  Anilina; 
substancia  liquida  mesmo  a 
vinte  graus  abaixo  de  zero, 
incolor,  cheiro  vinoso  agra- 
dável, de  sabor  ardente, 
pouco  solúvel  na  agua,  que 
se  obtem  pela  combinação 
do  Índigo  com  um  excesso 
de  potassa. 

Anilocra.  /.  (zool.)  Anilocra; 
genero  de  crustáceos  hiso- 
podos  cimotoadios  que  com- 
Ijrehendc  tres  especies,  uma 
das  quaes  se  encontra  nos 
mares  das  ilhas  de  Ibiza,  e 
as  outras  se  criam  no  Medi- 
terrâneo e  nas  aguas  do  Cabo 
da  Boa  Esj^erauça. 

Anilurea.  /.  (chim..)  Substan- 
cia crystallina  que  se  obtem 
pela  conil)inação  da  agua 
com  o  chloruretú  de  ciano- 
genio  gazoso. 

Anilla./.  V.  ¡Sortija. 

Anillada.  /.  Porção  de  auni- 
Ihos. 

Anillado,  da.  adj.Y.  Anuloso. 

Anillar,  a.  Anilhaçar;  i)ren- 
der  com  annilhos.  AnnuUis 
instruere. 

Anillazo.  m.  Golpe  dado  com 
annilho. 

Anillejo,  te.  m.  dim.  de  Anillo. 

Anillico,  to.  m.  dim.  de  Anillo. 

Anillo,  m.  Annilho ;  circulo  de 
imia  materia  dura  que  serve 
para  prender  qualquer  cou- 
sa:—  annel,  circulo  de  me- 
tal ou  de  outra  materia  que 
se  traz  por  adorno  nos  de- 
dos:— V.  Collarino:  —  as- 
tronómico; circulo  de  metal 
gTaduado  que  mostra  com 
sua  alidade  a  altura  dos  as- 
tros e  serve  para  medir  as 
linhas  accessiveis  ou  iiiac- 
cessiveis  da  terra.  Anmdus 
astronomicus:  —  fZeZ  pesca- 
dor;  annel  com  que  o  papa 

•  sella  os  breves.  Annulus  pis- 
catoris: — pi.  grilhos:- — pi. 
(taur.)  annilhos;  linhas  cir- 
culares que  têem  os  touros 
na  parte  inferior  dos  cor- 
nos, junto  a  raiz,  que  indi- 
cam a  sua  idade:  —  (zool.) 
nos  insectos  e  outros  ani- 
maes, as  partes  em  que  têem 
o  corpo  dividido  e  que  re- 
presentam aunéis.  Segmca- 


160 


ANI 


tum  annulus.  Anillo  en  dedo 
honra  sinprovecho  (rif.)  ;  que 
adverte  não  se  dever  empre- 
gar o  dinheiro  em  cousas 
que  só  servem  de  pui-o  faus- 
to ou  vaidade.  Vani  honores 
redditibus  vacui.  Cuando  te 
dieren  el  anillo  pon  el  de- 
dillo; quando  te  derem  o 
porquinho,  acode  com  o  bra- 
cinho; rif.  que  adverte  que 
se  não  deve  deixar  passar 
a  occasião  favorável.  Pre- 
menda  occasio.  Qncefugiunt, 
celeri  carpito  poma  inanu. 
Si  se  perdieron  los  anillos, 
aqui  (jueãaron  los  dedillos; 
vão-sc  os  anneis  fiquem  os 
dedos;  rif.  (jue  adverte  que 
não  se  deve  sentir  muito  a 
perda  do  accessorio  quando 
se  salva  o  principal.  Dmn 
salvai  fortunoi  sint,  ccetera 
non  doleas.  Venir  como  anil- 
lo al  dedo;  fam.  com  que  se 
significa  que  uma  cousa  se 
disse  ou  fez  a  proposito. 
,  Opportunefactumveldictum. 

Anima.  /.  V.  Alma.  Diz-se  mais 
commummente  das  almas 
do  purgatorio :  —  (artilh.)  a 
alma  da  j^eça.  Tornienti  hel- 
lici  2>círs  concava,  interior: 
— pi.  toque  de  sinos  que  a 
certa  hora  da  noite  se  faz 
nas  igrejas  avisando  os  fieis 
para  que  peçam  a  Deus  pe- 
las almas  do  purgatorio,  e 
diz-se :  á  las  ánimas  me 
volvi  á  casa;  ao  toque  das 
almas  vim  para  casa.  Cam- 
panarum  pulsatio  nocturna 
ad  preces  pro  defunctis  fun- 
denda.  Descargar  el  áni- 
ma  de  alguno;  cumprir  os 
encargos  ou  obrigações  que 
alguém  deixou  em  testamen- 
to. Testatoris  mandata  exe- 
qui,  explere  voluntatem :  — 
Jurar  en  sua  ánima,  ó  en 
ánima  de  otro  (fr.for.J;  ju- 
rar pela  sua  alma  cu  con- 
sciência. Persanctè,  exani- 
mi  senteiitia  jurare: —  Un 
ttnima  sola  id  canta  ni  llo- 
ra ;  um  homem  nenhum  lio- 
mem;  rif.  que  quer  dizer, 
que  sem  ajuda  dos  outros 
nenhuma  cousa  se  pode  fa- 
zer aproveitável.  Vw  soli! 
Unus  vir,  mdlus  vir. 

Animabilidad.  /.  Animabilida- 
de;  qualidade  do  animavel. 

Animable.  adj.  Animavel ;  sus- 


ANI 

ceptivel  de  ser  animado  ou 
receber  vida. 

Animación./.  Animação;  acção 
de  animar  ou  de  entrar  a  al- 
ma, no  corpo.  Animatio :  — 
viveza,  expressão  de  aíFecto. 

Animadamente,  adv.  Animada- 
mente ;  com  animação. 

Animado,  da.  adj.  Animado; 
que  tem  alma^  vivente,  cheio 
de  confiança: — (braz.)  diz- 
se  dos  olhos  e  cabeça  do 
cavallo  representado  no  acto 
de  accommetter : — (phamn.) 
a  combinação  de  uns  medi- 
camentos com  outros  mais 
activos,  com  o  fim  de  au- 
gmentar sua  energia. 

Animador,  ra.  adj.  Animador; 
que  anima.  Animafor,  oris. 

Animadversión.  /.  Animadver- 
são;  nota  critica,  reiirehen- 
são,  advertencia  severa.  Ani- 
madversio,  onis. 

Animadvertencia.  /.  (ant.)  Ad- 
vertencia severa,  aviso,  re- 
prehensão. 

Animal,  m.  Animal ;  corpo  que 
tem  sentido  e  movimento. 
Animal :  —  applica-se  com- 
mummente ao  irracional. 
Bestia,  pecíis:  —  o  homem 
incapaz  ou  estujiido.  Valde 
ignar7is,  stupidtis:  —  adj. 
que  pertence  ao  corpo  ani- 
mado e  sensível.  Animalis,  c. 

Animalada.  /.  (fig.  ç,fam.)  Bes- 
tialidade; dito  ou  feito  de 
um  homem  excessivamente 
grosseiro  ou  ignorante. 

Anim ALADO.  adj.  V.  Abestiado. 

Animalazo,  m.  augm.  de  Ani- 
mal. Animalaço,  grande  ani- 
mal :  —  animalaço ;  o  que  é 
summamente  estupido.  Pce,- 
ne  stipes,  plumòcus,  rudis. 

Animalculismo.  m.  (physiol.) 
Auimalculismo;  sj^stema 
physiologico  fundado  na  hy- 
pothese  de  que  só  os  ani- 
málculos spermaticos  pro- 
duzem o  embiyão  animal. 

Animalculista.  adj.  (physiol.) 
Animaleulista ;  partidario 
do  sysícma  do  animalculis- 
mo. 

Animálculo,  m.  (zool.)  Animal- 
culo;  nome  que  se  dá  áquel- 
les  animaes  que  por  sua  pe- 
quenez não  são  perceptíveis 
senão  usando  de  microsco- 
pio. Aniviálculns  homoje- 
neos;  animálculos  homogé- 
neos;  aquellos   cujo   corpo 


ANI 

gelatinoso  e  contráctil  pa- 
rece não  ter  boca  nem  ór- 
gãos exteriores.  Animcãcu- 
los  retiferos;  animálculos 
que  têem  uma  organisação 
exterior  mui  complicada. 

Animalejo.  m.  Animalejo ;  ani- 
mal muito  pequeno. 

Animalia.  /.  (ant.)  Auimalia. 
V.  Anivial: — pi.  (ant.)  exe- 
quias; sufí"ragios:  —  (fig.) 
bestialidade;  toleima,  acção 
de  uma  pessoa  estupida. 

Animalico,  llo,  to.  m.  dim.  de 
Animal.  Animalzinlio. 

Animalidad.  /.  Animalidade; 
estado  do  animal,  qualidade 
constitutiva  do  seu  ser  ani- 
mado e  sensitivo,  conjuncto 
dos  caracteres  e  proprieda- 
des animaes. 

Animalífero,  ra.  adj.  Que  con- 
tém animaes. 

Animalizarle,  adj.  (phys.)  Ani- 
malisavel;  ¿usceptivel  de 
animalisação  ou  de  ser  ani- 
malisado. 

Animalizacion.  /.  (phys.)  Ani- 
malisação; acção  e  eííeito 
de  aniinalisar  ou  animali- 
sar-se. 

Animalizar,  a.  (fig)  Animali- 
sar,  embrutecer,  reduzir  á 
condição  de  animal.  Usa-se 
também  como  reciproco:  — 
(phys.)  aniraalisar,  conver- 
ter ou  transformar  os  ali- 
mentos, com  especialidade 
os  vegetaes,  cm  substancia 
animal  ou  que  tenha  as  ¡iro- 
jn-iedades  d'ella.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco. 

Animalon.  m.  augm.  de  Ani- 
mal. Animalâo;  grande  ani- 
mal. 

Animalucho,  m.  Animalucho; 
animal  de  figura  de  que  se 
ignora  o  nome.  Deforme 
animal. 

Animante,  p.  a.  (ant.)  de  Ani- 
mar. Animante;  o  que  ani- 
ma:—  s.  (ant.)Y.  Viviente. 

Animar,  a.  Animar;  infundir 
a  alma.  Animare: — dar  ani- 
mo ou  valor.  Usa-se  também 
como  reciproco  |por  cobrar 
animo  ou  esforço.  Animum 
addere,  reddere :  —  animar ; 
diz-se  tias  cousas  inanima- 
das, naturaes  e  artificiaes  a 
que  a  natureza  ou  a  arte  in- 
funde vigor,  e  de  certa  ma- 
neira vida  e  espirito.  Vivifi- 
care, vitam  vigoremque  dare. 


ANI 

Animatohío,  kia.  adj.  Anima- 
dor; que  serve  ou  é  útil  para 
,  animar. 

Anime.  m.  Anime;  resina  me- 
dianamente dura,  de  côr 
amarella  citrina  e  transpa- 
rente, que  transsuda  de  uma 
arvore  da  America,  alguma 
cousa  similhante  á  alfarro- 
beira. Resina  anime:  —  co- 
pal ou  oriental;  copal  ou 
oriental ;  resina  mui  dura  e 
transijarente  de  côr  de  to- 
pasio  claro,  que  transsuda 
de  uma  jjlanta,  especie  de 
sumagre.  Emprega-se  como 
o  âmbar  para  augmentar  a 
dureza  e  biillio  dos  verni- 
zes. Resina  anime  copalis 
seu  orientaUs. 

Anímelas.  /.  pi.  (meã.)  Paró- 
tidas; nome  dado  jdcIos  au- 
ctores  ás  glândulas  saliva- 
res collocadas  abaixo  das 
orelhas  ao  comprido  da  ma- 
xillar  inferior. 

Animero.  m.  Andador  das  al- 
mas; o  que  pede  esmola  para 
suíFragio  das  almas  do  pur- 
gatorio. Elecmnsynarum  col- 
lector  ad  defimctorum  re- 
(Juievi  ohtinendam. 

Animidad.  /.  (ant.)  V.  Animo- 
sidad. 

Animina.  /.  (chim.)  Animina; 
base  salificavel  que  existe 
no  oleo  animal. 

Animismo,  m.  (med.)  Animismo ; 
systema  medico-physiologi- 
co,  que  cxjilica  os  plieno- 
menos  vitaes  e  as  enfermi- 
dades, fazendo  intervir  nos 
corpos  orgânicos,  considera- 
dos inertes,  a  alma  como 
principio  de  acçào  e  causa 
]n'imaria. 

Animista,  m.  ('mecí.j  Animista ; 
o  que  attribue  á  alma  todos 
os  ])henomenos  da  vida  ani- 
mal. 

Animita.  /.  (::ool.  p.  Cuba) 
Pyrilampo;  insefcto  phosjilio- 
,  rico,  vagaluuie. 

Animo.  m.  Animo;  alma  ou  es- 
pirito emquanto  é  principio 
das  operações  racionaes.J.rt¿- 
mns,  i:  —  animo,  valor  ou 
esforço.  Virins  animi: — ani- 
mo; intenção,  vontade.  Con- 
silium ,  j)ropositum :  —  ani- 
mo ;  attenção  ou  pensamento. 
Mens  cura.  Animo!  ou  hncn, 
ánimo !  Animo !  coragem  ! 
interj.  de  que  se  usa  para 


ANI 

alentar  ou  esforçar  a  al- 
guém. Macte,  eia :  —  a  las 
gachas ;  vamos !  coragem ! 
fam. ;  com  que  se  alenta  al- 
guém para  a  execução  de 
alguma  cousa  difficil  ou 
trabalhosa.  Euge,  macte 
animo.  Aflojar  e  animo 
(ant.) ;  recrear  o  animo,  alli- 
via-lo.  Caer  ou  caerse  de 
animo  (fam.);  perder  o 
animo,  desconsolar-se,  per- 
der a  esperança  de  sair  de 
algum  perigo.  Animo  defice- 
re.  Cobrar  ánimo,  valor  e 
espirito,  etc. ;  cobrar  animo, 
aleiíto,  valor,  etc.  Animimi, 
vires  capere,  exigere.  Di- 
latar el  ¿mimo ;  tomar  ani- 
mo, ter  esjDcrança,  sentir 
consolação  ou  desafogo  por 
meio  da  conformidade  ou  es- 
perança. Animum  levare,  re- 
creare. Estrecharse  de  ani- 
mo; acobardar-se,  faltar  o 
animo.  Animum  deprimerc. 
Hacer  ou  tener  animo  ;  deli- 
berar-se  a  alguma  cousa,  re- 
solver-se  a  ella  ou  ter  inten- 
ção de  a  fazer.  In  animo  ha- 
bere,  deliberare. 

Animosamente,  adv.  m.  Animo- 
samente; com  animo.  Ani- 
móse. 

Animosidad.  /.  Animosidade; 
valor,  ousadia,  esforço.  Ani- 
mositas ,  audacia :  —  odio , 
rancor,  desejo  de  vingança, 
insolencia. 

Animosíssimo,  ma.  adj.  snip. 
de  Animoso.  Animosissimo. 
Fo r¿ ¿ssimus,  st renuissim us. 

Animoso,  sa.  adj.  Animoso ;  va- 
lente, valoroso,  esforçado. 
Animosus,  plenus  robore, 
imperterritus. 

Aniñadamente,  adv.  rn.  Pueril- 
mente; como  menino.  Pueri- 
liter. 

Aniñado,  da.  adj.  Ameninado; 
que  tem  asi^ecto  ou  proprie- 
dade de  menino. 

Aniñarse  r.  Fazer-se  creança, 
portai'-se  como  tal  ou  que- 
re-lü  parecer.  Repuerascere. 

Aniquia.  /.  (bot.)  Anychia;  ge- 
nero da  familia  das  parony- 
chias  caryophylladas. 

Aniquiladle,  adj.  Qufi  facil- 
mente se  pode  aniquilar  ou 
«lestruir.  Destrvctilis,  des- 
tractibilis. 

Aniquilación./.  Aniquilação; 
acção  e  effeito  de  destruir, 


ANI 


161 


aniquilar.  Destractio,  in  ni- 
hilum  reducfio. 

Aniquilador,  ra.  s.  Aniquila- 
dor; o  que  aniquila.  Destru- 
ctor, oris. 

Aniquilamiento,  m.  Aniquila- 
mento. V.  Aniquilación. 

Aniquilar,  a.  Aniquilar;  redu- 
zir ao  nada,  destruir-  de  todo 
alguma  cousa.  Ad  nihilum 
redigere:  —  (fig-)  aniquilar 
destruir  ou  arruinar  inteira- 
mente. Usa-se  também  como 
reciproco.  Destruere,  fu7i- 
ditus  cvertere:  —  r.  (fig.) 
aniquilar-se,  deteriorar-se 
muito  alguma  cousa,  como 
a  saude,  a  fazenda.  Deterio- 
rem fieri:  —  (fig-)  abater-se, 
humilhar-se ,  e  reputar-se 
em  pouco.  Demisse  de  seipso 
sentiré,  pro  nihilo  reputari. 

Aniquilatokio,  ría.  adj.  Que  é 
capaz  de  aniquilar. 

Anís.  m.  Anís;  planta  annual 
de  um  pé  de  altura,  folhas 
redondas  e  fendidas;  as  flo- 
res sao  pequenas,  nascem 
com  a  figura  de  umbella; 
a  semente  é  miuda  e  de  sa- 
bor agradável.  Pimpinela 
anisum:  — anís ;  a  semente  da 
planta  do  mesmo  nome:  — 
de  la  China  ou  anís  estrella- 
do de  las  Indias;  anís  daChi- 
na  ou  anís  estrellado  das 
Indias;  arbusto.  Y.  Badia- 
na. Ahí  es  un  grano  de  anís 
(fam.).  V.  Grano.  Llegar  á 
los  anises  (fam.);  chegar  só 
á  sobremesa,  chegar  tarde  a 
algum  convite  ou  funcção,  e 
isto  i^or  que  os  anises  cos- 
tumam servir  ¡jara  o  fim  do 
jantar.  iSeriüs  advenire. 

Axisacanta.  /.  (bot.)  Anisa- 
canta;  genero  de  chenopo- 
deas. 

Anisacto.  m.  (bot.)  Anisacto; 
especie  de  umbelliferas. 

Anisado,  da.  adj.  Anisado; 
composto  ou  jn-eparado  coin 
anís,  ou  que  sabe  a  elle. 

Anisanto.  m.  (bot.)  Anisantlio 
(flor  desigual);  nome  dado 
ás  plantas  que  têcm  perigo- 
nos  de  difterentes  formas. 

Anisar,  m.  Terra  semeada  de 
anís:  —  a.  anisar;  preparar 
com  anís  algum  licor,  reco- 
brir com  uma  porção  de 
anís. 

Anisaktria.  /.  (zool.)  Anisar- 
tria  (cíe  artículos  desiguaes); 


162 


ANI 


genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  insectos  phagidos,  que 
tem  por  typo  o  desmertes 
negro. 

AnisÁtron.  m.  (zool.)  Anisa- 
thron;  genero  de  coleópteros 
longicorneos. 

Anisete,  m.  Anisetta;  licor 
composto  de  aguardente,  as- 
sucar  e  anís. 

Aniseya./.  (bot.)  Aniceya  (des- 
igual); genero  de  jjlantas 
convolvuláceas  da  Asia  c  da 
America  tropicaes,  que  teem 
folhas  alternas  e  flores  bran- 
cas. Cultivam-seem  algumas 
estufas  na  Europa. 

Anisillo.  m.  dim.  de  Anís. 

Anisobrio,  ría.  adj.  (bot.)  Ani- 
sobrio  (vegetação  desigual); 
qualificação  proposta  por 
Cassini  para  designar  as 
plantas  monocotyledoneas. 

Anisocéfalo,la.  aííy.f/joí.J  Ani- 
socephalo  (cabeça  desigual)  ; 
applica-se  ás  plantas  cujas 
flores  formam  capítulos  des- 
iguaes. 

Anisócera.  /.  (zool.)  Anisoce- 
ra  (de  anteimas  desiguaes); 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros da  familia  dos  ma- 
lacodermos  fundado  em  uma 
só  especie,  que  se  cria  no 
Cabo  da  Boa  Esperança. 

Anisócero  m.  (zool.)  Aniso- 
cero  ;  genero  de  coleópteros. 

Anisociclo.  m.  (ant.  milit.)  Ani- 
socyclo;  machina  espiral  de 
guerra  da  milicia  bysautina 
para  lançar  flexas. 

Anisocrépida. /.  (zool.)  Aniso- 
crepida;  genero  de  insectos 
coleópteros  heteromcros,  da 
familia  dos  taxicornios. 

AnisodÁctilo,  la.  adj.  (zool.) 
Anisodactylo;  diz-se  das  aves 
que  têem  dedos  desiguaes 
em  comprimento. 

Akisode.  m.  (bot.)  Anisode;  ge- 
nero de  solaneas  hyoscia- 
meas. 

Anisóderas.  /.  2^1-  (bot.)  Aniso- 
der  as;  secção  do_generobark- 
hausia. 

Anisódero.  m.  (zool.)  Anisode- 
ro ;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Anisófilo,  la.  adj.  (bot.)  Ani- 
sophyllo;  que  tem  folhas  de 
desigual  grandeza. 

Anisofisa.  /.  (zool.)  Anisophi- 
sa;  genero  de  dípteros. 


ANN 

Anisogonion.  m.  (bot.)  Aniso- 
gonion;  genero  de  fetos. 

Anisolemo.  m.  (zool.)  Anisole- 
mo-,  genero  de  annelidos  sa- 
bularios. 

Anisómela./.  (bot.)  Anisomela*, 
genero  de  labiadas. 

Anisometrico,  ca.  adj.  (min.) 
Anisometrico;  diz-se  do  sys- 
tema  de  crystallisação  que 
oíferece  tres  eixos  desiguaes. 

Anisonix.  m.  (zool.)  Anysonix; 
genero  de  coleoj^teros. 

Anisope.  m.  (zool.)  Anisope; 
genero  de  coleópteros. 

Anisóquila./.  (bot.)  Anisochila ; 
genero  de  labiadas  oxymoi- 
des. 

Anisóquiro.?».  fzooZ.J  Anisochi- 
ro;  genero  de  coleópteros. 

Anisósteno.  m.  (pathol.)  Ani- 
sosthena;  que  nao  tem  uma 
força  igual.  Refere-se  á  con- 
tractilidade  muscular. 

Anisósticta.  /.  (zool.)  Anisos- 
ticta;  genero  de  coleópteros. 

Anisótomo.  m.  (zool.)  Anisoto- 
mo;  genero  de  coleópteros. 

AnistiÓforo,  ra.  adj.  (zool.) 
Anistiophero ;  diz-se  dos  mor- 
cegos que  não  apresentam 
appendice  algum  sobre  o  na- 
riz. 

Aniversario,  ría.  acZ/.  Anniver- 
sario;annual.J.?i?iíyeráa}'Wís, 
a,  um: — ?)i.  anniversario; 
suffragio  por  um  defunto  no 
dia  em  que  se  comi^leta  o  an- 
uo de  seu  fallecimento:  — 
anniversario;  dia  em  que  faz 
annos  que  succedeu  alguma 
cousa  notável. 

Anjelote.  m.  Squatina,  anjo 
do  mar,  peixe;  especie  de 
lixa  que  cresce  até  seis  pés 
de  comjorido.  E  chato  e  tem 
algumas  espinhas  na  cabeça 
e  no  ventre ;  e  as  barbatanas 
do  peito,  que  são  mui  largas 
assim  como  a  do  ventre,  que 
está  dividida  em  duas,  as- 
similham-se  a  azas.  Squa- 
lus  squatina. 

Anjovino,  na.  adj.  (geogr.)  Que 
pertence  a  Anjou  ou  a  seus 
habitantes. 

Annado.  s.  V.  Entenado. 

Annal.  adj.  V.  Añal. 

Annamíta.  adj.  (geogr.)  Anna- 
mitano;  que  nasceu  em  An- 
nam,  que  habita  ii'este  no- 
tável ¡Daiz. 

Anna-perenna.  /.  (myth.  rom.) 
Auna-perenua;  simples   al- 


ANO 

dea  deificada  pelo  reconhe- 
cimento do  povo  romano. 

Annata  ou  Anata./.  Annata; 
renda  annual  de  um  benefi- 
cio ou  somma  estipulada  que 
se  paga  por  elle. 

Anno.  m.  V.  Arto. 

Annoyo.  m .  V.  Añojo. 

Annoso.  m.  V.  Añoso. 

Annuteba.  /.  (ant.)  Arauto; 
official  publico  encarregado 
de  notificar  urna  declaração 
de  guerra,  etc. 

Ano.  m.  (cir.)  Anus ;  parte  do 
corpo  dos  animaes  por  onde 
sáe  o  excremento. 

Anoche,  adv.  n.  A  noite  passa- 
da, vütima  noite,  hontem  á 
noite.  Hesterna  nocte. 

Anochecer.  7i.  Anoitecer;  fa- 
zer-se  noite.  Noctescere,  no- 
ctem  adventar  em:  —  chegar 
a  algum  logar  quando  vem 
a  noite.  Imminente  jam 
nocte  aliqub  devenir  e :  — 
r.  (poes.)  escurecer-se.  Te- 
nebris  circumfundi.  Anoche- 
cer y  no  amanecer,  ou  ano- 
checió y  nó  amaneció;  des- 
apparecer  durante  a  noite; 
fugir  de  um  logar  e  deixa- 
lo  subitamente  e  ás  escondi- 
das. Ciam  et  repenti  evade- 
re,  elabi.  Al  anochecer, 
inod.  adv.;  ao  anoitecer,  ao 
temido  em  que  se  approxima 
a  noite,  ao  lusco  e  fusco.  Ad- 
ventante nocte,  post  solis 
occasum. 

Anoda.  m.  (zool.)  Anoda;  ge- 
nero de  coleópteros:  — /. 
(bot.)  genero  ''de  plantas 
malvaceas. 

Anodia. /.  (path.)  Anodia;  ma- 
neira de  fallar  desconcerta- 
da e  pouco  decorosa,  espe- 
cie de  mania. 

Anodinar,  a.  (cir.  e  med.)  Ano- 
dynar;  applicar  medicamen- 
tos anodynos.  Anodyna  ap- 
2)licare. 

Anodinia.  /.  (med.)  Anodyiiia; 
insensibilidade  phj'sica. 

Anodino,  na.  adj.  (med.)  Auo- 
dyno;  medicamento  que  tem 
a  propriedade  de  suavisar 
e  acalmar  as  dores.  Usa- 
se também  frequentemente 
como  substantivo.  Medica- 
menttim  temperans,  lene. 

Anodócelo.  m.  (zool.)  Anodo- 
celo;  certo  genero  de  coleó- 
pteros. 

Anodoncio.  m.  (bot.)  Anodon- 


ANO 

cio;  genero  de  ¡jlantas  da  fa- 
milia dos  musgos. 

Anodonte,  m.  (zool.)  Anodon- 
te; genero  de  molluscos  acé- 
ptalos. 

Anodóntido,  da.  adj.  (zool.) 
Anodóntido;  que  se  parece 
com  o  anodonte :  —  m.  pl. 
(zool.)  anodoutidos ;  familia 
dos  molluscos  acephalos. 

Anoea. /.  f^jaí/í  .j  Anoca ;  imbe- 
cilidade, idiotismo. 

Anoectangio.  in.  (bot.)  Anoe- 
ctangio;  genero  de  musgos 
pleurocarpos. 

Anoectócilo.  m.  (Ijot.)  Anoecto- 
chilo;  genero  de  plantas  or- 
chideas. 

Anoema.  /.  (zool.)  Anoema; 
nome  esj^ecifico  do  jjorqui- 
nho  da  ludia. 

Anofelo.  m.  (zool.)  Anophelo; 
genero  de  dípteros. 

Anogloxio.  m.  (h.  n.)  Anoglo- 
cliio;  genero  de  veados  fos- 
seis. 

Anogra.  /.  (bot.)  Anogra ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  onagrorias. 

Anoictaxjio.  m.  fòoí.J  Anoictan- 
gio  (capsula  aberta);  genero 
de  musgos  pleurocarpos. 

Anojeiso.  m.  (bot.)  Anogeiso; 
genero  de  plantas  combreta- 
ceas ;  arvore  de  folhas  alter- 
nas e  flores  amarellas. 

Anoleno.  m.  (li.  11.)  Anoleno; 
diz-se  dos  acephalos  que 
carecem  de  braços. 

Anolis./.  (sooZ.J  Anolís ;  gene- 
ro de  reptis. 

Anomalía./,  f^ramm.)  Anoma- 
lia; irregularidade  que  têcm 
alguns  nomes  e  verbos  na 
sua  declinação  e  conjugação 
apartando-se  da  regra  com- 
mum.  Anomalia,  ce: — (as- 
tron.)  irregularidade  appa- 
rente  no  movimento  dos  pla- 
netas :  —  anomalia ;  irregu- 
laridade. 

Anomalidad.  /.  (ant.)  Anomali- 
dade.  V.  Irrigularidad. 

Anojialístico,  ca.  adj.  (asir.) 
Anomalistico ;  tempo  que  um 
planeta  emprega  em  voltar 
ao  ponto  da  sua  orbita. 

Anómalo,  la.  adj.  (gramm.) 
Anómalo;  nome  ou  verbo 
que  tem  alguma  anomalia. 
Anomalus,  a,  um. 

Anomalon.  m.  (zool.)  Anoma- 
lão ;  genero  de  insectos  di- 
menopteros. 


AXO 

AnomalÓporo,  RA.  adj.  (pliys.) 
Anomaloporo;  que  tem  po- 
ros de  diíferentes  grandezas. 

Anomalóptera./.  (bot.)  V.  Acri- 
docarpo. 

Anomato.  m.  (zool.)  Auomato; 
genero  de  coleoi)teros. 

Anomaza.  /.  (bot.)  Anomaza; 
genero  de  plantas  iridaceas, 
synonymo  do  genero  anomo- 
teca. 

Anómea./.  (bot.)  Anomea;  ge- 
nero de  plantas  leguminosas. 

Anomia.  /.  (zool.)  Anomia ;  ge- 
nero de  conchas. 

Anomial.  adj.  (zool.)  Anomial ; 
diz-se  das  conchas  que  se 
parecem  com  as  anómias. 

Anómido,  da.  adj.  (zool.)  Ano- 
mido;  dá-sc  este  nome  aos 
insectos,  que  têem  uma  for- 
ma extravagante. 

Anomiopsis.  m.  (zool.)  Anomio- 
psis;  genero  de  coleópteros. 

Anomita.  /.  (zool.  ant.)  Ano- 
mita;  nome  que  se  dava  ás 
espécies  fosseis  do  genero 
anomia. 

Anomocarpo,  PA.  adj.  (bnt.)Ano- 
mocarpo;  que  tem  fructos 
anómalos. 

Anomocéfalo,  la.  adj.  (li.  nat.) 
Anomocephalo;  diz-se  dos 
animaes  que  têem  a  ca- 
beça com  alguma  deformi- 
dade. 

Anomoteca.  /.  (bot.)  Anomote- 
ca;  genero  das  radiadas. 

Anomoya.  /.  (zool.)  Anomoia; 
genero  de  coleópteros. 

Anomuro,  ra.  adj.  (zool.)  Ano- 
muro;  que  tem  uma  cauda 
extraordinaria  ou  anómala. 

A  non.  m.  V.  Chirimoyo. 

Anona.  /.  Provisão  de  manti- 
mentos para  um  anno.  An- 
nona,  ce.  V.  Chirimoya. 

AnonÁceas.  /.  pZ.  (bot.)  Anona- 
ceas  ;  familia  de  plantas  di- 
cotyledoneas. 

Anonaceo,  cea.  adj.  (bot.)  Auo- 
uaceo;  parecido  com  uma 
anona. 

Anonadación.  /.  Aniquilação; 
acção  e  eflfeito  de  aniquilar, 
ou  aniquilar-se.  Kedacíio  aã 
nihihim,  summa  sui  demissio 
vel  abjectio. 

Anonadamiento,  m.  V.  Aiiona- 
dación. 

Anonadar,  a.  Aniquilar;  redu- 
zir a  nada.  Ad  nihilum  re- 
digere :  —  (jif^-)  apoucar,  des- 
denhar, diminuir  muito  ai- 


ANO 


163 


guma  cousa.  Magnopere 
minuere:  —  r.  hiimilhar-se, 
abater-se  profundamente.  Se 
supra  modum  demittere,  de- 
jicere. 

Anónfalo,  la.  adj.  (anat.) 
Anomphalo;  que  carece  de 
umbigo. 

Anonimamente,  adv.m.  Anony- 
mamente;  de  uma  maneira 
anouyma. 

Anónimo,  ma.  adj.  Anonymo;  o 
que  não  tem  nome  ou  o  enco- 
bre. Anonymus,  a,  um. 

Anope.  Tfi.  (zool.)  Anope;  ge- 
nero de  lepidópteros. 

Anõpétalo,  la.  adj.  (bot.)  Ano- 
pétalo;  diz-se  das  plantas 
que  têem  as  pétalas  direitas. 

Anopiste.  adj.  (zool.)  Anopis- 
tha;  diz-se  dos  animaes  que 
são  desprovidos  de  extremi- 
dades. 

Anoplis.jh  .  (zool.)  Anoj^lis ;  sub- 
género de  coleópteros. 

Anoplista.  m.(zool.)  Anoplista; 
genero  de  coleópteros. 

Anoplo.  m.  (zool.)  Anoplo ;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Anoplodera. /.  (zool.)  Anoplo- 
dera;  genero  de  coleópteros. 

Anoplodermo.  m.  (zool.)  Ano- 
plodermo;  genero  de  coleó- 
pteros longicorneos. 

Anoplóforo.  m.  (zool.)  Anoplo- 
phoro ;  genero  de  coleópteros. 

Anoplognato.  m.  (zool.)  Ano- 
plognatho;  genero  de  coleó- 
pteros. 

Anoplómero.  m.  (zool.)  Anoplo- 
mero;  genero  de  coleópteros. 

Anoplope.  m.  (zool.)  Anoplope; 
genero  de  reptis  sorianos. 

Anoplosterno.  wi.  (zool.)  Ano- 
plosterno ;  genero  de  coleó- 
pteros. 

Anorca.  /.  (bot.)  Planta.  V. 
Nueza  blanca. 

Anorexia.  /.  (path.)  Anorexia; 
inappetencia,  fastio. 

Anorgánico.  adj.  (li.  nat.)  Inoi*- 
ganico;  que  não  tem  ovgãos. 

Anorganognosia,  /.  (phys.) 
Anorganognosia ;  conheci- 
mento dos  corpos  inorgâni- 
cos ;  é  synonymo  de  minera- 
logia. 

Anorganografía.  /.  Anorg^no- 
graphia ;  descripçâo  dos  cor- 
pos inorgânicos. 

Anorganojenia.  /.  (li.  nat.) 
Anorganogenia ;  parte  da 
physica  que  trata  da  origem 
dos  corpos  inorgânicos. 


164  ANQ 

AnorgíanogrÁfico,  ca.  adj. 
Anorí>;anogTíiphico-,  o  que 
perteuce  ou  tem  relaçàu  coin 
a  anorganograpliia. 

Anorganolojia.  /.  xlnorgano- 
logia;  discurso  acerca  dos 
corpos  inorgánicos,  ou  des- 
cri^jçao  dos  mesmos. 

Anokganolójico,  ca.  adj.  Anor- 
ganologico;  que  tem  relação 
com  a  aiiurganologia. 

Anormal,  adj.  Anormal;  que 
se  afasta  dá  regra,  da  norma. 

Anoropso.  m.  (zool.)  Anoropso; 
genero  de  coleópteros. 

Anorrinco,  ca.  adj.  fsooZ.jAnor- 
rhynco ;  que  é  desprovido  de 
bico. 

Anosfresia.  /.  (path.)  Anos- 
phresia;  diminuição,  ausen- 
cia ou  perda  do  olfato. 

Anosia.  /.  (Jiyg-J  Anosia;  es- 
tado de  saude. 

Anosmia. /.  (path.)  Anosmia-, 
enfraquecimento  do  olfato. 

Anosteóforo,  ra.  adj.  (zool.) 
Anosteophoro;  diz -se  dos 
molluscos  que  não  têem  osso. 

Anosteozoario,  ria.  adj.  (zool.) 
Anosteozoario ;  diz-se  dos 
animaes  que  não  têem  osso. 

Anóstomo.  m.  (zool.)  Anostomo ; 
genero  de  conchas  uni  val- 
ves. 

Anotación./.  Annotação;  apon- 
tamento, nota.  Annotatio, 
onis. 

Anotador,  ra.  s.  Aunotador; 
o  que  nota  ou  faz  annota- 
ções.  Annotator,  annotaiis. 

Anotar,  a.  Annotar;  pôr  notas 
ou  annotaçoes  em  algum  es- 
cripto  ou  conta.  Annotare. 

Anotea.  y.  (bot.)  Anotea;  sec- 
ção do  genero  pavonea,  d  a  fa- 
milia das  maívaceas. 

Anotia.  /.  (zool.)  Anotia;  ge- 
nero de  fulgorinos  hemipte- 
ros. 

Anótida.  /.  (l)ot.)  Anotida;  ge- 
nero de  rubiáceas  hedioti- 
deas  de  De  CandoUe. 

Anotj.  m.  (Ijot.)  Anou;  palmeira 
de  Sumatra. 

Anoxía.  /.  (zool.)  Anoxia;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Anoya.  /.  (med.  aiit.)  Imbecili- 
dade; demencia,  delirio. 

Anqueeita./.Cwí/i.)  Anquerita ; 
mineral  de  Styi'ia,  composto 
de  urna  mistura  de  carbo- 
nato de  cal  e  de  carbonato 
de  ferro. 

Anqueta.  /.  Só  se  usa  na  fr. 


ANS 

fam.  estar  de  media  anque- 
ta; estar  assentado  de  um 
só  lado,  estar  mal  assentado. 
Incomviode,  assidere,  vix  se- 
dile  natibns  tangere. 

Anquiüoyuno,  na.  adj.  Que  tem 
ancas  de  boi ;  diz-se  isto  de 
um  cavallo  que  tem  o  nas- 
cimento da  cauda  muito  ele- 
vado e  a  garupa  em  ponta 
como  os  bois. 

Anquilla.  /.  dim.  de  Anca. 

Anquiloblepaeon.  m.  (anat.) 
Ankylobleijharon ;  approxi- 
mação  anormal  das  paljie- 
bras  por  seu  bordo,  a  ponto 
de  cobrirem  totalmente  o 
globo  do  olho. 

Anquiloglosis. /.  (anf.)  Anky- 
loglosse;  adherencia  da  lin- 
gua. 

Anquilomela.  /.  (cir.)  Anki- 
lomela ;  sonda  recurvada. 

Anquilomerisjio.  m.  (path.) 
Ankylomerismo ;  adherencia 
mórbida  de  uma  parte  qual- 
quer. 

Anquilope.  m,  Ankylope;  pe- 
queno tumor  situado  no 
grande  angulo  do  olho. 

Anquilosar.  a.  Ankylosar;  de- 
terminar uma  ankylose,  fa- 
zer passar  uma  articulação 
movei  ao  estado  de  ankjdose : 
— r.  ankylosar-se;  passar  ao 
estado  de  ankylose. 

Anquilosis.  /.  (path.)  Anky- 
lose ;  privação  do  movimento 
ou  soldadura  das  articula- 
ções. 

Anquilótomo.  m.  (cir.)  Anky- 
lotomo ;  bisturi  recurvado, 
com  que  se  fazia  a  secção  do 
filete  da  liugua. 

Anquisseco,  ca.  adj.  Secco  de 
ancas;  applica-se  ao  cavallo 
de  ancas  fracas  e  descar- 
nadas. Clunegracilis,  exilis. 

Aksa.  /.  (ant.)  V.  Asa  ou  Ar- 
golla. 

Ansannar,  AssaSar.  a.  (ant.) 
Assanhar ;  irritar,  enfurecer, 
irar,  encolerisar.  Exasp>e- 
,  rare. 

ÁNSAR.m.Ganso;  especie  de  pato 
de  dois  pés  de  altura,  de  cor 
cinzenta,  mais  clara  no  ven- 
tre c  com  raios  negros  no  ¡pes- 
coço. Anser,  eris.  El  ánsar  de 
cantimpalos,  que  salió  al  lobo 
al  camino;  rif.  de  que  usam 
os  hespanhocs  jjara  aquelles 
que  inconsideradamente  se 
expõem  a  algum  damno  ou  pe- 


ANS 

rigo.  Potentiores  non  irri- 
tandi. 

AnsÁeeas.  /.  pl.  (zool.)  Ansa- 
reas;  nome  dos  palmipedes 
de  Cuvier. 

Ansareria.  /.  Logar  em  que  se 
criam  os  patos.  Anserarium. 

Ansarero.  m.  O  que  trata  dos 
jjatos.  Ansernm  custos. 

Ansarino,  na.  adj.  (poet.)  O  que 
pertence  ao  pato.  Anserimts, 
a,  um :  —  m.  o  patinho.  An- 
sercidus,  i.  , 

Ansarón,  m.  (ant.)  Y.  Ánsar. 

Anseático,  ca.  adj.  Anseático; 
applica-se  a  certos  povos  ou 
cidades  livres,  reunidos  mu- 
tuamente para  o  commercio, 
Civitates  ansiaticoe  fcedera- 
tce. 

Ansbr.  w.  (ant.)  V.  Ansar:  — 
(zool.)  m.  pl.  nome  que  dá 
Linneu  á  ordem  das  aves 
palmipedes  de  Cuvier. 

Anseranas.  /.  2)1.  Anserenas; 
secção  do  genero  pato. 

Anserido.  adj.  (zool.)  V.  Anse- 
rineo. 

Anseríneo,  nea.  adj.  (zool.)Ã.n- 
serineo ;  parecido  com  o  pato : 
—  /.  pl.  sub-familia  da  or- 
dem dos  palmipedes  de  Cu- 
vier e  da  familia  das  anati- 
dias,  que  se  distinguem  por 
ser  mais  nadadores  que  os 
patos  i:)ropriameute  ditos,  e 
2)or  seu  bico  de  forma  cónica. 

Ansi.  adv.  ??7.  (ant.)  Assi,  as- 
sim. Hoje  só  se  usa  entre  a 
gente  rustica. 

Ansia./.  Anciã;  angustia,  fadi- 
ga que  causa  «o  corpo  a  in- 
quietação ou  movimento  vio- 
lento. Anxieías,  afis:  —  an- 
gustia ou  afiBicção  da  alma. 
Afflictlo,  onis ;—  anhelo,  de- 
sejo ancioso,  vehemente.  Cu- 
pido, inis:  —  (germ.)  tortura 
ou  tormento:  —  (germ.)  a 
agua:  — 2^^-  fí'Cj-w?.}  as  gale- 
ras:— anciãs,  nauseas.  Can- 
tar cn  el  ansias  (germ.); 
confessar  por  meio  do  tor- 
mento. 

Ansiadamente.  adv.  m.  V.  An- 
siosamente. 

Ansiado,  da.  adj.  (fam.)  V.  An- 
sioso. 

Ansiar,  a.  Anciar;  desejar  com 
anciã.  AUquid  ambire. 

Ansiático,  ca.  adj.  V.  Anseá- 
tico. 

Ansiedad.  /.  Ancicdade.  V. 
Ansia. 


ANT 

Ansimesmo  oii  Ansimismo.  adv. 
m.  (ant.J  V.  Asimismo. 

Ansina.  adi:  m.  (ant.J  Assi; 
lioje  usa-se  somente  entre  a 
gente  rustica  o  vulgar. 

Ansiosamente,  adv.  m.  Ancio- 
samente;  com  anciã.  Anxie, 
avidc,  ciipid'e. 

Ansiosidad.  /.  V.  Ansia. 

Ansioso,  sa.  adj.  Ancioso; 
que  tém  ancia  ou  desejo  ve- 
hemente de  alguma  cousa. 
Valde,  cupidus,  anxius:  ■ — 
ancioso-,  (^ue  está  chcio  de 
ancia  ou  muito  angustiado. 
Anxietate  plcnum. 

Ant.  ^^rc^j.  (ant.)  V.  Ante:  — 
adv.  m.  (ant.)  V.  Antes. 

Anta.  /.  Anta;  especie  de  cer- 
vo maior  que  o  commum  e 
que  se  differenca  d'cUe  prin- 
cipalmente em  que  os  cor- 
nos desde  o  nascimento  são 
divididos  como  os  dedos  de 
urna  mão.  C'ervvs  alces:  — 
(arch.J  anta;  pilastra  que  os 
gregos  punham  nos  ángulos 
das  fachadas  de  um  genero 
de  templos.  Pila,  a'. 

Antacates.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Amel-sucino. 

AntÁcido,  da.  adj.  (mcd.)  V. 
Antiácido. 

Antactinia.  /.  (hot.)  Antacti- 
nia;  secção  do  genero  jpas¿- 
flora  de  Linnco,  synonymo 
de  pasionaria. 

Antagonismo,  m.  Antagonismo; 
mutua  rejoulsao  de  duas  for- 
ças ou  poderes  contrarios: 
—  (fig.)  rivalidade,  opposi- 
ção,  luta  obstinada  c  con- 
stante: —  (med.)  antagom'smo; 
termo  introduzido  para  ex- 
primir a  incompatibilidade 
de  cettas  affecções  que,  ser 
gundo  têem  observado  alguns 
auctores,  não  pode  existir  ao 
mesmo  teiiipo  n'um  paiz  ou 
territorio  dado  :  —  opijosi- 
ção  nas  funcções  de  órgãos 
distinctos. 

Antagonista,  m.  Antagonista; 
o  que  é  opposto  ou  contra- 
rio a  outro,  jíümulus,  adver- 
sar ius:  —  (fiffO  antagonis- 
ta; inimigo,  rival,  oppositor 
constante  e  obstinado  :  — 
antagonista;  cousa  que  exer- 
ce funcções  oppostas  ás  de 
outra  com  a  qual  se  com- 
para :  —  j^;Z.  (anat)  antago- 
nistas ;  músculos  que  per- 
tencendo á  mcsma  parte  do 


ANT 

corpo  se  movem  em  sentidos 
contrarios. 

Antala.  /.  (zooí.)  V.  Deniala. 

Antaljlv./.  (med.  ant.)Y.  Anal- 
jesia. 

AntÁljico,  ca.  (med.  ant.)  V. 
Anodino. 

Antalmo.  m.  (hot.)  (olho  de  flor). 
Synonymo  áa  pallenea. 

Antamba.  m.  (zool.)  Antamba  ; 
especie  de  mammifero  de  Ma- 
dagáscar cpe  se  parece  mui- 
to com  o  leopardo. 

Antamilla./.  (ant.)  V.  Altamia. 

Antana.  /.  (ant.)  V.  Andana. 
Usa-se  somente  na  phrase 
Llamarse  antana. 

Antanaclasis.  /.  (rhcf.)  Anta- 
uaclase;  figura  que  consiste 
em  repetir  urna  ¡palavra  dan- 
do-lhe  diñ'ereutes  sentidos. 

Antañazo,  adv.  (ant.)  V.  Mu- 
cho tiemjM  ha. 

Antaño,  adv.  Antanho;  signi- 
fica propriamente  o  anno 
próximo  passado,  aindaqne 
outras  vezes  se  toma  por  ex- 
tensão para  os  annos  ante- 
riores. Annoproxime  elapso. 

Antañona.  /.  (fam.)  Velhona; 
muito  velha. 

Antapoca. /.  (ant)  Obrigação; 
papel  que  o  devedor  entrega 
ao  credor  dizendo  a  quantia 
que  recebeu. 

Antapodosis.  /.  (med.  ant.) 
Aceesso ;  reapparecimcnto 
da  febre:  —  (rhet.)  antapo- 
d<')se;  figura  em  virtude  da 
qual  as  pala^•ras  de  uma  pro- 
posição correspondem  ás  de 
outra,  soja  guardando  uma 
ordem  similhante,  seja  in- 
vertendo as  da  primeira. 

Antarax.  •  (med.)  Antraz.  V. 
Carbunco. 

Antarctia./.  (zool.)  Antarctia ; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  ca- 
rabicos  e  tribu  dos  feronios, 
insectos  alados  de  côr  metal- 
lica,  que  se  criam  no  Chi  li, 
nas  Malvinas  e  em  Buenos- 
Ayres. 

Antarctos.  m.  V.  Antarfos. 

Antares./.  (asfr.)  Antares;  es- 
trella fixa  de  priçieira  gran- 
deza, situada  no  centro  do 
Escorpião. 

Antario.  m.  (archif.  ant.)  Yes- 
tibulo,  portal:  — conjuncto 
de  pilastras. 

Antaris.  m.  (chim.  ant.)  V.  Azo- 
gue. 


ANT  16Õ 

Antartico,  ca.  adj.  (astron.) 
Antárctico ;  diz-se  do  polo 
02:)posío  ao  árctico.  Anfarti- 
ciis  polus  aiisf ralis:  —  quo 
pertence  ao  j)olo  antárctico. 

Antartos.  m.  (pões.)  Austro; 
vento  do  tíul,  o  opposto  ao 
Bóreas,  e,  segundo  a  deno- 
minação vulgar,  ao  Artos 
ou  Aretes. 

Antartrítico.  adj.  (med.)  V. 
Anti-artrítico. 

AntasmÁtico.  adj.  (med.)  V. 
Anti-asmútico. 

Antaxia./.  (zool.)  Antaxia ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentamcros,  da  familia  dos 
esternoxos  e  tribu  dos bupres- 
tidos,  de  que  a  maior  parte 
são  de  cores  metallicas  nuii 
brilhantes,  c  vivem  nos  tron- 
cos das  arvores  mais  expos- 
tas ao  sol. 

Ante.  m.  Anta;  a  pcllc  prepa- 
rada com  azeite  c  curtida  da 
anta,  búfalo,  alce,  gamo,  etc. 
Corinm  huhalinum :  —  (ant.) 
o  prato  com  que  se  princi- 
piava o  juntar  ou  ceia,  e 
também  o  que  se  punha  com 
cousas  próprias  ¡Jara  abrir 
o  appetite  antes  da  comida: 
—  prep.  ante;  diante  ou  cm 
presença  de  alguma  pessoaj 
Ante,  coram:  —  adv.  t.  (ant.- 
V.  Antes.  Ante  todas  as  co. 
sas  ó  ante  todo;  antes  de  tu- 
do, em  primeiro  logar.  Pri- 
mo, ante  omnia.  En  ante, 
adv.  (ant.)  V.  Antes. 

Anteado,  da.  adj.  Que  se  pa-» 
rece  na  côr  com  a  anta.  Suh- 
p>allidiis,  a,  itm. 

Antealtar,  m.  Espaço  conti- 
guo á  grade  ou  demarcação 
do  altar.  Spatiiim  altaripro- 
ximum.  , 

Anteanoche,  adv.  Antes  de  hon- 
tem  á  noite. 

Anteantaño,  adv.  t.  (ant.)  Tres 
annos  antes,  contando  tam- 
bém o  anno  em  que  se  está; 
o  anno  anterior  ao  próximo 
passado. 

Anteanteanoche.  adv.  Tres 
noites  antes  do  dia  em  cpie 
se  está. 

Anteanteayer,  Anteantier. 
adv.  t.  Tres  dias  antes  do 
presente. 

Anteayer,  adv.  í^  Antehontem ; 
dois  dias  antes  do  presente. 
Nudivs  tertius :  —  algumas 
vezes  o  mesmo  que  pouco 


166 


ANT 


tempo  antes.  Nonmulto  ab- 
Jiinc  tempore. 
Antebraquial.  adj.  (anat.)  An- 
tibrachial ;  que  tem  relação 
com  o  ante-braço. 

Antebrazo,  m.  (anat.)  Ante- 
braço ;  parte  do  braço  desde 
o  cotovello  até  ao  pnlso,  e 
nos  animaes  a  parte  com- 
prehendida  entre  o  braço  e 
o  joelho.  Pars  brachii  ante- 
rior. 

Antecalvo,  va.  adj.  Calvo  por 
diante. 

Antecama./.  Especie  de  tapete 
que  se  põe  diante  da  cama. 
Tapes,  storatwn  ante  lectum. 

AntecÁmaka.  /.  Antecámara; 
casa  anterior  á  cámara.  An- 
ierior  cuhicidi  aditiis. 

Antecamarilla./.  Urna  das  sa- 
las do  palacio  que  está  an- 
tes de  chegar  á  antecámara 
do  rei.  Vestibulum  Ínterins, 
quo  ad  anteriores  cubiadi 
aditus  in  regíim  domibus  in- 
tratur. 

AntecÁnis.  m.fcfsír.JAnteeanis ; 
astroque precede  a  canícula. 

Antecanto,  m.  (poes.  ant.)  An- 
tecanto ;  estribilho  ou  ver- 
sos repetidos  n'uma  compo- 
sição poética  que  se  colloca 
no  principio  das  estrophes. 

Antecapilia.  /.  Guarda  vento ; 
a  peça  immediata  á  entrada 
da  capella.  Vestibidum  cedi- 
culce  sacroi  aditnm  prcebens. 

Antecedencia.  /.  (ant.)  V.  An- 
tecedente. 

Antecedente,  p.  a.  de  Antece- 
der. Antecedente ;  o  que  an- 
tecede. Antecedens,  entis:  — 
m.  antecedencia;  acção,  dito 
ou  circumstancia  anterior, 
que  serve  para  julgar  factos 
posteriores:  • — •  (log.)  ante- 
cedente ;primeira  projsosição 
de  um  enthymema  ou  de  um 
argumento  que  tem  duas  pro- 
posições. Antecedens,  prior 
propositio  entliymematis :  — 
(geom.  e  arith.)  antecedente ; 
primeiro  termo  de  urna  rasão 
que  se  com23ara  com  o  se- 
gundo chamado  consequente. 
Antecedens,  entis. 

Antecedentemente,  adv.  t.  V. 

Anteriormente. 
Anteceder,    a.    Anteceder  V. 

Preceder. 
Anteceso.  in.  (ant.)  V.  Antici- 
pación. 
Antecessor,  ra.  .s'.  Antecessor; 


ANT 

o  que  precedeu  a  outro  em 
alguma  dignidade,  emprego 
ou  encargo.  Antecessor,  qui 
antecessit,prcecessit: — (ant.) 
antecessor;  o  que  precede  a 
outra  cousa  em  tempo:  — 
pi.  antecessores;  progenito- 
res ou  antejiassados  de  quem 
algaem  descende.  Majores, 
avi. 

Antecoger,  a.  Conduzir  adian- 
te alguma  pessoa  ou  cousa: 
—  (p.  Ar.)  colher  fora  de 
tempo;  equivale  a  colher  os 
fructos  antes  da  maturação. 
Immature,  ante  tempus  col- 
ligere. 

Antecolumna.  /.  (arcJi.)  V.  Co- 
.  Inmna  aislada. 

Antecoro.  m.  Antecoro;  casa 
immediata  ao  coro.  Anterior 
choriis. 

Anteóos,  cas.  adj.  Antéeos ;  diz- 
se  dos  moradores  do  globo 
terrestre,  que  estão  por  bai- 
xo de  um  meridiano  e  a 
igual  distancia  do  equador, 
uns  pela  parte  septentrional 
e  outros  pela  meridional. 
Usa-se  também  como  sub- 
stantivo. Populi  e  regione 
op)positi  sub  uno  eodemque 
meridiano,  et  ab  aqnatore 
ceque  distantes.  Antmcus,  a, 
um. 

Antecristo.  m.  Anti-Christo ; 
aquello  homem  perverso  e 
diabólico  que  ha  de  perse- 
guir cruelmente  a  igreja  ca- 
tholica  e  seus  fieis  no  fim  do 
mundo.  Antichristus,  i. 

Antecuarto,  m.  f«n¿.JAntesala. 

Antedata.  /.  Antedata  ou  An- 
tidata; data  antecipada  pos- 
ta em  algum  escripto.  Díes 
qua  scriptum  aliquod  consi- 
gnatum  apparet,  quod  re  qui- 
dem  vera posterius  consigna- 
tum  sit. 

Antedatar,  a.  Antedatar;  pôr 
data  antecipada.  Diem'  an- 
tevertere,  qua  scriptum  re 
vera  consignatur. 

Antedecir,  a.  (ant.)  V.  Prede- 
cir. 

Antedía  (de)  mod.  adv.  (ant.) 
Antedía;  antes  do  dia  pre- 
sente, immediatamente  a 
elle. 

Antedicho,  cha.  p.  p.  (ant.)  de 
Antedecir. 

Ante  diem.  loe.  lat.  Um  dia  an- 
tes; adoptou-se  nalinguahes- 
panhola  nos  avisos  e  circula-  | 


ANT 

res  que  se  escrevem  para 
convocar  os  individuos  de 
alguma  junta  ou  congrega- 
ção. Pridie. 

Antediluviano,  na.  adj.  Ante- 
diluviano; que  existiu  antes 
do  diluvio  universal. 

Antedique,  m.  (naid.)  V.  Con- 
tradique. Espaço  que  ha»dian- 
te  das  portas  de  um  dique 
para  ahi  se  collocarem  ou- 
tras, quando  for  preciso  re- 
parar ou  substituir  as  pri- 
meiras. 

Antedorsal,  adj.  (anat.)  Ante- 
dorsal;  o  que  pertence  á 
parte  anterior  do  dorso. 

Ante-externon.  (zool.)  V.  Me- 
sotorax. 

Antefaz.  m.  (ant.)  V.  Antifaz. 

Anteferir,  a.  (ant.)  V.  Prefe- 
rir. 

AnteeiÁltico.  adj.  (riied.)  An- 
tephialtico ;  qualificação  dos 
remedios  ou  medicamentos 
próprios  para  curai"  o  pesa- 
dello,  ou  pelo  menos  alliviar 
o  enfermo. 

Anteficir.  a.  (ant.)Y.  Anteferir. 

Antefirma.  /.  Antefirma ;  tra- 
tamento que  se  poe  antes  do 
nome  nas  cartas  e  ofticios 
dirigidos  ás  pessoas  quetêem 
por  lei  tal  j)reemiiiencia. 

Antefora.  /.  (bot.)  Antefora 
(porta  flores);  genero  de 
j)Iantas  da  familia  das  gra- 
míneas,, tribu  das  paniceas, 
composto  de  uma  só  esijecie 
indígena  da  America  tropi- 
cal. 

Antefoso.  m.  (mil.)  Antefosso ; 
cova  que  cerca  a  esplanada. 

Ante-helix.  m.  (anal.)  Anti- 
helix;  eminencia  curvilínea 
formada  pela  cartilagem  da 
orelha  e  situada  adiante  do 
hélice. 

Anteiglesia./,  (ant.)  Atrio ;  es- 
pecie de  pateo  que  está  an- 
tes da  igreja.  Ecclesia;  vesti- 
bulum: —  na  Biscaya  a  igre- 
ja parochial  de  alguns  de 
seus  2)ovos.  Tomaram  este 
nome  por  ter  da  parte  de 
fóra  urnas  estancias  ou  te- 
lheiros cobertos  onde  o  clero 
e  o  ])ovo  fazem  suas  reuniões ; 
e  d'aqui  proveiu  chamar-se 
também  Anteiglesias  aos 
mesmos  povos.  Antigamente 
tiveram  a  mesma  denomi- 
nação as  igrejas  parochiaes' 
das  montanhas.  Ecclesia  pa- 


ANT 

rochialis  in  quibusdam  op- 
pidis  Caniabriai. 

Antejenesia.  /.  (llt.)  Antegc- 
iiesia;  titulo  de  ala^ius  tra- 
tados philosophicos  acerca 
da  e^jocha  anterior  á  crea- 
ção. 

Antejkxito.  adj.  (ant.)y.  Pri- 
mogénito. 

Antel.  adv.  (ant.)  Contracção 
de  Anttél.  Antes  d'elle. 

Antena.  /.  (bot.)  Antela  (flori- 
nhaj;  racimo  de  flores  em 
que  os  ramos  são  largos  c 
visíveis ;  diz-se  especialmen- 
te da  inflorescencia  dos  jun- 
cos. 

Antelación.  /.  Precedencia. 
Hoje  toma-se  commummente 
pela  que  uma  cousa  tem  á 
outra  em  relação  ao  tempo. 
Antecessio,  praeíatio.V.  Pre- 
ferencia. 

Antelado.  m.  Lado  anterior. 

Anteléeila./.  (zoai.)  Anteléfi- 
la  (amiga  das  flo rinhas) ;  ge- 
nero de  coleópteros  betero- 
meros  da  familia  dos  traclie- 
lidos  e  tribu  dos  anticidos; 
comprebende  duas  especies 
de  insectos  da  índia,  que  vi- 
vem na  areia  á  borda  dos 
rios. 

Antelucano,  na.  adj.  (ant.)  An- 
tes de  nascer  o  sol;  madru- 
gada. 

Antesu.  /.  (bot.)  Antema;  ge- 
nero de  i^lantas  malvaceas 
que  só  se  ditterença  do  ge- 
nero malva,  em  que  as  tres 
bracteas  do  cálix,  em  vez  de 
serem  perfeitamente  livres, 
estão  unidas  j^ela  base. 

Antemano  (de),  mod.  udv.  De 
antemão ;  antecipadamente, 
antes  do  praso.  Priusquàm, 
antequàm. 

Antemedio,  dia.  adj.  (bot.)  An- 
íemedio ;  applica-se  ás  péta- 
las oppostas  ás  divisões  do 
cálix. 

Antemeridiano,  na.  adj.  Ante- 
meridiano; anterior  ao  meio 
dia,  e  também  o  que  está  an- 
tes do  meridiano.  Antemeri- 
diamts,  a,  um. 

Antemético,  ca.  adj.^/med.)  V. 
Antiemético. 

Antémida.  /.  (bot.)  (Jlorinha). 
V.  Maiizanilla. 

Antemídio,  dia.  adj.  (bot.)  An- 
temideo;  parecido  com  a  ca- 
momilla: — /.p^.  antemideos; 
grupo  de  plantas  da  fanii- 


ANT 

lia  das  compósitas,  tribu  das 
senicionideas,  parecidas  com 
a  camomilla. 

Antumostrak.  a.  (ant.)  V.  Pro- 
nosticar. 

Antemdlas.  m.  Sota;  moço  que 
vae  montado  na  mula  dian- 
teira de  um  coche. 

Antemural,  m.  Antemural ;  fór- 
taleza,  rocha  ou  montanha 
que  serve  de  reparo  ou  de- 
feza.  Propugnaculum,  seu 
riqjes  murum  protegens :  — 
(fig.)  protecção,  deíeza;  co- 
mo antemural  da  christan- 
dade,  da  fé,  etc.  Proesidium,  i. 

Antemuralla.  /.  (ant.)  Aute- 
niuralha.  V.  Antemural. 

Antemuro,  m.  (ant.)  V.  Ante- 
mural:  —  (ant.  fort.)Y .  Fal- 
sabraga. 

Antena./,  (naut.  ant.)  V.  En- 
tena :  —  (zool.)  antenna ;  ca- 
da um  dos  corpos  compridos 
e  delgados  em  forma  de  cor- 
nos que  têem  os  insectos  na 
parte  anterior  da  cabeça.  Va- 
riam muito  tanto  na  figura 
como  na  estructura  e  consis- 
tencia ;  c  por  esta  qualidade 
os  uaruralistas  serviram-se 
d'elles  ¡lara  distinguir  entre 
6Í  os  muitos  animaesj  d' esta 
classe.  Antennce,  arum. 

Antenado.  m.  (ant.)  V.  Ente- 
nado. 

Antenal.  m.  (zool.)  Antennal; 
ave  do  Cabo  da  Boa  Esjje- 
rança,  cujas  pennas  se  ap- 
plicavam  antigamente  ao 
epigastrio  como  remedio, 
porque  se  lhe  attribuia  vir- 
tude fortificante. 

Antenantia.  /.  (bot).  V.  Trio:o- 
lena. 

Anienaria.  /.  (bot.)  Autenaria ; 
genero  de  cogumelos  hypo- 
micetos»  e  j)erisporiaceos:  — 
hcrvas  vivazes,  algumas  ve- 
zes sub-fructisccntes  empre- 
gadas em  medicina. 

AntenÁrieas.  /.  jJ^-  Antena- 
rias;  sub-tribu  de  plantas 
gnaphaleas,  que  cómprehen- 
de  os  géneros  que  têem  capí- 
tulos independentes  entre  si. 

Antenario,  ria.  adj.  (zool.)  An- 
tennario;  que  se  refere  ás 
au temias:  — /.  p?.  anten- 
narias;  nome  dado  aos  cor- 
púsculos unidos  que  se  no- 
tam'na  cabeça  dos  dípteros 
muscidos  e  aos  quaes  estão 
fixadas  as  antennas. 


ANT 


167 


Antendeixis. /.  (med.)  Voz  ou 
palavi"a  usada  por  alguns 
auctores  como  synonymo  de 
contraindicación;  coutrain- 
dicação. 

Anteneasjua.  /.  (med.  ant.) 
Anteueasmia  (ousado  contra 
si  mesmo);  variedade  de  ma- 
nia que  consiste  na  propen- 
são ao  suicidio. 

Anteneasmo,  ma.  s.  (med.  ant.) 
Anteneasmo;  o  que  padece 
da  mania  de  querer  suici- 
dar-se. 

Antenífero,  KA.  adj.  (zool.) 
Antenuado;  que  tem  anten- 
nas. 

Anteniforme.  adj.  (zool.)  An- 
teniforme;  que  tem  forma  de 
autenua. 

Antenoche,  adv.  t.  Antehon- 
tem  á  noite;  noite imniediata 
á  ultima  que  passou;  diz-se 
também  anteanoche  y  antes 
de  anoche: — (ant.)  antes  da 
noite,  antes  de  anoitecer. 

Antenomiíre.  m.  Antenome; 
titulo  que  se  põe  antes  do 
nome  próprio,  como  D.  João, 
S.  Fernando,  etc.  Praeno- 
men,  inis. 

Antenóron.  m.  (bot.)  Antenoro; 
genero  da  familia  das  poly- 
gonaceas,  synonymo  do  ge- 
nero persicaria,  que  vem  a 
ser  uma  secção  do  grande 
genero  polígono. 

Antenotar,  a.  (ant.)  V.  Inti- 
tular. 

Anténula. /.  (zool.)  Antennu- 
la ;  os  entomólogos  usam  d'es- 
ta  palavra  para  designarem 
uns  appçndices  articulados 
que  se  observam  nas  mandi- 
bulas  de  muitos  insectos,  e 
que  commummente  se  cha- 
mam  paljios. 

Antenolario,  ría.  adj.  (zool.) 
Antennulario ;  genero  de 
polypos  que  têem  antennas 
pequenas  :  —  segundo  se- 
gmento cephalico  do  esque- 
leto tegumentar  dos  crustá- 
ceos. 

Antenupcial,  adj.  Antenu- 
pcial; que  precede  as  cere- 
monias uuiiciaes. 

Anteo,  m.  (ant.)  V.  Asombro. 

Anteocupacion.  /.  (ant.)  An- 
teoccupação;  acção  e  eff"eito 
àe?inteo(ícw^2L\\Y  .Preocupa- 
ción. 

Anteocupar.  a.  (ant.)  Preve- 
nir; preoccupar. 


168 


ANT 


AxTEojADA.  /.  (mar.)  Acto  de 
olhar  com  o  oculo. 

Anteojera.  /.  (ant.)  V.  Antoje- 
ra. 

Anteojero,  m.  Oculista;  que 
faz,  compõe  ou  vende  óculos. 
Qui  vitra  ocularia  concin- 
nat  et  vendit. 

Anteojo,  m.  Oculo;  instrumen- 
to para  ver  ao  longe;  cha- 
ma-se  mais  commummente 
anteojo  de  larga  vista;  oculo 
de  longa  vista.  Vitrum  oc.cida- 
re :  —  eutrolho ;  jiedaço  de 
couro  de  figura  redonda  que 
se  j)üe  diante  dos  olhos  aos 
cavallos  inquietos  para  que 
não  se  espantem.  Corii frus- 
ta orbicuLata  equorum  oculis 
aptata  ne  exterreantur :  — 
acromático;  oculo  acromá- 
tico para  ver  os  objectos 
distantes  sem  as  cores  do 
iris  que  se  vccm  pelos 
óculos  communs.  Vitrum 
aculare  longiorihus  locorum 
distantiis  aptatum:  —  de  al- 
lende (ant.)  V.  anteojo  de 
larga  vista: — pl.  lunetas; 
vidros  on  crystaes  de  forma 
redonda  ou  ellipsoide,  que 
fixos  ii'uma  armação  de 
metal  e  adaptados  aos  olhos 
servem  para  espalhar  ou 
concentrar  os  raios  lumino- 
sos, segundo  convém  ao  es- 
tado de  vista  de  quem  as 
usa.  Vitra  ocidaria:  —  (bot.) 
V.  Doblescudo.  Mirar  las 
cosas  con  anteojo  de  larga 
vista  ou  de  aumento  (fig.); 
prever  as  cousas  muito  an- 
tes que  succedam,  ou  faze- 
las  maiores  do  que  são.  Fra;- 
viãere,  exagerare. 

Ante  omnia.  loc.  lat.  Primeiro 
que  tudo,  em  primeiro  logar. 
Ante  omnia. 

Antepagar,  a.  Antepagar;  pa- 
gar com  antecipação.  An- 
te diem  solvere. 

Antepasado,  da.  adj.  V.  Pasa- 
do,  fallando  do  tempo.  An- 
teactus,  transactus :  —  m. 
antepassado,  avô,  ascenden- 
te. Usa-se  commummente  no 
l^lural.  Majores,  aví,  proavi. 

Antepascual.  adj.  Que  precede 
a  Paschoa. 

Antepectoral,  adj.  (zool.)  An- 
tcpeitoral ;  o  que  está  situado 
na  parte  anterior  do  peito. 

Antepecho,  m.  Parapeito ;  am- 
paro de  madeira,  ferro,  etc., 


ANT 

que  chega  até  ao  peito,  e  se 
costumapôrnos  logares  altos 
23ara  se  nao  caír.  Maceria :  — 
(ant.)  nos  coches  de  estribo 
o  pedaço  de  coiro  preso  pelos 
extremos  a  uns  pilares  de 
madeira  com  que  se  cobria 
o  estribo  e  no  qual  se  segu- 
rava e  apoiava  o  que  ía  as- 
sentado  no  coche.  Fidcimen- 
tvm  ex  corio  ad  utrumque 
rliedce  laius,  nequi  gestan- 
tur  decidant: — peitoral,  nas 
guarnições  de  cavallos,  ma- 
chos e  mulas  que  tiram  os 
coches  e  carros ;  a  parte  que 
está  diante  dos  peitos,  e  que 
se  comiDoe  de  um  pedaço 
largo  de  coiro  forrado,  pava 
que  nao  cause  damuo.  Lorum 
cingens  equi  pectus :  —  ^íxw 
delgado,  liso  e  redondo,  que 
põem  os  tecedores  de  cintos 
na  parte  anterior  do  tear, 
para  que  os  fios  de  seda  que 
vem  da  jíarte  inferior  pas- 
sem sem  enredar-se,  e  assim 
se  possa  tecer  com  commo- 
didade.  Cylindrus  filis  seri- 
eis in  textrina  separandis. 

Antepenúltimo,  ma.  adj.  Ante- 
penúltimo; antes  do  penúl- 
timo. Feaultimo  anterior. 

Antepie.  m.  (ant.)  V.  Metatar- 
so. 

Anteponer,  a.  Antepor;  pôr 
antes,  preferir,  dar  prece- 
dencia. Usa-se  tambera  como 
reciproco.  Anteponere,  se 
alicui  j:>?Te/e?-?-e ;  —  (ant.) 
apresentar,  pôr  diante  ou  na 
presença  de  alguém. 

Anteportada./.  Folha  em  que 
se  põe  resumidamente  o  ti- 
tulo de  um  livro  e  precede 
o  frontispicio. 

Anteportal.  on.  (ardi)  Ante- 
porta;  porta  anterior  a  outra. 

Anteposar,  a.  (ant.)  V.  Ante- 
poner. 

Anteposición,  m.  Anteposição; 
acção  e  eíFeito  de  antepor. 

Antepredicar.  a.  (ant.)  V.  Pre- 
decir. 

Antepuener.  a,  (ant)  V.  An- 
teponer. 

Antepuerta.  /.  Reposteiro; 
pamio  que  se  põe  adiante 
de  alguma  porta  para  abri- 
go. Aulcea,  velwn. 

Antepuerto,  m.  Desfiladei- 
ro; terreno  elevado  e  difficil 
de  transitar,  que  se  encontra 
na  falda  das  cordilheiras  ou 


ANT 

montanhas.    Impervia,    as- 
pera. viarum. 

Antepuesto,  ta.  p.  p.  de  An- 
teponer. 

Antequerano,  na.  adj.  Natu- 
ral de  Antequera,  cidade  do 
reino  de  Granada,  ou  que 
pertence  a  ella.  Singilia 
oriundus. 

Antequino.  VI.  (arch.)  V.  Es- 
gucio. 

Antera.  /.  (art.)  V.  Betun: 
—  (bot.)  authera ;  corpo 
que  se  acha  coUocado  no 
extremo  dos  estames  das 
flores,  e  dentro  do  qual  se 
elabora  o  polen. 

Anteral.  adj.  (bot.)  Antherâl; 
que  se  refere  ás  antheras. 

Antericeo,  cea.  adj.  (bot)  An- 
thericeo;  parecido  com  aan- 
thera: — ■/.  pl.  anthericeas; 
gruj^o  de  plantas  "Sa  familia 
das  labiaceas,  cujo  ty^oo  6  o 
genero  antherico. 

Antericliza.  m.  (bot.)  Anthe- 
riclizia;  genero  de  plantas 
da  familia  das  orchideas, 
indígenas  da  America  se- 
ptentrional, de  flores  verdo- 
sas e  purpureas,  dispostas 
em  forma  de  racimo. 

Anterico,  ca.  adj.  V.  Ante- 
ral :  —  m.  (bot.)  antherico ; 
genero  de  plantas  liliáceas, 
tyjio  da  tribu  das  anthericeas, 
que  com^írehende  muitas  es- 
pecies herbáceas,  indigenas^ 
dos  paizes  quentes  da  Euro- 
pa, Asia  e  Africa. 

Anteridia./.  (bot.)  Antheridia 
(forma  de  anthera);  órgão 
próprio  das  plantas  talasió- 
fitas articuladas,  que  consis- 
te em  um  corposinho  ovado, 
'ceilular  e  antheriforme,  sus- 
tentado por  mn  largo  pedí- 
culo articulado,  que  se  en- 
contra com  outi'os  muitos  no 
extremo  dos  ramos  de  varias 
especies  do  genero  polysi- 
pjhonea: — nome  dado  por  al- 
guns auctores  ao  orgào  ma- 
cho dos  njusgos  e  hepáticas 
e  de  varios  cogumelos. 

Anterífero,  RA.  adj.  (bot)  An- 
therifero;  que  tem  antheras. 

Anteriforhe.  adj.  (bot.)  Anthe- 
riforme; que  tem  a  forma  de 
anthera. 

Anterilio.  m.  (bot.)  Antherilio 
(cavidade  de  anthera);  ge- 
nero de  ¡jlantas  da  familia 
das  literaceas,  cuja  especie 


ANT 

typica,  nnica  que  se  conhece, 
é  uma  ar\ore  das  Antilhas, 
lisa  e  de  folhas  oppostas  ou 
alternas. 

Antkeino,  KA.  aãj.  (zool.)  An- 
therino  (florido);  applica-se 
aos  insectos  que  vivem  nas 
flores. 

Anterior,  adj.  Anterior;  o  que 
precede  outra  cousa  em  lo- 
gar ou  tempo.  Prior,  ante- 
rior, antiquior. 

Anterioridad.  /.  Anteriorida- 
de, prioridade;  precedencia 
temporal  de  uma  cousa  em 
relação  á  outra.  Frcecedens 
aidiquitas,  major  antiquior. 

Anteriormente,  adv.  t.  Ante- 
teriormente;  precedentemen- 
te. Priiis,  antcrius. 

AxTERiT.  m.  (chim.  ant.JY.  Azo- 
gue. 

Antçrxtat.  /.  (ant.)  V.  Áiifi- 
r/Hcdad. 

Antero,  a.  m.  Artista  que  tra- 
balha cm  anta.  Cariarias,  ii. 

Anterófago.  m.  (zool)  Anthe- 
rophago  (que  come  flores); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  fami- 
lia dos  clavicorneos  e  tribu 
dos  pcltoideos.  Comprohende 
duas  especies  que  se  eucou- 
tram  em  França  c  se  alimen- 
tam de  flores. 

Anteroversion.  /.  (path.)  An- 
tcversào;  inversão  de  um 
orgào. 

Anterura./.  (bot.)  Antherura; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  tribu  das 
coíFcaceas  de  De  Candolle, 
que  comprehende  uma  só  es- 
pecie, indígena  da  Cochin- 
china. 

Antes,  prep.  conjunct.  Antes, 
ante,  que  significa  anterio- 
ridade de  logar  ou  tempo: 
antepõe-se  sempre  ás  partí- 
culas de  e  que,  como;  antes 
de  los  marqueses  van  los 
duques;  antes  dos  marquezes 
estilo  os  duques ;  antes  que  el 
soldado  elcapitan;  antes  que 
o  soldado  o  capitão.  Prius- 
quam,  antequam:  —  adc.  t., 
antes; denota  preferencia  en- 
tre as  acções  e  desejos,  e  equi- 
vale ao  naesmo  que  primeiro 
como  antes  la  lionra  que  el 
interés;  antes  a  honra  que  o 
interesse.  Ante: — antes;  de- 
nota também  preferencia  de 
tcmpo  ou  de  logar.  Prius, 


ANT 

antea:  —  fallando  do  tempo 
e  suas  divisões,  costuma  usar- 
se como 'adjectivo;  equiva- 
lendo a  antecedente  ou  a 
anterior,  como  el  dia  antes; 
o  dia  anterior:  antfs  la  no- 
che; a  noite  anterior:  el  ano 
antes;  o  anno  anterior. 
Prior,  anterior.  Antes  con 
antes,  adv.  m.  (/am.J /.quanto 
antes,  o  mais  cedo  possí- 
vel. Prcepropere.  Antes  de 
ayer.  adv.  m.  antehoutem, 
dois  dias  ,  antes.  Nudius 
tertius.  Antes  del  dia.  adv. 
m. ;  ao  amanhecer,  antes 
do  dia.  Ante  lucerno  tempo- 
re.  Antes  ou  antes  ,  bieii, 
conj.  adv.;  ao  contrario,  para 
melhor  dizer ;  como  o  sol  não 
recebe  a  luz  dos  planetas 
ardes  Ih'a  dá.  Imo.  Ve  an- 
tes, adv.  m.  (fam.j;  d'antes, 
n'outro  tempo.  Priori  tem- 
pere. 

Antesackistia.  /.  Ante  sacris- 
tia; casa  que  está  antes  da 
sacristia  em  algumas  igre- 
jas. 

Antesala.  /.  Antesala;  casa 
antes  da  sala.  Tnterius  vesti- 
bulum  primus  intra  cedes 
aditits. 

Antesces.  adj.  pl.  (ant)  V. 
Antéeos. 

Anteseña./,  (ant.)  V.  Devisa, 
EnseTia. 

Antesis.  /.  (Ijot.)  Anthese ;  no- 
me dos  ¡Jhenomenos  que  se 
observam  quando  se  abrem 
as  flores. 

Antestatura./.  ífort.  ant.)  An- 
testatura: especie  de  trinchei- 
ra ou  reparo  que  se  faz  á  pres- 
sa com  estacas  e  fachinas 
ou  sacos  de  terra  para  man- 
ter ou  disputar  um  terreiro 
já  quasi  perdido.  Leve  repa- 
gcdum  ex  fascibus  propere 
factum. 

Antetemplo,  m.  "Alpendre; 
l^ortico  que  ha  adiante  dos 
templos.  Porticus,  us. 

Antevedimiento.  m.  (ant.)  V. 
Previsión. 

Antevenir,  a.  (ant)  V.  Venir 
antes  ou  Preceder. 

Ante-s^er.  a.  Antever.  V.  Pre- 
ver. 

Anteveesion.  /.  (med)  Inver- 
são anormal  de  um  órgão. 

Anteviso.  adj.  (ant.)  V.  Adver- 
tido, Avisado,  Cauto. 

Antevíspera.  /.  Antevéspera; 


ANT 


169 


dia  antes  da  véspera.  Pri- 
die  vigiliam  ecclesiasticam. 

Antevisto,  ^j.  p.  de  Antever. 

Anti.  Anti;  ¡n-eposição  insepa- 
rável tomada  do  grego,  que 
entra  na  coinj^osição  de  al- 
gumas palavras,  e  significa 
contra,  ou  que  é  contrario; 
como  antipapa,  o  que  é  con- 
tra o  papa. 

Antia.  /  V.  Lampuga,  pei- 
xe:—  (zool)  anthia;  genero 
de  coleópteros  pentameros 
da  familia  dos  corabicos. 
São  negros,  bastante  corpu- 
lentos, e  cobertos  regular- 
mente de  manchas  brancas 
formadas  por  uma  especie 
de  vello.  Habitam  na  areia 
nào  longe  das  lagoas  salga- 
das ou  dos  rios,  perto  dos 
monumentos  arruinados  e 
debaixo  das  pedras. 

Antiácido,  da.  adj.  (med.)  An- 
tiácido; diz-se  do  medica- 
mento que  tem  a  proprieda- 
de de  impedir  o  desenvolvi- 
mento dos  ácidos  no  esto- 
mago. 

Antiada.  /.  (med)  Antiada; 
nome  grego  das  glândulas 
amigdalas. 

Antiadin.Ímico,  ca.  adj.  (med) 
Antiadynamico;  diz-se  do 
medicamento  efíicaz  contra 
as  febres  adynamicas. 

Antiadites.  /  (ant.  med.)  V. 
Amigdalites. 

Antiadonco.  m.  (ant.  med.)  Ami- 
gdalite;  inflammação  das 
glândulas  amigdalas. 

Antiaeróftoro,  RA.  adj.  (med.) 
Antiaerophtoro;  preservati- 
vo contra  o  ar  insalubre, 
contra  a  peste. 

AxTIAERODISIACO ,     AnTIAFRODÍ- 

Tico,  CA.  adj:  (med)  Antia- 
Ijhrodisiaco,  ou  Antiaphrodi- 
tico;  qualificação  dos  medi- 
camentos e  substancias  efii- 
eazes  contra  o  appetite  ve- 
néreo. Usa-se  também  como 
substantivo. 

Antialcalino,  na.  ad).  (med.) 
Antialcalino;  diz-se  do  acido 
que  se  emprega  como  me- 
dicamento, para  neutrali- 
sar  as  reacções  dos  fluidos 
humoraes. 

Antiano,  na.  adj.  (ant)  Y. 
Adia  no. 

Antlípoplético,  ca.  adj.  (med.) 
Antiapopleetico;  diz-se  dos 
medicamentos    simples    ou 


170 


ANT 


compostos ,  administrados 
contra  a  npoplexia. 

Antiak.  m.  Antiar ;  veneno  que 
se  extrahe  da  antiara. 

Antiaeina.  /.  (chim.)  Antiari- 
na;  substancia  ¡larticular 
que  se  encontra  no  veneno 
chamado  antiar. 

Antiaristócbata.  adj.  Antia- 
ristocrata;  o  que  é  inimigo 
da  aristocracia  ou  dos  aris- 
tocratas. 

Antiaro.  m.  (bot.)  Antiara; 
arvore  de  Java  e  Borneo, 
que  forma  um  genero  da  fa- 
mília das  urticeas  chlorofo- 
rias.  Esta  arvore  produz 
uma  especie  de  gomma-resi- 
na  venenosa,  espessa  e  de 
côr  escura,  na  qual  molham 
a  ponta  das  flechas  os  habi- 
tantes d'aquelle  paiz. 

Antiartrítico,  ca.  adj.  (meã.) 
Antiarthritico ;  diz-se  dos 
remedios  que  se  applicam 
contra  a  gotta. 

Antías.  m.  (zool.)  Anthias; 
peixe. 

Antiasfíctico,  ca.  adj.  (med.) 
Anthiasphytico;  diz-se  dos 
remedios  emj)regados  contra' 
a  asphyxia. 

Antiasmático,  ca.  adj.  (med.) 
Antiasthmatico ;  diz-se  dos 
medie  amentos  que  se  em- 
pregam contra  a  astlima. 

Antiateófico,  ca.  adj.  (med.) 
Antiatrophiío ;  diz-se  dos 
medicamentos  que  se  empre- 
gam contra  a  atrophia. 

AntibÁqüico,  Antibaquio.  m. 
(poes.)  Antibaehio;  pé  de 
verso  grego  ou  latino  que 
consta  de  tres  syllabas; 
as  duas  primeiras  longas 
e  a  terceira  breve.  Antibac- 
chiiis,  ii. 

Antibraquial.  adj.  (med.)  An- 
tibrachial;  que  tem  relação 
com  o  antebraço. 

Antibula. /.  Antibulla;  bulla 
de  um  antipapa. 

Anticacoquímico,  ca.  adj.  (med.) 
Y.  Anticaquetico. 

Anticadmio.  /.  (chim.  ant.) 
Anticadoiio;  falso  cadmio, 
substituido  ao  verdadeiro. 

Anticanceroso,  adj.  (med.)  An- 
ticanceroso ;  qualificação  dos 
remedios  que  se  administram 
contra  o  cancro. 

Anticaquéctico,  ca.  adj.  (med.) 
Anticachetico;  útil  contra  a 
cachexia.    Usa-se     também 


ANT 

como  adjectivo  substantiva- 
do: —  de  Ludovico  (chim. 
ant.);  oxydo  de  antimonio 
marcial. 

Anticar.  m,  (chim.  ant.)  Y. 
Bórax. 

Anticarcinomatoso  ,  SA.  adj, 
(med.)  Y.  Anticanceroso. 

Anticardinal.  m.  Auticardeal; 
cardeal  da  creação  ou  depar- 
tido de  um  autipapa. 

Anticardio,  m.  (anat.)  Anti- 
cardio; parte  que  corresjíon- 
de  á  abertura  superior  tío 
estomago. 

Anticatarral.  adj.  (med.)  An- 
ticatarrhal;  diz-se  do  medi- 
camento empregado  para 
combater  a  catarrhal. 

Anticausótico,  ca.  adj.  (med.) 
Auticausotico;  apj)lica-se  aos 
remedios  que  se  usam  con- 
tra a  febre  ardente. 

Antisecal.  adj.  (anat.)  Anti- 
secal;  situado  adiante  do  in- 
testino recto. 

Antícido,  da.  adj.  (zool.)  An- 
ticido;  parecido  com  um  an- 
i\ç.o:—pl.  tribu  de  coleópte- 
ros heteromeros,  da  familia 
dos  trachelides,  jiequenos 
insectos  que  se  criam  nas 
lílantas  rasteiras  e  na  terra. 

Anticímico,  ca.  adj.  (phys.)  An- 
ticymico ;  opposto  á  fermen- 
tação. 

Antícios.  adj.  jd.  Y.  Antéeos. 

Anticipación.  /.  Antecipação; 
acção  e  efteito  de  antecipar. 
Antieipatio ,  onis:  —  (rhet.) 
prolepse;  figura  que  se  em- 
prega, quando  se  antecipa  ou 
previne  no  discurso  o  que 
outro  pode  dizer,  ou  allegar 
em  contrario.  Prolepsis , 
occupatio. 

Anticipada./.  Finta;  corta  tre- 
ta ou  golpe  no  jogo  da  esgri- 
ma. Callida  in  adversarium 
invasio  in  congressu  gladia- 
torio. 

Anticipadamente,  adv.  Ante- 
cipadamente; com  antecij^a- 
ção.  Cum  anticipatione. 

Anticipador,  ra.  s.  Antecipa- 
dor;  o  que  antecipa.  Antici- 
pator,  oris. 

Anticipamiento.  m.  Y.  A7itici- 
pacion. 

Anticipante.^,  a.  de  Anticipar. 
Antecipante;  que  antecipa. 
Anticipans,  antis.     ' 

Anticipar,  a.  Antecipar ;  adian- 
tar ou  fazer  alguma  cousa 


ANT 

antes  do  tempo  regular  ou 
assignalado.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Anticipare, 
mitecapere. 

Anticipativamente.  adv.  (ant.) 
Y.  Anticipadamente. 

Anticipativo,  VA.  adj.  Anteci- 
pado; o  que  envolve  ante- 
cipação. 

Anticipo,  m.  (fam.)  Y.  Antici- 
pación :  —  (comm.)  avanço ; 
quantia  que  se  adianta  ou 
se  empresta  com  um  fim 
qualquer,  como  á  conta  do 
producto  de  mercadorias,  de 
^  algum  ci-edito,  etc. 

Anticívico,  ca.  adj.  Anticívico ; 
que  é  opposto  ao  civismo. 

Anticivismo.  m.  Anticivismo;' 
qualidade  do  que  se  oppõe 
ao  civismo. 

Anticlinal,  adj.  (geol.)  Anti- 
clinal ;  applica-se  fallando 
da  estratificação  de  um  ter- 
reno á  linha  desde  a  qual  se 
dividem  as  camadas  em  duas 
partes  que  continuam  em 
oppostas  direcções. 

Anticlinanto.  m.  (bot.)  Anti- 
clinantho;  parte  inferior  do 
receptáculo  das  plantas  de 
flores  compostas. 

Anticloro.  m.  (art.  e  chim.) 
Antichloro ;  nome  que  se  dá 
nas  fabricas  de  tecidos  e 
papel  ao  sulphito  de  cal,  que 
se  emprega  para  destruir  os 
maus  effeitos  de  um  excesso 
de  chloro. 

Antigo,  m.  (zool.)  Antico;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pequeníssimos,  que  vivem 
entre  as  flores. ' 

Antícolas.  adj.  pi.  (ant.)  Y. 
Antéeos. 

Anticolérico,  ca.  adj.  (med.) 
Anticolérico;  diz-se  dos  re- 
medios que  se  administram 
contra  a  colera. 

Anticólico,  ca.  adj.  (med.  ant.) 
Anticolico ;  _dizia-se  dos  re- 
medios que  se  propinavam 
contra  a  cólica. 

Anticonstitucional.  af?ji'.(}?ofâ.J 
Anticonstitucional ;  contra- 
rio, opjjosto  á  constituição. 

Anticonstitucionalidad.  /.  An- 
-  ti  constitucionalidade;  quali- 
dade do  anticonstitucional, 
acto  contrario  d  constituição. 

Anticonstitucionalismo.  m.  An- 
ticonstitucionalismo ;  modo 
de  pensar  ou  de  proceder 
contrario  á  constituição. 


ANT 

Anticonstitucionalmente,  adv. 
Anticonstitucionalmente;  de 
uma  maneira  auticoustitu- 
cional. 

Anticonstitucionario,  eia.  adj. 
(h.  eccl.J  Anticonstituciona- 
rio; o  que  é  opposto  á  con- 
stituição. 

AxTicoRO.  m.  (bof.J  Anticoro; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  dilaceas,  da  qual  só 
se  conhece  uma  especie  in- 
digena  da  Arabia. 

Anticrepúsculo.  m.  (phys.)  An- 
ticrepúsculo ;  luz  que  se  des- 
cobre i3or  lado  opposto  áquel- 
le  em  que  apparece  o  verda- 
deiro crepúsculo. 

Anticreseos  ou  Anticresis.  /. 
(jur.)  Anticliresis;  pacto  que 
consiste  em  permittir  que 
o  credor  se  utilise  dos  fru- 
ctos  'ou  rendas  da  bypothc- 
ca,  em  compensação  do  juro 
ou  interesse  do  seu  credito. 

Anticrético,  ca.  adj.  (jur.)  An- 
tichretico;  que  pertence  ou 
se  refere  á  anticliresis. 

Anticristianismo.  m.  Anticbris- 
tianismo ;  modo  de  pensar 
ou  obrar  contrario  ao  cbris- 
tianismo., 

Anticristiano,  na.  adj.  Anti- 
christao;  inimigo  da  religião 
christã  ou  dos  cliristãos. 

Anticristo,  to.  (rei.)  V.  Ante- 
cristo. 

Anticrítica./.  Anticritica;  cri- 
tica em  contestaçSo  a  outra. 

Anticrítico,  ca.  adj.  Auticri- 
tico ;  conti'ario  ou  opjjosto  á 
critica : — m.  inimigo  do  cri- 
tico :  —  pessoa  incapaz  de 
exercer  a  critica. 

Antictérico,  ca.  adj.  (med.)Á.\i- 
ticterico;  qualificação  dos 
remedios  que  se  empregam 
contra  i\  ictericia. 

Antictones.  adj.  pi.  Synonymo 
de  Antipodas:  —  (ant.)  V. 
Periscios. 

Anticuado,  da.  adj.  Antiquado; 
o  que  ba  muito  tempo  não  está 
em  uso;  diz-se  connnum- 
mente  das  leis  de  uma  na- 
ção, ou  das  palavras  e  plira- 
ses  de  alguma  lingua.  Inusi- 
tatus,  ohsoletus. 

Anticuar,  a.  Antiquar;  gra- 
duar ou  qualificar  de  locu- 
ção antiga.  Antiquare. 

Anticuario,  m.  Antiquário;  o 
que  faz  profissão  ou  estudo 
particular  do  conhecimento 


ANT 

das  cousas  antigas.  Antiqua- 
rius,  antiquitatis  studiosus. 

Anticuartanario,  '  ria.  adj. 
(med.)  Antiquartanario;  ap- 
plica-se  aos  remedios  efiica- 
zes  contra  as  quartas. 

Antidáctilo,  to.  (poes.)¡V.  Aiia- 
pesto. 

ANTiD.vENE./.fZ>oí.J  Antidaphuc; 
genero  de  plantas  loranta- 
ceas,  arbusto  parasita,  indí- 
gena do  Perú  que  cresce  ge- 
ralmente nas  plantas  da  fa- 
milia das  lauríneas. 

Antidemoniaco,  ca.  adj.  (rei.) 
Antidemoniaco;  nome  dado 
na  igreja  grega  aos  que  ne- 
gavam a  existencia  dos  de- 
monios. 

Antidksma.  /.  (bot)  Antidesma 
(sem  enlace);  genero  de  plan- 
tas que  serve  de  typo  á  fa- 
milia das  antidesmeas,  e  que 
comprehende  ura  pequeno  nu- 
mero de  especies  de  arvores 
e  arbustos  indigei^as  da  ín- 
dia e  de  Madagáscar,  de  fo- 
lhas alternas,  quasi  sexeis, 
curiaceas  e  de  flore'scencia 
axillar. 

Antidésmio,  mia.  adj.  (bot.)  An- 
tidesmio ;  parecido  com  a  an- 
tidesma :  — f.  pi.  familia  de 
plantas  do  antigo  continente 
que  receberam  também  o  no- 
me de  estilagincas,  e  que 
têem  afiinidade  com  muitos 
géneros.  Serve-lhes  de  typo  a 
antidesma. 

Antidéspota.  aâj.  Antidespota ; 
opposto  ao  despotismo,  ini- 
migo dos  despotas, 

Antidiarréico,  ca.  adj.  (med.) 
Antidiarrheico ;  applica-se 
aos  remedios  que  se  admi- 
nistram contra  a  diarrhéa. 

Antidijestivo,  VA.  adj.  O'-W-J 
Antidigestivo ;  indigesto, 
diz-se  de  tudo  aquillo  que 
prejudica  ou  é  opposto  á  di- 
gestão. 

Antidiluviano,  na.  adj.  V.  An- 
tediluviano. 

Antidínico,  ca.  adj.  (med.)  An- 
tidinico ;  antivertiginoso ;  ap- 
plica-se aos  remedios  eífica- 
zes  contra  as  vertigens. 

Antidio.  to.  (zool.)  Antidio 
(abelha)  ;  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  hymenopteros, 
familia  dos  melliferos,  que  se 
distinguem  facilmente  dos 
mais  géneros  da  mesma  fa- 
milia nas  antennas  filifor- 


ANT  171 

mes  que  são  menos  densas, 
c  nos  i^alpos  maxillares  que 
teem  imi  só  articulo.  As  fê- 
meas d'este  genero  fazem  o  ni- 
nho na  terra  e  o  cobi-em  com 
a  penugem  que  arrancam  de 
varias  plantas. 
Antidiplohemiedria.  /.  (min.) 
Antidiplohemiech-ia;  estado 
de  um  crystal  diplohemie- 
drico,  cujas  pyramides  re- 
sultam da  reuiiiào  dos  es- 
phenoedros. 

ANTIDIPLOnEMIÉDRICO,     CA.     adj. 

(min.)  Antidií^lohemiedrico ; 
que  apresenta  os  caracteres 
da  antidiplohemiedria. 

A^rriDis  ENTÉRICO,  CA.  adj.  (med.) 
-Antidysenterico ;  qualifica- 
ção de  remedios  que  se  em- 
l^regam  para  combater  a  dy- 
seuteria. 

AntidogmÁtico,  CA.  adj.  Anti- 
dogmatico;  que  é  opposto  ou 
Contrario  ao  dogma. 

Antidogmatismo.  to.  Antido- 
gmatismo; doutrina  opposta 
ao  dogma. 

Antidoral.  adj.  (for.)  V.  Ile- 
muneratorio.  Applica-se  re- 
gularmente á  obrigação  na- 
tural que  temos  de  corres- 
ponder aos  beneficios  rece- 
bidos. 

Antidotario.  ?7i,  (pharm.)  An- 
tidotarlo; li^-l•o  que  trata  dos 
antídotos.  Antidotorum  lí- 
ber, epitome: — logar  nas  bo- 
ticas onde  se  põem  os  espe- 
cíficos de  que  se  fazem  os 
cordiaes  e  medicamentos  con- 
tra o  veneno :  —  formulario 
de  receitas.  Quasi  que  se  não 
usa  esta  palavra,  que  fui  sub- 
stituida pela  de  pharmaco- 
peia. 

Antídoto,  to.  (fig.)  Antidoto; 
remedio  preservativo.  Pre- 
cautio,  cautela:  —  (roefZ.J re- 
mediu jmra  expellir  o  vene- 
no que  se  tomou,  ou  para 
13rcvcnir  ou  neutralisar  seus 
effeitos.  Antidotum,  i. 

AntidramÁtico,  ca.  adj.  Anti- 
inatico;  contrario  á  arte  dra- 
mática ou  ás  suas  regras. 

Antiduelismo.  to,  Autiduellis- 
mo ;  doutrina  opposta  ao 
duello. 

Antidula. /.  (zç^oL)  Antidula; 
genero  de  insectos  dípteros 
da  familia  dos  miodarios. 

Antidúleo,  lea.  adj.  (zool.)  An- 
''  tiduleo ;  parecido  com  a  anti- 


172 


ANT 


dula :  — /.  pi.  tribu  de  inse- 
ctos dipteros  miodarios. 

Antiédrico.  aclj.  (min.)  Antie- 
drico ;  diz-se  dos  crystaes  de 
faces  oppostas  entre  si. 

Antiefialtico,  ca.  adj.  (med.) 
Antiephaltico ;  diz-se  dos 
remedios  que  se  adminis- 
tram contra  o  pesadello. 

ANTIEMÉTICO;  CA.  adj.(med.J  Au- 
tiemetico ;  diz-se  do  medica- 
mento empregado  para  con- 
trariar os  efí'eitos  de  um  eme- 
tico  cu  vomitivo :  —  s.  re- 
medio que  se  appMca  para 
conter  o  vomito. 

Antienaedeo.  adj.  (min.)  A»- 
tienaedro;  diz-se  do  crystal 
que  tem  nove  faces,  sendo 
duas  oppostas. 

Antiepiléptico,  ca,  adj.  (med.) 
Antiepileptico  ;  qualificação 
dos  remedios  que  se  admi- 
nistram contra  a  epilepsia. 

Antier,  adv.  t.  (fam.)  Aute- 
hontem ;  contracção  de  antes 
de  ayer;  antes  de  hontem. 

Antiescoiíbútico,  ca.  adj.  (m,ed.) 
Antiscorbutico;  diz-se  dos 
medicamentos  eflicazes  para 
evitar  ou  remediar  o  escor- 
buto. 

Antiescrofuloso.  adj.  (med.) 
Antiescrofuloso;  o  que  tem 
a  propriedade  de  obrar  con- 
tra as  escrófulas. 

AntiespasmÓdico.  adj.  Anti- 
spasmodico ;  qualificação  dos 
medicamentos  que  se  appli- 
cam  contra  os  espasmos. 

Antiespiritvalismo.  m.  (pililos.) 
Antiespi  ritualismo ;  doutrina 
contraria  ao  espiritualismo, 
materialismo. 

Antiético,  ca.  adj.  Antiliecti- 
co;  diz-se  dos  remedios  con- 
tra a  febre  hectica. 

Antievangelico,  ca.  adj.  Anti- 
evangelico;  contrario  ao  es- 
pirito ou  letra  do  ]ívang-elho. 

Antifármaco,  m.  V.  Antidoto. 

Antifasia.  /.  (ant.)  V.  Contra- 
dicción. 

Antifaz,  m.  Antifacc ;  véu,  ou 
outra  qualquer  cousa,  que 
se  põe  para  cobrir  o  rosto. 
Faciei  velamen. 

Antifebril,  adj.  (med.)  Anti- 
febril; que  tem  a  proprie- 
dade de  actuar  contra  a  fe- 
bre. 

Antifermentiscible.cí  f?/.fc/¿  im .) 
Antiferineiitescivel;  que  tem 
propriedades   contrarias  ás 


ANT 

que  produzem  a  fermenta- 
cao. 

Antifideista.  adj.  (ant.)  V.  In- 
crédulo. 

Antifillo.  m.  (bot.)  Antifillo 
(folha  opposta)  ;  synonymo 
do  genero  Saxífraga. 

Antifilosofia.  /.  Antipliiloso- 
phia;  doutrina  opposta  á  phi- 
losophia. 

Antifilosófico,  ca.  adj.  Anti- 
philosophico ;  opposto  á  plii- 
losophia. 

Antifilosofismo.  m.  Antipliilo- 
sophismo;  opinião  contraria 
ao  philosophismo. 

Antifilosofista.  m.  Antiphilo- 
sophista;  aquelle  que  se  o^j- 
poe  ás  sãs  doutrinas  philoso- 
phicas. 

Antifilósofo.  m.  Antiphiloso- 
pho;  aquelle  que  é  opposto 
á  philosopliia  ou  ás  qualida- 
des de  philosopho. 

Axtifísico,  ca.  adj.  Antiphy- 
sico;  antinatural,  contrario 
ás  leis  da  natureza. 

Antifison.  m..  (chim.  ant.)  Oxy- 
do  de  ferro  hydratado. 

Antiflocíístico,  ca.  adj.  (med.) 
Antiphlogistico;  diz-se  dos 
medicamentos  que  se  consi- 
deram uteis  para  combater 
efíicazmente  as  enfermidades 
de  caracter  inflammatorio. 
Também  se  usa  como  sub- 
stantivo. Antiphlogisticus, 
a,  um. 

Antífona.  /.  Antijibona  ;  ver- 
sículo que  se  reza  ou  canta 
no  ofiicio  divino  antes  e  de- 
pois de  cada  psalmo.  Antí- 
phona,  ce. 

Antifonal  ou  Antifonario,  m. 
Autiphonario ;  livro  do  coro 
onde  estão  notadas  as  anti- 
pbonas  de  todo  o  amio.  An- 
tiphonarius  líber. 

Antifonero.  m.  Antiplioneiro ; 
cantor  que  levanta  a  anti- 
pbona.  Antiphonarum  prce- 
centor. 

Antifónico,  ca.  adj.  Antii^bo- 
nico;  que  pertence  á  anti- 
j)hona. 

Antífrasis./,  (rhet.)  Antijjhra- 
se;  figura  que  se  emprega 
quando  se  diz  uma  cousa  com 
palavras  que  significam  o 
contrario.  Usa-se  regular- 
mente no  sentido  irónico.  An- 
tiphrasís,  is. 

Antigalactico,  ca.  aãj.  (med) 
Autigalactico ;     diz-se    dos 


ANT 

remedios  que  têem  a  pro- 
priedade de  diminuir  a  se- 
creção do  leite. 

Antigo,  ga.  adj.  (ant.)  V.  An- 
tiguo. 

Antiguado,  bx.' adj.  (ant.)  V. 
A7itiguo. 

Antigualla,  /.  Antigualha; 
monumento  da  antiguidade, 
como  medalha,  gravura,  es- 
tatua ou  outra  qualquer  re- 
liquia. Monumcnta  pervetus- 
ta:  —  pi.  antiguidades  ou 
noticias  antigas.  Vetustce  no- 
titim :  —  antigualha ;  certos 
usos,  estylos,  costumes  de 
tempos  remotos.  Antiqui 
nsus,  reteres  consuetiidines : 
'  —  autigunlha ;  cousa  des- 
usada, traste  velho,  de  pou- 
co valor. 

Antiguamente,  adv.  Antiga- 
mente; em  tempos  antigos. 
Antique,  aniiquitns. 

Antiguamiento.  m.  (ant.)  An- 
tiguidade; acção  e  effeito 
de  antiguar. 

Antiguamientre.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Antiguamente. 

Antiguar,  n.  Adquirir  anti- 
guidade; fazer-se  antigo  em 
seu  destino  qualquer  indivi- 
duo de  tribunal,  repartição, 
collegio,  etc. 

Antiguardia.  /.  (ant.  mil)  V. 
Vanguardia. 

Antigüedad.  /.  Antiguidade; 
qualidade  de  antigo,  como 
a  antigiídade  de  uma  cida- 
de, de  uma  familia,  de  um 
edificio,  etc.  Antiquitas,  edis: 
■ — antiguidade;  o  tempo  an- 
tigo, assim  como  as  cousas 
que  n'elle  succederam.  An- 
tiquitas,  aiis :  —  antiguida- 
de; etitende-se  muitas  vezes 
pelos  homens  sabios  que 
e.xistiam  n'outro  tempo.  Ve- 
terum  sapientia,  vel  sapien- 
tes antiquifate  commenda- 
bilis : —  antiguidade ;  priori- 
dade de  tenqjo  no  desem- 
penho de  um  cargo:  — pi. 
antiguidades,  antigualhas; 
restos  de  monumentos  ou 
obras  de  arte  antiga:  — 
clasica;  antiguidade  clássi- 
ca, o  tempo  em  que  flores- 
ceram os  grandes  genios  da 
Grecia  e  de  Roma. 

Antiquísimo,  ma.  adj.  siip.  V. 
Antiquísimo.  Aniiquissimus, 

Antiguo,  gua.  adj.  Antigo; 
que  se  applica  ao  que  tem 


ANT 

antiguidade  e  á  pessoa  que 
tem  exercido  muito  tempo 
algum  emprego.  Antiquus, 
a,  um:  —  711.  veterano;  nos 
collegios  e  outras  conimu- 
nidades  o  que  deixou  de  ser 
novo  ou  moderno.  Sénior. 
A  lo  antiguo;  á  antiga;  se- 
gundo o  uso  e  costume  an- 
tigo. Mo7-e  antiqiio:  — 2)1. 
antigos ;  os  que  viveram  nos 
séculos  remotos  e  os  homens 
celebres  da  antiguidade.  Fe- 
teres,  prisci  sapientes:  — 
antigo;  velho,  vetusto,  en- 
trado em  annos. 

Antihectico,  ca.  adj.  (meã.) 
V.  Antiético. 

Antihelmíntico,  ca.  adji  (med.) 
Antihelmintico ;  que  tem  a 
propriedade  de  actuar  con- 
tra as  lombrigas. 

Antihemoreajico,  ca.  adj. (med.) 
Antihemorrhagico,  hemostá- 
tico; diz-se  dos  remedios  pró- 
prios para  conter  as  hemor- 
rhagias. 

Antihemorroidal.  adj.  (meã.) 
Ahtihemorrhoidal ;  efficaz 
contra  as  hemorrhoidas. 

Antiherpetico,  ca.  adj.  (med.) 
Antiherpetico ;  diz-se  dos  re- 
medios que  obram  contra  o 
herpes. 

Antiuidrofóbico,  ca.  adj.  (med.) 
Antihydrophobico ;  applica- 
se  aos  remedios  que  actuam 
contra  a  hydrophobia  ou 
raiva. 

Antihidrópico,  ca.  adj.  (med.) 
Antihydropico ;  applica-se 
ao  medicamento  cuja  acção 
se  dirige  contra  a  hydroj)c- 
sia. 

Antihipnótico,  ca.  adj  (med.) 

Antihypnotico;      applica-se 

,  ao  medicamento  que  tem  a 

propriedade  de  actu  ar  contra 

o  pesadello,  somnolencia. 

Antihipocondriaco,  ca.  adj. 
(m  ed.)  Antihypocondriaco ; 
etHcaz  contra  a  hypocondriav 

Antihistérico,  ca.  adj.  (med.) 
Antihysterico;  qualificação 
dos  remedios  próprios  para 
combater  o  hysterico. 

Antilácteo,  tea.  adj.  (med.) 
V.  Antigalácteo. 

AntilÁiibano,  na.  adj.  (zool.) 
Antilambauo;  applica-se  ás 
aves  que  colhem  os  alimen- 
tos com  os  dedos  para  os  le- 
var ao  bifco :  — /.  'pl.  familia 
de  aves  trejjadoras  que  com- 


ANT 

prebende  as  que  colhem  o 
alimento  com  os  dedos  para 
o  levarem  ao  bico. 

Antilamparozo,  za.  adj.  (vet.) 
Antilamparonico ;  que  tem 
a  propriedade  de  actuar  con- 
tra os  lamparoes  dos  ani- 
maes. 

Antilepsis.  /.  (a7it.  meã.)  An- 
tilepse;  modo  de  fixar  uma 
ligadura  sobre  uma  parte 
enferma,  atando-a  ou  sujei- 
tando-a  ás  immediatas. 

Antílida.  /.  (bot.)  Antilida; 
genero  de  plantas  legumi- 
nosas papilionaceas,  das  re- 
giões immediatas  ao  Medi- 
terrâneo, que  se  parecem 
muito  com  os  trevos. 

Anttlis. /.  (bot.)Y.  Policarjyo. 

AiwilÍticos.  m.  (med.)  Autili- 
ticos;  nome  dado  aos  medi- 
camentos destinados  a  pro- 
duzir a  destruição  dos  cal- 
culos  urinai'ios. 

Antilóbülo.  m.  (anat.  ant.) 
Antilobulo;  lóbulo  da  ore- 
lha. 

Antilocaura.  m.  (zool.)  Anti- 
locabra ;  especie  de  antílope. 

Antilojia.  /.  Antilogia;  con- 
tradicçào  ou  opposiçâo  ap- 
parente  de  dois  textos  ou 
sentenças  entre  si.  Sententia- 
rum  inter  se  pugna,  contra- 
dictio. 

Antilógico,  ca.  adj.  Antilógi- 
co; contradictorio:  —  anti- 
lógico ;  contrario  ou  opposto 
á  lógica. 

Antilómico,  ca.  adj.  (med.)  An- 
tilomico;  efiicaz  contra  a 
peste. 

Antilomotecnia. /.  (meã.)  An- 
tilomotechnia;  arte  de  com- 
bater ou  destruir  a  peste. 

Antilomotécnico,  ca.  adj.  (med.) 
Antilomotechnico ;  concer- 
nente ou  relativo  á  antilo- 
motechnia. 

Antílope,  m.  (zool.)  Antílope; 
genero  de  mammiferos  da 
ordem  dos  ruminantes  cara- 
cterisado  por  seus  ,  cornos 
òcps,  geralmente  redondos, 
marcados  na  base  com  an- 
nHhos  salientes  e  arestas 
longitudinaes.  Os  animaes 
d'este  genero  occupam  na 
escala  zoológica  um  ponto 
intermedio  entre  o  cervo  c 
a  cabra  por  suas  formas  gra- 
ciosas, seus  hábitos  e  a  ra- 
pidez da  sua  carreira.  Eu- 


ANT 


173 


contram-se  em  ambos  os  con- 
tinentes, têem  commummen- 
te  vistaipenetrante,  ouvido 
apurado' e  superior  olphato; 
sâo  mansos  e  tímidos  e  vi- 
vem geralmente  em  reba- 
nhos. As  especies  d'este  ge- 
nero são  muitas,  e  suas  for- 
mas mui  variadas;  por  isso  os 
naturalistas  os  têem  reunido 
em  grupos  particulares  ou 
subgéneros  com  os  nomes  de 
gazella,  orix,-addax,  nagor, 
iirebia,grimia,  hubale  risia. 

Antímaco.  m.  (zool.)  Antimaco ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heteromeros  da  familia 
dos  melásemos,  fundado  cm 
uma  só  especie  que  se  cria 
no  Brazil. 

Antijiefítico,  ca.  adj.  An- 
timephitico,  desinfectante; 
applica-se  a  tudo  que  neu- 
tralisa  ou  dissipa  o  mau 
cheiro. 

Antimelancolico,  cK.adj.  (med.) 
Antimelancolico;  efficaz  con- 
tra a  melancolia. 

Antimelódico,  ca.  adj.  (mus.) 
Antimelódico ;  contrario  á 
melodia. 

Antimelon.  m.  (bot.)  V.  Man- 
dragora. 

Ai^timetÁbola./.  (reth.)Y.  An- 
timetátesis. 

Antimetalepsis. /.  (reth.)  An- 
timetalepse ;  figura  que  con- 
siste em  exprimir  dois  pen- 
samentos distinctos  com  as 
mesmas  palavras  inversa- 
mente rejoetidas. 

AntimetÁtesis.  /.  (reth.)  Anti- 
metathese;  jogo  de  ¡palavras 
que  exprimem  duas  ideas 
distinctas. 

Antiministekial.  adj.  Antimi- 
nisterial; que  é  contrario 
aos  principios  politices  ou 
ao  systema  de  governo  que 
seguem  os  ministros  ou  che- 
fes  da  administração  publi- 
ca de  um  paiz.  Usa-se  tam- 
bém como  substantivo. 

Antimonacal.  adj.  Antimona- 
cal ;  contrario  aos  monges. 

ASTIMONANA,   AnTIMONANO.  S. 

(ant.  chim.)  Chlorureto  de 
antimonio. 

Antimonárquico,  ca.  adj.  An- 
timonarchico;  que  se  oppoc 
aos  principios  que  consti- 
tuem a  monarchia.  Usa-se 
também  como  substantivo. 

Antimonahqvísta.  m.  Antimo- 


174 


ANT 


narquista ;  o  que  é  inimigo 
da  monarchia. 

Antimoniado,  da,  aãj.^fcJiim.) 
Antimoniado ;  qua  contém 
antimonio. 

Antimonial,  adj.  (chim.)  Anti- 
monial-, que  tem  relação  com 
o  antimonio  ou  participa 
d'elle.  Antimonialis,  le. 

Antimoniar.  a.  (cliirii.)  Mistu- 
rar o  antimonio  com  o  me- 
tal de  que  se  fazem  os  ca- 
racteres typograiohicos. 

Antimoniato. 'wi.  (chim.)  Anti- 
moniato-,  sal  que  resulta  da 
combinação  do  acido  anti- 
monico  com  uma  base  sali- 
fica vel. 

Antimúnico,  ca.  adj.  (chim.)  V. 
Antimonial:  —  diz-se  espe- 
cialmente de  um  acido  que 
se  obtém  combinando  o  an- 
timonio com  o  acido  nitrico 
a  ferver:  —  diz-se  também 
do  ox}^do  de  antimonio. 

AntimÓnico-potasico,ca.(c/ízwi.J 
Antimoiiico-potasico ;  nome 
dado  ao  sal  antimonico  com- 
binado com  o  sal  de  potassa. 

Antimonidos.  m.  pi.  (min.)  An- 
timonidos;  familia  de  mine- 
raes,  em  cuja  composição 
entra  o  antimonio.  Esta  fa- 
milia compreheude  os  gene- 
ros  antimonio,  antimoniure- 
to  e  antimonioxydo. 

Antimonífero,  i?a.  adj.  (min.) 
Antimonifero;  que  contem 
antimonio. 

Antimonio,  m.  (min.)  Antimo- 
nio; genero  de  mineraes  de 
cor  esbranquiçada  mui  bri- 
lhante e  de  estructura  lu- 
minosa. Comprebende  duas 
esiK'cies:  o  antimonio  nativo 
e  o  antimonio  arseniacal; 
o  primeiro  é  frágil,  quando 
se  queima  exhala  um  va2ior 
branco  e  dissolvido  no  acido 
nitrico  deixa  um  sedimento 
esbranquiçado;  o  segundo 
é  um  antimonio  misturado 
com  o  arsénico  em  diversas 
proporções,  e  encontra-se  ás 
A^ezcs  cm  forma  de  crostas 
acompanhadas  de  arsénico 
nativo.  Tomou  este  metal  o 
nome  que  tem,  porque  os 
primeiros  ensaios  que  d'el- 
le se  fizeram  como  medica- 
mento recaíram  em  frades, 
que  morreram  todos.  São. 
muitas  sem  embargo  as  pre- 
parações cliimicas  e  ¡ihar- 


ANT 

maceuticas  em  que  entra,  e 
a  industria  o  emprega  na 
liga  do  metal  de  que  se  fa- 
zem os  caracteres  typogra- 
phicos.  Azufre  dorado  de 
antimonio  (chim.);  enxofre 
dourado  de  antimonio;  o 
que  se  obtém  vertendo  um 
acido  na  agua  mãe  dos  ker- 
mes. Ordinariamente  usa-se 
para  esta  operação  o  acido 
nitrico.  Cloruro  de  antimo- 
nio;  chlorureto  de  antimo- 
nio ;  o  que  resulta  da  com- 
binação do  chloro  com  este 
metal ;  manteiga  de  antimo- 
nio. Emprega-se  em  medi- 
cina como  caustico  para  as 
mordeduras  de  animaes  ve- 
nenosos, 8  nas  artes  para 
bronzear  os  inetaes,  sobre- 
tudo as  espingardas.  Higa- 
do  de  antimonio;  producto 
da  fusão  de  uma  jiarte  de 
sulphureto  de  antimonio  com 
outra  de  nitro.  Sulfuros  de 
antimonio;  sulphuretos  de 
antimonio ;  os  que  se  obtêem 
directamente,  aquecendo  o 
enxofre  com  o  antimonio  ou 
com  o  oxydo  de  antimonio. 
Vidrio  de  antimonio;  vidro 
de  antimonio;  silicato  de 
protoxydo  de  antimonio  uni- 
do ao  oxysulphureto :  — 
alcalizado  (ant.)  ;  antimonio 
alcalisado ;  sulpliureío  de 
antimonio  com  protoxydo 
ou  açafrão  de  antimonio: — 
blanco;  antimonio  branco; 
protoautimonito  de  potás- 
sio:— crudo;  antimonio  cru, 
sulphureto  de  antimonio 
mineral :  —  diaforético  pur- 
purino. V.  Antimonio  alca- 
lizado :  —  especular  ;  proto- 
sulf)hato  de  antimonio:  — 
jacintino;  cal  de  antimonio 
vitrificado;  —  2>/?ímoso;  pro- 
tosulphureto  de  antimonio : 
—  scdgado.Y.  Chlorureto  de 
antimonio  :—sidp]iurado  ro- 
xo; sulplnireto  de  antimonio 
hydratado  ou  kermes  mine- 
ral. 

Antimoniofisita.  /.  (min.)  An- 
timoniojohisita ;  substancia 
mineral  antimoniada,  varie- 
dade do  oxydo  de  antimonio. 

Antimonioso,  sa.  adj.  V.  Anti- 
monico. 

Antimoníquel.  m.  (min.)  Anti- 
monickel;  antimoniureto  de 
nickel. 


ANT 

Antimonito.  vi.  (chim.)  V.  An- 
timoniato. 

Antimoniuro.  m.  (chim.)  Anti- 
moniureto; liga  ou  mistura 
de  antimonio  com  outro  me- 
tal. 

AntimonÓsido.  m.  (chim.)  An- 
timonoxydo;  oxydo  de  anti- 
monio. 

Antimuermoso.  adj.  (vet.)  An- 
timormoso;  apiilica-se  ao 
remedio  efiicaz  contra  o. 
mormo. 

Antina.  /.  (bof.)  Antina;  ge- 
nero de  plantas  hypomicetas 
bisoideas,  pequenos  cogu- 
melos, que  crescem  nos  sitios 
húmidos  sobre  as  folhas  das 
arvores,  e  que  são  notáveis 
pelo  variado  c  vistoso  de 
suas  cores. 

Antinacional,  adj.  Antinacio- 
nal ;  o  que  c  ojjposto  aos  in- 
teresses, usos,  costumes  ou 
leis  de  uma  nação. 

Antinecmio.  m.  (med.  ant.)  An- 
tinechmio;  nome  dado  por 
Galeno  á  parte  anterior  da 
tibia. 

Antinefrítico,  ça.  adj.  (med.) 
Antinephritico ;  diz-se  do  me- 
dicamento, que  tem  a  pro- 
priedade de  actuar  contra  as 
dores  nephriticas  ou  inflam- 
mação  dos  rins. 

Antinomia.  /.  (philos.)  Antino- 
mia; oppòsição  directa  de 
dois  principios  ou  leis :  — 
(for.)  ailtinomia,  contradic- 
ção  entre  duas  disposições 
legislativas.  Antinomia,  ce. 

Antinomiarse.  r.  (ant.)  Oppoi-- 
se;  estar  em  contradicção 
apparente  ou  real  com  duas 
leis. 

AntiodontÁlgico,  Antiodónti- 
co,  Antiodontino,  na.  adj. 
(med.)  Antiodontico;  antio- 
dontalgico ;  diz-se  dos  reme- 
dios que  actuam  contra  a 
odontalgia. 

Antiojos.  m.  pi.  V.  Anteojos. 

AntiorgÁstico,  ca.  adj.  (med.) 
Antiorgastico;  diz-se  dos  re- 
medios que  actuam  contra  .o 
orgasmo  ou  irritação  em 
geral. 

Antioxalinos.  m.pl.  (zool.)  An- 
tioxalinos;  familia  de  reptis 
ophidios,  cujos  dentes  ante- 
riores são  venenosos.  - 

Antipapa.  m.  (rei.)  Antipapa; 
nome  dado  aos  que  tê  em  in- 
troduzido em  diversas  epo- 


ANT 

chas  o  scismana  Igreja,  clia- 
maudo-se  papas  e  oppoudo 
a  sua  auctoridade  á  do  pon- 
tifice  canonicamente  eleito. 
AntijíciJKi,  ce.  Contam-se  28 
antipapas  no  espaço  de  12 
séculos,  pouco  mais  ou  me- 
nos, desde  251  a  1439. 

Antipapado,  Antipapazgo.  m. 
(rei.)  Antipapado;  a  illegi- 
tima  dignidade  de  antipapa; 
e  também  o  tempo  que  dura 
a  sua  usurpação.  Antipapa- 
tits,  us. 

Antipapismo.  m.  (rei.)  Antipa- 
.     pismo;  opinião  dos  que  não 
reconhecem  a  supretòacia  es- 
piritual do  papa. 

AntipÁpísta.  adj.  Antipapista; 
inimigo  do  papa  curdos  seus 
partidarios. 

Antipara./.  Anteparo  :~guarda 
vento  ou  biombo,  que  se  pòe 
diante  de  alguma  cousa  i>a- 
ra  a  occultar.  Opcrculum,  i : 
—  (an^.)  certo  genero  de 
meias,  calças  ou  polainas 
que  cobriam  as  pernas  c  pés 
só  23or  diante. 

Antiparalítico,  ca.  adj.  (meã.) 
Antiparalytieo ;  ajiplica-se 
aos  remedios  tlierai^euticos 
que  se  administram  contra 
a  paralysia. 

AntiparÁstasis.  /.  (reth.)  An- 
tiparastasis;  gj'jo  metapho- 
'rico  ^ue  se  emprega  na  de- 
feza  de  um  acensado,  tra- 
tando de  pi-ovar  que  se  hou- 
vera feito  o  que  se  lhe  im- 
puta, antes  mereceria  pre- 
mio do  que  castigo. 

Antiparero.'  adj.  Fabricante 
de  anteparos  ou  o  que  os 
vende:  —  (mil.  ant.)  soldado 
que  usava  de  antiparas. 
'  Antiparístasis.  /.  (pililos.)  V. 
Antiperistasis. 

Antiparras.  /.  pi.  (fam.)  V. 
Anteojos. 

Antipasto.  m.  (pões.)  Antipas- 
to;  pé  de  verso  latino  com- 
posto de  quatro  syllabas; 
a  primeira  e  a  ultima  bre- 
ves, a  segunda  e  a  terceira 
longas. 

Antipatia./.  Antipathia;  sen- 
timento natural  e  involun- 
tario de  opposição  ou  repu- 
gnancia, que  se  experimenta 
para  com  alguma  pessoa  ou 
cousa.  Antipathia,  ce: — anti- 
pathia; contrariedade  de  ca- 
racter, de  gosto,  inclinações 


ANT 

ou  natureza  entre  dois  ou 
mais  individuos :  —  (phys.) 
antipathia;  falta  de  aífini- 
dade  entre  os  corpos  inor- 
gânicos. 

Antipático,  ca.  adj.  Autipathi- 
co;  o  que  tem  ou  infunde 
antipathia.  Itepugnans,  con- 
tra rius ,  discar  s :  —  antipa- 
thico;  contrario,  opposto  :  — 
(phys.)  n'outro  tempo  eram 
designadas  com  esta  palavra 
as  substancias  que,  segundo 
a  oioinião  commum,  se  ex- 
cluiam,  como  o  calor  e  o 
frio,  a  seccura  e  a  humida- 
de, etc. 

Antípato.  to.  (zool.)  Antipato; 
genero  do  polypos  imrenchi- 
niatosos  parecido  com  a  gor- 
gonia. 

Antipatriota.  adj.  Antijía- 
triota;  inimigo  dos  patriotas 
e  do  patriotismo:  —  7h.  an- 
tipatriota; pessoa  de  idéas 
oppcjstas  ás  de  um  verdadei- 
ro patriota. 

AntiperistÁltico  ,  ca.  adj. 
(med.)  Antiperistaltico;  qua- 
lificação do  movimento  acci- 
dental, insólito,  em  virtude 
do  qual  contrahiudo-sc  os 
intestinos  debaixo  ¡lara  ci- 
ma, produzem  a  ascensão 
e  a  expulsão  pela  boca  das 
materias  contidas  n'clles, 
como  se  observa  no  volvo. 

Antiperístasis./  (pililos.)  An- 
tiperistasis ou  antiperista- 
se;  acção  de  duas  qualida- 
des contrarias,  uma  das 
quaes  excita  por  sua  oppo- 
sição o  vigor  da  outra.  An- 
tiperistasis, is. 

AntiperistÁtico,  ca  adj.  (pili- 
los.) Antiperistatico ;  o  que 
pertence  á  antiperistasis. 
Antiperistasis  proprium. 

Antipestilencial.  adj.  (med.) 
Antipestilencial;  diz-se  dos 
remedios, que  actuam  contra 
a  peste.  E  syhonymo  de  An- 
tilómico. 

Antípico,  ca.  adj.  (med.)  An- 
tipyreo;  applica-se  aos  re- 
medios próprios  ¡oara  com- 
bater a  suppuração. 

Antipirético,  ca.  adj. (med.)  An- 
tipyretico ;  que  actua  contra 
a  febre.  V.  Fehrifnga. 

Antipirótico,  ca.  adj. (med.  (An- 
tipyrotico ;  qualificação  dada 
aos  remedios  que  se  empre- 
gam contra  as  queimaduras. 


ANT  175 

Antipleuretico,  Antipleuriti- 
co,  ca.  adj.  (med.)  Anti^^leu- 
ritico;  cpie  serve  para  com- 
bater a  pleuresía. 

Antipo.  m.  (zool.)  Antipo;  ge- 
nero de  insectos  coleo]5teros 
tetrámeros  do  Cabo  da  Boa' 
Esperança. 

Antipoca.  /.  (for.  p.  Ar.)  Re- 
conhecimento de  um  foro, 
de  uma  renda,  etc.  Ohliga- 
tiocensuiexsol vendo,  scripfo 
tradifa.   - 

Antipocar.  «.  Reconhecer  um 
foro  com  escriptura  publica, 
obrigando-se  á  paga  de  seus 
redditos.  Obnoxium  censui 
exsolvendo  se  profiferi:  — 
(fam.)  renovar;  tornar  a  fa- 
zer alguma  cousa,  que  c  de 
obrigação  e  havia  estado  sus- 
pensa ou  parada  jjor  muito 
tempo.  Instaurare,  renovare. 

Antípoda,  m.  Antipoda ;  o 
habitante  do  globo  terrestre 
diaraeti-a'.mente  opposto  ¡íela 
sua  situação  a  outro,  ou 
a(]uelle  que  habita  debaixo 
da  mesma  latitude  o  hcmis- 
])herio  opposto.  Antípodes, 
is: — (fig.  efain.)  antipoda; 
o  cjue  é  de  genero  contrario 
a  outro.  Diz-se  também  das 
cousas  que  entre  si  têem  op- 

■  posição.  Adversus,  contra- 
rius. 

AntipodÁgrico,  ca.  adj.  (med.) 
V.  Antiartrítico. 

Antipodal.  adj.  Antipodal;  o 
que  pertence  cu  se  refere 
aos  antipodas, 

Antipodia,  Antii'odio.  s.  (ant.) 
Autipodia;  prato  que  se  jun- 
ta de  extraordinario  á  comi- 
da de  todos  03  días. 

Antipoéta.  m.  Antipoeta;  o 
que  não  gosta  dos  iJuetas 
ncm  da  poesia. 

Antipoético,  ca.  adj.  Autijiocti- 
co;  contrario  ou  opposto  á 
poesia. 

Antipófora.  /.  (reth.)  Antipo- 
phora ;  objecção  que  se  ante- 
cipa a  combater  outra  ob- 
jecção possível. 

Antipontificado.  m.  V.  Anti- 
Xmpado. 

Antipraxia. /.  (med.)  Antipra- 
xia;  disposição  ou  estado 
contrario  das  diversas  partes 
do  corpo  u'um  enfermo, 
como  quando  se  observa  con- 
vulsão u'um  membro  e  pa- 
ralysia uo  ojiposto. 


176  ANT 

Antipróstata.  /.  (anat.)  Au- 
tiprostata-,  nome  dado  por 
alguns  anatómicos  a  duas 
glandulasinhas  situadas  an- 
teriormente á  ¡próstata. 

Antiprukijinoso,  sa.  adj.  (meã.) 
Antipruriginoso;  chama-se 
assim  o  medicamento  desti- 
nado a  combater  o  ¡n-urido 
que  acompanha  certas  en- 
fermidades. 

Antipsókico.  ca.  adj.  (mcd,) 
Antipsorico ;  o  que  tem  vir- 
tude ou  efficacia  contra  a 
sarna. 

Antiptosis.  /.  (gramm.)  Anti- 
jítosis;  figura  que  consiste 
em  substituir  um  caso  por 
outro. 

Antipuritano,  na.  (rei.)  Anti- 
puritano;  nome  com  que  se 
designam  em  Inglaterra  os 
membros  de  todas  as  seitas 
contrarias  aos  puritanos. 

Antipútrido,  da.  adj.  (med.) 
Antipútrido  •,  o  que  actua  con- 
tra a  putrefacção  para  di- 
minui-la, destrui-la  ou  evi- 
ta-la.- Quidquid  putredinem 
vetat. 

Antiquior.  adj.  (ant.)  Diz-se 
do  mais  antigo,  em  alguns 
coi'jios  e  commiiuidades. 

Antiquísimo,  ma.  adj.  siip.  de 
Antiguo.  Antiquíssimo.  Val- 
de  antiquus. 

Antiracionalismo.  to.  (pldlos.) 
Antiracionalismo ;  doutrina 
opposta  ao  racionalismo. 

Antiraquítico,  ca.  adj.  (med.) 
Antirachitico;  diz-se  do  me- 
dicamento efficaz  para  com- 
bater o  racliitismo. 

.Antirealísmo.  m.  (pililos.)  An- 
tirealismo; doutrina  opposta 
a,o  realismo:  —  (polit.)  V. 
Liberalismo. 

Antirealista.  adj.  Antirealis- 
ta;  partidario  da  doutrina 
opposta  ao  realismo.  > 

'  Antireforsiista.^  ad/j.  Antire- 
formista; opposto  ás  refor- 
mas e  aos  reformistas. 

Antireligioso  ,  SA.  adj.  V. 
Irreligioso. 

Antirepublicanismo.  m.  Anti- 
republicanismo ;  modo  de 
pensar  contrario  ao  systema 
republicano. 

Antirepublicano,  na.  adj.  An- 
tirepublicano; opposto  aos 
principios  republicanos,  áre- 
publica. 

Antirético,  ca.  adjj.  (ant.)  V. 


ANT^ 

Contradictorio.  É  termo  do- 
gmático. 

Antirevolucionario,  ria.  adj. 
Antirevolucionario ;  oppos- 
to aos  revolucionarios^  á  re- 
volução. 

Antirrea.  /.  (bot.)  Antirrliea ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  que  com- 
preliende  varios  arbustos 
das  ilhas  de  França  e  de 
Bourbon. 

Antirkíneo,  nea.  adj.  (bot.)  An- 
tirrhineo ;  que  se  parece  com 
0  antirrhino: — /.  pi.  tribu 
de  plantas,  cujo  typo  é  o  an- 
tirrhino. 

Antirrino.  m.  (bot.)  Antirrhi- 
no; genero  de  plantas  da 
familia  das  scrophularias , 
tribu  dos  antirrhineos,  com- 
posto de  sub-arbustos  ou 
hervas  de  flores  elegantes. 
A  especie  mais  notável  é  o 
antirrhino  maior  ou  dos  jar- 
dins chamado  vulgarmente 
bezerra,  focinho  de  bezerra 
e  boca  de  lobo. 

Antisátira.  /.  Antisatyra ; 
satyra  em  resposta  a  outra. 

Antiscios.  adj.  p)^-  (ctstron.) 
Antiscios ;  diz-se  dos  pontos 
celestes  igualmente  distan- 
tes dos  trópicos,  como  Tau- 
ro e  Leo :  — V.  Antéeos. 

Antiscolico,  ca.  adj.  V.  Vermí- 
fugo. 

Antiscorbútico,  ca.  adj.  (med.) 
V.  Antiescorbútico. 

Antiscrofuloso,  sa.  adj.  (med.) 
V.  Antiescrofuloso. 

Antiséptico,  ca.  adj.  (pliarm.) 
Antiséptico;  diz-se  de  um 
cozimento  em  que  entra,  como 
base  a  quina.  Chama-se 
completo.,  se  na  'sua  compo- 
sição entra  alguma  substan- 
cia purgante,  e  incompleto 
no  caso  contrario:  —  (med.) 
ordinariamente  diz-se  do  me- 
dicamento cuja  acção  se  diri- 
ge contra  a  gangrena.  V.  An- 
tipútrido. 

Antisifilítico,  ca.  adj.  (med.) 
Antisyphilitico ;  diz-se  dos 
remedios  que  se  empregam 
contra  a  syphilis,  ou  enfer- 

~  midade  venérea. 

AntisimpÁtico,  ca.  adj.  V.  An- 
tipático. 

Antisocial,  adj.  Antisocial; 
contrario,  opposto  á  socieda- 
de humana,  ou  que  tende  a 
dissolve-la :  —  (fig.  fam.)  iu-  ¡ 


ANT 

social  ou  insociável,  fallan- 
do de  pessoas. 

Antispasis. /.  (med.)  V.  líevid- 
sion.^ 

AntispÁstico,  ca.  adj.  (med.) 
Antispastico ;  applica-se  aos 
remedios  que  toem  a  pro- 
l^ricdade  de  attrahir  os  humo- 
res a  outro  ponto  do  corpo, 
distincto  d'aquelle  em  que 
residem. 

Antíspasto.  m.  (pões.)  V.  Anti- 
pasto. 

Antispodio.  m.  (p>harm.)  Antis- 
podio;  preparação  j)harma- 
ceutica. 
- AntistÁtico,  ca.  adj.  (min.) 
Antistatico;  qualificação  das 
substancias,  cujos  crj^staes 
apresentam  faces,,  umas  de 
formas  irregulares  e  outras 
symetricas. 

Antisterigma.  /.  (cir.)  V.  Mu- 
leta. 

Antistiria.  /.  (bot.)  Autistirla 
(ramo  deflores);  genero  de 
plantas  da  familia  das  gra- 
míneas, tribu  das  andropo- 
gonias  que  cresce  na  Asia 
e  na  Nova  Hollanda, 

Antistrofa. /.  V.  Antiestrofa. 

Antitasis.  /.  (anat.  ant.)  Anti- 
thasis ;  nome  dado  ao  espaço 
comprehendido  entre  dois 
órgãos :  —  também  se  tem 
usado  como  synonymo  de 
contra-extensão. 

Antiteatral.  adj.  Antithea- 
tral;  que  não  ó  theatral. 

Antitenar.  adj.  (anat.)  Anti- 
thenar ;  qualificação  de  uma 
das  porções  do  flexor  menor 
do  pollcgar,  segundo  Wins- 
low. 

Antiteos.  on.  pi.  (myth.)  Anti- 
theos;  genios  do  mal,  que 
occupavam  o  posto  dos  deuses 
evocados  pelos  arúspices  e 
mágicos,  e  enganavam,  va- 
lendo-se  de  más  artes,  os  que 
os  não  conheciam. 

Antitesia.  /.  (zool.)  Antithesia 
(contraste);  genero  de  inse- 
ctos lepidópteros  da  familia 
dos  nocturnos. 

Antitésion.  m.  (bot.)  V.  Lam- 
pazo. 

Antítesis./,  {reth.)  Antithese 
ou  antithesis;  figura  que  se 
emprega  quando  na  oração 
se  juntam  contrarios  concei- 
tos ou  palavras.  Antithesis, 
sive  antitheton :  —  (gram.) 
antithese;    figura    que    se 


ANT 

emprega,  quando  se  poe  uma 
letra  no  logar  de  outra.  An- 
tithesis :  —  antithese ;   trans- 
IDOsiçào  de  um  termo  de  um 
membro  para  outro. 
AntitetÁnico,   ca.  adj.  (med.J 
Antitetanico;  diz-se  dos  re- 
medios proiDrios  para  com- 
bater o  tétano. 
Antitético,  ca.  adj.  Antithe- 
tico;    que    contém    antithe- 
se :  —  antithetico ;  qualifica- 
ção dada  aos  caracteres  chi- 
nezes. 
Antiteto.  m.  fant.)  V.  Antitesis. 
Antitipia./.  (ijied.)  Antitypia; 

resistencia,  dureza. 
Antitísico,  ca.  adj.  (med.J  An- 
titisico;     diz-se    dos    reme- 
dios contra  a  tisica. 
Antitrago.    m.   (anat.)    Anti- 
trago ;    pequena    eminencia 
cónica,    achatada,    que    se 
encontra  por  fora  e  em  fren- 
te do  trago  debaixo  do  an- 
tehèlix  :  —  (bot.)    synonymo 
de  Crípsida. 
Antitraguiano.     adj.     (anat.) 
Antitraguiano ;   pertencente 
ao  antitrago:  —  m.  pequeno 
musculo,    que    se   encontra  | 
no  intervallo  que  separa  o 
antitrago  do  antehelix. 
Antituixia./.  (7jot.)  Antitrixia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia dos  musgos,  creado  i^qr 
líridcl,  synon,ymo  do  genero 
anodonte: —De  Candolle  deu 
também  este  nome  a  um  ge- 
nero de  compósitas  mui  i)a- 
rccido  comaatrixia,  na  for- 
ma dopennacho,  mas  da  qual 
se  diíierença  pelas  suas  fo- 
lhas oppostas.  A  única  es- 
pecie d'este  genero  é  indí- 
gena do  Cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 
Aktiunionista  ,    Antiunitario  , 
i!iA.     (theol.)    Antiunitario; 
opposto  ou  contrario  á  união 
de  dois  ou  mais  povos,  par- 
tidos,  etc.,    que   tendem   a 
formar  um  só  corpo. 
Antivariólico,  ca.  adj.  (med.) 
Antivariolico ;  diz-se  dos  re- 
medios que  se  administram 
contra  a  varíola  ou  bexigas. 
Antivenekeo,  i!ea.  adj.  (med.) 

V.  Antisifilitico. 
Antivermicular.    adj.     (med.) 

V.  Antiperistáltico. 
Antiverminoso,  sa.  adj.  (med.) 
V.  Vermífugo. 

ANTIVERSIFICADOKjKA.orf/.Anti- 


ANT 

versificador ;  o  que  é  opposto 
á  poesia. 
AntixÁrida. /.  (bot.)  Antixari- 
da  (sem formosura) ;  genero 
de  escrophularias,  herva  do 
Egy|)to,  coberta  de  uma  j^u- 
bescencia  glandulifera. 
Antixeira./.  (zool.)  Antixeira; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  la- 
mellicorneos,  cujo  typo  é  a 
antixeira  de  quatro  dedos. 
Antiyer.   adv.   (ant.)  V.  An- 
teayer. 
Antizímxco,  CA.  adj.  (chim.)  An- 
tisimico;  diz-se  do  que  se 
oppòe  á  fermentação. 
Antlas.  m.  (chim.  ant)  Antlas; 
protosilicato   de   alluminio, 
de  ferro  e  de  mangauez. 
Antlia.  /.  (zool.)  Autlia  (ca- 
nal);  nome  dado  á  espiri- 
trompa dos  insectos  lepidó- 
pteros. 
Antliarínido,   da.  adj.  (zool.) 
Antliarinido;  o  (jue  se  pa- 
rece com  o  antliarino: — m. 
pi.  familia  de  insectos  coleó- 
pteros, cujo  typo  é  o  ge- 
nero antliarino. 
Antliarino.  m.  (zool.)  Antliari- 
no; genero  de  insectos  coleó- 
pteros tetrámeros,  da  fami- 
lia  dos    curculiónidos,   que 
se  encontra  no  Cabo  da  Boa 
Esj^erança  e  na  Cafraria. 
Antliatos.  m.  p)l-  (zool.)  An- 
tliatos;  undécima  ordem  da 
Entomologia  systemativa  de 
Fabricio,  que    corresponde 
em  muitas  de  suas  proprie- 
dades  ao  dos  dípteros  dos 
mais  auctores. 
Antliobranquióforo,   ra.  adj. 
(zool.)    Antliobranchioforo ; 
diz-se  dos  insectos  que  téem 
na  cabeça  braços  ¡irovidos 
de     chupadores :  —  m.     pl. 
familia  de  molhiscos. 
Antobio.  m.  (zool.)  Anthobio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros   da  familia 
dos  brachelitros,  que  se  cria 
nas  flores   c  nas  feridas  e 
cortiça  das  arvores.  Conhe- 
cein-se  -vinte  especies,  uma 
do  Cabo  da  Boa  Esperança 
c  os  demais  da  Euroj^a :  —  ge- 
nero da  ordem  dos  coleópte- 
ros   tetrámeros,    da    fami- 
lia dos  curculiónidos :  — pl. 
tribu   de   insectos  coleópte- 
ros  pentameros   da   familia 
dos   lamellicorneos,    que  se 


ANT 


177 


alimentam  de  flores  e  cujas 
cores  são  brilhantes. 

Antobóleo.  adj.  (bot.)  Antho- 
boleo;  parecido  com  o  anto- 
bolo: — /.  2^1-  tribu  de  plan- 
tas dycotiledoueas,  cujo  ty- 
po é  o  genero  anthobolo. 

Antóbolo. 7?i.  (bot.)  Anthobolo; 
genero  da  familia  das  time- 
laceas,  typo  da  tribu  das 
anthoboleas,  arbustos  pare- 
cidos com  a  giesta,  que  cres- 
cem na  jjarte  tropical  da  No- 
va Hollanda,  e  sao  lisos,  rami- 
ficados, de  folhas  espalha- 
das e  flores  pequenas  ama- 
reliadas. 

Antobranquio,  quia.  adj.  (zool.) 
Anthobranchio ;  diz-se  dos 
molluscos,  cujas  guelras  pa- 
recem ramilhetes  de  flores : 
—  m.  pl.  familia  de  mollus- 
cos. 

Antocéfalo.  m.  (bot.)  Anthoce- 
phalo;  genero  de  plantas  da 
familia  das  rubiáceas,  arbus- 
to de  folhas  oppostas  e  de 
flores  aggregadas:  —  (zool.) 
anthocejihalo ,  familia  de 
vermes  intestinaes  que  se 
parecem  com  os,botriocepha- 
lo3  c  cisticercos,  e  que  só 
se  encontram  no  ventre  dos 
peixes. 

Antócera. /.  (bot.)  Anthocera; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  hepáticas,  que  tem 
por  tyi)o  a  antocera  dicoto- 
nia.  Todas  as  especies  d'este 
geuej'o  são  cosmopolitas  e 
crescem  na  terra  húmida, 
nos  campos  cultivados  e  nos 
bosques. 

Antocercis.  m.  (bot.)  Anthocer- 
cis;  genero  de  arbustos  da 
familia  das  escrophulareas, 
tribu  das  salpiglosideas ; 
compreheude  cinco  especies 
conhecidas  que  habitam  na 
Nova  Hollanda,  e  se  culti- 
vam para  ornato  nas  estufas. 

Antoceróteo,  tea.  adj.  (bot.) 
Anthocerotico ;  que  se  jjare- 
ce  com  a  anthocera: — f.  p)l- 
anthoceroticos,  ti-ibu  da  fami- 
lia das  hepáticas,  composta 
somente  do  genero  antocera. 

Antoclamida.  /.  (bot.)  Antho- 
chlamida ;  genero  de  plantas 
herbáceas  da  familia  das 
chenopodeas,  formado  até 
hoje  por  uma  só  especie,  que 
se  descobriu  modernamente 
na  Pérsia. 


178  ANT 

Antocleista.  /.  (bot.)  Antho- 
cleista;  genero  de  plantas 
cujos  caracteres  ainda  nào 
são  conhecidos,  postoque  se 
julga  ter  similhanea  cora  o 
genero  ioí/anm;  compreben- 
de  uma  só  especie  de  arvores 
de  Guiné. 

Antocloa. /.  (bot.)  Authocloa; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  gramíneas,  tribu  das 
festucaceas,  constituido  por 
uma  só  especie,  que  se  en- 
contra vulgarmente  nos  An- 
des do  Perú. 

Antocoíío.  m.  (bot.)  Aaithocone ; 
genero  de  plantas  formado 
de  varias  especies,  que  antes 
estavam  comprehendidas  no 
genero  Fegatela. 

Antocopa./.  (zool.)  Antliocopa 
(corta  flores);  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  hymeuo- 
pteros  e  familia  dos  mcUife- 
ros,  formado  de  varias  espe- 
cies, que  antes  se  achavam 
comprehendidas  no  genero 
Osmia. 

Antocórida./.  (zool.)  Anthoco- 
rida,  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  hemipteros  hete- 
ropteros,  formado  i:ior  umas 
doze  especies  de  forma  ele- 
gante e  formosas  cores  que 
habitam  na  Europa. 

Antocorinio.  in.  (bot.)  Aního- 
corinio;  especie  de  bractea 
que  tem  a  forma  de  uma 
clava. 

Antodbndro.  m.  (bot.)  Aiitho- 
dendro  (arvore  e  flor);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  ericáceas,  tribu  das  ro- 
dodendraes,  reunido  como 
synonymo  ao  genero  rodo- 
dendro. 

Antodio.  m.  (bot.)  Anthodio; 
flor  produzida  pela  aggrega- 
çâo  de  um  numero  maior  ou 
menor  de  florinhas,  n'um 
envolucro,  capa  ou  cobertura 
commum. 

Antodisco.  m.(l:>ot.)  Anthodisco 
(disce  florido);  genero  de 
plantas  pouco  conhecido , 
classificado  na  familia  das 
risoboleas,  c  cuja  especie 
typica  é  uma  arvore  que 
cresce  na  Guyana. 

Antodonte.  m.  ('èoí. j  Anthodon- 
te  (dente  florido) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  hipo- 
crateaceas,  que  comprehen- 
de  umas  doze  especies  pro- 


ANT 

prias  da  America  equato- 
rial. 

Antoecia.  /.  (zool.)  Anthotícia 
(habitação  florida);  genero 
de  insectos  lepidópteros,  da 
familia  dos  nocturnos,  for- 
mado por  duas  especies  que 
habitam,  uma  na  Austria  e 
outra  na  Hungria. 

Antófago  GA.  adj.  (zool.)  An- 
thophago;  applica-se  aos  in- 
sectos que  se  alimentam  de 
flores:  —  m.  genero  de  in- 
sectos coleópteros  da  fiimilia 
dos  brachelitros,  cujos  ca- 
racteres ainda  não  sào  bem 
conhecidos. 

Antófila./.  Anthophila;  genero 
de  insectos  lepidupteros  no- 
cturnos, cujo  typo  é  a  an- 
thophila purpurina  do  Lan- 
guedoc. 

AntÓfilo,  ¿a.  adj.  (zool.)  An- 
thophilo;  diz-se  dos  insectos 
que  vivem  gerahnente  nas 
flores,  mas  que  se  nào  nutrem 
d'ellas. 

Antofillita.  /.  (min.)  Antho- 
philita;  substancia  mineral, 
pardacenta  c  visivel  em  pris- 
mas romboidaes  de  fractura 
vitrea,  similhantc  á  meta- 
loidea.  Compue-se  de  ura 
átomo  de  trisilicato  de  ferro 
com  tres  de  bisilicato  de 
magnesia,  e  é  uma  varieda- 
de do  amphibol. 

Antofillítico,  ca.  adj.  (min.) 
Anthòphilitico,  que  contém 
anthophilita. 

Antofillito,  m.  (boi.)  V.  An- 
tofle. 

Antofillo,  lla.  adj.  (bot.)  An- 
thophillo  (folha  florida) ; 
que  tem  flores,  cujas  divi- 
sões sào  prolongadas  c  era 
forma  de  foliólos:  —  m. 
(zool.)  genero  de  polypos 
fosseis  pertencentes  aos  ter- 
renos primitivos. 

AxTOFisA.  /.  (zool.)  Anthophi- 
sa;  genero  de  infusorios  da 
familia  dos  raonadios,  que 
se  encontram  nas  aguas  do 
Sena  pelo  tim  do  verào. 

Amtofle.  m.  (bot.)  Antophle; 
cravo  da  índia. 

Antofórido  ,  Antoforito  ta  , 
adj.  (zool.)  Anthophorido ;  in- 
clinado ás  flore-i: — m.  grupo 
de  insectos  melliferos,  cujo 
typo  6  o  genero  anthophoro. 

Antóforo,  RA.  adj.  (zool.)  An- 
thophoro; que  tem  uma  ou 


ANT 

muitas  flores: — to.  genero 
.de  insectos  hymenopteros, 
cujo  typo  é  o  anthophoro 
pilipedo  da  Europa. 

Antofósforo.  m.  (ant.  chim.) 
V.  Fósforo. 

Antogoxio.  m.  (bot.)  Anthogo- 
nio  (angulo  florido)  ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
orchideás,  cujos  caracteres 
ainda  não  estão  descriptos. 

Antografía.  /.  Anthographia; 
arte  de  exprimir  os  i:)ensa- 
mentos  por  meio  das  flores.' 

AhtogrÁfico  ,  CA.  Anthogra- 
phieo;  concernente  á  antho- 
graphia. 

Antógrafo.  7)1.  Anthographo ', 
o  que  se  entrega  ao  Qstudo 
da  anthographia. 

Antoiria.  /.  (hot.)  Anjthoiria  5 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  hepáticas,  conhecido 
também  com  o  nome  de  Ma- 
doteca. 

Antojadizamente.  adi\  mod. 
Caprichosamente ;  de  iima 
maneira  bizarra.  Volubili  et 
inconstanti  afectu. 

Antojadizo,  za.  adj.  Antojadi- 
ço :  caprichoso,  inconsequen- 
te, que  muda  constantemen- 
te e  com  facilidade  de  capri- 
cho. Inconstantis  ingenii 
homo. 

A^'TOJADO,  DA.  adj.  Antojado; 
desejoso,  o  que  tem  capricho 
ou  desejo  de  alguma  cousa: 
— (germ.)  o  que  está  preso  em 
grilhões. 

Antoj^íljuento.  ???..  (ant.)  V.  An- 
tojo.^ 

AntojÁnteo.  adj.  (bot.)  Antho- 
janteo,  o  que  se  p-srece  com  o 
anthojanto :— /'.  ¡jl.  authojan- 
teas,  genero  de  plantas  gra- 
niineas,  cujo  typo  é  o  antho- 
janto. 

Antqjanto.  m.  (bot.)  Anthojan- 
to ;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  gramineas,  tribu 
das  falarideas,  composto  de 
umas  doze  especies  mui 
aromáticas,  que  cresce  na 
Europa  e  na  America",  aon- 
de sào  conhecidas  com  o 
nome  de  grarnma  de  cheiro. 

Antojanza.  /.  (ant.)  V.  Antojo. 

Antojarse,  j'.  Antojar-sc;  appe- 
tecer  ou  desejar  com  vehe- 
mencia alguma  cousa  c  as 
mais  das  vezes  por  puro  ca- 
pricho ou  voluntariedade. 
Usa-se  unicamente  nas  ter- 


ANT 

ceiras  pessoas  e  anteposto 
ou  posposto  ao  pronome  se, 
e  depois  alguns  dos  j^rono- 
mes  me,  le,  te,  etc.,  como  se 
me  antoja,  se  le  antoja,  se  te 
antojaron,  antojóseme.  In 
ai  i  quid  fer  ri  animi  levitate. 
Antojarse  á  uno  alguna 
cosa;  antojar-se  a  alguém 
alguma  cousa,  julgar  com 
pouco  ou  nenhum  exame.  Ali- 
quid  animo  fingere,  sibi  Ic- 
viter  persuadere. 

Antojera.  /.  Caixa  em  que  se 
guardam  ou  téem  os  binócu- 
los ou  óculos.  Ocularis  vitri 
tlicca^:  —  pequena  peça  de 
coií-o  ligada  á  testeira  de 
um  cayallo,  que  lhe  cobre 
o  olho  paia  que  não  possa 
ofhar  aquclle  lado.  Mula- 
rum  ocnlaria  tegmina. 

Antojero,  m.  Oculista;  fabri- 
cante de  óculos. 

Antojo,  m.  Antojo;  desejo  ve- 
hemente de  algunia  cousa; 
e  frequentemente  ye  entende 
do  que  só  é  dirigido  por  gosto 
ou  capricho.  Chama-se  assim 
commummente  ao  desejo  que 
tcem  as  mulheres  quando 
estào  prenhes.  Fe/íeme/is  ap- 
petitus  exanimi  levitate  vel 
lihidine  exortus: —  antojo; 
juizo  ou  apprehensão  que 
se  faz  de  alguma  cousa 
sem  bastante  exame.  Leve 
de  quavis  re  jndiciínn  :  — 
(aiit.J  cntre-olhos,  que  ser- 
vem para  '  os  cava  lios:  — 
pi.  (germ.)  os  grilhões :  — 
m.  p>l-  nome  vulgar  de  cer- 
tas alterações  vasculares  da 
pelle,  que  os  meninos  tra- 
zem quando  nascem,  e  que 
se  têem  querido  attribuir  a 
certos  desejos  ou  antojos  que 
a  mãe  teve  durante  a  pre- 
nhez :  —  pica ;  dejjravações 
ou  perversões  do  appetite. 

Antojuelo.  m.  dím.  áa  Antojo. 

Antojuno.  adj.  (ant.)  Diz  se 
da  pessoa  que  usa  óculos  ou 
luneta. 

Antolar.  tn.  Lenço  fino  que  se 
borda  e  une  ao  vestido  por 
ambas  as  ourelas. 

Antolito.  /.  (min.)  Antolito 
(jlor  de  pedra);  falarida  ou 
alpiste  petrificado  no  sehisto. 

Antologia.  /.  Anthologia;  col- 
lecçâo  de  poesias  escolhidas: 
—  (bot.)  anthologia;  discurso 
sobre  as  flores. 


ANT 

AxTOLÓGico,  CA.  adj.  Antholo- 
gico;  concernente  á  antho- 
logia. 

Antologo,  m.  (pliilol.)  Antho- 
logo ;  diz-se  dos  auctores  da 
anthologia. 

Antoloma./.  (Jjot.)  Antholoma; 
genero  da  familia  das  mar- 
graviaceas,  arvore  de  folhas 
pecioladas,  ellipticas,  oblon- 
gas, aggregadas  até  á  extre- 
midade dos  raminhos,  que 
cresce  na  Nova  Caledónia. 

Antómetra.  /.  (zool.)  Antome- 
tra  (medida  de  flores);  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  noctur- 
nos, tribu  dos  phalenitos, 
fiindado  n'uma  especie  que 
nasce  na  Andaluzia. 

Antojoa.  /.  (zool.)  Antomia; 
genero  de  insectos  dípteros 
bracoceros,  cpie  abundam 
nas  plantas  cynantherias  e 
iimbeli  feras  de,  França  e 
Allemauha,  e  costumam-se 
associar  em  grupos  nume- 
rosos, que  se  balanceam  no 
ar  durante  muitas  horas. 

AntomÍcido,  da.  adj.  (zool.)  An- 
tomecido;  diz-se  dos  inse- 
ctos que  chupam  o  sutco 
das  flores: — /.  pjl.  secção 
de  insectos  da  ordem  dos 
dípteros,  tribu  dos  mucidos, 
que  vivem  ordinariamente 
occultos  debaixo  das  flores 
c  só  se  deixam  ver  quando 
faz  sol. 

Antómida.  cdj.  (zool.)  Antomi- 
da;  que  se  parece  com  a  an- 
tomia: —  /.  pi.  tribu  da  or  . 
dem  dos  dipteros,  familia 
dos  miudarios,  cujo  typo  é 
o  genero  antomia.  Vivem 
nos  exg;emeutos,  nos  restos 
de  animaes  e  nos  vegetaes 
em  putref acção. 

Antomisa.  /.  (zool.)  Antomisa 
(cliupador  deflores);  genei-o 
de  lepidópteros  da  tribu  dos 
esphingidbs :  —  genero  de 
aves.  V.  Antornis. 

Antonia.  /.  (bot.)  Antonia;  ge- 
nero da  familia  das  logania- 
cea?,  composto  de  duas  es- 
pecies de  arbustos,  que  se 
encontram  na  America  me- 
ridional. 

Antoniado,  da.  adj.  (bot.)  An- 
toniado ;  o  que  se  parece  com 
a  antonia: — f.  2^^-  tribu  das 
loganiaceas,  que  tem  por 
typo  o  genero  autonia. 


ANT  179 

Antoniaxo,  na.  adj.  (reí.)  An- 
toniano;  monge  da  ordem  de 
Santo  Antonio  Abbade,  que 
teve  origem  no  século  xu,  c 
foi  su[)primida  pelo  paj^a 
Pío  VI  em  17  de  dezembro 
de  1776.  Antoniamis,  a,  um. 

Antonimia.  /.  (lit.J  Antony- 
mia;  opposição  de  palavras 
que  oti'erecem  um  sentido 
contrario.  ' 

Antonino,  m.  (prov.)  V.  Anto- 
niano. 

Antonomasia.  /.  (reth.)  An- 
tonomasia ;  figui-a  que  se 
usa,  empregando  um  nome 
appellativo  ou  uma  quali- 
dade característica  em  logar 
do  nome  próprio  de  alguma 
pessoa,  ou  vice  versa.  Usa- 
se d' esta  figui-a  na  conver- 
sação familiar  para  ponde- 
rar, referiudo-se  a  medianas 
ou  obscuras  notabilidades. 
Antonomasia,  ce. 

Antonomasticamente,  adv.  m. 
\Antonoiuasticamente ;  por 
antonomasia.  Antonomasti- 
ce,  per  antonomasiam. 

AntonomÁstico,  ca.  adj.  An- 
tonomastíco;  que  é  próprio 
da  antonomasia,  ou  em  que 
ha  antonomasia.  Antonoma- 
sice  próprias. 

Antónomo.  m.  (zool.)  Anthono- 
mo;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 
milia dos  curcolionides,  com- 
piisto  de  muitas  e.~i3ec¡es  que 
vivem  na  Europa  e  America. 

Antonota,  Antonote.  /.  (bot.)  . 
Anthonote;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  legumi- 
nosas que  só  compreheude 
até  hoje  uma  especie  de  ar- 
bustos da  costa  occidental 
da  Añ-ica. 

Añtopógon.  m.  (bot.)  Anthopo-^ 
gon  (barba  florida) ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
gramíneas,  tribu  das  clori- 
deas,  synonymo  de  Gimno- 
pógon. 

Antopora,  Antoporita./.  (zool.) 
Anthopora;  nome  dado  á  en- 
crinita  liliforme. 

Antor.  m.  (for.  p.  Ar.)  O  ven- 
dedor a  quem  se  compra  de 
boa  fé  alguma  cousa  furta- 
da. Malee  fidei  venditor,  rei 
non  suce  alienator. 

Antora. /.  (bot.)  Authora;  es- 
pecie do  genero  acónito,  cu- 
jas flores  são  de  uma  cor 


180 


ANT 


amarella  pallida  ou  azul  lí- 
vido ou  então  jaspeadas  de 
ambas  as  cores. 

Antorcha.  /.  Brandiloi;  tocha 
de  cera  ou  archote  para 
alumiar.  Fax,  acis:  —  (fig-) 
facho;  a  luz  da  rasão,  da 
sciencia,  do  genio. 

Antorchak.  a.  (ant.)  V.  Entor- 
cliar. 

Antorchero,  m.  (ant.)  Tochei- 
ro,  candelabro,  lustre  em 
que  se  jjunham  as  velas. 

Antoría.  /.  (for.  p.  Ar.)  A  ac- 
ção de  descobrir  o  auctor  ou 
primeiro  vendedor  de  cousa 
furtada.  Venditoris  rcifar- 
tivce  deteetio. 

Antornis.  m.  (zooí.J  Anthornis; 
genero  de  aves  da  familia 
das  mellifagidas,  cujo  typo  é 
o  anthornis  de  cauda  negra. 

Antos.  /.  (bof.)  Anthos ;  pala- 
vi-a  de  origem  grega  que  si- 
gnifica flor.  Aindaque  seu 
sentido  é  genérico,  ajiplica- 
se  mais  particularmente  á 
flor  da  romeira  pelas  muitas 
virtudes  medicinaes  que  se 
lhe  toem  attribuido. 

Antosia./.  (bot.)  Anthosia;  ge- 
nero de  jjlai^tas  lobeliaceas 
da  Nova  Hollauda. 

Antosoma.  /.  (zool.)  Anthoso- 
ma;  genero  de  crustáceos  da 
ordem  dos  sijihonostomos,  e 
familia  dos  caligitos,  cujo 
typo  é  o  anthosoma  de  Dc- 
vonshire. 

Antosfermo.  m.  (bot.)  Anthos- 
permo ;  agglomeração  de 
glóbulos  reproductores  de 
certas  plantas  marinhas:  — 
genero  de  ¡jlautas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  tribu  das 
anthospermeas,  que  com- 
prehende  varias  especies  de 
hervas  ou  sub-arbustos  da 
Africa  austral. 

Antospérmeo,  Antospérmico, 
CA.  ad.j.  (bot.)  Anthospermi- 
co;  que  se  parece  com  um 
anthospcrmo :  — /.  pl.  tribu 
de  plantas  rubiáceas,  cujo 
tyjjo  é  o  anthospermo. 

Antosta.  /.  (p.  Ar.)  V.  Tabi- 
que. 

Antostema.  /.  (bot.)  Anthoste- 
ma;  genero  de  ¡llantas  eu- 
phorbiaccas,  nas  quacs  cada 
flor  masculina  se  reduz  a  um 
estame.  A  única  especie  de 
que  se  compõe,  é  uma  arvore 
da  Senegambia  e  do  Congo. 


ANT 

Antóstomo,  ma.  adj.  (zool.)  An- 
thostomo;  apjílica-se  a  cer- 
tos animaes  que  têem  a  boca 
parecida  com  urna  flor : — m. 
pl.  grupo  de  vermes  jntes- 
tinaes. 

Antotia./.  (bot.)  Anthotia  (flor 
auricular) ;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  goodenia- 
ceas,  formado  por  urna  só 
especie  que  habita  na  Nova 
Hollanda. 

Antotroxa.  /.  (bot.)  Anthotro- 
xa  '(roda  defloi);  genero  de 
plantas  da  familia  das  es- 
crophulareas  •,  tribu  das  sal- 
piglosideas,  composto  de 
luna  só  especie,  que  é  um 
arbusto  da  Nova  Hollanda. 

AnTOVERSE,  ANTOVIARSE.r.fCtK^Í.J 

V.  Adelantarse.  Darseprisa. 

Antoxanto.  m.  '(bot.)  Antho- 
xanto ;  genero  de  gramíneas. 

AntoxÁuida,  /.  (zool.)  Antho- 
xarida  (adorno  de  flores); 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros, da  familia  dos  diur- 
nos. Comprehende  um  gran- 
de numero  de  especies,  que 
vivem  geralmente  no  meio 
dia  da  Europa  e  no  norte  da 
Africa. 

Antoxera.  /.  (zool.)  Anthosera 
(affeicoado  ¿is flores);  genero 
de  aves  da  ordem  dos  pás- 
saros e  familia  dos  dentiros- 
íros,  ôonhecido  também  com 
o  nome  de  creadion,  e  for- 
mado modernamente  de  va- 
rias especies,  que  estavam 
compreheudidas  no  genero 
philedon. 

Antoxorto.  m.  (bot.)  Antho- 
xorto  (circulo  de  flores);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  restiaceas,  que  compre- 
hende uma  só  especie  indí- 
gena do  Cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

Antoyanca  ou  Antoyanza.  /. 
(ant)  V.  Antigüedad. 

Antózoa.  f.  (zool.)  Enthozoa 
(animal  flor);  nome  de  um 
gi'ande  genero  de  polyjios 
providos  de  uma  só  abertura 
digestiva. 

Antozoario,  ría.  adj.  (zool.)  En- 
thozoario-,  qualificação  dos 
animaesque  têem  mais  os  me- 
nos similliança  com  as  flores : 
—  adj.  pl.  familia  da  poly- 
pos,  cujo  typo  é  o  genero  an- 
thozoa. 

Antozüsia,  /.  (bot.)  Enthozu- 


ANT 

sia;  transformação  das  flo- 
res em  pétalas. 

Antracias.  m.  (zool)  Anthra- 
cias  (negro  como  o  carvão); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heteromeros,  que  tem 
por  typo  o  anthracias  bi- 
corne. 

AntrÁcidos.  m.  pl.  (mia.)  An- 
•thracidos;  familia  de  mine- 
raes,  cujo  tj^^o  fundamental 
é  o  carvão  r  —  (zool.)  tribu 
de  insectos  da  ordem  dos  dí- 
pteros, divisão  dos  bracho- 
ceros,  que  se  encontram  em 
todos  os  paizes,  e  com  es- 
pecialidade nos  paizes  me- 
ridionaes. 

AntracÍfero,  ra.  adj.  (min.) 
Anthracifero ;  que  contém 
carvão  mineral :  —  qualifi- 
cação de  rochas,  cuja  cor 
está  caracterisada  pela  pre- 
sença da  anthracite,  o  que 
se  dá  também  nos  terrenos 
formados  por  essas  rochas. 

Antraciforme.  adj.  (zool.)  An- 
thraciforme;  que  tem  a  for- 
ma de  um  anthraz. 

Antracios.  adj.  x>l-  (zool)  V. 
Antrctcidos. 

Antracito.  7)1.  (min.)  Anthra- 
tite;  substancia  carbonacea 
amorjjha,  opaca,  que  arde 
com  diíficuldade,  e  que  ge- 
ralmente não  produz  cham- 
ma,  fumo  nem  cheiro,  com- 
posta de  carvão,  algum  hy- 
drogenio  e  de  uma  substan- 
cia terrea,  formada  de  alu- 
mina, cal,  sílica  e  ás  vezes 
de  carbureto  de  ferro.  En- 
contra-se  geralmente  nos 
terrenos  de  transição  próxi- 
mos ás  rochas  jíorphidicas  e 
acompanhado  de  incrusta- 
ções vegeíaes.  Não  se  usa 
na  Euro2"ia,  apesar  de  existir 
em  abundancia;  mas  nos  Es- 
tados Unidos  da  America  a. 
industria  tira  d' cila  grande  ' 
partido, 

Antracitoso,  sa.  adj.  (min.) 
Antliracitoso;  que  tem  an- 
thracite. 

Antracocali.  m.  (pliarm.)  V. 
AntrakoJcali. 

Antracodo,  da.  adj.  (med.)  An- 
tracodo;  que  tem  a  côr  ne- 
gra do  carvão  ou  os  cara- 
cteres do  anthraz. 

Antracolita.?»..  (min.)  Anthra- 
colita  (pedra  carvão);  nome 
de   uma  variedade   de  an- 


ANT 

thracite,  que  se  encontpa  na 
Hungria. 

Aktracométrico,  ca.  adj.(cli{m.) 
Anthracornetrico ;  o  que  tem 
relação  cuui  oauthracometi'o. 

AnteacÓmetro  ou  Antraconis- 
TKO.  m.  (chim.)  Anthraco- 
metro ;  instrumento  que  ser- 
ve jiara  determinar  a  quan- 
tidade de  acido  carbónico 
contido  n'uma  mistura  ga- 
zosa. 

Añteaconita./.  (min.)  Antbra- 
conita;  nome  de  urna  varie- 
dade de  cal  carbonatada,  de 
estructura  compacta,  cor  ne- 
gra e  cbeiro  fétido  e  betumi- 
noso; contém  betume,  sul- 
jibureto  de  ferro  e  silica. 

Antracosis.  /.  (mecí.)  Anthra- 
cosis;  carbúnculo  que  ataca 
as  pálpebras  c  o  globo  do 
olbo. 

Antracoterio.  m.  (li.  n.)  An- 
tln-acoterio ;  genero  de  màm- 
mifcros  fosseis,  alguma  cou- 
sa parecidos  com  os  anoplo- 
terios  e  cberopótamos.  Os 
primeiros  restos  encontra- 
dos ijarecem  pertencer  á  es- 
pecie de  maior  grandeza,  e 
os  seus  caracteres  conheci- 
dos são :  14  dentes  molares 
na  mandíbula  superior,  2 
caninos  e  4  incisivos  na  in- 
ferior. Cuvier  descreveu  cin- 
co especies  achadas  cm  dif- 
ferentcs  logares  e  de  mui  di- 
versas dimensões.   . 

Antrakokai.i.  m.  (pharm.)  An- 
trakokali;  medicamento  an- 
tiherjietico  que  se  obtem 
com  carvão  de  pedrá  e  po- 
tassn.  Ha  duas  es-pecies,  uma 
simples  e  outra  sulphurada. 
O  antrakokali  ó  um  carbu- 
reto de  ferro,  e  foi  preconi- 
siido  por  um  medico  allemao 
.  como  especifico  contra  as 
escrófulas. 

Antrasomo.  m.  (zool.)  Anthras- 
somo  (corpo  negro);  genero 
de  insectos  coleópteros  he- 
teroineros  da  familia  dosme- 
lasomos,  formado  por  uma 
só  especie  que  se  encontra 
no  Chili. 

Ántrax,  m.  (meã.)  Antraz.  V. 
Carbunco :  —  (zool.)  genero 
de  insectos  dípteros,  tyjio 
da  tribu  dos  anthraclos,  e 
composto  de  muitas  esi^e- 
cies,  que  habitam,  na  sua 
máxima  parte,  a  Europa. 


ANT 

Antraxífeko,  ua.  adj.  (min.) 
Y.  •Aniraoifc.ro. 

Antrazocion.  (chim.)  y.  Sulfo- 
icianójeno. 

AntrazocíÓsico,  ca.  (chirn.)  V. 
íiulfociánico. 

Antkazociokdro.  m.  (chim.)  V. 
Sulfociánuro. 

Antre.  prep.  e  culv.  (ant.)  V. 
Antes. 

Antreso.  m.  (zool.)  Anthreno; 
-genero  de  insectos  coleópte- 
ros peutameros  que  se  criam 
nas  collecções  de  animaes 
dissecados,  onde  causam  es- 
tragos de  consideração.  Co- 
nhccem-se  vimas  vinte  e  qua- 
tro especies,  entre  ellas  nove 
da  Eiu'opa,  sendo  a  mais  co- 
nhecida o  anthreno  dos  mu- 
seus, chamado  assim  por  ser 
o  que  mais  danmos  causa 
nas  collecções  de  historia 
natural. 

Antrepto.  m.  (zool.)  Anthre- 
pto;  genero  de  aves  cirini- 
das  suimangas,  cujo  typo  é 
o  anthrepto  de  Java. 

Antkiadas.  /.  pl.   (zool.)  An- 

-  thriadas ;  familia  de  aves  ou 
pássaros  sylvauos  que  vivem 
nas  cavernas. 

Antribido,  da.  adj.  (zool.)  An- 
thribido ;  parecido  com  o  au- 
thribo: — m.  pl.  anthribidos; 
trilm  de  insectos  da  familia 
dos  riucophoros  e  ordem  dos 
colcüjíteros,  que  vivem  ge- 
ralmente na  casca  das  ar- 
vores, e  tem  por  typo  o  ge- 
,uero  anthribo. 

Antribiforme.  adj.  (zool.)  An- 
thribiforme;  que  tem  a  for- 
ma de  anthribo. 

Antriiíito.  adj.  (zool.)  V.  An- 
tribido. 

Antribo.  m.  (zool.),  Anthribo 
(que  destroe  a  flor);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  cur- 
culionides,  cujas  especies 
sao  todas  exóticas,  excejsto 
o  denominado  anthribo  al- 
bino, que  é  indígena  da  Eu- 

.     ropa. 

Antrimolita.  /.  (min.)  Anthri- 
molita;  nome  de  uma  varie- 
dade mesotypa,  que  contém 
cal  e  potassa  e  recebe  seu 
nome  do  condado  de  Antrim 
na  Irlanda,  onde  se  encon- 
tra. E  mn  mineral  branco, 
de  brilho  sedoso  e  estructura 
raiada,  solúvel  nos  ácidos, 


ANT 


181 


e  que  se  funde  com  fervura 
ao  fogo. 

Antrisco.  m.  (bot.)  Antln-isco; 
genero  de  plantas  ^la  fami- 

'  lia  das  umbelliferas,  tribu 
das  escaudicineas,  cujo  tj^o 
é  a  planta  conhecida  vul- 
garmente com  o  nome  de 
cerefólio. 

Antro.  m.  (jjoes.)  Antro;  ca- 
verna, cova,  gruta : — (anat.) 
nome  dado  por  alguns  ana- 
tómicos a  certas  cavidades 
dos  ossos. 

Antrocarpo.  m.  (bot.)  Anthi'o- 
carpo  (fructo  occulto);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  lichens  e  tribu  das  en- 
docarpeas,  fundado  n'uma 
só  especie. 

Antrocéfalo.  m.  (bot.)  Anthi'O- 
cephalo  (cabeça  occiãta); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  hepáticas,  fmidado 
n'uma  só  esijccie  originaria 
da  índia. 

Antrócera.  m.  (zool.)  Antlu'o- 
cera;  genero  de  insectos  le- 
pidópteros crciDUSculares. 

Antrócos.  m.  pl.  (li.  nat.)  An- 
throcos ;  corjnisculos  fosseis, 
redondos  ou  ellipticos. 

Antrodactilo.  m.  (zool.)  An- 
throdactylo;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  hetero- 
meros  da  familia  dos  mela- 
somos,  composto  de  duas ' 
especies  originarias  de  Ma- 
dagáscar. 

AntropiÁtiIia.  /.  (med.)  An- 
thropiatria;  medicina  hu- 
mana exercida  sem  interesse 
próprio. 

Antropiatrico,  ca.  adj.  (med.) 
Anthrojiiatrico;  concernente 
á  anthropiatria. 

Antropófago,  ga.  adj.  Anthro- 
pophago;  o  que  por  gosto  e 
sobretudo  por  costume  se 
alimenta  de  carne  humana. 
^Anthropophagus,  i: —  appli- 
ca-se  metaphoricamente  ao 
homem  cruel,  que  tem  ¡jra- 
zer  em  derramar  o  sangue 
de  seus  similhantes. 

Antropofagia.  /.  Antlu-oi)o- 
phagia;  acção,  habito,  cos- 
tume de  comer  carne  hu- 
mana. 

Antropofobia.  /.  (med.)  An- 
throjiophobia ;  especie  de 
mania,  que  consiste  no  hor- 
ror ((ue  sente  para  os  ho- 
luens  e  sociedade  em  geral 


182 


ANT 


a  pessoa  que  padece  esta 
enfermidade. 

Antropopiiobo,  BA.  uãj.  (meã.) 
Authropophobo ;  o  que  pa- 
dece autliropoijhobia. 

Antropofokme.  aclj.  (zool.)  An- 
thropoj)horme ;,  qualificação 
dos  aniuiaes  que  têem  ua 
sua  forma  alguma  similhau- 
ça  com  o  homem.  V.  Antro- 
2)oinorfo. 

Ajstropogenésico,  Antropoje- 
NÉsico,  CA.  adj.  Anthropoge- 
nesico ;  que  tem  relação  com 
a  authropogenesia. 

Antropogenesis,  Antropojb-ne- 
siA,  Antropojenia.  /.  (pliys.) 
Anthropogenia ;  estudo  ou 
conhecimeuto  da  geração  do 
liomem,  de  todos  os  pheuo- 
menos  da  geração  humana. 

Antropoglifita./.  (li.  nat.J  An- 
thropogliphita ;  pecka  corta- 
da naturalmente  sem  auxi- 
lio da  arte,  que  rejoresenta 
alguma  parte  do  corpo  hu- 
mano. 

Antropognosia.  /.  j^.nthropo- 
guosia-,  sciencia  ou  conheci- 
mento do  homem  debaixo  da 
relação  de  sua  constituição 
physica  e  anatómica. 

Antropografía.  /.  (h.  nat.)  An- 
thropographi  a ;  descrijDçâo 
anatómica  do  homem,  histo- 
ria natural  do  genero  hu- 
mano. 

AntropogrÁfico,  ca.  adj.  An- 
thropographico  •,  pertencente 
á  anthropographia. 

Antropógrafo.  m.  Anthropo- 
grapho;  entendido  ou  ver- 
sado em  anthropograpliia. 

Antropoide.  m.  (li.  7iat.J  An- 
tropoide  (imitação  do  ho- 
mem). V.  Antropolita:  — 
(zool.)  anthropoide;  genero 
de  aves,  que  comprehende 
duas  especies  de  grous,  um 
que  se  cria  nos  paizes  da 
Ásia  próximos  á  Europa, 
(na  Africa  é  conhecido  vul- 
garmente com  o  nome  de 
señorita  de  Numidía) ;  e  o 
outro  que  tem  o  nome  de 
groíi  do  paraizo  e  habita 
na  índia. 

AntropÓlatra.  adj.  Anthropo- 
latra;  o  que  dh'inisa  o  ho- 
mem, tributando-lhe  o  culto 
que  é  devido  unicamente  a 
Deus. 

Antropolatría.  /.  Anthropola- 
tria;  culto  idolatra  tributa- 


ANT 

do  ao  homem,  acto  de  gen- 
tilismo. 

AntropolÁtrico,  ca.  adj.  An- 
throjíolatrico;  que  se  refere 
á  anthropolatria  ou  aos  an- 
tlu'opol  atras. 

Antropólis.  m.  (ant.)  Cata- 
cumbas. 

Antropolita.  /.  (h.  nat.)  An- 
thropolita  (homem-pedra) ; 
nome  dado  a  alguns  fosseis 
tidos  como  restos  humanos 
e  de  que  um  exame  minu- 
cioso i^rovou  pertencerem  a 
esqueletos  de  mammiferos 
ou  reptis.  Os  restos  huma- 
nos que  se  tèem  encontrado 
em  differentes  paizes  e  ter- 
renps,  estão  mui  longe  de 
se  acharem  no  estado  fóssil, 
e  só  têem  sobre  si  algumas 
camadas  calcáreas,  o  que 
tem  levado  a  supi3or-se  que 
os  mais  antigos  de%aam  per- 
tencer aos  habitantes  primi- 
tivos d'aquelles  logares,  que 
ainda  não  edificavam  casas, 
e  os  mais  a  individuos  que 
por  qualquer  causa  deixa- 
ram^ os  povoados,  achando 
a  morte  em  i:)aragens  deser- 
tas, ou  foram  arrojados  ¡íe- 
los  naufragios  a  costas  in- 
habitadas. 

Antropologia,  Antropolojlí.. 
/.  Anthropologia ;  tratado 
de  historia  natural  do  ho- 
mem, e  segundo  alguns  au- 
ctoresj  sciencia  da  structura 
e  funcções  do  corijo  huma- 
no: —  sciencia  do  homem 
considerado  physica  e  mo- 
ralmente na  sua  organisação 
joessoal,  e  nas  suas  relações 
com  os  seres  que  o  cercam. 

Antropológico,  AntropolÓji- 
00,  CA.  adj.  Anthropologico; 
concernente  á  antlu-opolo- 
gia :  — V.  Fisiolójico. 

Antropólogo,  m.  Anthropolo- 
go;  que  ¡Dossue  conhecimen- 
tos de  anthropologia. 

Antropomagnetismo.  m.  (pliys.) 
Anthropomagnetismo ;  ma- 
gnetismo animal  considera- 
do com  respeito  ás  relações 
que  existem  entre  o  homem 
e  os  mais  cor2)os. 

Antropomancia.  /.  (ant.)  An- 
thropomaucia ;  adivinhação 
pelas  entranhas  de  imi  ho- 
mem ou  de  um  menino  de- 
golado. 

Aniropomancio,    AntropojiÍn- 


ANT 

TICO,  CA.  adj.  Anthropoman- 
tico  5  o  que  pratica  a  anthro- 
jDomancia. 

Antropometalismo.  m.  (pliys.) 
Authropometalismo ;  forma, 
variedade  do  magnetismo 
animal. 

Antropometría.  /.  Anthropo- 
metria;  sciencia  que  trata 
das  proporòões  do  corpo  hu- 
mano :  —  (pliys.)  estudo  do 
corpo  humano  em  relação 
ás  suas  dimensões  e  ás  pro- 
porções das  diversas  j^artes 
que  o  constituem  em  todas 
as  variedades  de  raça,  ida- 
de, sexo,  etc. 

Antropométrico,  ca.  adj.  An- 
thropometrico ;  concernente 
á  anthropometria. 

AntropÓmetko.  m.  Anthropo- 
metro;  instrumento  que  ser- 
ve ¡íara  graduar  as  i^ropor- 
ções  das  diversas  partes  do 
corpo  humano. 

Antropomorfia.  /.  (anat.)  An- 
thropomorphia ;  similhauça 
de  certos  animaes  com  o  ho- 
mem. 

Antropomórfico,  ca.  adj.  An- 
tlu-opomorpliico ;  que  tem  o 
caracter  da  anthropomor- 
l^hia,  o  que  se  parece  com  o 
homem. 

Antropomorfismo,  m.  (rei.)  An- 
thropomorphismo ;  doutrina 
que  attribue  a  Deus  figura 
humana. 

Antropomorfita.  s.  Anthropo- 
morjDhita;  o  que  attribue  a 
Deus  a  forma  humana. 

Antropomorfo,  fa.  adj.  An- 
thropomorpho ;  que  tem  "a 
forma  de  homem :  —  (bot.) 
m.  cogumello  monstruoso, 
encontrado  n'um  bosque  de 
Allemanhá: — nome  da  man- 
dragora:— pi.  (zool.)  nome 
dado  por  Linneu  a  uma  or- 
dem da  classe  dos  mammi- 
feros. 

Antropomorfologí  A.  /.  Authro- 
pomorpliologia-,  sciencia  que 
trata  exclusivamente  da  for- 
ma das  diversas  partes  do 
corpo  humano. 

Antropomorfológico,  ca.  adj. 
Anthropomoiphologico ;  (pie 
tem  relação  com  a  anthro- 
pomor  jíhologi  a. 

Antroponomia.  /.  (li.  nat.)  An- 
throjDonomia ;  sciencia  da 
formação  do  homem. 

ANTROPONÓmco,  CA,  ,adj.  Au- 


ANT 

tliroponomico ;  concerueutc 
á  antlii'oponomia. 

AxTuoropATÍA.  /.  (pililos,  ant.) 
Anthropopathia ;  erro  que  se 
commette,  attribuiudo  a 
Deus,  aos  espkitos  celestes 
e  até  aos  seres  inanimados, 
soffrimcntos,  paixões  e  mi- 
serias, próprios  só  da  huma- 
nidade. 

Anthopoquimia.  /.  (h.  n.)  An- 
thropochimia ;  scieucia  que 
trata  dos  phenomenos  chi- 
micos  ([ue  se  efiectuam  uo 
corpo  humano. 

Antkopoquímico.  aãj.  Anthro- 
pochimico;  diz-se  do  que 
tom  relação  com  a  anthro- 
pochimia. 

Antroposofía.  /.  (pililos.)  An- 
throposophia ;  sciencia  que 
trata  da  natureza  do  homem 
considerado  moralmente. 

AntpvOposófico,  ca.  adj.  Anthro- 
posoijhico ;  concernente  á 
anthroijosophia. 

AntroposomatologÍa./.  V.  An- 
tropologia. 

Antropoteismo.  m.  (rei.)  An- 
thropotheismo ;  r  eiírcseuta- 
ção  da  divindade  debaixo  da 
forma  c  attributos  do  ho- 
mem. 

AntkopotomÍa.  /.  (anat.)  An- 
thropotomia ;  dissecção  do 
corpo  humano  ou  anatomia 
do  homem. 

AxTuuEjAR.  a.  Entrudar;  em- 
pidhar,  molhar,  brincar  no 
tempo  do  carnaval.  Ludifi- 
cari  cdiquc.m,  jocari  cum  ali- 
quo  ia  ludicris  feriis. 

Antruejo.  ??i.  Entruíjo ;  os  tres 
dias  do  carnaval.  lAulicroi 
ferice.  Ni  antruejo  sin  luna, 
ni  feria  sin  puta,  ni  piara 
sin  artuTia,  rif.;  que  signifi- 
ca que  no  carnaval  ha  sem- 
pre lua  nova,  que  nas  feiras 
apparecem  senij^re  más  mu- 
lheres, e  que  nos  rebanhos 
de  ovelhas  ha  sempre  algu- 
ma a  que  se  tenha  morto 
a  cria.  Nec  luna  genialibus, 
nundinis  scrotum,  nec  gregi 
orhata  deficient.  Alegrias, 
antruejo,  que  mañana  se- 
rás ceniza;  alegrias,  entrudo, 
que  amanhã  será  cinza-,  o 
que  equivale  a  dizer  que  não 
ha  gosto  sem  desgosto,  o  que 
este  sempre  segue  aquello. 

Antruido.  m .  (ant.)  V.  Antruejo. 

Antura./.  (zool.)  Anthiu"a;  ge- 


ANU 

ñero  de  crustáceos  da  ordem 
dos  hysopodes,  familia  dos 
espheromidos,  cujo  typo  é  a 
anthm-a  delicada. 

Anturio.  m.  (bot.)  Anthui'io ;  ge- 
nero da  familia  das  araceas, 
tribu  das  orontiaceas,  plan- 
tas epiphytas,  aindaque  ter- 
restres, que  crescem  nas  bi- 
fiu-cações  dos  ramos  gi-ossos 
das  arvores.  Conhecem-sc 
muitas  especies,  das  quaes 
vinte  são  da  Europa,  distin- 
guindo-se  pelas  suas  folhas 
largas  c  singular  florescen- 
cia. 

Antüsa.  /.  (Ijot.)  Anthusa;  ge- 
nero da  familia  das  legumi- 
nosas, que  só  se  distingue 
üo  genero  pultenea  em  ter 
calix  simples  c  sem  appeu- 
dice. 

Antiísíneas.  /.  pl.  (zool.)  An- 
thusineas ;  nome  de  urna  sub- 
familia das  alaudideas,  que 
cantam  quando  voam,  fazem 
o  ninho  no  solo  ou  entre  as 
pedras  das  pedreiras,  e  tèem 
por  typo  o  genero  jñpi. 

Antuviada.  /.  (germ.)  Golpe  ou 
pancada  que  se  dá  repenti- 
namente. 

Antuviar,  a.  (ant.)  Antuviar; 
adiantar,  antecipar.  Usava- 
stj  também  como  recii^roco: 

—  (germ.)  dar  de  repente 
algum  golpe. 

An.tuvio.  m.  (ant.)  Eepente; 
acção  antecipada  ou  preci- 
pitada. 

Antuvión,  m.  (fam.)  Golpe  ou 
accommettimcnto  repentino. 
Beptntina  aggressio,  impro- 
visiis  ictus.  De  antuvión,  adv. 
(fam.);  de  súpito,  de  repente, 
inopinadamente.  Súbito.  Ju- 
gar de  antuvión  (fr.);  adian- 
tar-sc  ao  que  trata  de  fazer 
algum  damno,  ferindo-o  pri- 
meiro. Hostem  praioccupare, 
jJroivenire. 

Anual,  adj.  Annual;  o  que  se 
faz  ou  succedc  cada  anno. 
Anñualis,  anmmSé 

Anualidad.  /.  Aimualidade ; 
qualidade  do  que  c  annual. 
Rei  annualis  status, conditio: 

—  renda  de  lun  anno  que 
paga  ao  thesom-o  o  que  ob- 
teve alguma  prebenda.  An- 
nui  redditus: —  emin-estimo 
em  que  se  obriga  o  devedor 
a  pagar  em  cada  anno  certa 
quantia   á   conta    das   que 


ANU 


183 


deve :  —  por  extensão  diz-se 
da  paga,  renda,  soldo  ou  sa- 
lario de  um  anno. 

Anualmente,  adv.  Annualmen- 
te;  todos  os  annos,  de  anno 
a  auno,  por  anuualidades. 
Singulis  annis. 

Anuario,  adj.  Annuario;  rela- 
ção do  acontecido  n'um  anno, 
obra  que  se  publica  annual- 
mente  e  que  contém  um  re- 
simio  dos  successos  do  anno 
anterior,  referindo  princij^al- 
mente  as  descobertas  ou  os 
jjrogressos  realisad?)s. 

Anubada.  /.  (adm.)  V.  Annu- 
bda. 

Anubarrado,  da.  adj.  AnuAaa- 
do;  obscurecido,  o  que  está 
coberto  de  nuvens,  como  o 
ar,  a  athmosi^hera,  etc.  Cte- 
lum  nubibus  obscuratum :  — 
(fig.)  o  que  está  i^iutado  imi- 
tando as  nuvens.  Nubibus 
jjenivillo  pictis  ornatus. 

Anübda.  adj.  (ant.)Y.  Annuhda. 

Anubia.  /.  (bot.)  Anubla ;  nome 
que  se  dá  uo  Brazil  ao  lou- 
reii-o  sassafraz.  V.  Sasafraz. 

Anubis.  m.  (myth.)  Anubis; 
Ídolo  egypcio. 

Anublado,  da.  adj. (germ.)  Cego. 

Anublar,  a.  Anuviar;  enco- 
brir a  luz  do  sol.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Obnu- 
bilare, obtenebrçiri,  nubibus 
operire :  —  (fig-)  occultar  ou 
encobrir  alguma  cousa.  Ce- 
lare, velare:  —  (germ.)  co- 
brir qualquer  cousa:  —  r. 
cmmurchecer-se,  deseccar- 
se,  murchar-se ;  diz-se  a  res- 
peito das  flores,  fructos  e 
plantas.  Marcescere :  —  (fig.) 
desvanecer-se  alguma  cousa 
que  se  desejava  ou  preten- 
dia. Evanescere,  frustrari. 

Anublo,  m.  (ant.)  V.  Niebla: 
—  alforra,  ferrugem ;  enfer- 
midade dos  vegetaes. 

Anucar.  m.  (chim.  ant.)  Anu- 
car ;  subprotoborato  de  sodio. 

Anudador,  ra.  s.  o  que  dá  ou 
faz  nós. 

Anudamiento,  m.  Acção  de  dar 
nós. 

Anudar,  a.  Atar ;  fazer  um  ou 
mais  nós.  ^A^of?are,  in  nodos 
ligare:  —  juntar  ou  unir 
com  um  nó  dois  fios,  duas 
cordas,  ou  cousas  similhan- 
tes.  Nodare  fila,  funes  nodo 
jungere: — (fig.  ant-)  juntar, 
unir.  Ligare,  nectere: — diz- 


184 


ANU 


se  das  pessoas,  e  das  arvores 
que  deixam  de  crescer  ou 
medrar,  não  chegando  á  per- 
feição que  deviam  ter.  PrcG- 
mature  inãurescere. 

Anuencia.  /.  V.  Condescenden- 
cia. 

Anükntr.  adj.  Annuente;  ap- 
jílica-se  á  pessoa  que  con- 
descende. 

Anugueba./  (ant.)  V.  Amdiada. 

Anuidad.  /.  V.  Anucdidad. 

Anuie.  n.  Aunuir ;  assentir,  con- 
vir com  outros,  condescen- 
der. Anniiere. 

Anulabilidad.  /.  Annullabili- 
dade;  qualidade  do  qixe  é 
annullavel. 

Anuladle,  adj.  Annulla,vel;  o 
quepóde  ser  annullado.  Quod 
aholeri  vel  rescindi  potest. 

Anulación.  /.  Annullação ;  ac- 
ção e  enfeito  de  annullar.  Aho- 
litio,  rescissio,  ahrogatio. 

Anulado,  da.  adj.  Annullado. 

Anulador,ra.  adj.  Annullador; 
o  que  anuulla.  Ahrogans, 
alrrogator. 

Anulamiento.  m.  V.  Anidación. 

Anular,  a.  Annullar,  invalidar ; 
dar  por  nullo  ou  de  nenhum 
valor  ou  força  algum  tra- 
tado, contrato  ou  privile- 
gio. Abrogare,  írritum  fa- 
ceré :  —  adj.  annullar  5  o  que 
é  próprio  do  annel  ou  tem  a 
figura  d' este.  Anuído  s ¿mi- 
lis, instar  annuli. 

Anulativo,  va.  adj.  (ant.)  An- 
uullativo,  aunullatorio ;  o 
que  tem  força  de  annullar, 
o  que  ».i\\m]l2¡,.Derogatorius, 
rescissorius. 

Anulicúknio,  kia.  adj.  (zool.) 
Annuli  cor  neo;  que  tem  as 
antlieuas  ou  cornos  ornados 
de  anneis. 

Anulípedo,  da.  adj^  (zool.)  An- 
nulipedo;  diz-se  do  insecto 
cujas    patas   são  aunulosas 
,  ou  em  forma  de  anneis. 

Anulo,  la.  adj,  (ant.)  V.  An- 
nual. 

Anuloso,  sa.  adj.  Annuloso ;  em 
anneis,    que   tem    a   figura 
'  d'elles.  Annulis  vel  circulis 
plenus. 

Anumeracion.  /.  (ant.)  V.  Nu- 
meración. 

Anumerador,  RA.  V.  Numera- 
dor. 

Anumerar.  a.  (ant.)  V.  Nume- 
rar. 
Anuncia.  /.   (ant.)  Annuucioj 


ANV 

presagio,  vaticinio,  agouro, 
presentimcnto. 

Anunciación. /".  (ant.)  V.  Aimin- 
cio :  —  annunciação,  embai- 
xada que  o  anjo  B.  Gabriel 
trouxe  á  Santissima  Virgem 
do  mysterio  da  Encarnação. 
Annuntiatio  BeatcB  Virgiids 
Marim. 

Anunciada.  /.  (ant.)  V.  Anun- 
ciación: —  (7i.  eccl.)  annun- 
ciada;  certa  ordem  religiosa 
e  militar. 

Anunciad»»!,  ra.  s,  Annuncia- 
dor;  o  que  annuncia.  Annun- 
tiator,  oris. 

Anunciamiento.  m.  (ant.)  V. 
Anunciación  ou  Anuncio. 

Anunciante,  p.  a.  (ant.)  do 
Anunciar.  Annunciante  •,  o 
que  annuucia.  Annuntians, 
antis. 

Anunciar,  a.  Aununciat ;  dar 
a  primeira  noticia  ou  aviso 

'  de  alguma  cousa.  Noium fa- 
ceré: —  annunciar ;  predizer 
bons  ou  maus  successos.  Au- 
gurari,  prcedicere. 
■  Anuncio,  m.  Annuncio ;  pressa- 
gio ou  prognostico.  Omen, 
aiigurium :  —  annuncio ;  no- 
ticia que  se  dá  por  escripto 
ao  publico,  da  venda  de  al- 
gunla  obra  litteraria  ou  de 
qualquer  outra  cousa.  Edi- 
ctum,  ennntiatio  puhlice  edi- 
ta de  quilmsdam  rebiis  ve- 
nalihus. 

Anuo,  ua.  adj.  Annuo.  V. 
Anual. 

Anuro.  m.  (bot.)  Aunuro;  ge- 
nero de  plantas  da  famiba 
das  leguminosas,  de  folhas 
simples  e  desprovidas  de  ga- 
vinhas. 

Anúteba  e  Anutuba.,  adj.  (ant.) 
V.  Annubda. 

Anverso,  m.  Anverso ;  nas  moe- 
das c  medalhas  a  face  prin- 
cipal em  que  está  gra^•ado 
o  busto  do  chefe  do  estado 
ou  da  pessoa  a  quem  se  de- 
dicam, e  para  memoria  de 
quem  se  cunharam.  A  face 
opposta  chama-se  reverso. 

Anvicio.  m.  (ant.)Y.  Ambición. 

Anvílea.  /.  (bot.)  Anvilea ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compósitas,  fundado  em 
uma  só  especie  da  Asia  Me- 
nor e  da  Pérsia. 

Anvisa.  /.  (ant.)  V.  Ambisa. 

Anviso,  sa.  adj.  (ant.)  Adver- 
tido; prevenido,  avisado:  — 


ANA 

sabio,   previdente:  —  bom, 
nobre,  poderoso. 

AÑX10S0,  SA.  adj.  (ant.)  V.  An- 
sioso. 

Anxó,  Ansí.  (loe.  ant.)  Assim 
assim,  d'esta  c  d' aquella  ma- 
neira. 

Anictangia.  /.  (ant.  bot.)  V. 
Anoietanjio. 

Anyo.  m.  (ant.)  V.  Año. 

Anypotacto.  (zool)  V.  Polida- 
cro. 

Anzolado,  da.  adj.  (ant.)  An- 
■  zolado ;  que  tem  anzoes,  do 
feitio  de  anzol. 

Anzolero.  m.  (p.  Ar.)  Anzolei- 
ro ;  o  que  tem  por  officio  fa- 
zer ou  Acender  anzoes.  Hamo- 
rum  fabricator,  venditor. 

Anzuelito.  m.  dim.  de  Anzuelo. 

Anzuelo,  m.  Anzol;  arpâozi- 
nho  ou  pequeno  gancho  que 
pendente  de  um  fio  ou  cor- 
del e  pondd-llie  na  ponta  al- 
guma isca  serve  para  pescar. 
Hamus,  i: — (fig-)  anzol; 
engodo,  laço,  artificio.  Inci- 
tamentum,  illecebrce: — espe- 
cie de  filhos.  Cupedioi,  bel- 
laria  qucedam,  quwfrixa  sint. 
Caer  en  cl  anzuelo  (fig-);  cair 
no  anzol,  no  laço;  deixar-se 
enganar.  In  laqueum,  in  in- 
sidias incidere.  Picar  en  el 
anzuelo  (fig-);  deixar-se  en- 
ganar, cair  em  algum  logro. 
Betem  incidere.  lioer  el  an- 
zuelo (fig-);  comer  a  isca  e 
deixar'o  anzol,  escapar-se-de 
algum  perigo.  Eliiclerc  insi- 
dias.Tragar  elanzuélo  (fig.)  ; 
engulir  apilula,  deixar-se 
enganar.  Vorare  liamum , 
dolis  capi.  Echar  el  anzue- 
lo ;  estender  o  laço,  pretender 
enganar  alguém  para  um 
fim  determinado. 

Aña.  /.  Auna;  especie  de  qua- 
drupede ;  rapoza  da  Ameri  ea 
que  lanea  um  cheiro  fétido : 
— V.  Hiena. 

Añacal.  m.  (ant.)  Moleiro;  .0 
que  conduzia  o  trigo  ao  moi- 
nho :  —  jjZ.    taboleiros    enl     . 
que  se  levava  o  pao  do  for-     1 
no  para  casa. 
AS  acate,  Añacato.  (bot.  e  min.) 
V.  Aguacate. 

Añacea.  /.  (ant.)  Festa;  rego- 
sijo,  divertimento  annual. 

Añacear.  a.  (ant.)  Mandriar; 
entregar-se  ao  ocio. 

Añaciado,  da.  adj.  (ant.)  Man- 
drião, ocioso. 


ANA 

Añada.  /.  (ant.)  Decurso  oii 
duração  de  um  anno :  — 
(agr.)  talhão;  cada  uma  das 
leiras  de  urna  térra  de  la- 
voura ou  de  pastagem :  — 
o  bom  ou  mau  tempo  que 
faz  diu'ante  um  auuo  com 
relação  ás  colheitas.  Usa-sc 
cm  algumas  provincias,  e  a 
este  sentido  alludc  o  rifão 
antigo:  no  hay  tierra  mala 
si  le  viene  su  añada;  nao  ha 
má  terra  correudo-llic  bcm 
o  tempo.  Annua  temperies. 

Añadedura./.  (ant.)  V.  Añadi- 
dura. 

Añader.  a.  (ant.)  V.  Añadir. 

Añadido,  m.  Crescente;  cabel- 
lo postiço  que  as  mulheres 
costumam  juntar  ao  seu, 
quando  têem  pouco :  —  pe- 
daço de  tela,  cinta,  etc.,  que 
se  une  ou  acrescenta  a  outro. 

Añadidura./.  Augmento ;  o  que 
se  une  ou  ajunta  a  alguma 
cousa.  Addifio,  appendix:  — 
contrapeso;  o  que  se  ajunta 
para  completar  o  poso :  — 
crcsceuca;  o  que  se  díi  a 
mais  do  peso  ou  medida. 

Añadimiento.  m.  (ant.)  V. 
Añadidura:  -^V.  Acnecen- 
tamieuto. 

Añadir,  a.  Anaddir,  ajuntar, 
augmentar,  acrescentar,  fa- 
zer maior,  'dar  mais  largura 
ou  esícusão  a  alguma  cou- 
sa, aggregando-lhc  outra  da 

•  mesma  especie.  Addere:  — 
amplificar,  unir,  pegar, 
aggrcgar,  iucorjiorar. 

Añado,  m.  (ant)  Enteado. 

Añafea./.  Papel  pardo;  espe- 
cie de  pajiel  ordinario. 

Anafil,  m.  Anafil ;  instrumen- 
to musico  de  vento,  da  figu- 
ra de  uma  trombeta  direita, 
muito  usado  ^  entre  os  mou- 
ros. Tuba  púnica. 

Akafilero.  in.  Anafileiro;  o 
que  toca  o  anafil.  Tuhicen, 
inis.  > 

Añagaza./.  Negaça,  reclamo, 
chamariz;  ave  ensinada  para 
apanhar  -is  outras  aves. 
Commummente  é  ui'ii  pássaro 
da  especie  que  se  vae  caçar: 
— (fiff.)  engodo,  negaça;  ar- 
tificio de  que  se  usa  para 
attrahir  com  engano.  Eli- 
cium,  incitamentum . 

Añal.  adj.  V.  Anual :  —  anne- 
jo;  diz-se  do  cordeiro  ou  vi- 
tello  que  tem  um  anno.  Anni- 


ANI 

cidus,  a,  um : — m.  offería  que 
se  dá  pelos  defuntos  no  pri- 
meiro amio  do  seu  falleci- 
mento.  Arama  pro  defunctis 
ohlatio:  — (ant.)  V.  Aniver- 
sario. 

Añalejo,  m.  Folhinha  de  reza ; 
especie  de  calendario  paraos 
ecclesiasticos,  que  assignala 
a  ordem,  o  rito  da  reza  e  oflicio 
divino  de  todo  o  auno.  Tâ- 
helhis  annuum  officii  divini 
recitandi  ordinem  et  ritum 
complectens. 

AÑAR.  n.  (ant.)  Começar  o  anno. 

AÑASCAR,  a.  (fam.)  Aproveitar ; 
juntar  ou  recolher  pouco  a 
pouco  cousas  miúdas  e  de 
pequeno  valor.  Viliacongere- 
re:  —  (a «í.J  enredar  ou  em- 
baraçar. 

Añasco,  m.  (a.nt.)  Enredo,  con- 
fusão. 

AÑ.VZA.  /.  (ant.)  V.  Añacea. 

Añazme.  m.  (ant)  Pulseira, 
bracelete ;  adorno  que  usam 
as  mulheres.  V.  Manilla. 

Añedir,  a.  (ant.)  V.  Añadir. 

AÑEGAZA./.  (ant.)  Y.  Añagaza. 

Añejar,  a.  Antiquar;  fazer. al- 
guma cousa  antiga,  envelhe- 
cer: Autiquare:  r.  envelhe- 
cer-se;  receber  alteração 
alguma  cousa  com  o  decor- 
rer do  tempo,  já  melhorai^- 
du-sc ,  já  deteriorando-se. 
Commummente  diz-se  do  vi- 
nho e  de  alguns  comestiveis. 
Senesceri,  mídari. 

Añejo,  ja.  adj.  Velho;  o  que 
ha  envelhecido.  Feízísíiís,  in- 
veteratus. 

Anel.  m.  (ant.)  V.  Cordero. 

Añicos,  m.  pi.  Fanicos;  peda- 
ços ou  pequenos  bocados  em 
que  se  divide  alguuía  cousa. 
Frustida.  Hacerse  anicos- 
(fig.);  desenvolver  efiica- 
cia,  interesse,  força,  viveza 
c  actividade  para  executar 
alguma  cousa.  Omnes  nervos 
cojitcndere,  intendere. 

AÑIDIR.  a.  (ant.)  V.  Añadir. 

Akil.  m.  Anil;  planta  perenne, 
pertencente  ao  genero  da 
familia  das  leguminosas, 
que  é  composta  de  um  gran- 
de numero  de  especies,  das 
quaes  se  cultivam  quatro 
ou  cinco  para  extrahir  d'el- 
las  a  substancia  chamada 
anil.  Todas  ellas  são  herva- 
ou  sub-arbustos  de  folhas 
compostas  e  folhinhas  ova- 


ANO 


18Õ 


das ,  flores  papillionaceas  ^ 
de  còr  roxa  verdoenga  n'u- 
mas,  e  roxa  pallida  n'outras. 
Cultivam-se  na  índia,  Ame- 
rica e  Egypto.  Glastum  tin- 
ctorium ,  indicum:  —  anil; 
pasta  de  côr  escura  com  vi- 
sos acobreados,  qiie  se  faz 
das  folhas  da  planta  do  mes; 
mo  íiome,  e  emprega-se  para 
tingir.  Massa  ex  glasto  con- 
fecia: — (p.  Mure.)  anil ;  pas- 
tel da  índia. 

Añilar,  a.  Anilar;  tingir  de 
anil. 

AÑILERIA. /.  (p.  Cuba)  Campo 
em  que  se  cultiva  e  labora 
o  anil. 

Añilo,  m.  (ant.)  V.  Anillo. 

AÑINA.  /.  Lã  de  cordeii''o  que 
se  tosquia  pela  primeira  vez : 
—  pelle  de  cordeiro  prepa- 
rada com  a  lâ. 

AÑINER0,  RA.  s.  O  que  com- 
mercia  ou  trabalha  em  pel- 
les  de  anhos.  Agninarum 
pellium  concinnator  vel  mer- 
cator. 

Añino,  m.  Anho;  cordeiro  que 
não  chega  a  um  anno :  — 
2)1.  pelles  com  lâ  dos  cordei- 
ros que  não  chegam  a  um  an- 
no, as  quaes  depois  de  prepa- 
radas servem  para  cobertas 
de  cama,  forros  de  vestidos  e 
outros  usos.  Chama-se  tam- 
bém assim  a  lã  dos  mesmos 
cordeiros.  Vellus  agninum, 
vel  ipsa  pellis  agni. 

ASiR.  m.  (ant.)  V.  AMl. 

AÑIRAD0.  adj.  (ant.)  Anilado ; 
tiucto  de  anil. 

AÑIRAR.  n.  (ant.)  V.  Añilar. 

Akiscar.  a.  (fam.)  V.  Añascar. 

AÑO.  m.  Anno ;  periodo  de  tem- 
jío,  composto  de  doze  mezes. 
Annus,  i.  —  anno ;  tempo  di- 
latado. Diu,  multam,  diu- 
iitis :  —  noivos  que  saem 
nas  sortes  que  se  costumam 
deitar  na  véspera  de  anno 
bom.  Amicus  quam  puella 
sortitur  pridie  calendas  ja- 
nuarias,  mori  hispânico: — 
anomalístico ;  auno  anoma- 
listico;  tempo  que  a  terra 
emprega  cm  voltar  ao  ¡^onto 
da  orbita  d'oude  saíi-a :  —  fl«- 
tronómico  ouastrcd;  annoas- 
tronomico,  astral  ou  sidéreo. 
An7ius  astronomicus :  —  bi- 
siesto ;  auno  bissexto,  em  que 
o  inez  de  fevereiro  tem  vinte 
e  nove  dias:  —  civil;  auno 


186 


ANO 


cía'ÍI  ou  politico.  Ânnus  cí- 
vilis :  —  climatérico  ;  anuo 
climatérico,  tido  por  aziago 
supersticiosamente.  Amius 
'  climatericus: — comun  ;  aiino 
commum,  que  cousta  de  3Gõ 
dias: — corriente;  auno  cor- 
rente, aquello  era  que  suc- 
cede,  se  executa  ou  manda 
fazer  alguma  cousa.  Hic  ipse 
annus ,  annus  prcesens:  — 
emergente;  anno  emergente, 
cpociía  da  qual  se  principia  a 
contar  o  tempo.  Annus  enier- 
gens:  —  ecclesiástico  ;  anno 
ecclesiastico,  o  que  regula  as 
solemnidades  da  Igreja,  c 
começa  na  primeira  domin- 
ga do  advento.  Annus  eccle- 
siasticus:  — fatal  (for.);  an- 
no fatal,  termo  de  um  aimo, 
concedido  aquello  que  per- 
deu tun  pleito,  para  appellar 
cm  dados  casos.  Fatalis  an- 
nus:—  lunar;  anno  limar, 
doze  ou  treze  revoluções  lu- 
nares:— nuevo;  anno  novo, 
anno  bom,  o  primeiro  dia  do 
anno.  Calendce  januarii:  — 
político;  anno  político  ou 
civil :  —  santo  ;  anno  santo 
ou  do  jubileu  universal.  An- 
nus sanctus,  annus  magni 
juhilcei:  —  santo  de  San- 
tiago; anno  em  que  a  festa 
de  S.  Thiago  cáe  em  domin- 
go. Annus  in  quo  festum 
,sancti  Jacobi  incidit  in  do- 
minica :  —  sideral  ou  sidé- 
reo; anno  sideral  ou  sidé- 
reo :  —  sinódico ;  anno  sy- 
uodico,  o  tempo  que  medeia 
entre  duas  conjmicçõcs  con- 
secutivas da  terra  com  um 
mesmo  planeta:  -^trójñco; 
anno  trópico,  curso  do  sol  a 
partir  do  ponto  solsticial :  — 
usual;  anno  usual,  vulgar 
ou  commum: —  degrada  ;  an- 
no da  graça,  do  nascimento 
de  nosso  Senhor  Jesus  Chris- 
to : —  dejubileu;  anno  de  j  ubi- 
leu,  anno  santo:  —  vulgar. 
V.  Año  usual:  —  de  nuestra 
salud;  anno  da  redempção, 
auno  da  graça: — pZ.  annos, 
dia  natalicio.  Natalis,  na- 
talis  dies :  —  annos ;  idade 
avançada.  JEtas  ingraves- 
cens.  A  buen  ario  y  malo  mo- 
linero ú  hortelano  (rif.); 
em  bom  ou  em  mau  aimo, 
ser  moleiro  ou  hortelão. 
Hortum  et  molendiuas  sem- 


ANO 

2)er  liicrum  scquiiur.  Al  año 
tuerto  el  huerto;  al  tuerto 
tuerto  la  cabra  y  el  huerto; 
al  tuerto  retuerto  la  cabra, 
el  huerto  y  el  puerco  (rif); 
ao  anno  torto  o  horto ;  ao  tor- 
to torto  a  cabra  c  o  horto, 
ao  torto  retorto  a  cabra,  o 
horto  e  o  porco.  Mendaci 
anno,  hortum  colito:  menda- 
ciore,  capreas  addito:  men- 
dacissimo,  ad  hortum,  et  ca- 
preas,  et  sues  confugito. 
Año  de  brevas  nunca  le  veas 
(rif);  anno  de  beberas,  nun- 
ca ovejas.  Dum  grossi  abun- 
dant,  acíum  est  de  frugibus. 
Año  de  heladas,  año  de  par- 
vas (rif);  anno  de  neves, 
muito  jiào.  Gclib  gaudent  se- 
getes.  Año  de  muchas  en- 
drinas pocas  hacinas  (rif); 
anno  de  ameixa  não  é  anno 
de  ceifa.  Pomorum  idjcrfas, 
annonoi  caritas.  Año  de  nie- 
ves año  de  bie^ies  (rif.); 
anno  de  neves,  anno  de  bens. 
Dulces  satis  nives.  Año  de 
ovejas- año  de  abejas  (rif); 
anno  de  ovelhas,  anno  de 
iihe\\ias.A2naria2^lena,f(jetce 
oves.  Año  malo,  panadera 
en  todo  cabo  (rif);  anno  ca- 
ro, padeira  em  todo  o  cabo. 
Si  messis.  fallat,  pistoriam 
exercito.  Año  lluvioso  échate 
de  cobdo  (rif);  em  anno 
chuvoso  o  diligente  é  pre- 
guiçoso. Imbres  otium  p)a- 
riunt.  Tierra  de  año  y  vez; 
terra  que  se'  semeia  n'um 
anno  e  descansa  no  outro. 
Alterna  vice  annorum;  quod 
in  agrorum  cidtura  de  iis 
dicitur  quce  in  alterna  annua 
cadunt.  Cien  años  de  guerra, 
y  no  un  dia  de  batalla  (rif); 
cem  annos  de  guerra  é  me- 
lhor que  um  dia  de  batalha. 
Bellum  protendito  prailium 
fugito.  Correr  daño;  correr 
o  anno,  passar  os  dias  do 
anno.  Annum  proeterire,  la- 
bi,  volvi.  Cumplir  años  ou 
dias;  fazer  annos  ou  dias, 
chegar  alguém  cada  anno 
ao  dia  que  corresponde  ao 
do  seu  nascimento.  Natalem 
cajusque  diem  esse.  El  año 
de  cuarenta  (fam.);  o  século 
passado ;  expressão  cora  que 
se  menoscaba  qualquer  cou- 
sa por  ser  antiga.  Apage 
senilia:  vetera  vaticinaris: 


ANO 

vetera,  ista  et  antiqua  amove. 
El  año  de  la  sierra  no  le 
traiga  Dios  á  la  tierra 
(rif.) ;  o  anno  da  serra  não  o 
traga  Deus  á  terra,  o  anno 
que  é  bom  para  as  serras, 
não  é  bom  para  a  terra  chã. 
Tempestatem,  qum  montana 
juvat ,  campestria  timent. 
El  año  derechero  el  besugo  al 
sol,  y  el  hornazo  al  fuego 
(rif.);  em  auno  bom  chuva 
em  abril  e  sol  em  novem- 
bro. Siccus  novcmber,  apri- 
lis  pluviosus,  horrea  implent. 
El  año  seco  iras  el  mojado 
guarda  la  lana,  y  vende  el 
hilado  (rif.);  era  anno  sccco 
antes  do  molhado,  guarda  a 
lã,  e  vende  o  fiado.  Post  im- 
bres siccitas,  servare  vellera, 
telas  monet  venderé.  El  mal 
año  entra  nadando  (rif); 
o  mau  anno  entra  nadando. 
Imbres,  ineunte  anno,  agris 
exosce.  El  año  bueno  el  gra- 
no es  heno:  en  año  malo  la 
paja  es  grano;  em  anno  bom 
o  grao  é  feno,  e  no  mau  a 
palha  é  grão.  TJbertati  fru- 
mentum  palea; :  paleai  steri- 
litati  fr\imentum.  En  año 
caro  harnero  espeso,  y  ceda- 
zo claro  (rif.);  em  anno  caro  , 
joeira  esi^essa  c  peneira  rara; 
deve-se  viver  com  economia 
nos  annos  esteréis.  In  eges- 
tate  frumentum  non  nimis 
expurgandum.  En  buen  año 
y  malo  ten  tu  vientre  regla- 
do (rif);  embom  ou  em  mau 
anno  tem  o  ventre  bem  re- 
grado. In  egesíate  et  in  abun- 
dantia  temperans  esto.  Entre 
año  (mod  adv.)\;  durante  o 
anno.  In  ipso  anni  curso, 
labente  anno.  Estar  de  buen 
año  (fam.) ;  estar  bem  crea- 
do. No  estar  de  mal  año; 
estar  nutrido  e  gordo.  Nite- 
re,  pinguem,  et  nitidum  esse. 
Hora  há  un  año  cuatrocien- 
tas, y  hogaño  cucãro  ciegas 
(rif);  ha  txm  anno  quatro- 
centas, e  agora  quatro  ce- 
gas;  diz-sc  das  cabras,  por- 
quanto estão  expostas  a 
morrer  atacadasde  morrinha. 
Heri  quadringentce,  hodie 
quatuor  c'aprce.  Horro  Ma- 
lioma  cien  años  por  ser- 
vir (rif);  YT  Horro.  Jugar 
los  años  (fam.);  jogar  por 
passatempo  e  seni  interesse. 


ANO 

Luclum  indio  proposito  pne- 
mio  exercere.  Lo  que  no 
acaece,  sucede  ó  se  hace  en 
un  año,  acaece  en  un  rato 
(rif.);  succcdem  cousas  que 
se  não  esperam,  o  que  se  nao 
espera  lioje,  acojitece  kma.- 
lúiR.  Quoddistidit  annus,  tra- 
hit  dies.  Lo  que  no  fué  en  mi 
año  no  fué  en  mi  daiio 
(rif.);  oque  se  nao  trata  com- 
migo  não  me  interessa,  lies 
sine  me  acta,  med  non  inte- 
rest.  Mal  año  ó  buen  año, 
cuatro  caben ,  en  un  banco 
(rif);  seja  o'  anuo  bom  ou 
mau,  sempre  a  justiça  vae 
bem ;  refere-se  este  rifão  aos 
quatro  empregados  da  jus- 
tiça, que  nas  igrejas  dos  lo- 
gares têem  banco  designa- 
do; a  saber:  o  alcaide,  dois 
regedores  e  o  procurador 
syndico.  Vel  in  summa  re- 
rum  peiuiria,  magistral  um 
sedilia.  Mal  año,  ou  mal  a7i,o 
para  alguna  cosa.  (intc.rj. 
fam.);  com  a  breca.  Ccrth 
admodum  absque  dúbio.  Mal 
año  j)ara  alguno  (fam.); 
mal  lhe  haja.  Malum!  Mas 
produce  el  año  que  el  campo 
bien  lavrado  (rif);  mais  prcj 
faz  o  anuo,  que  o  campo  bem 
lavrado.  Frcesíat  çiratra 
ccelum.  Mas  vale  ano  tardío 
que  vacío  (rif);  melhor  é  o 
anuo  tardio,  que  vazio.  Tar- 
di  veniant,  dummodb  veniani 
fructus.  Ño  digais  mal  del 
año  hasta  que  sea  p_asado 
Críy.J;  não  digas  mal  do  auno, 
antes  que  seja  passado.. 
Ne  cito  condemnes.  No  en  los 
años  están  todos  los  engaños; 
não  ó  nos  annos  que  estão 
os  enganos;  não  são  su  os 
velhos  sagazes,  também  os 
moços  o  são.  Etiam  juvenes 
I  vafri.  No  hay  mal  año  por 

piedra;  mas  guay  de  á  quien 
acierta  (rif);  não  ha  mau 
auno  por  pedra,  mas  guai  de 
quem  acerta.  Non  omnia 
perdit  grando;  ast  vcc  cui 
imminet!  Nohay  quince  años 
feos  (fam.);  não  ha  feia  aos 
quinze  anuos.  Nulla  non 
p>idchra puella.  No  me  lleves 
alio,  que  yo  te  iré  cdcan::an- 
do  (rif.);  os  velhos  também 
gostam  de  viver.  Vel  anuum 
desidcrat  senex.  Poda  tardio 
y  siembra  temprano  ;  si  brra- 


ANU 

res  un  año,  acertarás  cuatro 
(rif);  poda  tarde  e  semeia 
cedo;  se  não  acertares  u'um 
auno,  acertarás  em  quatro. 
Satio  matura,  tarda putatio, 
rano  falit.  Cual  el  año  tal  el 
jarro  (rif.);  tal  aiuio  tal 
infusa,  tal  bolsa  tal  gas- 
to. Facultatibus  impensce 
metiendcc.  Quien  en  un  año 
quiere  ser  rico,  al  medio  le 
ahorcan  (rif);  quem  quer 
ser  rico  em  j)ouco  tempo  tem 
de  commetter  crimes.  P;re- 
coces  fortíino}  ruunt.  Saber 
bastante para'su  año  (fam.); 
saber  bastante  pard  a  idade. 
Ad  sua  cpicerenda  satis  esse 
ingenio  prcecocem.  Salto  de 
mal  año  (fam.);  passar  da 
miseria  á  fortuna.  Adversa} 
in  secundam  fortunam  muta- 
tio.  Tra^  los  años  viene  el 
seso  (rif);  atrás  dos  aimos 
vem  o  juizo.  Omnia  tempus 

'  habent.  Una  en  el  año,  y  esa 
en  tu  dano  (rif.);  devagar 
c  mal.  Semel  ausus,  et  periit. 
Viva  vm.  mil  años  ou  muchos 
años;  agradeço-lhe  muito. 
Sis  felix  et  loiigccvus. 

Añojal,  m.  (agr.J  Pousio;  terra 
folgada,  que  se  deixou  de 
semear.  Ager  alternis  annis 
collendus. 

Añojo,  ja.  s.  Anuojo;  novilho 
de  um  anno  completo.  Vitu- 
lus  anniculus,  annicula  vi- 
tula. 

Akoka.  /.  (ant.)  V.  Noria. 

AÑOSO,  SA.  adj.  Annoso;  que 
tem, muitos  annos.  Grandcc- 
vus,  annosus. 

Añover.  m.  (ant.)  Terra  fértil, 
fecunda;  que  produz  bem 
todos  os  annos. 

Añublado,  da.  adj.  (germ.) 
Cego.  Ccecus,  a.  um. 

Añublar,  a.  V.  Anublar:  — 
(germ.)Y.  Cubrir: — r.  (ant.) 
V.  Anublarse. 

AÑUBLO,  m.  (agr.)  Alforra;  mo- 
lestia do  trigo,  cevada,  etc. 
Rubigo,  inis.  V.  Tizón. 

Añüdadok,  ka.  s.  Atador;  que 
ata  cu  liga.  Innondans,-  ob- 
stringens. 

ANUDADURA.  /.  Ligadura;  ac- 
ção de  atar,  ligar.  Nodi  as- 
trictio,  ligaiio. 

Anudamiento,  m.  (ant.)Y.  Anu- 
dadura. 

AÑUDAR,  a.  Y.  Anudar: — (fig.) 
unir,  estreitar.  Usa-se  tam- 


AOP 


187 


bem  como  reciproco.  Devin- 
cere. 

Añuscar,  n.  (ant.)  Engasgar- 
se;  embaraçar  a  garganta. 
Premi  fa ucibus :  —  (fig.)  eu- 
fadar-se,  desgostar-se.  Irri- 
tari,  tcedere,  fastidio  affici. 

AocanÁ.  adv.  (germ.jY .  Ahora. 

AocAR.  a.  (ant.)  V.  Ahuecar. 

AocHAvo.  m.  (ant.)  V.  Ochavo. 

AocHo.  adj.  (ant.)  V.  Ocho. 

AoDONTE.  m.  (zool.)  Aodonto; 
peixe  cartilaginoso,  esjíecie 
de  lixa. 

AcDORROJco.  m.  (zool.)  V.  Ara. 

AoETER.  adv.  (germ.)  Y.  Alli. 

AoLADO,  DA.  adj.  (ant.)  Fasci- 
nado. Fascinatus,  a,  um. 

AojADERA./.  (ant.)  Feiticeira; 
mulher  a  quem  se  attril)uia 
a  propriedade  de  enfeitiçar. 
Fascinatrix,  icis. 

Aojado,  da.  adj.  (ant.)Y.  Aoia- 

.  do. 

AojADOR,  RA.  s.  Fascinador;  o 
que  fascina,  encanta.  Fas- 
cinator,  oris. 

AojADURA,  /.  V.  Aojo. 

AojAMiENTO.  7n.  Y.  Aojo. 

Aojar,  a.  Fascinar;  dar  que- 
branto, enfeitiçar,  dar  olha- 
do. Fascinare :  —  (fig. )  per- 
der, destruir,  damnificar 
Perderé,  evertere:  —  (ant.) 
Y.  Mirar: — (ant.)  Y.  Ojear. 

Aojo.  m.  Olhado,  fascinação, 
quebranto.  Fascinatio,  onis. 

AoMO.  m.  (zool.)  Aomo  (sem 
hombros);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros,  tetráme- 
ros, da  familia  dos  curcu- 
leonidos,  cujo  typo  é  o  aomo 
pubecente  da  Pérsia. 

Aox.  adv.  (ant.)  Y.  Aun. 

AoxARA.  /.  (bot.)  Y.  Aovara. 

AoxLi. /.  (zool.)  Aonia;  genero 
de  vermes  da  familia  das 
nereidas  mycroccras,  cujo 
typo  é  a  aonia  laminada. 
Tem  o  corpo  linear,  robusto, 
cabeça  pequena  e  triangu- 
larle um  só  tentáculo  curto 
e  flexivei  em  cada  lado  da 
cabeça. 

AóxroAs.  adj.  (myth)  Aonides; 
nome  dado  ás  musas  que 
habitavam  os  montes  Aonios. 

AoxixÓFORO,  RA.  adj.  (zool.)  Ao- 
uixoforo ;  qualificação  do 
animal  que  carece  de  unhas. 

AoNTAR.  a.  (ant.)  Aífrontar :  — 
V.  Avergonzar. 

AoPLA./.  (bot.)  Aopla  (scm  ar- 
mas); genero  de  ¡llantas  da 


188 


AOV 


familia  das  orcliideas,  tribu 
das  oflVideas,    cujo  íypo  ó 
uma  planta  de  raizcs  tube-  - ' 
rosas  ({uc  tem'uma  só  folha 
radical. 

AoPLÉ.  adv.  (gcrm.)  V.  Aquí. 

AopTARSE.  r.  (ant.)  Contentar- 
se; satisfazer-so,  dar-se  por 
contente.  Explere  se. 

Acra.  adv.  (ant.)  Y.  Aliora: 
— /.  (myüi.)  Aora;  uympha 
que  deu  seu  nome  á  cidade 
de  Aoros,  na  ilha  de  Creta. 

AoEACiON,  /..  (ant.)  V.  Adora- 
don. 

AoKAK.  a.  (ant.)  Agourar;  pre- 
dizer :  —  V.  Adorar. 

AoEÇA.  /.  (inus.)  V.  Orza. 

AoKMAR.  a.  (ant.)  Formar,  met- 
ter  em  forma.  Ordinare. 

Agro.  m.  (zool.)  Aoro;  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros da  familia  dos  cur- 
culiónidos, composto  de  Urna 
só  especie  que  se  encontra 
na  Africa. 

Aorta./,  (anal.)  Aorta;  a  gran- 
de arteria,  arteria  principal 
do  corpo  humano,  que  sáe 
do  ventrículo  eac|iierdo  do 
coração  e  derrama  por  todo 
o  corpo  o  sangue  arterial 
ou  vermelho.  Aorta,  cp. 

AoRTEUKiSMA.  VI.  Aortcurisma ; 
aneurisma  da  aorta. 

Aórtico,  ca.  adj.  (med.)  Aór- 
tico ;  pertencente,  relativo 
á  aorta. 

AoRTms.  /.  (med.)  Aortite ;  in- 
flammação  da  aorta. 

AoRZA.  /.  (ant.)  V.  Orza. 

Aosadas.  adv.  m.  Aosadas ; 
ousadamente.     Confidenter : 

—  certamente,  na  verdade. 
Certe :  —  prestes,  prompto. 
Proistb. 

AosTBBÉ.  adv.  (germ.}Y.  Abajo. 

AoTAL.  mlv.  (fjerm.)  V.  Ya. 

AoTAu.  adv.  (germ.)  V.  Allá. 

AoTO.  m.  (bot.)  Aoto  (sem  ore- 
lhas); genero  da  familia  das 
Icgum.inosas,  formado  jior 
cinco  ou  seis  especies,  cujo 
t.ypo  ó  um  arbusto  elegante 
de  folhas  simples  lineares  e 
flores  amarellas  solitarias. 
E  natural  da  Nova  Hollan- 
da  e  Cultiva-se  nas  estufas: 

—  (zool.)  aoto ;  genero  de 
macacos,  que  se  dií?erençam 
por    torem    oito    vertebras 

>  lombares  em  vez  de  cinco. 
Aovado,   da.   adj.  Ovado ;  em 
forma  de  ovo.  Ovatus,  a,  um. 


APA 

Aovar,  n.  Ovar;  pôr  ovos  (as 
aves  c  outros  animaos  ovi- 
jjaros.)  Ova  edere. 

Aovara.  /.  (bot.)  Aovara;  es- 
pecie de  ¡palmeira  de  Caye- 
na com  folhas  aladas :  —  o 
fructodíi  mesma  arvore,  do 
qual  se  cxtrahe  o  azeite  de 
palma. 

AuviLLAR.  a.  Ennovellar;  fa- 
zer novellos.  Glomerare: — 
'  ajuntar  ao  redor,  pôr  ,em 
forma  de  novello.  Agglome- 
rare. 

Ai'ABiLADOK,  KA.  s.  O  quc  pre-« 
para^  o  pavio  das  velas  para 
que  facilmente  se  acccn- 
dam. 

Apabiladuka.  /.  Acção  e  ef- 
feito  àe  Apabilar. 

Apabolamiento.  m.  V.  Apabi- 
ladíira. 

Apabilar,  a.  Preparar  o  pavio 
das  velas  para  que  facil- 
mente se  acceiidam.  Ellych- 
mum  apparare :  —  r.  (ant.) 
dimiuuir-se,  escurecer-se, 
J30UCO  a  pouco,  a  luz  de 
uma  vela. 

Apagar,  a.  (ant.)  V.  Ajxiziguar. 

Apacaro.  m.  (ant.)  Apacaro; 
arvore  de  ciiico  a  seis  pés 
de  altura,  originaria  do  Ma- 
labar, cujas  folhas,  sempre 
verdes,  se  ajíresentam  ao 
mesmo  tempo  acompanha- 
das de  flores  e  fructos,  com 
um  forte  cheii'o  aromático 
e  sabor  acre. 

Apacentadero,  m.  Pastagem; 
logar  onde  pastam  os  gados. 
Pascua,  oruvi. 

Apacentador,  m.  Apascenta- 
dor,  pastor;  o  que  guarda 
e  apascenta  o  gado.  Pastor, 
o  ris.  • 

Apacentamiento:  m.  Apascen- 
tamento;  acção  e  effeito 
de  apascentar: — pastagem. 
Pasttis,  1ÍS. 

Apacentar,  a.  Apascentar; 
dar  pasto  ao  gado.  I^eciis 
pascere :  —  (fig-)  apascen- 
tar; dar  pasto  esiíiritual, 
instruir,  ensinar.  Érudire, 
instruere :  —  (fig.)  apascen- 
tar ;  satisfazer  os  desejos, 
sentidos  e  paixões.  Usa-se 
também  como  reciproco. 
Pascere,  exsaturare  ani- 
miim :  —  tino  su  alma  con  la 
lectura  ou  el  estudio  (fr.); 
adquirir  com  a  leitura  no- 
ções, ideas,  con,hecimentos  : 


APA 

—  la  muela;  chegar  a  azei- 
tona á  galga,  no  lagar. 

Apacer.  a.  (ant.)  Apascentar ;  , 
alimentar,    sustentar: — n.   , 
(ant.)  comer,  ter  que  comer. 
Edere,  cibum  habere. 

Apacibilidad.  /.  V.  Apazibili- 
dad. 

Apacibilísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
AjKicible.  Mitissimus,  a,  um. 

Apacible,  (idj.  Y.  ^Apazible. 

Apaciblemente.  adv.m.Y.  Apa- 
ziblemcnte. 

Apacificae.  a.  Y.  Pazificar. 

Apaciguador,  ra.  s.  Y.  Apazi- 
guador. 

Apaciguaihento.  m.  Y,  Apazi- 
guamiento. 

Apaciguar,  a.  Y.  Apaziguar. 

Apactis.  m.  (bot.)  Ai3actis ;  ge- 
nero de  arvores  do  Japão, 
que  não  está  determinado. 

Apacheta.  /.  (p.  Amer.)  Mon- 
tão de  pedras-:  —  sitio  mais 
elevado  de  um  caminho  que 
se  marca  com  um  montão 
de  pedras :— o  cume  de  uma 

.  collina.  Hacer  la  apacheta 
fr.  (p.  Amer.) ;  subir  ao 
cume  de  uma  collina.  Hacer 
su  apacheta;  fazer  seu  ne- 
gocio, enriquecer-se. 

Apachetero,  m.  (p>.  Amer.)  La- 
drão de  estrada.  Latro,  onis. 

Apachurrar,  a.  (p.  Cuba)  Y, 
Despachurrar. 

Apadrinador,  ra.  s.  Apadri- 
nhador;  o  que  apadrinha. 
Patronus,  defensor. 

Apadrinar,  a.  Apadrinhar ; 
servir  de  padrinho,  acompa- 
nhando ou  assistindo  a  ou- 
tro em  algum  acto  ¡lublico. 
Comitari,  x>'^drocinari :  — 
patrocinar,  proteger,  favo- 
recer. Patrociaari. 

Apagarle,  adj.  Que  se  pode 
apagar.  Extinguibilis,  le. 

Apagado,  da.  adj.  Apoucado; 
limitado,  de  jíouco  espirito. 
Demissi,  debilis  animi  vir. 

Apagador,  ea.  s.  Apagador;  o 
que  apaga.  Extinguens,  en- 
tis:  —  m.  apagador;  instru- 
mento  com  que  se  apagam 
as  velas.  Opercalum,  i:  — 
abafador,  nos  instrumentos 
de  corda  e  tecla. 

Apaga-incendios.  m.  (naiit.) 
Bomba  para  apagar  incen- 
dios. 

Apagamiento,  m.  Apagamento, 
çxtincção.  Extinctio,  onis. 

Afagapenol.  m.  (naut.)  Apa- 


APA 

ffiípcnol;  cabos  com  que  se, 
colhem  as  velas  das  gáveas. 
Funes  trahendis  plicandís- 
que  velis. 
Apagak.  a.  Apagar,  extinguir  •, 
fallando-se  du  logo  c  da  luz. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. ,  Extiiiguere :  —  (fff-) 
apagar,  destruir  alguma 
cousa.  Delere,  cvertere:  — 
(fie/.)  apagar;  dissij^ar,  des- 
vanecer. I)issix)are: — (pint.) 
apagar;  diminuir,  desvane- 
cer a  cor  «jue  está  muito 
viva.  Mitigare,  temperare : 

—  apagar;  diz-se  da  cal  vi- 
va quandu  se  llie  deita  agua: 

—  (naut.)  colher  a  vela. 
Apagma.  m.  (med.J  V.  Ahiduc- 

cion. 

Ai'AGojiA.  /.  (pililos.)  Apago- 
gía;  demonstração  ab  ab- 
surdo, prova  de  urna  ¡jro- 
posiçào  pelo  absurdo  da  con- 
traria. 

Apagojicamexte.  adr.  vi. 
(pililos.)  Com  ou  por  ajjago- 
gia. 

Apagojico,  ca.  adj.  (pldlos.) 
Apagogico;  concernente  ou 
relativo  á  a])agogia. 

Apainelado.  adj.  Apaiuelado ; 
o  que  tem  feitio  de  painel ; 
diz-se  ijarticularmente  dos 
tectos  com  artezões  e  mol- 
duras :  —  (arcli.)  nome  que 
se  dá  ao  arco  que  imita  uma 
meia  ellipsc  formada  sobre 
o  eixo  maior,  com  feição  de 
circulo. 

Apaisado,  da.  adj.  Oblongo ; 
diz-se  dos  objectos  que  têem 
mais  comprimento  do  que 
largura. 

Apajado,  da.  adj.  Dí\  cor  da 
palha. 

Apajk.  prcp.  (germ.)Y.  Acerca. 

Apajíneo,  kea.  adj.  (bot.)  Apa- 
gineo;  nome  proposto  por 
Desvaux  para  substituir  o 
de  monocarpico,  que  quer 
dizer  de  um  só  fructo,  e  que 
exprime  que  a  ])lanta  não 
fructifica  mais  de  uma  vez. 

Apalá.  adv.  (gerin.)  V.  Detrás. 

Apalabrar,  a.  Apalavrar;  ajus- 
tar, ou  convencionar  de  pa- 
laATa.  Usa-se  commummen- 
te  como  reciproco.  De  collo- 
quio  habendo  convenire :  — 
tratar  de  palavra  algum  ne- 
gocio ou  contrato.  Verbis  pa- 
cisci : — ?•.  compromctter-se. 

Apalachina.  /.  (bot.)  Apala- 

25 


APA 

china;  arbusto  da  America 
septentrional;  dá-se-lhe  es- 
te nome  porque  nasce  sobre 
os  montes  Apalaches.  E  do 
genero  do  azevinho. 
Apalaje.  m.  (med.)  Eestabele- 
cimento ;  passagem  da  en- 
fermidade ao  estado  de  saú- 
de. Confirmata  a  morbo  va- 
letudo : —  convalescença.  Ab 
cegritudine  recreaiio. 

ApALUIERAOrRA.     /.      (ãilt.)   V. 

Apalambramiento : — V.  Que- 
raadura. 

Apalambramiexto.  m.  (ant.) 
Abrasamento.  Incendium,  i. 

Apalamruar.  a.  (ant.)  Abra- 
sar; incendiar,  pegar  fogo. 
Incendere.  Apcdambrarse  de 
sede  (fig.);  arder  com  sede. 

Apalancandor,  ra.  s.  o  que 
apalanca. 

Apalaxcamiento.  m.  Acção  e 
cfTeito  de  apalancar. 

Apalancar,  a.  Apalancar;  cer- 
car ou  fortificar  com  palan- 
ques. 

Apalancha.  /.  (bot.)  Apalan- 
cha;  genero  de  plantas  da 
familia  das  ramneas,  arbus- 
to da  America  septentrio- 
nal. 

Apalar.  a.  (ant.  naid.)  V.  Aco- 
nillar. 

Apalatoa.  /.  (bot.)  Apalatoa ; 
synonynio  do  genero  crudia, 
([ue  pertence  á  familia  das 
legmninosas. 

Apaleadou,  ka.  s.  Apaleador; 
o  que  apaleia,  que  espanca. 
Fustibvs  ccedens. 

Apaleamiento,  vi.  Apaleamen- 
to;  acção  e  eft'eito  de  apa- 
lear. Fnstna  ritan, fustigatio. 

Apalear,  a.  Apalear;  espan- 
car com  pau.  Fuste  ccedere: 
—  sacudir  o  pó  com  vara  ou 
pau.  Fuste  imlverum  excu- 
fere,  concutere:  —  (<^ff^'-) 
aventar  e  remexer  o '  trigo 
e  grãos  com  a  pá  para  que 
nao  criem  gorgulho.  Fru- 
mcntum  ventilare. 

Apaleo,  rn.  Apaleamento;  ac- 
ção e  efíeito  de  apalear. 

Apalitro,  tra.  adj.  (zool.)  Apa- 
lytro;  aj^pHca-se  ao  insecto 
que  tem  elytros  brandos  : — 
pl.  apalytros;  familia  de  co- 
leópteros pentamcros,  cara- 
cterisada  ¡íor  ter  os  elytros 
,  brandos  e  o  cosselete  jilano. 

Apalo.  vi.  (zóol.)  Apalo;  ge- 
nero de  coleópteros  hetero- 


APA  189 

moros,  estabelecido  por  Fa- 
brício, que  tem  palpos  feli- 
tormes  iguaes,  e  mandibulas 
,  corneas,  unidentadas,  cujo 
typo  é  o  apalo  bimaculado 
da  Suécia. 

ApaloclÁmide.  /.  (bot.)  Apalo- 
chlamyde  (túnica  delgada); 
genero  de  compósitas,  clas- 
sificado entre  os  géneros  de 
cassinia  e  humea  que  com- 
prehende  tres  especies  ori- 
ginarias da  Nova  HoUanda, 
e  cujas  folhas,  cobertas  de 
jícUo  branco,  exhalam  um  ' 
cheiro  particular  e  activo. 

Ap.^xoDERMo.  VI.  (zool.)  Apalo- 
deihno  (p)elle  branda);  sub- 
género da  familia  das  aves 
chamadas  curucus. 

Apalpar,  a.  (ant.)  V.  Pcdpar: 

—  (jig.  ant.)  entender,  per- 
ceber. Intelligere. 

Apama. /.  (bot.)  Apama;  gene- 
ro de  plantas  de  familia  in- 
determinada que  cresce  no 
Malabar. 

Apamea,  /.  (zool.)  Apamca; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  familia  dos 
nocturnos,  que  se  alimenta 
de  gramineas  e  costuma  ha- 
bitar em  seus  colmos.  Com- 
prehende  quinze  especies. 

Apan.  7??.  (zool.)  Apan;  maris- 
cu  grande  que  se  encontra 
no  mar  do  ÍSenegal  e  nos 
arredores  de  Cabo  Verde. 

Apaña  je.  m.  (ant.)  Apanágio ; 
renda  vitalicia,  alimentos, 
pensão.  Apauagium,  i. 

Apancora.  /.  (bot.)Y.  Erizo 
de  mar. 

Apandar,  a.  f/a??i.j  Empalmar; 
a2)anhar  alguma  cousa  com 
destreza  e  com  intenção  de 
apropriar-se  d'ella  ou  guar- 
da-la :— agarrar : — r.  (j'am.) 
occultar-se  para  escapar  a 
algum  perigo;  viver  retirado. 

Apandillador,  ra.  s.  Pandi- 
Iheiro;  o  que  faz  pandilha. 

Apandillar,  a.  Formar,  diri- 
gir uma  pandilha.  Facliones 
moliri :  —  r.  apandilhar-se ; 
juntar-se  em  pandilha :  — 
(germ.)  trapacear  no  jogo. 

Apandorgarse,  r.  (fam.)  Fa- 
zer-se  ¡jandorga;  engordar 
excessivamente.  Diz-se  par- 
ticularmente das  mulheres : 

—  (vidg.)  apoltronar-se. 
Apaniguado,  vi.  (ant.)Y.  Pa- 
niaguado. 


190 


APA 


Apannar.  a.  (ant.)  Juntar;  con- 
chegar. 

Apantanar,  a.  Apaular;  en- 
cher de  agua  algum  terre- 
no, converteiido-o  cía  pan- 
tano. Usa-se  também  como 
reciproco.  -  Aclaquare,  in- 
nuudare. 

ApANTisiio.  m.  (med.)  Apan- 
thismo ;  defloração,  oblitera- 
ção completa. 

Apantomancia.  /.  Apantoman- 
cia;  adivinhação  por  meio" 
das  cousas  que  se  apresen- 
tam súbita  ou  inopinada- 
mente á  vista. 

ApantomÁntico,  ca.  adj.  Apan- 
tomantico ;  concernente  á 
apantomancia. 

Apantropía.  /.  (med.)  Aj)au- 
thropia;  aversão  á  compa- 
nhia dos  homens,  especie  de 
mysanthropia.  AjJanthro- 
pia,  ce. 

Apantrópico,  ca.  adj.  (med.) 
Apanthi'opico ;  afíectado  de 
apanthropia. 

Apantuflado,  da.  adj.  Apan- 
tufado;  similhante  ao  pan- 
tufo,  de  feição  de  pantufos 
ou  chinelas  sem  orelhas  ou 
talões.  In  crepidce  similitu- 
dinem  factus. 

Apañado,  da.  adj.  Encorpado; 
diz-se  dos  tecidos  similhan- 
tes  ao  panno  que  tê  em  bas- 
tante corpo  ou  grossura. 
Panni  texturam  referens. 

Apañador,  ra.  s.  Apanhador; 
o  que  apanha.  Qui  recon- 
dit,  furatiLr,  apprehendit  vel 
aptat: — administrador,  mor- 
domo. 

Apañadura.  /.  (fam.)  Apanha- 
dura.  V.  Apanhamietito :  — 
(a7it.)  a  guarnição  que  se 
punha  nas  extremidades  das 
colchas,  frontaes,  etc.  Usa- 
se mais  no  plural. 

Apañamiento,  to.  V.  Apaño. 

Apañar,  a.  Apanhar;  tornar  ou 
pegar  com  a  mão.  Apprehen- 
dere,  manu  aliqnid  arripere: 
— (fiff-)  íipanhar,  colher.  Ca- 
2)ere,  occupare :  —  furtar 
subtilmente  alguma  cousa 
na  presença  do  dono.  Ciam 
surripere,  ahscondere :  — 
compor,  embellezar,  ornar. 
Aptare,  polire:  —  (prov.J 
abrigar,  vestir.  Operire,  fe- 
f/ere :  —  (a7it.)  V,  Ataviar : 
—  (p.  Ar.  e  Mure.)  remen- 
dar.   Sarcire :  —  r.    (fam.) 


APA 

aprestar-se;  dispor-se  a  fa- 
zer alguma  cousa.  Aptari. 

Apaño,  m.  Apanho,  apanha- 
dura ;  acção  e  effeito  de  apa- 
nhar. Collectio,  anis :  —  (p. 
Ar.),  remendo,  reparo  feito 
em  alguma  cousa.  .Sai-ci- 
men,  inis: — disposição  ou 
habilidade  para  fazer  algu- 
ma cousa.  Indiístria,  ce. 

Apañüscador,  RA.  s.  (fam.)  O 
que  amarrota. 

Apañuscamiento.  m.  (fam. 
inus.)  Acção  e  effeito  de 
amarrotar. 

Apañuscar,  a.  (fam.)  Amarro- 
tar; ai^ertar  entre  as  mãos 
alguma  cousa.  Aliquid  con- 
trectando,  deformare,  dète- 
rere. 

Apapagayado,  da.  adj.  Que 
tem  alguma  similhança  com 
o  papagaio.  Mais  commum- 
mente  diz-se  em  relação  ao 
nariz  curvo;  chamado  tam- 
bém de  2^^co  de  loro;  de  bi- 
co de  papagaio.  Psittaci  in- 
genium  vel  formam  referens; 
vel  nasus  aduncus. 

Apapagayarse.  r.  (ant.  fam.) 
Vestir-se  de  verde. 

Apar.  m.  (a7it.)  V.  Par. 

Aparado,  m.  (ant.)  Presente; 
mimo.  Múnus,  eris. 

Aparador,  to.  Aparador;  mesa 
em  que  se  põe  tudo  quanto 
é  necessário  para  o  serviço 
da  mesa  do  jantar.  Dá-se 
também  este  nome  á  creden- 
cia que  se  põe  nas  igrejas 
para  o  serviço  do  altar.  Aba- 
cus,  i :  —  (prov.)  officina  de 
algum  artista : — (ant.)  guar- 
da fato  ou  guarda  vestidos : 
— m.  (p.  Ar7)Y. Vasar.  Estar 
de  apjarador  (fr:  fam.);  es- 
tar bem  vestida.  Compte, 
magnifich  ornaiam,  instru- 
ctam  esse. 

Aparadura.  /.  (mar.)  Resbor- 
do;  segundo  solho  do  navio. 

Aparamientos.  to.  (ant.)  V.  Pa- 
ramentos. 

Aparaptalóidea.  adj.  (bot.) 
Aparaptaloidea;  ajaplica-se 
á  corolla  que  carece  de  ^9.- 
rapétalo. 

Aparapetar.  a.  (mil.)  Cobrir; 
resguardar  detrás  do  lun 
parapeito.  Usa-se  mais  com- 
mummente  como  reciproco: 
—  (fig.)  assegurar-se ;  pre- 
parar-se  contra  qualquer 
acontecimento,  valer-se   do 


APA 

prestigio  ou  influencia  de 
outra  pessoa. 

Aparar,  a.  Aparar;  tomar,  se- 
gurar, receber  algum  obje- 
to com  as  mãos  ou  com  ou- 
tra cousa  para  que  não  caia 
no  chão.  Aliquid  manibus 
appetere.  Usa-se  commum- 
mente  no  imperativo,  como : 
apara,  apare  usted;  apare 
você.  Manus  accipiendo,  pa- 
rare:—  (agr.)  sachar;  tirar 
a  herva  que  nasce  entre  as 
Tp\9\\ta?,.Kecolere, retractare, 
instaurare: — (sap.)  coser  as 
peças  de  cabedal  de  que  se 
compõe  o  sai^ato,  para  uni- 
las  depois  com  a  palmilha  e 
a  sola.  Assuere  segmenta  alu- 
tce  ad  efformandum  calceum: 
—  (ant.)  apparelhar ;  prepa- 
rar. Usa-se  também  como 
reciproco : — (ant.)  juntar  os 
animaes  machos  com  as  fê- 
meas. 

Aparasolado,  da.  adj.  (bot.) 
Umbellado;  applica-se  á 
planta  cujas  flores  estão 
dispostas  em  forma  de  um- 
bella  aberta,  como  o  funcho 
e  outras. 

Aparatar,  a.  (fam.  inus.)  Ap- 
paratar ;  guarnecer,  ornar, 
fazer  apjíaratoso. 

Aparatero,  ra.  adj.  (p.  Ar.) 
Que  ostenta  ou  affecta  um 
api^arato,  uma  pompa  ou 
um  fausto  ridiculos- 

Aparato.  to.  Apparato;  pre- 
paração para  alguma  solem- 
uidade.  Proiparatio,  provi- 
sio,  apjmratio :  —  apparato ; 
pompa,  ostentação.  Appara- 
tus,  pompa :  —  cii'cumstan- 
cia  ou  signal  que  precede 
ou  acompanha  alguma  cou- 
sa. Signum,  indicium  :  — 
(tnech.J  conjuncto  de  peças 
que  compõem  uma  machina 
qualquer: — (cir.)  apparelho; 
collecçâo  de  instrumentos  e 
utensilios  necessários  para 
praticar  uma  operação  ci- 
rúrgica :  —  reunião  de  va- 
rios symptomas  :  — V.  Apo- 
sito. Dá-se  também  este  no- 
me aos  diversos  modos  de 
perfurar  a  bexiga  jjara  ex- 
trahir  as  pedras :  —  (chim.) 
apparelho;  utensilios  que  se 
empregam  para  obter  os  ga- 
zes. 

Aparatoso,  sa.  adj.  (ant.)  Ap- 
paratoso ;     sumptuoso,     de 


APA 

gi-ande  apparato,  esplendi- 
do. Apparatus,  magnificus. 

Aparcar,  a.  (mil.)  iMontar,  as- 
sestar, collocar  a  ai'tilheria. 

Aparcera.  /.  (ant.)  V.  Man- 
ceba. 

Aparcería.  /.  Parceria;  trato, 
convenio,  sociedade  de  diias 
ou  mais  pessoas  em  qual- 
quer negocio.  E  mais  usado 
fallando  da  industria  agi-i- 
cola,  em  que  o  proprietário 
dá  a  herdade  e  o  lavrador 
o  trabalho,  repartindo-se  os 
productos  em  duas  paa-tes 
iguaes. 

Aparcero,  m.  Parceiro;  socio 
em  negocio,  lavoura,  ou  cm 
qualquer  empreza:  — •  (fie/. 
ant.)  V.  Compañero. 

Aparciak.  a.  (ant.)  V.  Asociar. 

AvAVicio-ü'E.viix.  f.  (ant.)N .  Apar- 
cería. 

Aparcionero.  m.  (ant.)  V.  Par- 
ticipe, Aparcero. 

Aparctias.  m.  (phys.)  Apar- 
ctias;  voz  com  que  os  gi'C- 
gos  designavam  um  dos  doze 
ventos,  únicos  que  distin- 
guiam no  circulo  inteiro  do 
horisonte. 

Apareador,  RA.  adj.  Que  em- 
parelha, iguala,  ajusta. 

Apareamiento,  m.  Emparelha- 
mento; acção  e  etíeito  de 
emparelliar,  igualar. 

Aparear,  a.  Emparelhar;  igua- 
lar uma  cousa  com  outra. 
yEqvare,  cocequare:  - —  unir 
ou  ajuntar.  Usa-se  tambcnV 
como  reciproco.  Conjungere: 
—  r.  formar-se,  marchar  a 
dois  de  ftmdo.  Binos  proce- 
deré. 

Aparecente.  adj.  (ant.)  V.  Apa- 
riciente. 

Aparecer,  n.  Apparecer;  mos- 
trar-se,  oftevecer-se  á  \'ista 
inopinadamente  algum  ob- 
jecto. Apparere :  —  appare- 
cer; encontrar-se,  fallar-se. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Adesse: — (fig-)  ser 
tido  em  qualquer  conceito. 

Aparecido,  m.  Appariçào;  vi- 
são. Visio,  anis,  visum,  i. 

Ai'areciente.  adj.  (ant.)Y.  Apa- 
riciente. 

Aparecimiento.  5??.  V.  Apari- 
ción. 

Apareiar.  ft.  (ant.)  Appare- 
Ihar;  dispor,  preparar.  AU- 
qidd  apparare:  — •  empare- 
lhar; igualar.  .¿Equare. 


APA 

Aparejadamente,  adv.  (ant.) 
V.  Aptamente. 

Aparejado,  da.  adj.  Appa- 
relhado;  preparado,  apto. 
Aptiis,  apparatus. 

Aparejador,  ra.  s.  Appare- 
Ihador;  o  que  apparelha. 
Instrnctor,  oris :  —  (arch.) 
apparelhador ;  nas  obras  de 
architectui-a  o  que  depois  do 
architecto  dirije  os  traba- 
lhos. Operis  faciendi  appa- 
ratid  prcepositus. 

Aparejamiento.  to.  Apparelha- 
mento;  acção  e  eíleito  de 
apparelhar  ou  apparelhar- 
se.  V.  Provisión. 

Aparejar,  a.  Ajiparelhar;  pre- 
parar, dispor.  Prwparare, 
disponere  :  —  apparelhar ; 
pôr  os  apparelhos  nas  caval- 
gaduras. Clitellas  jumentis 
imponer e :  —  (naut.)  appare- 
lhar ;  pôr  as  velas,  masta- 
réus  e  vergas  a  uma  embar- 
cação para  navegar.  Maio 
velisque  navem  instruere:  — 
(})int.)  ajíparelhar;  dar  no, 
panno  a  2)rimeira  demão  de 
oleo  para  o  tapar  e  fazer 
liso :  —  dar  uma  mão  de 
colla  e  gesso  ás  peças  que 
se  hão  de  dourar.  Pictoriam 
tahidam  incrustare,  prepa- 
rare:—  (carp.  e  alv.)  appa- 
relhar; dispor  as  peças  que. 
hào  de  servir  para  alguma 
obra.  Lapides  vel  ligna  do- 
lare, x>olirc. 

Aparejo,  m.  Apparelho;  pre- 
parativo, disposição  pai"a  al- 
guma cousa.  Prccparatio, 
apparatio :  —  apparelho ;  os 
arreios  necessários  para 
montar  ou  carregar  as 
ca\algaduras.  Dorsualia, 
epliippinm:  —  (naut.)  appa- 
relho; o  conjuncto  de  velas 
e  cordoalha  das  embarca- 
ções. Armamentafunalia  na- 
vis:  —  (naut.)  macaco;  ma- 
cliina  de  levantar  pesos. -Ma- 
china  levandis  ponderihus  in 
navi: — pi.  apparelhos;  os 
instrumentos  e  cousas  ne- 
cessárias para  qualquer  of- 
ficio  ou  manobra.  Apparatus, 
instrumentum,  i: — (pint.)  os 
juateriaes  que  servem  para 
imprimir,  brunir  e  dourar : 
— as  peças  menos  principaes 
de  um  vestuario.  Asentarse 
cl  aparejo  (fr.);  molestar-se 
uma  cavalgadura  com  o  ap- 


APA  191 

¡jarelho.  Clitella  vexare,  Ice- 
dere  asiiitim. 

Aparejuelo.  m.  dint.  de  A2)a- 
rejo. 

Aparellae.  a.  (ant.)  V.  Apare- 
jar. 

Aparência.  /.  (ant.)  V.  Apor- 
riencia. 

Aparentado,  da.  adj.  (ant.) 
Aparentado ;  que  tem  paren- 
tesco, que  tem  parentes.  Con- 
sanguineus,  a,  um. 

Aparentador,  KA.  s.  (fam.) 
O  que  engana  com  apparen- 
cias  ou  ficções. 

Aparentar,  a.  Fingir;  enga- 
nar com  apparencias,  com 
ficções,  com  invenções  fabu, 
losas.  Simulare,  fingere- 
commentis  falere. 

Aparente,  adj.  Apparente ;  fal- 
so, fingido.  Apparens,  simiu- 
latus :  —  conveniente,  oppor- 
tuno.  Idonens,  a,  um:  — 
apparente ;  que  apparece  ou 
se  apresenta  á  vista.  Appa- 
rens, entis. 

Aparentemente,  adv.  m.  Appa- 
rentemente ;  com  apparcu- 
cia.  Specie,  in  speciem. 

Aparescencia./.  (ant)  V.  Ajia- 
riencia. 

Aparescee.  n.  (ant.)  Y.  Apa- 
recer, 

Aparescimiento.  m.  (ant.)  V. 
Aparecimiento. 

Ataeiciente.  adj.  (ant.)  Appa* 
rente;  claro,  evidente,  ma- 
nifesto. 

Aparición./.  Apparição;  acção 
e  elfeito  de  apparecer.  Appa- 
rendi  actio. 

Apariencia./.  Apparencia;  o  ex- 
terior de  alguma  cousa.  S'pe- 
cies,  ei:  — apparencia;  pro- 
babilidade, verosimilhança : 
—pi.  apj^areucias ;  decora- 
ções, mutações  nos  theatros. 
Scenoi  prospecttis. 

Aparir.  m.  (ant)  V.  Aparecer. 

Aparrado,  da.  adj.  Aparrado; 
applica-se  a  certas  arvores 
tortuosas  e  baixas  como  a  vi- 
deira. Arbor  tortuosa,  infle- 
xis  ramis ,  viti  similis :  — 
(fig)  aparrado;  diz-se  da 
pessoa  baixa  e  gorda. 

Aparroquiado,  da.  adj.  Paro- 
chiàuo;  morador  em  qual- 
quer freguezia.  Paroecics  vel 
parochio}  adscriptus. 

Aparroquianamiento.  m.  Acção 
e  effeito  de  afreguezar. 

Aparroquianar,   a.   Adquirir; 


192 


APA 


Tbuscar  parochianos,  haver-se 
cora  elles,  sabe-los  conser- 
var. Usa-se  também  como 
neutro. 

Apaeroquiak.  a.  e  r.  Afi-eguezar; 
grangear  freguezes.  Empto- 
res  adducere,  allicere. 

Apaetacion,/.  (ant.J  V.  Repar- 
tición. 

Apartadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Apartadamente.  V.  Separa- 
damente. 

Apartadero,  m.  Espaço  de  ca- 
minho divisorio  de  outro. 
Strata  via  à  pervio  usu  se- 
junctum  spatiuní :  —  baldio  ■ 
pedaço  de  terreno  contiguo 
aos  caminhos,  onde  descan- 
sam e  joastam  as  cavalgadu- 
ras que  vão  de  jornada. 
Ager  co7npascuusjuxta  viam 
publicam :  —  a  ollicina  onde 
se  apartam  ou  separam  as 
quatro  sortes  de  la  que  ha 
em  cada  vello.  Cubiculum 
quo  lanarius  lanas  separat: 
—  linha  de  resguardo;  nos 
caminhos  de  ferro  a  via  on- 
de se  separam  as  machinas 
e  carruagens,  deixando  a 
principal  desembaraçada. 

Apartadijo.  m.Y .  Apartadizo : 
— parte  de  cousas  que  esta- 
vam em  montão.  Pars, partia 
separata. 

Apartadizo,  m.  Apartamento, 
retiro,  logar  separado  de 
outro  maior.  Locns  sej unctus, 
separatus: — adj.  (ant.)  mi- 
santhropo,  solitario,  retirado. 
Hominum  osar. 

Apartado,  da.  adj.  Apartado, 
retirado,  distante,  remoto. 
Hemotus,  distans:  —  diflc- 
rente,  distincto,  diverso. 
Alicíis,  diversus: — m.  apo- 
sento desviado  do  trabalho 
e  serviço  commum  de  casa. 
Hecessiis,  ns : — no  correio,  as 
cartas  que  se  separam  ¡Jara 
as  entregar  aos  interessados 
antes  de  pôr  a  lista  publica, 
e  em  algumas  partes  o  logar 
cm  que  se  entregam.  Litíe- 
r(R  in  publica  tabellar io  rum 
officina,  jMcta  mercede,  pri- 
mo cursorum  adventu  secer- 
nendce,  ut  naturias  sttis  no- 
minibus  tradantur :  —  o  acto 
de  separar  as  rezes  de  uma 
manada  de  vaccas:  — (ant.) 
qualquer  dos  dezeseis  indi- 
■\Hiduos  que  com  este  titulo 
elegia  o  conselho  da  Mcsta 


APA 

em  suas  juntas  geraes.  Pe- 
cuariusjudex  à  penariorimi 
conventu  deputatus. 

Apartador,  ra.  s.  Apartador; 
o  que  aparta:  —  Qui separat, 
separans: — o  que  tem  por  of- 
ficio  separar  a  la  segundo  as 
suas  difterentcs  qualidades. 
Lanarius  lanas  separans:  — 
o  que  aparta  o  gado,  sepa- 
rando umas  rezes  de  outras. 
In  grege  qui  pecus  separat : 
—  nas  fabricas  do  papel,  o 
operario  que  tem  a  seu  car- 
go separar  o  trapo  segundo 
as  suas  diñ'erentes  quali- 
dades. 

Apartamiento,  m.  Apartamen- 
to; acção  e  elíeito  de  apar- 
tar. Separatio,  onis :  —  de- 
sistencia; acto  judicial  pelo 
qual  alguém  desiste  formal- 
mente da  acção  ou  direito 
que  deduziu.  Lijare  cessio: 
(ant.)  V.  Divorcio  :  —  (ant.) 
habitação,  vivenda :  —  (ant.) 
apartamento,  retii'o;  logar 
apartado:  —  (ant.)  aparta- 
mento, separação: — de  ga- 
nado (germ.);  furto  de  gado. 

Apartar,  a.  Apartar,  desunir. 
üsa-se  também  como  reci- 
proco. Separare : — apartar, 
remover;  desembaraçar  imi 
logar  occupado.  Amoveré, 
arcere,  avertere:  —  (fiff-) 
apartar;  dissuadir  alguém 
de  alguma  cousa.  Dissua- 
dere,  dcliortari:  —  (mont.) 
seguir  a  pista;  diz-se  do  cão 
que  segue  o  rastro  de  um 
animal  sem  fazer  caso  dos 
outros  que  encontra.  Ccr- 
tam  besfiam  venando,  inse- 
qui :  —  apartar ;  separar  o 
ofiicial  apartador  as  qua- 
tro qualidades  do  lã  que  se 
acham  em  cada  vello.  Lanas 
separare:  —' r.  ai:)artar-se ; 
desviar-se  do  sitio  em  que 
se  estava.  Abscedere,  rece- 
dere:  —  apartar-se;  divor- 
ciarem-se  os  casados.  Divor- 
tium  faceré:  —  apartar-se; 
desistir  formalmente  da  ac- 
ção intentada  em  juizo.  Aja- 
re suo,  vel  ab  intentata  ac- 
cione desistere.  , 

Aparte,  aldo.  m.  Aparte;  usa- 
se ¡jara  significar  ao  que  es- 
creve que  concjua  um  pa- 
ragrapho,  c  comece  outro. 
Paragrapliorum  divisionem 
notario  summatim  indicare: 


APA 

—  aparte,    separadamente. 

SeparatÍ7n,  divisim:  —  m. 
(p.  Ar.)  espaço  entre  as  pa- 
lavras nas  obras  impressas 
ou  escriptas.  Spatium,  ii: 
— aparte;  o  que  o  actor  falla 
na  scena  comsigo  mesmo,  ou 
para  si  so.  Remitiere  vocem, 
tamquam  sibi  solí  loqui  in 
scena. 

Apaetir.  a.  (ant.)  Partir.  Usa- 
va-se  também  como  neutro. 

Apartrosis.  /.  (med.)  V.  Dar- 
trosis. 

Aparvador.  m.  Amontoador  de 
espigas. 

Aparvadeeo.  m.  Pá  usada  nas 
eiras  para  juntar  o  trigo. 

Apartamiento,  m.  (agr.)  Acção 
de  estender  os  feixes  de 
trigo  na  eira. 

Aparvar,  a.  Estender  os  fei- 
xes de  trigo  ¡jara  debulha- 
lo.  Messem  in  área  ad  tri- 
turam extendere. 

Apascentador.  adj.  (ant.)  V. 
Apjocentador. 

Apascentamiento.  m.  (ant.)  V. 
Apacentamiento. 

Apascentar,  a.  (ant.)  Y.  Ajja- 
centar. 

Apasionadamente. adu.  m.  Apai- 
xonadamente. Cupide,  vehe- 
menter. 

Apasionadísimo,  ma.  adj.  siop. 
de  Apasionado.  Apaixona- 
díssimo, muito  apaixonado. 
Vehementer  aecensus. 

Apasionado,  da.  adj.  Apaixo- 
nado. Animi  affectu  co7icita- 
tus :  —  affectado ;  diz-se  da 
parte  do  corpo  que  padece 
dor  ou  enfermidade.  Pars  Zff,'- 
sa,  dolore  affecta:  —  m. 
(germ.)  alcaide  do  cárcere. 

Apasionamiento,  m.  (ant.)  Pai- 
xão. 

Apasionar,  a.  Apaixonar.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Affectus  acccndere,  ajffici:  — 
(ant.)  apaixonar;  atormen- 
tar, affligir. 

Apastar,  a.  (ant.)  Apascentar. 

Apasto,  m.  (ant.)  Pasto. 

Apasturar.  a.  (ant.)  Pastorar ; 
ou  iDastorear. 

Apata.  /.  Alface  vivacea. 

Apatanto.  m.  (bot.)  Apatanto 
(flor  que  engana);  genero 
de  plantas  pouco  conhecidas 
e  ainda  não  classificado,  beñi 
que  alguns  o  ponham  na  tri- 
bu das  hieraceas. 

Apate.  m.  V.  Apata. 


APA 

Apateua.  /.  (bot.)  Apatelia 
(enganadora).  V.  Sauravja. 

Apatelo.  m.  (zool.J  Apatelo  ; 
especie  de  insectos  lepido- 
j)teros  nocturnos. 

Apateon.  m.  (zpol.)  Apfitheon; 
especie  de  coleópteros. 

Apatía./.  Apathia;  insensibi- 
lidade. Affectuum  vacuitas, 
apatliia. 

Apaticia.  /.  (bot.)  Apaticia 
(enr/ano) ;  sub-genero  de 
plantas  da  familia  das  ma- 
lasthomaceas. 

Apático,  ca.  adj.  Apathico ; 
que  é  insensível  a  tudo.  Hií- 
manorum  affectuum  expers. 

Apatista.  m.  Apathista-,  quie- 
tista. 

Apatito.  m.  Apatito  (que'  en- 
gana); nome  dado  por  Wcr- 
ner  a  uma  variedade  de 
pbosphato  de  cal,  cujus  crys- 
tacs  terminam  em  uma  base 
que  facilmente  se  tomaria 
per  uma  pedra  preciosa,  por 
causa  da  sua  transparencia. 

Ap ATIZADOR,,  ka.  ad,j.  Que  apa- 
tbisa. 

ApATizAE.  a.  Apathisar ;  tornar 
alguém  apathico,  insensível, 
indolente :  —  r.  tornar-se 
apathico. 

Apato.  m.  (zool.)  Apatbo ;  es- 
pecie de  insectos  bymeno- 
pteros. 

Apatomiza.  /.  (zool.)  Apatbo- 
myza;  especie  de  coleópte- 
ros. 

Apatüra.  /.  (zool.)  Apatura 
(sem  cauda);  genero  de  in- 
sectos coleojiteros,  penta- 
mcros  da  familia  dos  ester- 
noxos  e  tribu  dos  bupresti- 
dos,  cujo  typo  é  a  apatura 
apcndiceada  :  —  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  lepi- 
dópteros, familia  dos  diur- 
nos; as  esi^ccics  d'este  ge- 
nero sao  bonitas  borboletas 
negras  ou  azues  ferretes,  com 
manchas  brancas,  salpica- 
das algumas  vezes  de  ala- 
ranjado; canbecem-se  duas 
na  Europa:  uma  que  habita 
nos  bosques  húmidos,  e  ou- 
tra nos  prados  cm  que  ha 
salgueiros. 

Apatúrea.  /.  (zool.)  Apaturea; 
especie  de  coleoiitcros. 

Apaturia.  /.  (hot.)  Apaturia 
(enganadora) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chydcas,  tribu  das  epiden- 


APE 

drias.  As  plantas  d'este  ge- 
nero são  herbáceas,  espiga- 
das, sem  folhas,  e  suas  flo- 
res formam  racimos  penden- 
tes :  — pl.  apaturias;  festas 
publicas  que  se  celebravam 
em  Athcnas  em  honra  de 
Baccho. 

Apatusco,  vi.  (fam.)  Ornato, 
enfeite.  Ornaíus,  us. 

Apaw.  m.  (zool.)  Apaso;  ma- 
risco do  Senegal,  do  genero 
dos  apellidados  ostrapenas. 

Apaxia,  Apaxio  ou  Apaxis.  /. 
(zool.)  Apaxis  (sem  esjjessic- 
ra);  genero  de  insectos  or- 
thopteros,  da  familia  dos 
phorphicularios,  caracteri- 
sados  por  sua  extrema  del- 
gadeza ;  comprehcnde  uma 
só  especie  encontrada  na 
Africa. 

Apazcüado,  da.  adj.  (anf.)  Cok- 
graçado;  diz-se  da  pessoa 
com  quem  se  fizeram  as  pa- 
zes. Face  conju)¡cti(s. 

Apazibilidad./.  Apacibilidade ; 
afíabilidade.  Affahilitas,  co- 
mitas  scrmonis. 

Apazible.  adj.  Aprazível;  af- 
favel,  agradável.  Dulcís,  e. 

Apaziulemexte.  adi'.  Aprazí- 
vel, agradavelmente.LepiVZè, 
ama;nh. 

Apazificar.  a.  (ant.)  Pacificar. 
Pacificare. 

Apaziguador,  adj.  Apazigua- 
dor; que  apazigua.  Pacific 
cator,  oris. 

Apaziguajiiexto.  m.  Apazigua- 
mento,  pacificação,  concor- 
dia. Pacificatio,  onis. 

Apaziguar,  a.  Apaziguar,  pa- 
cificar, aquietai",  aplacar. 
Pacificare.  Seditionem  com- 
primere. 

Apazo.  m.  (zool.)  Apazo  (in- 
sensivcl);  gei^ero  de  insectos 
hymonoptcros  da  familia  dos 
melliferos,  composto  de  al- 
gumas especies  communs  na 
Europa,  e  cujo  typo  é  a  cha- 
mada ajsazo  dos  penhascos. 

Apazote.  m.  Apazote;  especie 
de  lagarto  da  India. 

Apea.  /.  Pea  ou  pej^a ;  prisão 
dos  pés  das  bestas.  Pedis 
equini  vinculum. 

Apeadero,  m.  Montadouro; 
poial  para  montar  o  cavallo 
ou  apear-se  d'clle.  Podiam, 
ii: — albergarla;  pousada  de 
passagem.  Diversbrium,  ii. 

Apeador,  m.  Abalizador,  agri- 


APE 


193 


mensor;  medidor  de  terras. 
Agrimensor,  oris. 

Apeamiento,  m.  V.  Apeo. 

Apear,  a.  Apear;  descer  al- 
guém do  cavallo  ou  da  car- 
ruagem. Ex  equo,  ex  curru 
aliquem  descenderé:  —  me- 
dir terras.  Agros  dimetiri, 
terminare:  —  calcar^  pôr 
calço.  Ad  rhedw  rotam  lapi- 
dem opponere,  ne  currat: — 
(arch.)  escorar,  especar,  pon- 
taletar.  Diruendce  domús 
pai'tem  stabilem  sustentare: 
—  (fi9-)  dissuadir.  Aliquid 
aliqui  dissuadere:  —  vencer 
difficuldades.  Rem  caliere, 
nodum  expediré,  solvere:  — 
n.  (ant.)  andar  a  pé.  A'mbu- 
lare  pedibus:  —  á  alguno  de 
su  empleo  ou  tratamiento; 
desempregar,  destituir  al- 
guém, de  cargo,  emprego, 
tratamento.  Apear  el  rio; 
jiassar  um  rio  a  vau.  Apear 
la  artillería;  apear,  des- 
montar a  artilheria.  u4pear 
íüía  caballería;  pear  uma 
cavalgadura.  Apear-se  por 
la  cola  ó  por  las  orejas  (fr. 
fam.);  fazer  a  emenda  peior 
que  o  soneto. 

Apebriock.  m.  (cJiim.  ant.)  Eu- 
xofi-e. 

Apecuugador,  ra.  adj.  Diz-se 
do  que  aperta  contra  o  peito. 

Apechugamiento.  m.  Acção  de 
aj^ertar  contra  o  peito. 

Apechugar,  a.  Apertar  contra 
o  peito.  Adversó  pectore  ali- 
quem impetere:  —  (fiff-)  to- 
,  mar  a  peito.  Audere. 

Apedas. /.  pl.  (zool.)  Apodes; 
andorinhas  do  mar  cujos  pés 
são  muito  curtos. 

Apedazadoe,  RA.  m.  Despeda- 
çador.  Lacerator,  oris. 

Apedazamiento.  m.  Despedaça- 
mento. Laceratio,  onis. 

Apedazar,  a.  Despedaçar;  fa- 
zer cm  pedaços.  Lacerare, 
delaniare,  conscindere,  dis- 
cerpere :  —  remendar.  Sar- 
cire. 

Apedernalado,  da.  adj.  Empe- 
dernido; dm-o  como  pedra. 
Lapideus,  a,  iim :  —  (fi(J-) 
duro,  fero,  rigido.  Siliceus, 
a,  um. 

Apedeuta.  7??..  (pliyl.)  Apedeu- 
ta  (sem  mestre);  o  que  ca- 
rece de  instrucção,  que  é 
ignorante. 

Apedeuxismo.  m.  (phyl.)  Ape- 


194  APE 

deutismo;  estado  do  que  ca- 
rece de  instrucção,  do  que  é 
ignorante. 

Apedgar.  a.  Demarcar;  limi- 
tar, pôr  marcos  ou  balizas. 

Apedia.  /.  (anat.)  Ajjodía ;  ge- 
nero de  desviação  orgânica 
ou  de  agenesia  parcial,  ca- 
racterisada  pela  j)rivação 
,  dos  pés 

Apedo  ou  Apodo.  /.  AjTOde ; 
andorinha  marítima : —  adj. 
apode;  que  não  tem  pés. 

Apedrar,  a.  (ant.)  V.  Apedrear. 

Apedreadero.  VI.  Logar  em 
que  se  reúnem  os  rapazes 
jjara  jogar  á,  pedi-a.  Lapi- 
dactionis  arena. 

Apedreado,  da.  adj.  (ant.)  Ape- 
drado; salpicado,  manchado 
de  varias  cores. 

Apedreadok.  7)1.  Aj)edrejador. 
Lapidator: — de  lionda;  fun- 
dibulario;  o  que  lança  pe- 
dras com  uma  funda. 

Apedreamiento,  m.  Aj)edreja- 
mento;  acção  de  apedrejar. 
Lapidatio,  on/s. 

Apedrear,  a.  Apedrejar.  Ali- 
quem  lapidare,  lapides  ja- 
cere :  —  n.  cair  pedra,  gra- 
nizar. Grandinare: — r.  dam- 
nificar-se  com  a  saraiva,  fal- 
lando das  vinhas,  cereaes, 
arvores,  etc.  Contundi  gran- 
dine  vites,  segetes: — a.  (fig-j 
apedrejar;  fallar  com  mau 
modo,  com  aspereza :  —  con 
la  Itonãa;  fundibular;  ati- 
rar com  uma  funda. 

Apedreo,  m.  Apedrejamento; 
acção  de  lançar  pedras.  La- 
pidatio, onis. 

Apega.  /.  (Idst.)  Apega;  sup- 
plicio  inventado  por  Nabis, 
tyranno  de  Sparta.  Quando 
queria  vir.igp.r-sc  do  alguém 
ou  castigar  o  que  havia  in- 
corrido 110  seu  desagrado, 
fazia-o  abraçar  por  um  au- 
tómato, que  debaixo  de  pom- 
posos vestidos  occultavapon- 
tas  dè  ferro,  e  que,  apertan- 
do a  victima  contra  o  peito, 
fazia-a  jicrecer,  ferindo-a  to- 
da. Este  autómato  tinha  a 
figura  da  mulher  do  tyranno. 

Apegadamente,  adv.  Apegada- 
mente; com  apego.  Studiose. 

Apegadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Apegado.  Apcgadissimo. 
Conjunctissimus ,  a,  um. 

Apegadizo,  za,  adj.  (ant.)  Ape- 
gadiço.  V.  Pegadizo. 


APE 

Apegado,  da.  adj.  Ajjegado, 
adherido.  Cojndatiis,  a,  um. 

Apegadura.  /.  (ant.)  V.  Pega- 
dura. 

Apegamiento,  m.  (ant.)  Aj^ega- 
mento;  união,  prisão  de  uma 
cousa  a  outra.  Adlioesus,  us: 
—  (fig.  ant.)  V.  Apego. 

Apegar,  a.  (ant.)  Apegar.  V. 
Pegar:  —  r.  apegar -se,  af- 
fciçoar-se.^(í/íeerere.- — (ant.) 
V.  Pegarse,  na  accepção  de 
communicar-se. 

Apego.  ?n.  Apego,  afifecto,  af- 
ferro,  aífeição.  Adhwsio ,  pro- 
pensio  vehcmens. 

Apeiba.  /»  (bot)  Apeiba;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  tiliáceas,  que  compre- 
hende  umas  nove  especies 
indígenas  da  America  equa- 
torial. São  arvores  ou  ar- 
bustos de  folhas  alternas, 
cobertas  de  algum  pello,  e 
com  flores  amarellas  e  cs- 
verdinhadas. 

Apeinazado.  adj.  (carp.)  Diz-se 
da  obra  de  carpinteria  feita 
com  pinasios. 

Apelable,  adj.  Appellavel; 
que  tem  appellação.  Non  ir- 
revocabile. 

Apelación.  /.  (for.)  Appella- 
ção, recurso.  App>ellaiio, 
onis.  Dar  por  desierta  la 
apelación;  dar  por  deserta 
a  appellação.  Appellatio- 
nem,  vadimoniuni  dereli- 
ctmn  declarare.  Desampa- 
rar la  apelación;  desampa- 
rar a  api)ellação.  Appella- 
tionem  deserere,  derelinque- 
re. Interponer  apelación;  in- 
terpor aj^pellação,  apijellar. 
Ad  superior  em  judicem  pro- 
vocare. 

Apelado,  da.  adj.  De  côr  igua4; 
diz-se  dos  cavallos  que  têem 
todo  o  pello  da  mesma  ,côr. 

Apelador,  ra.  s.  Aijpellante. 

Apelambrador.  m.  Surrador ; 
o  que  pella  os  couros. 

Apelambrar.  a.  ,(arf.)  Pellar 
couros;  mettcr  pelles  em 
a.gua  e  cal  viva  para  que 
percam  o  pello.  Calce  viva 
coriíim  pilare,  corio  pilos 
detrahere. 

Apelamiento.  m.  (ant.)  Appel- 
lação; acção  de  appellar. 

Apelante,  adj.  Appellante; 
o  que  aj^pella  de  uma  sen- 
tença. Appellans,  pro  voçans. 

Apelar,  n.  (for.)  Appellar.  Ap- 


APE 

pellar e:  —  parelhar;  serem 
da  mesma  côr;  diz-se  dos 
cavallos  ou  mulas.  Conco- 
lores equos-esse: — appellar; 
recorrer,  buscar  remedio  pa- 
ra alguma  necessidade  ou 
trabalho.  Apelar  una  cosa  á 
otra  (fig.);  recair  uma  cousa 
sobre  outra  ou  referir-se  a 
ella.  Recidere,  rcferri. 

Apelativo,  m.  (gram.)  Appel- 
lativo;  nome  que  se  adapta 
a  todos  os  individuos  da 
mesma  especie.  Appellali- 
vum  nomen. 

Apeldar,  n.  (ant.  fam.)  Fugir, 
escapulir-se,  escapar.  Eva- 
dere,  fugere. 

Apelde,  m.  (ant.)  Fugida,  fu- 
ga, evasão.  Fiiga,  evasio: 
—  signal  ou  toque  de  sino 
que  se  fazia  nos  conventos 
da  ordem  de  S.  Francisco 
antes  de  amanhecer.  Fra- 
trum  minorum  in  Hispânia 
antelucanum  classicum. 

Apelienses.  to.  p)l-  (rei.)  Apel- 
lienseS';  sectarios  que  nega- 
vam a  authenticidade  do 
Antigo  Testamento  e  a  re- 
surreição  da  carne,  segundo 
a  doutrina  de  seu  mestre 
Apelles. 

Apeligrado,  da.  adj.  (ant.)  Pe- 
rigoso; que  está  em  perigo. 
Periculosus,  a,  itm. 

Apeliotes.  to.  (phys.)  V.  Apel- 
liotes. 

Apeutas.  s.  pi.  (rei.)  V.  Ape- 
lienses. 

Apelmazado,  da.  adj.  Compri- 
mido, duro,  compacto. 

Apelmazadura.  /.  Compressão ; 
acção  de  comprimir,  de  aper- 

.     tar. 

Apelmazamiento,  to.  V.  Apel- 
masadura. 

Apelmazar,  a.  Comprimir;  aper- 
tar, endurecer.  Usa-sc  tam- 
bém como  reciproco.  Con- 
densare, nimis  itidmxire :  — 
(fig.)  molestar,  atormentar, 
aflíigir.  Molestare. 

Apelo.  to.  Apello;  aquelle 
cujo  prepucio  não  cobre  a 
glande. 

Apellar,  a.  Adubar  pelles;  pre- 
para-las para  que  recebam 
a  còr  que  se  lhes  quer  dar. 
Corium  mollire,  ungere. 

Apellidador,  ra.  ad;j.  Appel- 
lidador;  que  appellida. 

Apellidamiento.  to.  Acção  de 
appellidar. 


APE 

Apellidar,  a.  Ajipellidar;  pôr 
aijpellido,  chamar  pelo  ap- 
pellidu.  Cognomine  aliquem 
vocari,  noviinari:  —  appel- 
lidar;  proclamar.  Acdama- 
re ;  —  appelüdar ;  convocar 
para  urna  exjjediçâo  de  guer- 
ra. Bdlica  normnis  ciijiis- 
dam  conclamatio. 

Apellideko.  m.  Soldado  con- 
vocado para  uma  expedição 
militar. 

Apellido,  m.  Appellido,  sobre- 
nome. Cognomen^  cognomen- 
tum :  —  (for.  p.  Ar.)  causa 
cu  processo  publico  em  que 
todos  podem  fazer  declara- 
ção. Causa  poinilaris:  — 
(ant.)  apiiellido;  senha  que 
se  dava  aos  soldados  para 
se  ajjressarem  a  tomar  as 
armas  :  —  (ant.)  apj^ellido ; 
clamor,  ^  giñto :  — V.  In  voca- 
ción. A  voz  de  appellido; 
por  convocação. 

Apelliotes.  m.  (pliys.)  Apel- 
liotes;  nome  que  os  antigos 
gregos  davam  a  um  dus  doze 
ventos  que  distinguiam  no 
no  circulo  inteiro  do  hori- 
sonte,  situando-o  na  parte 
oriental  entre  o  Euro  e  o 
Caicias  ou  o  Mese.  Os  lati- 
nos o  chamaram  Suh-aola- 
nus,  d'onde  procede  o  sub- 
solano. 

Apellucar,  Apelluscar  ou 
Apellusgar.  a.  (ant.)  Amas- 
sar alguma  cousa  com  as 
mãos ;  aperta-la  como  para 
fazer  uma  bola.  In  unum 
cogeré. 

Apemio.  m.  (myth.)  Apemio; 
nome  sob  o  qual  tinha  Ju- 
l^iter  um  altar  em  Attica. 

Apenachado,  adj.  Que  leva  peu- 
nacho  ou  tem  a  sua  forma. 

Apenas,  adv.  m.  Apenas,  a 
custo,  com  difficuldade. 
^grl,  difficulter:  —  ape- 
nas, instantaneamente,  lo- 
go que.  Statim  ac,  ut  pri- 
mum. 

ApENDE^x■IA.  /.  (ant.)  V.  Per- 
tenencia, na  accepção  do 
que  é  accessorio  ou  dej^en- 
dente.  Usava-se  mais  com- 
mummente  no  jDlural. 

Apéndice,  m.  Ajjpendice ;  sup- 
plemento  no  fim  de  uma 
obra.  Appendix,  eis: — (zool.) 
ajípendice ;  nome  dado  a  di- 
versos membros  accessorios, 
que  se  encontram  unidos  ao 


APE 

corpo  dos  animaes  interior 
e  exteriormente. 

Apendiceado,  da.  adj.  (zool.) 
.Apendiceado-,  que  é  provido 
de  uni  ou  de  muitos  appen- 
dices :  —  m.  pi.  appeudicea- 
dos;  ordem  da  familia  dos 
gimnogenos,  que  compre- 
hende  os  que  tôeni,  em  es- 
tado completo,  todas  as  par- 
tes salientes,  como  pello, 
cornos  e  rabo. 

Apendiciforme.  adj.  (Jjot.)  Ap- 
jDendiciforme ;  em  forma  de 
api^endice. 

Apendiculado,  da.  adj.  (bot.) 
Appendiculado ;  que  tem  um 
appeudice  ou  um  prolonga- 
mento. 

Apendiculados.  rn.  pi.  (zool.) 
Appendiculados ;  genero  de 
infusorios. 

Apendicular,  adj.  Appendi 
lar;  que  tem  o  caracter  cl 
um  appendice :  —  rn.  lÂ. 
(bot.)  ajipendi ciliares ;  nome 
dado  aos  vegetaes  cujo  talo 
produz  orgàos  appendicu- 
lares. 

Apendicularia.  /.  (Tjot.)  Ap- 
pendicularia ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  me- 

'  lastomaceas,  composto  de 
uma  só  especie  herbácea,  de 
folhas  pecioladas,  ovadas 
e  flores  pequenas  e  brancas; 
é  indígena  da  Guj-aua. 

Apendículo.  í/i.  Appendiculo ; 
pequeno  appenchce  ou  pro- 
longamento. ' 

Apendigastro.  adj.  (zool.)  Ap- 
pendigastro;  diz-se  do  ani- 
mal que  ajiresenta  o  abdo- 
men em  forma  de  appendice. 

Apéndix  ou  Apéndiz.  m.  (ant.) 
V.  Apéndice. 

AfENDizADO,  DA.  adj.  Appcn- 
diceado;  que  tem  um  ou 
dois  appendices. 

Apenina.  /.  (myth.)  Apeuina ; 
deusa  dos  gallos,  cujos  alta- 
res se  collocavam  no  cume 
das  montanhas. 

Apeniotismo.  m.  (jurisp.)  V. 
Abanacion. 

Apénula.  /.  (hot.)  Apenula; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  campanuláceas,  en- 
tre as  quaes  ha  algumas  es- 
pecies jn-oprias  do  antigo 
continente. 

ApeSuscar.  a.  (ant.  fam.)  V. 
Apañuscar.  ■ 

Apeo.  m.  Agrimensura ;  medi- 


APE 


195 


cão  dos  campos.  já^rorifJTí  di- 
mensio: — (arch.)  esteio,  pon- 
talete  de  um  muro,  de  uma 
casa.  Fulcimentum,  susten- 
tacidum:  —  (jurisp.)  docu- 
mento jurídico  por  onde 
consta  a  demarcação  das 
terras  ou  herdades. 

Apeonar,  n.  Andar  accelera- 
d amenté,  correr;  fallando 
de.  certas  aves  e  sobretudo 
das  perdizes.  Velociter  inci- 
dere. 

Apepsia./.  (ant.  med.)  Apepsia; 
falta  de  digestão,  má  diges- 
tão, indigestão. 

Apera.  /.  (bot.)  Apera  (sem 
sacco) ;  genero  de  plantas 
da  família  das  gramineas, 
que  é  spíonymo  do  genero 
agrostida. 

Aperador,  m.  (p.  And.)  Feitor, 
caseiro,  abegão,  quinteiro. 
]'inicus,  i:  —  (p.  And.  e 
Mure.)  carpinteiro  de  car- 
ros, na  aldeia  ou  no  campo. 
Qui  carros  reparai,  apfat. 

Aperar,  a.  (p.  Mure.)  Con- 
struir carros.  Carros  con- 
struere,  componere. 

Aptercihidor,  RA.  üdj.  Que  aper- 
cebe. 

Apercibimiento,  m.  Apercebi- 
mento; acção  e  eíFeito  de 
aperceber  c  aperceber-se. 

Apercibir,  a.  Aperceber ;  pre- 
parar, dispor.  Prceparare, 
jjarare : — aperceber ;  adver- 
tir, admoestar.  Admonere : 
—  intimar  juridicamente. 
Animadvertere. 

Apercibo,  m.  (ant.)  Prevenção; 
preparação. 

Apercion.  /.  V.  Abertura. 

Apercollar,  a.  (fam.)  Engal- 
finhar'^ agarrar  a  alguém 
pela  gola  para  o  derribar. 

,  Collo  appreliendere,  arri- 
2)ere :  —  (fig.  fam.)  apanhar 
alguma  cousa  com  subtileza 
e  ás  escondidas.  Surripere, 
ciam  auferre:  —  (pop.)  ma- 
tar alguém  pelo  cogote  e  á 
traição.  Insidioso  occidere. 

Aperdigado,  da.  adj.  (ant.) 
Epitheto  injurioso  que  se 
dava  ao  que  havia  sido  con- 
demnado  pelo  santo  oíficio. 

Aperdigar,  a.  V.  Perdigar. 

Apebea.  /.  (zooL)  Aperea ;  no- 
me que  se  dá  ao  coelho  das 
índias. 

AspERLiDEs.  7??.  (zool.)  Aspe- 
riades;  quadrúpede  de  Bue- 


196 


APE 


nos  Ayres,  cujo  pell©  é  da 
cor  das  lebres  e  branco  pelo 
ventre  •,  tem  o  labio  fendido, 
os  dentes  e  barbas  como  a 
lebre,  mas  a  cabeça  mais 
comprida  e  as  orelhas  re- 
dondas e  curtas  como  as  de 
um  rato. 

AperiantÁceo,  cea.  adj.  (hot.) 
Aperianthaceo;  que  é  des- 
provido de  periantho  :  — /. 
pZ.  aperianthaceas ;  familia 
de  plantas  cycadeas. 

Aperispeumo,  ma.  adj.  (bot.) 
Aperispermo;  assim  se  cha- 
ma á  semente  ou  embryão 
que  carece  de  perispermo. 

Aperistómato,  Aperistómeo. 
adj.  (hot.)  Aperistómato  •, 
diz-se  do  musgo  que  carece 
de  perístomo. 

Aperitivo,  va.  adj.  (med.J  Ape- 
ritivo ;  que  facilita  as  secre- 
ções e  as  digestões.  Diure- 
ticus,  laxativus. 

Aperitorio.  m.  (art.)  A^Derito- 
rio-,  lamina  que  serve  para 
igualar  os  arames;  colloca- 
se  diante  do  torno  em  que 
se  fazem  as  pontas  aos  alfi- 
netes. 

Aperlado,  da.  arf;/.  Aperolado ; 
da  côr,  feição  e  lustro  de 
pérola. 

Apernador.  m.  (inont.)  Galgo 
que  agarra  a  lebre  j^ela  per- 
na. Canis  dentibus  crura  ap- 
preliendens. 

Apernadura./.  Acção  de  agar- 
rar pela  perna. 

Apernar,  a.  (mont.)  Agarrar 
o  cão  a  caça  pela  perna. 
Crura  dente  capere,  appre- 
hendere. 

Apero,  m.  Abegoaria;  api^are- 
Ihos  ou  trem  de  lavoura :  — 
ferramenta ;  instrumentos 
necessários  para  o  exercício 
de  uma  arte  ou  oíRcio.  Iii- 
strumenfum fundi : — V.  Ma- 
jada :  —  (ant.)  rebanho. 

Aperreador,  RA.  s.  (fam.)  Aper- 
i'eador ;  o  que  aperrea  ou 
importuna.  Molestus,  impor - 
tumis. 

Aperreamiento.  m.  Aperrea- 
mento;  acção  e  effeito  de 
aperrear. 

Aperrear,  a.  Aperrear;  o])- 
primir,  vexar,  aíHigir.  Defa- 
tigatione  laborare,  torqueri: 
—  lançar  alguém  aos  cães 
paia  que  o  matem  e  despe- 
dacem. Canibus  lacerandum 


APE 

projicere:  —  r.  (fig.)  afadi- 
gar-se;  trabalhar  activa- 
mente. 

Aperrillar,  o.  V.  Amartillar, 
na  accepção  de  arranjar  ou 
preparar  uma  arma. 

Aperrociiarse,  Aperroquiakse. 
r.  (ant.)  V.  Aparrogniiarse. 

Apersonado,  da.  adj.  (ant.) 
Apessoado;  dizia-se  da  pes- 
soa de  boa  presença.  íloje  só 
se  usa  com  os  adverbios  bien 
ou  mal,  para  mostrar  quem 
tem  boa  ou  má  presença. 

Apersonamiento,  m.  Garbo, 
gentileza,  bizarria. 

Apersonarse,  r.  (ant.)  Bizar- 
rear: — adornar-se,  enfeitar- 
se,  preparar-se  :  - —  (for.) 
apresentar-se  como  parte 
em  qualquer  negocio  forcn- 
jSe.  Negotium  jiroprium  aut 

"^mhUenum  curare :  —  approxi- 
mar-se,  chegar-se  a  alguém 
para  conferenciar. 

Aperta,  m.  (mytli.)  Aperta; 
nome  que  davam  os  latinos 
a  Apollo,  porque  todos  ¡jo- 
diam  chegar-se  livremente 
ao  tripode  onde  se  pronun- 
ciavam os  oráculos. 

Apertar,  a.  (ant.)  V.  Apretar. 

Apertenecer  ou  Apertenes- 
CER.  n.  (ant.)  V.  Pertenecer. 

Apertrechar,  a.  (ant.)  V.  Per- 
trechar. 

Apertura./.  Apertura,  entra- 
da. V.  Abertura.  E  mais  usa- 
do como  termo  forense  e  lit- 
terario. 

Apesadumbrador,  ra.  adj.  Con- 
tristador;  que  aíílige. 

Apesadumbramiento,  m.  (ant.) 
V.  Pesadumbre. 

Apesadumbrar,  a.  Contristar, 
afBigir.  Moistitiam  alicui 
aferre;  mcerore  confiei.  Usa- 
se mais  commummente  co- 
mo reciproco. 

Apesantio.  (myth.)  Apesantio; 
sobrenome  de  Júpiter,  por 
causa  do  sacrificio  que  Per- 
seo  Ihc  oííereceu  no  monte 
AjDesas. 

Apesaradamente.  adv.  m.  (ant.) 
Pezarosamente ;  com  magua, 
pezar. 

Apesarar,  a.  (ant.)  V.  Apesa- 
dumbrar. Acha-se  também 
como  rec¡i)roco. 

Apesas.  m.  (mylh.)  Apesas; 
héroe  antigo,  rei  de  Nemea, 
que  deu  seu  nome  ao  monte 
Apesas. 


APE 

Apesgado,  da.  adj,  (ant.)Y. 
Corcovado. 

Apesgamiento.  m.  (ant.)  Op- 
pressão;  acção  e  eífeito  de 
opprimir. 

Apesgar,  a.  (ant.)  V.  Agoviar: 
—  opprimir,  abater,  humi- 
lhar:— )■.  aSiigir-se.  Gravari. 

Apestado,  da.  adj.  (fam.)  Em- 
pestado; infeccionado  de 
peste  :  —  cheio  de  alguma 
cousa;  v.  g. :  la  lüaza  está 
apestada  de  verduras;  a 
praça  está  cheia  de  hortali- 
ça. Abundare,  redundare, 
superfluere. 

Apestamiento.  m.  Fétido  :  — ■ 
acção  e  efteito  de  empestar. 

ApEsf  AR.  a.  Apestar  ou  empes- 
tar; infeccionar  de  peste. 
Peste  inficere :  —  empestar; 
diftundir  um  cheiro  fétido. 
Usa-se  como  neutro,  e  diz- 
se:  aqui  apesta;  aqui  em- 
pesta, cheira  mal.  Fastere : 
■ — (fig-)  empestar;  corrom- 
per, viciar.  Corrumpiere: — 
(fig.  fam.)  fatigar,  enfastiar. 
Fastidium,  tcedium  aferre. 

Apestoso,  sa.  adj.  Pestilente; 
que  empesta. 

ApetÁlea  ou  Apetalia./.  (bot.) 
Apétala;  planta  cujas  flo- 
res não  têem  pétalas. 

Apetalífloro,  RA.  adj.  Apeía- 
litloro ;  que  tem  flores  sem 
pétalas. 

Apétalo,  la.  adj.  Apétalo; 
que  carece  de  pétalas. 

Apetecedor,  ra.  s.  Appetece- 
dor ;  o  que  apjietece.  Appe- 
titor,  appetens. 

Apetecer,  a.  Appetecer,  dese- 
jar, ambicionar.  Appetere, 
desiderare. 

Apetecible,  adj.  Appetecivel, 
desejável.  Optabilis,  desidc- 
rabilis. 

Apetecimiento.  m.  Appeten- 
cia,  aj^petite. 

Apetencia.  /.  Appetencia ;  de- 
sejo, impulso  natural  com 
que  se  desejam  ou  appete- 
cem  as  cousas.  Appetentia, 
ai:  —  appetite ;  vontade  de 
comer.  Cibi  appetentia. 

Apetescedok.  acJj.  (ant.)  V. 
Apetecedor. 

Apetibleí.  adj.  (ant.)  AppCtiti- 
vel.  V.  Apetecible. 

Apetite,  m.  (ant.)  Molho  oií 
tempero  para  excitar  o  appe- 
tite; sainete. 

Apetitivo,  va.  ciãj.  Appetitivo; 


API 

concupiscivel,  que  leva  a  al- 
ma para  um  bcm  sensível 
ou  para  um  objecto  que  lhe 
agrada.  Apj)etens,  entis. 

Apetito,  m.  Appetito  cu  appe- 
titc,  sentimento  interno  que 
nos  adverte  de  exercer  certas 
funcções,  appetencia.  Aiype- 
titus,  us:  —  {ippetite;  desejo, 
vontade  de  comer:  —  desejo 
immoderado  do  alguma  cou- 
sa :  —  carnal.  V.  Concupis- 
cencia:— del  vientre;  vonta- 
de excessiva  de  comer  ou 
beber.  Appetentia,  ce. 

Apetitoso,  sa.  adj.  Appetito- 
so;  gostoso,  saboroso.  Appe- 
tibilis ,  gratus :  —  appeti to- 
so; que  segue  seus  appeti- 
tes :— faní.Jappetitoso,  cubi- 

ÇOSO. 

Apezonado.  adj.  (bot.)  Peciola- 
do;  o  que  está  pendente  de 
um  peciolo;  diz-se  das  flores. 

Apezuñar,  n.  Fincar;  firmar 
as  patas,  o  cavallo,  quando 
faz  algum  esforço  ou  quando 
sobe.  Ungida  inniti. 

Api.  m.  (asir.)  Ajjí  ;  nome  de 
imia  das  casas  lunares. 

Apiadadamexte.  udv.  m.  (anf.J 
V.  Piedosarneute. 

ApiADAnoR,  RA.  s.  Píedoso ; 
compassivo. 

Apiadar,  a.  (anf.J  Apiedar; 
commover,  mover  á  piedade 
ou  compaixão :  — r.  apiedar- 
se ;  comjjadecer-sc.  Misereri. 

ApiÁDEAs./.p?.  Apiadeas ;  nym- 
plias  esculpidas  em  marino- 
re  ao  redor  de  uma  fonte 
da  Via  Appia,  em  Roma:  — 
(mytli.)  deusas  que  tinham 
um  templo  na  Via  Appia; 
jiilga-se  que  eram  cinco: 
Vesta,  Venus,  Minerva,  a 
Paz  e  a  Concordia. 

Apiaradero,  m.  Conta  das  ca- 
beças de  gado  de  um  reba- 
nho. Pecoris  enumeratio,  re- 
censio,  ratio. 

ApiÁridos.  m.  pi.  (zoai.)  Apia- 
ridos ;  familia  de  hymenopte- 
ros  melliferog,  dividida  em 
duas  tribus,  a  dos  apitos  e  a 
dos  melliijonitos. 

Apiario,  ria.  adj.  (zool.)  Apia- 
rio; que  se  parece  com  uma 
abelha: — m.jil.  (zool.)  apia- 
rios; familia  de  insectos  hy- 
menopteros. 

Apiaritas.  /.  pi.  (zool.)  Apia- 
ritas;  tribu  da  ordem  dos 
hymenopteros. 


API 

Apiaritos.  m.  pi.  (zool.)-  A]n'à- 
ritos;  syuonymo  de  apitos. 

Apiastro.  m.  (ant.  bot.)  V.  To- 
ronjil. 

Apicararse,  r.  Devassar-se, 
corromper- se,  perverter-se, 
debochar-se.  Impudenter  se 
gerere. 

Apicardar.  a.  Perverter;  in- 
duzir alguém  á  libertina- 
,  gem,  á  picardia. 

Ápice.  m.  Ápice;  cume.  Ap>ex, 
icis.  Estar  en  los  ápices 
(fam.);  estar  ao  facto  de 
uma  cousa,  conhece-la  a  fun- 
do, liem  apprime.  nosse,  ad 
summum  rei  usquepieiietrare. 

Apíceo,  adj.  (bot.)  Apiceo;  que 
termina  em  ponta  mui  visí- 
vel. 

Apiciflóreo,  rea.  adj.  (bot.) 
Apecifloreo;  com  flores  ter- 
minaes. 

Apicii^iario.  adj.  (bot.)  Apici- 
liario;  qu.e  está  collocado  no 
cimo  cie  (qualquer  orgào  ve- 
getal. 

Apicra.  /.  (bot.)  Apicra  (sem 
amargo);  genero  da  familia 
das  liliáceas,  tribu  das  aloi- 
neas,  formado  por  Haworth. 

Apiculado,  da.  adj.  (bot.)  Api- 
culado;  provido  de  uma  pe- 
quena ponta  ou  apiculo. 

Apículo.  m.  (bot.)  Apiculo; 
ponta  terminal  de  pouca 
consistencia:  —  (zool.)  api- 
culo; prolongamento  filifor- 
me do  corpo  dos  infusorios. 

Apicri.TOR.  m.  Apicultor ;  o  que 
cria  as  abelhas. 

Apicultura.  /.  Apicultura ; 
creaçào  das  abelhas. 

Apido.  adj.  (zool.)  V.  Apiario. 

Apifeuo.  adj.  Ajiiíero;  que  leva 
abelhas. 

Apiforme.  adj.  Apiforme;  que 
tem  a  forma  de  uma  abelha. 

Apuna./,  (chim.)  Apiina;  sub- 
stancia pulveridenta,  bas- 
tante tenue,  branca,  inodora, 
insípida,  que  se  obtém  tra- 
tando por  agua  quente  a  sal- 
sa, colhida  antes  de  flores- 
cer, filtraudo-a  por  um  pan- 
no, e  deixando-a  esfriar  para 
que  fique  depositado  o  sedi- 
mento verde  que  constitue 
a  substancia  de  que  se  trata. 

Apiladas.  /.  pi.  Castanhas  pi- 
ladas. V.  Castañas  2)ilong as. 

Afilador,  m.  Empilhador  de 
là.  Qui  lanam  in  pilai  for- 
mam coacervat. 


API 


19- 


Afilamiento,  m.  Empilhamen- 
to, amontoameuto;  accao'do 
empilhar. 

Apilar,  a.  Empilhar;  amon- 
toar. Congerere,  coacervare. 

Apilepsia.  /.  (med.  ant.)  Api- 
lepsia;  nome  dado  jwr  Heur- 
nius  á  apoplexia.  V.  Apo- 
plejia. 

Apuipollarse.  r.  E,enovar-se; 
lançar  2)impolhos,  gomar, 
brotar,  rebentar;  diz-se  das 
arvores  e  dos  arbustos.  Ger- 
minare, prdlulare. 

Apinel.  ???.  f/jo^J  Apinel;  nome 
de  uma  raiz  que  se  emprega 
em  algumas  ilhas  da  Ame- 
rica e  México  contra  a  mor- 
dedura das  serpentes, 
-j^  Afínela.  /.  Apinella;   genero 
^  da  familia  das  umbelliferas. 
■^j|.pixADO,   DA.   adj.  Apinhado; 

^  com  figura  de  pinha.  Strobi- 
lo  similis. 

Afinadura.  /.  Amontoação; 
amontoameuto. 

Apiñamiento.  n\.  V.  Apihadura. 

Atinar,  a.  Apinhar,  ou  Api- 
nhoar;  juntar,  unir  forman- 
do como  uma  pinha.  Usa-se 
também  como  reciproco. 
Congerere  in  unum,  arcth 
premere,  stringere. 

Afio.  m.  (bot.)  Aipo;  planta. 
Cultiva-se  e  usa-se  como 
hortaliça.  Apium  graveo- 
lens:  —  caballar,  equino  o\\ 
cebollar ;  esmirnio;  salsa  do 
cavallos,  planta  similhante 
ao  aipo  commum.  E  diuréti- 
ca. ií/2J2JoseZ¿/ní7?i-s¿íi7/ria/7?i; 

—  de  ranas,  planta.  V.  lia- 
nánculo: — de  monte,  ou 
montano f.  cicuta-aquatica : 

—  de  perro;  cicuta  miúda: 
— palustre;  aipo  palustre. 

Apiocarpo.  m.  (bot.)  Apiocar- 
po  (fruto  em  forma  depera); 
genero  da  familia  dos  mus- 
gos aploperistomeos. 

Apiocera. /.  (zool.)  Apiocera; 
genero  de  dípteros. 

Apiocrinídeos.  m.  pi.  (zool.) 
Apiocrinideos ;  família  da 
ordem  dos  crinoideos  equi- 
nodermos, composta  de  va-* 
rios  géneros  depolyperos  fos- 
seis que.  se  encontram  em 
terrenos  de  epochas  distin- 
ctas. 

Apiocrinito  ou  Apiocrino.  m. 
(zool.)  Apiocrinito;  genero 
de  ¡íolyperos  fosseis  da  or- 
dem dos  crinoideos,  compôs- 


198 


API 


to  de  quatro  especies,  en- 
contradas todas  em  terrenos 
ooliticos,  intermedios  ou  su- 
periores, mas  não  nas  mes- 
mas camadas. 

Apiolador.  m.  Falcoeiro. 

Apioladura.  /.  Acção  e  eíFeito 
de  pear  ou  de  atar  os  ¡dós 
á  caça. 

Apiolar,  a.  (ant.)  Pear  o  falcão. 
Pedicâ  vincire :  —  atar  os 
pés  á  caça  morta.  Animalis 
occisi pedes  inter  se  connecte- 
re,  vincire. 

Apiómero.  m.  (zool.)  Apiomero ; 
genero  de  insectos  hemipte- 
ros  heteropteros,  composto 
de  umas  trinta  especies,  in- 
digenas  todas  da  America 
meridional. 

Apion.  to.  Apion;  genero  de' 
insectos  coleópteros. 

Apionido.  adj.  (zool.)  Apionido ; 
parecido  com  o  apion:  — 
ni.pl.  (zool.)  apionides;  fa- 
milia de  insectos  coleópte- 
ros. 

Apiopterina.  /.  (zool.)  Apiopte- 
rina;  genero  de  conchas  uui- 
valves. 

Apios,  m.  (bot.)  Apios;  especie 
de  planta  euphorbea. 

Apiosporio,  ria.  adj.  (bot.) 
Apiosporio;  o  que  se  parece 
com  um  apiosporo ;  —  m.  pi. 
grupo  da  familia  dos  cogu- 
mellos. 

Apiósporo.  m.  (bot.)  A2DÍosporo ; 
genero  de  cogumellos  peris- 
poreos,  composto  de  duas 
especies  que  crescem,  uma 
na  madeira  do  salgueiro,  e 
outra  na  do  pinheiro  manso. 

Apipar.  a.  (p.  And.)  Dar  de 
beber  em  excesso  a  alguém. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

Apique.  adj.  (min.)  V.  Pique. 

Apirectico.  adj.  (med.)  V.  Api- 
rético. 

Apireno,  na.  adj.  (bot.)  Apire- 
no;  diz-se  da  planta  cujos 
fi"uctos  não  têem  semente. 

Apirectico,  ca.  adj.  (med.)  Apy- 
retico  5  que  não  tem  febre. 

Apirexia.  /.  (med.)  Apyrexia; 
ausencia  da  febre. 

Apiri,  m.  (min.  ^j.  Peru  e  Bo- 
livia)  Operario  que  tira 
á  entrada  dns  minas  o  mi- 
neral que  d'ellas  se  extrahe. 

Apirina.  /.  (chim.)  Apirina; 
alcali  que  se  extrahe  do  fru- 
cto  do  coqueiro. 


API 

Apirita. /.  Apirita;  especie  de 
tormalina. 

Apiro,  adj.  (chim.  e  min.)  Apy- 
ro;  diz-se  do  corpo  refracta- 
rio que  resiste  á  acção  do 
fogo  como  o  amianto. 

Apiróforo.  to.  (boi.)  Apiroforo 
(que  leva  peras);  synon.  do 
genero  peral  da  familia  das 
pomáceas. 

Aí'iROMELA.  /.  (med.)  Apiro- 
mela;  especie  de  sonda  sem 
botão. 

Apiron.  to.  (chim.  ant.)  Enxo- 
fre. 

Apirópidos  ou  Apirópodos.  to. 
2)1.  (zool.)  Ajiiropedos ;  classe 
de  insectos  articulados  que 
têem  muitos  pés. 

Apirotio.  m.  (chim.  ant.)  Api- 
rotio;  enxofre. 

Apis.  to.  (myth.)  Apis;  uome 
do  boi,  deus  dos  egypcios. 

Apisonador,  m.  Calcador ;  o  que 
bate  com  o  maço. 

Apisonamiento,  to.  Calcadura; 
acção  de  calcar,  de  bater 
com  o  maço  de  calceteiro. 

Apisonar,  a.  Calcar;  bater, 
aplanar  com  maço.  Pavicidâ 
comprimere,  cequare. 

Apista. /.  (bot.)  Apista  (duvi- 
dosa); genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas,  tribu 
das  vandeas,  reunido  como 
synonymo  ao  genero  podo- 
xilo. 

Apisto.  to.  (zool.)  Apiste  (pér- 
fido); genero  de  peixes  per- 
coideos da  tribu  dos  escor- 
j)enos,  que  habitam  os  ma- 
res das  índias.  Têem  por 
caracter  distinctivo  uma 
grande  espinha  occulta  en- 
tre as  mandibulas,  que  es- 
grimem á  sua  vontade  c 
lhes  serve  de  arma  offensiva. 

Apitonado,  adj:  (ant.)  Colérico. 

Apitonamiento.  to.  Nascença 
dos  chifres. 

Apitonar.  ?í.  Romper  os  cor- 
nos dos  aniinaes.  Comua 
erumjJere :  —  brotar,  reben- 
tar das  plantas.  Gcmmare, 
germinare :  —  romper,  que- 
brar,' picar  os  ovos  com  o 
bico;  diz-se  das  aves.  Pos- 
tro jjungere,  infringere :  — 
r.  (fig.  fam.)  escandalisar- 
se,  replicar  com  colera,  di- 
'/.Qv    palavras    ofifensivas    a 

,  outrem.  Bixari,  jurgari. 

Apitos,  to.  pi.  (zool.)  Apitos; 
nome  com  que  designam  al- 


APL 

guns  naturalistas  um  grupo 
dos  melliferos  quecom  pre- 
bende os  insectos  que  vivem 
em  sociedades  numerosas, 
compostas  de  tres  classes  de 
individuos  machos,  fêmeas  e 
neutros.  Comprehende  só  o 
genero  abelha. 

Apius.  m.  (zool.)  Apius;  inse- 
cto coleóptero. 

Apívoro.  adj.  (zool.)  Apivoro; 
que  devora  as  abelhas,  que 
vive  de  abelhas. 

Aplacarle,  adj.  Aplacavel. 
Placabilis,  le. 

Aplacacion.  /.  (ant.)  Y.  Apla- 
camiento. 

Aplacador,  RA.  s.  Aplacador; 
que  aplaca,  apazigua.  Seda- 
tor,  pacator. 

Aplacamiento,  to.  Aplacamen- 
to,  aiDlacação.  Placatio,  mi- 
tigatio. 

Aplacar,  a.  Aplacar,  aj^azi- 
guar,  pacificar.  Placare,  se- 
dare. 

Aplacelado,  da.  adj.  (naut.)  V. 
Aplacerado. 

Aplacentar,  a.  (ant.)  Divertir; 
recrear. 

Aplacentería.  /.  (fam.  ant.) 
V.  Placer. 

ApLACER.  n.  Aprazer,  agradar, 
contentar.  U.sava-se  também 
como  recijjroco. 

Aplacerado,  da.  adj.  (naut.) 
Baixo;  diz-se  do  fundo  do 
mar  plano  e  de  pouca  ¡pro- 
fundidade, e  da  costa,  ilha, 
¡n-aia  ou  baixio  que  tem  re- 
cifes em  suas  immediaçòes. 

Aplacible,  adj.  V.  Agradable. 

Aplaciente,  p.  a.  ant.  de  Apla- 

•  cer.  Aprazente. 

Aplacimiento,  to.  (ant.)  Apra- 
zi  mento,  comprazer,  prazer. 

Aplagar.  a.  (ant.)  V.  Llagar. 

Aplanadera.  /.  Cylindro;  in- 
strumento para  aplanar  um 
terreno  ou  calçada.  Volgio- 
lus,  valgium. 

Aplanado,  da.  adj.  (zool.)  Apla- 
nado; menos  alto  que  largo: 
—  adj.  pi.  aplanados ;  dá-se 
este  nome  a  uma  secção  da 
familia  dos  br  acheli  teros, 
que  contém  insectos  cujo 
corpo  é  mui  plano :  —  tribu 
de  ordem  dos  coleópteros 
pentameros  : — f-  pl-  apla- 
nadas ;  grupo  de  insectos  do 
genero  atto. 

Aplanador.  m.  Bruñidor;  in- 
strumento de  oui'ives,  cuja 


APL 

extremidade  é  chata  e  mui 
polida.  V.  Allanador. 

Aplanamiento,  m.  Aplanaçào, 
achatamento.  Complauatio, 
exteqiiatio. 

-Aplanar,  cí»  Aplanar,  alizar, 
igua  1  ar.  Complanare:—  (fig. 
fam.)  assombrar;  fazer  pas- 
mar alguém  dando-lhe  noti- 
cia inopinada.  Obslupeface- 
re:  —  r.  destruir-se,  demo- 
lir-se;  cair  mn  edificio.  Cor- 
ruere. 

Aplanchado,  m.  Engommade- 
la,  engommado,  engomma- 
dura ;  porção  de  roupa  bran- 
ca engommada  ou  para  en- 
gommar.  Ldntea  calidissimâ 
lamina  ferreâ  nitidanda  aut 
jam  nitidata.  Mañana  es 
dia  de  aplanchado;  amanhã 
é  dia  de  engommado.  Lin- 
teorum  2)erpolitio  qua;  à  mu- 
lieribus  domi  fit. 

Aplanchadora.  /.  Engomma- 
deira.  Quce  Unteis  nitiãan- 
dis  incumhit. 

Aplanchar,  a.  Engommar.  La- 
ininã  chlidissimâ  lintea  ni- 
íidare. 

Aplantillar,  a.  Igualar,  co- 
jiiar  segundo"  o  modelo  as 
obras  de  jDcdra  ou  de  mar- 
cenaria. Ad  normam  adcv- 
quare. 

Aplasmar.  a.  (ant.)  Blasphe- 
mar;  dizer  mal  de  alguém. 

Aplastadamente.  adv.  Achata- 
damente; de  maneira  plana. 

AplastjUjor,  ka.  adj.  Machu- 
cador;  o  que  machuca. 

Aplastamiento!  m.  Machuca- 
dura; acção  de  esmagar. 

Aplastar,  a.  Amassar;  esma- 
gar, machucar,  achatar.  Con- 
tundendo  in  massam  redi- 
yere : — (fiff.j  perturbar;  dei- 
xar alguém  sem  saber  o  que 
ha  de  responder.  Contur- 
bare. 

Aplaudidor,  ea.  s.  Applaudi- 

dor;  o  que  npplaude. 
-  Aplaudimiento,  m.  (ant.)  Ap- 
plauso. 

Aplaudir,  a.  Applaudir,  ap- 
provar,  louvar.  Plaudere, 
laudare.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco. 

Aplauso,  m.  Applauso;  appro- 
vaçào"  distincta.  Plausus, 
laus. 

Aplayar,  n.  Espraiar;  sair  um 
rio  do  alveo  ou  da  madre. 
Exitndare. 


APL 

Aplazador.  m.  Aprazador;  o 
que  einpraza. 

Api,azamiento.  m.  Aprazamen- 
to;  convocação,  notificação, 
citaç^.  Condictio,  denuntia- 
tio  in  diem  certum. 

Aplazar,  a.  Aprazar;  convo- 
car, citar,  marcar  dia  para 
se  fazer  alguma  cousa.  Con- 
dncere  locum  tempusque 
coeundi. 

ApLEBEifcAMiENTO.  m.  Envílcci- 
mento;  acção  de  envilecer. 
Despectus,  us. 

Aplebeyar,  a.  Envilecei",  de- 
gradar. Deprimere,  dejicere. 

Aplecto  .  /.  (zool.)  .  Aplecto ; 
genero  de  lepidópteros  no- 
cturnos. 

Aplectro.  m.  (zool.)  Aplectro; 
,  genero  de  coleópteros. 

Aplegar,  a.  (ant.)  Recolher; 
ajuntar: — (p.  Ar.)  approxi- 
mar;  ajuntar  uma  cousa  á 
outra.  Applicare,  admovere. 

Aplesion.  m.  (zool.)  Aplesion ; 
nome  dado  á  primeira  divi- 
são .  de  peixes  do  genero 
eteostomo. 

Apléstia.  /.  (mçd.)  Aj)! estia; 
fome  canina.  É  pouco  usado. 

Apleuria. /.  (med.)  Aijleuria; 
genero  de  desviação  orgâ- 
nica, ou  de  agenesia  par- 
cial, caracterisada  pela  fal- 
ta cie  pleuras. 

Aplicabilidad.  /.  Applicabili- 
dade;  qualidade  do  que  c 
appli  cavei. 

Aplicable,  adj.  Applicavel ; 
que  deve  ou  pode  applicar- 
se.  Applicationis  capax. 

Aplicación,  m.  Applicaçào ;  ac- 
ção de  applicar  ou  applicar- 
sc.  Applicali.o  cujusque  rei 
ad  aliam;  artium,  littera- 
rum  studium:  —  assiduida- 
de. A&siduitas,  atís. 

Aplicada.  /.  (math.)  Applica- 
da;  linha  recta  tirada  no 
plano  de  uma  curva,  de  um 
de  seus  ¡joutos  ao  outro,  e 
que  lhe  corta  o  diâmetro. 
V.  Ordenada. 

Aplicadero,  ka.  adj.  (ant.)  Ap- 
¡ilicavel ;  que  pôde  ser  ap- 
plicado.  V.  Ajyplicable. 

Aplicadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Aplicado.  Ajaplicadissimo. 
Studiosissimus,  a,  um. 

Aplicado,  da.  adj.  Applicado, 
estudioso.  Intentvs  rei,  stii- 
diostts. 

Aplicar,  a.  Applicar,  adaptar. 


APL 


199 


Aliquid  adjungere,  superim- 
ponere :  —  applicar ;  adjudi- 
car bens,  rendas,  alfaias  por 
sentença  de  juiz.  Adjudica- 
re:—  (math.)  trausportar 
uma  linha  a  um  circulo  ou 
a  outra  figura  curvilínea 
ou  rectilínea,  de  modo  que 
as  suas  duas  extreniidades 
estejam  no  peri metro  da  fi- 
gura:—  r.  applicar-se;  es- 
merar-se  em  alguma  cousa, 
principalmente  no  estudo. 
Litteris  vel  alio  instituto 
sludiose  operam  c/otre.-  — ap- 
plicar-se;  dedicar-se  a  al- 
guin  estudo  ou  a  alguma 
occupaçào.  Alicui  rei  ani- 
mum  intendere. 

Aplicativo,  va.  adj.  (bot.)  Ap- 
plicado; diz-se  das  partes 
sobrepostas,  mas  sem  adhe- 
rencias. 

Aplidia.  /.  (zool.)  Aplidia;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Aplido.  m.  (zool.)  Aplido;  ge- 
nero de  inulluscos  ascideos. 

Aplisia.  f.  (zool.)  Aplisia  (su- 
jidade); genero  de  moUus- 
cos  gasterópodos,  creado  por 
Linnoo  e  cuUocado  por  Cu- 
vier  entre  as  íctis  e  as  bu- 
bosas; conhece-se  vulgar- 
mente com  o  nome  de  liebre 
marina,  lebre  marinha,  por- 
que se.us  tentáculos  ante- 
riores se  parecem  com  as 
orelhas  d'este  animal. 

Aplisíaceo,  cea.  (zool.)  Apli- 
siaceo;  parecido  com  a  apli- 
sia:—  m.  2il..  aplisiaceos ; 
familia  de  molluscos  gaste- 
roj)odos  pomatobranchios, 
cuju  typo  é  o  genero  aplisia. 

Aplisiforme.  adj.  (zool.)  Apli- 
siforme;  o  que  tem  a  confi- 
guração da  ajirisia. 

Aplita.  /.  (geol.)  Aplita;  no- 
me de  uma  rocha  composta 
de  quartzo  e  feldspatho,  mui 
abundante  em  Dalecariiia. 

Aploa.  /.  (zool.)  Aploa  (sim- 
X>les);  genero  de  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
carabicos,  fundado  èm  uma 
só  especie  que  se  encontra 
nas  Indias  orientaes. 

Aplocentro.  m.(zool.)Á.^\ocQn- 
tro;  genero  de  i^eixes  cory- 
phenos. 

Aplócero,  ea.  adj.  (zool.)  Apio- 
cero;  que  tem  antenas  sim- 
ples. 

Aplocnema.  /.  (zool.)  Aplocne- 


200 


APL 


ma;  genero  de  coleoij teros. 

Aplocnemia.  m.  fzool.J  Aplo- 
cnemia  (musculo  simples); 
genero  de  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  longi- 
cornios,  de  p¿ilpos  curtos, 
maxillares  iim  pouco  agu- 
dos, antenas  vellosas,  corpo 
oblongo  e  um  tanto  convexo. 

Aplocnemo.  m.  (zool.)  Aplocne- 
mo  (musculo  simjyles);  gene- 
ro de  coleópteros  pentam  eros, 
da  familia  dos  malacoder- 
mos,  de  corpo  obtuso,  an- 
tenas e  2:)ernas  pequenas. 

Aplocnenia.  /.  (zool.)  Aplocne- 
nia;  genero  de  coleojjteros. 

AplodÁctilo.  m.  (zool.)  K\Ao- 
dactylo  (dedo  simples);  ge- 
nero de  peixes  da  familia  dos 
percoideos,  de  dentes  pla- 
nos, com,  tres  fileiras  na 
mandibula  superior  e  duas 
na  inferior.  So  se  conhece 
uma  especie,  que  se  encon- 
tra nas  costas  do  Cliili,  onde 
lhe  dão  o  nome  de  Machuelo. 

Aplódbko.  (zool.)  Aplodero ; 
genero  de  coleópteros. 

Aplodinote.  m.  (zool.)  V.  Am- 
blodonte. 

Aplodisco.  m.  (bof.)  Aplodisco 
(disco  simples);  nome  de 
uma  das  secções  do  genero 
aplopapo,  que  comprehende 
as  especies  cujos  caj^itulos 
são  discoideos  e  não  radia- 
dos, e  que  têem  fructos  mais 
ou  menos  vellosos. 

Aplodonte.  m.  (hot.)  Aplodon- 
te  (dente  simples);  genero 
da  familia  dos  musgos.  V. 
Eremodonfe :  —  (zool.)  sub- 
género de  crustáceos  terres- 
tres do  grande  genero  hélice. 

Aplodontia./.  (zool.)  Aplodon- 
tia;  genero  de  roedores,  da 
familia  dos  esciuros  ou  es- 
quillos;  especie  de  marmo- 
ta, de  cabeça  achatada,  na- 
riz obtuso,  olhos  jDcquenos  e 
,  cauda  curta  e  vellosa. 

Aploe.  /.  (zool.)  Aploe;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Aplofillo.  /.  (bof.)  Aplofillo 
(folha  simples);  especie  do 
genero  arruda,  ([ue  cresce 
na  'parte  austral  da  zona 
temperada  ou  árctica  do  an- 
tigo continente;  é  herva  vi- 
vaz de  folhas  alternas,  sim- 
ples e  sem  stipulas,  com  flo- 
les  amarellas  e  ás  vezes 
brancas. 


APL 

Aplomado,  da.  adj.  Cümmbado; 
de  cor  de  chumbo.  Plumhei 
coloris. 

Aplomadok,  ra.  adj.  Que  apru- 
ma. . 

Aplomamiento.  m.  Acçâo  e 
effeito  de  aprumar. 

Aplomar,  a.  Sobrecarregar ; 
opprimir,  abater  com  peso: 
—  n.  (arch.)  aprumar;  estar 
a  prumo  ou  peri^endicular- 
mente.  Ad  perpeiidiculum 
coiistruere,  stahilire:  —  r. 
abater-se  de  todo.  V.  Des- 
plomarse. 

Aplomero,.  m.  (zool.)  Aplome- 
ro;  genero  de  dípteros. 

Aplomia.  /.  (zool.)  Ajjlomiti 
(mosca  simples);  genero  da 
ordem  dos  dipteros,  tribu 
dos  eutomobios,  familia  dos 
,  miodarios,  de  cabeça  um  tan- 
to obliqua  e  corpo  liso. 

Aplomo,  m.  Priuno:  —  arfi;.  a 
prumo,  perjjendicularmente. 

Aplonis.  m.  (zool.)  Aplonis 
(unha  simples);  genero  de 
aves  da  familia  dos  melros, 
que  se  acha  na  ilha  dos  Ami- 
gos e  na  Nova  Hollanda. 

Aplonixa.  /.  (zool.)  Aplouixa ; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  la- 
mellicornios,  tribu  dos  esca- 
rabideos,  que  comprehende 
tres  especies :  duas  da  Nova 
Hollanda,  e  uma  de  origem 
desconhecida. 

Aplopapo.  m.  (bot.)  Aploj^apo 
(pennaclio  simples);  genero 
de  plantas  asterineas,  cujas 
esjjecies  todas  são  origina- 
rias da  America. 

Aploperistómeo.  adj.  (bot.) 
Aploperistomeo ;  diz-se  dos 
musgos  providos  de  um  pe- 
ristomo  simples  :  —  m.  p)l. 
nome  de  todos  os  géneros  de 
musgos  que  apresentam  um 
só  verticilo  peristomico. 

Aplopo.  m-.  (zool.)  Aplopo  (pé 
simples);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  ¡jliasmios.  V. 
Ilaplopo. 

Aplópora.  /.  (zool.)  Aplopora 
(poro  simples);  genero  de 
animaes  do  grupo  dos  tubi- 
poros,  ainda  não  descripto. 

Aplopsos.  m.  pl.  (zool.)  Aplo- 
psos  (olho  simples);  eub-fa- 
milia  de  infusorios,  sem  ór- 
gãos externos,  similhantes 
aos  bacalarios. 


APO 

Aploscelo.  m.  (zool.)  Aplosce- 
lo  (pcrna  simples);  genero 
de  coleópteros  trímeros  de 
forma  oval  e  antenas  del- 
gadas, cujos  caracteres  são 
similhantes  ao%  do  genero 
eumorjDho. 

Aplosónix.  vi.  Çzool.)  Aploso- 
uyx;  genero  de  coleópteros. 

Aplóstego.  adj.  (zool.)  Aplos- 
tego;  applica-se  aos  crustá- 
ceos cuja  concha  tem  varias 
cellulas  cada  uma  com  uma 

•  só  cavidade :  —  m.  pl.  secção 
de  cephalopodos  foranuni- 
feros  que  comprehende  os 
que  não  têem  mais  que  uma 
só  cavidade  por  cellula. 

Aplóstilis./.  (bot.)  V.  Haplos- 
t  ilida. 

Aplostomo.  adj.  (zool.)  Aplos- 
torao;  ai:)plica-se  ao  animal 
cuja  boca  é  simples. 

Aplotarso.  m.  (zool.)  Aplotar- 
so;  genero  de  coleópteros. 

AplotÁxis.  /.  (bot.)  Aplotáxis 
(fileira  simples);  genero  da 
familia  das  sausureas;  quasi 
todas  as  suas  especies  sào 
originarias  das  altas  monta- 
nhas da  índia. 

Aplotomía./.  (cir.)  Aplotomía ; 
incisão  simples. 

Apluda. /.  (bot.)  Apluda;  ge- 
nero de  plantas  gramíneas. 

Apluro.  m.  (zool.)  Apluro;  no- 
me de  um  peixe  escomb'eroi- 
deo  comprehendido  no  ge- 
nero tyrsito. 

Aplustro.  m.  (zool.)  Aj^lustro 
(catavento);  nome  dado  a 
um    genero    de    molluscos. 

.  ,  V.  Bulima. 

Ápnea,  /.  (med.)  Apnea;  sus- 
pensão da  resj^iração,  asphy- 
xia. 

Apneologia  ,  Apneolojia.  f. 
(med.)  Apneologia;  tratado 
das  differentes  especies  de 
ajjnea. 

Apneosfixia. /.  (med.)  Apneos- 
phyxia;  suspensão  da  respi- 
ração e  do  pulso. 

Apneumia./.  (med.)  Apneumia ; 
genero  de  desviação  orgâni- 
ca ou  de  agenesia  parcial, 
caracterisada  pela  falta  do 
pulmão. 

Apneustia.^/.  (med.)  Apneus- 
tia.  V.  Apnea. 

Apo.  m.  (asir.)  Apo;  nome  de 
uma  pequena  constellação 
meridional :  — adj.  (bot.)  apo ; 
palavra  synonyma  de  sexil, 


APO 

e  que  se  applica  aos  cogu- 
inellos  cujo  chapéu  ou  parte 
^  que  sustém  os  órgãos  da 
fructificaçào,  adhere  por 
um  só  ponto  aos  corpos  sobre 
que  está  desenvolvido :  — 
(zool.)  m.  apo;  nome  que  al- 
guns dão  ao  genero  gaivào: 
—  apo;  crustáceo  pertencen- 
te á  familia  dos  branchio- 
podos,  caracterisado  por 
uma  gi-ande  concha  escuti- 
íbrme,  que  lhe  cobre  a  ca- 
beça e  o  thorax;  habita  nas 
aguas  doces,  e  tem  umas 
duas  pollegadas  de  -comiDri- 
mento. 

Apoa.  m.  (zool.)  Apoa;  especie 
de  pato  do  Brazil :  -.-  apoa ; 
serpente  do  mesmo  paiz. 

Apouateiuo.  to,  (mus.)  Apoba- 
terio;  nome  que  davam  os 
gregos  a  um  canto  de  par- 
tida ou  de  despedida. 

Apobea./.  (hot.)  Apobea;  plan- 
ta de  flor  syngeuesia,  (jue  os 
naturaes  de  Guiné  tomam 
em  cozimento  contra  as  be- 
,  xigas. 

Apoca.  /.  (for.  p.  Ar.)  Quita- 
ção; recibo.  Apoclia,  (e:  — 
mandado  contra  um  culpado. 

Apocadamente,  adv.  m.  A230U- 
cada,  cobarde,  baixamente. 

Apocado,  da.  adj.  Apoucado; 
débil,  jjussillanime.  Debilis, 
abjectus  animo. 

Apocadok,  EA.  s.  Apoucador; 
o  que  apouca,  diminue  ou 
abate.  Minuens,  imminutns. 

Apocalbaso.  m.  (bot.)  Apocal- 
baso ;  gomma-resina  cxtrahi- 
da  de  um  eupliorbio  da  Afri- 
ca, e  da  qual  os  naturaes 
se  servem  para  envenenar 
as  flechas. 

Apocalipsis,  m.  Ajiocalypse; 
um  dos  livros  canónicos. 

Apocalíptico,  adj.  Apocalvpti- 
co;  que  se  refere  ao  Apoca- 
lypse. 

Apocamiento,  m.  Apoucamen- 
to;  pusillanimidade,  vileza. 
Animi  abjectio,  timiditas. 

Apocapnismo.  m,  Apocapnis- 
mo;  fumigação  de  va^Dores 
aromáticos.    . 

ApocÁpono.  adj.  Ai?ocai3ono ; 
laureóla,  cujo  fructo  é  vene- 
noso. 

Apocak.  a.  Apoucar;  minguar, 
minorar.  Diminuere ,  atte- 
nuare:  —  restringir.  Con- 
stringere,  resfringere:  —  r. 


APO 

apoucar-se ,  intimidar-se , 
abater-se.  Sese  abjicere. 

Apocarpo.  adj.  Apocarpo ;  nome 
dado  a  certo  genero  de  mus- 
gos. 

Apocatarsis.  /.  (med.)  Apoca- 
tharsía;  qualquer  piu-gação. 

ApocatÁrtico,  ca.  adj.  Apo- 
cathartico;  piu-gante,  pur- 
gativo. 

Apocatástasis.  /.  (med.)  Apo- 
catasíase ;  restabelecimento 
da  saúde. 

ApoçatastÁtico,  ca.  adj.  Ajdo- 
catastatico;  que  se  refere  á 
apoeatastase. 

Apócema.  /.  (pliarm.)  Apóce- 
ma; bebida  que  contém  prin- 
cipios medicamentosos  em 
dissolução. 

ApocENqsis./.  Apocenósis ;  eva- 
cuação, hemorrhagia  sem 
irritação. 

Afociesia.  /.  (med.)  Apociesia ; 
fim  da  gestação,  parto. 

ArociLisMA.  7??.  (pharm.)  Apo- 
cilisma;  sueco  vegetal  es- 
pesso, a  que  também  se  cha- 
ma robe  ou  arrobe. 

Apocineas.  /.  pi.  (bot.)  Apoci- 
ncas;  familia  de  plantas  di- 
cotyledoneas. 

Apocino.  »?.  (bot.)  Apocyno;  es- 
pecie de  planta  lactescente. 

Apocikto.  m.  (zool.)  ApocjTto; 
genero  de  coleópteros. 

Apocopa.  /.  (ant.)  V.  Apócope. 

Apocopado,  da.  adj.  (grani.) 
Que  tem  apócope. 

Apocopar.  a.  (gram.)  Usar  da 
apócope.    Ajyocope  vti. 

Apócope./,  (gram.)  Apócope; 
supprossào  de  uma  letra  ou 
ou  syllaba  no  fim  da  pala- 
vra. Apócope,  amputatio: 

Apocrexato.  m.  (chim)  Apocre- 
nato;  sal  formado  pela  com- 
binação do  acido  apocreni- 
co  com  uma  base  salinav'el. 

Apocrénico.  adj.  (chim.)  Apo- 
crenico;  diz-se  do  acido  que 
se  extrahe  de  uma  agua  mi- 
neral. 

Apócrifa./,  (zool.)  Apocrypha; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros hetcromeros,  da  familia 
dos  melasomos,  cujas  anten- 
nas  tcem  onze  articulações. 

Apócrifamente,  adv.  m.  Ajjo- 
cryphamente;  com  funda- 
mentos falsos  ou  incertos. 
Incerth,  dubiè,  vel  false. 

Apócrifo,  fa.  adj.  Ajiocrypho ; 
incerto,  fabuloso;  diz-se  por 


APO  201 

extensão  dos  historiadores 
sem  nome  authentico.  Apo- 
cryphus,  a,  um. 

Apocripto.  m.  (zool.)  Apocri- 
pto  (occulto);  genero  de  pei- 
xes que  fçrma  uma  secção 
do  genero  gobio  e  cujas  es- 
pecies vivem  no  lodo  dos 
rios  e  das  lagoas  salgadas ; 
distinguem-se  dos  gobios  em 
ter  os  dentes  ponteagudos 
em  uma  só  fileira  nas  duas 
mandíbulas. 

Apocrisario.  m.  Apocrisiario; 
enviado  que  levava  as  deci- 
sões dos  reis  da  antiga  Gre- 
cia:—  apocrísiario;  oflicial 
que  tinha  a  st'U  cargo  os 
edictos  no  Baixo  Imperio : 
—  apocrisiario;  ^thesoureiro 
nos  antigos  mosteiros. 

Apocrisia.  /.  (med.)  Apocrisia ; 
secreção,  excremento,  e  em 
geral  tudo  o  que  o  corpo 
çxpelle  como  supérfluo  ou 
nocivo. 

Apodacritico.  adj.  (med.  ant.) 
Apodacritico;  assim  se  cha- 
mavam certos  medicamen- 
tos que  tinham  a  virtude 
de  excitar  o  humor  lacrimal 
scccando-o  logo. 

Apodadero,  RA.  adj.  Risivel; 
ridiculo,  digno  de  riso.  De- 
ridendus,  a,  um. 

Apodado,  da.  adj.  Apodado; 
que  encerra  ou  tem  apodo 
ou  alcunha. 

Apodador.  to.  Apodador;  gra- 
cejador, motejador.  Derisor, 
cavillafor. 

Apodamiento,  to.  (ant.)Y.  Apo- 
do:— (ant.)  avaliação,  taxa. 

Apodanto.  to.  (bot.)  Apodantho 
(flor  sem  pé).  V.  Fr  ostia. 

Apodar,  a.  Apodar;  ridicula- 
risar,  motejar.  Cavillari, 
callidh  irridere,  jocari: — 
apodar;  comparar  uma  cou- 
sa com  outra:  —  apodar; 
apreciar,  avaliar. 

Apodema.  7n.  (zool.)  Apodema; 
parte  da  cobertura  solida 
dos  insectos,  adherente  ao 
thorax, 

Apodencado.  adj.  Apodengado; 
que  é  parecido  com  o  po- 
dengo. V^erfago  similis. 

Apoderadamente,  adv.m.  (ant.) 
Poderosamente;  com  aucto- 
ridade. 

Apoderado,  m.  Procurador; 
mandatario.  Prociirator,  ne- 
gotiorum  gestor: — adj,  (ant.) 


202  APO 

apoderado,  poderoso.  Con- 
stituir apoderado;  nomear 
procurador.  Procuratorem 
nominare. 

Apoderamiento.  m.  (ant.)  Apo- 
deramento  •,  poder,  posse, 
possessão. 

Apoderante,  s.  Constituinte; 
que  dá  poder  a  outrem  para 
que  o  represente. 

Apoderar,  a.  (ant.)  Apoderar ; 
pôr  alguém  na  posse  de  al- 
guma cousa :  —  r.  apode- 
rar-se.  Occvpare,  in  potes- 
tatem  redigere  : — (ant.)  apo- 
derar-se ;  tornar-se  poderoso. 

Apodero,  m.  (zool.)  Apodero; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros. 

Apodestadoe.  m.  (ant.)  Prin- 
cipe, jjotestade. 

AroDESTAK.  n.  (ant.)  Apode- 
rar-se.  Occupare. 

AvoDiÁ.  f.  (anat)  Apodia;  de- 
feito orgânico  ou  monstruo- 
sidade parcial,  caracterisada 
pela  falta  dos  pés. 

Apodíctico,  ca.  adj.  (log.)  Apo- 
díctico; demonstrativo,  evi- 
dente. 

Apódifo.  m.  (zool.)  Apodiplio; 
genero  da  familia  dos  escu- 
telarios,  ordem  dos  hemipte- 
ros,  composto  de  duas  espe- 
cies. 

Apodiosis.  /.  (rcth.)  Apcdioxis ; 
desprezo  de  um  argumento 
como  absurdo. 

Apodo.  m.  Alcunha.  Cogno- 
men  alicui  inditum  ob  cor- 
,  paris  vitiuni :  —  apodo ;  zom- 
baria, mofa,  gracejo.  Sacar 
apodos;  pôr  alcunhas. 

Apodocéfalo,  la.  adj.  (hot.) 
Apodoceplialo ;  chamam-se 
assim  as  plantas  cujas  flo- 
res sâo  scacís  e  formam  gru- 
pos. 

Apodójino.  m.  (bot.)  Apodogi- 
no  (sem  p)é  feminino);  sec- 
ção do  genero  goniocarpo, 
cujo  caracter  especial  é  ter 
o  estygma  sentado  e  tuber- 
culoso. ^ 

Apodonte.  m.  (zool.)  Apodonte ; 
genero  de  peixes  scomberoi- 
d'eos. 

Apodópnico.  adj.  (meã.)  Apo- 
dopnico;  diz-se  dos  reme- 
dios próprios  a  restabelecer 
a  respiração  dos  asphyxia- 
dos. 

Apodosis.  /.  (reih.)  Apodoses; 
o  segundo  membro  da  ora- 


APO 

ção  por  meio  do  qual  se  com- 
pleta e  termina  o  sentido  da 
mesma. 

Apodotes.  m.  (bot.)  Apodotes 
(sem  pés);  secção  do  genero 
hijjtida,  da  familia  das  la- 
biadas. 

Apodrecer,  a.  (ant.)  Apodre- 
cer. V.  Pudrir. 

Apófano.  adj.  Apophano;  diz- 
se  dos  crystaes  cujas  facetas 
ou  arestas  indicam  o  centro. 

Apofigin.  /.  (ant.  arch.)  Apó- 
phyge;  meio  fuste  que  cir- 
cmnda  a  columna  junto  á 
base. 

Apofilia.  /.  (zool.)  Apophylia 
(de  nenJmma  tribu);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  cri- 
someliiios,  que  abrange  duas 
especies;  tem  a  cabeça  re- 
dunda, muito  grossa  em  re- 
lação ao  cossolete,  que  é 
milito  estreito;  antennas  de 
doze  articulações  e  olhos 
oblongos  e  semi-esphericos. 

Apofillita.  /.  (min.)  Apophy- 
líta;  substancia  mineral  que 
se  desfaz  facilmente. 

Apófilo.  m.  (zool.)  Apophylo; 
genero  de  coleópteros. 

Apofisado,  da.  adj.  (bot.)  Apo- 
pliysado;  que  é  munido  de 
um  apopliyso. 

Apofíseo,  sea.  adj.  (hot.)  V. 
Apojisado. 

Apofisiforme.  adj.  (bot.)  Apo- 
physiforme;  que  tem  a  f<5r- 
ma  de  uma  apophyse. 

Apófisis.  /.  AjDophyse;  immi- 
nencia  do  osso: — (bot.)  apo- 
physe, excrescencia  na  base 
da  urna  de  certos  musgos. 

ApoflegmÁtico,  ca.  adj.  (med.) 
Apophlegmatico;  que  saliva 
muito. 

Apoflegmatismo.  m.  (med.) 
Apophlegmatismo ;  expulsão 
da  pituita. 

Apoflegmatizante.  adj.  (med.) 
Apophlcgmatisante;  que  faz 
expellir  as  mucosidades  da 
boca. 

Apoflegmatizar.  a.  fmffi.  j  Apo- 
phlegmatisar;  expellir  as 
mucosidades  da  boca. 

Apoftegma.  m.\.  Ajwtegma. 

Apoftoro.  m.  (med.)  Apoplito- 
ra;  destruição  do  feto,  abor- 
to. Também  se  usa  como  ad- 
jectivo para  qualificar  as 
substancias  que  excitam  o 
aborto. 


APO 

Apogalactismo.  m.  (med.)  Apo- 
galactismo;  acto  de  desma- 
mar as  crianças. 

Apogastro.  adj.  Apogastro; 
diz-se  dos  molluscos  cujo 
ventre  ó  desprovido  de  pés. 

Apogeo,  m.  (astro n.)  Apogeu; 
o  ¡jonto  em  que  um  planeta 
se  acha  na  maior  distancia 
da  terra.  Apogeum. 

Apógox.  m.  (bot)  Apogon  (sem 
barba);  genero  de  plantas 
clúcoraceas,  da  familia  dns 
compósitas,  que  consta  de 
duas  especies: — (zool.)  apo- 
gon ;  genero  de  peixes  da  fa- 
milia dos  percoideos. 

Apogonia. /.  (zool.)  Apogonia; 
genei'o  de  coleópteros. 

Apógono.  adj.  (li.  nat.)  Apo- 
gono ;  que  não  tem  barba. 

Apografico,  ca.  adj.  Apogra- 
jjhico;  o  que  pertence  ao 
apograplio. 

Apógrafo,  m.  Apograplio;  in- 
strumento para  copiar  dese- 
nhos : —  apograplio ;  traslado 
tirado  fielmente  de  outro, 
que  serve  como  de  original: 
—  (h.  ant.)  apograplio;  nome 
dos  magistrados  athenienses 
que  eram  incumbidos  de 
distribuir  os  ¡n-ocessos. 

Apoiiial.  m.  (anat.)  Apoliial; 
uma  das  peças  do  osso  cha- 
mado hyoide. 

Apoicia.  m.  (zool)  Apoicia; 
genero  da  familia  das  ves- 
pas Iiymenopteras. 

Apojear.  n.  (asiron.)  Achar-se 
um  planeta  no  apogeu  ou 
jDroximo  a  elle;  diz-se  ordi- 
nariamente da  lua. 

Apojeo.  m.  (astron.)  Apogpu; 
ponto  em  que  um  plarieta 
se  acha  em  sua  maior  dis- 
tancia da  terra: — (fig)  apo- 
geu; o  ponto  mais  alto  a  que 
moralmente  se  pode  chegar. 

Apojeton.  m.  (bot.)  Apojeton, 
synon.  de  Aponojeton. 

Apojovio.  m.  (astron.)  Apojo- 
ve;  nome  dado  por  alguns 
astrónomos  ao  jionto  mais 
distante  dos  satellites  de 
Júpiter  a  este  planeta,  ou 
á  ábside  superior  de  suas 
orbitas;  o  ponto  diametral- 
mente opposto  chama-se  pe- 
rijove. 

Apolecto.  m.  (zool.)  Apolecto 
(cxcellente);  genero  de  pei- 
xes da  família  dos  scombe- 
roideos,  creado  por  Cuvier 


APO 

para  classificar  um  peixe, 
que  só  se  differencia  dos 
traxiuütos  em  ter  jugulares 
Yentraes. 

Apoleo,  lea.  adj.  (aiit.  pões.) 
V.  Apolíneo. 

Apolepsia./.  (med.)  Apoloi^sia; 
retenção'  de  um  humor :  — 
apolepsia;  retenção  de  um 
fluxo. 

Apolexta.  (med.)  Apolexia;  de- 
crepitude. 

Apolillado,  da.  adj.  Carun- 
choso; diz-se  da  madeira  ou 
de  qualquer  outra  cousa 
roida  pelos  vermes. 

Apolillador,  KA.  adj.  Roedor. 

Apolilladura./.  Eoedura;  es- 
trago, picada,  signal  da 
traça.  Tineai  morsus. 

Apoullar.  a.  Traçar;  roer  a 
traça  um  estofo.  Corrodi  á 
tinea :  —  r.  corromjjer-se, 
apodrecer:  —  dissipar;  fal- 
lando de  bens  mal  adminis- 
trados. 

Apolinar,  adj.  (poet.)  ApoUi- 
neo;  pertencente  a  Apollo. 

Apolinaristas.  m.  pi.  Apolli- 
naristas;  hereges  sectarios 
de  Apollinario.  Apollinaris 
sectator. 

Apolíneo,  nea.  adj.  (poet.) 
Apollineo;  pertencente  a 
Apollo.  Apollineus,  a,  um. 

Apolinosis.  /.  (med.)  Apolino- 
sis  (ligadura);  operação  de 
ligar  a  fistula  do  anus  por 
meio  de  linhas. 

Apólisis  ou  Apolisia.  /.  (med.) 
Apólisis;  acto  de  afrouxar 
as  ligaduras,  terminação  de 
uma  enfermidade. 

Apolismar,  a.  (prov.  Ciib.)  V. 
Magullar. 

Apologal.  adj.  Pertencente  ao 
apólogo. 

Apólogo,  m.  Apólogo;  fabula 
>  moral,  lição  sobre  os  cos- 
tumes. Ajyologus,  i.  —  adj. 
(ant.)  pertencente  ao  apólo- 
go. V.  Apologal. 

Apúlojético,  ca.  adj.  Apologé- 
tico; que  contém  apologia. 
Apologeticiis,  a,  um: — -apo- 
logético; diz-se  do  auctor 
que  compõe  apólogos :  — 
apologético;  que  pertence 
ao  apólogo: — m.  (ant.)  V. 
Apolojía. 

ApolojÍa. /.  Apologia;  discur- 
so para  defender  ou  justifi- 
car uma  pessoa,  uma  acção, 
ou  uma  obra.  Apologia,  a?. 


APO 

Apolójico,  ca.  adj.  Apológico; 
que  contém  apologia,  que 
diz  respeito  á  apologia.  Ad 
apologum  pertinens. 

Apolo jisTA.  m.  Apologista;  o 
que  faz  a  apologia  de  uma 
pessoa  ou  de  uma  cousa. 
Defensor ,  apologiam  scri- 
bens. 

Apolonias.  /.  2^^-  Apollonias ; 
festividades  em  honra  de 
Apollo. 

Apoloniada.  /.  (bot.)  Apollo- 
niada  (consagrada  a  Apol- 
lo); genero  da  familia  das 
lauríneas,  tribu  das  campho- 
reas ;  é  arvore  de  altura  me- 
diana com  folhas  alternas 
e  persistentes  e  flores  her- 
maphroditas. 

Apolónica.  adj.  (math.)  Apol- 
lonica;  qualificação  geomé- 
trica da  hyberbole  e  da  pa- 
rábola ordinarias,  para  dis- 
tiúgui-las  de  algumas  ou- 
tras curvas  a  que  se  deram 
estes  dois  últimos  nomes. 

Apolonicon.  m.  (mus.)  Apollo- 
nicon;  nonte  de  um  órgão 
grande  de  cylindro,  tocado 
por  varios  músicos  ao  mes- 
mo tempo  em  cinco  teclados, 
unidos  uns  aos  outros. 

Apolonion.  m.  (mus.)  ApoUo- 
nion ;  instruipento  musico 
de  dois  teclados. 

Apolonizak.  n.  Versificar  como 
Apollo. 

Apoltronado,  adj.  Apoltrona- 
do, mandrião,  preguiçoso. 

Apoltronarse,  r.  Apoltronar- 
se; perder  a  actividade  e  a 
coragem.  Desidere,  desidiose 
agere. 

Apollar.  «.  (ant.)  V.  Empol- 
lar. 

Apomado.  adj.  (br.)  Diz-se  do 
escudo  que  tem  Uma  mão 
aberta  e  n'ella  lun  bola. 

ApomÁstomos.  m.  pi.  (zool.)  V. 
Apomaióstomos. 

Apomatesis.  /.  (med.)  Apoma- 
thesia;  esquecimento,  perda 
da  memoria,  phenomeuo  que 
algumas  vezes  precede  a 
existencia  de  uma  molestia. 

Apomatóstomos.  to.  jp¿,  (zool.) 
Apomatostomos,;  sub-ordem 
de  molluscos  gasteropodes , 
cuja  concha  carece  de  opér- 
enlo. 

Apomazador,  ora.  adj.  Aliza- 
dor,  polidor. 

Apomazar,    a.   (pint.)   Alizar; 


APO  203 

jjolir  com  pedra  pomes.  Ptir- 
mice  polir e,  ke vigore. 

Apomea.  adj.  (bot.)  V.  Iponea. 

Apomecina.  /.  (zool.)  Apomecy- 
-ii?i(prolongação);  genero  de 
coleópteros. 

Apojiecoíietría.  /.  Apoitieco- 
metria;  arte  de  avaliar  a 
distancia  dos  objectos  afas- 
tados. 

Apomecométrico,  ca.  adj.  Apo- 
meeometrico ;  que  é  relativo 
ao  apomecometro  ou  á  apo- 
mecometria. 

Apomecóitetro.  m.  (pliys.)  Apo- 
mecometro ;  instrumento  pa- 
ra medir  a  distancia  dos 
objectos  longínquos. 

ApoiíELi.  m.  (ant.  pharm.)  V. 
Melito  simple  ou  Hidromiel. 

Apojiesósto:.io.  m.  (zool.)  AjDO- 
mesóstorao;  secção  de  echi- 
nodermos,  da  familia  dos  ur- 
sinos, cuja  boca  não  está  col- 
locada  no  centro. 

Apomictosis.  m.  (med.)  Apomy- 
ctose ;  tremor  da  cabeça  ou 
do  corj)o  com  respiração  rui- 
dosa. 

Apona. /.  (bot.)  Apona;  gene- 
ro de  algas  da  tribu  das  ba- 
tracospermeas,  creado  por 
Adamson. 

Aponer,  a.  (ant.)  Attribuir, 
allegar:  —  (ant.)  applicar, 
adaptar,  impor:  —  r.  (ant.) 
csmerar-se. 

Aponeurografía./.  («naí.J  Apo- 
jieurographia ;  descripçào 
das  aponevroses,  obra  sobre 
as  aponevroses. 

Aponeurolojia. /.  (anat.)  Apo- 
neurologia;  tratado  das  apo- 
nevroses. 

Aponeurosis./.  (anat.)  Aponeu- 
rosis  ou  aponevrose;  mem- 
brana que  forma  a  extremi- 
dade dos  músculos. 

Aponeurótico,  ca.  adj.  (anat.) 
Aponeurotico  ou  apdnevro- 
tico;  que  pertence  á  apone- 
vrose. 

Aponeurotomíaw/.  (anat.)  Apo- 
nevrotomia;  dissecação  das 
aponevroses. 

Aponeurotómico,  ca.  adj. (anat.) 
Aponevrotomico ;  que  per- 
tence á  aponevrotomia. 

Aponía./,  (med.)  Aponia;  ces- 
sação da  dor. 

Aponitrosis.  /.  (med.)  Aponi- 
trose;  acção  de  polvilhar 
uma  chaga  ou  ulcera  com 
o  nitro. 


204 


APO 


Apono.  m.  (med.)  Apouo;  re- 
medio contra  uma  dor. 

Aponojéton.  m.  Aponogeton 
(proxitno  á  agua);  geuero 
de  plantas  da  familia  das 
sanssureas ;  compõe-se  de 
cinco  ou  seis  especies  her- 
báceas. 

Apontonar.  a.  (agr.)  V.  Apun- 
talar. 

Aponzoñar,  a.  (ani.)  V.  Empon- 
zoñar. 

Apopar,  a.  (naut.)  Collocar  pe- 
sos ou  effeitos  á  popa:  —  n. 
voltar  o  navio  a  pojja  ao  ven- 
to, estando  ancorado: — 
abaixar,  arriar  demasiado  a 
jDopa. 

Apoplanesia. /.  (hot.)  Apopla- 
nesia  (qiie  engana);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
leguminosas,  tribu  das  ce- 
salpineas.  Compoe-se  de  uma 
BÓ  especie,  arvore  de  folhas 
imj^aripennadas,  e  flores  em 
espiga. 

Apoplanesis./.  («letZ.J  Apopla- 
nese;  desvio  dos  humores. 

Apoplegia  ou  Apoplejía.  /. 
(med.)  Apoplexia;  molestia 
que  priva  do  movimento  e  do 
sentimento.  Apoplexia,  Apo- 
plexis. 

Apoplético,  ca.  adj.  Apoplécti- 
co; que  pertence  á  apoplexia; 

—  doente  de  apoplexia.  Apo- 
plecticus,  a,  um. 

ApoPNrxiA.  /.  (med.)  Apopni- 
xia;  sentimento  de  sutfoca- 
ção. 

Apopstqüia.  /.  (med.)  Apopsy- 
chia;  suffbcação,  esvaimen- 
to,  desfallecimento. 

Apoptosis. /.  (jned.J  Apoptose; 
relaxação  das  laçadas  de  uma 
ligadura. 

Apoquecer.  a.  (ant.)  Apoucar; 
encurtar,  abreviar. 

Aporcador,  ra.  s.  o  qvie  ou  a 
que  alporca. 

Aporcadur'.  /.  Acção  de  al- 
porcar.  Aratio,  quâ  porco 
aut  Urce  jiímt. 

Aporcar,  a.  (agr.)  Alporcar; 
cobrir  as  hortaliças  com  ter- 
ra para  as  fazer  tenras.  Por- 
cas  aut  liras  cavando  faceré: 

—  abrir  vallas  nas  fazendas 
para  impedir  a  entrada  dos 
animaes. 

Aporcflanado,  da.  adj.  Faian- 
çado;  o  que  imita  a  faiança. 

Aporética.  /.  (bot.)  Aporética 
(duvidosa);  genero  da  fami- 


APO 

lia  das  sapindaceas,  estabe- 
lecido por  Linneo,  e  que 
comprehende  dezoito  espe- 
cies. 

Aporia./.  Aporia;  anciedade, 
duvida. 

Aporina.  /.  (zool.)  Aporina 
(nariz  apartado);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos, fundado  em  uma 
só  especie. 

Aporisma.  /.  (cir.)  Aporisma; 
extravasaçàodosangue.^^;o- 
risma,  ce. 

Aporismarse.  r.  (cir.)  Aporis- 
mar-se;  extravasai--se  entre 
a  pelle  e  a  carne,  fallando 
do  sangue.  Aporismate  la- 
borare. 

Aporo.  m.  (bot.)  Aporo  (sem 
abertura)  ;  genero  de  plantas 
da  familia  das  orchydeas, 
tribu  das  dendrobieas,  com- 
posto   de   varias    especies, 

*  todas  herbáceas,  de  flores 
quasi  solitarias,  ordina- 
riamente esverdinliadas:  — 
(math.)  aporo;  problema  de 
solução  diffieil  ou  conside- 
rada como  impossível,  por 
exemplo,  a  quadi-atura  do 
circuló:  —  (zool.)  aj^oro;  ge- 
nero de  insectos  hymenopte- 
ros,  da  familia  dos  esphegios, 
composto  de  varias  especies, 
cujo  typo  é  o  aporo  bicolor. 

ApoROBRANQuio.  adj.  (zool.) 
Ajoorobranchio ;  dotado  de 
guelras  pouco  desenvolvidas 
ou  pouco  apparentes:  —  m. 
pl.  aporobraiichios ;  ordem 
de  insectos  da  classe  dos 
arachnideos,  que  comprehen- 
de  os  que  nao  téem  estigmas 
apparentes  na  superficie  do 
corpo :  —  aporobranchios ;  or- 
dem de  molluscos  da  classe 
dos  paracephalophoros,  na 
qual  estão  comprehendidos 
aquelles  cujos  órgãos  respi- 
ratorios são  mui  j)ouco  appa- 
rentes. 

Aporocéfalo.  la.  adj.  (zool.) 
Aporocephalo;  que  tem  ca- 
beça difíieil  de  perceber. 

Aporoso.  m.  (zool.)  Aporoso; 
genero  da  ordem  dos  dipte- 
ros. 

Aporracear.  a.  (fam.)  Espan- 
car. Usa-se  em  algumas  par- 
tes da  Andaluzia.  Ictibus, 
vel  p)lagis  contundere. 

Aporráis,  /.   (zool.)  Aporráis 


APO 

(despojo);  nome  dado  por 
Aristóteles  a  um  mollusco 
que  se  não  sabe  com  certe- 
sa  qual  seja,  aindaque  os 
naturalistas  crêem  que  j^er- 
tence  ao  genero  pterócera 
de  Lamarck. 

Aporrar,  n.  (fam.)  Perturbar- 
se; ficar  sem  saber  o  que  se 
ha  de  dizer.  Haerere,  quo  se 
vertat  nescire,  obmutescere: 
—  r.  (fam.)  tornar-se  impor- 
tuno. Molestxmi,  fastidiosum 
fieri. 

Aporrea.  /.  Apovrhéa;  queda 
dos  cabellos. 

Aporreado,  adj.  (p.  Maro.) 
V.  Arrastrado. 

Aporreadura./,  (ant.)  A  acção 
de  espancar.  V.  Aporreo. 

Aporreamiento.  m.Y.  Aporreo. 

Aporreante. p.  a.  de  Aporrear. 
Espaneador;  caceteiro.  Per- 
cutiens,  ictus  infigens. 

Aporrear,  a.  (fam.)  Aporrear, 
eêpancar ;  dar  pancadas  com 
pau,  com-  porrete  ou  cacete. 
Fuste  percittere,  icium  infi- 
gere :  —  r.  applicar-se  atten- 
tamente.  Totó  pectore  alicui 
rei  inciimbere :  —  en  lajeada  ; 
trabalhar  em  vão. 

Aporreo,  m.  Acção  de  esjDan- 
car,  de  bater,  de  dar  panca- 
das. Perciissio,  onis. 

Aporrético.  adj.  (phil.)  Apor- 
retico;  que  declara  impossí- 
vel o  descobrimento  ou  a 
demonstração  da  verdade. 

Aporrillarse,  r.  (veter.)  Acur- 
vilhar-se ;  cnfraquecerem-se 
as  pernas  de  cavallo  por 
causa  de  um  tumor.  Pedibus 
intumescere,  pedum  tumore 
laborare. 

ApoRRiLLO.afZt'.,73í .  (fam.)  Abun- 
dante, copiosamente.  Affa- 
tim,  abunde. 

Aportadera.  /  Arca  mais  lar- 
ga em  cima  que  em  baixo, 
com  tampa  e  chave,  que 
serve  para  transportar  com- 
mestiveis  e  moveis  sobre  ca- 
valgaduras. Vectaciduhi,  ar- 
ca gestatoria. 

Aportadero,  m.  Porto;  logar 
cm  que  se  pode  e  se  costu- 
ma aportar.  Adiius,  i. 

Aportar,  n.  Aportar;  tomar 
terra,  desembarcar.  Appel- 
lere:  —  chegar  a  salvo.  Ad- 
venire :  —  a.  (ant.)  causar, 
occasionar :  —  (fpr.)  levar. 

Aportellado.  m.  (ant.)  Apor- 


APO 

tellado;  juiz  da  vintena  ou 
pedáneo;  magistrado  muni- 
cipal que  administrava  jus- 
tiça ás  portas  das  povoações. 

Aportillador,  RA.  uclj.  QuG 
aportilha. 

Apoutilladura./.  Acção  e  effei- 
to  de  aportilhar. 

Aportillar,  a.  Aportilliar ; 
romper  parede,  fazer  aber- 
tura em  muro  sebe,  etc. 
Mmnium  partem  diruere:  — 
r.  deiTubar-se,  cair  alguma 
parte  do  miu-o  ou  parede. 

Afortunar.  a.(ant.)  Estreitar; 
apertar. 

Após.  m.  (zool.)  Após;  especie 
de  andorinha. 

Após.  adv.  (ant.)  Após.V.  Des- 
pués. 

Aposcasu../.  (cir.)  Aposchasis ; 
incisão,  jjicada  de  uma  veia. 

Aposcepsia.  /.  (meã.  ant.)  V. 
Met¿ístasis.  • 

Aposcepsis.  /.  (ii}ed.  ant.)  Apos- 
cepsis;  passagem  rápida  dos 
humores  de  uma  a  outra 
parte  do  corpo. 

Aposentador,  ra.  s.  Aposenta- 
dor; o  que  aposenta.  Hos- 
pitiis  designandis  proifectus : 
—  aposentador;  o  que  na 
milicia  antiga  marcava  o 
campo  que  devia  occupar 
o  exercito.  Stativorum  me- 
tator,  designator :  —  de  ca- 
mino; aposentador  mor; 
o  que  nas  jornadas  que 
fazem  as  pessoas  reaes  se 
adianta  para  dispor  seu 
aposento  e  o  de  suas  fami- 
lias: — de  casa  y  corte;  mem- 
bro da  junta  do  aposento,  e 
que  n'ella  tinha  voto.  Regii 
hospitii  regendi  curim  vaca- 
lis: — mayor  de  casa  y  cor- 
tíij  aposentador  mor,  o  pre- 
sidente da  junta  do  aposen- 
to. Megii  Jiospitii  regendi 
enrice  prceses:  —  mayor  de 
palacio;  aposentador  mor 
da  corte,  o  que  tem  a  seu 
cai'go  a  separação  dos  quar- 
tos das  pessoas  reacs,  e  de- 
signa os  logares  para  as 
officinas  e  habitação  dos 
que  devem  viver  dentro  do 
palacio.  Kegis  cedibns  divi- 
dendis  et  designandis  proi- 
fectus. 

Aposentashento.  m.  Aposenta- 
mento;  a  acção  e  efifeito  de 
aposentar.  Hospitii  assigna- 
tio:  —  (ant.)  V.  Aposento. 
27 


APO 

Aposentar,  a.  Aposentar;  dar 
habitação  e  hospedagem  a 
quem  chega :  — ?•.  aposentar- 
se, alojar-se.  Hospitium  de- 
signare, Jiospitium  excipere. 

Aposentillo.  m.  dim. .  de  Apo- 
sento. Aposentiuho;  aposen- 
tosinho. 

Aposento,  m.  Aposento;  esta- 
lagem, alojamento.  Cuhicu- 
lum,  hospitium, diversorium: 
—  aposento ;  camarote  de 
theatro.  Pérgula  seu  sugges- 
tus  primi,  secundi  aut  tertii 
ordinis  in  theatro,  unde  non- 
nuli  spectatores  in  scenam 
prospiciunt:  —  de  corte  ;  apo- 
sento da  corte,  a  vivenda 
que  se  destina  para  habita- 
ção dos  creados  das  casas 
reaes  e  dos  ministros  que 
vivem  de  todo  na  corte. 
Hospitia  regis  famulis  in 
iurbe  regia  designata. 

Aposepedina.  /.  Aposepedina; 
substancia  que  se  extrahe 
do  acido  do  queijo. 

Aposerida.  /.  (bot.)  Aposerida ; 
genero  de  plantas  cliicora- 
ceas  compósitas. 

Aposesionado,  da.  adj.  (ant.) 
V.  Hacendado. 

Aposesionamiento.  m.  (ant.)  V. 
Posesión. 

Aposesionado,  da.  adj.  Proprie- 
tário. V.  Hacendado. 

Aposesionar,  a.  Apossar;  dar 
posse.  Usa-se  também  como 
reciproco.  Possessioneni  adi- 
re,  inire,  in  possessionem 
venire. 

Aposfacelesia.  /.  (med.)  Apos- 
phacelesis;  gangrena  produ- 
zida nas  chagas  pela  exces- 
siva compressão  ou  aperto 
das  ligaduras. 

Apospagma./.  (med.)  Apospha- 
gma;  fluxo  fétido. 

Aposia  ou  Oligoposia.  /.  (med.) 
Aposia;  privação  quasi 
absoluta  da  sede. 

Aposición.  /.  (gram.)  Apposi- 
ção,  íigm-a  a  que  os  gi-am- 
maticos  chamam  apexege- 
sis;  seguimento  de  muitos 
substantivos  sem  serem  uni- 
dos por  conjuncção,  como: 
Madrid,  población  de  Es- 
p>aña;  Madrid,  povoação  de 
Hespanha.   Appositio,  onis. 

Aposiópesis./.  (rhet)  Aposiope- 
se;  reticencia,  ellipse,  omis- 
são. 

Aposibma.  m.  (med.)  Aposyrma; 


APO 


205 


ulcera  na  superfície  da  pelle 
—  aposyrma;  excoriação  de 
um  osso. 

Aposítico,  ca.  adj.  (med.)  Apo- 
sitico;  que  destroe  o  appeti- 
te  ou  tira  a  sensação  da 
fome. 

Aposito,  m.  (med.)  Apposito; 
tópico ,  remedio  externo. 
Appositum,  i. 

AposmodÁtico.  adj.  Aposmoda- 
tico;  bom  pai-a  limpar  os 
dentes. 

Ápospaspo.  m.  (med.)  Apospas- 
mo ;  solução  violenta  de  con- 
tinuidade dos  ligamentos. 

Apospelo.  adv.  m.  (ant.)  A  con- 
trapello, ás  avessas.  V.  Con- 
trapelo. 

Aposponjismo.  m.  (med.)  Apos- 
pongismo;  lavagem  com  es- 
ponja. 

Aposqüema.  /.  (med.)  V.  Apos- 
quepsia. 

Aposquepranismo.  m.  (med.) 
Aposqueparnismo ;  ferida  do 
cráneo  com  perda  de  sub- 
stancia, produzida  por  um 
instrumento  cortante. 

Aposquepsia.  /.  (med.)  Apos- 
kepsia  ou  aposkeuma;  af- 
fluencia  dos  líquidos  para 
uma  parte  do  corpo. 

Aposta,  ado.  m.  De  proposito, 
de  caso  i)cnsado,  por  acinte. 
Consulto,  data  opera. 

Apostadamente,  adv.  m.  (fam.) 
V.  Aposta: — (ant.)  V.  Apues- 
tamente. 

Apostadero,  m.  Posto;  posi- 
ção. Locus  ubi  plures  aliqiiid 
inienti  conveniunt. 

Apostado,  da.  adj.  (ant.)  Apos- 
tado, aceiado;  bem  vestido. 

Apostador,  m.  Apostador;  o 
que  aposta  ou  gosta  de  apos- 
tar. 

Apostal.  m.  (p.  Ast.)  Logar 
próprio  para  a  pesca.  Pars 
alvei  piscibus  abundans. 

Apostaleo,  Apóstalo,  m.  (ant. 
naut.)  Curvas  superiores  das 
mesas  das  enxárcias. 

Apostamiento,  m.  Postura  de 
pessoa  ou  cousa :  —  (ant.) 
apostamento;  adorno,  com- 
postura. 

Apostar,  a.  Apostar;  propor, 
quando  se  disputa  ou  dis- 
corre sobre  qualquer  assum- 
pto, um  certo  jiremio  que  haja 
de  pertencer  ao  que  tiver  ra- 
são  ou  acertar.  Sponsionem 
faceré : — postar,  collocar  em 


20G 


APO. 


posto.  Usa-se  também  como 
reciproco.  Caf  erva  seu  turma 
quemlibei  locitm  occiqxire. 
Veredos  aiit  cursores  certo 
loco  sistere:  —  adornar,  com- 
jwr:  —  r.  ajiustar-so  compe- 
tir-se,  emular.  Laudabili- 
ter  contendere  ,einidar  i .  Apos- 
tarias 011  A])ostarselas  á  al- 
guno; declarar-se  competi- 
dor de  alguém :  —  ameaçar. 

Apostasia./.  Apostasia;  a  ac- 
ção de  apostatar :  —  (bot.) 
apostasia;  genero  de  um 
grupo  de  plantas  orchideas. 

ApostasiÁceas.  /.  2?l.  V.  J.jpos- 
tasieas. 

Apostasíeas  ou  ApostasiÁceas, 
/.  pi.  (bot.)  Apostasiaceas, 
tribu  da  familia  das  orchi- 
deas. 

Apostasiméridos.  m.  pi.  (zool.J 
Apostasimeridos  (perna  se- 
parada); secção  de  insectos 
da  tribu  dos  ganotoceros,  na 
familia  dos  curculiónidos, 
composta  dos  que  téem  as 
patas  anteriores  separadas 
pela  base. 

Apostasis. /.  (med.)  Apostase; 
porção  de  pus  formado  so- 
bre um  ponto;  abcesso  por 
congestão. 

Apóstata,  m.  Apostata;  cul- 
pado de  apostasia.  Apostata, 
desertor  à  vera  religione. 

Apostatar,  n.  Apostatar;  aban- 
donar a  sua  religião;  diz-se 
também  do  religioso  que 
abandona  seu  iustituto.  De- 
ficere  à  fide,  veram  religio- 
nem  deserere. 

Apostaxis.  /.  (med.)  V.  Epis- 
taxis. 

Apostelar,  a.  (ant.)  V.  Apos- 
tillar. 

Apostema.  /.  (med.)  Apostema 
ou  postema ;  abcesso.  Apos- 
tema, O}.  No  criársele  á  uno 
apostema,  ou  no  apostemár- 
sele alguna  cosa  (fig.);  ser 
um  cesto  roto,  não  guardar 
segredo.  Secreta  faciie  evo- 
mere,  in  piòlicum  edere. 

Apostemación./,  (ant.)  V.  Apos- 
tema. 

Apostemar,  a.  Apostemar.  Usa- 
se mais  frequentemente  co- 
mo reciproco.  Apostemam, 
abscessuní  creare. 

Apostemero,  m.  (med.)  Apos- 
temeiro;  bisturi  para  abrir 
os  abscessos.  Cultellus  inci- 
dendis  apostemis. 


APO 

Apostemilla.  /.  dim.  dé  Apos- 
tema. Postema  pequena. 

Apostemoso,  sa.  adj.  Aposte- 
moso;  que  pertence  á  jios- 
tema.  Ad  apostemam  perti- 
nens. 

Aposterigma.  m.  (med.)  Apos- 
terigma;  molestia  chronica 
dos  intestinos. 

Aposteriori.  loe.  lat.  (p>hilos.) 
V.  A  priori. 

AvosTÍA.f.  (ant.)Y.  Imptostura. 

Apostilla.  /.  Apostilla;  nota 
á  margem  de  um,escripto. 
Annotatio,  onis. 

Apostillador,  ra.  s.  Apostilla- 
dor;  que  põe  apostillas. 

Apostilladura.  /.  (ant.)  Apos- 
tilla, nota. 

Apostillamiento.  m.  Acção  de 
apostillar. 

Apostillar,  a.  Apostillar,  pôr 

.  apostillas.  Notas  ma-rgini 
apponere:  —  r.  encher-se  de 
¡justulas.  Píistidescere. 

Apostizo,  za.  adj.  (ant.)  V.  Pos- 
tizo. 

Apóstol,  m.  Apostolo;  cada 
um  dos  doze  discípulos  de 
Jesús  Christo.  Apostolus,  i. 
El  apostolo,  o  apostolo;  por 
antonomasia  entende-se  S. 
Paulo. 

Apostolado,  m.  Apostolado; 
ministerio  de  ajDostolo.  Apos- 
tolatus^  7is:  —  apostolado;  a 
congregação  dos  santos  apos- 
tólos. Apostolicum  collegium: 
—  apostolado;  as  imagens 
dos  doze  apostólos.  Aposto- 
lorum  omnium  effigies,  ima- 
gines. 

Apostolario.  m.  (pharm.)  Apos- 
tolorum ;  unguento  dos  apos- 
tólos. 

Apostolazgo.  m.  (ant.)  V.  A2)os- 
tolado :  —  (ant.)  dignidade 
papal  ou  do  papa. 

Apostolgar.  adj.  (ant.)  V.  Apos- 
tólico. 

Apostolical.  adj.  (ant.)  Ajjos- 
tolical.  V.  Apostólico:  —  m. 
(ant.)  sacerdote,  ecclesias- 
tico. 

Apostólicamente,  adv.  m. 
Apostólicamente;  de  um  mo- 
do apostólico: — (fam.)  apos- 
tólica, pobremente^  sem  ap- 
l^arato,  a  pe.  Apiostolich. 

Apostolicidad.  /.  Apostolici- 
dade;  conformidade  de  ojii- 
nioes  com  a  Igreja,  ou  de 
costumes  com  os  apostólos. 

Apostolocismo.    m.   Apostolo- 


APO 

cismo;  douti-ina  dos  apos- 
tólos. 

Apostólico,  ca.  adj.  Apostóli- 
co. Aptostolicus,  a,  um: — m, 
(ant.)  apostólico;  o  papa  ou 
summo  pontífice. 

Apostoligal.  adj.  (ant.)  V. 
Apostólico. 

Apostólico.  «í.  (ant.)Y.  Papa. 

Apostolizadoe,  ra.  s.  o  que 
apostoliza. 

Apostolizamiento.  m.  Acção  e 
■  effeito  de  apostolar. 

Apostolizar,  a.  Apostolisar  ou 
ou  Apostolar ;  exercer  o  mi- 
nisterio de  a^DOstolo. 

Apóstolo,  m.  (ant.)  V.  Após- 
tol:— (ant.  for.)  p>l.  apostó- 
los; letras  authenticas  que 
se  concediam  pelos  juizes 
apostólicos  e  ecclesiasticos, 
de  cujas  sentenças  se  appel- 
lava. 

ApostraíI.  a.  (ant.)  V.  Postrar. 
Usava-se  também  como  re- 
ciproco. 

Apostre,  adv.  1.  e  t.  (ant.)  V. 
Postreramente. 

Apostremas  ou  Apostresmas. 
adv.  (ant.)  Finalmente,  por 
ultimo. 

Apostrofadoe,  ra.  s.  o  que 
apostropha. 

Apostrafamiento.  m.  Acção  de 
apostrophar. 

Apostrofar,  a.  Apostro^jliar; 
cortar  o  fio  do  discurso  para 
dirigir  a  palavra  a  alguém 
interrompendo-o.  Vehemen- 
ter  orationem  in  aliquem  vel 
in  aliquam  rem  convertere. 

Apostrofarse,  r.  Reprehen- 
der-se. 

Apostrofe.  /.  (rhet.)  Apostro- 
phe;  interpellação  directa  a 
uma  pessoa.  Apostrophe. 

Apostrofo,  m.  Apostroplio ; 
signal  orthographico  para 
elidir  qualquer  letra.  Nota 
collisionis  vocalium. 

Apostura./.  Apostura;  genti- 
leza, graça: — (ant.)  apos- 
tura ;  boa  ordem,  disposição. 

Aposturagb.  m.  V.  Barraga- 
netes. 

Aposturos.  m.  pl.  (zool.)  Apos- 
turos;  tribu  de  insectos 'le- 
pidópteros. 

ApotÁcticos.  m.  (reí.)  Apota- 
cticos;  sectarios  christãos 
que  renunciavam  a  todos  os 
bens  mundanos. 

Apote,  adv.  (fam.)  Em  abun- 
dancia, copiosamente. 


APO 

Apoteca./.  (ant.)Y.  Hipoteca. 

Apotecak.  a.  (ant.J  V.  Hipote- 
car. 

Apotecario.  a.  (ant.)  V.  Boti- 
cario. 

Apotecia.  /.  (boi.)  Apotecia 
(logar  de  reserva);  recepta- 
culo  em  forma  de  tubérculo, 
onde  os  musgos  tê  em  encer- 
rados os  órgãos  de  repro- 
ducção. 

Apotegma,  vi.  Apotegma,  apo- 
phtegma  ou  apothema;  sen- 
tença breve,  palavra  memo- 
rável de  alguma  pessoa  ce- 
lebre, dito  sentencioso.  Apo- 
phteí/ma,  atis. 

Apotelesma.  /.  (meã.)  Apote- 
lesma;  terminação  de  uma 
enfermidade. 

Apotema,  m.  (math.J  Apothe- 
ma; perpendicular  do  centro 
de  um  i^olygouo  regular  a 
um  de  seus  lados:  —  (chim.) 
apothema ;  substancia  que 
se  dejiosita  quando  se  faz 
evaporar  qualquer  extracto 
vegetal. 

Apotemnon.  m.  (bat.)  Apotem- 
non;  genero  da  familia  dos 
cogumellos. 

Apotenciar.  a.  (art.)  Lustrar, 
alizar  chapéus. 

Apoteosis./.  Apotheose;  deifi- 
cação.  In  deorum  mimerum 
adscriptio.  Ap>otlieQsis. 

Apoterapia.  /.  (med.)  Apothe- 
rajDÍa;  palavra  muitas  vezes 
synonyma  de  therapeutica. 

Apoteiuo.  m.  (bot.)  Apoterio; 
genero  de  plantas  pertencen- 
tes á  familia  das  gutiferas, 
e  fundado  em  uma  única  es- 
pecie. 

Apotesis./.  Apothese;  posição 
de  um  membro  fracturado, 
depois  que  a  fractura  está 
libada. 

Apoticario.  m.  (p.  Ar.)  V.  Bo- 
ticario. 

Apoto,  ta.  s.  Ajwto;  o  que  não 
bebe. 

Apotoma.  /.  V.  Apotomo. 

Apótomo.  111.  (zóol.)  Apotomo; 
genero  de  coleoj^teros. 

Apotomódero.  m.  Apotomode- 
ro;  genero  de  coleópteros. 

Apotomópteko.  m.  Apotomo- 
ptero;  genero  de  coleópteros. 

Apotoncar.  a.  (ant.)  V.  Apo- 
tocar. 

Apotrerar,  a.  (p.  Cub.)  Lan- 
çar o  gado  cavallar  á  deve- 
za  para  que  engorde. 


APR 

Apótrosis.  /.  (med.)  Apothrau- 
se;  fractura  com  separação 
de  esquivólas. 

ApoyadoR;  RA.  s.  e  aãj.  Que 
apoia. 

Apoyadura./.  Apojadura;  leite 
que  acode  aos  peitos  quando 
se  dá  de  mamar.  Lactis  exu- 
berantia. 

Apoyamiento.  m.  Apoio. 

Apoyar,  a.  Apoiar.  Patrocina- 
ri,  adjuvar  e,  opem  ferre: — r. 
encapotar-se  (equit);  morder 
o  freio ;  diz-se  do  cavallo  que 
abaixa  a  cabeça  e  apoia  o 
focinho  sobre  o  peito.  Fre- 
no insistere,  frenum  mor- 
deré: —  apoiar,  confirmar, 
provar.  Confirmare:  —  n. 
apoiar,  carregar.  Inniti:  — 
r.  apoiar-se,  servir-se  de  al- 
guma jiessoa  ou  cousa  para 
apoio.  Alicujus  patrocinio 
inniti. 

Apoyatura.  /.  (mus.)  Apoje- 
ctura;  nota  de  adorno.  3ío- 
dus  anteriori  modo  leviter 
insistens,  qttò  gratior  sonet. 

ApoYO.  ni.  Apoio,  arrimo,  es- 
teio, espeque.  Sustentacu- 
lum,  fulcimentum:  z —  (fig-) 
apoio;  protecção,  auxilio. 

Apozancahse.  r.  (fam.)Y.  Apol- 
tronarse:—  V.  Embarran- 
carse. 

Apozeju.  /.  (pharm.)  V.  Apó- 
cema. ' 

Apozonado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Emponzoñado. 

Appareiar.  a.  (ant.)  Compa- 
rar, assimilhar. 

Appellido.  m'.  (ant.)  Appelli- 
do;  voz,  noticia,  rumor,  grito. 

Apracto,  cta.  adj.  (med.)  Apra- 
cto,  sem  acção;  diz-se  da  im- 
potencia de  geração. 

Aprazar,  a.  (ant.)  V.  Ap)lazar. 

Apreciabilidad.  /  Apreciabi- 
lidade;  qualidade  d'aquillo 
que  é  apreciável. 

Apreciarle,  adj.  AiDreciavel; 
que  é  digno  de  apreço,  ^s- 
timabilis,  le :  —  apreciável, 
estimável. 

ApREciABLEMESTE.aíZi;.  ?n.  Apre- 
ciavelmente. 

Apreciación,  s.  Apreço ;  avalia- 
ção. V.  A])recio. 

Apreciadamente.  adv.  m.  Apre  - 
ciativamente.  ^stímatione 
perpensa. 

Apreciadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Apreciado.  Apreciadissimo. 
Valde  «stimahilis. 


APR  207 

Apreciador,  ra.  s.  Apreciador; 
o  que  aprecia,  ^stimator, 
oris. 

Apreciadura.  /.  V.  Aprecio. 

Apreciamiento.  m.  V.  Aprecio. 

Apreciar,  a.  Aj^reciar;  ava- 
liar. Prefio  (estimare,  laxa- 
re:—  apreciar,  julgar,  esti- 
mar. Expenderé,  oistimare, 
existimare. 

Apreciativo,  va.  adj.  Aprecia- 
tivo, ^stimabilis,  le. 

Aprecibir.  a.  (ant.)  V.  Aperci- 
bir. 

Aprecio,  m.  Apreço;  estima- 
ção.-¿EíSÍ¿»ia¿¿o,  onis.  —  (fig.) 
apreço ;  estima,  considera- 
ção.  Commendatio,  onis. 

Apregoxar.  a.  (ant.)  V.  Prego- 
nar. 

Aprehender,  a.  Apprehender, 
l^render.  Prehendere,  cape- 
re :  —  apprehender ;  j  ulgar 
por  apparencia.  Imaginari, 
fingere:  —  (phil.)  apprehen- 
der; conceber  as  cousas  sem 
fazer  juizo  d'ellas  ou  sem  af- 
tirmar  nem  negar.  AppreJien- 
dere,  mente  concipere. 

Aprehendiente.  ^A  a.  de  Apre- 
hender. Apprehendeute.  Ap- 
prehendens,  entis. 

Apreuensible.  adj.  Apjjrehen- 
sivel;  quG  pode  ser  apprcr 
hendido. 

Aprehensiok.  /.  Apprehensâo. 
Ajjprehensio,  onis:  —  (log.) 
apprehensâo ;  simples  idéa 
sem  julgamento.  Prceceps 
conceptus :  —  imaginação, 
preoccupação,  tembranca. 
Dictam,  facctia :  —  (phil.) 
apprehensâo;  o  primeiro  acto 
do  entendimento,  que  consis- 
te na  simples  percepção  de 
uma  idéa.  Perceptio,  idea: 
—  (ant.)  V.  Compi-ehensão  : 
(for.  p.  Ar.)  apprehensâo; 
um  dos  quatro  juizos  privi- 
legiados de  Aragão,  que  con- 
siste em  pôr  debaixo  da  ju- 
risdicçãoreal  a  cousa  appre- 
hendida,  emquauto  se  jus- 
tifica a  quem  pertence.  Se- 
questratio,  onis. 

ApREHENSIVAJin.NTE.      adv.     Ap- 

prehensivamente ;  com  a,p- 
jírehensão . 
Aprehensivo,  va.  adj.  Appre- 
hensivo;  receioso.  Imagino- 
sus,  timidiis,  aã  vanas  ima- 
gines pavidus :  —  apprehen- 
sivo;  apto  para  perceber. 
Apprehensionis  próprias. 


208  APR 

Apkehenso,  sa  (ant.)  p.  p.  de 
Apreliendej-.  Apprehenso  ou 
appreliendido. 

Aprehensok,  RA.  s.  Apprelieii- 
sor;  o  que  aj^preliende.  Ca- 
ptor, capiens. 

Ai'REHENSoRio,  RIA.  adj.  (anit.) 
Apprebensorio ;  que  serve 
para  apprehender. 

Apremar.  a.  (ant.)  V.  Apre- 
miar. 

Apremiarle,  adj.  Coustrangi- 
vcl;  que  pode  ser  obrigado. 

Apremiadamente.  adv.  Violen- 
tamente. Violenter,  coacte.. 

Apremiador,  ra.  s.  Aj^remador, 
oppressor;  o  que  vexa  ou 
opprime.  Oppressor,  vexa- 
tor,  insectator. 

Apremiadura./.  (ant.)Y.  Apre- 
mio. 

Apremiamiento.  on.  (ant.)  V. 
Apremio,  Estrecho,  Aprieto. 

Apremiante,  adj.  Constrange- 
dor, obrigatório. 

Apremiar,  a.  Apremar  5  cons- 
tranger, obrigar:  —  apre- 
mar ;  apertar,  comprimir. 
Premere:  —  citar;  intimar 
alguém.  Cogeré,  competie- 
re: —^(aiit.)  V.  Oprimir. 

ApREBiio.??i.Apressão,  constran- 
gimento. Coactio,  compid- 
sio :  —  (for.)  intimação,  cita- 
ção. Maudatum  judieis. 

Apremir.  a.  (ant.)  Apremar, 
espremer,  apertar.  Premere: 
—  (fiffO  constranger,  estrei- 
tar. 

Aprendar.  a.  (ant.)  Empenliar; 
obrigar  alguém  a  dar  pe- 
nhores para  fazer-Uie  pagar 
o  que  deve. 

Aprendedor,  RA.  s.  O  quc  tem 
facilidade  em  aprender. 

Aprender,  a.  Aprender.  Iniel- 
ligere,  mente  percipere,  ra- 
tione  compireliendere : — (ant.) 
V.  Prender. 

Aprendiente,  p.  a.  (ant.)  de 
Aprender.  Aprendiz  5  o  que 
aprende. 

Aprendiz,  za.  s.  Aprendiz.  Ti- 
ro, tiriincula. 

Aprendizaje,  to.  Aprendiza- 
gem. Tirocinium,  rudimen- 
tum. 

Aprensador,  m.  Impressor ; 
prensador ;  o  que  aperta  ou 
mette  na  prensa.  Qui  jórcelo 
premit. 

Aprensamiento,  m.  Impressão; 
acção  de  apertar  na  prensa. 

Aprensar,  a.  Aprensar  ou  im- 


APR 

premir;  apertar,  metter  na 
prensa.  Pra^lo  premere:  — 
(fig.)  angustiar,  opprimir. 

Aprensión.  /.  Apprehensão,  te- 
mor. V.  Aprehensión. 

Aprensivo,  va.  adj.  V.  Apre- 
hensivo. 

Aprentiz.  m.  (ant.)  V.  Apren- 
diz. 

Aprés.  adv.  t.  (ant. )Y. Después. 

Apresador,  RA.  s.  Apresador; 
o  que  apresa  ou  agarra.  Na- 
vim  captator,  pirata. 

Apresamiento,  to.  Apresamen- 
to, captura,  tomadia.  Ca- 
pitura,  prceda  capta . 

Apresar,  a.  Apresar,  capturar. 
Prcedari;  vi  auferre : — agar- 
rar; como  as  aves  de  rapi- 
na. Prehendere  dentibus,  ros- 
tro, unguibus:  —  (ard.)  V. 
Aprisionar. 

Apresciar.  a.  (ant.)  V.  Apre- 
ciar. 

Apresentado,  adj.  (ant.)  V. 
Presentado. 

Apresentar,  a.  (ant.)  V.  Pre- 
sentar. 

Apresionar.  a.  (ant.)  V.  Apri- 
sionar. 

Apresivamente.  adv.  m.  (ant.) 
Forte,  violentamente. 

Apreso,  sa.  adj.  (ant.)  Appres- 
so.  V.  Enseliado. 

Apresor,  RA.  s.  Apresador,  o 
que  apresa,  apanha. 

Aprestado,  da.  adj.  (ant.) 
Aprestado,  prestes,  prom- 
23to,  disj^osto. 

Aprestador,  .ora.  s.  Prestador, 
preparador. 

Aprestam  lENTO.  to.  (ant.)  V. 
Apresto. 

Apréstamo.  to.  (ant.)  Apres- 
tamo;  préstimo,  prestimonio. 

Aprestar,  a.  Aprestar;  i^rej^a- 
rar,  dispor.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Prceparare 
in  promptu  habere. 

Apresto,  to.  Apresto;  /appare- 
Iho,  preparativo.  Appara- 
tus,  prceparatio. 

Apresura.  /.  (ant.)  Estimulo; 
diligencia. 

Apresuration.  /.  Pressa;  ac- 
ção e  efieito  de  apressar. 
Properaiio,  festinatio. 

Apresuradamente,  adv.  m. 
Apresuradamente ;  depres- 
sa, promptamente.  Propere, 
p>roperanter ,  celeriter. 

Apresurado,  da.  adj.  Apresu- 
rado,   apressado.  Festinns, 


APR 

Apkesurador,  RA.  s.  Aprcsura- 
dor,  diligenciador. 

Apresuramiento,  to.  Apresura- 
mento,  precii^itação,  prom- 
l^tidão.  Properatio,  festi- 
natio. 

Apresurar.  a.  Apresurar, 
apressar,  diligenciar.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
TJrgere,  instare,  festinanter 
agere. 

Apresurosamehte.  V.  Presuro- 
samente. 

Apresuroso,  sa.  adj,  (ant.)  V. 
Presuroso. 

Apretarle,  adj.  Compressível. 

Apretadamente,  adv.  m.  Aper- 
tadamente; estreitamente. 
Arcth,  stricte. 

Apretadera.  /.  Apertadoiro; 
cinto,  correia  para  apertar. 
Stringentes  funes : — ^pZ.  (fig. 
fam.)  instancias,  sollicita- 
çoes.  Vis,  efficacia.  ad  ^Jer- 
suadendum. 

Apretadero,  ra.  adj.  (ant.) 
Apertador:  —  to.  V.  Bra- 
guero. 

Apretaêillo,  lla,  adj.  dim.  de 
Apretado.  Apertadinho. 

Apretadísimo,  ma.  adj.  siip.  de 
Apretado.  Apertadíssimo. 
Strictissimus,  a,  um. 

Apretadizo,  za.  adj.  Facíl  de 
apertar. 

Apretado,  da.  adj.  (ant.)  Aper- 
tado; atado  estreitamente: 
—  apoucado,  pussillaníme. 
Parcus,  tenax,  illiberalis, 
sórdidas:  —  to.  (germ.)  gi- 
bão. Estar  muy  apretado 
(fam.);  estar  apertado,  em 
perigo,  em  grande  risco; 
diz-se  mais  commummente 
dos  enfermos.  In  summo  esse 
descrimine,  hce-rere  angus- 
tiis. 

Apretador,  ra.  adj.'  Apcrta- 
tlor;  que  ajierta,  que  com- 
prime. Premens,  constrin- 
gens :  —  to.  aperta,  esioarti- 
Iho.  Interior  thorax:  — fai- 
xa; cinta  para  apertar  os 
meninos.  Zona  qiia  infantes 
cinguntur:  —  collete  de  coi- 
ro e  papelão  sem  barbas, 
com  que  se  cinge  e  abriga  o 
corpo  dos  meninos  que  co- 
meçam a  andar,  e  no  qual 
se  cosem  os  ourelos.  Faseia 
adstrictoria  qiia  infantitim 
corpora  cinguntur :  —  aper- 
tador; fita  que  servia  anti- 
gamente ás  mulheres,  para 


APR 

cingir  a  fronte  e  segurar  o 
cabello.  Faseia  vel  vitta  têm- 
pora cingens,  et  qua  olim 
feminai  crines  religahant : — 
lençol  de  panno  grosso,  com 
que  se  comprimiam  os  col- 
chões, e  sobre  o  qual  se  es- 
tendiam os  lençoes  finos. 
Ilude  linteum  ad  culcitas 
consfringendas :  —  prensa, 
machina  para  apertar.  Quid- 
quid  stringendis  corporibus 
servit. 

Apretadura./.  Apertura;  pres- 
são, compressão,  aperto.  Ar- 
ctatio,  compr^ssio. 

Apretamiento,  m.  Apartamen- 
to. V.  Aprieto: — (ant.)  ava- 
reza, mesquinharia,  mesqui- 
nhez. 

Apretante,  p.  a.  de  Apretar  e 
adj.  Apertante;  que  aper- 
ta. Premens,  entis. 

Apketantísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Apretante.  Apertadissi- 
mo. 

Awíetar.  a.  Apertar;  estrei- 
tar, amarrar.  Premer e,  con- 
stringere :  —  (fiíj-)  a^iertar 
muito  com  alguém;  perse- 
gui-lo vivamente.  Urge.re, 
in  angustias  redigere:  — 
(fig.)  apertar;  affligir,  mor- 
tificar. Affligere:  —  fazer 
qualquer  cousa  com  vehe- 
mencia. Inlensiiis  agere:  — 
ajiertar;  insistir  efficazmen- 
tc.  Instare,  urgere: — à  cor- 
rer (fam.) ;  deitar  a  correr. 
Cursam  arripere,  velociter 
ire: — con  uno  (fam.);  aper- 
tar com  alguém.  Impetere, 
invadere  aliquem. 

Apretativo,  VA.  adj.  (ant.) 
Apertador.  V.  Astringente, 
apretante. 

Apretón,  m.  Aperto.  Oppres- 
sio,  anis:  —  aperto;  neces- 
sidade de  evacuar  o  ventre. 
Alri  ftisioris  conatus,  imjie- 
<««.•  — carreira  impetuosa  e 
breve.  Proiceps  cursus:  — 
(fig.)  aperto;  afflicçâo,  con- 
strangimento. Angor,  animi 
vel  corporis  angustia,  com- 
pressio:  —  (pint.)  sombra 
muito  forte.  Densior  timbra 
in2)ictura. 

Apretujar,  a.  (fam.)  Apertar 
muito;  achatar. 

Apretujon.  m.  (fam.)  Ajierto; 
apertão. 

Apretura.  /.  Apertão;  multi- 
dão,   grande    concurso    de  I 


APR 

gente.  Multitudinis,  turbce 
compressio : — V.  Aprieto:— 
apertura,  aperto ;  logar  aper- 
tado. Locus  arctus,  angus- 
tus :  —  aperto,  ojjpressão. 

Apriesa,  adv.  m.  A  pressa ;  de- 
pressa, ijromptamente. 

Apriesamente.  adv.  Apressada, 
promptãmente. 

Aprieto,  m.  Aperto.  Compres- 
sio, onis:  —  aperto,  perigo; 
extremidade  urgente.  Dis- 
crimen., pericidum :  —  aper- 
to, carestia,  escassez. 

Aprimarse,  r.  (ant.)  Aprimo- 
rar-se;  aperfeiçoar-se,  pu- 
lir-se. 

Aprimas,  adv.  t.  (ant.)  Antes, 
primeiramente. 

Aprion.  971.  (zool.)  Aprion ;  sec- 
ção dos  tubarões,  caracte- 
risada  por  ter  lizas  as  bordas 
dos  dentes  em  ambas  as  man- 
díbulas; ha  tres  especies: 
—  aprion;  genero  de  inse- 
ctos na  familia  dos  locustios 
,  orthoptei'os. 

A  PRIORI,  adv.  A  priori ;  termo 
de  lógica,  para  exprimir  o 
pensamento  primitivo  de  um 
discurso. 

Aprisa,  adv.  A  pressa;  veloz- 
mente, com  presteza.  Cele- 
riter,  prestó. 

Aprisar.  a.  (ant.)  Apressar; 
dar  pressa.  Accelerare. 

Arriscadero,  m.  (ant.)  Y. 
Ajjrisco. 

Apriscador,  ra.  s.  Pastor  que 
aprisca  o  gado. 

Apriscar,  á.  Aj^riscar;  encer- 
rar o  gado  no  aprisco.  Usa- 
se também  como  reciproco. 

Ax'Risco.  TO.  Aprisco,  cm-ral, 
redil.  Pecuaria,  avile. 

Aprisionadamente.  adv.  m. 
(ant.)  Apertada,  estreita- 
mente. 

Aprisionado,  da.  adj.  (poet.) 
Sujeito;  submisso,  captivo. 
Obsfrictus,  deditus. 

Aprisionador,  ra.  s.  e  adj.  Apri- 
sionador ;  que  aprisiona,  que 
prende. 

Aprisionamento,  m.  Aprisiona- 
mento, prisão ;  acção  de  apri- 
sionar, de  prender. 

Aprisionar,  a.  Aprisionar; 
prender,  encarcerar.  Tn  vin- 
cula conjicere,  vinculis  con- 
str  ingere. 

Aprisquero.  m.  (ant.)  Aprisco. 

Afro.  m.  (ant.)  V.  Pró. 

Aproar,  a.  (ant.)  Beneficiar; 


APR  209 

ser  útil: — tí.  (naut.)  aproar 
o  na\'io.  Proram  dirigere, 
advertere. 

Aprobacio:n.  /.  Approvação. 
,  Approbatio ,  onis :  — -  (for.) 
Approvação ;  homologação, 
confirmação  por  auto  judi- 
cial. Alio  de  aprobación  ;  au- 
no de  approvação,  o  tempo 
do  noviciado  por  que  nas  re- 
ligiões té  em  de  passar  os  que 
pretendem  tomar  o  habito. 

Aprobadamente,  adv.  on.  Aj:)- 
provadamente;  de  modo  ap- 
provativo. 

Aprobadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Ap)robado.  Approvadissimo. 
Approhatissimus,  a,  um. 

Aprobado,  DA.adj.  (ant.)  Appro- 
vado ;  sanccionado,  admit- 
tido. 

Arrobador,  ra.  s.  Approvador; 
auctorisador. 

Aprobante,  p.  o.  de  Aprobar. 
Approvador.  Usa-se  mais 
como  substantivo.  Probans, 
probator: — m.  pil.  approva- 
dores;  os  commissarios  de 
algum  coUegio  ou  corpo  para 
verificar  as  j^rovas  de  nobre- 
za ou  limpeza  de  sangue  do 
que  pretendia  ter  ingresso 
nos  mesmos. 

Aprobar,  a.  Approvar;  dar 
•povho\Yí.Approbare, laudare. 

Aprobatividad.  /.  (ptliren.) 
Approvação;  faculdade  iii- 
stinctiva  que  os  phrenologos 
coUocam  na  parte  anterior 
do  cerebro. 

Aprobativamente,  adv.  m.  Ap- 
provadamente ;  com  appro- 
vação. 

Aprobativo,  va.  adj.  (ant.)  Ap- 
provativo  ou  approbativo ; 
que  dá  approvação. 

Aprobatorio,  ría.  adj.  (ant.) 
Approvativo;  que  approva 
ou  contém  approvação. 

Apróctomo.  m.  (zool.)  Aprocto- 
mo  (sem  fundamento) ;^í^ene- 
ro  de  vermes  que  ainda  não 
são  bem  conhecidos,  para  se 
lhes  designar  um  grupo; 
é  um  animal  transparente, 
oblongo,  com  extremidades 
agudas,  e  um  pé  de  com- 
prido. 
Aproches,  m.  pi.  (mil.)  Apro- 
xes,  trincheira;  trabalhos  por 
tranqueiras,  baterias  e  mi- 
nas até  escalar  uma  praça 
cercada.  Obsidionales  acces- 
sus  operum  ad  moRuia. 


210 


APR 


'Apkodar.  n.  (ant.)  V.  Aprove- 
char. 

Apeofanador.  aãj.  (ant.)  Pro- 
fanador. 

Apkofanar.  a.  (ant.)  Profanar. 

Aprofundario.  adj.  (ant.)  V. 
Profundo. 

Apron.  m.  (zool.)  Apron;  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  percoideos,  que  tem  o 
focinho  saliente  e  caverno- 
so, as  dorsaes  separadas  e 
sem  tocar-se,  e  o  paladar 
coberto  ide  dentes.  Só  se 
conhecem  duas  especies;  a 
primeira  é  um  peixe  peque- 
no, esverdinhado,  de  esca- 
mas duras,  e  carne  branca 
e  gostosa;  e  a  segunda  mili- 
to maior,  de  corpo  amarello 
escuro. 

Aprontadok,  ea.  s.  o  que 
apromjita. 

Aprontamiento,  on.  Prejíara- 
ção;  acção  do  fazer  prepa- 
rativos; acção  p  efteito  de 
aprom2itar.  Prompta  prce- 
statio,  exhibitio. 

Aprontar,  a.  V.  Aprestar:  — 
apromptar,  prejjarar;  dispor 
com  promptidão.  Prceparare 
2)rovidere  ut  in  promptii,  sit: 
—  (for.)  ter  o  registo  dos 
dinheiros  para  se  dar  couta 
aos  credores. 

Apronto,  m.  Promptidão;  pre- 
paração, preparativo  feito 
com  celeridade. 

Apropiación.  /.  Apropriação; 
acção  de  se  apropriar  de  al- 

.  guma  cousa.  Domini  risus, 
exercitium.  > 

Apropiadamente.  adv.  m. 
Apropri  ad  amenté ;  exacta- 
mente. Propriii,  apte,  appo- 
site. 

Apropiadísimo,  ma.  adj.  siip.  de 
Apropiado.  Apropriadíssi- 
mo. Valdh  proprius,  conve- 
niens. 

Apropiado,  da.  adj.  Apropriado; 
próprio,  conveniente,  exacto, 
■  accommodado.  Accommoda- 
tus,  aptus. 

Apropiador,  ra.s.  Apropriador ; 
o  que  apropria,  o  que  torna 
uma  cousa  útil  ou  conve- 
niente. Dominii  dispensator, 
traditor. 

Apropiamiento.  m.  (ant.)  V. 
Aptitud,  p>roporcion. 

Apropiar,  a.  Apropriar;  dar 
de  propriedade.  Ile7n  alicui 
adjudicare :  —  (aiif.)  V.  Ase- 


APR 

mejar:  —  (jig-)  apropriar; 
fazer  uma  applicação  qual- 
quer. Accommodare,  aptare: 
—  adaptar.  Aptare:  —  r. 
apropriar-se  ;  usurpar  a  pro- 

'  jjriedade.  liem  assumere,  sihi 
vindicare. 

Apropincuacion.  /.  Apropin- 
quação,  approximação ;  che- 
gada, movimento  de  approxi- 
mar.  Appropinquatlo ,  acces- 
sus. 

Apropincuador,  RA.  s.  Apjiroxi- 
mador;  o  que  approxima. 

Apropincuar.  a.  (ant.)  V.  Acer- 
car. ^ 

Apropincüarse.7".  Apropinquar- 
se,  achegar-sc,  approximarse; 
adiantar-se  para  um  objecto 
qualquer.  Appropinquare. 

Apropósito.  adv.  A  proposito. 
V.  Proposito. 

Apropriar,  a.  (ant.)  V.  Apro- 
piar. 

Aprosopo.  m.  (zool.)  Aprosopo ; 
genero  de  coleópteros. 

Aprosterno.  7??.  (zool.)  Apros- 
terno ;  sub-género  de  coleo- 
¡jteros. 

Aprostoceto.  m.  (zool.)  Apros- 
toeeto;  genero  da  familia 
dos  calcidios  hymenopteros, 
que  têem  antenas  de  oito  ar- 
ticulações, tarsos  de  quatro, 
e  abdomen  prolongado  do 
comprimento  duplo  do  tho- 
rax. 

Apróstomo.  m.  (zool)  Aproste- 
rno; genero  de  coleópteros. 

Aprovecer.  n.  (ant.)  Aprovei- 
tar; fazer  progressos:  — 
(ant.)  espalhar-se ;  propagar- 
se :  —  aproveitar ,    ser    útil. 

Aprovecimiento.  m.  (ant.)  Apro- 
veitamento. 

Aprovechable,  adj.  Aprovei- 
tável ;  A'antajoso,  convenien- 
te. Utile,  quod  prodesse  p>o- 
iest. 

Aprovechadamente,  adv.  Apro- 
veitadamente ;  conveniente- 
mente. Utiliter,  cum  p)ro- 
ventu. 

Aprovechado,  DA.  adj.  Aprovei- 
tado ;  económico.  Parcus, 
inanihus  sumptibus  j)arcens. 

Aprovechador,  RA.  adj.  Apro- 
veitador; o  que  aproveita. 

Aprovechamiento.  ?í?..  Aprovei- 
tamento ;  utilidade,  vanta- 
gem. Profcctus,  ntilitas:  — 
aproveitamento ,  adiauta- 
^  mento. 

Aprovechar,    n.    Aproveitar ; 


APT 

ganhar,  lucrar.  Prodesse, 
proficere: —  aproveitar;  pou- 
par, emiwegar  utilmente. 
Utiliter  collocare,  fr^ctiiose 
impenderé:  —  (ant.)  aprovei- 
tar; tornar  útil,  proveitoso, 
melhorar :  —  (ant.)  aprovei- 
tar ;  fazer  progresso :  — r. 
aproveitar-se ,  adiantar-se. 
Progressus  faceré:  —  apro- 
veitar-se,  utilisar-se.  Ex  ali- 
cujiis  rei  usu  commodum  vel 
utilitatem  referre. 

Aprovechoso.  adj.  (ant.)  Pro- 
veitoso. 

Aproveer.  a.  (ant.)  V.  Proveer. 

Aproximación.  /.  Approxima- 
ção. Appropinquatio,  acces- 
sus. 

Aproximadamente,  adv.  Appro- 
ximadamente. 

Aproximado,  da.  adj.  Approxi- 
mado;  próximo. 

Aproximador,  ora.  Approxima- 
dor;  que  approxima. 

Aproximamiento.  ?h.  Approxi- 
mação. 

Aproximar,  a.  Approximar. 
Usa-'se  também  como  reci- 
l)roco.  Appropinquare,  acce- 
deré. 

Aproximativamente,  adv.  m. 
Ajiproximadamente;  com  ou 
por  approximação. 

Aproxijiativo,  va.  adj.  Appro- 
ximativo. 

Apseudo.  in.   (zool.)  Apseudo 

,  (verdadeiro);  genero  de  crus- 
táceos da  ordem  dos  hiso- 
jjodos,  familia  dos  asclotes, 
que  têem  o  sexto  e  ultimo  au- 
nei do  abdomen  muito  gran- 
de e  guarnecido  de  dois  ap- 
pendiccs,  cada  vun  provido 
de  um  pedúnculo  cylindrico 
e  de  um  largo  filamento. 

Apsidas.  /.  pi.  (astron.)  Apsi- 
das;  pontos  cia  orbita  de  um 
Ijlaneta  no  qual  elle  se  acha 
na  sua  maior  e  menor  dis- 
tancia do  sol,  da  terra  ou  de 
outro  planeta :  —  (zooL)  apsi- 
das ;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Apsiquia.  /.  (med.)  Apsychia. 
V.  Desfallecimiento. 

Apsis.  m.  (zool.)  Apsis;  gene- 
ro de  coleópteros. 

Apsoríco.  adj.  (med.)  Apsorico ; 
inútil,  improprio  nas  moles- 
tias venéreas :  —  apsorico ; 
medicamento  impropriopara 
curar  a  sarna. 

Aptamente,    adv.    m.    Apta, 


APT     . 

própria^   convenientemente. 

Apte. 

Aptenodita.  VI.  p/.  (zool.)  Apte- 
nodita  (sem  azas,  mergulha- 
dor); nome  aclojitado  por  Cu- 
vier  para  classificar  o  faene- 
ro de  aves  chamado  Manco. 

Apterakto.  m.  (hot.)  Apteran- 
to  (flor  sem  azas);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
asclepiadeas,  ao  qual  serve 
de  typo  uma  planta,  cujas 
flores  são  pardo  escuras,  si- 
milhantes  ás  da  bucerosia. 

Apteria.  /.  Apteria;  genero 
da  familia  das  burmannia- 
ceas. 

Aptirijida.  /.  (zool.)  Aptirigi- 
da  (sem  azas);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  ortho- 
pteros,  família  dos  forficula- 
i-ios,  muito  commum  na  Eu- 
ropa, que  carece  de  azas,  e 
cujas  antennas  têem  doze 
articula(;cíes. 

Apterijineas.  /.  2)1.  (zool.) 
Apterigineas  (sem  azas); 
sub-familia  de  estruziqnides, 
composta  de  um  só  genero, 
que  é  a  apterix. 

Apterijio.  adj.  (zool.)  Aper_y- 
gio;  que  carece  de  orgào 
especial  para  nadar. 

Apterino.  VI.  (zool.)  Apterino; 
genero  de  dípteros. 

Apterix,  Apterxix.  /.  (zool.) 
Apterix  (sem  azas);  genero 
de  brevipennas,  cuja  única 
esjjecie  é  uma  ave  do  tama- 
nho de  um  ganso,  com  pen- 
nas  decôr  pardo-ferruginea, 
que  se  parece  com  o  aves- 
truz, e  cujos  pós  são  como 
os  das  gal}inaceas. 

Apterno.  m.  (zool.)  Apterno 
(sem  azas);  synonymo  doge- 
,  nero  picoideo. 

Áptero,  adj.  (zool.)  Áptero; 
epitheto  dado  em  zoologia 
aos  animaes  desprovidos  de 
azas. 

Apterodicero  ou  Apteródico. 
adj.  (zool.)  Apterodicero; 
diz-se  de  um  insecto  sem 
azas. 

Apteroeso.  m.  (zool.)  Apteroe- 
so;  genero  de  coleópteros. 

Apterofasmios.  m.  pi.  (zool.) 
Apterofasmios  (espectro  sem 
azas);  grupo  da  familia  dos 
fasmios. 

Apterójina.  /.  (zool.)  Aptero- 
gina  (fêmea  sem.  azas);  ge- 
nero de  insectos  da  familia 


APU 

dos  mutílidos,  ordem  dos 
hymeuopteros,  que  têem  as 
antennas  lai'gas  e  o  thorax 
de  forma  cubica. 

Apterólojo.  m.  (zool.)  A23te- 
rologo;  o  que  descreve  os 
insectos  ápteros. 

Apterolojia.  /.  (zool.)  Aptero- 
logia;  tratado  dos  insectos 
ápteros. 

Apterolójico,  ca.  adj.  (zool.) 
Apterologico ;  que  se  refere 
á  apterologia. 

Apteronoto  m.  (zool.)  Apte- 
ronoto  (dorso  sem  barbata- 
nas); genero  de  {¡eixes  que 
pertence  ao  grupo  dos  ma- 
lacopterigios,  apodos,  de  ca- 
beça oblonga,  pouco  com- 
primida e  corpo  escamoso. 

ApterÓpeda.  /.  (zool.)  Aptero- 
peda;  genero  de  insectos 
coleópteros. 

Apteruro.  m.  (zool.)  Apteru- 
ro  (cauda  sem  azas);  familia 
de  crustáceos  da  ordem  dos 
decápodos,  secção  dos  ano- 
muros,  que  carecem  deappen- 
dice  na  extremidade  do  abdo- 
men: —  apteruro ;  especie  de 
peixes  arraias,  do  genero 
aphaloptero,  cuja  cauda  é 
desprovida    de   barbatanas. 

Apteza.  /.  (ant.)  V.  Ajititud. 

Aptico.  m,  (zool.)  V.  Trigoné- 
lita. 

Aptixo.  m.  (zool.)  Aptino;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Aptinotripso.  m.  (zool.)  Apti- 
notripso  (insecto  sem  azas); 
sub-genero  da  familia  dos 
tiñpsidos  hemipteros. 

Aptisimamente.  adv.  m.  sup. 
de  Aptameiíte.  Aptissima- 
mente.  Aptissime. 

Aptísimo,  ma.  adj.  sup.  de  Apto. 
AiJtissimo.  Valde,  idoneus, 
aptissimus. 

Aptista.  m.  Aptista;  falta  de 
salivação. 

Aptitud.  /.  Aptitude;  capaci- 
dade, disposição.  Habilitas, 
aptitudo . 

Apto,  ta.  adj.  Apto;  próprio, 
caj^az.  Aptus,  idoneus. 

Aptolo.  m.  (zool.)  Aptolo;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Aptósimo.  m.  (bot.)  Aptosimo 
(sem  velhice);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  escrophu- 
larias  salpiglosjdeas,  que 
contêem  seis  especies. 

Aptuxo.  m.  (ant.)  Outono. 

Apuchelar.  a.  (germ.)  Viver. 


APU 


211 


Apucheei.  adj.  (germ.)  Vivo. 

Apüchobo.  m.  V.  Abechuco. 

Apuerca.  /.  (agr.)  Envoltorio 
que  se  pôe  ás  plantas.  Ter- 
mo da  Extremadura. 

Apuesta.  /.  Aposta;  entrada 
no  jogo.  Certatio  ptignorati- 
iia;  pecuniaria  sponsio.  De 
apuesta  (fam.);  por  aposta, 
á  porfia,  por  antagonismo. 
Contentiose,  obstínate. 

Apuestamente,  adv.  m.  (ant.) 
Methodica,  systematicamen- 
te,  com  ordem. 

Apuesto,  ta.  p.  p.  de  Aponer 
e  Aponerse.  Attribuido;  ap- 
plicado.  referido  a  uma  pes- 
soa ou  a  uma  cousa :  —  adj. 
(ant.)  aposto ;  adornado,  en- 
feitado:—  (ant.)  aposto;  op- 
portuno,  conveniente:  —  m. 
(ant.)  V.  Apostura: — (ant.) 
epitheto,  nomeada,  titulo : 
—  adv.  m.  (ant.)  V.  Apues- 
tamente. 

Apuleya.  /.  (bot.)  Apuleju ;  ge- 
nero de  legiuniuosas. 

Apulgarado,  da.  adj.  Mancha- 
do. Maculosus,  a,  um. 

Apulgakador,  ra.  adj.  Que  se 
firma  ou  faz  força  com  o  dedo 
pol  legar. 

Apulgabamiento.  m.  Acção  de 
apoiar  o  dedo  poUegar;  — 
nódoa ;  eífeito  de  manchar-se 
a  roupa  branca. 

Apulgarar,  a.  Apoiar,  firmar 
o  dedo  pollegar.  Pollice  in 
aliquid  incumbere,  niti :  — r. 
manchar-se  a  roupa  branca, 
quando  se  dobra  ainda  húmi- 
da. Minutissimis  maculis 
turpari,  vitiari  plicaturas 
Untei. 

Apulso.  m.  (astron.)  Apulso; 
nome  dado  á  posição  da  lua 
quando  se  acha  muito  ¡pró- 
xima de  uma  estrella:  — 
apulso;  movimento  de  mn 
jjlaneta  que  se  approxima  em 
sua  conjuncçào  a  outro  pla- 
neta. 

Apunarse.  7*.  (p.  Perto)  Con- 
trahir  alguma  enfermidade, 
ás  vezes  mortal,  originada 
pela  atmosphera  insalubre 
e  terrenos  frigidissimos. 

Apunchar.  a.  (art.)  Compas- 
sar ;  abrir  dentes  a  um  pen- 
te. Pectinem  in  dentes  secare, 
findere. 

Apuntación.  /.  Apontamento, 
nota,  observação.  Adscri- 
ptio,    annoíatio:  —  annota- 


212 


APU 


ção,  designação: — a  acção 
de  pôr  notas  e  pontos  da  sol- 
fa com  toda  a  exactidão  e 
clareza,  e  tambera  as  mes- 
mas notas.  Nota,  ce. 

Apuntadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Pontualmente. 

Apuntado,  da.  adj.  Pontagudo. 
Acnleatus,  a,  um:  —  (hr.) 
que  ajusta  ou  corresponde 
nas  pontas,  hi  tesscris  gen- 
tilitiis  signoriim  extrema  sese 
invicem  attingentia.  V.  Arco. 

Apuntador,  m.  Apontador;  ar- 
tilheiro que  aponta  o  ca- 
nhão : —  apontador ;  ponto  do 
theatro :  —  apontador ;  que 
toma  notas.  Annotator,  oris: 

—  fgerm.J  V.  Alguacil. 
Apüntalador,  ra.  Escorador; 

que  escora,  que  pontalea. 

Apuntalamiento,  m.  Esteação, 
escoramento,  especamento. 

Apuntalar,  a.  Apontoar,  pon- 
taletar;  escorar,  especar. 
Fulcire:  —  (natit.J  pontale- 
tar;  sustentar  com  jjontale- 
tes:' —  (carp.)  pontaletar, 
apoiar,  esjpecar;  assentar 
o  madeiramento  sobre  os 
pontaletes: — (const.J  espe- 
car a  parede;  sustentar  com 
estroncas,  esjiecie  de  pontão 
ou  esteio. 

Apuntamiento,  oji.  Apontamen- 
to; nota,  observação.  Armo- 
tatio,  nota:  —  apontamen- 
to; extracto  de  um  acto,  de 
um  processo.  Commentarium, 
summarium:  —  apontamen- 
to;   indicação,    designação: 

—  serviço  do  ponto  no  thea- 
tro. 

Apuntar,  a.  Apontar;  assestar. 
Collineare:  —  (fig-)  apontar, 
designar,  indicar:  —  notar 
dicção  interessante  em  um 
livro.  Notare :  —  apontar ;  to- 
mar nota  do  que  se  leu.  Com- 
mentarium  faceré:  —  apon- 
tar; tomar  ponto  da  falta 
de  assistência  nas  aulas:  — 
apontar;  indicar  as  letras 
aus  meninos  que  aprendem, 
Manu  ducere,  digito  indica- 
re: —  apontar,  insinuar,  to- 
car ligeiramente.  Leviter  at- 
tiiigei-e:  —  apontar;  pregar 
de  leve.  Leviter  affiger^e:  — 
apontar;  começar  a  appare- 
cer.  Aj)2J(>'rere,  elucere,  inci- 
jjere:  —  apontar,  aguçar;  fa- 
zer ponta  ás  ferramentas  e 
armas.  Acuere,  cuspidare: — 


APU 

apontar;  parar  dinheiro  so- 
bre uma  carta  no  jogo. 
In  ludo  charfarum pecuniam 
sorti  ohjicere :  —  apontoar  as 
peças  de  panno  nas  fabri- 
cas. Lanea  texta  plicare, 
orasque  assuere:  —  apontar 
o  papel  de  um  actor;  repe- 
tir-lh'o  emquanto  elle  re- 
presenta. Histrioni  versus 
recitandos  suggerere:  — 
(ant.)  V.  Puntuar:  —  (ant.) 
V.  Apuntalar :  —  (ant.)  con- 
tradizer alguém,  corregi-lo: 

—  r.  azedar-se  o  vinho.  Vi- 
num  acescere:  —  (fcim.)  ale- 
grar-se;  pôr-se  meio  ebrio. 
Inehriari.  Apuntar  y  no  dar 
(fam.);  oíFerecer  e  não  dar. 
Frustra,  inauiter  promit- 
tere. 

Apunte,  m.  V.  Apuntamiento: 

—  nota,  annotaçào.  Nota, 
adscriptio:  — parceiro  que 
joga  contra  d  banqueiro.  In 
ludo  chartarum  qui  banca 
dicitur,  adversarius :  —  pa- 
rada; dinheiro  que  alguém 
pára  sobre  uma  carta.  In 
ludo  chartarum  qui  banca 
dicitur  sors  cujusqíie  luso- 
ris:  —  ponto;  a  voz  do  ponto 
ao  rejjetir  o  papel  dos  acto- 
res. Vox  prcelegentis  his- 
trionibus  versus  recitandos. 

Apunto.  ?n.  (ant.)  Ponto ;  voz 
do  ponto  nos  theatros:  — 
(inus.)  V.  Apuntamiento. 

Apuñad AR.  a.  (p.  Ar.)  Socar, 
apunhar;  dar  punhadas.  Pu- 
gnis  impeleré. 

Apüñador,  ra.  s.  o  que  empu- 
nha. 

Apuñalado,  da.  adj.  Do  feitio 
de  punhal. 

Apuñamiento.  ni.  Acção  de  em- 
punhar. 

Apuñar,  a.  (ant.)  Empunhnr; 
pegar,  tomar  pelo  cabo  ou 
pela  empuidiadura:  —  em- 
punhar fortemente  para  não 
deixar  cair. 

Apuñazar,  a.  (ant.)  Apunhar; 
bater  com  o  punho.  V.  Apu- 
ñetear. 

Apuñear,  a.  (fam)  V.  Apuñe- 
tear. 

Apuñeteador,  ra.  s.  o  que  apu- 
nha. 
■  Apuñetear,  a.  Socar,  apunhar ; 
dar  punhadas.  Crehrii  pii- 
gnorum  ictibus  percutere:  — 
(fig.  fam.)  zurzir;  maltratar 
com    palavras   ásperas    on 


APU 

com  pancadas:  —  r.  esmur- 

rar-se,  jogar  o  soco. 

Apuración./,  (ant.)  Apuração : 
—  V.  Apuro. 

Apuradamente,  adv.  m.  (fam.) 
Exacta,  pontualmente;  a 
ponió  dado.  Ad  prcestitu77i 
tempus: — (ciíií.J  apurada,  ra- 
dical, fundamentalmente:  — 
apurada,  cuidadosa,  exacta- 
mente. 

Apuradero.  m.  (ant.)  Apura- 
meato;  exame,  prova  com 
que  se  qualifica  a  realidade 
de  alguma  cousa. 

Apurado,  da.  adj.  Apurado; 
pobre.  Inops,  opis: — (ant.) 
apurado;  esmerado,  exacto. 

Apurador,  ra.  s.  Apurador; 
o  que  apura.  Consumptor, 
exhauriens :  — ■  varejador  do 
resto  da  azeitona  que  ficou 
por  colher ;  é  termo  usado 
na  Andaluzia.  Li  Boitica  qui 
p)ost  primam  oleitatem  resi- 
duas  olivas  per  tica  decutit. 

Apüradura.  /.  (ant.)  V.  Ap^l- 
ramiento. 

Apuramiento.  m.  Apur9,mento; 
averiguação,  exame.  Explo- 
ratio,  inquisitio,  perscruta- 
tio.  Perfecta  alicujus  reiper- 
politio. 

Apurar,  a.  Apurar;  purificar, 
limpar.  Expurgare,  ad  pu- 
rwn  decoquere :  —  (figO  apu- 
rar; averiguar,  examinar  a 
fundo.  Inquirere,  prescru- 
tari:  —  esgotar,  exhaurir, 
consumir.  Consumere,  ex- 
haurire:  —  (ant.)  V.  Supu- 
rar :  —  r.  affligir-se,  entris- 
tecer-se.  Moerere,  tristari, 
moiroreaffici: — (/am.Jestra- 
gar-se,  estar  a  acabar.  Apu- 
rar a  uno;  ajjurar  alguém, 
fazer  perder  a  paciencia  ou 
Apurar  la  jmciencia;  ajjurar 
a  paciencia.  Irritare.,  exacer- 
bare. Apurar  el  cáliz  hasta 
las  heces;  esgotar  o  calix 
até  ás  fezes. 

Apurativo,  va.  adj.  (ant.)  Apu- 
rativo; que  purifica:  — ■ 
(med.)  apurativo;  detersivo, 
depurativo. 

AppRo.  m.  Ajniro;  aperto,  es- 
cassez. Inopia,  ce:  —  afliic- 
ção,  extremidade .  Angor, 
afflictio. 

Apurrir.  a.  Dar,  apresentar 
alguma  cousa  a  alguém. 
Porrigere,  tradere. 

Apusar.  a.  (germ.)  Advertir. 


AQtí 

Aputtasy.  m.  (hot.J  Aputtasy^ 
planta  anti-escovbutica. 

Aquea.  /.  (zool.J  Aqiiea ;  gene- 
ro de  crustáceos  decápodos 
da  tribu   dos   macropodios: 

—  vermes  que  servem  de 
isca  para  pescar. 

Aquedador,  RA.  s.  (ant.)  O  que 
suspende,  faz  parar. 

Aquedak.  a.  (ant.)  Quedar ;  pa- 
rar, suspender:  ■ — ■  r.  (ant.) 
ficar-se.  V.  Dormirse. 

Aqueesia,  /.  (bot.)  Aqueesia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  terebinthaceas,  cujos 
fructos  sào  roxos,  com  uma 
polpa  que  se  come  cozida. 

Aqueiropoeta.  adj.  (archeol.) 
Ac[ueivo-])oeta  (7ião  feito  ]wr 
mão  de  liomem);  nome  grego 
da  celebre  imagem  da  Vir- 
gem que  so  conserva  em  lío- 
ma. 

Aqueja.  /.  (ant.)  V.  Aqiteja- 
micnto. 

Aquejadamente.  adv.  m.  (ant.) 
Aqueixadamente ;  ]irompta, 
apressada,  velozmente. 

Aquejador,  RA.  .s.  (ant.)  Impor- 
tuno; que  affligo. 

Aquejamiento.  7ft.  (ant.)  Aquei- 
.  xamento-,  precipitação,  acce- 
leração. 

Aquejante,  adj.  Afflictivo;  que 
causa  afflicção,  que  afflige. 

Aquejar,  a.  Aqueixar;  affli- 
gir,  maguar,  importunar. 
Anfiere,  premere,  vexare  : — 
estimular,   animar,  excitar: 

—  (ant.)  estreitar,  pôr  em 
aperto:  —  r.  (ant.)  aquejar- 
se, apressai'-se. 

Aquejerakse.  r.  (germ.)  Na- 
morar-se;  apaixonar-se. 

Aquejo,  m.  (ant.)  V.  Aqueja- 
miento. 

Aquejosamente,  adv.  m.  (ant.) 
Aflictiva,  anciosa,  vehe- 
mentemente. 

Aquejoso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Quejicoso :  —  (ant.)  afflicto ; 
magoado. 

Aquee,  la,  eo.  liron.  (ant.) 
Aquelle,  aquella,  aquillo. 

Aquel,  lla,  llo.  adj.  e  2^^'on. 
dem.  Aquelle,  aquella,  aquil- 
lo. JZZe,  illa,  illud:  —  aquel- 
le, a,quella;  vozes  de  que  se 
usa  em  logar  d'aquillo  que 
não  se  quer  ou  não  se  acerta 
em  dizer;  sempre  se  lhe  an- 
tepõe o  artigo  el  ou  algum 
adjectivo.  Blud  ipsum,  cum 
de  eo  hispane  loquimvr,  cvjtts 
28 


AQU 

nomen  memoria'  non  occur- 
rit,  avt  recordari  p>iyet  aut 
inidet. 

Aquelarre,  m.  Aquelarre;  so- 
ciedade, assembléa  de  bru- 
xas e  bruxos  que  se  reúnem 
para  suas  ceremonias  c  fo- 
lias, segundo  as  opiniões  su- 
persticiosas de  varios  povos 
antigos  e  modernos. 

Aqueloe.  /.  (myth.)  Aqueloe; 
uma  das  harpias. 

Aqueloides.  /.  pi.  (myth.) 
Aqueloides;  sobrenome  das 
sereias,  derivado  de  Aque- 
loo,  seu  pae.  Por  extensão 
ap23lica-se  a  todas  as  naya- 
des. 

Aquelois./.  Aquelois;  uma  das 
sete  musas,  assim  chamada, 
na  comedia  de  Epicarmo  as 
Bodas  de  Hehe.  ■ 

Aqueloito.  m.  (zool.)  Aqueloi- 
to ;  genero  de  ceplialopodos 
sifoniferos.  V.  Ortoceratito. 

Aqueloo.  m.  (mith.)  Aqueloo, 
filho  do  Oceano  e  de  Thetis, 
ou  do  Oceano  c  da  Terra, 
deus  do  rio  do  mesmo  nome, 
hoje  chamado  Aspro-Póta- 
mo,  o  mais  considerável  da 
Grecia. 

Aquém.  m.  (nij/th.)  Aqiiem  ou 
hakem;  divindade  dos  dru- 
sos, encarada  debaixo  d'este 
nome  pela  decima  vez. 

Aquém ÉXIÜA./.  (bot.)  Aqueme- 
nida;  nome  de  uma  planta 
á  qual  os  antigos  attribuiam 
a  virtude  de  espantar  e  pôr 
em  fuga  os  exércitos. 

Aquemeno.  m.  (nvjt ¡1 .)  Aquemc- 
no,  filho  de  Egeo;  deu  seu 
nome  a  uma  parte  da  Pérsia. 

Aquemon.  m.  (m7/th. )  Aqiiemon ; 
Cercope,  irmão  de  Básalos 
ou  Pásalos;  os  dois  irmãos 
eram  tão  díscolos  que  ata- 
cavam a  todos  sem  distinc- 
ção.  Hercules,  a  quem  elles 
insultaram,  atou-os  pelos 
pés,  pendurou-os  á  sua  ma- 
ça e  levou-os  aos  hombros 
com  a  cabeça  para  baixo, 
como  se  fossem  caça  de  mon- 
taria; 

Aquen  ou  Aquende,  adv.  l. 
Aqiiem;  d'esta  parte,  de  cá. 
Cis,  citra. 

Aqueno.  adj.  (bot.)  V.  Axeno. 

Aqueo.  m.  (zool.)  Aqueo;  ge- 
nero de  mamíferos  quadru- 
manos,  cuja  iniica  especie  é 
o  aqueo  preguiçoso. 


AQU  213 

Aquerenciado,  da.  adj.  (ant.) 
Aífeiçoado,  V.  Enamorado. 

Aquerenciarse,  r.  Aftciçoar- 
se;  habituar-se  á  moradia,  á 
frequência  de  um  logar,  fal- 
lando dos  animaes.  Loci 
amore  capi,  loco  delectari. 

Aqueronte.  m.  (myth.)  Ache- 
ronte ;  filho  do  sol  e  da  terra, 
mudado  em  rio  por  ter  for- 
necido agua  aos  Titans  em 
guerra  contra  Júpiter:  — 
Acheronte ;  um  dos  cinco  rios 
do  inferno. 

Aquerontia.  /.  (zool.)  Aque- 
rontia;  genero  de  insectos 
lepidojjteros  crepusculares, 
que  têem  por  typo  a  borbo- 
leta conhecida  pelo  nome  de 
cabeça  de  mato. 

Aquerontico.  adj.  Acherontico ; 
que  se  refere  a  Acheronte. 

Aquese,  so,  sa.  piron.  V.  Fise, 
eso,  esa. 

Aquestar.  a.  (ant.)  Adquirir, 
conquistar.  V.  Aquistar. 

Aqueste,  ta,  to.  p>ron.  demons- 
trativo. Aqueste,  aquesta; 
este,  esta,  isto.  Iste,  ista, 
istiid. 

Aqueste,  m.  (ant.)  Questão; 
querela,  pendencia. 

Aquétidos.  m.  p>l-  Aquetidos; 
familia  de  insectos,  cujo  ty- 
po é  o  grillo. 

•Aquí.  adv.  1.  Aqui;  n'este  lo- 
gar. Ilic:  —  adv.  f.  Y.  Aho- 
ra: Nunc:  —  aqxii ;  também 
se  usa  para  chamar  a  atten- 
ção:  —  aqui,  d'este  logar, 
d'este  tempo.  Hiñe,  inde,  ex 
lioc:  —  de  Dios,  interj.,  va- 
Iha-me  Deus.  Proh  Deum 
fidem!  —  del  rey;  aqui  d'el- 
rei:  —  de  la  justicia;  oh!  da 
guarda !  Bex,  ttiam  fidem !  — 
es  ou  filé  ello  (fam.);  aqui 
foi  o  caso,  aqui  torce  a  porca 
o  rabo.  Hic  major  rervm  sce- 
na.  Hoc  opus,  hic  labor:  — 
filé  Troya  (fam.);  aqui  foi 
Troya;  applica-se  a  algu- 
ma povoação  destruida  ou 
acontecimento  desgraçado. 
Hic  campus  ubi  Troja  fuit : 
—  te  cojo,  te  mato;  aqui  te 
apanho,  aqui  te  mato ;  signi- 
fica que  alguém  quer  apro- 
veitar a  occasião  que  se  lhe 
apresenta  favorável  a  suas 
intenções.  Oceasionem,  iibi- 
i-is  se  offerat,  arripiain.  De 
aqui  para  allí.  m.  adv.  d'a- 
qui  para  ali.  Hinc,  inde.  fíé 


214  AQU 

aq^d,  loe.  demonstrativa;  eís- 
aqui.  En,  ecce. 

Aquiceka.  /.  (zool.)  Aquicera,; 
genero  de  insectos  da  fami- 
lia dos  acridios,  ordem  dos 
orthopteros,  cujas  articula- 
'  coes  sáo  muito  ¡alanas  e  pro- 
longadas ;  as  poucas  especies 
que  abrange  encoutram-se 
uos  pontos  meridionaes  da 
Europa  e  da  Africa. 

Aquiescencia./.  f/or.J  Acquies- 
cencia,  assenso,  consenti- 
mento. Assensus,  consénsus. 

Aquietadoe,  KA.  s.  Aquictador ; 
o  que  aquieta. 

Aqíuietae.  a.  Aquietar,  trau- 
quillisar,  apaziguar.  Usa-se 
também  como  reciproco.  Se- 
dare, mitigare, 

Aquifolia.  m.  (bot.)  Aquifolia, 
synon.  de  Aceho.  Azevinho. 

AquifoliÁceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Aquifoliaceo;  parecido  com 
,  o  azevinho. 

Aqüila-blanca  .  /.  (chim.) 
Aquila-alba;  mercurio  doce 
sublimado. 

Aquilakia. /.  (Tíoí.^  Aquilaria; 
arvore  das  índias,  que  for- 
nece o  chamado  pau  de 
águia. 

Aquilakineas  f.pl.  (bot.)  Aqui- 
larineas;  familia  de  plantas 
dicotyledoneas. 

Aquilaríneo,  NBA.  adj.  (bot.) 
Aquilarineo;  parecido  com  a 
aquilaria. 

Aquilatacion.  /.  (chimj  Liga 
de  metaes. 

Aquilatados,  ra.  s.  Aquilata- 
dor  ou  quilatador;  o  que 
aquilata,  contraste. 

Aquilatar,  a.  Aquilatar;  de- 
terminar o  quilate  do' oiro, 
etc.  Auri  et  argenti  purita- 
tem  aut  pondas  decernere:  — 
(fig.)  aquilatar ;  avaliar. 
Examinare,  indagare. 

Aquilea.  /.  (bot.)  Achillea; 
genero  de  plantas  vivazes 
da  familia  das  synanthera- 
ceas.  V.  Milenrama.  Mil  em 
rama,  ou  mil  folhas,  planta. 

Aquíleis.  /.  (bot.)  Achuléis; 
especie  de  cevada,  cuja  de- 
cocçào  ou  cozimento  é  efii- 
caz  contra  a  febre  e  a  tisica. 

Aquilegia,  Aquilejia.  /.  (bot.) 
Aquilegia.  V.  Aguileña. 

Aquileno.  adj.  (ant.)  Aquilino. 
V.  Aguileno:  —  (germ.)  la- 
rapio; que  tem  disposições 
para  o  roubo. 


AQU 

Aquileoídeo,  dea.  adj.  (boi.) 
Achilleoideo;  que  se  parece 
com  as  plantas  achilleas. 

Aquíleos.  m.  2jI.  (zool.)  Acliil- 
leos;  genero  dezoophytos  es- 
Ijongi  arios,  caracterisado  por 
serem  as  suas  especies  for- 
madas tle  ñbras  reticulares 
entrecruzadas,  cujos  inter- 
sticios formam  espaços,  e 
terem  a  superficie  coberta 
de  uma  capa  gelatinosa. 

Aquiles,  m.  (myth.)  Achilles; 
filho  de  Peleo  e  de  Thetis. 

Aquilicea.  to.  (bot.)  Acliilli- 
cea;  genero  de  plantas  da 
familia  das  meliaceas,  que 
têem  por  typo  um  arbusto 
da  índia,  de  cujas  bagas 
corre  um  sumo  côr  de  vio- 
leta. 

Aquilífero.  m.  (mil.  ant.) 
Aquilifero;  ciue  levava  a 
águia,  insignia  militar  dos 
romanos,  porta-agura.  Aqui- 
lifer,  is. 

Aquilíneas./.^jZ.  (zool.)  Achil- 
lineas;  sub-familia  falcoui- 
dea. 

Aquilino,  na.  adj.  (poet.)  Aqui- 
,  lino.  V.  Aguileno. 

Aquilo,  m.  (zool.)  V.  Tríton. 

Aquilón,  m.  Aquilão;  àquilo, 
bóreas,  norte.  ^27^/^0,  bóreas. 

Aquilonal  e  Aquilonar,  adj. 
Aquilonal';  boreal,  septen- 
trional. Aquilonalis,  aut 
aquilonaris,  borealis:  —  de 
inverno.  Hiemale  tempiis. 

Aquilonario,  ria.  adj.  (ant.) 
Aquilonario;  ,  septentrional. 
V.  Aqiiilonar. 

Aquilla. /.  (ant.)  Quilha. 

Aquillado,  da.  adj.  Aquilha- 
do ;  com  feitio  de  '  quilha. 
Car'ino}  speciem  referens. 

Aquillak.  a.  Dar  feição  de 
quilha. 

Aquilloteado,  da.  adj.  (iims.) 
Apaixonado  por  amor. 

Aquijiael.  m.  (myth.)  Aqui- 
mael;  entre  os  árabes,  de- 
monio que  unido  a  seu  ir- 
mão Sanyaab  habita  os 
bosques  e  as  campinas,  e  se 
entretém  a  extraviar  os  via- 
jantes. 

Aquímeno.  m.  (bot.)  Achimeno; 
genero  de  eserofulariaceas. 

Aquiote.  m.  (bot.)  Achiote; 
semente  vermelha  do  urucú. 

Aquíparo.  adj.  (zool.)  Aquipa- 
ro ;  diz-se  dos  remitis  que  des- 
ovam na  agua. 


ARA 

Aquiquí.  m.  (zool.)  Aquiqui; 
especie  de  mono  a  que  os 
naturaes  do  Brazil  chamam 
rei  dos  macacos. 

Aquiranto.  to.  .  (bot.)Y.  Axi- 
ranto. 

Aquirindarse.  )•.  (germ.)  Na- 
morar-se: 

Aquirinday.  adj.  (germ.)  Na- 
morado. 

Aquirita.  /.  (min.)  V.  Axirita. 

Aquiróforo.  to.  (bot.)  Achyro- 
phoro;  planta  chicoracea. 

Aquironia./.  (bot.)  Achyronia; 
genero  de  j)lantas  legumi- 
nosas. 

Aquirosperma.  /.  (bot.)  Achi- 
i'osperma ;  planta  labiada 
de  Madagáscar. 

Aquistador,  m.  (ant.)  V.  Coíi- 
quistador. 

Aquistar,  a.  (ant.)  Aquistar; 
adquirir,  conseguir. 

Aquístico.  adj.  (zool.)  V.  Acis- 
tico. 

Aquit.  to.  (bot.)  Aquit;  nome 
dado  pelos  habitantes  de 
Madagáscar  a  uma  especie 
de  vide  sylvestre  correspon- 
dente ao  genero  ciso. 

AquitÁnico,  ca.  adj.  Aquitano; 

•  natural  da  Aquitania.  Aqui- 
tanicus,  aquitanus. 

Aquitano,  a.  adj.  V.  Aquiiú- 
nico. 

Aquitibí.  to.  (ant.  fam.)  Pa- 
dres cj[ue  se  ajustavam  para 
levar  os  passos  nas  procis- 
sões da  semana  santa. 

Aquitonio.  m.  fòoí.j  Aquitonio; 
genero  de  cogumellos  de 
gongylos  pequenos  e  sem 
umbella,  que  se  ciúa  nas 
immediações  de  Leipzig. 

Ar.  art.  pi.  (germ.)  As.  V.  Las. 

Ara./.  Altar;  ara.  Ara,  ce: — 
ara;,  pedra  sobre  a  qual  o 
sacerdote  extende  os  corpo- 
raes  para  celebrar  a  missa. 
Ara  sacris  celebrandis  con- 
sécrala. Acoyerse  á  las  aras; 

'  refugiar-se  ou  tomar  asylo. 
Ad  aras  conftigere.  Amigos 
hasta  las  aras;  amigos,  ami- 
gos, contas  á  parte. 

Arap.ate.  to.  (zool.)  Arabata; 
especie  de  macaco  da  Ame- 
rica. 

Árabe.  adj.  Árabe;  natural 
da  Arabia  ou  o  que  lhe  per- 
tence. Arabs,  arábicas.   . 

Arabebah.  í?í.  (mus.)  Arabe- 
bah;  instrumento  grosseiro, 
formado  de  uma  cbrda  apoia- 


ARA 

da  sobre  uma  bexiga,  do 
qual  se  serviam  níjs  costas 
de  Barbería. 

Akabekí.  m.  (xool.)  Araberi ; 
nome  com  que  se  descreveu 
uma  especio  de  peixes  do 
genero  chipen,  muito  simi- 
Ihante  á  sardinha. 

Ababesco,  ca.  aclj.  Arabesco; 
feito  ao  modo  árabe:  —  m. 
arabescos;  adornos  de  folhas 
afestonadas  para  'os  frisos, 
etc.,  não  imitados  da  natu- 
reza, mas  produzidos  pela 
phantasia  do  artista,  üsa-se 
mai.s  no  plural.  In  pidura, 
foliorum  ornai  lía. 

Akabeta./.  (hot.)  Arabeta;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cruciferas,  procedentes 
dos  Alpes,  em  cuja  folha- 
gem frondosa  apparocem 
em  fevereiro  grandes  flores 
brancas. 

Arabeto.  m.  (zool.)  Ai-abeto; 
genero  de  dipteros. 

Akabi.  m.  (zOol'.)  Xome  vulgar 
de  imia  especie  do  genero 
mugem,  e  que  também  se 
ajiplica  a  outras  especies. 

Akabía. /.  (ant.)  Arabía;  ara- 
be,  linguagem  árabe. 

Arábicamente,  adv.  m.  (ant.) 
V.  Arabigamenie. 

ArZhico,  ca.  adj.  (anf.J  Ará- 
bico. V.  Arábigo. 

Ababida.  /.  (hot.)  Arabida ;  ge- 
nero de  cruciferas  siliquo- 
sas,  tyj^o  da  tribu  das  ara- 
bideas ;  sao  bervas  aimuaes, 
biannuas  ou,  vivazes,  mais 
ou  menos  ramosas,  e  em  ge- 
ral  enipubeícidas. 

Arabídeo,  dea.  a<Jj.  (bot.)  Ara- 
bideo;  parecido  com  a  ara- 
bida:— f-2^l-  arabidas;  tribu 
da  familia  das  cruciferas., 

Aeabidia.  /.  (hot.)  Arabidia; 
genero  de  plantas  saxifra- 
geas,  que  teni  por  typo  a 
saxífraga  estrellada. 

Arabidion.  m.  .4rabidión;  ge- 
nero de  cruciferas. 

Arabidopsis. /.  (liot.)  Arabido- 
psis;  secção  do  genero  si- 
simbro,  familia  das  crucife- 
ras, cujas  flores  sao  brancas 
uu  cor  de  rosa,  e  que  com- 
prehende  dez  especies.. 

Arábigamente.  adi\  m.  A  ma- 
neira árabe,  ao  uso  dos  ara- 
bes. 

Arábigo,  m.  Arábigo,  árabe; 
idioma  dos  árabes.  lÀngua 


ARA 

arábica: — adj.  arábico;  que 
pertence  á  Arabia.  Arabi- 
cus,  arabivs,  arabus.  Estar 
en  arábigo  (fam.):  ser  .cre- 
go;  cousa  de  difíicil  explica- 
cao  ou  intelligencia.  Obscu- 
rum  esse,  inextricabile. 

Arabina.  /.  (chim.)  Arabina; 
gomma  arábica  purificada 
que  se  extralie  da  acacia  da 
Arabia. 

Arabio,  bia.  adj.  Arabio,  ará- 
bico; da  Arabia,  que  per- 
tence á  Arabia.  Arahicus, 
arabs. 

Arabismo,  m.  (pliilol.)  Arabii- 
ino ;  idiotismo  jj^rticular  dos 
árabes.  ' 

Akabizadoií,  ka.  s.  o  que  ara- 
bisa. 

Arabizar,  a.  Arabisar;  fazer 
árabe,  dar  forma,  desinen- 
cia arábica. 

Arable,  adj.  (agr.)  Arável,  la- 
vradio; próprio  a  ser  labo- 
rado j)ela  charrua. 

Arabo,  rn.  (bot.  ]'>■  Cuba)  Ai'a- 
bo;  arvore  sylvestre>  que 
nasce  na  costa  é  nas  mar- 
gens dos  rios.  Sua  altura  é 
de  tiinta  e  seis  pés,  e  seu 
diámetro  de  um.  Floíesce 
em  março,  abril  e  maio;  e 
em  junho,  julho  e  agosto  dá 
semente  que  serve  de  ali- 
mento a  todas  as  aves: — 
(myt/i.)Arí\ho ;  filho  de^pol- 
lo  c  de  Babyíonida,  que  foi, 
segundo  Plinio,  o  inventor 
da  nuisica. 

Arabutan.  m.  (bot.)  Arabutan ; 
arvore  que  dá  o  pau  Brazil. 

Arac.  m.  Arac,  arack  ou  arak: 
especie  de  aguardente  ex- 
trahida  do  arroz. 

Aracacha.  /.  (l)ot.)  Aracacha; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  umbelliferas,  e  da 
pentandria  digynia  de  Lin- 
neo,  que  se  cria  na  America 
do  Sul.  A  aracha  comestí- 
vel, uma  de  suas  especies, 
parece-f?e  com  a  salsa  ou 
com  o  aipo,  e  as  sementes 
sao  similhantes  ás  da  cicu- 
ta. Suas  raízes  formam  tu- 
bérculos oblongos  que  se 
comem  cozidos  como  as  ba- 
tatas. 

Araca-iba.  /.  (bot.)  Araca-iba; 
nome  da  govabeira  no  Bra- 
zil. 

Aeacanto.  m.  (zool.)  Aracan- 
tho;  genero  de  coleópteros; 


ARA 


215 


AiiAc^uu.  m.  (zool.)  Aracari; 
especie  de  tocáno,  ave. 

Arac^te.  m.  (germ.)  Guarda. 

Aracatear.  a.  (germ.)  Guar- 
dar. 

AbÁceas.  /.  pl.'(bot.)  V.  Aroi- 
deas. 

Akacion.  m.  (bot.)  Aracion; 
genero  de  synanthereas  chi- 
coraceas. 

Aeacne.  /.  (bot.)  V.  Andrache: 
—  (myfh.)  Arachne,  filha  de 
Idmon.  Atreveu-se  a  compe- 
tir com  Minerva  na  arte  de 
tecer.  Foi  transformada  em 
aranha. 

Arácneo,  nea.  adj.  (zool.)  Ara- 
chneo;  parecido  com  a  ara- 
nha:— m.  pl.  arachneos;  fa- 
milia de  arachnides. 

ArÁcnida. /.  (bot.)  Arachnida; 
,  synon.  de  Eenantera. 

AkÁcnido  ou  Aracneido.  adj. 
(zool.)  Arachnido  ou  Ara- 
chneido ;  parecido  com  a  ara- 
nha:—  m.  pl.  aracbnides; 
sétima  classe  de  animaes 
invertebrados. 

Aracnimórfea.  /.  (zool.)  Ara- 
chniraorpliea;  sub-generode 
coleópteros. 

Aracniode. /.  (bol.)  Arachnio- 
de;  genero  de  fetos. 

Aracxiox.  m.  (l)Ot.)  Arachnion ; 
genero  de  cogumellos. 

Aracnipo.  m.  (zool.)  Ai-achnipo 
(pé  de  aranha).Y.  Acalo. 

Aracnobas.  m.  (zool.)  Arachno- 
bas;  synon.  de  Aracnopo. 

Aracnohékmo,  Aeacnodermico. 
adj.  (zool.)  Ai'achnodermico ; 
que  tem  a  pelle  muito  fina. 

Aeacnófilo,  la.  adj.  Arachno- 
pliilo;  que  gosta  de  aranhas. 

Aracnóideo.  adj.  (hot.)  Ai-a- 
chnoideo ;  nome  dado  ás  par- 
tes de  um  vegetal  que  se 
acham  cobertas  de  fios  mui- 
to delicados,  e  cuja  contex- 
tura c  parecida  com  urna 
teia  de  ai-anha:  —  m.  (zool.) 
aracbnoideo ;  especie  de  ma- 
caco americano,  cujos  mem- 
bros são  mais  delgados  e 
compridos  que  os  dos  de- 
mais quadrumanos :  —  espe- 
cie de  lacraus,  mui  simi- 
lhantes á  aranha:  —  gene- 
ro de  crustáceos,  cuja  con- 
cha eriçada  de  pontas  ou 
sulcada  de  estrias  de  côr, 
lhe  dá  a  apparencia  de  uma 
teia  de  aranha :  —  genero 
de  polypo,  que  pela  contex- 


21(3 


ARA 


tura  e  disposição  concén- 
trica de  suas  cellulas,  imita 
a  teia  da  aranha. 

AiiACNÓiDES.  /.  (anat.)  Ara- 
chnoides;  membranas  do 
corpo  humano,  delgadas 
como  teia  de  aranha. 

Aracnoidio,  dio.  adj.  (bot.  e 
zool.)  Ai"achuoideo;  o  que 
apresenta  a  finura  da  teia 
de  aranha:  —  (::ool.)  genero 
de  insectos  colooi^teros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  ca- 
rábicos,  cujo  typo  é  o 
pterostico  de  rosto  ponte- 
agudo. 

Aracnoiditis.  /.  (meã.)  Ai'ach- 
uoidite,  arachnitcs;  inflam- 
mação  da  arachnoide. 

Aracnogastritis.  /.  (med.) 
Ai-achnogastrite ;  enfermi- 
dade produzida  pela  intro- 
ducção  de  uma  aranha  no 
estomago. 

Aracnojenosis.  /.  (med.)  Ara- 
chnogeuose ;  enfermidade 
produzida  pela  picada  ou 
iiítroducção  de  nma  ara- 
nha na  cavidade  de  nossos 
órgãos. 

Akacnólogo.  m.  (zool.)  Ara- 
chnologo;  o  c[ue  descreve  as 
aranhas. 

Aracnolojía. /.  Arachnologia; 
tratado  sobre  as  aranhas. 

^^jiAcifOLÓjico.  adj.  Arachnolo- 
gico;  que  se  refere  á  ara- 
chnologia. 

Aracnoneumitis.  /.  (med.)  Ara- 
chuoneumi  te ;  enfermi  dade 
causada  ¡Dela  introducção  de 
uma  aranha  nos  pulmões. 

Aracnopo.  m.  (zool.)  Arachno- 
po;  genero  de  coleópteros. 

Aracnorinitis.  /.  (med.)  Ara- 
chnorinite ;  enfermidade 
produzida  pela  introducção 
de  uma  aranha  no  nariz  ou 
nas  cavidades  frontaes. 

Aracnospermo.  vi.  (bot.)  Ara- 
chnospermo;  synon.  do  ge- 
nero liipoxérida. 

Aracnótero.  m.  (zool.)  Ara- 
chnotero-,  genero  de  certhia, 
fuinho,  passarinho  trepador. 

Aracnotitis.  /.  (med.)  Ara- 
chnotites;  enfermidade  pro- 
duzida pela  introducção  de 
uma  aranha  no  conducto  au- 
ditivo. 

Araco.  m.  (?»oí.j  Araco;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
leguminosas,  não  admittido 
pala  maior  parte  dos  natu- 


.      ARA 

ralistas  e  aggregado  ao  ge- 
nero látiro. 

Akacon.  m.  (cldm.  ant.)  Cobre. 

Aracosiano,  na.  adj.  Araco- 
siano;  pertencente  <á  Araco- 
sia  e  a  seus  habitantes :  — 
aracosiano;  natural  de  Ara- 
cosia. 

Aracüchiní  ou  Aracuí.  m.. 
(pJiarm.)  Aracuchini-,  espe- 
cie de  balsamo. 

Arachí.  adü.  (germ.)  ílontenx 
á  noite.  V,  Anoche, 

ArÁchida  ou  Aráquida.  /. 
(bof.)  Arachida  ou  arachina; 
planta  ai:ijiual  leguminosa. 

Arachú. /.  (germ.)  Noite. 

Arada./.  Arada,  aradura;  ter- 
ra lavrada.  Terra  ar  atro 
proclssa :  —  cultivo,  lavor, 
cultura  da  terra.  Agricultu- 
ra, agrkultio:  —  (ard.)  ara- 
dura; terra  que  pode  arar 
em  um  dia  uma  junta  de 
bois:  —  cou  terrones  no  ia 
hacen  todos  los  hombres 
(rif.);  a  terra  dura  ncni  to- 
dos a  lavram;  nem  todos 
são  ¡jara  tudo.  Non  omnia 
2)ossiimiís  omnes. 

Ar^de.  m.  zool.  Arade;  genero 
de  heteropteros. 

Aradianos.  m.  id.  (zool.)  Ara- 
dianos;  familiade  insectos  he- 
mipteros  heteromeros,  com- 
posta de  varios  géneros  que 
se  encontram  em  todas  as 
partes  do  globo.  Alimentam- 
se  de  sangue,  e  também  de 
substancias  vegetaes. 

Aradio.  adj.  (zool.)  Ai'adio; 
parecido  com  o  arade. 

Aradios.  m.  pl.  Aradlos;  fami- 
lia de  hemipteros. 

Aradito,  ta.  adj.  (zool.)  Ara- 
dito;  parecido  com  os  ara- 
dités : —  VI.  pl.  araditos ;  fa- 
inilia  de  geocorizos  hemi- 
pteros. 

Arado,  m.  Arado;  instrumento 
de  agricultura  com  que  se 
lavra  a  terra  fazendo  sul- 
cos. Aratrnm,  i:- — ^V.  Beja, 
lavoura  que  se  dá  á  terra. 
FÃ  arado  rabudo,  y  el  la- 
brador barbudo  (rif.);  a  bom 
vinho  bom  bebedor.  Acutum 
aratrum,  araiorem  strenuum 
terra  desiderat.  No  i^rende 
de  ahi  el  arado  (rif.);  não 
vae  j5or  ahi  o  gato  ás  fillio- 
zes.  Alió  eundiim  est. 

Arador,  m.  Arador,  lavrador. 
Arator ,    cris:  —  (ant.)    V. 


ARA 

Arado: — (zool.)  arador,  ou- 
ção;  insecto  pequeníssimo  e 
quasi  redondo.  Tem  oito  pa- 
tas, e  na  boca  um  agilhào 
com  que  morde.  Acarus  re- 
divius.  Arador  de  palma  no 
le  saca  toda  barba,  (rif.); 
nem  todos  são  para  tudo. 
Quod  alfas  egit  r adices,  diffi- 
cile  evellitur.  No  se  saca 
arador  con  pala  de  aradon, 
(rif);  quem  tem  pouco,  não 
IDÓde  desejar  muito;  não  se 
tira  o  oução  com  a  pá  do 
enxadão.  Non  vi  sed  indus- 
tria quandoque  agendam. 

Aradorico,  llo,'-to.  m.  dim.  de 
Arador.  Aradorzinho,  lavra- 
dorzinho. 

Aradro.  m.  (p.  Ar.)  V.  Arado. 

Aradura.  /.  Aradura;  traba- 
lho de  arar..  Araiio,  onis:  — 
(p.  Ast.)  aradm'a;  terra  que 
uma  junta  de  bois  lavra 
n'um  dia.  Jugerum,  i. 

ArÁgalo.  VI.  V.  Asirágalo. 

AragoÁceas.  /.  p)i-  (bot.)  Ara- 
goaceas;  genero  de  escrofu- 
íarineas. 

Aragonés,  sa.  adj.  Aragonez; 
natural  de  Aragão :  —  ara- 
goneza;  diz-se  da  uva  pre- 
ta, cujos  cachos  são  muito 
grandes,  grossos  e  cheios. 
Applica-se  também  ás  vides 
e  cepas  d' esta  especie.  Uva 
qucedam  nigrior,  grandior- 
que. 

Aragonita. /.  (min.)  Ai-agoni- 
ta;  substancia  composta  como 
a  cal  carbonada» 

Araguaga.  m.  (zool.)  Aragua- 
ga;  peixe  que  se,  cria  nas 
costas  do  Brazil.  E  uma  es- 
pecie de  peixe  serra,  ou 
pristis. 

Araguata.  m.  (zool.)  Ar  agua- 
ta; mono  grande  que  se  cria 
na  Venezuela  e  na  Guyana, 
cuja  carne  é  muito  estimada 
entre  os  índios. 

Araíneas.  /.  pi.  (zool.)  Arai- 
neas;  sub-familia  dos  pa- 
pagaios. 

Araíneo,  nea.  adj.  (zool.)  Ai-ai- 
neo;  parecido  com  a  arara. 

Akajai.  m.  (germ..)  Frade. 

Arak.  on.  V.  Arac. 

Aralda.  /.  (bof.  ant.)  V.  Diji- 
tal  piiiyurea. 

Araldo.  to.  (ant.)  V.  Heraldo. 

Aralia./.  (bot.)  Ai-alia;  gene- 
ro de  plantas  que  serve  de 
typo  á  família  das  aralia- 


ARA 

ceas.  Conta-se  entre  suas  es- 
pecies a  aralia  espinhosa. 

AraliÁceo,  Akauo.  (bot.)  Ara- 
liaceo;  parecido  com  a  ara- 
lia  :  — /.  pl.  araliaceos ;  fa- 
milia'de  i:)Iantas  dicotyledo- 
neas  polypetalas,  que  se  cria 
nas  regiões  temperadas,  e 
sobre  tudo  nas  tro^jicaes; 
suas  folhas  sao  regularmen- 
te alternas,  simples  ou  com- 
postas e  suas  flores  regula- 
res, heiinaphroditas  e  algu- 
mas vezes  polygamas. 

Aramaca.  /.  (zool.J  Aramaca; 
especie  de  linguado  cuja 
carne  é  muito  saborosa,  vive 
no  fundo  areoso  do  mar  do 
Brazil. 

Arambel,  m.  (ant.)  Arambel; 
panno  pintado  de  que  se  fa- 
zem tapeçarias: — (fig-)  an- 
drajo, trapo.  Velustus  ac  de- 
trit'ns  panmis ,  vel  vestis 
friistum. 

Arambeloso,  sa.  adj.  (fam.) 
Esfarrapado. 

Arambre.  m.  (ant.)  Alambre. 

Aramec.  m.  (asti-.J'Y.  Arturo. 

Arameo,  mea.  adj.  Ai'ameo; 
nascido  no  paiz  de  Aram. 

Aramia,  adj.  (p.  Gal.)  Arada; 
terra  lavrada.  Affcr,  gri. 

Aramíneo,  nea.  adj.  (zool.)  Ara- 
mineo;  parecido  com  o  ara- 
mo. 

Aramo.  m.  (zool.)  Aramo;  nome 
de  um  chorlito  da  America, 
que  serve  de  typo  á  sub-fa- 
milia  das  aramineas. 

Arana.  /.  (ant.)  Embuste ;  lo- 
gi"o,  calote. 

ARANAPANA./.fioí.J  Aranapana; 
csi^eeie  de  feto  do  Malabar. 

Arancel,  m.  Aranzel;  tarifa 
ou  pauta  da  alfandega.  Edi- 
ctum  de  vcnalium  pretio :  — 
(fig.)  aranzel ;  directorio,  for- 
mulario, regimento. 

Arandanedo.  m.  Terreno  som- 
brío e  húmido  plantado  de 
arandos. 

Arándano,  m.  Arando;  planta 
de  cuja  raiz  nascera  varias 
vergonteas»  esverdinhadas , 
flexíveis  e  ramosas,  e  cujo 
fructo  é  negro,  de  um  gosto 
doce,  e  de  pellicula  muito 
delicada.  Sorhum  silvestre. 

Arandela,  /.  Arandella,  di- 
randella;  peça  redonda  que 
se  põe  na  boca"  do  castiçal 
para  recolher  os  pingos  da 
vela.  Catinulus  circum  ttibii- 


ARA      , 

Itim  candelabri  affixus  faril- 
Ice  excipiendce :  —  arandella ; 
guarda-mao  nas  lanças,  mas- 
sas, etc.:  —  arandella;  col- 
lar e  punhos  com  pregas, 
babados  ou  folhos:  — (naut.) 
canhoneira  de  peça  fingida. 
Opérenla  lignea  quadrata, 
quibus  fenestellce  tormento- 
rum  bellicorum  in  navibus 
occliidi  solent,  ad  marinam 
aquam  arcendam :  —  annel 
chato  de  ferro  que  entra  no 
eixo  e  serve  para  que  o  cubo 
da  roda  dos  carros  nâo  se 
roce  com  a  continuação  do 
movimento.  Ferreus  anmdiis 
in  plaustris,  cuiaxis  immitti- 
tur:  —  aranha;  .candelabro, 
lustre. 

Arandeles.  m.  pl.  Fibras  nos 
pés  do  veado  e  do  cavallo. 

Arandillo,  m.  (p.  And.)  An- 
quinhas;  donaire,  guarda  in- 
fante. V.  Caderilla:  —  mo- 
tacilla  salicaria;  pássaro  de 
limas  quatro  pollegadas  de 
comprido,  cinzento  pelo  lom- 
bo c  azas,  branco  pelo  ven- 
tre e  pela  fronte,  e  com  as 
pernas  roxas.  Costuma  pou- 
sar nos  juncaes  e  canna- 
viaes,  e  alimenta-se  de  se- 
mentes e  insectos. 

Arando,  m.  (bot.)  V.  Arán- 
dano. 

Arandon.  m.  (hot.)  Arandon; 
arbusto  das  Philippinas,  de 
cortiça  filamentosa,  flores 
pequenas  e  fructo  similhan- 
te  a  uma  hervilha. 

Arandranto.  m.  (bot.)  Aran- 
dranto;  nome  de  uma  arvo- 
re da  índia,  de  cuja  madeira 
os  indígenas  extrahem  uma 
tinta. 

Aránea. /.  Aranea;  arachnoói- 
de,  crystallino,  túnica  finís- 
sima do  olho  que  contém  o 
humor  crystallino. 

Araneido,  da.  adj.  (zool.)  Ara- 
neido;  que  tem  similhança 
com  a  aranlia:  —  m.  pl.  ara- 
ncidos ;  larimeira  familia  dos 
arachnidos. 

Araneifero,  RA.  adj.  Aranife- 
ro;  que  tem  aranlias. 

Araneiforme.  (didact.)  Aranei- 
forme ;  que  ten>.  a  forma  de 
uma  aranha. 

Araneo.  adj.  (bot.)  Araneo ; 
applica-se  aos  pellos  de  al- 
gumas plantas  que,  por  se- 
rem muito  compridos,  bran- 


ARA  217 

dos  e  delgados,  imitam  o  te- 
cido ou  os  fios  da  teia  da 
aranha :  —  m.  (zool.)  araneo ; 
crustáceo  assim  chamado 
por  causa  do  seu  corpo  del- 
gado e  longo. 

Araneología.  /.  Araneologia; 
tratado  sobre  as  aranhas. 

Araneologico,  ca.  adj.  Araneo- 
logico;  que  é  relativo  á  ara- 
neologia. 

Araneólogo.  m.  (zool.)  Ara- 
neologo;  que  se  occupa  es- 
pecialmente das  aranhas. 

Aranero,  ra.  (ant.)  Gatuno, 
velhaco. 

Araniego.  adj.  Applica-sc  ao 
gavião,  que  se  caça  com  a 
arm.adilha  chamada  aranhol. 
Accipiter  vete  termi  captus. 

Aranzada.  /.  Geira  de  terra. 
Jngerum,  i:  —  porção  de  vi- 
nhas ou  de  oliveiras. 

Arana.  /.  (zool.)  Aranha;  in- 
secto pequeno  com  oito  per- 
nas e  oito  olhos  collocados 
na  parte  anterior  da  cabeça, 
e  dois  braços  para  agarrar: 
forma  uma  teia  de  fios  mui- 
to delgados,  com  uma  sub- 
stancia particular  que  expel- 
le  pela  boca.  Aranea,  ai:  — 
V.  Peje  araJia:  —  aranha; 
candieiro,  lampião,  lus- 
ti"e.  Candelabrum  multifidinn 
pensile  ex  metallo,  crgstal- 
lo,  aliave  materia:  —  (naid.) 
aranha;  ditieicntes  linhas 
que  partem  de  um  centro 
jiara  um  e  outro  lado  das 
cabeceiras  das  macas,  e  no 
¡jrolongamento  do  centro  dos 
toldos  na  sua  tralha,  ou  no 
terço  das  vergas  j)ara  aguen- 
tarem o  panno  quando  fer- 
rado. Lignum  mídtifore, 
mídtisque  funiculis  in  ara- 
nece  speciem  instruct^im:  — 
(p.  Mura)  V.  ArrebatiTia :  — 
V.  Ai-aTiuela,  planta : — (ant.) 
aranhol;  especie  de  rede 
para  caçar  pássaros:  —  de 
agua.  V.  Tejedera,  inse- 
cto:—  de  mar,'  aranha  do 
mar,  nome  que  se  dá  a  varios 
caranguejos,  cujo  casco  é 
mais  ou  menos  redondo  e 
coberto  de  pontas.  Câncer 
aranens.  Arana,  quien  teara- 
ñó?  Otra  arañaconro  yo  (rif.); 
quera  é  do  teu  ofiicio  é  teu 
inimigo.  Es  una  araña, 
(fam.);  é  muito  aproveitado, 
económico.   Solers,   sagax, 


218  ABA 

lirovidus  est.  Picóme  una 
araña,  y  aféme  una  stihana 
(rif.);  pouco  mal,  mas  bem 
queixado. 

Abañador,  ka.  s.  Arranhadur-, 
o  que  arranha.  Qui  cutan 
ungnibiis  dtsccrpit. 

Abañadura.  /.  Arranljadura. 
V.  Arañazo. 

AraSamiento.  m.  V.  Araño. 

Abañar,  a.  Arranhar ;  ferir  le- 
vemente a  pclle  com  as 
nnlias  ou  com  outra  qualquer 
cousa.  Usa-se  também  como 
reciproco.  Ungnibus  leviter 
cutem  sanciare :  —  arranhar; 
riscar,  raiar.  líasmxis  inci- 

,  S7iras  infigerc:  —  (fig.fam.) 
arranjar,  solicitar.  Aviãh 
liinc  inde  congcrcre. 

Arañazo,  w?.  aiujm.  de \4rano. 
Arranhão. 

Aeañego.  ac//.  (zool.)  V.  Ara- 
niego. 

Abañento,  ta.  adj.  (ant.)  Per- 
tencente á  aranha. 

Abañkbo,  RA.  adj.  (ceir.)  V. 
Zahareño: — m.  V.  Pájaro 
arañero. 

Araño,  m.  Arranhadura,  ar- 
ra^nhadella.  Ungidbns  fada 
siinciatio :  —  (fig-)  arranha- 
dura, ferida  ligeira.  Percus- 
sio  levis. 

Arañon.  m.  (p.  Ar.)  V.  Endri- 
no, arvore,  e  Endrina,  fru- 
cto. 

Aranoso,  sa.  adj.  Aranhoso ; 
parecido  com  a  aranlaa  ou 
com  a  teia  da  aranha. 

Arandela.  /.  dim.  de  Araña. 
Aranhita: — V.  Arañuelo :  — 
de  jardín;  cabellos  deVenu?, 
planta  capillar.  Nigella  da- 
mascena. 

Arañuelo,  m.  Lagarta;  larva, 
verme.  Jnsectorum  larva  ar- 
.  bores  devastans:  — V.  Ca- 
parrillia,  insecto: — -rede  de- 
licada para  caçar  pássaros. 
Reticulum  pertemie  ad  pas- 
seres  implicandos. 

Abafar,  a.  (ant.)  V.  Arrapar. 

Abapende.  77?.  (anírj  Medida 
hespanhola,  igual  a  cento 
o  vinte  pés  quadrados. 

Araponga.  /.  (zool.)  V.  Ave- 
rano. 

Araquerar.  a.  (germ.)  V.  Ha- 
llar. 

Arar.  a.  Arar;  lavrar.  Arare: 
—  (poet.)  V.  Surcar,  sulcar 
os  mares.  Arar  por  enjuto 
ò  por  mojado,  no  besarás  á 


,      ARB 

tu,  vecino  en  el  rabo  (rij'.). 
V.  Vecino. 

Arará,  adj.  (p.  Cuba)  Negro 
ou  negra  cujo  rosto  é  mais 
raiado  ou  riscado  que  os 
outros  de  sua  raça:  —  m. 
(bot.)  arará;  arvore  da  ilha 
de  Cuba,  pouco  conhecida; 
chega  até  vinte  e  quatro  pés 
de  altura  e  tem  nove  polle- 
gadas  de  grossura. 

Araraca.  /.  (zool.)  Araraca; 
arara. 

Ararí.  /.  (germ.)  Mulher  pe- 
jada. 

Arasa.  /.  Arawa;  liebida  da 
índia. 

Abasinapis.  m.  Aracinappis; 
especie  de  laranja  das  ín- 
dias. 

Arasnó.  m.  (germ.)  Medo. 

Arate,  m.  (germ.)  Sangue. 

Aratinga.  /.  (zool.)  Aratinga; 
genero  de  aves  da  familia 
das    araras    ou   papagaios. 

Aratorio,  ria.  adj.  (ant.)  Ara- 
torio;  da  agricultura,  da 
lavoura. 

Akatoso.  adj.  (p.  And.)  Fesa- 
do;  fastidioso. 

Aratriforme.  adj.  xiratrifor- 
me;  em  forma  de  charrua. 

Araucano,  na.  adj.  Araucano; 
natural  da  Araucania,  que 
habita  a  Araucania,  ou  o 
Perú.  Araucanus,  a,  uni. 

Araucarlv./.  (bot.)  Arauc^iria; 

s  genero  de  coniferas.  E  ar- 
vore muito  grande. 

Araucariadas.  /.  pi.  Arauca- 
riadas;  familia  das  plantas 
coniferas. 

Araucariado,  da.  adj.  (bot.) 
Araucariado ;  parecido  com  a 
araucaria. 

Araujía.  /.  Araugia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 

•  asclepiadeas,  de  tallo  volúvel 
e  grandes  flores  cor  de  rosa 
e  brancas.  Nasce  no  Brazil. 

ArÁxida,  Araxina,  Araxidnea. 
/.  (bot.)  Araxida;  planta  a.n- 
nual,  chamada  também  jiis- 
tache  da  terra,  da  familia 
das  leguminosas.  E  origina- 
ria da  America  e  che^gou 
a  aelimatar-se  na  Europa. 
A  amêndoa  de  seu  fructo 
produz  um  azeite  que  serve 
para  prato  e  para  luzes. 

Arba.  /.  (ant.)  Ai"l)a;  instru- 
mento parecido  com  a  harpa. 

Abbacia.  /.  (zool.)  Arbacia; 
genero  da  familia  dos  ouri- 


ARB 

ços,  cujo  typo  é  a  arbacia 
pustulosa. 

Arbedrio.  m.  (ant.)  V.  Albe- 
drio . 

Arbelcoran.  m.  (p.  Gran.)Y. 
Alboqueron. 

Arbelo.  m.  (math.  ant.)  Arbe- 
lo ;  figura  curvilínea,  forma- 
da de  tres  porções  de  arco 
e  de  tres  ângulos  agudos. 

Arbelos.  (myth.)  Arbelos;  fi- 
lho de  Egypto,  morto  na 
I3rimeira  noite  de  suas  bo- 
das por  sua  mulher  Oemé. 

Arbellon.  m.  (p.  Ar.)  V.  Ar- 
bollón. 

Abbena.  /.  (zool.)  Arbenna; 
pássaro  mui  parecido  com  a 
perdiz. 

Arberú.  m.  (germ.)  Arvoredo. 

Arberuque.  m.  (germ.)  Ai'vore. 

Arbijundé.  m.  (germ.)  Arti- 
lheiro. 

Arbitana.  /.  V.  Albitana. 

Arbitrable,  adj.  Arbitrario; 
dependente  da  A-ontade  e 
iiâo  determinado  por  lei  ou 
regra  certa.  Arbitralis,  le. 

Arbitbacion. /.  (ant.)  Arbitra- 
mento, liquidação,  louva- 
meiíto.  Arbitralis  judicatio, 
arbitrium. 

Aebitradero,  RA.  adj.  (ant.) 
V.  Arbitrable. 

Arbitrador,  m.  Arbitrador,  ar- 
bitro; o  que  julga  e  regula 
lun  debate. 

Arbitraje,  m.  Arbitragem;  ar- 
bitramento, louvamento..ár- 
bitratus,  arbitrium. 

Arbitral,  adj.  (aiit.)  Arbitral ; 
de  arbitros,  (decisão,  senten- 
ça). V.  Arbitrario. 

Arbitralmente.  adv.  m.  Arbi- 
tralmente;  por  arbitros,  ami- 
gavelmente. 

Arbitramento,  m.  Alvidramen- 
to;  acção  e  eííeito  de  alvi- 
drar. 

Arbitramiento,  m.  (for.)  Arbi- 
tramento; acção  e  faculdade 
para  dar  sentença  ou  a  mes- 
ma sentença.  Arbitratus,  ar- 
bitrium. 

Arbitrante,  p.  a.  de  Arbitrar: 
—  arbitrador,  avaliador,  es- 
timador. Arbiter,  arbitrator. 

Arbitrar,  a.  (ant.)  Arbitrar, 
discorrer :  —  (for.)  arbitrar, 
julgar.  Arbitrari,  ex  arbi- 
trio jus  dicere :  —  arbitrar ; 
proceder  livremente.  Arbí- 
trio suo  decernere:  —  arbi- 
trar ;  dar  ou  projior  arbítrios. 


ARB 

Excogitare,  digere  oppor- 
tuna  media: — r  industriar- 
se, eugenhar-se,  adestrar-se. 
Niti.  Omne  studium  adlii- 
here. 

Arbitrariamente,  adv.  m.  Ar- 
bitrariamente; por  arbitrio. 
Pro  arbitrio,  pro  volúntate. 

Arbitrariedad.  /.  Arbitrarie- 
dade; qualidade,  estado  do 
que  é  arbitrario. 

Arbitrario,  ría.  adj.  Arbitra- 
rio ;  que  depende  do  arbitrio. 
Ârhitrarius,  a,  um:  —  ar- 
bitrario ;  ¡pertencente  ao  ar- 
bitro ou  juiz.  Ârhitrarius, 
a,  um. 

Arbitrativo,  va.  adj.  Arbitra- 
tivo. V.  Arbitrario. 

AkbitrÁtor.  (myth.)  Arbitra- 
tor-,  nome  sob  o  qual  se  ha- 
via consagrado  a  Júpiter 
lima  capclla  de  cinco  colum- 
nas, chamadas  pentapylou, 
na  decima  regiào  de  Roma. 

Arbitratorio,  ría.  adj.  (for. 
ant.)  Arbitrario;  que  depen- 
dia dos  arbitradores. 

Arbitrazgo.  m.  Direito  de  pro- 
ceder como  arbitro. 

Arbitriano.  m.  Alvitreiro,  se- 
gundo alguns  auctores,  V. 
Arbitrista. 

Arbitrio,  m.  Arbitrio;  deter- 
minação arbitraria.  Arhi- 
trium,  facultas: —  arbitrio; 
meio  que  se  projDoe  para 
chegar  a  algum  fim.  Cojisi- 
¿ium,  via,  ratio  ad  aliquid 
assequendum: — arbitrio ;  jui- 
zo  ou  sentença  do  juiz  arbi- 
tro :  —  pl.  dinheiro  de  im- 
postos em  beneficio  das  ci- 
dades que  os  pagam,  direi- 
tos sobre  certos  géneros.  Ve- 
ctigal  ex  rebus  venalibus, 
populis  regia  facúltate  con- 
cessus. 

Akbitrista.  m.  Arbitrista,  al- 
vitreiro; que  dá  ou  costuma 
"dar  alvitres.  Qui  consulere 
reipublicoi  aliquo  arbitrio 
,  seu  ratione  existimatur. 

Arbitro,  m.  Ai'bitro ;  juiz  en- 
carregado pelas  partes  de 
julgar  segundo  a  equidade. 
Judex  arbiter :  —  arbitro, 
louvado;  o  que  pode  fazer 
alguma  cousa  por  si  só. 
,  Qvi  sui  juris  est. 

Árbol,  m.  Arvore;  a  maior  das 
plantas.  Ai'hor,  arbos :  —  ar- 
vore; mastro  ou  masto,  pau 
direito  que  sustenta  as  velas 


ARB 

do  n2i\\o.Malus,  i: — pé  di- 
reito ao  redor  do  qual  se 
collocam  as  grades  de  uma 
escada  de  caracol.  Soalce  in 
spirce  formam  construdce 
axis :  —  arvore  da  prensa ; 
fuso  de  lagar,  etc.  Axis,  is: 
—  broca,  furador^  travoela. 
Peracutum  instrnmentum  ad 
perforanda  metalla  in  horo- 
¿ogiorum  constructione :  — 
del  cielo;  arvore  do  céu;  é 
muito  copada,  e  cresce  até 
vinte  e  cinco  pés  de  altura. 
As  folhas  têem  mais  de  dois 
pés  de  comprido,  e  compoem- 
ne  de  foliólos  lanceolados, 
com  uma  glândula  pelo  in- 
verso- As  flores  que  nascem 
em  largas  umbellas  são  pe- 
quenas e  de  um  branco  es- 
verdinhado.  Aylanthus  glan- 
dtdosa,  dlis :  —  corpo  de  ca- 
misa de  mangas.  ¡Stdmcula 
nondum  manicis  assidis: — • 
(germ.J  o  corpo: — -de  costa- 
dos. V.  Arbol  genealógico : — 
de  Diana  (chim.);  afvore  de 
Diana,  amalgama  de  prata 
o  azougue,  que  toma  a  fi- 
gura de  uma  arvore  metal- 
lica.  Arbor  Diana' :  —  de 
fnego;  arvore  de  fogo,  arte- 
facto de  madeira  jiara  se 
abrasar.  Machina  lignea, 
àrbori  similis,  pyrobolis  sive 
ignibus  missilibus  circum- 
data :  —  dd  paraíso  ;  arvore 
do  paraizo;  eleva-se  á  altura 
de  doze  a  quinze  pés;  cha- 
ma-se  vulgarmente  oliveira 
sylvcstre,  porque  seu  fructo 
é  parecido  com  a  azeitona. 
Tem  o  tronco  esbranquiça- 
do, e  suas  folhas,  lustrosas  e 
de  cerca  de  iimapollegada  de 
comprido,  são  estreitas  em 
ambas  as  extremidades.  Flo- 
resce em  maio  ou  junho;  e 
tanto  as  flores,  que  são  jjC; 
quenas,-  esbranquiçadas  e 
amarell adas  interiormente, 
i-onio  as  folhas  e  os  ramos, 
exhalam  um  aroma  muito 
forte.  Elmagnus  angustifo- 
lia:  — _genealógico;  arvore 
genealógica.  Progenitorum 
series  in  arboris  imagine 
descripta:  —  mayor;  mas- 
tro grande :  —  seco ;  arvore 
secca,  mastro  com  as  velas 
colhidas.  Arbol  de  buen  na- 
tío toma  un  palmo  y  paga 
cinco  (rif);  a  arvore  provei- 


ARB 


219 


tosa  occupa  pouca  terra  e 
dá  bom  rendimento.  Correr 
á  árbol  seco  ou  á  pala  seco 
(naut.);  correr  em  arvore 
secca,  navegar  durante  um 
temporal  com  as  velas  fer- 
radas. Contradis  in  procella. 
■  velis,  navim  fíudibus  et  ven- 
tis  commíttere.  Del  árbol 
caído  todos  hacen  leTia  (ríf.j : 
todos  se  aproveitam  da  des- 
graça alheia.  Quien  à  buen 
árbol  se  arrima  buena  som- 
bra le  cobija  (rif);  quem  a 
boa  arvore  se  acolhe,  boa 
sombra  o  cobre.  Beniego  del 
árbol  que  á  palos  ha  de  dar 
el  fruto  (rif.);  má  é  a  arvore 
que  só  dá  friicto  a  poder  de 
tratos. 

Arbolado,  m.  Arvoredo;  con- 
juncto  de  arvores.  Arbor  um 
series,  copia :  —  adj.  arbori- 
sado.  Arboribus  consitus  lo- 
cas:—  (germ.)  homem  alto. 

Arbolador,  ora.  adj.  Que  ar- 
voreja, que  arvora. 

Arboladura.  /.  (naut.)  Mas- 
treação ;  todos  os  mastros  do 
navio.  Malí,  arbores  navis: 

—  manobra  para  elevar  os 
guindastes. 

Arbolar,  a.  Arvorar,  arvore- 
jar. V.  Enarbolar :  —  mas- 
trear;  pôr  mastros  n'um  na- 
vio. Navem  malís  ínstruere: 

—  r.  V.  Encabritarse. 
Arbolario,  ría.  s.  (fam.)  Pan- 
cada;    maniaco.     Insauus, 
amens. 

Arbolazo.  m.  avgm.  de  Árbol. 
Grande  arvore. 

Arbólbola.  /.  (ant.)  V.  Albór- 
bola. 

Arbolcjllo,  cico,  cito.  m.  dim. 
de  Arbol.  Arvoresinha,  ár- 
voreta. 

Arbolecedor.  adj.  Arborisa- 
dor;  que  arvoresce. 

Arbolecer,  n.  (ant.)  Arvores- 
cer;  crescer  até  tornar-se  ar- 
vore. 

Arbolecimiento.  m.  (ant.)  Ve- 
getação das,  arvores. 

Arboleda.  /.  Alameda,  nvvo- 
redo;  sitio  plantado  de  ar- 
vores. 

Arbolejo.  m.  dim.  de  Ai'bol. 
Arvoresinha. 

Arbolete,  m.  Ramo  de  f¡ue 
usam  03  caçadores  para  ca- 
çar os  pássaros  com  visco. 
Ramusculus  ad  implicandos 
passercvlos. 


220  ARB 

Akbolico,  llo,  to.  m.  dim.  de 
^ròoZ.Arvoresinlia,  arvoreta. 

Arbolista,  m.  Arborista,  A'i- 
veireiro;  que  se  dedica  á 
cultura  das  arvores.  Arho- 
rum  cultor. 

Aebolorio.  m.  (ant.)  Arvore. 

Arbollón,  m.  Cano,  rego  por 
onde  corre  agua;  sanja,  al- 
verca,  comjDorta  de  um  tan- 
que, abertura  de  lagosinho. 
Emissarium ,  ii. 

Aebonel.  m.  (mar.)  V.  Albor- 
nez. 

AfiBOR.  in.  (ant.)  Arbor,  arvore. 

Arboiiado,  da.  aclj.  (ant.)  V. 
Arbolado. 

Akbóubola.  /.  (ant)  V.  Arból- 
bola. 

Akborecico.  m.  (ant)  dim.  de 
Arbor. 

Aebokeo,  EA.  adj.  Arbóreo;  da 
natureza  e  forma  de  arvore. 
Arboreus,  arbori  similis. 

Aeboeescencia.  /.  Arborescen- 
cia; crescimento  parecido 
com  o  das  arvores. 

Arborescente,  adj.  Ai-bores- 
centc;  que  se  torna  em  ar- 
vore, arbustivo. 

Aeboeicültuea.  /.  Arboricul- 
tura; cultura  das  arvores. 

Aeboriforme.  adj.  Arborifor- 
me; similliante  á  arvore. 

Aeboeista.  m.  Arborista;  que 
se  dedica  á  cultura  das  ar- 
vores. 

Aeborizacion.  /.  (min.)  Arbo- 
risação;  desenhos  natura  es 
imitando  arvoífes. 

Aeboeizado,  da.  adj.  Arbori- 
sado;  que  representa  as  ra- 
mificações de  uma  arvore. 

Arboeizadoe,  EA.  adj.  Arbori- 
sador. 

Aeboeizae.  n.  Arborisar;  plan- 
tar arvores :  —  tomar  a  for- 
ma de  arvore. 

Aebotante.  m.  (ardi.)  Arcobo- 
tante ;  botaréu,  obra  que  sus- 
tem o  empucho  dos  arcos, 
etc.  Anterides,  crisma. 

Arbee.  m.  (ant.)  Arvore. 

Aebusculae.  adj.  (zool.)  Arbó- 
reo, ramificado ;  que  tem  ra- 
mificações. 

Aebijsculo.  7)1.  Arbúsculo; sub- 
arbusto. 

Akbustillo.  m.  dim.  dc''Arbits- 
to.  Arbúsculo. 

Aebusto.  m.  Arbusto;  planta 

'  lenhosa  que  não  chega  a  ter 
o  nome  de  arvore.  Àrbnscií- 
la,  frutex. 


ARC 

Aec.  m.  (art.)  Rede  semicir- 
cular. 

Aeca.  /.  Arca;  caixa  grandí. 
Arca,  ce:  —  (ant.)  arca;  ur- 
na, tumulo,  sepulchro:  — 
(ant.)  batedura  da  lã:  — 
caixa;  parte  de  um  forno  de 
fabrica  de  vidros.  Fornax 
vasis  vitreis  iejñdo  calore 
temperandis : — pedrada ;  jo- 
go de  rapazes  em  Valencia. 
Lapidatio,  onis : — cerrada ; 
arca  encourada,  applica-se  á 
pessoa  reservada  e  que  guar- 
da segredo.  Occultiwi,  non- 
dvm  exjploratum  esse:  —  de 
agua;  arca  de  agua;  reser- 
vatório de  agua.  Castellum, 
aquarum  receptacidum,  di- 
vidicidum :  —  dei  pan  (fig. 
fcmi);  a  pança,  a  barriga. 
Venter,  tris : — del  testamen- 
to ;  arca  da  alliança,  em  que 
se  guardavam  as  tábuas  da 
lei,  etc.  Ai-ca  testamenti:  — 
de  Noé  ou  dei  diluvio  ;  arca 
de  Noé.  Arca  diluvii : — (fig.) 
de  Noé;  arca  de  Noé,  caixa 
onde  se  guarda  tudo:  —  de 
Noé;  arca  de  Noé,  concha 
de  tres  ¡oollegadas  de  com- 
prido, mais  larga  que  alta, 
recta  pela  parte  da  junctu- 
ra,  e  de  côr  branca  ou  ama- 
reíla  suja.  Arca  Noe: — p>l. 
arcas;  caixas,  cofres,  lagar 
onde  se  guarda  o  dinheiro 
nas  thesourarias.  ^rarixim, 
nummorum  custodia:  — -  ar- 
cas; cavidades  por  baixo  das 
ultimas  costellas.  Ilia^  cos- 
tarum  cavea:  —  llena  y  arca 
vacia;  ora  muito,  ora  nada. 
Cito  plenum,  sed  citius  va- 
cuum.  En  arca  abierta  el 
justo  j^cca  (rif.);  na  arca 
aberta  o  justo  i^ecca.  En 
arca  de  avariento  el  diablo 
yace  dentro  (rif.);  na  arca 
do  avarento,  o  diabo  jaz 
dentro.  Hacer  arcas;  abrir 
os  cofres  na  thesouraria.  Pe- 
cunia summum  in  arca  con- 
tentam mtmerare,  accepti  an- 
tea et  rccepti  ratione  p)er- 
pensa. 

Arcabuceamiento.  m.  Arcabu- 
zamento;  acção  e  efteito  de 
arcabuzar,  de  matar  a  tiro 
de  arcabuz  ou  espingarda. 

Aecabucete.  m.  dim.  de  Arca- 
buz. 

AucABuco.  m.  (p.  Amer.)  Bre- 
nha; logar  fragoso  e  cheio 


ARC 

de  tojo,  povoado  de  silva- 
dos;  bosque  espesso. 

Aecabuz.  m.  (mil)  Arcabuz. 
Tormentmn  bellicum  minus, 
Ígnea  fistula,  scloppetum,  i. 

Aecabüzazo.  m.  Arcabuzaço, 
arcabuzada;  tiro  de  arca- 
buz. Scloptpetiictus,  explosio. 

Aecabuzeadoe,  ba.  adj.  Que 
arcabuza. 

Aecabuzeae.  o.  Arcabuzar;  fu- 
zilar a  tiro  de  arcabuz. 

AlRcabuzerla.  /.  Arcabuzeria; 
tropa  de  arcabuzeiros.  Cata- 
pultara milites:  —  arcabu- 
zada; tiros  de  arcabuz.  Ca- 
tapultarum  emissiones:  — 
arcabuzeria;  copia  de  arca- 
buzes. Catapidtarum  conge- 
ries :  —  fabrica  de  arcabu- 
zes. ioc?ís  itbi  cataptdto}  con- 
struuntur  et  venduntur. 

Aecabuzeeo.  m.  Arcabuzeiro. 
Catapidtarins  miles:  —  ar- 
cabuzeiro; que  faz  arcabu- 
zes. Catapultarum  constru- 
ctor. 

Aecáceo.  m.  (zool.)  Arcaceo; 
parecido  ao  mollusco  cha- 
mado arca:  —  m.  pl.  arca- 
ceos;  molluscos  cujo  typo  é 
o  genero  arca. 

Arcacil.  m.  (ant.)  V.  Alcaucil. 

Aecacita.  /.  (zool.)  Arcacita; 
mollusco  fóssil. 

Aecada.  /.   Nausea;   vontade 

de  vomitar.  Nausea,   oí:  — 

arcada;  collecção  de  arcos. 

Arcuum   series,    arcus,   ar- 

,  cuatio. 

Árcade,  adj.  Árcade;  natural 
da  Arcadia,  pertencente  á 
Arcadia.  Arcas,  adis:  —  m. 
árcade;  da  academia  dos  Ár- 
cades de  Roma.  Arcas,  adis. 

Arcádio,  dia.  adj.  Arcádio; 
que  pertence  á  Arcadia.  Ar- 
cadius,  a,  um. 

Aecador.  m.  (ant.)  Y.  Arque- 
dor,  em  obra  de  pannos. 

Arcaduz,  m.  Aqueducto;  canno 
por  onde  se  conduz  a  agua. 
Aquceductus,  ns :  —  tubos  de 
barro  que  formam  um  can- 
no.  Aquceductus  tubus:  —  al- 
catraz; para  tirar  agua  das 
noras.  In  antliis  fistula  ter- 
rea quâ  aqua  educitur:  — 
(fig.)  canal ;  meio  por  que 
se  consegue  ou  intenta  pre- 
tensão ou  negocio.  Arcaduz 
de  noria,  el  que  lleno  viene, 
vacío  torna  (rif.);  alcatruz 
de  nora,  clieio  vem  e  vazio 


ARC 

torna;  diz-se  de  quem  sáe 
de  casa  para  solicitar  al- 
guma cousa  e  costuma  vol- 
tar com  as  mãos  e  a  bolsa 
vasias. 

Arcaduzar,  a.  (ant.)  Eucauar 
agua  por  caunos  de  barro. 

Arcaico,  adj.  Archaico;  que 
pertence  ao  arcbaismo. 

Arcaísmo,  m.  frhet.J  Arcbais- 
mo; uso  de  vozes  ou  pbra- 
ses  antiquadas^  Archais- 
mus,  i. 

Arcaista.  vi.  Ai'cbaistaj;  o  que 
se  serve  de  palavras  an- 
tigas. 

Arcaizar,  m.  frhet.J  Arcbaisar ; 
empregar  em  escriptos  ou 
discursos,  vozes  ou  pbrases 
antiquadas. 

Arcam.  to.  (zaol.)  Arcam';  ser- 
Ijcnte  muito  venenosa  do 
Turquistan. 

Arcakela.  /.  (art.)  Guarda; 
quarta  parte  ou  peça  de  que 
é  composta  a  rede  cbamada 
tresmalbo, 

Arcania.  /.  fzool.J  Arcania; 
especie  de  crustáceos  decá- 
podos. 

Arcanidad.  /.  (ant.)  Arcani- 
dade,  arcano;  segredo  pro- 
fundo. 

Arcángel,  ra.  Ai'cbangelo,  ar- 
chanjo;  que  tem  o  oitavo 
grau  na  bierarcbia  dos  es- 
píritos celestes.  Archange- 
lus,  i. 

Arcanjélica.  f.  (hot.)  Arcliíin- 
gelica,  ortiga  morta;  sub- 
género do  genero  angélica, 
da  familia  das  umbellifcras, 
cuja  principal  especie  c  a  ar- 
cbangelica  officinal,  planta 
biennal  que  cresce  esponta- 
neamente na  Europa  á  bor- 
da, dos  an-oios  c  em  terrenos 
nioutanbosos. 

Arcanjki.ical.  aâj.  Que  se  pa- 
rece em  alguma  cousa  com 
os  arcbalijos. 

Arcaxjélico.  adj.  Que  perten- 
ce aos  arcbanjos  ou  parti- 
cipa de  sua  natureza. 

Arcano,  to.  Arcano;  segredo 
mysterioso^  Arcanum,  i;^ab- 
diia  et  omnihíis  incógnita  res. 

Arcanson.  to.  Ai'canson;  resi- 
na de  pinbeiro:  — (mvs.)  ar- 
canson, colophonia;  resina 
para  dar  no  arco  da  rebeca. 

Arcar.  a.  (art.)  Arcar;  bater  a 
la  com  arco.  Vellera  arcuato 
fane  concutere. 
29 


ARC 

Arcarias,  m.  (zool.J  V.  Honia- 
lonoto. 

Arcasa.  /.  (bot.)  Arcasa;  resi- 
na que  se  ext];ahe  por  inci- 
são do^  pinbeiro  maritimo. 

Arcastro.  to.  (zool.)  Arcastro; 
genero  de  echiuodermos  da 
familia  dos  astheridos,  que 
comprehende  duas  especies 
providas  de  anus  e  de  duas 
fileiras  de  tentáculos  em  sua 
face  interior. 

Arcatita.  /.  Mistura  fina  e 
compacta  de  cal  e  areia,  que 
admitte  polimento;  parece- 
se  com  o  estuque. 

Arcaz.  m.  (ant.)  augm.  de  Arca. 
Arcaz:  —  arca  velba. 

Arcaza.  /.  augm.  de  Arca.  Ar- 
caz; arca  gi-ande  com  gave- 
tões, etc. 

Arcazon.  /.  (p.  And.)  Vimeiro 
e  vime. 

Arcbotaííte.  m.  (archit.)  V.  Ar- 
botante. 

Arce.  to.  V.  Acere,  arvore:  — 
(ant.)  V.  Arcen. 

Arcea.  /.  (mit/i.)  Arcea,  filha 
de  Taumas  e  irmà  de  íris. 

Arcebispo,  m.  (ard.)  V.  Arzo- 
bispo. 

Arcedianadgo  ou  Arcedianaz- 
Go.  TO.  (ant.)  y.  Arcedianafo. 

Arcedianato.  7??.  Arcediagado; 
dignidade  de  arcediago.  Ai'- 
chidiaconatus,  us. 

Arcediano,  to.  Ai"cediano  ou 
arcediago;  o  primeiro  dos 
diáconos.  Ar.cliidiacomis,  us. 

Arcedo,  to.  Sitio  plantado  de 
aceres  ou  bordos. 

Ahcel.  adj.  (ant.)  V.  Arjel, 
applicado  ao  ca^'allo. 

Árcela.  /'.  (zool.)  Árcela ;  ge- 
nero de  infusorios  compos- 
tos de  quatro  especies  que 
se  encontram  nos  arredores 
de  Berlim. 

Arcelino,  na.  adj.  (zool.)  Arce- 
lino;  o  que  se  parece  ou  tem 
alguma  connexào  com  a  ár- 
cela :  -rf.  pl.  arcelinas ;  fa- 
milia de  infusorios  composta 
de  varios  géneros,  tendo  por 
typo  a  árcela. 

Arcelio.  adj.  (ant.)  V.  Arjel, 
applicado  ao  cavallo. 

Arcén,  m.  (ant.)  Borda;  mar- 
gem. Margo,  inis: — (jJ.Ar.) 
boca  do  poco-.  Putei  jíodium. 

Arcéstido.  m.  Arcestido;  fru- 
cto  espherico,  composto  de 
escamas  carnosas,  que  per- 
manecem   fechadas    ainda 


ARC 


221 


mesmo  na  ej)ocha  da>  matu- 
ração. 

Arceutobio.  m.  (bot.)  Arceu- 
tobio  (que  vive  no  zimbro); 
genero  da  familia  das  loran- 
taceas ;  é  um  arbusto  peque- 
no  sem  folhas  que  vegeta  no 
zimbro;  teni  abaste  carnosa 
e  as  flores  terminaes  e  pe- 
quenas. 

Arceuto's.  ?n.  (bot.)  Arceutos; 
synonymo  de  zimbro. 

Arcia.  /.  (zool.)  Arcia  (urso); 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros nocturnos,  de  corpo 
muito  velloso. 

Arciagnado.  m.  (ant.)  Y.  Arce- 
dianato. 

Arciche.  m.  (art.)  Y.  Aciche. 

ARcroA.  /.  (zool.)  Arcyda  (i-e- 
dezinha);  genero  da  faipilia 
das  aranhas,  que  se  cria  no 
Brazil. 

Arcidianazgo.  m.  (ant.)Y .  xir- 
cedianato. 

Arcidriche.  m.  (ant.)  Tabolei- 
ro  do  jogo  do  xadrez. 

Arcífero.  adj.  (astr.)  Arcy- 
phero;  sobrenome  de  Sagit- 
tario,  um  dos  doze  signos 
do  zodiaco. 

Arcifila. /.  (bot.)  Ai-cyjíhyla; 
genero  de  plantas  legumi- 
nosas. 

Arcilar.  n.  (germ.)  Poder. 

Arcilla./.  f^reoZ.jArgilla;  bar- 
ro, greda. 

Arcillar,  a.  Barrar;  cobrir, 
untar  de  greda. 

Arcillíeero,  era.  adj.  (geol.) 
Argillifero ;  o  que  contém  ar- 
güía accidentalmente. 

Arcillieorme.  adj.  (geol.)  Ax- 
gilliforme;  parecido  com  a 
argilla. 

Arcillófira./.  (min.)  Argillo- 
phyra;  especie  de  pórfido 
argilloso,  avermelhado,  es- 
verdinhado  ou  denegrido, 
com  crystaes  de  feldspatho. 

Arcillóideo,  dea.  adj.  (geol.) 
Argilloideo;  chamam-se  as- 
sim as  rochas  cuja  massa 
principal  apresenta  o  aspe- 
cto da  argilla. 

Arcillolítico,  ca.  adj.  (geol.) 
Ai-gillolitico;  que  se  conveí*- 
teu  em  argilla  dura. 

Arcillolito.  to.  (geol.)  Argil- 
lolito;  argilla  sedimentosa. 

Arcilloso,  sa.  adj.  Argilloso, 
barrento.  Argillosus,  a,  um. 

Arcimbalda.  /.  (bot.)  Arcim- 
balda ;  sub-genero  da  fami- 


222 


ARC 


lia  das  ericáceas,  de  cerolla 
í^^lobulosa,  corn  oito  estames 
e  antlieras  obtusas. 

Arcio.  m.  (hot.)  Arcio  (urso); 
genero  de  i:»l antas  vivazes, 
sem  haste,  com  folhas  re- 
dondas e  vellosas. 

Arciones,  m.  pi.  Desenhos 
mouriscos  de  ornato  que  se 
applicavam  ás  aljavas  e  ou- 
tros objectos. 

ARcn'iÉLAGO.  771.  (lint.)  V.  Ar- 
chipiélago. 

Akciprestat.  .  aãj.  Arciprestal ; 
pertencente  ao  arcipreste  ou 
á  sua  dignidade. 

Arciprestazgo  ou  Arcipkes- 
TADGo.  m.  Arciprostadego, 
areiprestado ;  dignidade,  of- 
ficio  de  arcipreste.  Archi- 
presbyteratus,  ns. 

Arcipreste  .  m.  Arcipreste ;  o 
primeiro  dos  i3resby teros . 
Archiprcshyter ,  is. 

Arcíptero.  m.  (zool.)  Arcypte- 
ro ;  genero  de  insectos  acri- 
dios. 

Arciria.  /.  (bot.)  Arcyi'ia;  ge- 
nero de  cogumellos  tricho- 
spermos. 

Arcisterio.  -m.  (ant.)  V.  Mo- 
nasterio. 

Arcitofillo.  /.  Arcitofillo  (fo- 
lha de  zimbro) ;'  synonymo 
do  genero  hediotida. 

Arcnon.  m.  (zool.)  Arcnon;  es- 
pecie de  coleópteros. 

Arco.  m.  Arco;  porção  de  cir- 
culo. Arcus,  us :  —  arco  ;  in- 
strumento de  atirar  frechas. 
Arcus,  us:  —  arco;  instru- 
mento guarnecido  de  sedas 
para  ferir  as  cordas  da  re- 
beca. Plectrum,  i:  —  arco  de 
pipa,  de  celha,  etc.  Circulus 
dália  cingens :  —  (arch.)  ar- 
co; abobada,  obra  curva  de 
pedra,  etc.  Arcus,  fornix  : 
— -abocinado;  arco  abatido, 
arco  de  volta  de  sarapanel. 
Divaricatus  arcus :  —  apun- 
tado ;  arco  que  ajusta  ou 
corresi^onde  nas  pontas. 
Acuminatus  arcus :  ■ —  de  cír- 
culo (geom.);  arco  de  circu- 
lo, uma  parte  da  circumfe- 
rencia  do  circulo.  Arctis,  pe- 
■ripherice  circularis  pars :  — 
dei  cielo.  Y .  Iris:  —  de  me- 
dio punto  (arch.);  arco  se- 
micircular. Arcus  semicircu- 
laris :  —  de  San  Martin  (p. 
Mure .).  V.  Arco  iris :  —  iris. 
V.    Iris:  —  toral    (arch.); 


ARC 

arco  princi])al,  cada  um  dos 
quatro  em  que  se  apoia  a 
meia  laranja  de  algum  edi- 
ficio. Arcus  cui  tholus  insis- 
tit:  — triunfcd  ;  arco  trium- 
phal  ou  de  triumpho.  Arcus 
triumphalis.  Arco  de  tejo  y 
cureña  de  serval,  cuando  dis- 
paran hecho  han  mal  (rif.); 
arco  de  teixo  e  coronha  de 
sorveira  quando  disparam  já 
fizeram  o  mal.  Arco  de  tejo, 
recio  de  armar  y  flojo  de 
dejo  ;  arco  de  teixo,  duro  de 
armar  e  fraco  para  disparar. 
Arco  que  mucho  brega,  6  él 
ó  la  cnerda  (rif.) ;  arco  que 
muito  verga,  ou  elle  ou  a 
corda.  Arco  siempre  arma- 
do, ó  flojo  ó  quebrado  (rif.)  ; 
arco  semj^re  armado,  ou  frou- 
xo ou  quebrado.  Cito  rum- 
pes  arcum,  semper  si  tensiim 
habueris.  Armar  el  arco,  la 
ballesta,  etc. ;  armar  o  arco, 
a  bésta.  Parare  arcum,  in- 
tendere. .  Bregcir  el  arco.  Y. 
Flechar. 

ArcojuSi.  /.  (germ.)  Arca. 

Arcon.  m.  Armão;  apparclho 
de  transportar  artilheria, 
caixa  de  munições. 

Arcontado.  m.  Ai'chontado; 
officio  de  archonte. 

Arconte.  m.  Archonte;  magis- 
trado supremo  de  Athenas: 
—  presidente  de  urna  rejiu- 
blica. 

Abcóntico.  adj.  Que  se  refere 
ao  archonte. 

Arcopichó.  m.  (germ.)  Ai'roz. 

Arcoprindar.  a.  (germ.)  Arca- 
buzar. 

Arcóse,  m.  Arcóse;  mistura 
de  feldspatho  e  de  quartzo. 

Arctacion.  /.  (med.)  V.  A7ia- 
cion. 

Arctibeo.  m.  (zool.)  V.  Arti- 
beo. 

Árctico,  ca.  adj.  (ant.  astron.) 
V.  Ártico. 

Arctícolas.  m.  pl.  (zool.)  Ar- 
cticoles;  grupo  de  lepidó- 
pteros diurnos. 

Arctitido.  m.  (zool.)  V.  Para- 
doxuro. 

Arctitita. /.  (min.)  V.  Wome- 
rita. 

Arctitud.  /.  (ant.)  V.  Artitud. 

Arctocéfalo,  m.  (zool.)  V. 
Foca. 

Arctopiteco.  m.  (zool.)  V.  Pe- 
rezoso. 

Arctornida.  m,  (zool.)  V.  Arzia. 


ARC 

Arctos./  (astr.)  Are  tos;  as  ur- 
sas, constellações. 

Arcüacion./.  (med.)  Ai-euação ; 
curvatura  dos  ossos :  —  ar- 
cuaçào;  corcova  da  ¡jarte 
anterior  do  corpo,  situada 
sobre  o  sterno. 

Arcuado,  da.  adj.  (ant.)  V.  Ar- 
c[u,eado. 

Arcual,  adj.  (ant.)  Arcual;  ar- 
queado; feito  em  forma  de 
arco. 

Arcuar.  a.  (ant.)  V.  Arquear. 

Arch.  m.  (atit.)  Y.  Arf. 

Archa.  /.  (a^it.)  Archa;  arma 
de  archeiros. 

Archabar.  a.  (germ..)  Servir. 

Archeal.  adj.  (didact.)  Ar- 
clieal;  que  pertence  ao  ár- 
cheo. 

Archegaya.  /.  (mil.  ant.)  Ar- 
chegaya;  lança  delgada  com 
haste  ligeira. 

Akchelar.  a.  (germ.)  Enterrar. 

Archelaren.  adj.  {germ.)  En- 
terrador. 

Archelo.  m.  (germ.)  Enterro. 

Archenas.  m.  (ant.  bot.)  Y. 
,  Enebro.       , 

Archeo.  ?n.  Arclieo;  primeiro 
temperamento:  —  fogo  que 
reside  no  centro  da  terra  e 
concorre  para  a,  vegetação 
e  metallificação. 

Archeota,  m.  (ant.)  Archivista. 

Archero.  m.  Archeiro.  Regius 
stipator  sica  instrtictus. 

Archete.  m.  Archete;  tábua 
delgada  que  serve  para  sus- 
ter a  liarte  interior  dos  ca- 
nudos do  órgão. 

Archiacólito.  m.  Archiacoly- 
to;  primeiro  acolyto. 

Archiaje.  wí.  (ant.  mar.)  Y. 
Arqueo. 

Archiatría.  /.  Archiatria ;  di- 
gnidade do  archiatro. 

AlicHiATRO.  m.  Archiatro;  pri- 
meiro medico. 

Archibribon.  m.  Grande  maro- 
to; rei  dos  tratantes. 

Archicamarero.  m.  (ant.)  Ar- 
chicamarista;  i^rimeíro  ca- 
marista. 

Archicanciller.  on.  (ant.) 
Archichanceller ;  primeiro 
chanceller  ou  caiicellario. 

Archiclerizonte.  m.  Clérigo 
de  alta  dignidade. 

Arcuicofradia./.  Archiconfra- 
ria;  confraria  que  tem  pree- 
minencia sobre  as  outras. 

Aechichanbelan.  m..  Archica- 
marista ;  official  do  imperio. 


ARO 

Akchicónsl'l.  m.  Ai'chieousul; 
titulo  do  presidente  da  aca- 
demia da  Cnisca. 

Akchidajia.  /.  Rainha  das  da- 
mas, em  estylo  jocoso. 

Archidiablo.  7)1.  Chcfc  dos 
diabos. 

Archidiácono,  m.  (ant.)  V.  Ar- 
cediano. 

Archidiocesano,  na.,  aáj.  Archi- 
diocesano;  que  depende  de 
um  arcebispado. 

AucHiDRuíuA.  m.  Archidruida ; 
o  chefe,  ou  o  pontifico  dos 
druidas. 

Archiducado.  ?n.  Archiduca- 
do; dignidade  c  territorio 
de   arcliiduquc.    Archiduca- 

tUS,  US. 

Archiddcal.  adj.  Archiducal; 
que  pertence  ao  archiduque. 
Àrchiducalis,  le. 

Archiduque,  to.  Archiduque ; 
primeiro  entre  os  duques. 
Archidux,  cis. 

Archiduquesa.  /.  Archiduque- 
za;  mulher  do  archiduque. 
Arcliiducissa,  «'. 

Archiepiscopal  ,  Akciiiepisco- 
FAL.  adj.  V.  ArzoMsjKd. 

Archigalo.  m.  (myth.)  Archi- 
gallo^  chefe  dos  sacerdotes 
da  deusa  Cybclle. 

Akchigato.  m.  (fam.)  Gratarrao; 
o  maior  dos  gatos. 

Archilaud.  m.  (mus.)  Archi- 
laude;  alaúde  grande.  Ci~ 
thara  magna. 

Archilocura.  /.  Grande  lou- 
cura. 

Archimajia.  /.  Archiraagia ; 
parte  da  alchimia  que  trata 
dos  meios  de  fazer  o  oiro. 

Archimandrita,  m.  Archiman- 
drita-, superior  de  um  con- 
vento. Archimandrita,  a;. 

Archimariscal.  m.  (anf.)  Ar- 
chimariscal ;  o  eleitor  da  Sa- 
xonia.  ■ 

Archimonasterio.  •  m.  Archi- 
mosteiro*,  o  principal  mos- 
teiro de  alguma  ordem. 

Archinauta.  m.  (mar.  ant.) 
Archinauta ;  contramestre 
nas  naus  gregas  e  romanas. 

Archinoble.  adj.  (fam.  irou.) 
Nobilissimo;  diz-se  do  infa- 
tuado por  ser  nobre. 

Archipámpano,  m.  (burl.)  Ar- 
chipámpano; primeiro  mos- 
tardciro  do  papa,  dignidade 
imaginaria.  Jocularis  digni- 
iatis  commcntiiim  nomen. 

Archipastor.   m.  Archipadre; 


ARD 

o  maior  dos  pastores,  bispo 
ou  papa. 

Archipedante.  adj.  Muito  pe- 
dante ;  de  insupportavel  pen- 
danteri  a. 

Archipícaro,  RA.  adj.  Grandís- 
simo maroto,  trapasseiro. 

Archipélago.  m.  Archipelago; 
alguma  parte  do  mar  povoa- 
da de  ilhas.  Archipelagus,  us. 

Archipirata.  m:  (mar.  ant.) 
Archipirata;  o  chefe  dos  pi- 
ratas: —  (fig.fam.)  usurario. 

Akchiporre.  m.  O  i^rincipal  ou 
o  mais  pobre  enti-e  os  men- 
digos. 

Archipoeta.  m.  Archipoeta; 
o  princijíal  poeta. 

Archipreste.  m.  (ant.)  V.  Ar- 
cipreste. 

Architalahia.  /.  (mar.  ant.) 
Architalasia ;  almirantado. 

Architalaso.  m.  (mar.)  Archi- 
talaso;  almirante  entre  os 
latinos. 

Architirano.  ?/i.  (fam.)  O  maior 
dos  tyrannos;  tyranno  por 
antonomasia. 

Archituiclinio.  m.  Y.  Arqui- 
tricUnio. 

Arcuivamiento.  m.  Acção  de 
archivar. 

Archivar,  o.  Archivar;  reco- 
lher em  archivo.  In  tahnla- 
rio  reconderr,  .servare. 

ARcmvERO.  m.  Ai'chivista ;  o 
que  tem  a  seu  cargo  algum 
archivo  ou  cartório,  cartu- 
lario.   Tahlino    ^jrce2Jo6'¿¿2ís. 

Archivista,  to,  Ai'clúvista.  V. 
Archivero. 

Archivo,  m.  Archivo;  cartó- 
rio, logar  onde  se  guardam 
papeis,  etc.,  ou  se  conserva 
alguma  cousa.  Tcúilinum,  i. 

Archivolta.  /.  (arch.)  Archi- 
volta;  arco  coroado. 

Arda.  /.  V.  Ardilla. 

Ardalear.  n.  (ant.)  Y.  jRalwr. 

Árdalos,  m.  (myth.)  ^xàs\oíi\ 
filho  tic  Vulcano  e  da  graça 
Aglae;  attribue-se-lhe  a  in- 
venção da  flauta. 

Ardasa./".  Ardarca;  tecido  de 
barbilho  de  seda  mais  gros- 
sa da  Pérsia. 

Ardasina.  /.  Ardacina ;  seda 
finíssima  da  Pérsia. 

Ardavalis.  m.  (mus.)  Ardavá- 
lis ;  instrumento  de  musica 
de  que  os  hebreus  se  serviam, 
e  que  se  su^ipoe  ser  uma  es- 
pecie de  órgão  hydraulico. 

Ardaza.  f.\.  Ardasina. 


ARD 


223 


Árdea.  /.  V.  Alcaraván,  ave. 

Ardeídeo,  da.  ctdj.  (zool.)  Árdei- 
deo;  que  tem  similhança  ou 
analogia  com  a  ardea:  — 
/.  j]l.  ardeideas;  familia  de 
aves  da  ordem  das  zancu- 
das, formada  com  a  dos  cul- 
trirostros  c  parte  dos  longi- 
rostos  de  Cuvier. 

Ardeíneas.  /.  ^jZ.  (zool.)  Ar- 
deineas;  sub-familia  de  aves 
da  ordem  das  zancudas  e  fa- 
milia das  ardeideas. 

Ardel.  ?)í.  Ardei;  medida  de 
grãos  usada  na  Africa. 

Ardência./.  Y.  Ardentía. 

Ardentía.  /.  (anf.  mar.)  Ar- 
dentía, luz  phosphorica  c[ue 
se  observa  á  noite  na  agua 
do  mar  e  rios.  Ex  agitatione 
flnctuum,  maris  nocte  exorta 
ciar  it  as.  ^ 

Ardentísimo,  ma.  culj.  superl. 
de  Ardiente.  Ai'dentissiino. 
ArdentissimuSy  a,  um. 

Ardeola.  /.  (zool.)  Y.  Garzeta. 

Arder.  «.  Ai'der,  inflammar-se, 
abrasar-se.  Arderé :  —  (fig-) 
arder  cm  amor,  em  ira,  cm 
odio,  etc.  Arderé,  perturha- 
tione  aliqíia  agitarivehemen- 
ter:  —  o.  (ant.)  V.  Abrasar. 
Arde  verde  por  seco  (rif.); 
arde  o  verde  pelo  secco; 
pagam  os  justos  pçlos  pecca- 
dores. 

Ardero,  ra.  adj.  Ai'deiro;  ap- 
plica-se  ao  cão  de  caçar  es- 
qui los.  Sciurorum  insectator. 

Ardesco,  ca.  adj.  Atravessa- 
do; diz-se  do  garanhão,  que, 
por  não  ser  filho  de  outri> 
garanhão,  é  pouco  estimado. 

Ardhanari.  (myth,)  Ardhanari 
(semi-homem) ;  deus  do  In- 
dostão que  se  representava, 
com  os  dois  sexos. 

Ardibéhecht.  m.  (myth.)  Ardi- 
behecht;  divindade  persa, 
um  dos  sete  Amsehaspands, 
cpie  ¡^reside  ao  fogo,  á  saude 
e  ás  producções  da  terra. 

Ardica.  /.  dim.  de  Arda.  Es- 
quilo pequeno. 

Ardicia.  /.  Ardência;  desejo 
vivo-e  ardente  de  qualquer 
cousa. 

Ardid,  to.  Ardil,  manha;  astu- 
cia, estratagema.  Astas,  us. 
— adj.  (ant.)  manhoso,  as- 
tuto, sagaz :  —  (ant.)  A-alen- 
te,  atrevido. 

Ardidamente.  íffZi'.TO.  (ant.)  Ar- 
dida, corajosa,valentemente. 


224 


ARD 


Ardidez./,  (ant.)  V.  Ardid. 

Ardideza.  /.  (ant.)  Ardideza; 
valor,  coragem:  —  (ant.)  V. 
Ardid. 

Ardidmente,  adv.  m.  (ant.)  V. 
Animosamente. 

Ardido,  da.  adj.  Ardido;  que 
adquire  sabor,  acre.  V.  Re- 
calentado :  —  (ant.)  ardido ; 
animoso,  ons2Ào.Audax,  acis. 

Ardidosamente,  adv.  m.  (ant.) 
Corajosa,  valentemente. 

Ardidoso,  sa.  adj.  (ant.)  Ardi- 
doso, ardiloso,  astucioso. 

Ardiente,  p.  a.  de  Arder,  e  adj. 
Ardente.  Ardens,  entis.  Stre- 
nuus,  ce,  um. 

Ardientemente,  adv.  m.  Ar- 
dentemente; com  ardor. 

Ardil,  m.  (ant.)  Ardil;  animo^ 
valor. 

Ardilla.  /.  Esquilo,  liarda; 
pequeno  quadrúpede  roedor. 
Sciuriis,  i. 

Ardiment.  m.  (ant.)  V.  Ardi- 
mienfo. 

AkÍimiento.  m.  (ant.)  Abrasa- 
mento ;  combustão,  incen- 
dio:—  (fi.Ç-)  ardimento,  va- 
lor, intrepidez.  Strenuitas, 
audacia.     ^ 

Ardínculo.  m.  (veter.)  Inflam- 
mação  vermelha,  tumor  do 
gado  cavallar.  In  pcstiarum 
armis  tumor  i-ubens. 

Aedinguelía.  /.  (Ijot.)  V.  Kir- 
ganelia. 

Ardiñamiento.  m.  (germ.)  Le- 
vantamento. 

Ardiñak.  a.  (germ.)  Exaltar. 

Abdikelar.  a.  (germ.)  Suster; 
sobreestar. 

Ardísia. /.  (bot)  Ardisia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  myrtiueas. 

Ardisiáceo.  adj.  (bot.)  Ardisia- 
ceo;  que  se  parece  cora  a 
ardisia. 

Ardit.  adj.  (ant.)  Ardite;  atre- 
vido, valente:  —  prompto. 

Ardite,  m.  Ardite;  moeda  de 
pouco  valor  que  antigamente 
corria  em  Castel  I  a.  Mínimum 
numniisma  óbolo  persímile.' 
No  vale  nn  ardite,  no  se  me 
da  un  ardite,  no  se  estima  en 
un  ardite  ó  dós  ardiles;  não 
vale  um  óbolo;  nada  meim- 
l^orta;  não  se  ama  do  pé  para 
a  niño,  de  repente.  Teruncií 
non  fació. 

Akdombardí.  m.  (germ.)  Areia. 

Ardóptero.  m.  (zool.)  Ardopíc- 
ro;  genero  de  dípteros. 


ARE 

Ardor,  m.  Ardor ;  calor.  Nimius 
ardor :  —  (fig.)  ardor;  ala- 
cridade de  animo  insoftrido. 
Vis,  is:  —  ardor;  desejo  vio- 
lento. En  el  ardor  de  la  dis- 
puta, de  la  batalha;  no  raais 
forte  da  contenda,  no  ardor 
da  peleja.  Cimi  magis pugna 
saiviret. 

Ardoroso,  sa.  adj.  Ardente; 
fogoso,  arrebatado. 

Arduamente,  adv.  Ardua,  pe- 
nosa, diíficilmente.  Aíigre, 
difficnlter. 

Arduena.  (mytli.)  V.  Arduinna. 

Akduidad.  /.  (ant.)  Arduidade, 
diíüculdade,  trabalho. 

Arduinna.  (mytli.)  Arduinna; 
sobrenome  de  Diana  entre 
os  sabinos. 

Arduísimo,  ma.  adj.  sup.  de  ^r- 
diio.  Arduissimo.  Difficilli- 
mus,  a,  tim. 

Ardují.  adj.  (germ.)  Assassino. 

Arduo,  dua.  adj.  Arduo,  dif- 
ficil,  penoso.  Difficilis,  le. 

Arduosidad.  /.  Arduosidade; 
(ant.)  V.  Arduidad. 

Ardura.  /.  (ant.)  Falta,  escas- 
sez':— angustia.  Angustia,  ce. 

Akduran.  /.  (tjot.)  Arduran; 
variedade  de  planta  pareci- 
da com  o  milho;  é  originaria 
da  Baxberia. 

Área.  /.  (germ.)  Área ;  o  espa- 
ço que  comprehende  uma 
figura  plana.  Spatium  lineis 
co7iclnsum:  —  Aves,'.!  o  espa- 
ço de  terra  que  comprehende 
um  edificio.  Área,  «?. 

Área  JE.  m.  Medie  a  o  das  ter- 
ras por  áreas. 

Aréalo.  m.  (bot.)  Árcalo;  es- 
pecie de  figueira  do  Malabar. 

Areca.  /.  (hot.)  Areca ;  fructo 
de  uma  arvore  das  Indias 
chamada  também  areca. 

Arecer.  a.  (ant.)  V.  Secar. 

Arbcia.  m.  (bot.)  Arecia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  primuláceas,  incori^ora- 
da  regularmente  no  genero 
androsace. 

Arecina.  /.  (cJi^m.)  Areei  1! fi ; 
substancia  .extrahida  do 
fructo  da  areca. 

Arecineas.  /.  pl.  (bot)  Areci- 
neas,  tribu  da  familia  das 
jDalmeiras. 

Arecíneo,  nea.  adj.  (bot.)  Are- 
ei neo;  parecido  coin  a  areca. 

Aredula.  /.  (zool.)  Aredula; 
synonymo  de  andorinha  da 
chaminé  ou  rusticíi. 


ARE 

Arepaccion.  /.  (ant.)  Seccura: 

—  extenuação,  debilidade: — - 
(pliarin.)  arefaccão ;  cxsicca- 
ção,  desiccação  por  que  se  fa- 
zem passar  os  medicamentos 
que  se  hão  de  reduzir  a  pó. 

Aregon.  m.  Arégon ;  unguento 
resolutivo  que  se  usava  an- 
tigamente. 

Aregma.  /.  (bot.)  Aregma  (sem 
rotura);  nome  que  se  deu 
ao  genero  de  plantas  cha- 
mado fragmidio,  ]yo\-  ter  os 
gongylos  indehiscentes. 

Areite  ou  Areito.  m.  (p.  A.) 
Romances  que  cantavam  os 
naturaes  da  ilha  de  Cuba: 

—  baile  religioso  dos  indios 
do  México  e  Goatemala. 

Arel.  m.  Crivo,  joeira  grande. 
Cibrum,  i. 

Arelar,  a.  Crivar  o  trigo. 
Cribro  purgare  triticum. 

Arelina.  /.  (bot.)  Arelina ;  sy- 
nonymo do  genero  estóbea. 

Arémaros.  m.  (miner.)  Arema- 
ros,  synonymo  de  cinabrio, 
vermelhão. 

Aremonia.  /.  (bot)  Aremonia. 
V.  Agrimonia. 

Arena./.  Areia;  terra  vitres- 
civel,  miuda  e  secca  que  se 
encontra  commummente  nas 
.praias  do  mar.  Arena,  w :  — 
areia,  arena,  liça  de  lutado- 
res. Ai'cna,  ce,  locáis  in  quopu- 
gnabant  gladicdores : — a  reia 
de  metaes;  metaes  reduzidos 
a  partículas  diminutas.  Pul- 
vis  e  metallo:  —  ciruja  (p. 
Mure);  areia  miuda  e  fina 
que  se  tira  dos  caímos.  Arena 
tenuissima:  —  mperta;  areia 
sem  mistura.  Arena  st erilis : 

—  2jI.  areias;  deposito  are- 
noso na  bexiga.  Calculi  per 
urinam  ejecti.  Comer  arena 
antes  que  hacer  vileza  (rif.); 
antes  comer  farellos"b[ue  pro- 
ceder mal.  Edificar  sobre 
arena;  edificar  sobre  areia, 
fazer  casa  sem  alicerce.  Ca- 
duca et  facilh  labentia  con- 
strnere.  Escribir  en  la  are- 
na (fig);  escrever  na  areia, 
fazer  cousa  de  pouca  dura- 
ção ou  firmeza.  Arena  in- 
scribere.  Sembrar  enarena; 
trabalhar  sem  proveito. 
Frustrct  laborare. 

Arenáceo,  cea.  adj.  Arenáceo. 
■  V.  Arenoso:  —  arenoso;  no- 
me que  se  dá  ás  rochas  fi-ia- 
veis. 


ARE 

Arenación./.  Areuação ;  njopli- 
cação  de  areia  quente  para 
curar  certas  molestias. 

Arenador.  m.  Areieiro;  que 
deita  areia. 

Arenal,  m.  Arcial;  sitio  onde 
ha  muita  areia.  Arenosmn 
solum. 

Arenalejo.  m.  dim.  de  Arenal. 
Areialzinho. 

Arenalico,  leo,  to.  m.dini.  de 
Arenal.  Areialzinho,  areial- 
zito. 

ArenÁmen.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Arcilla  ocrácea. 

Aren  amento,  m.  Acção  de 
arelar. 

Arenar,  a.  V.  -Enarenar:  — 
arelar-,  esfregar  com  areia. 
Arena  detergeré:  —  arelar; 
cobrir  de  arela :  —  r.  (nant.J 
eucalhar-se ;  varar  em  terra 
uma  embarcaçào,  dar  cm 
secco,  tocar  em  banco  de 
arela,  ficando  sobre  ella  sem 
movimento. 

Arenaria.  /.  (bot.)  Arenaria; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  carioliladas,  composto 
de  cinco  subgéneros  e  gran- 
de numero  de  especies,  to- 
das herbáceas,  com  flores 
solitarias,  brancas  c  algu- 
mas vezes  purpureas. 

Arenario,  a.  adj.  (zool.J  Arena- 
rio; que  cresce  ou  vive  na 
areia. 

Arenarme!,  m.  (chim.  anf.J  V. 
Arcnámen. 

Arencado,  adj.  Parecido  com  o 
arenque :  —  secco,  chupado, 

-    eiixuto  de  carnes. 

Arencar,  a.  Salgar;  preparar 
sardinhas  como  se  prei^aram 
ós  arenques. 

Arencon.  m.  augm.  de  Aren- 
que.  Grande  arenque. 

Arendalita./.  (miner.)  V.  Epi- 
doto. 

Arendranta.  /.  (bot.)  Aren- 
dranta;  resina  cuja  arvore 
cresce  á  borda  do  mar. 

Arenera  .  /.  (hof.)  V.  Arenaria. 

Arenería.  /.  Areial ;  logar  que 
abunda  em  areia. 

Arenero,  ra.  adj.  Ai'eieiro; 
que  serve  para  conduzir 
areia. 

Areng.  m.  (l)ot.)  Areng;  pal- 
meira cuja  medulla  e  fructos 

..  servem  de  alimento. 

Arenga.  /.  Arenga;  discurso. 
Oratio,  onis,  concio,  onis: 
—  (ir 071.)   arenga;  discurso 


ARE 

afiectado  e  impertinente  pa- 
ra enganar  alguém.  Oratio 
suhdola  et  argutiis  plena. 

Arengado,  adj.  Arengado;  ora- 
do, perorado. 

^resgadou.  m.  Arcngador;  o 
que  arenga,  amigo  de  con- 
tendas . 

Aréngala.  /.  (zool.)  Sardinha 
grande. 

Arengasuento.  m.  Arenga;  ac- 
ção de  arengar. 

Arengar,  o.  Arengar;  dizer, 
proferir  em  publico  alguma 
arenera,  oração  ou  discurso. 
Concionari. 

Arenxca,  lla.  /.  dim.  de  Ave- 
ria. Areinha;  areiasinlia. 

Arenícola.  adj.  (bot.  e  eool.) 
Ai-enicola;  nome  dado  a  to- 
dos os  seres  orgánicos  que 
vivem  na  arela: — /.  farenico- 
la;  lombriga  marinha:  — m. 
p>l.  arenicolas;  insectos  da 
tribu  dos  escarabideos,  fami- 
lia dos  lamellicornios,  ordem 
dos  coleópteros  pentameros; 
vivem  no  esterco  do  gado. 

Arenicolinos.  m.  pl.  (zool.) 
Arenicolinos;  sub-familia  de 
vermes  da  ordem  dos  anneli- 
dos,  c  familia  dos  areuico- 
lios,  que  tem  por  typo  o  ge- 
nero arenicola. 

Arenicülios.  m.  pl.  (zool.)iA.re- 
nicolios;  familia  de  vermes 
da  ordem  dos  annelidos. 

Arenífero,  ra.  adj.  Arenífero'; 
que  tem  areia. 

Arenu-orme.  adj.  Areniforme; 
que  tem  forma  de  arela. 

Arenilla.  /.  Arela  preta  para 
seccar'  a  tinta  com  que  es- 
creve :  — j)^-  salitre  fino.  A7- 
trum  mimitatim  condistim: 
—  dados  marcados  só  de  um 
lado. 

Arenillero.  /.  V.  Salvadera. 

Arenisco,  ca.  adj.  Areiento; 
areioso,  arenoso.  Arenosvs, 
a,  um.. 

Arenócoro.  m.  (zool.)  Areno- 
coro;  genero  de  insectos  he- 
inipteros  da  familia  dos  co- 
reanos, cujo  tvpo  é  o  are- 
nócoro phalenio. 

AiíENoso,  sA.  adj.  Areiento; 
areioso,  saibroso.  Arenosas. 
Arenaceus,  a,  vm. 

Arenque,  m.  (zool.)  Arenque; 
peixe  de  arribação.  Ale.x, 
cois:  — ahumado;  arenque 
de  fumo:  —  embastanado; 
arenque  embarrilado. 


.  ARE  225 

Auenzata.  /.  (ant.)  V.  Almu- 
delio. 

Areoda.  /.  (zool.)  Areoda;  ge- 
nero da  ordem  dos  coleópte- 
ros pentameros,  familia  dos 
lamellicorneos,  notável  por 
suas  brilhantes  cores,  que 
se  encontra  no  Brazil  e  na 
America  do  Xorte. 

Aréola./,  (anat.)  Areola;  pe- 
queno espaço  entre  os  fibras 
dos  nossos  órgãos  ou  enti'e 
as  laminas  dos  vasos  entre- 
laçados: —  V.  Circulo  ma- 
7-io :  —  (bot.)  areola ;  nome 
genérico  de  toda  a  cellula 
ou  cavidade  pequena:  — 
areola ;  pequenos  espaços 
circumscriptos  por  linhas  co- 
radas, filetes  ou  fendas  que 
se  observam  na  superficie 
das  algas  membranosas,  ou 
nas  cascas  de  certos  lichens: 
— areola;  malhas  que  formam 
o  tecido  das  folhas  dos  mus- 
gos c  das  plantas  hepáticas: 

—  (])hys.)  areola;  o  circulo 
similhante  ao  arco  iris,  que 
algumas  vezes  rodeia  a  lua: 

—  (med.)  areola;  circumfe- 
rencia  que  acompanha  as 
erupções  das  bexigas:  — 
(zool.)  areola;  especie  sub- 
terránea do  genero  í.irtaru- 
ga :  —  areola ;  superficies  es- 
camosas que  cobrem  o  es- 
tiueleto  de  alguns  reptis: — 
areola,  esj^aço  que  deixam 
entre  si  as  fibras  das  azas 
dos  insectos  dipteros,  ortho- 
píeros  e  de  azas  membra- 
nosas. 

Areolacion.  /.  (bot.)  Areola- 
cao;  forma  que  apresentam 
ás  fibras  de  qualquer  tecido 
cellular. 

Akeolado,  da.  adj.  (bot.)  Areo- 
ladoj  que  tem  rugas  pouco 
visíveis. 

Areolar.  adj.  (bot.)  V.  Celu- 
lar. 

Areolario,  ría.  adj.  Areolado ; 
coberto  de  aréolas. 

Areométrico,  ca.  adj.  Areome- 
trico;  concernente  ao  areó- 
metro. 

Areómetro,  m.  (phys.)  Areó- 
metro ;  instrumento  destina- 
do para  medir  a  densidade 
óu  o  peso  especifico  dos  lí- 
quidos. 

Areópago,  m.  (fig.)  Areópago; 
reunião  de  magistrados  ou 
juizes,  de  homens  políticos, 


Ô26 


ARE 


de  litteratos,  etc.  —  (Idst.  e 
juris.  aiit.)  areópago  \  tribu- 
nal supremo  da  antiga  Athe- 
nas,  qne  tinlia  a  seu  cargo 
o  castigo  dos  delietos,  a  ob- 
servancia das  leis,  o  direito 
de  residencia  aos  altos  func- 
cionarios  e  o  de  rever  e  até 
annullar  as  decisões  do  povo. 
Areopagus,  i. 

AiiEOPAjiTA.  m.  (hist.  ant.) 
Areopagíta;  qualquer  dos 
juizes  que  faziam  parte  do 
areópago.  Seu  numero  variou 
de  nove  até  quarenta.  Areo- 
jyagita,  ce. 

Areopa jÍTico,  CA .  adj.  Areopa- 
gitico:  concernente  ao  areó- 
pago. 

Aeeóstilo.  m.  (arcJi.)  Areosty- 
lo ;  a  intercolumna  cuja  dis- 
tancia para  uma  outra  co- 
lumna é  de  oito  ou  mais 
módulos. 

Areotectónica.  /.  (mil.)  Areo- 
tectonica;  parte  da  fortifi- 
cação militar  que  trata  do 
ataque  e  defensa. 

Areotectonico,  ca.  adj.  Areo- 
tectonico;  que  diz  respeito 
á  areotectonica. 

AuEÓTico,  CA.  adj.  (med.)  Areo- 
tico;  sudorífero,  anodino  (me- 
dicamento); que  tem  a  j^ro- 
priedade  de  rarefazer  os  hu- 
mores. 

Arepa./.  Arepa;  empada  feita 
de  farinha  de  milho  com 
carne  de  porco  dentro,  que 
é  o  almoço  ordinario  dos  ha- 
bitantes de  Carthagena  das 
Indias. 

Aresah.  m.  (hot.)  Areçá;  fru- 
cto  da  India  do  tamanho  de 
uina  ginja  garrafal  c  de  sa- 
bor algum  tanto  picante  mas 
agradável ;  as  suas  sementes 
são  tão  pequenas  como  as 
da  mostarda. 

Aresco.  m.  (zool.)  Aresco 
(agradável);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros, da  familia  dos  cyclicos, 
cujo  typo  é  o  aresco  labiado, 
originario  do  Brazil. 

Aresta.  /.  (ant.)  Aresta;  to- 
mento ou  estopa  basta :  — 
V.  Espina. 

Arestil  ou  Arestín,  to.  (hot.) 
V.  Erinjio: — (med.)  ares- 
tina  ;  fogíigem  acompanhada 
de  grande  comichão,  de  que 
padecem  as  pessoas,  princi- 
palmente em  algumas  par- 


ARE 

tes  da  America :  —  (vet.)  es- 
coriação que  costumam  ter 
as  cavalgaduras  nas  quar- 
tellas  dos  pés  e  das  mãos, 
cora  uma  comichão  que  mo- 
lesta. Scabies,  ei:  — fogagem^ 
que  affecta  os  gatos  e  outros 
animaes  em  algumas  partes 
do  corpo :  —  (bot.)  planta  vi- 
vaz cujo  talo  é  ramoso  e  cres- 
ce até  á  altura  de  um  pé ;  as 
folhas  são  tripartidas  e  den- 
ticuladas, assim  como  o  calix 
da  flor ;  toda  a  planta  é  de 
luna  cor  azul  escura.  Fryn- 
gium  amethystínum. 

Arestinado,  da.  adj.  O  que  pa- 
dece de  arestina.  Scabie  in- 
fectus. 

Alrete.  m.  (p.  And.)  Argola 
d'onde  pendem  os  brincos 
das  orelhas:  —  os  brincos 
das  orelhas.  V.  Arganeo. 

Aretia. /.  (bot.)  Aretia;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
primuláceas,  formado  por 
Linueo,  e  annexo  pelos  bo- 
tánicos modernos  ao  genero 
androsace,  tío  qual  difiere  só 
em  ter  os  pedúnculos  uniflo- 
ros, e  as  flores  sem  algum 
involucro. 

Aretiastro.  m.  (bot.)  Aretias- 
tro  (parecido  com  uma  are- 
tia) /secção  de  plantas  do 
genero  valeriana  que  se  cria 
na  America,  e  cujas  flores 
amarellas  estão  quasi  escon- 
didas por  baixo  das  folhas 
superiores. 

Aretólogo.  m..  Arctólogo;  o 
quei^rofessa  a  aretologia: — 
i;)aradoxal,  sophistico. 

Aretolojía. /.  (pililos.)  Areto- 
logia; parte  da  philosophia 
moral  que  trata  da  virtude, 
da  sua  natureza  e  dos  meios 
de  adquiri-la.  Aretologia,  a;. 

AretolÓjico,  ca,  adj.  Aretolo- 
gico;  concernente  á  aretolo- 
gia. Aretologiciis,  a,  t»n. 

Areteigonal.  adj.  (ant.  min.) 
Aretrigonal ;  fiualifieação  do 
spatho  de  Islândia,  que  é 
um  crystal  rhomboedrico  de 
carbonato  de  cal. 

Aretusa.  /.  (bot.)  Arethu.sa; 
genero  de  plantas  da  fanú- 
lia  das  orchideas,  typo  da 
tribu  das  arethuseas,  com- 
posto de  urna  só  especie 
originaria  ,da  America  me- 
ridional. E  uma  pequena 
planta  terrestre,  desprovida 


ARG 

de  folhas,  e  com  flores  pur- 
pureas bastante  grandes :  — 
(zool.)  arethusa;  genero  de 
molluscos  testáceos  micros- 

'  copicos,  que  costumam  en- 
contrar-senas praias  do  gol- 
fo de  Veneza. 

Aretúseo,  sea.  adj.  (bot.)  Ar- 
thusado  ou  arethusiforme ; 
parecido  com  a  arethusa :  — 
/.  ])l.  arethuseas;  tribu  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chideas, cujo  typo  é  o  genero 
arethusa.  Todas  são  herbá- 
ceas e  crescem  nas  regiões 
temperadas  de  ambos  os 
hemispherios. 

Areumático,    ca.    adj.    (med.) 

■  Areumatico;  que  ainda  não 
fui  atacado  de  rheumatismo 
nem  de  fluxão. 

Arfa.  /.  (jJrov.  art.)  Arfa;  o 
copo  de  varias  redes  de  pes- 
cai- no  Guadalquivir. 

Arfada.  /.  (mar.)  Arfada; 
acção  e  efi'eito  de  arfar. 
Mutatio  navis  a  puppi  iii, 
proram. 

Arfar,  n.  ('mar.J.  Arfar;  cabe- 
cear o  navio  (mettendo  ora 
a  popa,  ora  a  proa) :  —  s. 
arfagem;  o  arfar,  cabecear 
do  navio :  —  (min.  ant.)  V. 
Arsénico. 

Arfe.  /.  (prov.  art.)  V.  Arfa. 

Arfeo,  m.  (mar.)  V.   Cabezeo. 

Arfil.  m.  (ant.)  V.  Alfil. 

Arfredstonita.  /.  (min.)  Ar- 
fredstonita;  variedade  de 
amphibolia. 

Argadijo  ou  Argadillo,  m. 
V.  Devanadera: — (fig.)  bu- 
liçoso, inquieto,  entremetti- 
do.  Ardelio,  onis : — (2).  Ar.) 
cesto  grande  de  vime.  Vas 
vimineum ,  fiscns:  —  (ant.) 
armação  ou  fabrica  do  es- 
queleto humano. 

Argado,  m.  Intriga,  enredo, 
travessura.  E  vulgar  nas 
Asturias.  Frates,  versutia: 
—  (ant.)  tumor  ou  ulcera 
pestilente. 

Argala. /.  (zool.)  Argala;  es- 
pecie de  cegonha  do  genero 
marabio. 

Argálí.  m.  (zool.)  Argali;  car- 
neiro selvagem  das  monta- 
nhas ,meridionaes  da  Sibé- 
ria. É  do  tamanho  de  um 
gamo;  tom  o  corpo  coberto 
de  um  pellame  curto  e  par- 
do com  uma  linha  averme- 
lhada ao  largo  da  columna 


ARG 

dorsal ;  o  ventre  é  de  um 
vermelho  mais  escuro  e  o 
collo  esbranquiçado;  os  cor- 
nos áào  triangulares,  lar- 
gos e  retorcidos;  ^  orelhas 
largas  e  a  cauda  curta. 
E  muito  ágil ;  a  carne  é  gor- 
da e  muito  apreciada  pelos 
habitantes  da  Sibéria. 

Argalla.  /.  V.  Algalia. 

Argallera.  /.  (art.)  Serra  cur- 
va; instrumento  composto 
de  madeira  e  de  um  ferro 
era  forma  de  uma  serra, 
usado  pelos  carpinteiros 
para  fazer  na  madeira  cor- 
tes arredondados.  Scrrula 
curva,  fálcala. 

Argamandel,  m.  Farrapo;  pe- 
daço de  panno  velho.  Frus- 
tulum,  jicmniculus  detritus: 
—  vestido  velho  e  esfarra- 
pado. 

Argamandijo.  in.  (fam.)  Con- 
juncto  de  miudezas  que  ser- 
vem para  alguma  arte  ou 
ofíicio  ou  para  um  dado  fim. 
Futilium  rerum  congeries : — 
armadilha;  a  arm.açào  ou 
laços  que  os  rapazes  fazem 
para  apanhar  pássaros. 

Argamasa.  /.  (ant.)  V.  Allión- 
diga:  —  (art.)  argamassa; 
massa  composta  de  cal  e 
aj-eia,  que  empregam  os  pe- 
dreiros para  unir  e  segurar 
as  jjedras  dos  edificios  c 
outras  obras  dc  ahenaria. 
Calx  aquâ  sabuloqne  com- 
2Mcta. 

Argamasado,  m.  (art.)  Camada 
de  argamassa :  —  (mar.)  ar- 
gamassa que  occupa  o  A^ào 
das  cavernas  das  quilhas  dos 
navios. 

Argamassar,  a.  Argamassar; 
fazer  argamassa.  Calcem 
aquâ  sahidoquc  míscere,  subi- 
gere :  —  argamassar ;  cobrir, 
incrustar  de  argamassa  o  pa- 
vimento ou  as  paredes :  — 
(mar.)  argamassar;  encher  o 
vão  das  cavernas  da  quilha 
com  uma  argamassa  ¡¡arti- 
cular;  O2oeraçào  que  só  se 
executa  nos  navios  construi- 
dos de  madeira  leve. 

Argamasón,  m.  Entulho;  pe- 
daço grande  de  caliça  ou 
ruinas  de  argamassa,  liudiis 
ceins. 

Argámula. /.  (bot.2).  And.)  V. 
Jkiglosa. 

Árgana.  /.  Guindaste  para  le- 


ARG 

vantar  pesos.  Machina  tra- 
ctoria: — pi.  cangalhas  de 
vime.  Vas  gestatorium  ar- 
cuatum  vimineum. 

Argandichenal./.  (germ.)  Real 
armada. 

Argandijo.  m.  (ant.)  V.  Arga- 
dijo ou  Argadillo. 

Argandó.  m.  (germ.)  Homem 
armado. 

Arganel.  m.  (naut.)  Arganel; 
especie"  de  argola  que  entra 
naconstrucçào  do  astrolábio. 
Círcidus  quo  astrolahium 
instruituv. 

Arganeo.  m.  (mar.)  Arganéo, 
argola  da  ancora. 

Árgano,  m.  V.  Árgana. 

Arg.vnte.  m..  (zool.)  Argante; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  pentameros 
que  corresponde  ao  genero 
dicerca. 

Argantona.  /.  (myth. )  Argan- 
tona:  nympha  de  Misia,  que 
se  suicidou  desesperada  pela 
morte  de  Reso,  seu  amante; 
deu  seu  nome  a  uma  monta- 
nha de  Misia.    ■ 

Argas.  m.  (zool.)  Argas;  ge- 
nero de  insectos  arachnidos, 
da  familia  dos  acáridos, 
cujo  t^'po  c  o  argas  bordado. 
Ha  uma  especie  de  argas 
que  os  viajantes  temem  mui- 
to e  que  se  conhece  com  o 
nome  de  pcrsevejo  venenoso 
de  JMiUna. 

Argavieso,  m.  (ant)  Temjses- 
tade;  redomoiuho,  chuva 
impetuosa  com  muito  vento. 

Argaya.  /.  V.  Arista. 

Argayo,  m.  Argáo;  garnacha 
ou  roupão  de  que  usavam 
alguns  regulares  por  cima 
do  habito  no  inverno. 

Argazo.  m.  V.  Algazo. 

Argel,  Arjel.  adj.  Argel ; 
diz-se  do  cavallo  que  tem 
malha  branca  só  no  pé  di- 
reito. Equus  dextero pede  al- 
biis:  —  cuatrahlo;  argel  qua- 
dralvo,  cavallo  maualvo  dos 
quatro  pés.  Equus  pedibus 
wqualiter  albus :  —  tra  vado  ; 
'argel  travado,  cavallo  que 
tem  o  pé  direito  branco  e 
também  a  mão  direita. 
Equus  dextero 2)ede  manuque 
albus:  —  trastrabado ;  argel 
trastravado;  cavallo  que  tem 
o  pé  direito  branco  e  também 
a  mão  esquerda.  Equus  dex- 
tro pede,  et  sinistra  manu 


ARG 


227 


albus: — tresablo}  argel  tre- 
valvo;  o  cavallo  que  tem  o 
pé  direito  branco  e  as  duas 
mãos  também.  Equus  pede 
dextero  et  manibus  albus:  — 
(fig.  fam.)  desgraçado,  des- 
afortunado. Infelix,  infor- 
tunatus. 

Argelino,  Arjelino,  na.  adj. 
Argelino;  pertencente  ou 
natural  de  Argel. 

Argema,  Arjema.  /.  (cir.)  Ar- 
gema  ou  Argemon;  ulcera 
superficial  da  coi-nea. 

Argemon,  Arjemon.  V.  Ar- 
gema. 

Argemone,  Arjemone.  m.  Ar- 
gemone;  papoula  espinhosa. 
V.  Chicalotc. 

Argen,  Ar  jen.  m.  (braz.)  Ar- 
gem,  prata;  um  dos  dois 
metacs  que  se  emprega  nos 
brazões  de  armas  o  que  se 
representa  ordinariamente 
jjela  côr  branca.  Argenteus 
color  iíi  tesseris  gentilitiis: 
—  (ant.)  argem ,  dinheiro. 
Quien  tiene  argen  tiene  todo 
bien;  quem  tem  dinheiro, 
tem  o  que  quer : — vivo  (ant) 
Y.  Azogue. 

Argent,  Arjent.  m.  (ant.p.  Ar. ) 
V.  Plata. 

Argentada,  Arjentada.  /. 
(ant)  Enfeite  de  que  usa- 
vam as  mulheres. 

Argentado  ,  Arjentado  ,  da. 
adj.  Argentado.  "\'.  Platea- 
do:—  (ant.)  applicava-se  ao 
sapato  antigo. 

Argentador,  Arjentador.  m. 
(ant.)  Argentador,  pratea- 
dor;  o  que  argenteia. 

Argental,  Arjental.  adj.  Ar- 
gentífero; que  tem  prata. 

Argentar,  Arjentar.  a.  (ant.) 
Argentar  ou  Argent earíV. 
Platear:  — jn-atear;  cobrir 
de  prata.  Argento  ornare :  — 
(poet.)  argentar ;  fazer  bran- 
co, claro,  pratear.  Sxdendi- 
do  argenti  colore  induere:- 

Argentario,  Arjentario.  m. 
(ant.)  Ourives. V.  Platero: — 
(ant.)  inspector  ou  chefe  dos 
inoedeiros. 

Argentato  ,  Arjentato.  m. 
(chim.)  Ai-gentato;  sal  pro- 
duzido pelo  oxydo  de  jarata. 

Argênteo  Arjenteo,  tea.  adj. 
(jJoet.  ant.)  Argênteo,  argen- 
tino.  ■ 

Argentería,  Arjenteria.  a. 
Argentaria;  bordadura  bi-i- 


228 


AEG 


Ihante  de  prata  ou  oiro. 
Plwygice  vestes  acu  picke^  et 
auro  argentove  intextce. 

Argentero,  Akjentero.  m.  V. 
Platero. 

Argéntico,  Arjéntico,  ca.  adj. 
(chim.)  Argéntico;  diz-se  de 
um  oxydo  e  dos  saes  cuja 
base  é  a  prata. 

Argéntico,  Arjéntico- A  JioNico. 
adj.  (cldm.)  Argentico-ain- 
uiouico;  diz-se  de  um  sal  ar- 
géntico, combinado  com  um 
sal  ammoniaco. 

Argéntico-cÁlcico.  adj.  (chim.) 
Argentico-calcico ;  diz-se  de 
um  sal  argéntico,  combinado 
com  um  sal  calcico. 

Argéntico-estroncíaco.  adj. 
(chim.)  Argenti co-strontico ; 
diz-se  de  um  sal  argéntico 
combinado  com  um  sal  stron- 
tico. 

ARGÉNTICO-PLrJlBICO.Círf/.fc/i/jH.J 

Argenticú-plumbico ;  diz-se 
de  um  sal  argéntico  combi- 
nado com  um  sal  plúmbico. 

ARGÉNTIC0-P0TASIC0.aC?/.(cA¿9rt.J 

Argentico-potíjssico ;  diz-se 
de  um  sal  argéntico,  combi- 
nado com  um  sal  de  ¡jotassa. 

Argéntico-sÓiuco.  adj.  (chim.) 
Argéntico-sodico;  diz-se  de 
um  sal  argéntico  combinado 
com  um  sal  sódico. 

Argentífero,  Arjentieero,  ra, 
adj.  (chim.)  Argentífero ; 
que  tem  prata. 

Argentina,  Arjentina.  /.  Ar- 
gentina; planta  perenne , 
cujas  bastes  crescem  até 
mais  de  um  pé:  tem  as  folhas 
divididas  em  cinco  appendi- 
ces  cuneiformes,  verdes  ¡wr 
cima  c  esbranquiçadas  pelo 
inverso.  Suas  flores  sâo  de 
mm  lindo  amarello.  Poteu- 
rilla  argêntea. 

Argentino,  Arjentino,  na. 
adj.  Argentino ;  de  prata  ou 
parecido  com  a  prata.  Argen- 
teus,  ea,  iim. 

Argento,  Arjento.  m.  (poet.) 
Argento.  V.  Plata:  —  vivo 
sublimado  (chim.);  solimào; 
chama-se  assim  por  fazer-se 
com  azougue.  Arsemcum  fa- 
ctitivm. 

Argenton,  Arjenton,  VI.  (chim..) 
Argentão;  liga  de  cobre,  de 
nickel  e  de  estanho. 

Argentoso,  Arjentoso,  sa.  adj. 
(ant.)  V.  Arcilloso. 

Akgentbnar,  Arjentenah,  ou  I 


ARG 

Ahget-el-naiir.  (astr.)  Ar- 
gentenar;  nome  de  uma  es- 
trella que  se  acli.a  na  con- 
stellação  de  Eridano.     . 

Argilla,  Arjilla.  /.  Argilla. 
V.  Arcilla. 

Argilloso,  Akjilloso  sa.  adj. 
(ant.)  Argilloso.  V.  Arcilloso. 

Argina,  Aujina.  /.  (zoai.)  Ar- 
giiia;  genero  de  lepidópteros 
diurnos. 

Arginas,  Arjinas.  /.  |jZ.  (a7it.) 
V.  Aguaderas. 

Argínido,  Arjínido,  da.  adj. 
(zool.)  Argynnido;  que  per- 
tence á  Àrgynna: — /.  pi. 
arginidas;  tribu  de  lepido- 
jiteros  diurnos. 

Argino,  Arjino,  na.  adj.  Argi- 
vo;  habitante  de  Argos. 

,  Arguiocesia,  Arjirocesia.  /. 
(zool.)  Argyrosetia;  genero 
de  lepidópteros  nocturnos. 

Argirocracia,  Arjiroceacia.  /. 
Argyrocracia ;  aristocracia 
do  dinheiro. 

Argirodamas,  Arjisodamas.  m. 
Argyrodamas;  especie  de 
talco  branco  que  resiste  ao 
fogo. 

Argirofillo,  Arjirofillo.  adj. 
fòo)!.J  Argyrophyllo ;  que  tem 
folhas  cober  tasde  uma  pen- 
nugem  compacta',  esbran- 
quiçada e  brilhante. 

Argiroftalmo,  Arjiroftalmo, 
ma.  adj.  [zool.)  Argyro- 
phthalmo;  que  tem  os  olhos 
brancos  como  prata. 

Argirogonia,  Arjirogonlv.  f. 
(alchim.)  Àrgyrogonia;  pe- 
dra philosophal,  sal  argen- 
tifico. 

í)írgirÓlobo,  Arjirolobo.  m. 
(òot.)  Argj^rolobo;  genero  de 
leguminosas. 

Argironeta  ,     Arjironeta.    /. 

.  Argyroneta;  genero  de  ara- 
nhas.   ■ 

Argiropea,  Arjiropea.  /.  (al- 
chim.)  Ai'gyropea;  arte  de 
fazer  prata  com  um  metal 
inferior. 

Argikoprato,  Arjiroprato.  m. 
Argyi-oprato ;  banqueiro, 
cambista. 

Argircjptero,  Arjikoptero.  m. 
(zool.)  Argyrojjtero ;  género 
de  lepidópteros  nocturnos. 

Argirostojio,  Arjirostomo,  ma. 
adj.  (zool.)  Argyrostomo ; 
que  tem  a  boca  de  um  bran- 
co prateado. 

Argirotamno,  Arjirotamno.  m. 


ARG 

(bot.)  Ai-gyrothamno;  arbus- 
to da  Jamaica. 

Argirotozo  ,  Ar,jirotozo.  7n. 
(zool.)  Argirotozo;  genero 
de  lepidópteros. 

Ahgitamna,/.  Arjirotamno.  m. 
(bot.)  Argitamno;  genero  dos 
enphorbiaceos,  arbusto. 

Aegivo,  Arjivo,  VA.  adj.  Ar- 
givo;  da  província  dos  argi- 
vos  na  Grécia. 

Argoderma./.  (zool.)  Argodei'- 
mo ;  genero  de  molluscos  bi- 
valves. 

Argofilado,  da.  adj.  (bot.) 
Argophyllado ;  que  se  pare- 
ce com  o  argophyllo. 

Argofilo.  to.  (bot.)  Argophyl- 
lo; genero  da  família  das 
eriaceas. 

Argofíllea.  /.  Argophyllea 
(folha  branca);  secção  de 
plantas  do  genero  euribia, 
da  família  das  compósitas: 
■ — m.  pi.,  grupo  de  plantas 
formado  com  algumas  espe- 
cies do  genero  argophyllo. 

Argolasia.  m.  (bot.)  Argolasía, 
synonymo  de  lanaria. 

Argólico.  adj.  Argolíco,  natu- 
ral de  Argos. 

ArgÓlidas.  /.  pi.  (zool.)  Argo- 
lídas,  família  de  entomos- 
traceas. 

Argólido,  da.  adj.  (zool.)  Argo- 
lido;  que  se  parece  com  um 
argos. 

Argolla.  /.  Argola ;  annel  de 
ferro.  Anvilus  ferreus:  — 
argolinha;  jogo.  lAidus,  in 
quoglobuliper  médium  annii- 
lum  ferreum  transmittendi 
impelhmtur:  golílha;  castigo. 
Vincidum  ferreum-  quo  no- 
xiorum  collum  adstringi- 
tur:  —  (ant.)  gargantilha; 
collar  de  mulher.  En  torcida 
argolla  no  entra  la  bola; 
não  entra  a  bola  por  torci- 
da argola;  muitos  negocios 
são  mallogrados  por  obsta- 
culos 

Argollado,  da.  adj.  (ant.)  Pre- 
so em  argola. 

Argollar,  a.  Prender  á  ar- 
gola. 

Argolleta./.  dim.  de  Argolla. 
Argolinha. 

Argollica,  ta./,  dim.  de  Ar- 
gollcí.  Argolinha,  argolasi- 
nha.  Parvus  annulus. 

Argollon.  m.  augm.  de  Argol- 
la. Argolâo. 

Argoma./.  Giesta.  V.  Aliaga. 


ARO 

Arüomal.    m.    Giestal;     sitio 

cheio  de  giestas. 
Argomon.    m.    (hot.)   Genista- 

spartium;  especie  de  giesta; 

arbusto  espinhoso  silvestre: 

—  m.  augm.  de  Argoma. 
Argonauta,  m.  (myth.)  Argo- 
nauta; nome  dos  gregos  que 
se  embai'caram  na  nau  Ar- 
gos para  irem  conquistar  o 
tosão  de  oiro.  Argonauta,  ce: 

—  (zool.J  genero  de  mollus- 
cos  cepnalopodos  que  com- 
preliende  tres  especie?. 

ArgonautÁceo.  adj.  (zool.J  Ar- 
gonautáceo;  diz-se  do  mol- 
lusco  narecido  com  o  argo- 
nauta:—  m.  pl.  argonauta- 
ceos;  familia  de  molluscos 
cujo  tyi:)o  é  o  genero  argo- 
nauta. 

Argonautéro.  m.  (zool.)  Argo- 
nautero;  o  animal  que  vive 
na  concha  chamada  argo- 
nauta. 

ArgonÁutica.  /.  (poes.)  Argo- 
nautica;  titulo  do  poema  de 
Valerio  Flacco  sobre  a  ex- 
pedição dos  argonautas. 

Argonáutico,  ca.  adj.  Argo- 
nautico;  que  se  refere  aos 
argonautas. 

Argoneo.  m.  (mar.)  V.  Arganeo. 

Argopo.  m.  (zool.)  Argopo  (pé 
inactivo);  genero  de  coleó- 
pteros tetrámeros  da  fami- 
lia dos  crisomclinos,  com- 
posto de  umas  vinte  espe- 
cies que  habitam  em  difie- 
rentes  logares  da  Europa. 

Argos,  m.  (myth.)  Argos;  que 
tem  cem  olhos:  —  argos,  ho- 
mem vigilante,  perspicaz. 
Sollicitus,  vigilans. 

Argostema.  /.  (hot.)  Argos- 
temma;  genero  da  familia 
das  rubiáceas. 

Argostines.  f.pl.  (germ.)  Pre- 
gas. 

Argoudon.  m.  Algodão  da 
India. 

Arguajaque.  m.  (ant.  hot.)  V. 
Goma  amoniaco. 

Arguarismo.  m.  (ant.)  V.  Al- 
gnarismo. 

Argucia./.  Argucia;  subtileza, 
arrazoamento  contradictorio, 
sophistico. 

Argucioso,  sa.  adj.  Argueioso; 
que  se  occupa  em  argucias. 

Argudarse.  r.  (ant.)  Apressai'- 
se;  dar-se  pressa.  Prope- 
rare. 

Argíje.  m.  (art.)  Cabrestante; 
30 


ARG 

machina  para  mover  gran- 
des pesos.  Tympanum,  ma- 
china  (pía  sxdjvtliuntur  pon- 
dera. 

Argüel.  m.  (fjot.)  Arguel ;  ar- 
busto da  familia  das  apoci- 
neas,  de  cujas  folhas  se  sor- 
vem no  Cairo  para  falsificar 
o  sene. 

Arguellarse,  r.  (p.  Ar.)  En- 
fraquecer-se;  debilitar-se. 
Macie  confiei. 

Arguello,  m.  Languor;  falta 
de  saude,  debilidade,  fra- 
queza. Macies,  ei,  languor, 
oris. 

Arguenas,  m.  ^jZ.  Alforjes  de 
mongo.  V.  Alforjas. 

Arguenas.  /.  jjZ.  V.  Angari- 
llas. 

Argúidor,  ra.  s.  Arguidor;  o 
que  argüe.  Arguens,  entis. 

AuGUio.  m.  (ant.)  Y.  Orgullo. 

Argüir.  íí.  Arguir;  argumen- 
tar, disputar.  Dispiitare, 
contradicere :  —  a.  arguir; 
descobrir,  manifestar,  de- 
monstrar. Manifestare,  in- 
,  dicare. 

Argula.  /.  (zool.)  Arguia ;  ge- 
nero de  crustáceos  chupa- 
dores. 

Argulé.  m.  (gcrm.)Y.  Arrope. 

Argulo.  m.  (ant.)  Argulho,  or- 
gulho. 

Argullía,  Argullo.  (ant.)  Ar- 
gulho;  orgulho.  Superbia,  a;. 

Arcullosamente.  adv.  (ant.) 
Oi'gulhosamente.  Snperhe. 

Argulloso,  sa.  adj.  (ant.)  Ar- 
gulhoso ;  orgulhoso.  Insu- 
lens,  entis. 

Arguma.  m.  (p.  Ast.)Y.  Aliaga. 

Argumal.  m.  (p.  Asf.)Y.  Ar- 
gomal. 

Argumentación.  /.  Argumen- 
tação, argumento.  Disputa- 
tio,  argumentatio. 

Argumentador,  m.  Argumen- 
tador; disputador,  questio- 
nador. Argumcntator,  ar- 
guens. 

Argumentar,  n.  Argumentar; 
arrazoar,  discursar.  Argn- 
menta  insfituere. 

Argumentico,  illo,  ito.  m.  dim. 
de  Argumento.  Ai-gumonto- 
sinho;  pequeno  argumento. 

Aríjumentista.  m.  Y.  Argumen- 
tador. 

Argumento,  m.  Argumento,  ar- 
razoamento. Argumentatio, 
onis: —  argumento;  summa- 
rio  de  um  capitulo  ou  de  um 


ARII  .       229 

livro.  Lihri  materia,  argu- 
merrtum:  —  argumento;  in- 
dicio. Signum,  indiciam:  — 
negativo;  argumento  nega- 
tivo, o  que  se  infere  das  au- 
ctoridades,  quando  omittem 
cousa  que  se  devia  expor  c 
fallar  d'ella.  Argumentum 
negativum.  Apretar  el  argu- 
mento (fam.) ;  tornar-se  o 
argumento  difiicil.  Argumen- 
tum esse  magni  ponderis. 
Desatar  el  argumento;  re- 
solver o  argumento.  Ques- 
tionem dirimere,  nodum  sol- 
vere. 

Argurar.  a.  (germ.)  Aguentar. 

Arguseko.  m.  (hot.)  Argusero; 
ar\'ore  indígena. 

Arguto,  ta.  adj.  Arguto ;  agu- 
do no  som,  claro,  afinado. 

Argutor.  ?n.  (zool.)  Argutor; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros,  cujas  principaes  es- 
pecies sao  o  argutor  rubri- 
pelloj.o  roxo  e  o  dorsal. 

Arguyente.  adj.  Arguente ; 
que  argüe,  que  impugna  al- 
guma questão. 

Arhinco.  m.  (zool.)  Ai-hinco 
(sem  hico);  genero  de  inse- 
ctos coleojjtcros,  secção  dos 
tetrámeros,  cujo  typo  é  o 
arhinco  pallido  da  Amei'ica 
septentrional. 

Arhino.  m.  (zool.)  Arhino 
(sem  nariz);  genero  de  co- 
leópteros, secção  dos  tetrá- 
meros, cujo  typo  é  o  arhino 
languido  de  Bengala. 

Aruipis.  m.  (zool.)  Arhipis 
(abanica);  genero  de  coleó- 
pteros pentameros,  dé  que 
é  typo  o  arhipis  corredor  de 
Cayenna. 

Arhizo.  adj.  (hot.)  Arhizo  (sem. 
raiz  ou  radícula);  divisão 
de  vegetaes  ¡jrivados  de  em- 
Jjryào  e  j^or  conseguinte  de 
raiz. 

AuiiizoBLASTO.  adj.  (hot.)  Arhi- 
zoblasto;  designam-se  com 
este  nome  os  embryões  que 
permanecem  occultos  de- 
baixo da  terra  durante  a 
epocha  de  sua  germinação, 
c  que  são  desprovidos  de 
raizes. 

Arhopalo.  m.  fzooZ.j  Arhopalo; 
genero  da  ordem  dos  lepi- 
dópteros, familia  dos  diur- 
nos, caracíerisado  principal- 
mente pela  ausencia  da  mas- 
sa nas  antenas  das  borbole- 


230 


ARI 


tas  de  que  se  comj)(je :  — 
arhopalo;  genero  de  coleó- 
pteros tetrámeros,  da  fami- 
lia dos  loiigicornios,  foi-ma- 
do  á  custa  do  genero  calidia. 

Ari.  m,  (germ.)  Harpa. 

Akia,  /.  (mus.)  Aria;  canço- 
neta, canto.  Canticula,  a. 

Ariadna.  /.  (myth.)  Ariadna, 
filha  de  Minos,  que  deu  a 
Theseu  o  novello  para  saír 
do  labyrinto  depois  da  der- 
rota do  Minotaiu'o :  —  (zool.) 
ariadna;  genero  de  aranhas. 

Arialauastko.  /.  (bot.)  Ai'iala- 
bastro;  plí^nta. 

Ariano,  na.  adj.  Ai-iano ;  natu- 
ral de  Aria. 

Ariban.  m.  (germ.)Y.  Aspa- 
viento.    ' 

Aribar.  a.  (ant.)  Ensarilhar. 
V.  Aspar. 

Aribe,  m.  (ant.)  Sarilho;  in- 
strumento 23ara  fazer  mea- 
das. Girgillum,  i. 

Aribo.  m.  (ant)  V.  Aribe. 

Arica.  /.  (germ.)  V.  Araña. 

Aricar,  a.  (agr.)  V.  Arrejacar . 

Aricata.  /.  (germ)  Y.  Farte, 

Aricia./.  (zool.)  Aricia ;  genero 
de  annelidos  retigeros  mari- 
nhos da  categoria  dos  erran- 
tes, estabelecido  como  typo 
da  ^familia  das  ariciadeas: 
—  aricia;  genero  de  dipte- 
ros,  divisão  dos  bracoceros, 
tribu  dos  muscidos,  de  que 
ó  typo  a  aricia,  mosca  da 
Europa. 

Ariciadeas.  /.  pl.  (zool.)  Ari- 
ciadeas; familia  de  annelidos 
setigeros  errantes,  cujo  ge- 
nero priucijjal  é  a  aricia. 

Aricina.  /.  (myth.)  Aricina; 
nome  de  Diana,  reverencia- 
da na  Aricia :  — /.  (chim.) 
V.  Arecina: — /.  pl.  arici- 
nas ;  tribu  de  dípteros  da  fa- 
milia dos  muscívoros,  divi- 
dida em  aricinas  terrestres, 
litoraes  ou  aquáticas:  a  pri- 
meira divisão  comprehende 
dez  géneros,  e  a  segunda 
vinte  e  um. 

Arico,  illo,  to.  m.  dwi.  de 
Aro.  Arosinho;  clrculosinho. 

Áridas./,  (art.)  Áridas;  espe- 
cie de  tafetá  das  Indias 
orientaes, 

Arided./.  (asir.)  Arided;  es- 
trella que  forma  a  cauda  do 
Cysne  na  constellação  d'este 
nome. 

Aridez.  /.  Aridez;  seccura,  se- 


ARI 

quidão.  Seccuritas,  ariditas. 

Aridifoliado,  da.  adj.  Aiñdifo- 
liado;    que   tem   as    folhas 
,  seccas. 

Árido,  da.  adj.  Árido;  secco. 
AriduSjCi',  rim:  —  (fig)  ári- 
do; pouco  ameno.  Áridas, 
jejunus,  exilis. 

Aridura.  /.  Aridura;  magreza 
extrema. 

Ariel,  m.  (zool.)  Ariel;  qua- 
drúpede da  Arabia  do  tama- 
nho de  uma  gazella. 

Arienzo.  7n.  (ant.)  Arienzo ; 
moeda  castelhana:  —  (p. 
Ar)  Y.  Adarme. 

Aries,  m.  Aries  ^  (carneiro)  ; 
primeiro  signo  do  Zodiaco. 
Aries,  caileste  signum. 

Arieta./.  dim.  de  Aria.  Ariêta. 

Arietario,  ría.  adj.  Perten- 
cente ao  ariete,  machina. 
Arietarius,  a,  um. 

Ariete,  m.  Ariete;  antiga  ma- 
china de  guerra,  com23osta 
'  de  uma  grossa  viga,  com  a 
cabeça  de  um  carneiro  feita 
de  cobre,  com  que  se  pica- 
vam as  muralhas  de  vuna 
cidade.  Aries,  ef.is. 

Arietino,    na.    adj,    Arietino; 
l^ertenceute     ao     carneiro. 
■  Arietinus,  a,  um. 

Arifarzo  m.  (germ.)  Cajpote 
de  duas  abas. 

Arigatá.  m.  (germ.)  Lado. 

Arija.  /.  V.  Harina. 

Arije.  adj.  Diz-se  de  uma  es- 
23ecie  de  uva  muito  doce  e 
de  pellicula  delgada. 

Arijo,  ja.  adj.  (agr.)  Delgado, 
ligeiro;  fácil  de  lavrar;  (;liz- 
se  da  terra.  Exilis,  tenuis. 

Arilo.  m.  (zool)  Arilo;  genero 
de  hemipteros. 

Arilla. /.  (bot)  Arilho;  tegu- 
mento particular  das  semen- 
tes. 

Arillado,  da.  adj.  Arilhado; 
'  que  tem  arilho. 

Arillario,  ria.  adj.  Arilhaiño ; 
que  tem  o  caracter  e  a  for- 
ma de  um  arilho. 

Arillo,  m.  dim..  de  Aro.  Aro 
ou  circulo  de  madeira,  del- 
gado, de  dois  dedos  de  al- 
tura, que  serve  de  molde 
para  armar  as  voltas  dos 
ecclesiasticos.  Ligneus  typus 
torquibus  clericorum  efjigen- 
dis:  —  argolla;  circulo  de 
metal  que  se  pendura  nas 
orelhas.  Inaures.  Hacer  en- 
trar, meter  uno  por  el  arillo 


ARI 

(fig);  metter  em  cabeça, 
convencer  alguém  a  seguir 
certa  opinião.  In  sententiam 
adducere. 

Arimanes.  m.  (myth.)  Arima- 
nes;  principio  do  mal  entre 
os  persas. 

Arimanon.  m,  (zool.)  Arima- 
non;  nome  dé  uma  pequena 
esjjecie  de  periquito. 

Arimez.  m.  Varanda  ou  balcão 
lançado  fora  da  parede.  Pér- 
gula, ce. 

Arina.  /.  (zool.)  Arina ;  genero 
de  dipteros. 

Arinatro,  tra.  adj.  (germ) 
Preso,  prisioneiro. 

Arinco,  m.  (zool.)  Arhynco; 
genero  de  coleópteros. 

Arinia.  /.  (bot.)  Arinia;  sec- 
ção do  genero  alysso. 

Arino.  m.  (zool.)  Arhino;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Ario.  m.  (zool.)  Ai-io;  genero 
de  dipteros. 

Ariocarpo.  m.  (bot)  Ai-iocarpo] 
genero  da  familia  dos  ca- 
ctos. 

Ariodne.  m,  (zool)  Ariòdne; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros diurnos,  da  tribu  dos 
nyinplialidos. 

Aríol  ou  Ari'olo.  m.  (ant.) 
Ariolo;  agoureiro,  adivinho. 

Arion.  m.  (myth.)  Arion;  ca- 
vallo  que  Neptuno  fez  saír 
da  terra  com  uma  pancada 
de  seu  tridente. 

Ariona.  /.  (zool.)  Y.  Arjoona. 

Arioso,  adj.  (mus.)  Arioso ;  voz 
tirada  do  italiano,  e  que  pos- 
ta no  principio  de  uma  peça 
indica  um  canto  sustenido  e 
brilhante. 

Aripenis,  Aripenne.  m,  (ant.) 
Aripenis;  medida  de  120  pés 
quadrados. 

Aripis.  m.  (zool.)  Arhipis;  ge- 
nero de  coleópteros. 

Arique,  m.  (p.  Cuba)  Arique; 
tira  de  cortiça  que  a  pal- 
meira real  tem  na  folhagem. 

ArisÁreo,  rea.  adj.  (bot.)  Ari- 
sario;  parecido  com  o  ari- 
saro. 

Arísaro.  m.  (bot.)  Arisaro; 
planta  perenne,  de  cuja  raiz 
nasce  uma  porção  de  folhas 
cordiformes  de  um  pé  de 
comprido;  do  meio  sáe-lhe 
um  talo  sem  folhas,  em  cujo 
cume  estão  as  flores  amon- 
toadas. Toda  a  planta,  in- 
cluindo a  raiz,  está  cheia  de 


ARI 

substancia  viscosa  e  cie  mau 
cheiro,  e  é  acre  e  corrosiva; 
mas  quando  cozida  perde 
estas  qualidades  e  faz-se  pao 
da  sua  raiz.  Arum  arisarwn. 

Abisco,  ca.  adj.  Arisco;  bra- 
vio, esquivo.  Asper,  intra- 
ctabilis:  —  arisco;  áspero,. 
intratável.  Insuavis,  diirits, 
asper. 

Akisema./.  (hot.)  Arisema;  ge- 
nero da  familia  das  aroideas. 

Arisf.  m.  (asfr.)  V.  Aridez. 

Akish.  m.  Ai-ish;  medida  iti- 
neraria da  Pérsia. 

Arisi.  m.  Arroz  machucado. 

Arismktica.  /.  V.  Aritmética. 

Arismético,  ca.  adj.  (ant.)  V. 
Aritmético. 

Arisnegro,  adj.  V.  Arisprieto. 

Arisojar.  a.  (germ.)  Arranhar. 

Arispar.  n.  (germ.)  Aspirar. 

Arispejal.  m.  (germ.)  Metal. 

Arisprieto,  ta.  adj.  (agr.)  Ne- 
gro ou  sen-aceno;  applica- 
se  ao  trigo. 

Arista.  /.  Aresta;  pragana  da 
'espiga  do  trigo.  Arista :  — 
aresta;  grança,  alimpadura 
do  trigo.  Palca  tenuissima 
cannahis  et  Uni:  —  (ant.)Y. 
Espina :  —  (germ.)  V.  Pie- 
dra. 

Aristado,  da.  adj.  Aristado ; 
que  tem  arestas  ou  espinhos. 

Aristarco,  m.  (fig.)  Aristar- 
cho ;  nome  antonomastico 
que  se  dá  a  qualquer  critico 
severo,  porém  justo.  Ans- 
iar clius,  i. 

Aristas.  /.  pi.  (fort.)  Linhas 
rectas  que  cortam  os  jálanos 
da  esplanada. 

Aristea.,/.  (bot.)  Aristea;  ge- 
nero» da  familia  das  irideas. 

Aristela.  /.  (bot.)  Aristola; 
genero  de  plantas  da  tribu 
das  diatomeas,  formado  por 
uma  só  especie  parasita  que 
creèce  na  agua  doce. 

Aristenia./.  (zool.)  Aristenia; 
genero"  de  annelidos  da  fa- 
milia dos  aftiphinomeos,  cujo 
typo  é  a  aristenia  malhada 
do  Egypto. 

Aristeo.  (mytli)  Aristeo ;  filho 
de  Urano  e  da  terra. 

Arístida.  /.  Aristida;  grande 
genero  da  familia  das  gra- 
mineas,  que  comprehende 
cerca  de  oitenta  especies, 
animaes  ou  vivazes,"  estra- 
nhas á  Europa. 

Aristiforme.  adj.  (bot.)  Aristi- 


ARI 

forme;  que  tem  forma  de 
aresta. 

Aristilla.  /.  dim.  de  Arista. 
Arestinha :  —(Ijot.)  aristilla ; 
genero  de  plantas  diatom?„- 
ceas. 

Aristixo.  m.  V.  Arestín. 

Aristocracia.  /.  Aristocracia ; 
forma  de  governo  em  que 
jiredominam  os  nobres.  Aris- 
tocracia, ce. 

Aristcjcrata.  m.  Aristocrata; 
partidario  do  governo  aris- 
tocrático. 

Aristocráticamente,  adv.  Aris- 
tocraticamente; de  um  modo 
aristocrático. 

Aristocrático,  ca.  adj.  Aris- 
tocrático; que  pertence  á 
aristocracia.  Arisf ocraticus, 
a,  tim. 

Aristocratizai!,  a.  Aiústocra- 
tizar;  dar  forma  aristocra- 
I  tica  a  um  governo. 

Aristodemockacia.  /.  Aristode- 
mocracia;  governo  em  que 
tem  parte  a  nobreza  e  o 
povo. 

Airistodej[<5crata.  s.  Aristode- 
mocrata ;  partidario  do  go- 
verno aristo-democratico. 

Aiistodejiocratico,  ca.  adj. 
Aristodemocratico;  que  tem 
relação  com  a  aristodemo- 
cracia. 

AmSTOLOCÁCEAS.  /.  pi.  V.  Aiis- 
iolóqitieas. 

AmsTOLOQriA.  /.  (bot.)  Aristo- 
lochia;  herva  medicinal,  da 
qual  SC  distinguem  tres  es- 
pecies, a  de  i-aiz  comprida, 
fl,  de  raiz  redonda  e  a  te- 
nue cu  clematica.  Aristolo- 
ehia,  ce. 

AlUSTOLÓQITEAS.     /.     ^jZ.      (bot.) 

Aristolochias ;  familia  de 
plantas  dicotyledoneas,  her- 
báceas, e  algumas  vezes  tre- 
pa deii-as. 

Abistoloquico,  ca.  ad,j.  (med.) 
Arisíolochico;applica-se  aos 
remedios  próprios  para  fazer 
correr  os  lochios. 

Aristoso,  sa.  adj.  Aristoso, 
praganoso;  que  tem  muitas 
arestas  ou  praganas.  Aristis 
pleniis,  hisjndiis. 

Aristotela.  /k  (bot.)  Aristote- 
la ;  genero  da  familia  das 
compostas. 

Aristotelia. /.  (bot.)  Aristote- 
lia;  genero  da  familia  das 
homalineas,  e  segundo  ou- 
tros das  escalouieas;  é  um 


ARI       ^    231 

arbúsculo  de  florzinhas  ver- 
des: —  maquí  do  Chili. 

Aristotélico,  adj.  Ai-istoteli- 
co;  partidario  das  doutrinas 
de  Aristóteles.  Aristotelicus, 
a,  um. 

Aristotelismo.  m.  Aristotelis- 
mo ;  doutrina  de  Aristóteles. 

Aristotelisar.  n.  Aristoteli- 
sar;  discorrer  á  maneira  de 
Ai-istoteles. 

Aristclado,  da.  adj.  (bot.) 
Aristulado ;  que  se  acha  pro- 
vido de  uma  pequena  espiga. 

Arité.  /.  (germ.)  Lentilha. 

Ariteneal.  (anat.)  Aiyteneal; 
que  tem  relação  com  a  car- 
tilagem arytnoide. 

Ariteno.  m.  (zool.)  Ariteno; 
genero  de  molluscos. 

Aritenal.  adj.  Arytenal;  que 
se  refere  á  arytnoide. 

AritenÓideo,  dea.  adj.  Aryte- 
noideo ;  que  se  refere  ás  car- 
tilagens arytenoides. 

Aritenoidiano.  adj.  (anat.) 
Arytenoidiano;  que  tem  re- 
lação còm  as  cartilagens  ary- 
tenoideas. 

Arit.mancia.  /.  Arithmancia ; 
arte  de  adivinhar  ¡jelos  nú- 
meros. 

Aritm^íntico,  ca.  adj.  Arith- 
mantico;  que  ¡n'etende  adi- 
vinhar por  meio  da  arith- 
mancia. 

Aritmejio.  m.  (zool.)  Ai-ithme- 
mo;  genero  de  coleópteros. 

Aritmética.  /.  Arithmetica ; 
sciencia  dos  números. 

Aritméticamente,  adv.  Arith- 
meticamente;  por  aiúthmeti- 
ca,  segundo  as  regras  da 
arithmetica. 

Aritmético,  m.  Aritbmetico;  o 
que  sabe  ou  ensina  a  arith- 
metica. Arithmeticus,  i. 

Aritmético,  ca.  adj.  Aiúthme- 
tico;  que  pertence  á  arith- 
metica. Arithmeticus,  a,  um. 

Aritmo.  adj.  (med.)  Aiythmo; 
diz-se  do  pulso  que  não  é 
regular. 

Aritmografía.  /.  (math.)  Ari- 
thmographia ;  ai'te  de  escre- 
ver os  números. 

ARipiOGRÁFICO,  CA.  ttclj.  AlÚth- 

mographico ;  que  se  refere  á 
arithmogi-aphia. 
AritmÓgrafo.  to.  Arithmogra- 
pho;  que  possue  a  arithmo- 
graphia:  —  (math.)  arithmo- 
graplio;  especie  de  régua 
curva  para  calcular. 


232  ARJ 

AiuTMOLOJiA.  /.  Arithmologia ; 
sciencia  das  grandezas  cm 
geral. 

AritimolÓjico,  ca.  adj.  Arith- 
mologico ;  que  diz  respeito  á 
arithmologia. 

Aritmomancia.  /.  Arithmoman- 
cia-,  maneira  de  predizer  o 
futuro  pelos  números. 

AiMTMOMETRÍA.  /.  Arithmome- 
tria;  arte  de  traçar  divisões 
logariihmicas  sobre  o  aritli- 
mometro. 

Aritíiométrico,  ca.  cidj.  Aritli- 
mometrico ;  que  diz  respeito 
á  arhlunometria. 

Aritmómetro,  m.  Arithmóme- 
tro;  instrumento  em  que  es- 
tão traçadas  as  divisões  lo- 
gar ithmicas. 

Aritmonomía.  /.  Arithmouo- 
mia;  lei  dos  números. 

Aritmonómico.  adj.  Arithmono- 
mico ;  que  diz  respeito  á  ari- 
thmonomia. 

Aritrila./.  (bot.)  Ari  trila;  sy- 
nonymo  de  mercurial. 

Arizo.  m.  (p.  Cat.)  Y.  Erizo : 
—  (bot.J  arhizo ;  que  nao  tem 
raiz. 

Arizoblasto.  adj.  (hoi.)  Arizo- 
blasto;  sem  reticula. 

Akjea. /.  (mitli.)  Argea;  nym- 
jjha  caçadora;  foi  transfor- 
mada eni,  cerva:  —  arjea; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros diurnos. 

Arjelía.  /.  (bot.)  Arjelia;  sy- 
nonymo  de  solenostema. 

Arjemon.  m.  (nied.)Y.  Argema. 

Arjente.  m.  (ant.)Y.  Argent. 

Arjentífico.  adj.  (ant.)  Argen- 
tifico;  diz-se  da  substancia 
que  se  jjóde  converter  em 
prata. 

Arjehtoso.  adj.  V.  Argentino . 

Akjentura.  /.  (poes.)  Brancu- 
ra do  prata. 

Arjenturado.  adj.  (chim.)  Ar- 
genturado;  qualificação  do 
acido  hydro-argento-cyani- 
co. 

Arjestes.  in.  Argestes;  nome 
que  os  antigos  gregos  deram 
^  a  um  dos  doze  ventos,  collo- 
cado  na  parte  occidental :  — 
(myth.)  Argcstes;  fiUio  da 
Aiu'ora. 

Akjia.  /.  (mitli.)  Argia;  filba 
de  Adrasto  e  mulher  de  Po- 
linice, foi  transfcri^mada  cm 
fonte :  —  co'gnofH6  de  Juno, 
por  causa  do  templo  e  esta- 
tua que  tinha  em  Argos:  — 


ARJ 

(zool.)  genero  de  melro  de 
pernas  compridas. 

Arjilar.  11.  Chover  copiosa- 
mente, a  cantaros.  Cedo  de- 
mittitur  largns  imber. 

Arjilia.  /.  (bot.)  Argilia|;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  binouiaceas. 

Arjiloso,  osa.  adj.  (ant.)  Ar- 
gi lioso.  V.  Arcilloso. 

Arjíneo,  nea.  adj.  (zool.)  Argí- 
neo;quc  se  parece  com  a  ar- 
gia :  — /.  pl.  argineas;  sub- 
familia de  aves  da  familia 
das  saxicolideas,  que  com- 
prehende  os  géneros  de  mel- 
ros de  ¡lennas  pretas,  acas- 
tanhadas e  brancas. 

Arjiope.  /.  (mytli.)  Argiopc; 
nympha  amante  de  Phila- 
mon. 

Arjiopo.  m.  (zool.)  Argyopo 
(olhos  brancos);  genero  de 
arácnidos  da  ordem  dos 
araneidos. 

ArjirÁntemo,  ma.  adj.  (bot.)  Ar- 
gyranthemo;  chama-se  as- 
sim a  planta  cuja  cor  é  pira- 
teada. 

Arjiranto.  m.  (bot.)  Argyran- 
tho  (flor .prateada);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
compósitas,  tribu  das  sene- 
cionídeas. 

Arjiré.  m.  (germ.J  Y .  Arbitrio. 

Arjíreo.  m.  (zool.)  Argyreo; 
genero  de  lepidópteros  diur- 
nos, da  familia  das  borbo- 
letas. 

Arjireya.  /.  (bot.)  Argyreia; 
genero  da  familia  das  con- 
volvuláceas, tribu  das  eon- 
volvuleas  da  Asia  tropical, 
que  produz  flores  muito  pre- 
ciosas, e  se  cultiva  nas  es- 
tufas por  adorno. 

Arjireyoso.  m.  (zool.)  Argy- 
reioso;  genero  de  peixes  eujo 
corpo  é  revestido  de  uma 
pelle  fina,  luzidia,  sem  es- 
camas e  brilhante  como  a 
prata. 

Ar.tiiudos.  in.  ])l.  Argyridos; 
familia  de  mineraes. 

Arjirita.  /.  (zool.)  Argyrita; 

-  genero  da  ordem  dos  dípte- 
ros, familia  dos  astericeos, 
insectos  diminutos,  cujo  ab- 
domen está  coberto  de  um 
pello  sedoso  e  prateado. 

A-RjjiniTis.  m.  (chim.  ant.)  Ar- 
gyritis;  protoxydo  de  chum- 
bo fundido. 

Arjiritrosa.  2^^'  (min.)  Argy- 


'  ARJ 

ritrosa',  mineral  que  se  cha- 
ma vulgarmente  prata  roxa 
ou  prata  antimonio-sulphu- 
rada. 

Arjiro.  m.  (zool.)  Argyro;  ge- 
nero da  ordem  dos  dípteros, 
divisão  dos  bracoceros,  cujo 
corpo  acha-se  coberto  cíe  um 
pello  prateado  e  de  notável 
brilho. 

Aejirocéfalo,  la.  adj.  (bot.  e 
zool.)  Argyrocephalo ;  diz-se 
da  planta  ou  animal  que 
tem  a  cabeça  ou  extremida- 
de superior  de  cor  prateada. 

Arjirocoma.  /.  (astr.)  Argyro- 
coma;  especie  de  cometa  de 
côr  ¡írateada :  —  (bot.)  ai'gy- 
rocoma ;  planta  da  familia 
das  compósitas,  cujas  flores 
são  de  côr  prateada. 

Arjirúcrata.  m.  Argyrocrata; 
aristocrata  por  dinheiro. 

ArjirocrÁtico,  ca.  adj.  Argy- 
rocratico;  que  pertence  á 
argyrocraçia. 

Arjirodamas.  m.  (ant.)  Argy- 
rodamas ;  talco  de  côr  pra- 
teadaque  resiste  á  acção  do 
fogo  mais  activo. 

Arjirodonte.  m.  (zool.)  Argy- 
rodonte;  peixe  do  genero 
serra. 

Arjirôfito.  m.  (bot.)  Argyro- 
phyto ;  synonymo  de  argy- 
roxipho. 

Arjiróforo^  m.  (med.  ant.)  Ar- 
gyrophoro;  especie  de  anti- 
doto. 

Arjirogonia. /.  (chim.)  Argy- 
rogonia ;  pedra  philosophal ; 
sal  argéntico  de  alchimia. 

Arjirolepio.  m.  (zool.)  Argy- 
rolepio ;  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  lepidópteros, 
familia  dos  nocturnos,  nota- 
veis  em  todas  as  suas  espe- 
cies pelo  brilho  de  suas  cia- 
res e  pelas  raias  e  manchas 
prateadas  de  suas  azas. 

Arjuiolépis.  /.  (bot.)  Argyro- 
lepis  (escama  prateada); 
secção  do  gewero  helianthe- 
mo,  que  comprehende  varias 
especies  de  sub-arbustos  de 
pubescencia  purpuracea. 

Arjirolita.  /.  (min.)  Y.  Arji- 
rita. 

Arjiromelanos.  to.  (min.)  Ar- 
gp-omelanos  ;  nome  que  se 
dava  a  um  mineral  que,  se- 
gundo se  crê,  devia  ser  a 
cal  sulphatada  nacarada. 

Arjirómigo.  m.  (zool.)  Argyro- 


ARL 

migo  (misturado  de  prata); 
genero  de  lepidópteros  no- 
cturnos. 

Arjiropea.  /.  (chim.)  Argjro- 
pea ;  termo  de  alchimia,  que 
significa  arte  de  fazer  prata 
com  um  metal  inferior. 

Akjiropeleco.  m.  (zool.)  Argy- 
ropeleco;  synonjnno  de  es- 
ternoptix  do  Mediterrâneo. 

Arjirópigo,  GA.  adj.  (zool.)  Ar- 
gyropigo;  que  tem  a  extre- 
midade do  abdomen  branca. 

Arjiroqueto.  711.  (bot.)  Argyro- 
queto  (cabelleira  prateada); 
planta  que  forma  uma  sec- 
ção do  genero  parthenio  na 
familia  das  compósitas. 

Arjirosa.  m.  (min.)  Argyrosa; 
mineral  argentífero.  Chama- 
se  também    prata   sulpliu- 

. ,  rada. 

Arjirosetia.  /.  (zool)  Argyro- 
setia ;  genero  de  insectos  da 
ordem  doe  lepidópteros  no- 
cturnos. 

Arjiuostigmado.  adj.  (bot.)  Ar- 
gyrostigmado;  diz-se  do  ve- 
getal cujas  folhas  estão  sal- 
picadas de  manchas  brancas. 

Arjiroxifo.  m.  (bot.)  Argjro- 
xifo;  genero  da  familia  das 
compósitas,  lierva  vivaz,  de 
talo  grosso,  cujas  folhas, 
em  f(3rma  de  esjjadas,  estão 
cobertas  de  pellos  jirateados. 

Arjoona.  /.  (bot.)  Arjoona ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  santaláceas. 

Arjoran,  in.  (bot.)Y.  Ciclamor. 

Arjori.  m.  (germ.)  Arclianjo. 

ArjujuSó,  Sá.  ccdj.  (germ.)  So- 
berbo. , 

Arjulejar.  a.  (germ.)  Arre- 
batar. 

Arjuleló  ou  Arjulepí.  m. 
(germ.)  Arrebatamento. 

Arla./,  (myth.)  Arla;  uma  das 
nove  virgens  gigantes,  que, 
segundo  as  crenças  dos  es- 
candinavos, creai-am  a  Hei- 
mdall. 

Arlequín,  m.  Arlequim,  bufão, 
gracioso,  farçante,  farcista, 
truão,  palhaço.  ilí/í7!?/s,  i:  — 
(zool.)  arlequim-,  ave  da  or- 
dem das  pegas  e  do  genero 
dos  colibris. 

Arleqitina.  /.  Arlequinada ; 
baile  jocoso,  dansa  própria 
de  arlequim: — (zool.)  arle- 
quina,  nome  vulgar  dado  a 
uma  concha  do  genero  por- 
celana. 


ARM 

Arlequinada./.  Arlequinada; 
ademanes  de  arlequim. 

Arlequinado,  da.  adj.  Arle- 
quinado; diz-se  do  vestido 
de  arlequim. 

Arlequineado,  da.  adj.  V.  Ar- 
lequinado. 

Arlequinesco,  ca.  adj.  Perten- 
cente ao  arlequim. 

Arlet.  m.  (bot.)  Arlet;  espe- 
cie de  cominho,  em  que  se 
trafica  muito  nas  Indias 
orientaes. 

Arlienanse.  m.  Especie  de 
panno. 

Arlipüohar.  a.  (germ.)  Arren- 
dar. 

Arlipucuó.  m.  (germ.)  Arren- 
damento. 

Arlo.  m.  Berberís.  V.  Agra- 
cego,  arbusto. 

AjiLOTA.  /.  V.  Alrota. 

Arlóte,  adj.  (ant.)  Vagabun- 
do, preguiçoso. 

Aeloteria.  /.  (ant.)  Vadiice ; 
madraçaria. 

Arma.  /.  Amia;  instrumento 
olíensivo  e  defensivo.  Arma, 
orum  :  —  arrojadiza;  arma 
arrojadiça  ou  de  arremesso. 
Missile  telum: — blanca;  ar- 
ma branca.  Gladinm,  sica, 
cnsis,  etc. :  —  de  fuego  ;  ar- 
ma de  fogo.  Arma  ignifera, 
igniflna: — falsa;  arma  fal- 
sa, rebate  falso,  ataque  fin- 
gido. Falso  intenta  2Jug7ia. 
Arma,  arma;  arma  ou  ar- 
mas, armas;  vozes  com  que 
se  avisam  os  soldados  para 
pegarem  nas  armas;  tam- 
bém se  diz:  à  las  armas. 
Ad  arma  :  — pl.  armas ;  tro- 
pas de  um  potentado.  Exer- 
citus,agmina: — armas;  meios 
para  conseguir  algum  fim. 
Facultas,  via,  ratio:  —  (br.) 
armas;  insignias  e  escudo 
de  familia  nobre.  Gentilitia 
signa,  familia'  tessera  :  — 
blancas ;  armas  brancas;  as 
que  vestia  o  cavalleiro  ou 
homem  de  armas.  Lorica,  re: 
■ — falsas  (br.);  armas  falsas ; 
que  são  contra  a  regra  da 
armaria.  Tessera}  gentilitice 
abnormes.  Armas  y  dineros 
buenas  manos  quieren  (rif); 
armas  e  dinheiro  requerem 
mãos  seguras.  Con  las  ar- 
mas en  la  mano  ;  com  as  ar- 
mas na  mão;  prompto  ¡lara 
guerrear.  Armatus,  armis 
l^aratus.  Dar  arma  (ant.); 


ARM  233 

dar  signal  para  acudir  ás 
armas.  Dar  armas  contra  si 
(fig.);  dar  armas  contra  si, 
buscar  corda  para  se  enfor- 
car. Alteri  in  sui  ipsius  per- 
meiem instrumenta  pra;sta- 
re.  Dejar  las  armas;  deixar 
ás  armas,  abandonar  o  ser- 
viço militar ;  descansar  as 
armas.  Arma  dcj)onere,  à 
militia  discedere.  Descansar 
sobre  las  armas  (mil.);  des- 
cansar armas.  Armis  inniti. 
Estar  sobre  las  armas;  es- 
tar em  armas,  estar  a  tropa 
prevenida.  In  armis  esse. 
Hacer  armas  (ant.);  fazer 
armas^  justar,  jogar  as  ar- 
mas com  alguém.  Prccliari. 
Hacerse  á  las  armas;  afa- 
zer-se  ás  circumstancias. 
Mores  aliornm  sequi,  tem- 
pori  inservire.  Jugar  las 
armas;  jogar  as  armas,  es- 
grimir. Gladiatorum  ludum 
exercere.  Llegar  á  las  ar- 
mas; combater,  pelejar.  Pu- 
gnare, dimicare.  Medir  las 
armas  (fig.);  medir  as  armas, 
pelejar.  Contendere  ferro, 
dimicare.  Meter  en  armas, 
(ant.);  pôr  em  armas.  Mon- 
tar cl  arma  de  fuego;  enga- 
tilhar a  arma.  Tormentum 
jmrare.  I^sar  por  las  ar- 
mas; passar  jielas  armas, 
fuzilai'.  Capite  plectere.  Po- 
nerse en  arma  (fig.  fam.); 
pôr-se  em  guarda.  Sese  pa- 
rare. Ponerse  en  armas  al- 
gún pueblo  ou  gente ;  pôr-se 
em  armas  algum  povo  ou 
gente.  Hostihus  excipiendis 
omnia  parare.  Probar  las 
armas;  reconhecer  a  força 
dos  que  manejam  as  armas. 
Ferro  et  armis  experiri 
quantum  quisque  valeat.  Pu- 
blicar armas  (ant.);  desafiar 
a  combate  publico.  Rendir 
el  arma;  abaixar  as  armas 
quando  jiassa  o  Viatico.  Ar- 
ma submiftere  honoris  causa. 
Rendir  las  armas;  entregar 
as  armas,  render-se.  Arma 
victori  dedere,  manus  dare. 
Tocar  ai  arma;  tocar  a  re- 
unir. Classicum  canere.  To- 
mar las  armas;  apresentar 
as  armas.  Arma  honoris 
causa  sumere.  Tomar  las 
armas  contra  uno  (fig.);  to- 
mar as  armas  contra  al- 
guém, declarar-se  seu  con- 


â34  ARM 

trario.  Contra  aliquem  ar- 
ma sumere.  Velar  las  ar- 
mas; velar  as  armas,  guar- 
da-las o  cavalleiro,  fazen- 
do-lho  sentiuella  na  véspera 
de  recebe-las.  ^nífi  arma  ex- 
cnhare.  Vestir  las  armas; 
vestir  as  armas,  armar-se. 
Arma  induere. 

Armada.  /.  Armada,  esqviadra, 
frota.  Classis,  is: — -(mont.) 
armada;  mangas  de  gente 
com  càes,  que  se  punham 
nas  batidas  para  espantar 
as  feras,  e  faze-las  embocar 
os  postos  onde  as  espera- 
A-am  os  caçadores: — (germ.) 
trapaça  no' jogo, 

Aejiadelídeo.  m.  (zonl.)  Arma- 
dclideo;  genero  de  crustá- 
ceos da  ordem  dos  isópodos, 
família  dos  cloportidos,  e  da 
divisão  dos  annadelios. 

Aemauelío."  aãj.  (::ool.)  Arma- 
delio;  parecido  com  o  ar- 
madilho :  —  m.  pi.  arma- 
delios ;  divisão  da  tribu  dos 
cloportidos. 

Akmadera.  /.  (nauf.)  Quilha ; 
madeira  em  que  se  estriba  o 
corpo  do  navio.  Naiis  fun- 
damentam. 

Anj[ADÍA.  /.  Jangada  dos  rios. 
Tignoriimcompages: — (ant.) 
V.  Armadijo. 

Armadijo,  m.  Armadilha,  laço, 
rede.  Laqueus,  decipiila. 

Armadllla./.  (germ.)  Dinheiro 
que  alguém  dá  a  outro  para 
jogar  em  seu  logar. 

Akmadillo.  m.  Armadilho,  tatú; 
animal  qnadrnpede,  quando 
muito  de  pé  e  meio  de  com- 
prido, de  que  ha  difterentes 
especies;  têem  todos  a  ca- 
beça pequena,  o  focinho 
ponteagudo,  as  peruas  cur- 

,  tas,  e  o  costado  coberto  de 
escamas  ósseas.  Dasypiís, 
odi^. 

Armado,  da.  adj.  Chapeado, 
eulaminado.  Meiallo  sitper- 
instructvs :  —  m .  centuriao ; 
■guarda  que  acompanha  as 
jjrocissCes  da  scmauíi  santa, 
c  que  guarda  a  capella  do 
.Sacramento.  Homo  veteriim 
armis  insfriicfus. 

Armador,  m.  Armador;  corsa- 
rio, pirata,  capitão,  dono  do 
navio  armado  em  corso.  Na- 
iris  instructor:  —  engajador 
de  marinheiros  para  a  pesca 
da  baleia  ou  do  bacalhau. 


ARM 

Piscatonnn  conductor : — V. 
Jiihon. 

Armadura.  /.  Armadura;  to- 
das as  armas  de  que  alguém 
se  guarnece.  Armatnra,  cc : 
—  armadura;  madeiramen- 
to, vigamento,  que  sustém 
as  partes  de  uma  obra  de 
alvenaria  ou  de  carpintería, 
etc.  Síistentacidum,  fulbi- 
mentnm:  —  armadura,  arma- 
ção dos  ossos;  fabrica  do 
esqueleto,  estructura  do  cor- 
po. Ossium  compages,  nuda 
ossa :  —  (ant.)  V.  Armadijo. 

Armaga./.  (bot.)  Arruda;  plan- 
ta linhosa. 

Armajal.  m.  Armajara.  /.  'p. 
Mur.)  Terra  estercada  para 
plantar  arvores.  Terra  ex- 
cavata,  et  stercore  saturata: 
— V.  Marjal. 

Arma  JO.  m.  V.  Almajo,  planta. 

Armamento,  m.  Armamento ; 
equipagem  de  guerra,  pe- 
trechos de  lun  navio .  Aj^pa- 
ratus  hellicus. 

Armamento,  m.  (ant)  Armas, 
armação;  chavelhos  dos  tou- 
ros e  outros  animaes. 

Aemandijo.  m.  (ant.)  V.  Ar- 
madijo. 

Armania.  /.  (bot.)  Armnnia; 
genero  da  familia  das  com- 
¡íositas. 

Armanza./.  (ant.)Y.  Armadijo. 

Armar.  a.  Armar,  prover,  ves- 
tir a  outi'0  de  armas.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Armare,  armis  instruere:  — 
n.  armar ;  quadrar,  serAñr, 
concordar.  Apte  convenire: 
— n.  (ant.)Y.  Armarse; — a. 
atarracar;  deixar  um  ou 
mais  galhos  na  arvore,  se- 
gundo a  figura,  altura  ou 
disposição  que  se  lhe  quer 
dar.  Bamis  quibusdam.  cce- 
sis  arborení  inrectam  for- 
mam aptare: — (jig.  fam.) 
armar,  inventar,  dispor.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Moliri,  evenir e: — (ant.)  ar- 
mar; pôr  armadilha  para 
caçar  :  —  armar  ;  apoiar,  as- 
sentar alguma  cousa  sobre 
outra.  Inniti,  incumbere:  — 
armnr;  aprestar  lama  embar- 
cação e  prove-la  do  neces- 
sário. Instruere:  —  á  otro 
(Jig.  fam.);  estabelecer,  dar 
a  mão,  ajudar  alguém.  A^e- 
cessaria  alicni  parare.  Ar- 
marla; arma-la,  fazer  tra- 


ARM 

pacas  no  jogo.  Fraudihus  et 
dolis  in  ludo  uti:  —  r.  ar- 
mar-se; prevenir-se  de  al- 
guma cousa  para  offender 
ou  defender.  Armari,  armis 
instrui. 

Armarinto.  m.  (bot.)  Armarin- 
to;  planta  similhante  á  ca- 
nafrecha ;  é  Aávaz  e  tem  flo- 
res cor  de  rosa. 

Armario,  m.  Armario  ou  alma- 
rio, guarda  louça.  Ai-ma- 
rium,  ii. 

Armatoste,  m.  Almanjarra; 
(fig.)  movei  ou  qualquer  ou- 
tro objecto  que  serve  mais  de 
embaraço  que  de  utilidade. 
Ingens  et  inutilis  moles:  — 
V.  Armadijo,  laço  para  ca- 
çar:—  (ant.)  armatoste;  in- 
strumento de  armar  bestas 
apressadamente. 

Armatrinche.  /.  (fam)  Ratice, 
ridicularia. 

Armatura.  /.  (min.)  Armatu- 
ra,  armadura;  crusta  metal- 
lica  e  luzidia  que  cobre  as 
pedras  fingidas.    ■ 

Armayada.  /.  (art.)  Rede  para 
pescar  melroas,  lagostas, 
lagostins,  etc. 

Armazón./.  Ai'macao;  madei- 
ramento de  edificio.  V.  Ar- 
madura :  —  armação ;  acção 
e  eíFeito  de  armar.  Instru- 
ctio,  onis: — m.  armação; 
fabrica  do  esqueleto,  con- 
textura. Corporis  ossea  com- 
pages. 

Armelina. /.  Armellina;  pelle 
muito  fina  c  branca  que 
vem  da  Laponia. 

Armella.  /.  Armella ;  annel 
de  ferro  ou  de  outi*©  metal, 
parte  do  ferrolho  que  abran- 
ge  a  extremidade  da  lin- 
gueta.  Anniiliís  ferreus :  — 
(ant.)  armella,  bracelete,  ar- 
gola para  os  pulsos. 

Aemelluela.  /.  dim.  de  Ar- 
mella. Armellinha,  argoli- 
nha. 

Armendon.  m.  (chim.)  V.  Al- 
midonito. 

Armeniaca.  /.  (bot.)  Armenia- 
ca;  genero  fundado  sobre  o 
damasqueiro,  e  sobre  uma 
ou  duas  especies  do  genero 
ameixieira. 

Armenico,  ca,  adj.  Armenico; 
que  se  refere  á  Armenia. 

Armenio,  nía.  adj.  Armenio; 
natural  da  Ai'menia. 

Armenista.   m.   (phil.)  Arme- 


ARM 

nista;  o  que  é  versado  no 
idioma  armenico. 

Akmekita. /.  (min.)  Ai'menita; 
jjedra  da  Ai-ineuia,  parecida 
com  o  lápis. 

Arjíeno,  na.  adj.  (ant.J  V.  Ar- 
menio. 

Armexsallk.  m.  (germ.)  Livro. 

Armextabios.  m.  pi.  (zool.J  Ar- 
meutarios;  secção  da  fami- 
lia dos  muscidos  que  com- 
prehende  as  espécies  que 
mais  atormentam  os  qua- 
drúpedes. 

Abmentina. /.  (min.JY.  Arme- 
nita. 

Armera.  /.  Cabide  em  que  os 
espadeiros  expõem  as  armas 
á  porta  da  loja. 

Armería.  /.  (bot.)  Ai-meria ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  plumbagineas. 

Armería./.  Armaria;  arsenal 
militar.  Arniamentarium,  i: 
— (ant.J  arte  de  fabricar  ar- 
mas: —  armaria;  arte  ou 
sciencia  heráldica.  Ars  cle- 
clarandi  et  ordinandi  gen- 
tilitia  stemmata. 

Aemeriado,  da.  adj,  (bot.)  Ar- 
meriado;  o  que  se  j^arece 
com  a  flor  chamada  arme- 
ría: — f.pl-  armeriadas;  fa- 
milia de  ¡alautas  cujo  tjpo 
é  o  genero  aiuneria. 

Armero,  m.  Amieiro;  o  que 
faz  oa  concerta  armas.  Ar- 
morum  faber :  —  guarda  dos 
armazéns  de  artilheria  no 
arsenal.  Armorum  custos : — 
cabide  para  os  soldados  que 
estão  de  guarda  deporem  as 
armas.  Armariolam  armis 
in  statione  deponendis :  — 
mayor;  armeiro  mor,  oflicial 
da  casa  real  que  tem  in- 
specção sobre  as  armas  do 
uso  do  rei,  liegii  armamen- 
tarii  custos  prajfeclus. 

Armígero,  ra.  adj.  (poet.)  Ar- 
mígero ;  bellicoso,  guerreiro; 
que  é  inclinado  ás  armas  ou 
que  as  veste.  Usa-se  mais 
commummente  na  poesia. 
Armiger,  era,  erum. 

Armijero,  RA.  adj.  V.  Armí- 
gero. 

Armila.  /.  (anf.)  V.  Armilla. 

Armilado.  adj.  (h.  nat.)  Armil- 
lado;  diz-se  do  cjue  está  ro- 
deado de  um  annel  ou  ban- 
da de  distincta  còr  do  resto 
do  corpo,  figurando  uma  es- 
pecie de  bracelete. 


ARM 

Ariular.  adj.  Armillar.  V.  Es- 
fera armilar. 

Armilaria. /.  (bot.)  Armillaria 
(bracelete);  tribu  de  plantas 
do  genero  agárico,  cujo  tj-po 
é  o  agárico  mellifero,  que 
cresce  abundantemente  no 
outomno  ao  pé  das  arvores 
velhas. 

Armilla./.  (ant.)  Armilla ;  bra- 
celete ou  manilha: — (archit.) 
armillas;  membro  da  parte 
principal  da  base  da  colum- 
na, que  se  forma  cie  dois, 
tres  ou  c|uatro  anneis  jun- 
tos. Chama-se  assim  por  se 
parecer  com  os  braceletes 
vias  mulheres.  Pars  basis 
pmulis  circurndata : — (astr. 
dnt.)  armilla ;  instrumento 
([ue  consistia  em  dois  circu- 
ios de  cobre,  fixos  um  no 
]}Iano  do  Equador  e  outro 
LO  Meridiano,  ao  qual  do 
mesmo  modo  que  no  astro- 
lábio de  Ptolomeu,  podia 
juntar-se  outro  circulo  mo- 
v^l.  Tycho-Brahe  foi  o  ul- 
timo (jne  fez  uso  d' este  in- 
stiu  mento,  que  em  tempos 
antigos  contribuiu  conside- 
raTelmente  para  o  progresso 
da  sciencia. 

Armk.lado.  adj.Y.  Armilado. 

Armiilui.  adj.  (bot.)  Armillar ; 
diz-tse  das  jolantas,  cujos  ra- 
mos estão  cercados  de  fo- 
lhas verticiladas :  —  (astr.) 
armillar;  composto  de  circu- 
ios e  armillas.  V.  Esfera  ar- 
millar. 

Armill^vbes.  /.  pi.  (bot)  V.  Ar- 
milaria. 

Armillas. /^jZ.  (aixhit.JY.  Ar- 
milla, na  segunda  accepção. 

Arjuniaxismo.  m.  (rei.)  Ai-mi- 
nianismo;  seita  formada  por 
Arminio,  theologo  hollandez 
no  fim  do  século  x\^. 

Akmixiaxo.  adj.  (rei.)  Armi- 
niano;  ¡^íirtidario  cía  graça 
universal;  herege  sectario 
de  Arminio,  que  abraçou 
também  os  erros  dos  Soci- 
uianos. 

Arjuxio.  m-.  (ant.)  V.  Armi7w. 

Armiñado,  da.  adj.  (br.)  Armi- 
nhado; bra,uco  com  malhas 
ou  pontos  negros :  —  armi-  - 
nhado;  branco  como  armi- 
nho ou  ornado  de  pelles  de 
arminho :  —  (equit.)  armiña- 
do; malhado  de  armins;  diz- 
se  do  cavallo. 


ARM 


235 


Armixar.  a.  Dar  uma  cor  bran- 
ca igual   á  do  arminho. 

Armixito.  m.  ãim.  de  Armilio: 
—  (br.)  fundo  arminhado. 

Arjiixo.  m.  (zool.)  Arminho; 
c|uadrupode  da  família  dos 
digitigrados  de  Cuvicr.  E 
congénere  da  duninha,  e  um 
pouco  inaior  que  ella;  todo 
o  seu  corpo,  exceptuando  a 
extremidade  da  caudíi,  que 
é  negra,  é  de  uma  cor  bran- 
ca de  Tieve.  Mustella  er mi- 
nea: —  (comm.)  arminho; 
a  pelle  do  arminho.  Pellis 
miistelecc  armineo} :  —  (br.) 
pintas  negras  que  imitam 
sobre  campo  branco  a  pelle 
do  arminho  verdadeii'O.  Ni- 
gra^  imagines  ia  alba  super- 
ficie sciUi  gentilitia. 

Armipedo,  da.  adj.  (zool.)  Áx- 
mipedo;  epitheto  que  se  dá 
ao  animal  que  tem  as  pataa 
armadas  de  espinhos. 

Armipotexcia. /.  (pões.)  Ai'mi- 
potencia;  poder  nas  armas. 
Armipotentia,  ce. 

Armipotexte.  adj.  (pões.)  Ar- 
mipotente; poderoso  nas  ar- 
mas. Armipotens,  eivtis. 

Armistício,  m.  Armisticio ;  tre- 
guas breves,  suspensão  de 
armas  ou  de  hostilidades  en- 
tre dois  exércitos  inimigos. 
Inducice,  arum  :  —  armisti- 
cio ;  pacto  ou  convenio,  que 
se  firma  entre  cluas  ou  mais 
potencias  belligerantes,  a 
fim  de  suspender  as  hostili- 
dades em  quanto  duram  as 
negociações  para  a  paz. 

Aemocafre.  m.  V.  Almocafre. 

Armomaxcia.  /.  (ant.)  Armo- 
mancia;  adivinhação  que  se 
fazia  pelo  exame  das  costcl- 
las  das  victimas. 

Armox.  m.  (ant.)Y.  Parte  ou 
Porción:  —  (art.)  armão; 
apparelho  composto  de  i^e- 
quenas  rodas  com  sua  lança 
para  transportar  a  artilhe- 
ria, e  se  separa  cuiaudo  a 
peça  entra  em  exercício. 
Car  ri,  quo  vehitur  tormen- 
tum  bcUicum,  jMJ's  anterior. 

Akmoxa.  /.  (p.  de  Andcíl.)Y. 
Jabonería. 

Armoxía.  /.  Armonia  ou  hai'- 
monia;  consonancia  na  mu- 
sica, que  resulta  da  vai-ie- 
dade  de  vozes  dispostas  nas 
devidas  pro^jorções.  Harmo- 
nia, a:  —  (pões.)  harmonia; 


236 


ARM 


cadencia  métrica:  —  (fig.) 
harmonia ;  conveniente  pro- 
porção e  correspondencia  de 
umas  cousas  com  outras. 
Concordia,  convenientia :  — 
harmonia;  boa  convÍA-encia. 
Necessitudo,  familiaritas : — 
(ant.)  esti-anheza,  novidade, 
admiração.  Usava-se  com  os 
verbos  hacer  y  causar;  fa- 
zer e  causar.  Admiratio^ 
onis.  En  buena  armonía  (loe. 
adv.J;  em  boa  harmonia,  em 
paz,  em  boas  relações :  — 
(art.J  harmonias;  os  fabri- 
cantes de  órgãos  designam 
com  este  nome  a  qualidade 
própria  do  som  de  cada  jo- 
go d'este  instrumento  :  — 
(pililos.)  harmonia;  theoria 
de  Leibnitz,  segundo  a  qual 
o  mundo  espiritual  e  mate- 
rial são  como  dois  relógios 
bem  regulados,  que  mar- 
cam sempre  as  mesmas  ho- 
ras, aindaque  independen- 
temente um  do  outro.  Har- 
monia prestabilita: — no  sys- 
tema  socialista  de  Carlos 
Fourier  dá-se  este  nome  ao 
periodo  social  em  que  todas 
as  necessidades  hão  de  sa- 
tisfazer-se  por  meio  do  con- 
certo de  todos  os  interesses: 
—  (litter.)  harmonia ;  caden- 
cia que  se  produz  pela  es- 
colha e  collocação  das  phra- 
ses  e  periodos  conforme  ás 
ideas,  imagens  e  sentimen- 
tos que  se  trata  de  expri- 
mir :  —  imitativa  ;  artificio 
do  estylo,  que  consiste  em 
descrever  os  objectos,  pelo 
som  das  pala^rras  : — de  los 
Evangelios  (reí.);  harmonia 
dos  evangelhos;  obra  des- 
tinada a  demonstrar  a  con- 
formidade dos  factos  e  cir- 
cumstancias  que  referem  os 
quatrft  Evangelistas.  Tam- 
bém se  chama  concordia  de 
los  Evangelios ;  concoi'dia 
dos  Evangelhos. 

Armoniaco.  m.  (ant.  chim.)  V. 
Amoniaco. 

Armónicamente,  adv.  m.  Har- 
monicamente; segundo  as 
regras  da  harmonia. 

Armónico,  ca.  adj.  Harmónico; 
que  tem  harmonia,  como 
insiríimento  harmónico,  com- 
posición armónica;  instru- 
mento harmónico,  composi- 
ção harmónica.  Harmonicus, 


ARM 

a,  um: — (mus.)  Y.  Enarmó- 
nico. 

Armonicon.  m.  (mus.)  Harmo- 
nicon;  especie  de  harmóni- 
co, instrumento  inventado 
por  um  allemão  que  lhe  jun- 
tou tres  registros  de  flauta 
e  um  de  oboé. 

Armonicordio.  m.  (mus.)  Har- 
monicordio;  instrumento  in- 
ventado em  Dresde ;  tem  um 
mechanismo  que  se  move 
por  meio  do  pé,  e  seus  sons 
se  parecem  com  os  do  har- 
mónico. 

Armonífilo,  la.  adj.  Amante 
da  harmonia. 

Armonifon.  m.  (mus.)  Harmo- 
niphon ;  instrumento  de  ven- 
to com  teclado,  que  se  toca 
com  a  boca,  por  meio  de 
um  tubo  elástico,  que  seive 
para  introduzir  o  ar,  ao  mes- 
mo tempo  que  os  dedos  re- 
correm as  teclas;  seus  sons 
assimilham-se  aos  do  oboé  e 
aos  do  corne  inglez,  e  po- 
dem-se  produzir  muitos  a 
um  tempo.  • 

Armonio,  m.  (mus.)  Harmonio; 
órgão  composto  de  varias 
laminas  metallicas,  quetêem 
communicação  com  peque- 
nas caixas  de  madeira,  es- 
pecie de  tubos  acústicos, 
que  produzem  o  eíFeito  de 
corpos  sonoros. 

Armoniosamente,  adv.  m.  Har- 
moniosamente;  com  harmo- 
nia, de  uma  maneira  harmo- 
niosa. Harmonice. 

Armonioso,  sa.  adj.  Harmonio- 
so; sonoro  e  agradável  ao 
ouvido,  que  tem  harmonia, 
em  que  ha  harmonia.  Har- 
monicus,  a,  um: — (jig.)  o 
que  tem  harmonia  ou  cor- 
respondencia entre  as  suas 
partes.  Harmonicus,  a,  um. 

Armonismo.  m.  (neol.  litter.) 
Harmonismo ;  harmonia  imi- 
tativa do  estylo.  ^ 

Armonista,  m.  Harmonista ; 
musico,  versado  na  harmo- 
nia:—  (ant.)  V.  Musico. 

Armonística.  /.  (rei.)  V.  A)-mo- 
nia  de  los  Evanjelios. 

Armonisar.  a.  Harmonisar;  pôr 
em  harmonia.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco : — (mus.) 
ajustar  as  regras  da  harmo- 
nia. 

Armonometría.  /.  (mus.)  Har- 
monometria;  arte  de  medir 


ARM 

as  proporções  harmónicas 
dos  sons. 

Armonométrico,  ca.  adj.  Har- 
monometrico ;  que  tem  rela- 
ção com  a  harmonometria. 

Armonómetro.  m.  (phys.)  Har- 
monometro;  instrumento  pró- 
prio para  medir  as  propor- 
ções hariíionicas. 

Armoracia.  /.  (bot.)  Armora- 
cia;  genero  da  familia  das 
cruciferas,  que  tem  por  typo 
a  armoracia  rustica,  herva 
vivaz,  cuja  raiz  fendida,  car- 
nosa e  de  dois  ou  tres  pés  de 
comprido,  tem  o  sabor  simi- 
Ihante  ao  grão  da  mostar- 
da, e  por  isso  se  usa  mui- 
to como  equivalente  d'esta 
na  Allemanha,  Inglatei'ra  e 
França. 

Armorial.  m.  (bras.)  Armoiúal ; 
livro  para  registar  os  bra- 
sões. 

Arjioricano,  na.  adj.  Armorí- 
cano;  habitante  da  antiga 
Armorica. 

Armoricia.  /.  (bot.)  V.  Armo- 
racia. 

Armorico.  adj.  Armorico;  pa- 
lavra céltica  que  equivale 
a  marítimo. 

Armorojori.  m,  (germ.)  Ajun- 
tamento. 

Armosela.  /.  (bot.)  Armosela ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  corymbi feras. 

Armosia./.  (bot.)  Armosia;  ge- 
nero de  plantas  officinaes  da 
familia  das  compósitas,  cha- 
madas assim  por  adultera- 
ção da  palavra  artemisa. 
Suas  especies  principaes  são: 
a  artimisia  absintho  das  re- 
giões temperadas  da  Euro- 
pa, e  a  artimisia  commum, 
vulgarmente  chamadaherva 
de  S.  João:  —  especie  de  cra- 
vo ou  goiVo  silvestre,  cujas 
flores  de  côr  purpurea  são  de 
agradável  e  aromático  chei- 
ro; no  século  xv  dizia-se 
por  galanteio  ser  própria 
para  exaltar  o  sentimento 
amoroso. 

Armosin.  m.  (comm.)  Armosin; 
tafetá  mui  estreito,  de  pouco 
brilho  e  de  côr  encarnada. 

Armozar.  a.  (ant.)  V.  Almor- 
zar. 

Armótomo.  m.  (min.)  Harmo- 
tomo ;  mineral  esbranqui- 
çado. 

Armuelle.  /.  (bot.)  Armóles; 


ARN 

planta  annual  que  cresce 
espontaneamente  no  campo; 
cheira  á  altura  de  meio  pé. 
Tem  as  folhas  em  figura  de 
trianguló,  recortadas  ou  en- 
rugadas nas  margens,  e  as 
flores,  íjue  são  mui  pequenas 
e  verdes  como  a  pla,nta, 
nascem  amontoadas  no  ex- 
tremo da  ha«te.  Em  varias 
partes  cultivam-fi  ecomem-a 
cozida.  Atrvplex  hortensis: 
— V.  Bledos: — V.  Orf/aza: 
—  borde;  armólas  silvestre; 
planta  annual  que  cresce  até 
á  altura  de  pé  e  meio,  de 
um  verde  escuro,  com  as  fo- 
lhas triangulares  e  as  flores 
extremamente  i^equenas,  col- 
locadas  em  racimos.  Cheno- 
podium  viridc. . 

Akna.  /.  (p.  Ar.)  Cortiço  de 
abelhas.  Alvcare,  is. 

AuNAciio.  m.  (hol.)  V.  Gatuna. 

Arnaldia. /.  (meã.)  Arnaldia; 
doen(;a  que  faz  cair  os  ca- 
bellos. 

Arnaldismo  m.  (rei.)  Arnal- 
dismo;- doutrina  de  Arnal- 
do de  Brescfa  condemnada 
em  1139  pelo  concilio  de 
Latrão. 

Aknaldista.  s.  Arnaldista; 
nome  dado  aos  heréticos 
que  no  século  xii  seguiam 
a  doutrina  de  Arnaldo  de 
Brescia. 

AiiNEBiA.  /.  (l)ot.)  Arnebia; 
synonjTno  do  genero  litos- 
¡lermo. 

AiiNi^üiN.  7??.  (ant.)  V.  Maniquí. 

AuNEiiA.  /.  Arneiro;  qualifica- 
ção que  se '  dá  á  terra  del- 
gada e  areienta,  pouco  idónea 
para  sementeira. 

Àrneeo.  m'.  V.  Harnero. 

Arnés,  m.  Arnez;  armadura 
completa  de  aço  ou  ferro, 
que  se  vestia  e  acommodava 
ao  corpo  segurando-a  por 
correias  c  fivellas.  Lorica, 
ai. — pi.  arnezes;  adornos, 
jaezes  e  arreios  dos  caA' allos : 
— Cfiff-fa'"'^-)  ^^  cousas  neces- 
sárias para  algum  fim,  c 
diz-sc:  fulano  llevaba,  todos 
los  arneses  para  cazar;  fu- 
lano ia  todo  preparado  para 
Cfw?,ar.  Apparatus,  us.  Bla- 
sonar dei  arnés;  contar  ffyi- 
farronadíis.  Virtutem  verbis 
inanihus  jactare.  Echar  ma- 
no á  los  arneset,  (phr.fam.); 
lançar  mão  das  armas. 
81 


ARN 

Arnica./,  (bot.)  Arnica;  gene- 
ro de  plantas  da  familia 
das  compósitas,  tribu  das 
senecianideas,  próprias  do 
hemispherio  boreal.  A  arnica 
silvestre  está  reputada  como 
nm  excellente  esternutato- 
rio,  e  não  falta  quem  use 
d'ella  como  tabaco,  applican- 
do-a,  alem  d'isso,  ás  feridas, 
contusões,  etc. 

Arnicina. /.  (chim.)  Arnicina; 
resina  amarga  exh'ahida  da 
arnica. 

Arnidio.  m.  (zool.)  Arnidio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  família 
'dos  carabieos,  cujo  typo  se 
encontra  na  Nova  Hol  landa. " 

Arnilla.  /.  dim.  de  Ama. 

Arnillo.  m.  (zool.)  Arnilho; 
peixe  dos  mares  de  Cuba, 
do  tamanho  de  um  pé,  sabo- 
]'oso  ao  paladar  e  de  escama 
gi-ande  e  flcxivel. 

ArniSa.  /.  Arninha;  medida 
para  líquidos  usada  em  Tar- 
ragona. 

Arnogi.oso.  m.  (bot.)  Anioglo- 
so;  secção  de  ¡llantas  do  ge- 
nero Ihantem. 

Arnoldia.  /.  (Ijot.)  Amoldia; 
secção  de  plantas  do  genero 
dimorjihotheca. 

Arnopúgon.  to.  (bot.)  Arnopo- 
gon ;  synony mo  de  Orosper- 
mo. 

Arnos.  m.  Arnode;  nome  dos 
cantores  dos  versos  de  Ho- 
mero. 

Arnosera,  Arnosérida.  /.  (l)0t.) 
Arnosera;  genero  de  plantas 
annuaes  da  familia  das  com- 
¡jositas,  que  se  criam  ao 
abrigo  das  searas  nos  ter- 
renos seceos  de  toda. a  Eu- 
ropa. Conhece-se  uma  só  es- 
pecie, que  tem  as  foUias  dis- 
postas em  roseta,  do  meio 
da  qual  nascem  muitas  has- 
tes grossas  e  fistulosas  ou 
ocas  até  á  ponta. 

Arnoserido,  da.  adj.  (bot.)  Ar- 
noserido ;  similhante  á  arno- 
sera. 

Arnotia. /.  (bot.)  Ai-notia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  orcbideas,  consta  de  uma 
só  especie  originaria  da  ilha 
]\Iauricia  e  pareee-se  muito 
com  o  genero  gimnadena,  na 
forma  de  suas  antheras,  dif- 
ferençando-se  nas  divisões 
supçriores   e  exteriores   do 


ARO 


237 


seu  cálice,  prolongado  em 
forma  de  azas.  , 

Aro.  m.  Aro;  circulo  de  madei- 
ra, ferro  ou  outra  materia. 
Circidus  anmdus :  —  argo- 
la, ou  annel  gi-ande  de  ferro 
com  seu  espigão  movei,  que 
serve  para  o  jogo  chamado 
argola.  Annulus  ferreus :  — 
jaro;  planta  perenne  que 
cresce  até  á  altura  de  pé  e 
meio.  As  folhas  são  da  figura 
de  setta  e  do  meio  d'ellas- 
sáe  a  haste,  no  extremo  da 
qual  nascem  as  flores.  Aimm 
maciãatum: — Meter  à  uno 
o  hacerle  entrar  por  el  aro; 
conseguir  com  arte  e  manha 
que  alguém  faça  o  que  se 
pretende ;  e  do  que  se  deixou 
seduzir  diz-se  qvie  entró  por 
el  aro.  Ingenio  et  arte  ali- 
quem  trahere,  clemidcere. 

Arobdar.  a.  (ant.)  Rodear, 
rondar. 

Aroca.  /.  (comm.)  Especie  de 

tela  de  linho  com  pouco  mais 

-  de   ti-es    quartas   de  largo. 

Tete  lineaí  crassioris  genus. 

Arocato,  m.  (zool.)  Arocato; 
genero  de  insectos  da  famí- 
lia dos  ligeos,  e  que  só  se 
differençam  d'estes  no  canal 
da  parte  inferior  da  cabeça. 
E  mui  commum  este  genero 
na  Europa  meridional. 

Arocera.  /.  (zool.)  Arocera; 
genero  de  insectos  da  famí- 
lia dos  escutelcrios  pentato- 
mas, e  da  ordem  dos  liemi- 
pteros,  cujo  typo  é  a  aro- 
cera alaranjada  do  Brazil. 

Arohot.  m.  (ant.  chim.)  Aro- 
hote;  mercurio  ou  azougue. 

AroÍdeo.  adj.  (bot.)  Aroideo; 
o  que  tem  alguma  analogia 
com  o  genero  jaro': — f.  pi. 
aroideas;  família  de  plan- 
tas monocotyledoneas ,  vi- 
vazes, de  raiz  tuberculosa 
e  carnosa,  umas  vezes  des- 
providas de  haste  e  outras 
com  uma  já  recta,  já  sar- 
mentosa, cujo  typo  é  o  ge- 
nero aro  ou  jaro.  . 

Aroma.  /.  Ai-oma;  perfume, 
cheiro  summamente  agradá- 
vel. Aroma,  w:  —  aroma; 
nome  que  se  dá  a  toda  a 
classe  de  gommas,  bálsamos, 
pau  e  hervas  de  muita  fra- 
grancia. Aromata:  —  (bot.) 
aroma;  flor  da  arvore  cha- 
mada acacia;  é  como  uma 


238 


ARO 


borlazinba  amarella,  que 
vcscendo  ou  exhala  um  chei- 
ro agradável,  aindaqnc  de- 
masiado penetrante.  Aroma 
oloroso;  aroma  cheiroso; 
arbusto  _da  America,  legu- 
minoso, de  doze  a  quinze 
l^és  de  altura,  tortuoso  e  ar- 
mado de  espinhos;  da  sua 
gomma  que  se  obtem  sem  ne- 
cessidade de  incisão,  faz- se 
tinta  mui  ncgvn.  Aro7na  una 
de  gato ;  aroma  unha  de  ga- 
to; arbusto  que  se  cria  em 
Cuba,  cuja  cortiça  é  de  cô 
escura  violácea,  salpicada  de 
pontos  brancos.  Suas  flores 
são  pequenas,  monopetalas, 
de  um  branco  amarellado, 
agrupadas,  e  o  sen  fructo  é 
uma  vagem  conijirida,  estrei- 
ta e  de  forma  espiral :  —  m. 
(cliim.)  emanação  subti!,  pe- 
netrante e  invisível,  que  se 
desprende  de  todos  os  cor- 
pos  odoríferos  e  que  se  pode 
communicar  jDor  um  certo 
espaço  de  tempo  a  diversos 
corpos  estranhos. 

ArOMADENDKO,  AllOMADENDRON. 

m.(bot.)  Aromadendron;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  magnoliáceas,  arvore 
mui  alta,  de  formosíssimo 
aspecto,-  que  cresce  nos 
grandes  bosques  de  Java. 

Aromaría.  /.  (hot.)  Aromaria; 
secção  de  plantas  do  genero 
coleo,  familia  das  labiadas. 

Aromáticamente,  adv.  m.  Aro- 
máticamente; com  aroma  ou 
fragrancia. 

Aromaticidad.  /.  Aromaticida- 
de ;  fragrancia  ou  qualidade 
aromática.  Aromaticus  odor, 
fragrantia. 

Aromático,  ca.  adj.  Aromático ; 
que  tem  aroma,  fragrancia, 
perfume.  Aromaticiis^  a,  um. 

AromjVtita.  /.  (mili.)  Ai-omati- 
ta;  pedra  preciosa  que  cos- 
tuma encontrar-se  no  Egy- 
pto  e  na  Arabia,  composta 
de  uma  substancia  bitumi- 
nosa, que  tem  o  cheiro  c  a  cor 
da  mirrha,  pela  qual  circum- 
stancia  se  Ihc  dava  antiga- 
mente o  nome  de  mirrinHa. 

Aromatización.  /.  Aromatisa- 
ção;  acção  e  efleito  de  aro- 
matisar.  Odoratio  ope  aro- 
inatum.  facta. 

Aromatizador,  ra.  adj.  Aroma- 
tisador;  o  que  ai'omatisa. 


ARO 

Aromatizante,  p.  a.  de  Aroma- 
Usar.  Aromatisante ;  que 
aromatisa.  jlromatico  odore 
fragrans. 

Aromatizar,  a.  Aromatisar; 
dar  ou  communicar  aroma, 
fragrancia  ou  2:)erfume  a  al- 
guma cousa;  misturar  uma 
cousa  aromática  com  outra. 
Aromatihus  perfunderc,  can- 
diré. 

Aromatóforo,  ra.  adj:  (ant.) 
Aromatop.horo ;  dizia-se  do 
escravo  eneai-regado  de  le- 
var os  aromas  para  uso  do 
seu  senhor. 

Aromeli.  m.  (pliarm.)  Arome- 
li;  denominação  antiga  do 
maná. 

Aromia,  Aromio.  7?z.  (zool.)  Aro- 
mio;  genero  de  coleópteros' 
tetrámeros  da  familia  dos 
longicorneos,  cuja  principal 
especie  é  a  aroinia  de  cheiro 
de  rosa,  mui  commum  na 
Europa  e  que  costuma  pou- 
sar-se  nos  vimeiros. 

Aromita.  /.  (cliim.)  Aromita; 
principio  odorífero  ou  aroma 
de  c[ualquer  corpo. 

Aromo.  ?íí.  (bot.)  Acacia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
leguminosas,  tribu  das  mi- 
moseas; ó  luna  arvore  que 
se  eleva  á  altm-a  de  quatro 
a  cinco  varas,  mui  commum 
nos  montes  de  Guadalupe, 
na  ijrovincia  de  Bataugas 
e  em  outras  muitas  partes 
das  ilhas  Philippinas,  e  que 
se  cria  também  nos  logares 
quentes  de  Hespanha.  Dis- 
tilla uma  gomma  cor  de  pa- 
lha, transparente,  que  dizem 
ser  medicinal,  e  de  proprieda- 
des iguaes  ás  da  gomma  ará- 
bica ;  a  polpa  do  fructo,  que 
se  usa  nas  Philijjpinas  para 
curar  as  chagas  que  nascem 
no  canto  dos  olhos,  serve  tam  - 
bem  para  tingir  de  negro  c 
fazer  tinta.  Suas  flores  têem 
certa  celebridade  na  Italia 
c  no  Oriente  por  seu  empre- 
go na  perfumaria,  e  servem 
igualmente  para  tingir  de 
amarcllo.  Mimosa  farne- 
siana. 

Aron.  m.  Ai'on;  arca  em  que 
os  judeus  mettem  os  seus 
livros  sagrados:  —  grande 
sacerdote  do  povo  judaico: 
— V.  Barba  de  Aaron. 

Aronco,  m.  (bot.)  Arouco ;  sub- 


ARP 

genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rosáceas,  cujo  typo 
é  o  aronco  em  forma  de 
annel,  chamado  vulgarmen- 
te reina  de  los  jprados. 

Aróngana.  /.  (bot)  Arongaua ; 
synonymo  do  genero  haron- 
ga  da  familia  das  hiperica- 
ceas. 

Aroma.  /.  Çjot.)  AroniQ,;  ge- 
nero da  familia  das  poma- 
ceas,  composto  de  dez  es- 
pecies próprias  da  America 
septentrional,  que  se  culti- 
vam como  arbustos  de  or- 
nato. 

Arónico.  m.  (bot.)  Aronlco; 
genero  de  plantas  interme- 
dio entre  a  arnica  e  o  dori- 
uico. 

Aronistas.  m.  pl.   Aronistas;  - 
sacerdotes  judeus  da  familia 
de  Aaron. 

Arop  de  pakacelso.  (pliarm. 
ant.)  Arop  de  Paracelso;  sal 
ammoniaco  marcial. 

Aropalo.  m.  (zool.)  Aropalo; 
genero  de  insectos  lepidopte-  * 
ros  diurnos. 

Aroschí.  /.  (germ.)  Y.  Arena. 

Arosipar.  a.  (germ.)  V.  Abra- 
sar. 

Aróte,  m.  (zool)  Aróte;  in- 
secto que  forma  uma  secção 
do  genero  banco. 

Arotes.    m:   pl.    Syracusano 
livres,  mas  pobres  e  reduzi- 
dos á  domesticidade. 

Aroton.  vi.  (bot.)  Aroton;  sy- 
nonymo de  crotón. 

Aroza.  m.  (art)  Capataz  dos 
mais  officiaes  nas  officinas 
de  fundiçãod  e  ferro,  que  o 
ajudam  a  prej^arar  e  fundir^ 
reduzindo-o  a  barras. 

Arpa.  /.  Harpa;  instrumento 
musico  de  figura  triangular. 
Compõe-se  de  umas  tábuas 
delgadas  e  unidas  em  forma 
de  ataúde,  coberto  com  uma 
tábua  cheia  de  botoesinhos 
aonde  se  fixam  as  cordas, 
que  vão  á  parte  superior 
a  umas  caravclhas  de  feiTo, 
que  movidas  com  o  tem- 
Ijcrador  ou  chave  servem 
para  ¡jôr  o  instrumento  acor- 
de ou  afinado.  Harpa,  lyrA 
grandior:  —  fcooZ.J  genero  de 
molluscos  procedente  dos  ma- 
res da  índia  e  do  grande 
oceano,  do  quaí  se  conhecem 
poucas  esj^ccies,  umas  vivas, 
outras  fosseis :  a  riqueza  das 


ARP 

cores  c  a  elegancia  da  for- 
ma das  suas  conchas,  fazem- 
nas  mui  apreciadas,  e  por 
isso  se  procuram  para  as 
collecções. 

AurACES.  m.  pl.  (zool.)  Harpa- 
ees,  sub-ordem  de  pássaros 
terrestres. 

Arpacto.  m.  (zool.)  Harpacto 
(raptor);  genero  de  insectos, 
da  ordem  dos  heminopteros 
e  da  familia  dos  crabronios. 

Aupado,  da.  adj.  Arpado;  ap- 
plica-se  ás  cousas  que  aca- 
bam por  uus  pequenos  den- 
tes  como  os  de  serra.  Denfa- 
tus,  a,  uní: — -(poes.)  harpa- 
do; sonoro,  harmonioso,  por 
allusao  ao  som  da  harpa:  — 
(zool.)  m.  harj^a  azul  doura- 
do; genero  de  peixes. 

AiiPADOR,  KA.  adj.  (ant.)  V.  Ar- 
pista. 

Arpadura.  /,  Arranhadura  ou 
rasgão. 

Arpage.  m.  (zool.)  Harpage; 
especie  de  crustáceos. 

Arpagmoterio.  m.  (zool.)  Har- 
pagmoterio ;  quadrúpede. 

Arpalio.  /.  (bot.)  Harpalio; 
sub-genero  de  plantas  sy- 
nanthereas. 

Árpalos,  m.  (myth.)  Árpalos, 
um  dos  cães  que  devoraram 
a  Actcon,  seu  amo,  logoque 
Diana  o  converteu  em  veado. 

Arpamiento.  m.  Rasgamento; 
acção  e  effeito  de  rasgar. 

Arpar,  a.  Rasgar;  fazer  cm 
tiras  ou  pedaços  alguma  rou- 
pa ou  outra  cousa.  Prosciu- 
dere,  in  frusta  secare :  — 
arpar;  arranhar  ou  rasgar 
com  as  unhas.  Lacerare,  di- 
laniare. 

Arpaya.  /.  (zQol.)  Harpaya; 
ave  de  presa. 

Arpaz.  /.  (zool.)  Arpaz;  que 
vive  de  presa. 

Arpedo,  Arpedio.  m.  (zool.) 
Arpedio;  genero  de  insectos 
coleojjteros  pentameros,  da 
familia  dos  brachelitros, 
que  yivem  debaixo  das  pe- 
dras e  entre  a  casca  das  ar- 
vores. 
Arpéforo.  m.  (zool.)  Arpépho- 
ro ;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros pentameros,  da  fami- 
lia dos  caraljicos,  mui  pare- 
cido com,  o  genero  ojif/iiato. 
Arpegiau,  Arpejiar.  a.  (mus.) 

Arpejar;  fazer  arpejo. 
Arpegio,    Arpejio.   m,   (mus.) 


ARP 

Arpejo;  modo  de  tirar  suc- 
cessiva  e  ríipidamente  os 
sons  das  cordas  ponteando, 
como  se  faz  na  harpa.  Tam- 
bém se  chama  assim  a  lição 
que  d'elle  se  dá. 
Arpel.  m.  Angasso;  especie  de 
alvião  ou  enxadão  com  tres 
dentes  que  terminam  em 
ponta. 
Arpella./.  (zool.)  Coruja;  é 
uma  variedade  do  francelho, 
que  se  diíferença  do  com- 
mum  em  ter  as  pennas  cin- 
zentas. Falco  tinunculus. 
Arpende.  m.  (ant.)  V.  Arapcn- 

de. 
Arpeo,  m.  (art.)  Harpeo ;  espe- 
cie de  farpão  que  serve  pa- 
ra liarpoar  baleias :  —  (ma- 
rit.)  arpéo;  instrumento  de 
ferro  com  uns  dentes  ou  gan- 
chos de  que  se  usa  nas  em- 
barcações para  abordar  ás 
do  inimigo.  Harpac/o,  asser 
férreo  unco  pro'fixus. 
Arpia.  /.  Harpia;  ave  fabulo- 
sa, cruel  e  impura  com  o 
rosto  de  donzella  e  o  resto 
do  corpo  de  ave  de  rapina. 
Harpya,  íc;  —  (fig.  e  fam.) 
harpia;  mulher  de  má  con- 
dição ou  mui  feia  e  fraca. 
Deforlnis,  áspera,  et  immi- 
tis  fcmina:  —  (fir/.  e  fam.) 
harpia ;  pessóã  ambiciosa  que 
com  artificios  e  manha  tira' 
quanto  pódc.  Homo  avidus  et 
,  alicnis  opihus  inliians~:  — 
(f/crm.)  esbirro;  empregado 
de  justiça:  —  abutre  ameri- 
cano muito  corpulento  e  com 
garras  enormes. 
Arpiado,  da.  adj.  Arrancado. 
Arpiar,  a.  (ant.)  Arrancar;  ti- 
rar, desviar. 
Arpicio.  n.  (bot.)  Arpicio ;  sy- 

nonymo  de  Laserpicio. 
Arpillera./.  Serapilheira;  te- 
cido commummente  de  es- 
topa grossa  com  que  se  co- 
brem varias  cousas  para  as 
defender  do  pó  e  da  agua. 
Textum  stupeum  vilius. 
Arpiox.  m.  (art.)  Nome  que  dão 
na  Catalunha  e  Valencia  a 
cada  peça  de  seis  braças  da 
rede   onde    se  prendem   ou 
apanham  as  sardinhas. 
Arpista,  m.  (mus.)  Harpista;  o 
que    tem    por    officio    tocar 
harpa.  Harpa;  ptãsator. 
Aiu'OFiLO.  m.  (hot.)  Arpopliylo; 
genero  de  plantas  da  fami- 


ARQ  239 

lia  das  arcbideas,  plantas 
parasitas  do  México,  priva- 
das de  bolbos  c  ornadas  de 
pequenas  flores  purpureas. 
Arpolira./.  (mus.)  Harpolyra; 
instrumento  de  harmonia 
que  tem  a  forma  de  uma 
lyra  antiga. 
Arpon.  m.  Arpão ;  farpão,  pon- 
ta da  seta  ou  flexa:  —  a 
mesma  flexa  ou  seta:  —  V. 
Veleta :  —  (archit.)  V.  Gra- 
pa:—  (art.)  arpão;  instru- 
mento que  se  compõe  de  uma 
haste  de  madeira  com  um 
ferro  ua  extremidade  tendo 
tres  pontas;  a  do  meio  serve 
para  ferir  e  penetrar,  e  as 
outras  duas  que  estão  volta- 
das para  a  haste  servem  para 
fazer  preza.  Harpacjo,  inis. 
Arpoxado,  da.  adj.  Farpado; 
parecido  ao  arjiao.  Harpa- 
gini  similis. 
Arponar,  Arponear,  a.  (art.) 
Arpoar;  lançar  e  cravar  nos 
peixes  o  ari^ão,  fisgar. 
Arponero.  7??.  (art.)  Arpoador; 
marinheiro  destinado  a  lan- 
çar ou  manejar  o  arpão. 
Arpujar.  a.  (germ.)  Arrimar, 

encostar. 
Arquearle,    adj.    Arqueavel ; 

que  se  pódc  arquear. 
Arqueada./.  Arcada;  nos  ins- 
trumentos músicos  de  arco, 
o  golpe  ou  movimento  d'es- 
te,  dando  simultaneamente 
uma  ou  muitas  notas  nas 
cordas.  Plectri  ictus.  Tam- 
bém se  chama  golpe  de  arco. 
Arqujeado,  da.  adj.  (art.)  Acur- 
vilhado;  diz-se  ua  equita- 
ção do  cavallo  que  estando 
parado  tem  os  joelhos  do- 
brados: —  (zool.)  epitheto 
que  se  dá  aos  crustáceos 
bracliiuros  que  tem  o  thorax 
em  forma  de  um  segmento 
de  circulo,  isto  é,  dobrado 
para  diante. 
Arqueador,  m.  Arqueador;  o 
que  arqueia.  Arcuarius,  i: 
—  (naut.)  arqueador;  o  que 
arqueia  os  navios.  Arquea- 
dor mór  (ant.);  o  principal 
dos  arqueadores  que  o  rei 
nomeava. 
Arqueaje.  97?-.  V.  Arqueo. 
Arqneaje  nuevo  o  ant?g}io 
(fr.);  arqueio  novo  ou  an- 
tigo; methodonovo  ou  anti- 
go de  arquear. 
Arquiaiiiento,  m.  Arqueamen- 


240 


ARQ 


to;  arqueio,  arqueação  ou 
arqueadura  do  navio.  Navis 
alvei  dimensio. 

Akqueae.  a.  Arquear;  formar 
alguma  cousa  em  figura  de 
arco.  Arcuare,  curvare :  — 
arcar;  em  obra  de  pannos 
sacudir  e  desfiar  a  lã  com 
varas  ou  cordas,  para  que  as- 
sim limj)a  se  possa  cardar  e 
fiar.  Lanam  virgen  aut  funis 
ictibus  rarefacere:  —  ar- 
quear; medir  embarcações, 
vasilhas,  etc.,  para  saber  a 
sua  lotação,  porte  ou  capaci- 
dade. Navis  alveum  dimetiri. 

Arqüebkak.  n.  (ant.  naut.J  V. 
Quebrantarse. 

Aequegonio.  m.  (bot.)  Arche- 
gonio;  órgão  que  nos  mus- 
gos e  nas  plantas  hepáticas 
corresponde  ao  pistillo  das 
phauerogamicas. 

AiíQUEisMo.  m.  (phys.)  Arqueis- 
mo;  doutrina  de  Van-Hel- 
mont  acerca  do  arqueio. 

Akquel.  to.  (bot.)  Arquei';  ar- 
busto da  familia  das  apoci- 
neas,  cujas  folhas  são  mais 
grossas  que  as  do  sene,  mui 
pouco  marcadas  de  nervuras, 
ásperas,  esbranquiçadas  e  de 
sabor  amargo.' 

AllQUELOGÍA,       ArQUELOJIA.      /. 

(med.J  Archelogia;  tratado 
dogmático  dos  primeiros  ele- 
mentos de  medicina,  consi- 
derados em  abstracto,  mas 
fundaudo-se  na  rasão  e  ex- 
,  periencia. 

AiiQUEMORA.  /.  (bot.)  Archcmo- 
ra;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  umbelliferíis  peu- 
cedaneas  vivazes  e  mui  ve- 
nosas que  se  criam  na  Ame- 
rica septentrional. 

Abquenda. /.  (bot.)  Ardienda; 
pós  que  fazem  as  mulheres 
do  Oriente  de  uma  planta 
chamada  Jieiiné  para  tingir 
de  roxo  os  pés  e  as  mãos. 

Arqueo,  to.  Arqueio;  acção  e 
eífeito  de  arquear:  —  (uaid.) 
arqueamento ;  medida  do  bo- 
jo de  alguma  embarcação. 
Alvei  navium  dimensio :  — 
reconhecimento  ou  balanço 
de  capitães  e  papeis  que 
existem  em  arcas  e  ¡perten- 
cem a  algum  estabelecimen- 
to de  credito  ou  casa  de 
commercio.  Gazophylacii  rc- 
censio  : — V.  Arrufo. 

Arqueografía.  /.  Archcogra- 


ARQ 

phia;  descripção  dos  monu- 
mentos antigos. 

ArqueogkÁfico,  c^.  adj.  Ar- 
cheograi^hico ;  concernente, 
relativo  a  archeographia. 

Arqueógeafo.  m.  Ãrcheogra- 
pho ;  o  que  descreve  os  mo- 
numentos antigos. 

Arqueología,  Arqueolojía,  /. 
Archeologia ;  estudo  dos  mo- 
numentos' antigos.  Archeolo- 
gia, a>.^ 

Arqueológico,  Arqüeolójico. 
adj.  Archeologico ;  perten- 
cente ou  relativo  á  archeo- 
logia. 

Arqueólogo,  m.  Archeologo;  o 
que  se  dedica  á  archeologia. 
Archeologus,  i. 

Arqueólo JicAMENTE .  adv.  An- 
cheologicameute;  de  uma 
maneira  archeologica. 

Aequéría. /.  Arcaria;  conjun- 
to de  arcos.  Armatio,  ar- 
cuum  co]JÍa. 

Arquero,  m.  O  que  tem  por  of- 
ficio  fazer_^arcos,  emais  com- 
mummenttí  o  que  faz  arcos 
para  pipas,  toneis,  etc. ;  ta- 
noeiro. Arcuarius,  i:  —  ar- 
queiro, caixa,  thesoureiro;  o 
que  tem  a  seu  cargo  as  caixas 
onde  se  guarda  o  dinheiro  e  a 
riqueza  do  rei  ou  de  alguma 
communidade.  Algumas  ve- 
zes dá-se  este  nome  nos  des- 
pachos reaes  aos  thesourei- 
ros  pagadores.  JErarii  fius- 
tos :  —  (ant.)  arcj[ueiro,  fre- 
cheiro; soidado  que  peleja- 
va cum  o  arco  e  flexas:  — 
(poet.)  frecheiro;  o  deus  do 
amor  ou  Cupido:  —  (zool.) 
genero  de  ¡leixes  da  familia 
dos  escamipeunes,  de  forma 
oval  e  corpo  .comprimido, 
que  se  encontra  nas  aguas 
salobras  ou  salgadas  do  ar- 
chipelago  das  índias,  e  que 
possue  o  iustiucto  de  lançar 
aos  insectos  que  voam  sobre 
a  superficie  das  aguas  gotas 
d'este  liquido,  obrigando-os 
assim  a  que  caiam  para  logo 
se  alimentarem  d'elles. 

Arqueta./,  dim.  de  Arca.  Ar- 
queta, caixinha;  pequeno 
cofre. 

Arquetar,  a.  (art.)  Arcar;  ba- 
ter a  lã  com  o  arco. 

Arquete,  m.  (min.)  Ai'quete; 
arco  de  figura  cónica,  onde 
se  culloca  o  pipo  do  fòlle  nos 
fornos  metallurgicos. 


ARQ 

Arquetipo,  to.  Ai'chetypo ; 
exemplar,  modelo  sobre  o 
qual  se  faz  uma  obra. 

Arqueto,  m.  (art.)  Chama-se 
assim  o  arco  que  forma  os 
ramos  do  freio  em  cada  ex- 
tremo da  embocadura  do 
bridão. 

Arquibanco,  m.  (ant.)  Arqui- 
banco; especie  de  banco 
comprido  e  estreito,  que  tem 
um  ou  mais  repartimcntos 
em  forma  de  caixa,  servindo 
a  tampa  de  assento. 

AiiQuiDA.  /.  (h.  n.)  Archida; 
genero  de  insectos  da  fami- 
lia das  arachnças. 

Aequidio.  m.  (bot.)  Archideo; 
genero  monoíypo  da  familia 
dos  musgos,  que  se  encontra 
nos  terrenos  argillosos  e  nos 
pantanos  da  Europa  central 
e  da  Sardenha. 

Arquiepiscopal.  adj.  (ant)  V. 
Arzobispal. 

Arquieunuco.  9».  Archieuimco; 
primeiro  eunuco,  chefe  dos 
eunucos. 

Arquiferacita.  adj.  V.  Arqid- 
peracita. 

Arquigalo.  m.  (li.  ant.)  Archi- 
gallo;  chefe  dos  sacerdotes 
de  Cybele,  chamado  Gallo. 

Arquijerarca.  (rei.)  Archije- 
rarca;  chefe  dagerarchiada 
Igreja  universal.  Deu-se  al- 
gumas vezes  este  nome  aos 
papas. 

Arquijekarquía./.  Archijerar- 
cliia;  suprema  dignidade  de 
uma  hierarchia  ou  jerarchia. 

ArquijerÁrquico.  adj.  Archije- 
rarchico;  que  é  relativo  a 
archijerarchia. 

Arquilla.  /.  dim.  de  Arca.  Ar- 
quiuha;  assento  aoudevaeo 
cocheiro. 

Arquillo,  to.  m.  dim.  de  Arco. 
Ai-quête. 

Arquimagia.  /.  Archimagia; 
parte  da  alchimia,  cjue  trata 
da  fabricaçãcf  do  oiro. 

Arquimago.  m.  Aichimago; 
chefe  da  religião  dos  persas. 

Arquimanprita.  aãj.  V.  Archi- 
mandrita. 

Arquimaeiscal.  m.  Archima- 
rechal ;  grande  marechal, 
antigamente  o  eleitor  de 
Saxe. 

Arquímero.  to.  (zool.)  Archi- 
mero;  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  hemipteros  e  fa- 
milia dos  coreanos,  cujo  ty- 


ARQ 

po  é  o  íircbimero  esqualo  do 
Brazil. 

AiiQuiJiESA.  /.  Secretária;  pa- 
peleira com  a  forma  de  cai- 
xões ou  escriptorios  das  se- 
cretarias. Serve  ¡íãra  se  es- 
crever sobre  ella  e  guardar 
os  ijajieis.  Serinium,  i. 

Arquinksilla./.  divi.  de  Arqui- 
mesa. 

AiiQurpASTOK.  adj.  V.  ArcMpas- 
tor. 

Arquipeeacita.  m.  Archipera- 
cita;  doutor  judeu  encarre- 
gado de  ler  e  explicar  o  tes- 
to da  lei  nas  synagogas. 

Akquikijak.  a.  (germ.)  Arro- 
jar. 

AiiQuis.  m.  (zool.)  Archis;  ge- 
nero de  arachnides  da  or- 
dem dos  araneidos,  composto 
de  uma  só  especie  que  se 
encontra  no  Brazil. 

Al^QUISlNAGOGO.     lU.     (Ilist.)    V. 

Archisinagogo.  Archisyna- 
gogo,  assessor  do  paíriarcha 
grego ^  principal  da  synago- 
ga.  Archisynagogus,  i. 

AiiQDiTA. '/.  ãim.  de  Arca.  Ax- 
quêta. 

AiiQuÍTEA.  /.  (hot.)  Architea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  terustremiáceas,  com- 
posto de  uma  só  especie,  que 
é  um  arbusto  de  folhas  al- 
ternas pro23rio  do  Brazil. 

Arquitecto,  m.  Arcbi tecto;  o 
que  está  instruido  em  todas 
as  partes  da  arcliitcctura  e 
a.  exerce  como  tal.  Arddte- 
ctus,  i.  El  arquitecto  dei  uni- 
verso (fig.J;  o  architecto  do 
universo,  JDeus. 

Akquitectónico,  ca.  adj.  Ar- 
chitectouico ;  pertencente  á 
arcbitectura.  Arclãtectoni- 
cus,  a,  um. 

Akquitectonogkafía.  /.  Archi- 
tectonogTaphia ;  descripçào 
histórica  dos  edificios. 

AliQUITECTOXOGRAFICO,    CA.    adj. 

Arclii  tecto nographico ;  con- 
cernente, relativo  á  archi- 
tectouographia. 

Akquitectonógkafo.  m-  Archi- 
tectonographo;  o  que  de- 
screve historicamente  os  edi- 
ficios. 

Akqditectoií.  m.  (ant.)  Archi- 
tector.  V.  Arquitecto. 

Akquitectlra.  /.  Arcbitectu- 
ra; arte  de  construir  e  fazer 
edificios  para  uso  e  commo- 
didade  dos  homens,  e  esta  se 


ARQ 

chama  arcbitectura  civil,  ^r- 
chitectuna,  cc :  —  hidráulica; 
arcbitectura  hydraulica;  ar- 
te de  construir  obras  nas 
aguas  e  de  fazer  d'ellas  uso 
mais  commodo  e  fácil,  como 
canales,  diques,  puentes, 
etc. ;  cauaes,  diques,  pontes, 
etc.  Architectura  hydrauli- 
ca:  — militar;  arcbitectura 
militar;  a  arte  das  fortifica- 
ções "ou  arte  de  fortificar; 
chama-se  tambcm  fortifica- 
ção. Architectura  militar is: 
—  navcd;  architectura  na- 
val ;  arte  de  construir  as  em- 
barcações. Architectura  na- 
valis:  —  rural;  architectura 
rural;  arte  de  construir  ca- 
sas de  campo  que  reunam 
todos  os  meios  de  livrar  das 
intemperies  ao  lavradoi*,  a 
seus  gados  e  fructos.  A  esta 
arte  dá-se  multa  importan- 
cia nos  paizes  mais  adianta- 
dos em  agricultura.  Archi- 
tectura ruralis :  —  archite- 
ctura; o  todo  de  um  edificio 
considerado  debaixo  do  as- 
pecto da  arte  ou  do  systema 
de  sua  construcçào  c  ador- 
no: — (fig.  ant.)  disposição  ou 
modo  com  que  estào  colloca- 
dos  os  ossos  no  corpo  huma- 
no. A  arcliitcctura  compõe- 
se  de  diversas  ordens  inven- 
tadas pelos  gTcgos,  e  d'estas 
mesmas  ordens  e  arcadas, 
taes  como  as  empregavam  os 
romanos  até  _  á  translação 
da  capital  do  imperio  para 
Constantinopla :  —  antigua 
ou  hisantina;  arcbitectura 
antiga  ou  bysantina;  a  que 
procede  da  combinação  da 
antecedente  com  o  genero 
de  construcção  c[ue  se  usava 
no  oriente  desde  tempos  im- 
memoriaes:' — arahe.Y.  Ara- 
be: —  churrigueresca;  a  que 
inventou  Churriguera,  e  foi 
commum  em  Hespanba  des- 
de o  fim  do  século  xvii  até 
meiado  do  xviir.  Distingüe- 
se pela  confusa  mistura  das 
ordens  e  j^ela  profusão  dos 
ornatos :  —  en  licrspectiva  ; 
arcbitectura  em  perspecti- 
va; aquella  em  que  as  par- 
tes similbanícs  do  mesmo 
todo,  taes  como  as  columnas 
de  um  perystillo  e  os  arcos 
de  um  pórtico,  vão  diminuin- 
do e  approximando-se  uns 


AR 


241 


aos  outros  á  medida  que  se 
prolongam,  com  o  fim  de  imi- 
tar o  effeito  natural  da  per- 
spectiva, e  fazer  que  o  perys- 
tiío  ou  o  pórtico  appareça  cora 
mais  extensão  da  que  real- 
mente tem :  — fingida;  arcbi- 
tectura fingida,  a  que  se 
figura  emumaparede,u'uma 
tela  ou  n'uma  decoração  de 
theatro:  — gótica;  arcbite- 
ctura gotbica;  dá-se  esta  de- 
nominação impropria  á  que 
procedendo  da  pesada  con- 
strucçào dos  godos,  tomou 
formas  mais  ligeiras,  desde 
os  séculos  XII  e  xiii,  depois 
das  cruzadas,  e  a  ella  per- 
tencem a  maior  parte  das 
cathedraes  da  Europa. 

Aequitrabado.  culj.  Architra- 
vado;  ornado  de  architrave. 

Arquitrabe,  m.  (archif.J  Ar- 
cliitravc;  parte  inferior  da 
cimalba,  que  descansa  im- 
mediatamente  sobre  o  capi- 
tel da  columna,  c  que  é 
a  jjarte  superior  de  uma 
ordem  de  architectura,  for- 
mando com  frequência  a 
cimalba  de  um  edificio,  cm 
cujo  ornato  não  entra  nenhu- 
ma ordem  propriamente  dita. 
Coronco  i^ars  inferior.  Ar- 
quitrabe adintelado;  o  que 
é  um  arco  perfeito. 

Akquitriclixio.  m.  (ant.)  Ar- 
cliitriclinio ;  o  que  preside 
aos  banquetes,  oíficio  mui 
parecido  ao  de  maestresala, 
despensero  e  refitolero;  mes- 
tre sala,  despenseiro,  refei- 
toreiro. 

Akquivolta. /.  (archit.)  V.  Ar- 
chivolta. 

Arrabal,  m.  Arrabalde;  po- 
voação ou  bairro  contiguo 
ás  cidades  e  villas  populo- 
sas, mas  isto  fora  de  suas 
nuiralbas  ou  de  seu  recinto. 
Commummente  chamam-se 
arrqbcdes;  arrabtildes,  os  ex- 
tremos de  algum  povo,  aiu- 
daque  se  acliem  dentro  de 
um  circulo.  Suburpium,  vi- 
cus  urbanus: — alguns  au- 
ctores  tccm  usado  esta  pala- 
vra significando  rabo  ó  tra- 
sero; rabo  ou  trazei vo. 

Arrabalde,  m.  (ant.)  V.  Ar- 
raial. ' 

Arrabalero,  ra.  adj.  Subur- 
bano; o  que  vive  no  arra- 
balde ou  pertence  a  elle:  — 


242 


ARR 


rustico ;  a,  pessoa  que  em  seu 
traje  ou  modos  nào  mostra 
uma  educação  mui  urbana. 
Apjolica-se  mais  commum- 
mente  este  epitheto  ás  mu- 
lheres, como  injurioso.  In 
suburbio  dcf^ens,  procax, 
2}etvlans. 

AimADIADAMENTE.      (iclv.      (cillt .) 

Raivosa,  iradamente;  com 
ira  ou  raiva. 

AniíABiADo,  DA.  adj.  (aiit.J  V. 
Mabioso. 

Arkabiar.  n.  (ant.)  V.  líabiar. 

AkrabÍdea./.  (bot.)  Arrabidca; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  ramneas,  composto  de 
uma  só  especie  que  se  en- 
contra no  Brazil. 

AuRARiLARSE.  r.  (ant.)  Alforrar- 
sc;  pegar-se  ao  trigo  alguma 
alforra  ou  ferrugem,  de  modo 
que  sáe  mau  o  pào  que  d'el- 
le  se  faz:  — (ant.)  V.  Enfu- 
reccrse. 

Arkaiuo.  m.  V.  Hierro  colado. 

Arraca.  /.  (naut.)  V.  Haca. 

Arracacha.  /.  (bot.)  Arraca- 
cha; genero  de  plantas  da 
familia  das  umbelliferas,  que 
comprehende  duas,  especies 
vivazes,  provirias  da  America 
meridional,  paiz  em  que  se 
cultivam  como  jilantas  ali- 
menticias. Seus  tubérculos 
são  de  \\m  sabor  agradável, 
e  constituem  um  dos  alimen- 
tos diarios  d'aquelles  habi- 
tantes. Na  FAiropa  ainda  se 
nào  ha  podido  conseguir  a 
sua  acclimação. 

Arracada./.  Arrecada;  brinco, 
argola:  —  arrecada;  qual- 
quer enfeite  que  as  mulhe- 
res usam  nas  orelhas  por 
gala  e  ornato  ou  adorno. 
Inauris. 

Areacadilla.  /.  dim.  de  Ar- 
racada. 

Arracear,  Arracelar.  a.  (ant.) 
Encurtar,  escassear,  dimi- 
imir. 

Arracife.  m.  (ant.)  V.  Arrecife. 

Arracimado,  da.  adj.  Arraci- 
mado ;  o  que  tem  a  forma  de 
racimo. 

Arracimar.  a.  Arracimar,  jun- 
tar, formar  em  racimos. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. In  raccmorum  spe- 
ciem,  aut  formam  conglo- 
hari. 

Arraclán,  m.  (bot.)  V.  Aliso. 

Arkach.    m.    Arrache;    nomo 


ARR 

que  dão  os  indios  a  um  licor 
alcoólico  preparado  pela 
fermentaçào  do  arroz. 

Arráez,  m.  Arraes;  capitão  da 
embarcação  mourisca.  Mau- 
ricce  navis  dux :  —  costuma 
também  dar-se  este  nome  nas 
costas  do  Mediterráneo  aos 
capitães  de  certos  barcos 
mercantes :  —  dono,  mestre, 
ou  capitão  que  manda  qual- 
quer na\ño  ou  barco :  — 
de  pesquera;  arracs  da  pes- 
ca, patrão  de  barco  que  se 
emprega  na  pesca. 

Arraezar.  11.  (ant.)  Deterio- 
rar-se ;  corromper-se,  per- 
der-sc  alguma  cousa,  como 
os  grãos,  comestíveis,  etc. 

Arrafiz.  m.  (ant.)  Cardo  man- 
so ou  hortense.   Cinara,  «■. 

Akr'ahian.  n.  (bot.)  V.  Arrayan. 

Arraigadamente,  adv.  An-ai- 
gadamente;  fixamente,  com 
firmeza  ou  permanencia. 
Firmiter. 

Arraigadas.  /.  pl.  (naut.)  Ar- 
reigadas ;  cabos  que  passam 
da  enxárcia  dos  mastaréus 
léelas  gavias,  e  vem  a  fazer- 
se  fixos  em  os  ovens  da  en- 
xárcia grande;  escada  de 
corda  que  conduz  dos  mas- 
tros  aos  bordos  do  cesto  da 
gavia.  Scalai  fúñales  in 
navibus. 

Arraigado,  da.  adj.  Arraigado, 
estabelecido;  que  tem  pos- 
sessões ou  bens  de  raiz. 
Immobilia  bona  possidçns: 
—  inveterado,  aífcrrado,  en- 
raizado, fallando  dos  hábitos. 

Arraigadura.  /.  (ant.)  .Acção 
de  arraigar  ou  enraizar. 

Arraigar,  n.  Arraigar;  lançar 
ou  crear  raizes.  fíadicari,  ra- 
dices  amitterc: — (for.)  afian- 
çar com  bens  de  raiz.  Fignvs, 
hypothecam  dare:  —  r.  ar- 
raigar-se,  estabelecer-se  de 
assento  em  um  logar,  adqui- 
rindo n'clle  bens  de  raiz 
com  que  possa  viver.  Domi- 
ciliiim  sibi  constituere:  — 
(fiff.)  arraigar-se;  ir-se  habi- 
tuando c  firmando  em  al- 
gum uso,  virtude"*,  vicio 
ou  costume.  Diuturno  itsu 
aliquid  firmari. 

Arraigo,  m.  Bens  de  raiz  ou 
immoveis;  somente  se  usa 
n'estas  exi:>rcssües :  es  hom- 
bre de  ar-çaigo,  tiene  ari^aigo 
y  fianza  de  arraigo  /  ó  homem 


m.    (naid.)    V. 


ARR 

de  bens  de  raiz,  tem  bens  de 
raiz  c  fiança  nos  bens  de 
raiz.  Fortuna:,  bona,  2)osses- 
sioncs,  fundi: — (fig.)  fixida- 
de;  estabilidade,  solidez,  ga- 
rantia, fallando  de  pessoas. 

Arraigue,  m.  (ant.)  V.  líadi- 
cacion. 

Arrajaque.  m.  V.  Arrejaque. 

Arraje.   m.  (germ.)  Avareza. 

Aura  JUNO,  na.  adj.  (germ.)  Ava- 
rento, avaro. 

Arrak,  Arrak-tuba.  m.  V. 
Arrach. 

Arralar,  n.  V.  Ralear. 

Arramar,  a.  (ant.)  V.  Apar- 
tar :  —  derramar,    esparzir : 

—  r,  (ant.)  airamar-sc,  sc- 
l^arar-se,  diftuudii'-'se,  espar- 
zir-se,  espalhar-se. 

Arrambaje.  m.  (naut.)Y.  Abor- 
daje. 

Arkambar.  a.  (naut.)  Abor- 
dar, na  accepção  de  atacar 
e  entrar  a  força  n'um  navio 
inimigo. 

Arramblaje. 
Abordaje. 

Arramblar,  a.  Arelar;  dei- 
xarem os  arroios  ou  torren- 
tes cobertas  de  areia  as  ter- 
ras por  onde  passam  em  tem- 
po de  crescimento  das  cheias. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Agros  sternere,  et  are- 
na operire:  —  (fig-)  empur- 
rar; levar,  arrastar  tudo  com 
violencia.  Omnia  conveliere, 
et  Ímpetu  pra:ci'piti  ferre.  Ar- 
ramblar con  todo  (fam.);  le- 
var tudo ;  carregar  com  tudo ; 
apodcrar-se  de  tudo  sem  dei- 
xar   alDsolutamente    nada : 

—  (mar.)  V.  Arrambar. 
Arkanca-clavos.  m.  (art.)  Mar- 

tello  de  pé  de  cabra  para 
arrancar  pregos  ou  alavanca 
de  ferro  curta  e  grossa  que 
tem  a  unha  fendida  ^lara 
i  pegar  na  cabeça  dos  pregos 
que  se  querem  arrancar. 
Chama-se  também  pé  de 
l^orco. 

Arrancada.  /.  (ant.)  Arranca- 
da; partida  ou  saída  violen- 
ta., impetuosa:  —  (ant.)  V. 
Victoria:  —  expedição  mili- 
tar :  —  Igc.  adv.  (ant.)  De 
a  rrancada.Y.  De  vencida:  — 
(aid:  caç.)  arrancada;  a  ¡lis- 
ta, piogada  ou  pegada  na 
terra  que  deixa  a  caça 
quando  sáe  da  pastagem. 

Aiuuncadera.    /.     Chocalho; 


ARR 

grande  campainha,  que  le- 
vam os  cabrestos,  checas  ou 
guias,  o  serve,  entre  outras 
cousas,  para  guiar  e  levan- 
tar o  gado.  Tintinnahidum,  i. 

Aruaxcadero.  m.  (prov.  Ar.) 
Culatra;  parte  mais  grossa 
do  cano  de  runa  espingarda. 
Amplior  catapultcK  pars:  — 
Itfgar  onde  se  começa  a  cor- 
rer e  se  prosegue,  correndo. 
Carcer.,  septum  unde  inci- 
jñunt  Gursus  Inpublicisludts. 

AiiRANCAf)0,  DA.  adj.  (far(i.) 
Pobre;  miserável,  que  nào 
tem  um  real : — (bras.J  arran- 
cado; diz-se  das  arvores  e 
plantas  que  descobrem  as 
suas  raizes  e  também  das 
cabeças  e  membros  dos  ani- 
maos que  nào  estào  bem 
cortadas  ou  suspensas.  Ar- 
bores,  cnd  membra  semiavul- 
sa  dapicta  in  gentilitiis  stem- 
.7ncdibr¡s. 

Arrancador,  doka.  s.  AiTan- 
cador;  o  que  arranca.  Avitl- 
sor,  exstirpator. 

Arrancadera.  /.  (ant.)  Arran- 
cadura; aeçào  de  arrancar. 

Arrancamiento,  m.  Arranca- 
mento.  V.  Arrancadura. 

Arrancapinos.  Homemzinho, pi- 
gmeu ;  applica-se  aos  homens 
que  têem  corpo  pequeno  ou 
são  baixos.  Ilomuncio. 

Arrancar,  a.  Arrancar;  tirar 
o  que  estava  arreigado,  dcs- 
cm-aizar,  como  arvores,  plan- 
tas, etc.  Evellere,  extirpa- 
re, radicitus  ertiere :  —  ar- 
rojar i:)ela  boca  phlegmas, 
pituitas.  Fitidtam  cxscrea- 
re:  —  tirar  com  violencia  al- 
guma cousa  do  seu  logar, 
como  un  clavo,  una  imiclu, 
etc.,  um  prego,  cravo,  uma 
moenda,  etc.  Entere,  vi  eri- 
perc: — fj^^r.J  apartar  com  vio- 
lencia. Au  ferre:— -(ant.)  V. 
Vencer:  —  71.  fallando  de  ar- 
cos e  abobadas,  principia- 
las.  Incipere:  —  partir  de 
carreira  para  proseguir  cor- 
rendo. Arripcre  cursum:  — 
(fam.)  abalar;  partir  ou  sair 
lie  alguma  jjarte.  Exire, 
abire,  p)roficisci.  Arrancar 
a  uno  alguna  cosa  (p)hras. 
fig.);  an-ancar  a  alguém  al- 
guma cousa,  consegui-la  com 
muita  instancia  e  importu- 
nação. 7ía;¿o)-g'ííe?'e; — (naut.) 
puxar  de  vim  cabo  á  saída 


ARR 

do  navio : —  arrancar  a  voga ; 
dar  a  um  bote,  lancha,  falua, 
maior  velocidade  da  que  le- 
va, remando  com  mais  furca: 

—  communicar  mais  veloci- 
dade ao  navio  uma  vela  de- 
terminada, o  augmento  da 
força  de  vento  ou  o  mesmo 
manobrista  dando  mais  vela 
òu  arribando  alguma  cousa: 

—  adquirir  o  navio  maior 
velocidade  que  levava:  — 
arrancar;  lai-g-ar  a  ancora 
do  fundo,  desprende-la  com 
força  de  donde  se  acha  unha- 
da:—  começar  a  mover-se  o 
navio  ao  sair  do  estaleiro,  e 
também  ao  dar-se  á  vela. 
llevar  arrancado  el  buque; 
levar  o  navio  arrancado ;  voz 
de  mando  em  que  se  ordena 
ao  piloto  que  leve  o  navio  com 
boa  vela  ou  com  regular  ve- 
locidade. 

Arrancasiega.  /.  Arranco  ou 
arranque  e  sega;  o  acto  de 
arrancar  ou  segar  alguma 
cousa,  como  o  trigo,  a  ce- 
vada, quando  ficam  curtos, 
c  por  SC  nào  poder  ceifar  to- 
do, parte  se  arranca  c  parte 
se  ceifa.  Frumeati  collectio, 
partim  metendo,  parlim  evel- 
lendW  perada :  —  (jJ.  Ar.) 
rixa,  altercação  injuriosa; 
disputa  em  que  uns  e  outros 
dizem  palavras  injimosas. 
Verborum  rixa,  jurgiuin. 

ARRA^'CA-sONDA.  fíi.  (art.)  Ar- 
ranca-sonda ;  instrumento 
que  serve  para  retirar  as 
sondas,  quando  se  prende- 
rem ou'  quebrarem  em  algum 
ferro  ou  sondagem. 

Arranca-tubos.  m.  (art.)  Ar- 
ranca-tubos ;  instrumento 
jiro^ido  de  dois  ganchos  ho- 
risontaes  Cjue  se  desdobram 
quando  se  volve  a  sonda  cm 
certo  sentido. 

Arranciarse,  r.  V.  Enran- 
ciarse. 

Arrancharse,  r.  Arranchar-se; 
juntar-se  em  ranchos.  Diz-se 
commummente  dos  soldados. 
Convictu  communi  uti,  con- 
tubernio sociari. 

Arranciarse,  r.  Y.  Enranciar- 
se. 

Arranee,  adj.  (germ.)  Ranço. 

Arranque,  m.  Arranque;  ac- 
ção c  cfí'eito  de  arrancar. 
Evulsio,  onis:  —  (fig-)  ar- 
ranco; imijeto  de  colera  ou 


ARR  243 

proniptldão  demasiada  em 
alguma  acção.  ímpetus,  ces- 
^¿í6;  —  occorrencia  viva  ou 
prompta  que  se  não  espe- 
ra\a.  Aninii  sensus  inopina- 
tus:  —  (archit.)  nascimento 
ou  planta  de  arco  formado 
sobre  pilastras  ou  pilares, 
que  carrega  sobre  a  impos- 
ta ou  cornija,  que  também 
se  chama  movimento  de  ar- 
co. Arcus,  aul  fn^-nicis  ini- 
íium:  —  (naut.)  Y .  Estrepa-  , 
da:  —  de  la  roda  (fr.); 
ponto  extremo  da  quilha 
d'onde  aquella  parte:  — 
(min.)  alicerce,  apoio  ou  as- 
sento das  obras.  Arranque 
de  un  mineral  (fr.);  esca- 
vação de  um  mineral. 

Arranquera.  /.  (prov.  vulg. 
Cuba)  Pobreza  extrema ;  ca- 
rencia absoluta  de  dinheiro. 

Arranzon.  n.  (ant.)  V.  Precio 
de  rescate. 

Arrapar,  a.  Y.  Arrebatar. 

Arrapiezo,  m.  Frangalho,  far- 
rapo; pedaço  de  panno  que 
các  de  uin  vestido  roto  e 
velho.  ]'estis  delritce  frus- 
trum:  —  (fiff-)  diz-se  de 
qualquer  homem  ou  mulher 
pequenos  c  desprezíveis,  co- 
mo un  arrapiezo  de  paje, 
un  arrapiezo  de  cocinera; 
um  homúnculo,  uma  rodi- 
lha. Despicabilis  liomuncio 
et  mulier :  —  peciueuo,  me- 
nino. Fuer,  eris. 

Arrapo.  V.  Arrapiezo  na  sua 
primeira  accepçào. 

Arraquive.  m.  (ant.)  Y.  Arre- 
quioe. 

AiuJAS.  /.  id.  (ant.)  Arrhas ;  o 
que  se  dava  em  penhor  ou 
signal  de  algum  contrato, 
entrando  n'este  também  o 
contrato  matrimonial :  — re- 
galo que  algum  parente  da 
mulher  fazia  ao  desposado : 
—  as  treze  moedas  que  nos 
csponsaes  servem  jaara  for- 
malidade d'aquelle  acto,  pas- 
sando das  mãos  do  desposa- 
do ás  da  desposada.  Ar- 
rha?,  nummi  qui  in  íiuptiis  à 
sponso  traduntur  sponsoi:  — 
(for.)  arrhas ;  dote  ou  quan- 
tia ([ue  o  varão  promette  á 
nuilher  em  rasão  do  seu  ca- 
samento com  ella,  c  não  po- 
de exceder,  segundo  a  lei, 
ao  valor  da  decima  parte  de 
seus  bens ;  póde-se  fazer  an- 


244 


ARR 


tes  ou  depois  de  celebrado 
o  matrimonio,  não  sendo  só 
dos  bens  que  o  marido" 
tem  n'aquella  occasião,  mas 
também  dos  que  elle  possa 
adquirir  depois  ¡wr  qual- 
quer contrato. 

Arrasado,  da.  adj.  Assetinado ; 
diz-se  dos  pannos  que  no  seu 
25olido,  finura  ou  brilhantis- 
mo imitam  o  setim. 

Arrasador,  dora.  adj.  Arrasa- 
dor; o  que  arrasa. 

Arkasadura.  /.  V.  Èasaãura: 

—  (ant.)  arrasadura,  demo- 
lição, ruina. 

Arrasamiento,  m.  Arrasamen- 
to ;  acção  e  eíFeito  de  arrasar. 

Arrasar,  a.  Arrasar;  igualar 
a  superficie  de  alguma  cou- 
sa. ExcBquare,  complanare: 

—  arrasar;  deitar  por  terra, 
destruir,  arruinar.  Dirnere, 
solo  úiquare:  —  (ant.)  arra- 
sar; igualar  o  liquido  ou  os 
grãos  com  a  borda  da  vasi- 
lha ou  medida:  —  j'.  alim- 
par-se,  desuublar-se;  diz-se 
do  céu  quando  está  limpo 
de  nuyens.  Usa-se  também 
como  neutro.  Nubes  evanes- 
cere:  --  (art.)  a.  assetinar; 
dar  as  apparencias  ou  visos 
de  setim  a  alguma  cousa,  co- 
rno panno,  papel,  etc.:  — 
(naut.  fig.)  innundar  o  na,- 
vio,  _as  ondas  que  açoutam 
o  seu  costado. 

Aerascak.  a.  (ant.)'¡V.  Bascar. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

Arrastrabt.e.  adj.  Arrastavel ; 
o  qu,e  pode  ser  arrastado. 

Arrastrada,  adj.  ffam,.)  Aj-ras- 
tada,  prostituida;  applica-se 
á  mulher  prostituta.  Usa-se 
também  como  substantivo. 
Scortum,  i. 

Arrastradamente,  adv.  m.  Ar- 
rastadamente; imperfeita  ou 
defeituosamente.  J9??j:)er/ec¿e, 
Ijerperam:  —  arrastadamen- 
te; com  trabalho,  fadiga  ou 
penuria.  Mísere,  infeliciter. 

Arrastradera.  /.  (naut.)  V. 
Ala  na  accepçao  de  vela 
pequena. 

Arrastradizo,  za.  a^Ij.  (ant.) 
Trilhado;  applica-se  ao  feno 
ou  palha  passada  pelo  trilho. 

Arrastrado,  da.  adj.  Arrasta- 
do; diz-se  do  que  vive  em 
summa  pobreza  e  necessi- 
dade ou  do  que  não  tem  do- 


ARR 

micilio  ou  assento  em  parte 
alguma;  applica-se  também 
á  sua  vida  e  loorte  e  diz-se: 
fulano  trae  una  vida  arras- 
trada; fulano  tem  uma  vida 
arrastada.  Infortimatus ,  mi- 
scr :  —  epitlieto  que  se  dá 
vulgarmente  á  pessoa  de 
maus  costumes.  N'estaacce- 
peão  usa-se  também  como 
substantivo. 

Arrastradura,  Arrastramien- 
to, s.  (ant.)  Arrastadura, 
arrastamento;  acção  e  eífei- 
to  de  arrastar.  Raptio,  onis. 

Arrastra-muertos.  5.  Mari- 
nheiro ou  grumete  destinado 
a  recolher  os  mortos  e  le-' 
var  os  feridos  para  o  porão 
do  navio,  durante  o  combate 
naval. 

Arrastrante.  ^?.  a.  (ant.)  de 
Arrastrar.  Arrastante;  o 
que  arrasta:  —  chamava-se 
assim  aos  estudantes  das 
universidades  pelo  habito 
talar  que  d' antes  usavam. 
Syrma  in  schola  trahens. 

Arrastrar,  a.  Arrastrar,  arras- 
tar; levar  alguma  pessoa  ou 
cousa  de  rastos,  liaptare, 
trahere:  —  (fig-)  arrastar,  at- 
trahir;  levar  atrás  dp  si  uma 
ou  muitas  pessoas,  mzendo- 
as  adherir  a  seu  dictame  ou 
vontade.  Aducere,  trahere 
aliquem  in  stiam  sententiam : 

—  arrastar ;  transportar,  le- 
var forçosamente  algmxia 
cousa ;  diz-se  arrastraba  una 
vida  miserable  ;  levava  uma 
vida  miserável:  —  n.  trun- 
far, em  varios  jogos  de  car- 
tas; jogar  em  alguma  carta 
que  é  trunfo.  In  chartarum 
Ilido  eâ  chartâ  uti,  cui  om- 
nesparcant:  —  n.er.  arras- 
tar-se;  ir  de  rastos  como  os 
animaes  reptis.  Raptare,  ser- 
jjere: — (fiff-)  proceder  de 
uma  maneira  indigna  e  vil: 

—  fallando  de  escriptores, 
usar  de  mau  estylo  ou  sus- 
tentar opiniões  que  degra- 
dam. Arrastrar  coche  (fr.); 
andar  de  trem;  viver  cora 
pompa  e  luxo.  Arrastrar  lu- 
tos; andar  de  luto,  vestido 
de  negro,  especialmente  as 
mullieres.  Traer  la  soga  ar- 
rastrando ;  andar  com  a  pe- 
dra no  sapato,  receiar  de 
tudo.  Lo  que  arrastra  hon- 
ra; rif.  com  que  se  costuma 


ARR 

notar  ironicamente  o  desa- 
linho ou  descuido  dos  que 
levam  o  fato  arrastando, 
e  também  dos  que  se  des- 
cuidam no  cumprimento  de 
suas  obrigações.  Pollino  que 
me  lleve,  y  no  caballo  que 
me  arrastre;  burrinho  que 
me  leve  e  não  cavallo  que 
me  derrube;  rif.  que  acon- 
selha que  se  nao  deve  pre- 
ferir a  formosura  que  pre- 
judica, á  fealdade  que  apro- 
veita:—  (naut.)  arrastar;  ir 
o  navio  com  a  corrente,  ape- 
sar dos  esforços  que  se  fa- 
çam ; ,  também  se  diz  fal- 
lando do  impulso  contrario 
que  os  ventos  lhe  communi- 
^cam. 

Aerastke.  m.  Arrasto;  acto  de 
arrastar :  —  nos  jogos  de  car- 
tas a  acção  de  trunfar.  In 
chartarum  ludo  cjus  charlee 
emissio,  cui  omnes  jmreant : 
—  arrasto;  nos  cortes  de  ma- 
deira a  conducção  d'estas 
desde  o  monte  ou  mata  até  á 
borda  da  agua:  —  (aiií.)  nas 
universidades  c  em  alguns 
collegios  o  acto  de  tomar 
garnacha.  Syrmatis  usus  in 
scholis :  —  (adm.)  o  acto  de 
conduzir  os  effeitos  estanca- 
dos de  um  ponto  a  outro:  — 
(min.)  a  inclinação  que  apre- 
sentam algumas  vezes  as  pa- 
redes dos  poços  separando-se 
da  vertical: — -(p.  A.)  moi- 
nho aonde  se  pulverisam  os 
mineraes  de  prata  que  se  be- 
neficiam por  amalgamação. 
Arrastre  de  mineral ;  (fr.)  ar- 
rasto de  mineral ;  sua  condu- 
ção ou  extracção  em  vasilhas 
dispostas  jjara  resvalar  por 
galerias  ou  poços  inclina- 
dos. Pozo  de  arrastre;  poço 
inclinado  ou  de  arrasto;  o 
que  se  pratica  seguindo  uma 
direcção  inclinada. 

Arrastro,  m.  (prov.)  V.  Arras- 
tre. 

Arrate.  m.  Arrátel ;  libra  por- 
tugueza,  peso  de  dezeseis 
onças. 

Arratonado,  da.  adj.  Ratado; 
ruido  de  ratos. 

Arrayado,  adj.  (ant.)  Arreia- 
do;  adornado,  adereçado. 

Arrayan,  m.  (bot.)  Murta;  ar- 
busto de  oito  a  dez  pés  de 
altura,  com  ramos  flexíveis, 
contendo  estes  folhas  peque- 


ARR 

nas  de  um  verde  vivo,  duros, 
lustrosos  e  permanentes;  as 
flores  sào  pequenas  e  bran- 
cas. Myrtlius  communis:  — 
brabanfico ;  gilbardeira  ou 
arbusto  de  dois  a  tres  pés 
de  altura,  com  folhas  de  fi- 
gura de  ferro  de  lança,  den- 
tadas pela  sua  margem,  cujo 
fructo  é  uma  baga,  que  posta 
a  ferver,  deita  uma  substan- 
cia similhante  á  cera.  My- 
rica  gale:  —  moruno;  ar- 
busto similhante  ao  primei- 
ro de  que  só  se  ditíerença 
em  que  as  suas  folhas  são 
mais  pequenas.  Myrtus  beá- 
tica. 

Arrayanal,  m.  Murtal;  logar 
plantado  ou  ¡povoado  de 
murta.  Locus  rayrtis  consi- 
tus,  myrtetum. 

AuRAYAz.  adj.  (ant.)Y.  Rayano. 

AuKAz.  m.  (ant.)  Arraz;  cajíi- 
tão  de  gente  de  guerra  en- 
tre os  mouros. 

Arrazon.  to.  (ant.)  V.  Arran- 
zon. 

Arre.  (int.)  Arre;  voz  para 
fazer  andar  as  bestas  de 
carga. 

Arreada.  /.  (p.  A.)  Arreata- 
dura;  acção  de  arreatar  um 
numero  maior  ou  menor  de 
bestas  que  pastam  no  campo, 
para  as  conduzir  a  algum 
ponto :  —  leva,  recrutamen- 
to; apuro  de  gente  para  o 
serviço  das  armas. 

Arreador,  to.  O  que  arreia :  — 
olheiro;  o  que  vigia  os  ope- 
rarios :  —  (jJ.  A.)  látego 
comprido  que  se  usa  para 
arreiar. 

Arréala.  /.  Arréala;  direito 
que  pagavam  os  serranos,  do 
gado  que  jjastava  na  Ex- 
tremadura hespanhola.  Ve- 
ctigal  quoddam. 

Arreamiento.  m.  (ant.)  Arreio; 
atavio,  adorno. 

Arrear,  a.  Tocar,  estimular 
com  espora,  A^ara,  chicote, 
voz,  etc.,  as  bestas  para  que 
andem  mais  depressa.  Stimu- 
lare,  acideo  pungcre :  — 
(ant.)  arreiar;  pôr  arreios, 
adornar,  aformosear,  ajae- 
zar, enfeitar,  ataviar :  —  n. 
(ant.)  ser  ai-rieiro. 

Arreata,  m.  (inar.)\.  Heata. 

Arreatar,  a.  (■mar.)Y.  Bcatar. 

Arreate,  m.  (mar.)  V.  liestin- 
ga. 

32 


ARR 

ArrebeSador,  DORA.  5.  Arreba- 
nhador; o  que  arrebanha. 
Corradens,  cntís. 

Arreiíanadura./.  (fam.)  Acção 
e  eifeito.de  arrebanhar.  Cor- 
radendi  actus:  — ^^¿.  residuo 
de  varias  cousas  commum- 
mente  comestíveis  que  se  re- 
colhem arrebanhando  ou 
ajuntando-as. 

Arrebañar,  a.  Arrebanhar; 
juntar  e  recolher  alguma 
cousa  sem  deixar  nada.  Cor-, 
rddere:  — juntar  os  restos 
que  ficam  no  prato. 

Arrebata.  /.  (ant.)  Rebate; 
assalto  imprevisto,  ataque, 
investida. 

Arrebatadamente,  adv.  AiTC- 
batadameutc ;  precipitada- 
mente, com  arrebatamento 
ou  colei-a,  sem  reflexão. 

Arrebatadizo,  za.  adj.  (ant.) 
Precipitado,  inconsiderado^ 
irreflexivo. 

Arrebatado,  da.  (ulj.  Arreba- 
tado, precipitado,  repenti- 
no, impetuoso,  violento,  in- 
considerado. Rapidus,  proi- 
ceps:  -^  (fig.)  arrebatado; 
diz-se  do  homem  inconside- 
rado, colérico,  violento  luis 
suas  operações.  Inconsidtus, 
X)ra}ceps. 

Arrebatador,  ka.  s.  AiTcbata- 
dor ;  o  que  an-ebata.  Raptor, 
orÍ8. 

Arrebatamiento,  to.  Arrebata- 
mento; acção  e  etteito  de  ar- 
rebatar. Raptus:  — (fig-)  íii'- 
rebatamento;  furor,  aliena- 
ção causada  por  algum  ef- 
feito  ou  paixão  vehemente. 
Furor,  vehemens  animijjer- 
turbatio:  —  arrebatamento, 
éxtasis.  Mentis  excessus,  de- 
liquinm. 

Arrebatante,  adj.  (bras.)  Ar- 
rebatante; cpitheto  heráldi- 
co applicado  ao  lobo  ou  ra- 
poza  na  postura  do  leão  rom- 
pente. 

Arrebatar,  a.  Arrebatar;  fi- 
tar, tomar  alguma  cousa  com 
violencia  e  força.  Avferre, 
arripcre :  —  colher  ou  tomar 
as  cousas  com  precipitação. 
Rapere,  sarripere:  —  quei- 
mar; fallando  das  searas 
secca-las  antes  de  tempo  o 
calor  demasiado.  Usa-se 
também  como  reciproco.  Ex- 
siccare,  nimio  calore  torre- 
re  : —  (fig.)  arrebatar ;  attra- 


ARR  245 

hir  a  si  com  força  irresistí- 
vel a  attenção,  a  vista,  o 
animo,  etc.;  diz-se  da  formo- 
sura, eloquência,  iwesia,etc- 
Abripere,  in  se  írahcre: — 
—  arrebatar ;  surprehender, 
chegar  inesperadamente ; 
diz-se  da  morte: — -r.  arras- 
tar-se;  eufurecer-se,  deixar- 
se  levar  da  ira  ou  outra  pai- 
xão violenta;  apjilica-se,  por 
similhança,  aos  animaes.jPit- 
rere:  —  inflamar-se;  pôr-se 
muito  corado,  subir  o  san- 
gue á  cabeça:  —  afoguear- 
se;  diz-se  também  d' aquellas 
cousas  que  se  fazem  e  aper- 
feiçoam ao  fogo,  quando  por 
este  ser  mui  vivo  obra  mais 
efficazmente  do  que  se  ne- 
cessitava; como  arrebatarse 
eliKín,  torrar-se,  afoguear-se 
o  pão.  Prcecoqui,  citius  tor- 
reri :  —  (ant.)  acudir  quan- 
do, se  toca  a  rebate : —  ar- 
rebatar-se,  arrobar-se,  ex- 
tasiar-se. 

Arrebatiña.  /.  Arrebatinha, 
rebatiuha;  acção  de  apanhar 
apressadamente  algumacou- 
sa  entre  muitos  que  a  querem 
agarrar,  como  suecede  quan- 
do se  deita  dinheiro  ou  ou- 
tras cousas  entre  muita  gen- 
te. Rapina,  te. 

Arrebato,  m.  (ant.)  Ai-rebato, 
arrebatamento :  —  (fig-)  fw- 
ror,  phrenesi ;  especie  de  lou- 
cura produzida  por  algum 
aifecto  ou  paixão  vehemen- 
te:— arrebatamento,  éxtasis. 

Arrebatoso,  sa.  adj.  (ant.)  Ar- 
rebatado; repentino,  ¡irom- 
pto. 

Arrebiatar.  a.  (prov.  de  Cu- 
ba) Atar  um  animal  á  cau- 
da de  outro:  —  r.  (fig.)  ad- 
herir um  ao  dictame  ou  opi- 
nião de  outro. 

Arrebojar.  a.  (germ.)  Arre- 
ce i  ar,  recelar. 

jVruebol.  m.  Arrebol ;  cor  ver- 
melha das  nuvens  feridas 
pelos  raios  do  sol;  o  que  re- 
gularmente suecede  quando 
elle  nasce  ou  se  põe.  Rubor, 
color  rubens  :  —  arrebique ; 
cor  encarnada  que  as  mu- 
lheres põem  no  rqsto.  Pur- 
jmrissum  :  —  (pões.)  a  côr 
.  formosa  e  rosada  do  rosto, 
aindaque  seja  natural :  — 
resplandor.  Arreboles  al 
oriente,   agua  amaneciente: 


246 


AKR 


arrebol  no  Oriente,  agua 
pendente ;  jndiea  que  quan- 
do se  descolDre  arrebol  pelo 
Oi'iente  está  prosima  a  chu- 
va. Arreboles  a  todos  ca- 
bos, tiempo  de  los  diablos : 
arreboes  em  todos  os  cabos, 
tempo  dos  diabos;  dá  a  en- 
tender que  os  arreboes  em 
todos  os  pontos  do  céu  são 
siguaes  de  uiau  tempo.  Ar- 
reboles de  Aragón,  á  la  no- 
clif  con  acjua  son;  y  arrebo- 
les de  Fortiigal  á  la  vurnana 
sol  serán;  arreboes  de  Ara- 
gao  á  noite  agua  dáo ;  e  ar- 
reboes de  Portugal  pela  ma- 
nhã sol  darào;  especie  de 
prognostico  para  os  de  Cas- 
tella  sempre  que  descobrem 
arreboes  pelas  partes  indi- 
cadas. Arreboles  de  la  ma- 

■  nana  á  la  noche  son  agua, 
y  arreboles  de  la  noche  ú 
la  mañana  son  soles  (rif.J; 
arreboes  de  manha  á  noite 
agua  dáo,  e  arreboes  da 
noite,  de  manha  sol  serão; 
denota-se  que  se  o  sol  sáe 
com  arreboes  é  annuncio  de 
chuva  próxima,  e  se  se  pòe 
com  elles  é  signal  de  bom 
tempo :  Arreboles  en  Castil- 
la, viejos  á  la  cocina  (rif.); 
arreboes  em  Castella,  velhos 
para  a  lareira ;  annuucia  que 
os  arreboes  por  aquella  par- 
te indicam  tempo  frio  :  — 
Arreboles  en  Portugal,  vie- 
jas á  solejar  (rif.J;  indica 
o  mesmo  que  o  antecedente. 

Arrebolar,  o.  Avermelhar  imi- 
tando a  cor  do  arrebol.  Usa- 
se mais  commummeute  co- 
mo reciproco.  Fucare,  ])iir- 
purisso  tingere. 

ArrebolerxV.  /.  Recipiente  ou 
pequeno  vaso  em  que  se  col- 
loca  a  cor  chamada  arrebol. 
Vascidum  jJurpurisso  ctisto- 
diendo:  —  (p.  Extr.  Gr.) 
mulher  que  vende  boiões  oi* 
pequenas  vasilhas  com  ar-' 
rebol.  Purpurissi  venditrix: 
—  (bot.)  an-ebolera;  planta 
originaria  do  Peru,  cujas 
raizes  são  iJiirgantes  como 
a  jalapa,  conhecendo-se  tam- 
bém com  o  nome  de  Don 
Diego  de  Noche. 

Arrerollarse.  r.  (p.  Ast.J  Ar- 
rojar-se,  despenhar-se,  pre- 
cipitar-se.  Huere,  proecipi- 
tem  agi. 


ARR 

Arrebozar,  a.  V.  Rebosar,  arte 
culinaria:  —  r.  V.  Embozar- 
se: — •  amontoar-se;  reuni- 
rem-se  as  abelhas  em  volta 
do  cortiço;  diz-se  tambcm 
das  moscas  c  formigas.  Coa- 
cervari.  Arrebócese  con  ello 
(fam.J;  guarde-a,  qiie  lhe 
faça  mui  bom  proveito;  usa- 
se por  desprezü  quando  se 
pede  a  alguém  qualquer 
cousa  e  a  nega,  dilata  o 
dá-la,  ou  a  dá  quando  já 
não  serve.  Sibi  habeat,  ego 
nihili  pendo. 

Arrebozo,  m.  (ant.)  V.  Rebozo. 

Arrebugarse.  r.  (ant.JY.  En- 
redarse, Ensortijarse. 

J\.rrebujadamente.  adv.  m.  Con- 
fusamente, sem  ordem,  ob- 
sciu'ameute,  involuntaria- 
mente. Invohintc,  obscure. 

Arrebujado,  da.  adj.  (germ.J 
Ai'rependido. 

Arrebujar,  a.  Amarrotar,  en- 
xovalhar; aiTecadar  mal  e 
sem  ordem  alguma  cousa 
flexível;  como  a  roupa,  pan- 
no, etc.  Confuse.  miscere,  col- 
ligere :  —  enroupar,  envol- 
ver, 'Cobrir:  —  r.  .enroupar- 
se;  cobrir-sc  bem,  en^■olver- 
se  com  a  roupa,  conchegan- 
do-a  ao  corpo,  quer  seja  na 
cama,  quer  na  rua;  v.  g.,  no 
capote,  na  capa,  etc.  ¿Stra- 
gulis  sese  obtegere. 

Areecafe.  to.  (bot.)  V.  Cardo 
Borriquero. 

Arrecas.  /.  (bot.)  V.  Arzolla. 

Arreciar.  n.  Augmentar ; 
crescer  gradualmente  a  tem- 
pestade, a  febre,  etc.  Usa-se 
também  como  reciproco,  mas 
l^ouco.  Ingravescere,  augeri: 

—  r.    fortalecer-se,    cobrar 
forças.  Invalescere  firmari: 

—  (mar.)  refrescar,  tornar- 
se o  vento  mais  forte. 

Arrecido,  da.  adj.  Arrefecido, 
entor]3ecido  pelo  frio. 

Arrecife,  m...  Calcada;  cami- 
nho real;  estrada  larga  e 
empedrada.  Via  st  rata:  — 
(nant.)  arrecife,  recife;  fi- 
leira de  penhas  ou  rochedos 
mais  ou  menos  comprida  e 
larga,  situada  nas  costas  ou 
no  alto  mar  e  coberta  pela 
agua:  — banco  de  areia,  se- 
gundo alguns  auctores. 

Arrecil,  to.  Cheia;  crescimen- 
to rápido  de  agua. 

Arrecirse,  r.  Enregelar-se,  pa- 


ARR 

r^lysar-se;  entorpecer-se  o 
uso  de  qualquer  membro 
por  lira  excesso  de  frio :  — 
tiritar,  tremer  com  frio,  es- 
tar quasi  hirto.  liigere. 

Arrecojer.  a.  (ant.)  Kecolher. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

Arrecojimiento.  to.  (ant.)  V. 
liecojimiento. 

Arreconcheponche.  to.  (germ. 
vet.)  Galápago;  doença  que 
accommette  as  cavalgaduras. 

Arrechamiento.  m.  (ant.)  En- 
direitamento,  acção  e  effeito 
de  endireitai". 

Arrechar.  a.  (ant.)  V.  Ende- 
rezar. 

Arrechucho,  m.  (fam.)  Arre- 
batamento; o  primeiro  mo- 
vimento impetuoso  de  al- 
guém, imiíeto  de  colera: — 
ifiO-)  pi'eçipitação;  acção  re- 
pentina e  inesperada. 

Arredomado,  ^á..  adj.  (germ.) 
A~stuto,  sagaz. 

Arredomar,  a.  (germ.)  Juntar, 
fazer  chegar,  approximar : 
—  r.  escandalisar-se. 

Arredondar,  a.  (ant.)  V.  Be- 
dondear. 

Arredondear,  a.  (ant.)  V.  Pe- 
dondear. 

Arredor,  adv.  (ant.)Y.  Alre- 
dedor. 

Arredrado,  adj.  (ant.)  Poster- 
gado; lançado  para  trás. 

Arredeamiento.  to.  AiTeda- 
mento,  desvio;  acção  e  ef- 
feito de  arredar  ou  desfilar- 
se. Amotio,  amolitio. 

Arredrar,  a.  Arredar;  apar- 
tar, afastar,  desviar,  pôr 
distante.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco. 

Arredro,  adv.  l.  (ant.)  Atrás; 
detrás.  Post,  á  tergo,  post 
tergum,  retrorsum. 

Arredropelo.  adv.  m.  (ant.) 
Confusamente ;  com  desor- 
dem ou  confusão. 

Arreferir.  a.  (ant.)  Afugen- 
tar; enxotar,  desviar,  ex- 
pellir. 

Arregazado,  da.  adj.  (fig.)  Ar- 
rebitado, levantado;  appli- 
ca-se  ao  que  tem  a  ponta 
para  cima,  como  nariz  ar- 
regazado; nariz  arrebitado. 
Arrectiis,  a,  um. 

Arregazar,  a.  Arregaçar;  pu- 
xar os  vestidos  para  o  rega- 
ço, puxar  acima  as  mangas 
do  vestido,  camisa,  etc.  Usa- 


ARR 

se  mais  como  reciproco,  Ac- 
ciuffi,  vestis  lacinias  cingere. 

Akregladajiexte.  ndv.  m.  Ee- 
gradameute,  com  regra.  Mo- 
dérate, temperaider :  ■ —  ct^n- 
forme,  de  uma  maneira  or- 
denada, como  fulano  proce- 
dió arregladamente  a  lo  que 
se  le  mandó ;  ñüauo  proce- 
deu conforme  se  lhe  orde- 
nou. Ad  normam. 

ABEEGLADÍsaio.  adj.  sup.  de 
Arreglado.  Moderatissimus, 
a,  um. 

Akeeglado,  da.  adj.  Regi-adu; 
o  que  guarda  regra,  ordem 
ou  moderação.  Moderalus, 
a,  um : — regrado;  o  que  tem 
boa  conducta,  o  que  é  so- 
brio, o  que  PC  contenta  com 
pouco,  etc.  Parcus,  a,  Jnn.  ^ 

Akkegladok,  RA.  adj.  Regula- 
dor; que  regula. 

Akreglamiento.  m.  (ant.)  Re- 
gulamento; iusti-ucçào,  or- 
dem, estatuto,  lei,  ordena- 
ção, regimento,  etc. 

Arreglar,  a.  Regular,  regi'ar ; 
pôr  ora  ordem.  Ordinare: — 
regular,  ordeuar,  compor, 
transigir:  —  ?•.  regular-sc, 
seguir-  a  disposição,  regra 
ou  costume  que  ha  em  al- 
guma cousa :  —  regulai'-se; 
reduzir-sc  ao  que  se  tem :  — 
a  uno  (fr.);  impor  a  lei  a  al- 
guém: —  cuentas;  ajustar 
as  contas  :  —  nno  sus  cosas  ; 
dispor-se  para  uma  viagem 
ou  para  morrer.  Arreglarse 
al  tiempo;  accommudar-se 
ao  tempo ;  proceder  segundo 
exigem  as  circumstauciaí?. 
Arreglarse  con  cdguno;  con- 
veucionar-se,  ajustar-se  com 
alguém  para  efl'eetuar  al- 
gum contrato  ou  outra  cou- 
sa:—  (art.)  moldar;  entre 
fundidores  de  letras,  dai*  ao 
molde  a  proporção  exigida 
pelo  corpo  da  letra: — (mar.) 
V.  Aparar: — (mus.)  trans- 
portar ou  reduzir  a  pai-ti- 
tura  de  uma  opera  ou  de 
qualquer  peça  de  musica, 
para  poucos  instrumentos, 
ou  para  rmi  só. 

Ajuíeglo.  m.  Regra;  ordem, 
coordenação.  Regula,  rei 
ordinatio.  Con  arreglo,  m. 
adv.;  regi-adameute,  confor- 
memente. Ad  normam,  ad 
prascriptum.  Leys  de  arre- 
glo; regulamentos. 


ARR 

Aeeegostab.  a.  Afagar;  attra- 
hir  com  carinhos,  lisonjear: 
—  engodar. 

Arregostarse,  r.  (fam.)  Ave- 
zar-se,  acostumar-se  ao  pra- 
zer, ou  a  alguma  outi-a  cou- 
sa. Alicnjus  rei  voluptate 
capi,  tenere,  trahi:  —  (fig-) 
engolozinar-se ;  lamber-se, 
chupar  os  dedos  mostrando 
que  se  gosta  do  que  se  come. 

Aeeehexes.  m.  pi.  (ant.)  V. 
Rehenes. 

Arrejaca./.  (ant.)Y.  Arreja- 
que. 

Arrejacar,  o.  (agr.)  Desla- 
vrar;  dar  aos  teiTeuos  se- 
meados uma  lavra  a  angulo 
recto  com  a  laNTa  de  semen- 
teira. Lirare. 

Arrejaco,  m.  (zool.)Y .Vencejo. 

Arre  JADA.  /.  Arrelhada,  ras- 
padeira; instrumento  de  fer- 
yoj  especie  de  pá,  em  forma 
'  de  meia  lua,  fixa  no  extre- 
mo das  aguilhadas,  e  que 
serve  para  os  lavradores 
limparem  os  arados  quando 
estàtj  cheios  de  terra.  V. 
Bestola  e  Ahijada. 

Arrejaque,  m.  Fisga;  instru- 
mento de  feri'o  em  forma-  de 
tridente,  usado  pelos  pesca- 
dores. 

Ari{eji:karse.  r.  (mar.)  Fir- 
mar-se  o  navio  com  duas  an- 
coras pela  proa  e  uma  pela 
popa. 

Arrejoia.  /.  igerm.)  Ai'dor; 
calor  forte. 

Arrel,  Ahrelde.  m.  Peso  de 
quatio  libras  usado  cm  al- 
gumas partes  de  Hespanha 
para  pesar  carne.  No  teinpo 
de  Alonso,  o  Sabio,  era  de 
dez  libras. 

Areelenar.  a.  (germ.)  Arriar; 
abaixar,  abater,  aniíiinar. 

Arrellanarse,  r.  Repotrear-se; 
recostai"-se,  pôr-se  á  von- 
tade :  —  (fig-)  viver  com  sa- 
tisfação no  seu  estado  ou 
profissão,  sem  pensar  em 
deixa-la: — en  lasUla  (art.); 
fr.  em  equitação,  sentar-se 
com  abandono  o  cavalleiro 
sobre  a  sella,  não  tomando 
a  devida  posição. 

Aerejiangado,  da.  adj.  (fig.) 
An-emangado,  aiTCgaçado, 
arrebitado,  como:  nariz  ar- 

.  remangado  (fr.);  nariz  ar- 
rebitado. Arrectus,  a,  um. 

Arkemakgab.  a.  Arremangar, 


ARR 


247 


arregaçar ;  levantar  para 
cima  as  mangas  ou  a  roupa. 
2Ianicas  seu  vestem  accin- 
gere:  —  r.  (fig.  fam.)  resol- 
ver-se  a  fazer  alguma  cou- 
sa, toma-la  a  peito.  Pues  si 
yo  me  arremango ;  se  eu  lá 
vou . . .  etc.  Ad  opus  accingi. 
Arremangóse  mi  nuera  y 
volcó  nel  friego  la  caldera 
(rif.);  a  moça  em  se  enfei- 
tar e  a  velha  em  beber  gas- 
tam todo  o  seu  haver;  ap- 
plica-se  ás  mulheres  que 
para  se  enfeitarem  esque- 
cem todos  os  aiíazeres  do- 
mésticos. Una  vez  que  me 
arremangué  toda  me  ensucie 
(rif.);  nao  põe  pé  em  ramo 
verde;  denota  a  desdita  dos 
que  fazem  um  mal  e  logo 
.  são  descobertos. 

Arremango,  m.  Arregaçadura; 
acção  e  effeito  de  arregaçar. 
Vestis,  sublevaíio :  —  obsce- 
nidade; dito  e  acção  acom- 
panhados de  acenos  desen- 
voltos e  indecentes: — pl. 
V.  Amenazas,  Insolencias. 

Arremedador,  ka.  s.  Arreme- 
dador,  imitador;  o  que  ar- 
remeda ou  imita.  Imitator, 
oris.  V.  Remedador. 

Arremedar,  a.  (ant.)  AiTcme- 
dar.  Imitare. 

Arremembrar,  a.  (ant.)  Reme- 
morar, recordar,  trazer  á 
memoria.  Usava-se  também 
Como  reciproco. 

Arremete,  m.  AiTcmettida;  in- 
vestida, assalto,  ataque,  etc. 

Arrejietedero.  culj.  e  íh.  (ant. 
mil.)  Ponto  de  ataque;  lo- 
gar p(.>r  onde  se  accommet- 
tia  luna  praça. 

^\jíREMETED0R,  KA.  s.  Arrcmet- 
tedor;  o  que  arremette.  Ag- 
gressor,  oris. 

Akremetedüra. /".  (ant.)  Arre- 
mettedura ;  accommettimen- 
to  súbito.  V.  Arremetida. 

Arremeter,  a.  AiTemetter;  ac- 
conmietter  com  impeto  e  fu- 
ria. Irruere,  impetum  faceré: 
—  n.  arremetter ;  dar  de  im- 
proviso, investir,  airemet- 
ter ;  arrojar-se  com  presteza. 
Irruere,  irrumpere : — (fani.) 
offender.  repugnar,  desagra- 
dai-. Offendere,  displicere. 
Arremetió,  ó  arremangóse 
m urilla  y  comiéronla  los  lo- 
bos (rif.);  nao  te  mettas  em 
camisas  de  onze  varas. 


248 


ARR 


Arremetida.  /.  Arremettida; 
arrcmettimento ;  acção  de 
arremetter.  Erriqjtio,  onis : 
— snída;  nos  cavallos  a  par- 
tida c  arremettida  violenta 
com  que  começam  a  correr. 
Ciirsus  eqnorum  pfimiis  Ím- 
petus. 

AlíREJIETIMIENTO.  m.   (ctnt.)    ÃX- 

remettimento;  acção  de  ar- 
remetter, arremettida,  in- 
vestida. 

Arremolinado,  da.  adj.  (ugr.) 
Amontoado,  acamado;  diz- 
se  do  trigo  cnído  em  cama- 
das umas  sobre  outras. 

Arremolinar,  a.  Redemoinhar, 
formar  redemoinlios :  —  at- 
traJiir;  juntar  muita  gente 
ao  redor  de  si.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco. 

Arremolinarse,  r,  V.  IícvujIÍ- 
narse. 

Arkemon.  to.  (zool.)  Arremon; 
genero  da  ordem  dos  pássa- 
ros dentirostros,  composto  de 
nove  ou  dez  especies  pro- 
lirias  da  America  do  Sul. 

Arremoníneo,  nea.  adj.  (zool.) 
Arremouineo ;  o  que  offerecc 
alguma  similhança  com  o 
arremon:-^/.  pi.  arremoni- 
ncas;  sub-familia  de  aves  da 
familia  das  tangrideas  ou 
tangaras,  composta  de  mui- 
tos géneros  cujo  typo  é  o  ar- 
remon. 

Arrempujar,  a.  (anf,.)  V.  Em- 
pujar, Rempujar. 

Arremueco.  m.  (ant.)  V.  ^1jt«- 
maco. 

Arrenatera.  /.  iljof.)  Arrhena- 
■  tliera;  genero  de  plantas  da 
familia  das  gramíneas.  V. 
Arrenatero. 

ArrenÁteko.  m.  (bot.)  Arrhena- 
thero  (barba  de  espiga  mas- 
culiua);  genero  de  plantas 
da  familia  das  gramíneas, 
tribu  das  avenaceas,  com- 
posto de  duas  especies. 

Arrendable,  adj.  Arrendavel; 
que  prkle  ou  costuma  arren- 
dar-se.  Conductitius,  a,  um. 

í\.RRENDACI0N.    /.     (p.     Ar.)     V. 

Arrendamiento,  Arriendo. 

Arrendadero,  m.  Argola  de 
ferro  com  um  espigão  que 
se  crava  na  parede  ou  ma- 
deira, e  serve  para  prender 
as  cavalgaduras.  Anmdus 
ferrcvs  parieti  infixus. 

Arrendado,  adj.  Arrendado; 
applica-se  ao  cavallo  doce 


ARR 

de  boca,  isto  é,  que  obedece 
ao  freio.  TIabenis pmrens,  ob- 
seqiiens,  freni  patiens. 

Arrendador,  ra.  s.  Arrenda- 
dor'; o  que  dá  ou  toma  de 
arrendamento  alguma  cou- 
sa. Locutor,  conductor,  oris: 
—  (c/erm.)   traficante ;   com- 

•  prador  das  cousas  roubadas. 
Furtorum  emptor. 

Arrendadorcillo.  m.  dim.  de 
Arrendador.  Pequeno  ren- 
deiro ou  cazeiro.  Arrenda- 
dorcillos,  comer  con  plata,  y 
morir  en  grillos  (rif.);  quem 
adiante  não  olha  atrás  fica; 
apiilica-se  aos  rendeiros  que, 
ga  stando  sem  conta  nem  me- 
dida, c  chegando  ao  ajuste 
de  contas,  não  podem  pagar 
e  por  isso  vão  para  a  cadeia. 

Arrendaje.  to.  Arrendamento; 
aluguer,  preço  por  que  se 
aluga  alguma  cousa,. 

Arrendajo,  m.  (fig.  fam.)  Ar- 
remedador;  o  que  imita  as 
acções,  palavras  e  gestos  de 
outrem.  Minus,  i:  —  (zool.) 
pega;  especie  de  corvo,  cujo 
corpo  é  negro  e  manchado  de 
roxo,  com  as  azas  de  um  azul 
escuro  e  com  o  peito  branco. 
Coreus  glandiarius. 

Arrendamiento,  to.  Arrenda- 
mento; acção  de  arrendar, 
preço  por  que  se  arrenda, 
escriptura  em  que  se  lavra 
o  contrato.  Locatio,  condu- 
ctio :  —  (jnr.J  arrendamento, 
contrato  bilateral  pelo  qual 
uma  das  partes  transfere  e 
assegura  a  outra  o  usufructo, 
por '  longo  tempo,  de  uma 
cousa,  ou  o  seu  trabalho, 
convindo- se  de  antemão  em 
um  certo  preço. 

Arrendante,  p.  a.  de  Arren- 
dar. 

Arrendar,  a.  Arrendar;  dar 
ou  tomar  em  arrendamento 
alguma  herdade,  ou  qual- 
quer outro  predio  rustico 
ou  urbano.  Locare,  condu- 
.  cere :  —  atar  ou  prender 
pela  arreata  ou  rédeas  uma 
cavalgadura  a  outra.  Alli- 
gare  habcnis :  —  arremedar 
oií  imitar  a  voz  ou  os  gestos 
de  alguém.  E  muito  usado 
em  varias  províncias.  Imi- 
tari,  simulare  vocem  aut  ges- 
tnm.  Arrendar  á  diente; 
arrendar  ¡jastagens.  No  le 
arriendo  la  ganancia  (rif.); 


ARR 

nâo  lhe  quero  estar  na  pelle : 

—  (art.)  aiTciiflar;  em  equi- 
tação costumar  o  cavallo  a 
governar-se  só  com  as  rédeas 
do  freio. 

Arrendatario,  kia.  s.  Arrenda- 
tario, rendeiro;  o  que  toma 
de  renda.  Conductor,  oris. 

Arrenga.  /.'  (zool.)  Arrenga; 
genero  de  aves  que,  segundo 
a  ojíinião  mais  admittida, 
corresponde  ao  amiiSphono 
azulado  de  Java. 

Arrenodes.  to.  (zool.)  Ar- 
renodes;  genero  de  insectos 
tetrámeros,  da  ordem  dos 
orthoceros  e  da  familia  dos 
corculionidos,  composto  de 
umas  vinte  e  sete  especies, 
cujo  typo  é  o  arrenodes 
coronario  que  se  encontra 
na  Italia. 

Arrenoplita./.  (zool.)'  Arreno- 
plita;  sub-genero  de  insectos 
coleópteros  heteromeros,  da 
familia  dos  taxicornios,  cor- 
respondentes ao  genero  oplo- 
cephala. 

Arrenóptero.  m.  (bot.)  Arreno- 
ptero;  genero  de  plantas  da 
familia  dos  musgos,  divisão 
das  acrocarpias,  composto 
de  uma  só  especie  própria 
da  America  Septentrional. 

Arrentado,  da.  adj.  (ant.) 
Arrendado;  que  tem  muitos 
rendimentos,  etc. 

Arrenura.  /.  (zool.)  Aii'enura; 
genero  de  arachnides  per- 
tencente á  familia  dos  hi- 
drachneos. 

Arreo,  to.  Arreio;  jaez,  appa- 
relho  dos  'cavallos  de  tiro 
ou  de  sella: — arreio;  ade- 
reço, adorno,  enfeite: — pil. 
arreios,  accessorios;  o  que 
pertence  a*  outra  cousa  ou 
que  se  usa  com  ella;  — 
adv.  arreio;  successivamente, 
sem  interrupção.  Llevar 
arreo  (fr.  ant.);  levar  ás  cos- 
tas ou  sobre  os  hombros. 

Arrepantaja.  /.  (ant.)  V.  Ar- 
repentimiento. 

Arrepápalo.  m.  Especie  de 
filho  muito  usada  em  Sevi- 
lha para  tomar  com  o  cho- 
colate. Lagani  especies. 

Arrepasar,  a.  (ant.)  Repassar; 
passar  de  um  lado  a  outro. 
Usa-se  também  como  reci- 

-  proco.  Arrepásafe  acá  com- 
2)adre;  jiassa  para  cá,  amigo ; 
no    jogo    dos    quatro    çan- 


ARR 

tinhos,  folguedo  de  rapazes 
que  se  executa  pondo-se 
quatro,  seis  ou  mais  encos- 
tados a  cantos  ou  a  outros 
logares  assignalados,  fican- 
do um  no  centro  e  todos  os 
que  tê  em  logar  os  trocam 
successi  vãmente  dizendo :  ar- 
repásaíe  acá  compadre,  e  o 
empenho  do  que  o  não  tem 
é  chegar  a  um  d'elles  o  mais 
depressa  possivel.  V.  Com- 
padre. Fuerorian  ludus,  quo 
loctim  vacuum  unusquisqiic 
occupare  intcndit. 

Arrepentida.  /.  Convertida ; 
mulher  que  conhecendo  seus 
ori-os  e  vida  desregrada  se 
an-epende,  faz  25enitencia  c 
entra,  para  viver  religiosa- 
mente, n'um  recolhimento 
da  regra  de  Santo  Agosti- 
nho, fundada  em  Paris  no 
século  XIV,  e  dé  que  ha  em 
Madrid  um  con-\'ento.  Pe- 
catrix  mulier,  quce  ad  melio- 
rum  frvge.m  conversa  mo- 
nialihus  sponte  adscrihitur. 

Arrepentido,  da.  adj.  Arrepen- 
dido; contricto,  ¡jezaroso. 

Arrepentimiento,  m.  Arrejien- 
dimento;  pesar  do  que  se 
fezou  disse.  Fiviiitcntia,  ce: — 
arrependimento;  pena,  dòr 
de  ter  oflendido  aDeus. 

Arrepentirse,  a.  Arrepender- 
se;  ter  pezar:  —  arrepen- 
der-se,  ter  pejo,  cnver- 
gonhar-se :  —  arrepender-se ; 
mudar  de  proposito  ou  de 
opinião. 

Arrepintaja.  /.  (ant.)  V.  Ar- 
rcjxmffija. 

Arrepiso.  2^.  p.  (irr.  ant.\  de 
Arrepentirse, 

Arrepistar.  a.Remoer;  nos  moi- 
nhos do  papel  picar  c  moer 
o  ti'apo,  já  feito  em  pasta, 
na  roda  de  segunda  mocdu- 
ra.  Iterum  pinsere,  reterere. 

Arrepisto,  m.  (art.)  Remoedu- 
ra,  refinação;  acção  de 
tornar  a  moer  nos  moinhos 
do  papel.  Secunda  pistura. 

Arrepollado,  da.  adj.  Arrepo- 
Ihado;  o  que  tem  feição  de 
repolho,  arredondado. 

ÃmiY.v&íx.f. (pililos.)  Ai-rhcjisía ; 
hesitação,  duvida,  incerte- 
za; estado  da  alma  quando 
se  não  resolve  a  tomar  uma 
deliberação,  fluctuando  en- 
tre duas  rasões  oppostas  c 
de  igual  peso. 


ARR 

Arrepticio,  a.  adj.  (ant.)  Abre- 
pticio,  endemoninhado;  ¡jos- 
sesso  pelo  demonio.  A  dcemo- 
ne  p>ossessus. 

Arrequesonarse,  r.  Talhar-se, 
atrapalhar-se ;  diz-se  do  lei- 
te, coalhado,  quando  se  se- 
para o  soro  do  coagulo.  Aces- 
cere  lac,  ejusque  pinguiores 
partículas  à  sero  separari. 

Arrequife.  7?!..  (art.)  AiTequife; 
ferro  agudo  e  pequeno  que 
se  põe  na  j^onta  de  um  pau 
para  limpar  o  algodão,  ber- 
rea ciispis  alligata  llgno  quo 
expolitur  gossipium. 

ARREQmN.  m.  (p.  Cub.)  Cavallo 
que  serve  de  guia  aos  outros 
da  recua. 

Arrequive,  to.  (ant.)  Requi- 
fe;  adorno  ou  enfeite  que 
se  pòe  na  fimbria,  barra, 
ou  orla  dos  vestidos.  Fim- 
bria, ce: — pz.  adornos,  ats» 
vios.  Usa-se  n'este  sentido, 
só  em  algumas  proAincias; 
V.  g.,  fulana  iba  con  todos  sus 
arrequives;  fulana  ia  com 
todos  os  seus  atavios.  Or- 
naius,  a2')parattis :  —  (fig-) 
accessorios,  circumstaneins 
ou  requisitos,  Adjuncta,  re- 
I  quisita. 

Arrestado,  t>x.' adj.  Arrojado, 
intrépido,  destemido.  Audax, 
intrepidus. 

Arrestar,  a.  Arrestar,  embar- 
gar apenas  por  breve  tem- 
po:— (ant.)  arriscar-se;  de- 
cidii--se  a  uma  empreza 
ardua :  — Andaré,  intentare 
facinus: — compromettcr-se, 
arruinar-se. 

Arresto,  m.  Arrojo,  atrevi- 
mento, audacia;  determina- 
ção para  fazer  alguma  cousa 
ardua.  Audacia,  t eméritas: 
—  arresto;  detenção,  reten- 
ção. Usa-se  ínais  frequente- 
mente na  milicia. 

Arretiu.  m.  V.  Filipichiu. 

Arretranca,  o  Arretranco,  s. 
(mar.)  V.  Arritranca  ou  Ar- 
rilranco. 

Arrevolvedor.  to.  (ant.  zool.) 
V.  Revoltou:  —  adj.  (ant.) 
revolvedor;  o  que  revolve, 
agita,  auctor  de  discor- 
dias, etc. 

Arrevolver,  a.  (ant.)  V.  Ite- 
volver. 

Arrevolvijuento.  ni.  (ant.)  Re- 
volvimento;  acção  e  côeito 
de  revolver. 


ARR  249 

Arrezafe,  m.  Monta,  silvado, 
balsa,  sarça,  etc. 

Arria,  f.  Recua,  recova;  nu- 
mero de  bestas  de  carga 
atadas  umas  ás  outras.  Na 
America  hespanhola  consta 
coinmummeute  de  doze  ca- 
valgaduras conduzidas  por 
um  só  homem:  —  (p.  Cub.) 
numero  de  individuos  ou  de 
cousas  dignas  de  desj^rezo, 
ou  bastante  defeituosas. 

Arriada.  /.  (p.  And.)  Cheia, 
innundaçào ;  enchente  que 
faz  sair  os  rios  dos  seus  lei- 
tos:— (mar.)  V.  Arriadura. 

Arriadero.  adj.  (min.)  8itio 
onde  se  engancham  e  desen- 
ganchan! os  baldes  e  em  que 
se  verifica  a  extracção  dos 
mineraes. 

Arriado,  da.  adj.  (ant.)  Ve- 
loz, expedito:  —  arreiado; 
aiíjiarelhado,  composto. 

Arriadura.  /.  (naut.)  Acção  de 
arriar 

Arriaga./.  Pedregal,  piçarral, 
seixal,  sitio  cheio  de  pedra. 

Arrial.  m.  (ant.)  Punho  da 
espada. 

Arrian,  to.  (zool.)  Arrian;  es- 
pecie de  abutre  mui  commum 
nos  Pyrinéus. 

Arrianismo.  m.  (rei.)  Arrianis- 
mo;  doutrina  de  Arrio  e  dos 
seus  sectarios,  que  consistia 
em  negar  o  mystprio  da  SS. 
Trindade.  Arrianismus,  i. 

Arriano,  na.  adj.  Arriano;  o 
que  segue  as  doutrinas  de 
Arrio,  ou  que  é  seu  sectário. 
Arrianus,  a,  um. 

Arriar,  a.  (naut.)  Arriar,  abai- 
xar, amainar,  descer  as  ve- 
las, etc.  Vela  contrahere,  ve- 
xilla  submittere: —  amar, 
afrouxar;  alargar  os  cabos 
15ÜUCO  a  pouco.  Arriar  en 
banda;  arriar  de  banda; 
desprender  o  cabo  que  es- 
tava amarrado.  Laxare  vela. 
V.  Arroyar.  Arriarse  por 
un  cabo ;  escorregar  jior  um 
cabo,  descer  escorregando 
jior  elle. 

ARKfATA./.  V.  Arriate : — (mar.) 
V.  Beata. 

Arriatar.  a.  (mar.)Y.  Ecatar. 

Arriate,  m.  (jard.)  Alegrete; 
csjifiço  que  se  eleva  ao  lon- 
go do  muro  de  um  jardim 
ou  pateo,  em  que  se  plan- 
tam arvores  e  flores.  Sepi- 
mentum  hortos  cingens,  vir- 


250 


ARR 


gziUis  et  florihus  consitum: 
—  calçada,  •  caminho,  vere- 
da. Via  strata: — sebe  ou  can- 
niçado;  especie  de  pequena 
latada  feita  de  caunas  que 
se  usa  nos  jardins.  Textmn 
arundineum. 

Arriaz,  m.  (ant.)  Copos;'  guar- 
damão  da  espada. 

Arriba,  adv.  l.  Arriba,  em  ci- 
ma, em  logar  alto.  Supra, 
super :  —  (fig-)  arriba ;  toma- 
se pelo  logar  elevado  em 
que  está  uma  pessoa  a  res- 
peito de  outras.  Locus  su- 
perior, gradus  sublimior: — 
arriba;  antes,  antecedente- 
mente. Subira  antea :  —  fal- 
lando de  consultas,  petições, 
etc.  designa  o  governo  su- 
premo ou  do  rei,  como:  la 
consulta  está  arriba,  etc.;  a 
consulta  subiu,  está  no  tri- 
bunal supremo,  etc.  Suh  re- 
gis  consulto,  vel  judicio:  — 
em  coutas  e  medidas  indica 
o  excesso  da  quantidade  que 
se  nomeia;  v.  g.,  de  cuatro 
reales  arriba;  acima  de  qua- 
tro reales.  Supra:  — (ant.) 
V.  Adelaufe.  De  arriba,  de 
Dios;  vir  de  cima  uma  des- 
graça, etc.  Desursrim.  De^ 
arriba  abajo,  m.  adv 4  de 
alto  abaixo,  da  cabeça  aos 
pés,  do  principio  ao  fim,  co- 
mo :  o'odar  una  escalera  de 
arriba  abajo;  rodar  uma  es- 
cada  de  cima  até  baixo. 
A  suiívino  usque  deorsum,  a 
capite  ad  calcem.  Agua  ar- 
riba; agua  arriba,  ou  acima, 
contra  a  corrente;  com  difíi- 
cuidade,  com  trabalho.  For 
arriba;  pelo  alto;  tratan- 
do-se  de  conseguir  um 'em- 
prego ou  graça.    ' 

Arribada.  /.  (naut.J  Arribada; 
acção  e  cítéito  de  arribar. 
Ir  de  arribada;  ir  de  arri- 
bada; dirigir-se  o  navio  a 
algum  porto.  Llegar  la  ar- 
rifjada  a  tal  rumbo;  clie- 
gar  de  arribada  a  tal  ru- 
mo. Partir  de  arribada;  vol- 
tar de  repente  o  ua,vio  para 
sotavento:  — arribada;  che- 
gada do  navio  ao  porto  por 
causa  do  temporal,  etc.  Na- 
ris appídsus. 

Arribaje,  vi.  (naut.)  Arribada; 
o  acto  de  arribar :  —  arri- 
bada; o  sitio  da  praia  onde 
so  pode  atracar. 


ARR 

Arribanza,/,  (unt.)  Arribação, 
chegada. 

Arribar,  a.  (ant.  naut.)  Arri- 
bar ;  chegar  o  navio  ao  por- 
ti).  Anpellere :  • —  arribar; 
tomar  um  ]>orto  para  onde 
nao  se  dirigia,  por  causa  do 
temporal,  etc.  Navim  adpor- 
tum  con  fu  gere:  ■ — arribar; 
dar  ao  leme  a  posição  ne- 
cessária para  que  o  navio 
'  tome  para  sotavento:  — ar- 
ribar; gyrar  vçca  navio  de 
barlavento  para  sotavento: 

—  arribar ;  deixar  o  rumo 
que  se  levava  para  arribar 
ao  porto  mais  a  sotavento: 

—  por  palmos;  arribar  com 
grande  cautela  :  —  gober- 
nando (fr.) ;  gyrar  só  o  ne- 
ces,sar¡o  para  que  o  navio 
se  conserve  ha  direcção  que 
deve  seguir,  quando  a  proa 

•  se  afasta  d'ella  para  baria- 
vento  por  qualquer  causa. : 

—  (fi9-)  fii'i'ibar ;  convales- 
cer, recobrar  as  forcas  e  a 
saude.  Convalescere,  saniia- 
tem  amissam  recuperare:  — 
chegar  a  ver  o  fim  do  que 
se  deseja.  Voti  compotem  fie- 
ri:  —  (ant.)  levar  ou  condu- 
zir:—  arribar;  subir,  levan- 
tar:—  arribar;  chegar  a  al- 
gum logar,  aindaque  seja 
por  terra.  Advenir e. 

Arribazon.  m.  (p.  Cuba)  Arri- 
"  bação;  nome  que  se  dá  ge- 
ralmente nos  portos  e  costas 
sej)tcutrionaeíj  da  ilha  de 
Cuba  á  grande  affluencia 
de  peixes  que  ali  ha  todos 
os  annos  quando  reinam  os 
ventos  do  norte  e  em  outras 
occasioes. 

Arribo,  m.  V.  Llegada :  — /e- 
Iv: ;  (fr.)  boa  viuda. 

Arriceta./.  (ant.  mar.)Y.  líes- 
tinga. 

Arriciarse,  r.  (ant.)  V.  Arre- 
cirse. 

Arrecises.  m.  pl.  Arreazes ; 
correias  curtas,  tendo  nos 
extremos  fivelas  onde  pren- 
dem os  loros.  Lorum  e  quo 
tdrinque  pendent  stapios. 

AitRiDAR.  a.  (mar.)  V.  Tirar 
ou  Halar. 

Arriedrar.  a.  (ant.)  V.  Arre- 
drar. Usava-se  também  co- 
mo reciproco :  —  la  tornada 
(fr.);  voltar  atrás. 

Arriedro.  adv.  1.  (ant.)  V.  Ar- 
redro. 


ARR 

Arriendo.to.  V.  Arrendamiento. 

Arriería./.  Arrieiria;  o  ofiicio 
ou  exercício  dos  arrieiros. 
Agasonis  exercitiwn. 

Arrierico,  llo,  .  To.  m.  dim.  de 
Arriero. 

Arrieril.  adj.  O  que  é  propi-io 
dos  arrieiros,  ou  o  que  lhes 
pertence. 

Arriero,  to.  Arneiro;  o  que 
conduz  bestas  de  carga. 
Agaso,  onis.  Arrieros  somos 
y  en  el  camino  nos  encon- 
traremos (rif);  arrieiros  so- 
mos e  na  estrada  nos  encon- 
traremos; ameaça  feita  a 
alguém  que  nega  qualquer 
favor :  —  (zool.)  arrieiro ;  ave 
caçadora  da  ilha  de  Cuba, 
de  meia  vara  de  comprimen- 
to, incluindo  o  bico  que  tem 
duas  ¡wllegadas.  Imita  a  voz 
com  que  os  arrieiros  faliam 
ás  cavalgaduras  para  as  ex- 
citar a  andar. 

Arriesgarle,  adj.  Arriscado, 
perigoso. 

Arriesgadamente,  adv.  Arris- 
cadamente, perigosamente. 
Periculose. 

Arriesgado,  da.  adj.  Arrisca- 
do, aventuroso,  ousado,  te- 
merario. Audax,  temerarius. 

Arriesgador,  ra.  adj.  Aven- 
tureiro; que  arrisca  ou  aven- 
tura. 

Arriesgar,  a.  Arriscar,  aven- 
turar; pôr  em  risco.  Aliquid 
fortunce  committere,  sorti 
daré.  Usa-se  tambcm  como 
reciproco. 

Arrigote.  m.  (ant.)  Canalha, 
gentalha,  povo  miúdo  e  vil. 

Arrimada.  /.  (min.)  Quantida- 
de de  mineral  que  forma  a 
carga  completa  de  um  for- 
no de  mercurio,  em  Alma- 
dén, villa  de  Hespanha. 

Arrimadero,  m.  Estrado,  de- 
grau. Scamnum,  i: — arrimo, 
encosto,  esteio.  Fulcimen- 
tum,  i. 

Arrimadillo,  to.  (p.  And.)  Es- 
teira com  que  se  revestem 
as  paredes  das  habitações. 
Storea,  vel  aulma  parieti- 
bus  affixa. 

Arrimadizo,  da.  adj.  Arrima- 
diço;  tudo  aquillo  que  se 
pode  arrimar  a  alguma  cou- 
sa. Quod  admoveri potest: — 
TO.  (fig.)  parasita;  que  se  ar- 
rima ou  encosta  a  outro  por 
seu  interesse  particular,  que 


ARR 

disfructa  a  algnem.  Parasi- 
fns,  i: — m.  fant.J  pontalete, 
escora,  espeque  que  susten- 
ta uma  parede. 

Arrimado,  da.  adj.  Endemo- 
ninhado, energúmeno,  pos- 
sesso. 

Arrimador.  m.  Tronco  ou  ma- 
deiro grosso,  que  se  colloca 
nas  fornalhas,  para  que  a 
elle  se  arrimem  outros  mais 
pequenos.  Primarius  foci 
truncus. 

Arrimadura. /.  Arrimo;  acção 
de  arrimar.  Admotio,  onis. 

Arrimar,  a.  Arrimar;  encos- 
tar uma  cousa  a  outra.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Admovere,  applicare: — ar- 
rimar ;  deixar,  abandonar, 
como :  arrimar  el  haston ; 
deixar  o  commaudo;  arri- 
mar los  libros;  abandonar 
o  estudo.  Depoúere,  demit- 
tere:  —  (fi(/-)  demittir,  ex- 
autorar;  exonerar  alguém 
do  seu  emprego,  ou  deixa-lo 
sem  o  valimento  e  auctori- 
dade  que  antes  tinha.  Ex- 
autorare,  dignitate  priva- 
re:—  á  poner  una  cosa  con- 
tra otra;  arrimar  uma  cou- 
sa a  outra,  liem  rei  admo- 
vere:—  r.  arrimar-sc;  ap- 
poiar-se  ou  estribar-se  sobre 
alguma  cousa.  Inniti,  in- 
cumbere: — aggregar-se,  juu- 
tar-se,  associar-se  a  outros. 
Consociari,  conjungi: — (fig-) 
arrimar-se  a  alguém;  aco- 
Iher-se  sob  a  sua  protecção, 
valer-se  d'ella.  Confugere: 
■  —  (fig-)  approximar-se  do 
conhecimento  de  alguma 
cousa,  como:  arrimarse  al 
2ninto,  al  quid  de  la  dificid- 
tad;  approximar-se  do  ponto 
prúicipal  da  ditticuldade. 
Proprius  accederé.  Arrima- 
te  a  los  hítenos,  y  serás  uno 
de  ellos  (rif.);  chega-te  aos 
bons  e  serás  um  d'elles,  ou 
quem  a  boa  arvore  se  chega 
boa  sombra  o  cobre:  —  el 
clavo  al  caballo;  encravar 
um  cavallo :  —  el  clavo  a 
uno;  enganar  alguém,  di- 
zer-lhe  urna  cousa  por  outra: 
—  el  hombro;  auxiliar,  soc- 
correr  algnem ;  trabalhar  com 
affinco:  —  las  spuellas  al  ca- 
ballo; chegar  as  esporas  ao 
cavallo,  esporear.  Arrimarle 
à  uno  otro  delito;  sobrecar- 


ARR 

regar  um  criminoso  por  meio 
de  novas  accusações  :  —  un 
bofetón,  un  pontapié;  dar 
uin  bofetão,  ou  um  pontapé. 
Arrimarse  al  voto  de  otro; 
encostar-se  á  opinião  de  al- 
guém: — (naut.J  an'umar;  col- 
locar  e  ijroporcionai"  a  carga 
de  um  navio,  de  modo  que 
ella  se  nao  desloque  apesar 
dos  balanços. 

Arrime,  to.  A  parte  ou  sitio 
(no  jogo  da  bocha)  mui  imme- 
dinto  ou  arrimado  á  pequena 
bola,  que  se  procura  alcan- 
çar, atirando  contra  ella  com 
muito  cuidado  a  bola  regu- 
lar. In  globulorum  ludo  lo- 
cus  2}ropior  viinori  glóbulo. 
V.  Bocha. 

Arrimez.  m.  ffort.)  Dente;  pe- 
dra, parte  de  construcçào  nas 
fortifica çòcs,  que  serve  para 
seguir  a  outra  parede,  etc. 

Arrimo,  m.  Arrimo;  acção  de  ^ 
an-imar  n.ma  cousa  a  outi'a. 
Appropimpiatio,  onis :  —  ar- 
rimo; bastão,  bordão.  Baeu- 
lus,  scipio :  —  arrimo ;  favor, 
protecção,  ou  amparo  de  al- 
guma pessoa  poderosa.  Fa- 
vor,prolectio: — arrimo;  en- 
tre architectos,  a  ¡larede  so- 
h\e  que  não  ha  peso,  uein 
está  construida  alguma  ou- 
tra parte  do  edificio.  Paries 
nullo  pondere  grávala:  — 
carga,  imputação,  nova  ac- 
cusaçào. 

Arrimón,  m.  No  jogo  da  bocha 
aquelle  que  nao  faz  mais  do 
que  encostar  a  bocha  ao  bo- 
lín poi'ém  scm  o  mover.  Y. 
Bocha,  Bolín.  Hacer  el  ar- 
rimón (fam.J;  eucostar-se 
ás paredes;  diz-se  dos  beba- 
dos  que,  por  nao  poderem 
ter-se  depé,  se  vão  arri  ufan- 
do ao  que  encontram.  Estar 
de  arrimón;  estar  especado; 
diz-sc  d'aquelles  que  estão 
muito  tempo  em  oliservação 
arrimados  a  alguma  parte. 

Arrincada.  /.  (ant.J  V.  Ar7-an- 
cada. 

Arrincar./.  (anf.JY.  An-ancar. 
Usa-se  hoje  somente  entre  a 
gente  rustica  em  alg*nas 
provincias:  — -  (ant.)  'V.  Ar- 
rancar na  significação  de 
conseguir:  —  afastar,  afu- 
gentar. 

Arrinconado,  da.  adj.  (ant.) 
Apartado ;  retirado,  distante. 


ARR 


251 


Arrinconamiento.  m.  (ant.)  Ee- 
culhimento;  retiro:  —  reco- 
Uiimento;  acção  derecolher- 
se  ou  retirar-se. 

Arrinconar,  a.  Acantoar;  met- 
ter  ao  canto :  —  (fig.)  acan- 
toar; separar  do  trato  da 
gente,  encerrar  em  retiro. 
In  angulum  conjicere,  ah- 
sh'udere :  —  despedir ;  privar 
alguém  do  trato,  confiança 
ou  favor  que  gosava.  Gratia 
■p>rivare:  — r.  arrincoar-se; 
acantoar-se ;  retirar-se  do 
trato  da  gente.  Hominum 
frequentiam  fugcre:  —  a. 
(ant.)  apurar,  acobardar. 

ArriSonado,  da.  adj.  Renal, 
reniforme;  que  tem  forma  de 
rim: — (bot.)  reniforme;  fo- 
lhas mais  largas  que  com- 
pridas, e  escavadas  na  base. 

Arriostrar,  a.  (naut.)  Collocar 
pranchoes  nos  mastros.  Tam- 
bém se  diz  riostrar. 

Arelsoadamente.  adv.  AiTÍsca- 
damente;  audazmente,  te- 
merariamente. Audacter,  te- 
meré. 

Arriscadísimo,  adj.  snp.  de 
arriscado.  Ai-riscadissimo. 
Audacissimus,  a,  um. 

Arriscado,  da.  adj.  Arriscado; 
atrevido,  ousado.  Audax,  fi- 
dens:  —  desembaraçado^ 
ágil;  o  que  se  apresenta  ou 
caminha  com  galhardia  e 
desembaraço.  Diz-se  tam- 
isem dos  animaes.  Strenuvs, 
a,  um:  —  (cíkí.J  arriscado; 
dizia-se  das  alturas,  montes 
e  sítios  perigosos: — galan- 
teador, descai-ado,  atre^^ido 
com  as  mulheres;  diz-se 
também  dos  velhos  que  ape- 
sar *da  sua  idade  passam  a 
vida  como  os  mancebos,  e 
tem  os  mesmos  costumes :  — 
(ant.)  arriscado;  cheio  ou 
coberto  de  perigos. 

Arriscador,  ora.   adj.   (prov.) 

'  Apanhador;  o  que  recolhe  a 
azeitona  que  cáe  das  olivei- 
ras quando  são  varejadas. 
Olearum  ex  arbore  deciden- 
tium  colleetor. 

Arriscar,  a.  (ant.)  Arriscar; 
aventurar:  —  arriscar;  ex- 
por ao  arbiti'io  da  sorte:  — 
r.  arriscar-se;  expor-se  ao 
perigo :  —  ufanar-se.  Tumes- 
cere,  insuperbire: — a.  ani- 
mar, alentar :  —  r.  (fam.)  af- 
fectar-se;  adornar-se  muito; 


252 


ARR 


diz-se  dos  velhos  que  que- 
rem passar  por  mancebos. 

Arrisco,  Arrisque,  -m.  (ant.) 
V.  Biesgo. 

ARitisTRANCo.  TO.  (p.  Cuò.)  Ta- 
reco;  traste  inútil  e  velho. 

Arritranca  ou  Arritranco.  /. 
(naut.J  Caçoilos  da  verga  da 
cevadeira,  que  também  se 
chamam  boças.  V.  Retranca. 

Arritrancos.  m.  pi.  (p.  And.) 
Jaezes,  apparelhos;  toda  a 
especie  de  utensilios  que 
servem  para  montar  ou  car- 
regar as  bestas: — -tarecos; 
trastes  velhos  e  inúteis. 

Arrivaijza. /.  (ant.)  Arribada, 
chegada. 

Arrizar,  a.  (mar.)  Arrizar; 
metter  as  velas  nos  rizes. 
Vela  contrahcre:  —  arrizar; 
prender  com  cordas,  segurar 
com  os  cabos  alguma  cousa 
nos  navios  para  que  resis- 
tam aos  balanços  e  movi- 
mentos.  Funibus   religare: 

—  atar  ou  prender  alguém 
nas  galeras.  Vincire.  Arri- 
zar- las  pipas;  ligar  as  pi- 
pas; formar  um  cordão  ou 
enfiada  d'ellas,  para  as  con- 
duzir por  agua  de  uma  pa- 
ragem para  outra.  Nave- 
gar arrizado;  navegar  com 
os  rizes  tomados. 

Arroaz.  in.  (zool.)  AiToaz;  ce- 
táceo. V.  Tonina. 

Arroba.  /.  Arroba;  peso  de 
vinte  e  cinco  libras  de  deze- 
seis  onças  cada  uma,  pelo 
marco  de  Madrid.  Pondtts 
viginti  quinqué  librarum 
hispanicarum : — arroba ;  me- 
dida de  líquidos  que,  segun- 
do as  classes  e  províncias, 
varia  de  peso.  Amjihoj-a,  ce. 
Echar  por  arrobas  (fig.fam.); 
contar  por  arrobas;  augmen- 
tar e  exagerar  muito  as  cou- 
sas. Magnificis  verbis  effer- 
re,  vane  jactare:  —  (o-gi'-)  ro- 
lo; instrumento  que  se  atrel- 
la  a  dois  cavallos  ou  bois, 
para  terraplanar  um  campo 
desigual. 

Arrobadamçntk.  acZí,;.  Arrebata- 
damente, precipitadamente. 

Arrobadizo,  za.  adj.  O  que  fin- 
ge arrebatamentos  e  éxtasis 
que  não  tem.  Commercii  coe- 
lestis  Simulator. 

Arrobador,  m.  (ant.)  O  que 
mede  e  vende  por  arrobas: 

—  roubador;  ladrão. 


ARR 

Arrobal.  adj.  (prov.)  Que  con- 
tém o  peso  ou  medida  de  uma 
'arroba. 

Arrobamiento,  m.  Arrouba- 
mento,  arrebatamento ;  éx- 
tasis em  que  se  eleva  a  al- 
ma a  Deus.  Mentis  raptus: 
—  arrebatamento ;  pasmo  e 
grande  admiração  causada 
IDor  algum  objecto.  Admira- 
tio,  stapor. 

Arrobar,  o.  (ant.)  Arrobar ;  pe- 
sar ou  medir  por  arrobas :  — 
T.  aiToubar-se,  arrebatar-se, 
extasiar-se.  In  alttim  rapi, 
mentis  deliquium  piati:  — 
(agr.)  calcar,  terrajDlanar  o 
terreno  com  o  rolo  ou  cy- 
lindi'0. 

Arrobero,  ra.  s.  (prov.)  Padei- 
ro que  fornece  jjor  arrobas 
o  pão  jjara  o  consumo  de  al- 
guma corporação,  etc.  Ojñ- 
fex  pañis,  et  dispensafor. 

Arrobinar,  a.  (gemi.)  Reco- 
lher:— tomar,  juntar,  roubar. 

Arrobita.  /.  dim.  de  arroba. 

Arrobo.  ?«.  Arrebatamento, 
éxtasis.  Éxtasis,  mentis  ex- 
cessiis.Y.  Arrobamiento:  — 
V.  Bebatiña. 

Arrocabe,  to.  (ant.  art.)  Peça 
de  certa  armadura  pouco 
conhecida. 

Arrogado,  da.  adj.  (ant.)  Ro- 
çado; que  tem  figura  de  ro- 
ca. Applicou-se  ás  mangas 
de  certos  vestidos  de  mu- 
lher, porque  eram  da  forma 
de  uma  roca. 

Arrociar,  a.  (ant.)  V.  Bociar. 

Arrocinado,  da.  adj.  Rocinal; 
¡larecido  com  rocim;  diz-se 
commummente  dos  cavallos. 
Caballo,  equo  agrario  simi- 
lis:  —  (fig-)  rocinal;  burro, 
estupido. 

Arrocinamiento.  to.  Bestialida- 
de, estupidez. 

Arrocinar,  a.  (fig.  fam.)  Em- 
brutecer; fazer  com  que  al- 
guém tome  costumes  mui 
grosseiros :  —  r.  embrutecer- 
se, entorjjecer-se  ¡jerdeudo  o 
espirito  que  tinha.  Hebesce- 
re,  stolidum  reddi :  —  (vulg.) 
apaixonar-se;  enamorar-se 
perdidamente  por  qualquer 
pessoa,  não  ¡pensando  senão 
n'ella,  e  estando  sempre  a 
seu  lado:  —  diz-se  do  cavai- 
lo,  que  perdeu  a  i)osição  le- 
vantada do  pescoço  e  da  ca- 
beça. 


ARR 

Arrocuero.  to.  (ant.)  Ai-rieiro 
ou  carreteiro. 

Arrodeamiento.  m.  (ant.)  Per- 
turbação, esvaimento  da  ca- 
beça. 

Arrodear,  a.  (ant.)  V.  Bodear. 

Arrodelar.  (ant.)  Arrodellar; 
cobrir,  defender  com  a  ro- 
della: — r.  arrodellar-se ;  co- 
brir-se  com  rodella.  Scuto  se 
tueri. 

Arrodeo,  to.  V.  Bodeo. 

Arrodilladura./.  (ant.)Y.  Ar- 
rodillamiento. 

Arrodillamiento,  m.  Ajoelha- 
ção,  genuflexão ;  acção  de 
ajoelhar.  Genuflexio,  anis. 

Arrodillar,  n.  Ajoelhar ;  tocar 
o  solo  com  o  joelho.  Genu 
terrani  attingere:  —  r.  arro- 
dilhar-se,  ajoclhar-se;  pôr  o 
joelho  em  terra  como  signal 
de  devoção.  In  gemia  p>fO- 
cumbere,  gemia  jleetere. 

Arrodrigar,  a.  V.  Arrodrigo- 
nar: —  (ttgr-)  tanchar;  pôr 
estacas  nas  vides. 

Arrodrigonar,  a.  (agr.)  Em- 
par; ligar  as  vides  aos  tan- 
chões.  Indicas  vitihus  aptare. 

Arrofianado.  adj.  (ant.)  V.  Ar- 
rufianado. 

Arrogación.  /.  Arrogação ;  ac- 
ção de  arrogar.  Attrihtitio, 
otiis:  —  (for.)  arrogação; 
perfilhamento  ou  adopção 
que  se  faz  do  que  não  tem 
pae,  ou  do  que  está  fora  do 
patrio  poder.  Arrogatio,  ad- 
optio. 

Arrogador.  m.  Arrogante ;  o 
que  se  arroga  alguma  cousa. 
iSibi  arrogans:  —  arrogante, 
perfilhador;  o  que  perfilha. 

Arrogancia.  /.  Arrogancia,  al- 
tivez, orgulho,  insolencia. 
Arrogantia,  superbia. 

Arrogantazo,  za.  adj.  augm. 
de  Arrogante. 

Arrogante,  adj.  Arrogante ; 
altivo,  soberbo,  insolente. 
Arrogans,  superbtis:  —  ar- 
rogante ;  valente,  brioso. 
Strenuus,  fortis:  —  airoso, 
galhardo. 

Arrogantemente,  adv.  m.  Ar- 
rogantemente; com  arrogan- 
cia. Arroganter. 

Arrogantísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Arrogante.  Arrogantís- 
simo. Valde  avrogans,  su- 
perbus. 

Arrogar,  a.  Arrogar;  usur- 
par o  alheio.  Arrogare,  as- 


•■.^ 


ARR 

sumere:  — ■  r.  íirrogar-se ; 
attribuir-se  direitos  que  não 
tem ;  diz-se  de  cousas  imma- 
'•^'  teriaes,  como  jurisdicção, 
faculdades,  etc. ,  e  mais  com- 
mummcute  dos  juizes  que 
usurpam  ajurisdicção  de  ou- 
tros. Sihi  arrogare :—  (jur.) 
a.  perfilhar ;  tomar  por  filho 
quem  o  não  é  naturalmen- 
te, nem  se  acha  debaixo  do 
IDatrio  poder. 

Akrogio.  m.  (ant.)  V.  Arroyo, 

Arrojadamente,  aãv.  m.  Ar- 
rojadamente; audazmente. 
Auãaciter. 

Arkojadillo.  m.  (ant.)  Especie 
de  touca  que  as  mulheres 
punham  na  cabeça :  —  man- 
telete para  cobrir  os  hom- 
bros. 

Arrojadísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Arrojado.  Arrojadíssimo. 
Audacissimus,  a,  um. 

Arrojadizo,  za.  ad/j.  Ai'rojadi- 
ço;  o  que  se  pode  facilmente 
arrojar  ou  atirar.  Missilis, 
le.:  —  (ant.)  arrojado,  teme- 
rario. 

Arrojado,  da.  adj.  (fiff-)  Ar- 
rojado, ousado,  valoroso,  in- 
trépido, etc.  Audax,  teme- 
rarius,  intreiñdus:- — m.  ¡)l- 
(germ.)  calções. 

Arrojadok.  m.  (ant.)  Arremes- 
sador;  o  que  arremessa,  ar- 
roja. 

Arrojamiento.  m.  (ant.)  V. 
Arrojo. 

Arrojar,  a.  Arrojar;  ai-remcs- 
sar;  lançar  com  Ímpeto  e 
força  alguma  cousa.  Jacere, 
projicere : — despedir,  exha- 
lar certos  cheiros  bons  ou 
maus,  e  dos  corpos  lumino- 
sos se  diz  que  despedem 
raios  do  luz.  Exhalare,  emit- 
iere: —  brotar,  rebentar; 
commummente  se  diz  dos 
vegetaes  c  também  das  enfer- 
midades cutâneas,  como  va- 
rióla, etc.  Usa-sc  tambein 
como  neutro.  Ptdlidare,  ger- 
minare:—  (p.  Ast.)  aquecer. 
Ccdorem  emitteii-e.  Arrojar, 
dar  ó  tirar' una  contra  otra 
(fr.);  chocar  um  corpo  contra 
outro ;  e  assim  se  diz :  lo  ar- 
rojo contra  cl  suelo;  arrojou-o 
ao  chào,  etc.  IlUdere,  impia- 
gere.  Arrojar  de  si  (fr.  fig.]; 
despedir  alguém  com  enfa- 
do. Repeliere :  —  r.  arrojar- 
se, arreinessar-se,  atirar-se 
33 


ARR 

com  Ímpeto.  Sese  immittere, 
Ímpetu  ferri,  abripi:  — 
(jig.)  arrojar-se;  atrcver-se 
a  emprehender  uma  cousa 
arriscada.  Audere,  inconsi- 
derate  agere.  Arrójamelas  y 
arrójeselas  (loe.  fig.  fam.); 
dízc  tu  e  direi  cu;  troca  de 
palavras,  que  se  observa 
quando  dois  altercam.  Gon- 
tentiosis  verhis  sese  vicissim 
impeleré : —  (mar.)  despedir. 

Arrojü.  m.  (iheat.)  O  lado  'es- 
querdo do  palco  de  um 
theatro :  —  a  pessoa  que  se 
arroja  desde  o  alto  do  tecto, 
agarrado  a  luua  corda  ^  para 
levantar  o  panno  de  boca. 

Arrojo,  m.  AiTojo;  ousadia, 
intrepidez.  Audacia ,  terne- 
ritas  :  —  arrojo ;  animo,  de- 
nodo. 

Arrollado,  da.  adj.  Enrolado, 
embrulhado  ou  envolvido : 
— (art.)  enroladouro;  o  cy- 
lindro  das  machinas,  ao  qual 
se  vae  enrolando  a  corda  com 
que  se  levanta  o  peso,  e 
também  o  cylindro  de  al- 
guns tearesi 

AJíROLL^vK.  a.  Enrolar;  envol- 
ver uina  cousa  em  si  mesma. 
Convolvere ,  involvere:  — 
rolar,  arrebatar;  pai'a  desi- 
gnar a  'sáolencia  da  agua  ou 
do  vento,  impellindo  qual- 
quer corpo  solido,  como:  ar- 
rollar las  piedras,  los  huzios, 
etc.;  rolar  arrebatar  as' pe- 
dras, os  búzios,  etc.  Converte- 
re,  rapere,  impettí  traherc: — 
(fig.)  desbaratar  ou  derrotar 
o  inimigo,  llostem prosterne- 
re,  conculcare:  —  (fig-)  em- 
brulhar; confundir  o  adver- 
sario e  deixa-lo  no  meio  da 
argumentação  sem  ter  que 
responder.  Confundere,  tur- 
bare:— Arrolar  la  semiente 
(agr.);  arrebatar  a  semente; 
diz-se  quando  entra  a  agua 
pelo  terreno,  na  rega  de  pé, 
com  tanta  força  e  violencia, 
que  arrasta  e  leva  comsigo 
as  sementes  recém-semea- 
das :  —  arrolai',  acalentar. 

Arromaçizado,  da.  adj.  Euca- 
tarrhoado^  constipado. 

Arromadizarse,  r.  Constijjar- 
se,  encatarroar-sc.  Gravidi- 
ne  captis  laborare. 

Arrómales,  interj.  (germ.) 
Y.  Caramba. 

Arromanzado,  adj.  (poes.)  Ar- 


ARR 


253 


romaneado;  parecido  com  o 
romanee,  traduzido  em  ro- 
mance. 

Arromanzar,  a.  (ant.)  Arroman- 
car;  traduzir  em  romance. 
V.  Èomaiwear. 

Arromar,  a.  Arrombar ;  embo- 
tar, abolar.  Obtundere. 

Arromper,  a.  (ant.  agr.)  Ar- 
romper, arroteai-;  lavrar  para 
semear. 

Arrompido,  m.  (ant.  agr.)  Ar- 
rotea; terra  que  se  arroteia, 
se  lavra  e  se  semeia  para 
que  dèfructo.  Novalis  ager: 
—  adj.  arrompido ;  arrotea- 
do, lavi'ado  de  novo. 

Arrompimiento.  m.  (ant.  agr.) 
Ai-rotéa;  acção  de  roçar  o 
mato,  de  aiToteai'. 

Arronqueceb.  11.  (ant.)  V.  En- 
rónquecer,     , 

Arronzar,  a.  (mar.)  V.  Ro7i- 
zar:  —  n.  (ant.)  levantar  as 
ancoras :  —  inclinar-se  o  rfa- 
'   vio    demasiado   ¡jara    sota- 
vento. 

Arropado,  da.  adj.  Arroupado ; 
ein-oupado,  provido  de  rou- 
pa. Vino  arropado;  vinho 
arrobado  ou' cozido  ao  fogo. 
Sapa  conditus. 

Arropamiento,  m.  Acção  e 
eíieito  de  enroupar-se.  Ves- 
tium  frigori  arcendo  multi- 
plieaiio. 

AiuiopAK  a.  AiTOupar,  çm-ou- 
par,  prover  de  roupa.  Coqpe- 
rire,  vestibus  attt  stragulis 
tegere: — arrobar  o  vinho. 
Arrópate  que  sudas  (loe. 
'  iron.);  deitas  os  bofes  pela 
boca  fóra ;  diz-se  do  que  ten- 
do  trabalhado  pouco,  affecta 
estai'  muito  cansado.  Valde, 
egregie  inrudasti.  -Arrópese 
con  ello  (fr.  fam.);  abafe-se 
com  ella,  e  guarde-a  para 
si;  exprime  que  se  despreza, 
e  não  se  aceita  o  que  alguém 
dá.  Bibi  solus  hábeat,  unique 
prosit.. 
Arrope,  m.  Arrobe;  mosto 
cozido  ao  fogo,  até  que  tome 
a  consistencia  do  mel.  Sapa, 
ce: — (pharñi.)  arrobe;  o  su- 
mo de  amoras  e  de  outras 
fructas  similhantes  mistu- 
radas com  o  mel,  e  cozido  até 
tomar  a  consistencia  de  xaro- 
pe. Sapa  è  fructibus  mori 
aliisve  "confecta  :—(p-  Ext.) 
mri'obe;  xarope  que  se  faz 
com  mel  cozido  e  espumado. 


254  ARR 

Mellis  liqiiata  et  à  sordibus 
purgata, 

ArjioPEA. /.  Grilheta;  corrente 
de  ferro  que  os  presos  tra- 
zem aos  pés:  —  peia;  corren- 
te ou  correia  que  se  põe  nas 
quartellas  das  cavalgadu- 
ras para  não  fugirem.  Cam- 
pes, edis. 

Aeropeka.  /.  Vasilha  para  ter 
arrobe.  Lagena,  vas  fidile 
sajxy}  custodiendce. 

Arropía./.  V.  Melcocha. 

Aruopiero,  RA.  adj.  (p.  And.) 
O  que  vende  luna  qualidade 
de  broas  ou  pão  de  especie. 
Mellis  cocti  venditor,  con- 
ditor. 

Arroqueeo.  on.  (ant.)  V.  Ar- 
riero, Trajinero. 

Arroscar,  a.  (ant.  germ.)  En- 
roscar; envolver,  juntar:  — 
T.  (ant.)  V.  Enroscarse. 

Aerochicar.  a.  (germ.)  V.  En- 
volver. 

Akrostia.  /.  (hot.)  Arrostia; 
synonymo  do  genero  gijjso- 
]}hila. 

Arrostrado,  da.  adj.  Arros- 
trado; atrevido,  ousado  nos 
perigos. 

Arrostrar,  a.  Arrostrar;  aôron- 
tar,  fazer  face  aos  perigos, 
resistir,  sem  dar  mostras  de 
fraqueza  ou  cobardia,  ás 
calamidades,  aos  obstáculos 
ou  aos  perigos :  —  n.  incli- 
nar-se  ou  manifestar  incli- 
nação para  alguma  cousa. 
Proclivem  esse: — -r.  arros- 
trar-se,  atrever- se,  arrojar- 
se, accommetter,  combater 
com  o  inimigo  face  a  face. 
Palam  audere. 

Arrotora.  /.  (ant.)  V.  Arrom- 
pido. 

Arrotura.  /.  (ant.)  V.  Arrom- 


Akroviñar.  tí.  (germ.)  V.  -ñ*e- 
cojer. 

Akrow-root.  m.  Arrow-root; 
nome  inglez  dado  conecti- 
vamente á  fécula  proceden- 
te da  raiz  de  muitas  plantas 
monocotyledoneas,  de  uma 
qualidade  mais  fina  c  mais 
macia  ao  tacto,  porém  menos 
branca,  mais  densa  e  ¡mesada 
do  que  o  amido ;  é  nutritiva 
e  corroborante ,  sobretudo 
para  as  constituições  débeis 
e  extenuadas. 

Arrowsmithia./.  (bot.)  Arrows- 
mithia;  genero   de  plantas 


ARR 

da  familia  das  synauthe- 
reas  que  nasce  no  Cabo  da 
Boa  Esperança;  foi  estabe- 
lecido por  Decandolle  em 
honra  do  geographo  Arrows- 
mith. 

Arroyada,  m.  Valle  por  onde 
corre  algum  arroio  ou  rega- 
to :  ■ —  rego  da  rua  por  onde 
passa  uma  enxurrada;  sul- 
co ou  fenda  feita  na  terra 
pela  corrente  de  algum  re- 
gato. Uivuli  alveus. 

Arroyadero.  ?«.  V.  Arroyada. 

Arroyar,  a.  Enxurrar;  fazer 
enxurro,  fender,  sulcar  a 
terra  a  corrente  da  agua  das 
chuvas.  Usa-se  mais  com- 
mummente  como  reciproco. 
Pluvia  sfernere  terras,  fos- 
sas proscindere :  —  n.  chover 
a  cantaros  ou  a  torrentes: — 
r.  alforrar-se;  diz-se  das 
jílantas,  especialmente  dos 
cereaes,  quando  contrahem 
a  doença  conhecida  pelo 
nome  de  alforra,  carvão  ou 
ferrugem  dos  cereaes.  Aduri. 
rubigine  corripi. 

Arroyato.  m.  (ant.)  V.  Arroyo. 

Arroyco.  m.  dim.  de  Arroyo. 

Arroyo,  m.  Arroio;  regato, 
remanso,  ribeiro:  —  rego, 
fenda  ou  sulco  por  onde 
corre  a  agua  da  chuva.  Ri- 
vus,  i.  Estar  en  el  arroyo 
(fr.):  estar  no  meio  da  rua. 
Poner  a  uno  en  el  arroyo; 
pôr  alguém  no  meio  da  rua, 
exj)ulsa-lo  de  casa. 

Arroyuela.  /.  (bot.)  Arroyo- 
ella;  planta  perenne  cujos 
caules  crescem  até  á  altura 
de  qua,tro  ou  seis  pés;  são 
rectos,  quadrados,  rabiosos 
e  de  côr  tirante  a  roxo :  suas 
folhas  são  compridas  e  pon- 
teagudas,  e  as  flores,  que  são 
de  côr  jiurpurina,  nascem  em 
forma  de  espiga. 

Arroyuelo.  m.  dim.  Aq  Arroyo. 

Arroz.  m.  Arroz ;  planta  da 
familia  das  gramíneas.  Ori- 
za sativa:  —  fructo  que  tem 
o  mesmo  nome;  sua  figura 
é  oval,  de  duas  linhas  de 
comjjrido,  com  um  sulco  que 
corre  em  todo  o  comprimen- 
to; despojado  da  casca  é 
branco  e  farináceo;  cozido 
é  um  alimento  grato  ao 
paladar,  e  de  grande  uso. 
Arroz  y  gallo  muerto;  ex- 
pressão  com  que   se  dá  a 


ARR 

entender  o  apparato  de  qual- 
quer banquete,  alludindo 
aos  que  costuma  haver  nas,> 
aldeias  aonde,  em  geral,  é  •; 
sempre  este,  o  prato  princi- 
pal. LautissimcB  dapes  pa- 
rantur.  El  arroz,  el  pez 
y  el  pepino  nacen  en  agua 
"•  y  mueren  en  vino  (rif.); 
o  arroz,  o  peixe  e  o  pepino, 
nascem  na  agua  e  morrem 
em  vinho ;  dando-se  a  enten- 
der que  sobre  estas  cousas 
convém  beber  vinho  para 
que  não  façam  mal.  Arroz 
a  la  valenciana  (fr.);  arroz 
á  valenciana,  aquelle  que  se 
guiza  com  pimentão  e  toma- 
tes. Arroz  amarillo;  arroz 
amarello,  o  qiie  toma  esta 
côr  pelo  açafrão  que  se  lhe 
deita.  Esta  planta  que  consti- 
tue  um  dos  alimentos  mais 
nutritivos  e  saudáveis  do 
reino  vegetal,  julga-se  ser 
originaria  da  India,  aonde, 
assim  como  na  China,  serve 
jDara  preparar  certas  bebi- 
das alcoólicas,  e  formam  com 
ella  uma  pasta,  que  depois 
de  endurecida  serve  para  va- 
rios objectos  de  arte.  V. 
Arroz  silvestre,  Arrozia. 

Arrozal,  m.  Arrozal;  terra 
semeada  de  arroz.  Agcr  ory- 
za  satas. 

Arrozar,  a.  (ant.)  V.  Gara- 
pinar. 

Arrozero.  m.  O  que  cultiva 
ou  vende  arroz.  Oryza}  cultor 
vel  venditor:-— adj.  que  se 
applica  a  certas  cousas  re- 
lativas ao  arroz,  como  mu-  . 
lino  arrozero;  moinho  de 
arroz. 

Arrozj  a.  /.  (bot.)  Arrozia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  gramíneas,  cujo  typo  é 
a  arrozia  de  esjn'guinhas 
uniformes,  que  se  cria  no 
Brazil,  onde  é  conhecida 
pelo  nome  de  arroz  silvestre. 

Arruar.  n.  Grunhir;  diz-se  do 
javali  quando  foge,  tendo 
conhecido  que  o  perseguem. 
Grunnire. 

Arrudea.  /.  (bot.)  Arrudea; 
planta  do  genero  da  familia 
das  gutiferas,  cujo  typo  é 
um  arbusto  de  folhas  intei- 
ras, flores  raras  e  ternu- 
ciaes,  corolla  gi-ande  e  ro- 
sada, que  se  críanos  bosques 
virgens  do  Brazil  meridional. 


ARR 

Arrüfadia.  /.  (ant.)  V.  Engrei- 
miento. 

Arrufado,  da.  oAj.  (ant.)  Ar- 
'     rufado,  enfadado. 

Arrufadura.  /.  (mar.)  Cur- 
vatura que  fazem  as  cober- 
tas ou  outras  partes  dos  na- 
vios, levantaudo-se  mais  da 
superficie  da  agua,  pola 
popa  e  ¡iroa  que  pelo  meio 
do  costado.  Convexifas,  pro- 
minentia  convexa  in  navitjus. 

Arrufaldado,  da.  adj.  (ant.) 
Levantado  ou  arregaçado 
das  fraldas :  —  arrufianado ; 
com  modos  de  rufião. 

Arrufaldarse.  r.  (ant.)  Andar 
á  maneira  dos  espadacliins 
e  rufiões. 

Akuufamiento.  vi.  (ant.)  Arru- 
fo; agastamento,  ira  leve. 

Arrufar,  a.  (nant.)  Arquear; 
dar  curvatura  ao  costado  do 
navio.  Arenare: — n.  (ant.) 
rosnar,  arreganhar  os  den- 
tes;  diz-se  dos  cães: — ^ ra- 
lhar:— }'.  (ant.)  enfadar-se, 
zangar-se:  —  ensoberbecer- 
se, desvanecer-se,  encher-se 
de  orgulho,  de  vaidade. 

Arrufianado,  da.  adj.  Arrufia- 
nado ;'applica-se  ao  que  tcm 
costumes  e  ademanes  de  ru- 
fião, e  a  tudo  que  lhe  pei- 
tencc:  —  petulante,  immo- 
desto,  insolente,  atrevido, 
descarado,  imprudente,  li- 
bertino. Peiulans,  procax. 

Arrufo,  m.  V.  Arrufadu7-a. 

Arruga./.  Ruga;  dobra,  pró- 
ga,  franzido  na  pelle:  —  pre- 
ga que  faz  a  rou])a  por  não 
estar  justa  ao  corpo,  ou  por 
estar  mal  dobrada.  Ruga. 
Carne  de  pluma  quita  del 
rostro  la  arouge  (rif.);  a 
carne  das  aves  disfarça  as 
rugas  do  rosto;  dá  a  enten- 
der que  as  aves  são  alimento 
mui  nutritivo. 

Arrugación.  /.  V.  Arruga- 
miento. 

Arrugadura.  /.  Arrugadura 
oti  ruga :  —  prega  ou  dol)ra 
na  roupa,  tela  ou  no  ijapcl. 

Arrugamiento.  í».  Arrugamen- 
to;  acção  e  efteito  de  arru- 
gar, tíugandi  aetio. 

Arrugar,  a.  Arrugar,  enru- 
gar; engelhar,  encher  do  ru- 
gas. Usa-se  também  como 
reciproco.  Cutim  rugare,  cu- 
tem  adducere :  — (fig.)  encar- 
quilhar ;  fazer  pregas  na  rou- 


ARR 

pa,  papel,  etc.  Rugare:  — 
arrugar  la  frente;  franzir  o 
sobrolho,  dar  mostras  de 
grande  indignação. 

Arrugia./,  (aní.j Arrugia;  ca- 
nal subterráneo  nas  minas 
l^ara  escoar  as  aguas :  —  mi- 
na profunda  onde  se  forma 
o  oiro.  Arrugia,  oi. 

Arrügon.  m.  (csculp.)  Adorno 
jieculiar  das  obras  de  talha. 

Arruinado,  da.  adj.  Arruina- 
do, perdido,  lançado  em 
ruina. 

Arruinador,  ka.  s.  Arruinador; 
o  que  aiTuina,  destruidor. 
Eversor,  oris. 

Arruinamiento,  m.  Arruina- 
mento;  acção  e  etfeito  de  ar- 
ruinar, destruição,  ruina, 
estrago.  Eversio,  excidium: 
—  di.s.'^ipacao. 

Arruinar,  a.  Arruinar;  causar 
ruina,  abater,  demolir,  des- 
truir; diz-se  ordinariamente 

'  dos  edificios.  Evertere,  di- 
ruere:  —  (fig.)  destruir,  cau- 
sar grave  dannio  ou  ruina. 
Usa-se  tambcm  como  reci- 
proco. Evertere,  perderé. 

Arrujia.  /.  (ant.)  V.  Arrugia. 

Arrujile.  m.  (germ.)  Azarcão 
ou  zarcão,  minio;  oxydo  \er- 
melho  do  chumbo. 

Arrullador,  ra.  adj.  O  que 
acalenta  e  embala  as  crean- 
cas  i^ara  que  adormeçam : — 
(fig.)  adulador;  lisonjeiro. 
hlandiloquus  homo. 

Arrullar,  a.  Arrullar,  acalen- 
tar, adormecer  as  creanças; 
cantar  i^ara  faze-las  adorme- 
cer. Lalla  re : — arr  ulhar-se ; 
diz-se,  fallando  dos  pombos  e 
rohís,  quando  se  namora  o 
macho  e  a  femea  com  uma 
especie  de  canto,  de  cujo 
som  se  formou  esta  voz  jDor 
onomatopea.  Columbas  geme- 
re:  —  (fig-)  emprega-sc  tam- 
bém para  designar  dois 
amantes  no  mesmo  sentido 
cm  que  se  usa,  fallando  dos 
pombos  e  rolas.  Geslu  et  ro- 
ce blandiri:, —  r.  (fig.)  nu- 
trir-se  de  doces  illusoes,  for- 
mar castcUos  no  ar :  —  (ant.) 
V.  Confabularse. 

Arrullo,  m.  Arrulho,  arrollo; 
especie  de  canto  com  que  os 
pombos  e  rolas  se  namoram. 
Columbee,,  seu  turturis  mur- 
mur,  gemitus:  —  canto  com 
que  a  ama  adormece  a  crean- 


ARR  255 

ca.  Lallus:  —  (f<g.)  caricia, 
meiguice,  ternura. 

Arruma./,  (naut.)  Arrumação; 
divisão  que  se  faz  no  po- 
rão de  um  navio  para  col- 
locar  a  carga.  Alguns  au- 
ctores  usam  esta  palavra 
como  participio  passado  syn- 
copado  do  verbo  arrumar. 

Arrumaco,  m.  Festa,  afago; 
demonstração  de  carinho  que 
fazem  as  pessoas  com  gestos 
ou  ademanes.  Usa-ae  mais 
commummente  no  plural. 
Blandicice,  hlandientis  ges- 
tus :  —  (^_í/.jjiia.nha,  engano, 
fingimento,  artificio.  ' 

Arkomaje.  m.  (naut.)  Arruma- 
ção ;  disposição  e  boa  orderñ 
em  coUocar  a  carga  do  na- 
vio. Navalium  onerum  cequa 
distrihutio  et  colloôatio. 

Arrumar,  a.  (naut.)  Arrumar; 
collocai",  distribuir  bem  a 
carga  de  um  navio,  de  ma- 
neira que  o  peso  seja  disíri* 
buido  proporcionalmente  se- 
gundo a  grandeza  da  em- 
barcação. Navis  071US  cequali 
pjondere  distribuere:  —  car- 
regar-sc  o  horisonte  do  certa 
especie  de  nuvens,  a  que  se 
dá  o  nome  de  arrumação. 

Arrumazón./,  (naut.)  Arruma- 
ção, arrumo;  acção  e  eíFeito 
de  arrumar,  boa  disposição 
de  cousas.  Navalium  one- 
rum libratio:  —  arrumação;, 
conjuncto  de  nuvens  no  ho- 
rizonte. Nubes  in  horizonte 
eongestce. 

Arrumbada.  /.  (aiit.  naut.)  Ba- 
teria ;  corredor  que  tinham 
as  galeras  na  proa  de  uma  a 
outra  banda,  onde  se  collo- 
cavam  os  soldados  para  fa- 
zer fogo. 

Arrumbadas  .  /.  pi.  (naut.) 
Prancha^  na  borda  de  mna 
galera. 

Arrumbador,  ra.  s.  O  que 
põe  algumíi  c<»usa  de  parte 
ou  a  guarda  em  logar  reti- 
rado. Qui  rem  tanquam  inu- 
tilein  reeondit. 

Arrumbamiento,  m.  Direcção 
de  uma  cousa  a  respeito  da 
outra,  segundo  o  rumo  que 
segue.  Directio,  via:  —  lan- 
çamento, situação  das  costas 
maritiinas.  Rectificar  el  ar- 
rumbamiento de  una  costa, 
(fr.);  rectificar  o  lança- 
mento de  uma  costa,  com- 


256  ARS 

provar  ou  reconhecer  íi  sua 
exactidão  por  novas  obser- 
vações, ou  corrigi-lo  nos  er- 
ros que  tem  a  respeito  do 
seu  rumo. 
Ahkumbar.  a.  Apartar ;  pôr  al- 
guma cousa  de  laarte  como 
inútil.  Sem  tcmquam  muti- 
lem reconãere:  — no  paiz  vi- 
nhateiro de  Jerez  e  nas  suas 
immediaçõe?,  emprega-se  co- 
mo synonymo  de  trasfegar 
os  vinhos.  Vimim  elutriare, 
transf unciere:  —  confundir, 
convencer  ou  exceder  a  al- 
guém   n'uma    conversação. 
Convi-rícere,  verbis   supera- 
re: —  f-nav  t.)  m  anobr ar  d  c 
modo  que  se  façam  coinci- 
dir dois  ou  mais  objectos  na 
mesma  linha  ou  i-umo.  Tra- 
çar n'uma  carta  de  marear 
uma  ou  mais  rosas  de  rumo : 
—  determinar  a  direcção  que 
segue  uma  costa  para  esta- 
belece-la  na   carta  de  ma- 
rear com  a  sua  verdadeira 
posição,    arrumar,    signalar 
os  rumos  na  cnrta.  Desif/na- 
re:  -^    navegar    paralela- 
mente a  costa :  —  r.  orien- 
t&,r-se,  tomar  o  rumo  da  via- 
gem. Ifer  dirigere,  tendere. 
Arrumdeco.  m.  V.  Arrumaco. 
Só  se  pode  usar  em  estjlo 
jocoso. 
Arrunflada.  /.  Rifa*,  reunião 
de  cartas  do  mesmo  naipe: 
— (fifj-)  serie  de  actos  ou  suc- 
cessos  da  mesma  esi^ecie. 
Arrunflar,  a.  Reunir  muitas 
cartas    do     mesmo     naipe. 
Usa-se  mais  frequentemente 
como  j-eciproco.  In  charta- 
rum    tudo    militas    ejitsdem 
generis  cliartas  aliciti  coniin- 
gere. 
Arsáfraga.  /.  (bot.)  Rabaça-, 
planta  perenne,  cujo  caule 
tem  pé   e  meio  de   altura, 
as  folhas  compoem-se  de  va^ 
rios  foliólos  cortados  mar- 
ginalmente, 6  as  flores  são 
brancas,  foi-mando  uma  um- 
bella.  Sium  ãngusíifolium.  ' 
Aksaltos.    m.   (ant.   min.)  V. 

Asfalto. , 
Arsanek.  m.(cMm.  ant.)  Arsa- 
nek;  deutoxydo  de  arsénico, 
acido  arsenioso,  veneno  dos 
ratos. 
Arsenal,  m.  (naut.)  Arsenal; 
logar  perto  do  mar  onde  se 
fabricam,  reparam  e  conser- 


ARS 

vam  as  embarcações,  e  se 
guardam  os  petrechos  e  ob- 
jectos necessários    pára  as 
equipar.  Navale,  vel  nava- 
lia:  —  arsenal ;  arrecadação 
de  armas,  e  de  toda  a  espe- 
cie de  armas  c  iustrumeníos 
de  guerra. 
Arseniado,  da.  adj.  (chim.)  Ar- 
senicado;  o  que  contém  ar- 
sénico. 
Arseniatado,  da.  adj.   (chim.) 
Arseniatado ;  applica-se  a  to- 
das   as    bases    combinadas 
com  arsénico,  formando  ar- 
seniatos;  v.  g.,  cal  arseniata- 
da;  cal  arseniatada,  ou  ar- 
seniato  de  cal,  etc. 
Arseniato.  m.  (min.)  Arsenia- 
to;  genero  de  mincraes  de 
natureza  salina,   compostos 
de  acido  arsénico  e  qualquer 
base.  O  caracter  d' estes  saes 
é  dccomporem-se  pelo  car- 
bone  a  uma  temperatura  ele- 
vada, e  espalharem  um  forte 
cheiro  à  alhos.  Os  arseniatos 
alcalinos  com  os  saes  de  pra- 
ta dão  um  precipitado  roxo, 
e  com  os  de  cobre  ura  pre- 
cipitado azul :  —  de  cal;  ar- 
seniato de  cal.  V.  Arsenicita 
y  Haidingerita :  —  de   co- 
balto;  arseniato  de  cobal- 
to: tem  a  cor  de  rosa,  crj^s- 
tallisa  em  prismas  rhomboi- 
des,    e  encoutra-se  em  Al- 
lemanha:  — rfe  cobre;  arse- 
niato  de    cobrq;   é    de  côr 
verde  ou  azulada,  e   crys- 
tallisa  geralmente  em  pris- 
mas   rhomboides:    compre- 
hende  algumas  variedades, 
taes  são  o  afaneso,  a  erini- 
ta,  a  eucroita,  a  liroconita, 
a  oliviniia,  etc.  que  se  en- 
contram em  Inglaterra,  Hun- 
gria   e    Allemanha:  —  de 
hierro,  arseniato  de  ferro; 
crystallisa  em  cubos  ou  pris- 
mas   rbomboides,     de     côr 
verde;  compreheude  a  ítr^e- 
niosiderita,  escorodita,  far- 
macosiderifh,  etc.  que  se  en- 
contram na  Allemanha,  In- 
glateri'a  e  Brazil:-—  de  ma- 
gnesia;   arseniato    de   ma- 
gnesia, existe  só  na   natu- 
reza unido  ao  arseniato  de 
cal,    constituindo    então    a 
berzelita)  —  de   niquel;  ar- 
seniato de  nickel;  apresen- 
ta-se  em  pó  com  uma   côr 
verde   pallida,    ou    em    íi- 


ARS 

lamentos   agrupados   indis- 
tinctamente,  parecendo  for- 
mar um    prisma    hexaedro,^ 
Encoutra-se  em  Allemanha  -^ 
—  de  plomo ;   arseniato  de 
chumbo;  é  de  uma  brilhan- 
te côr  amarella  ou  branco 
I     amarcllado,  ou  amarello  es- 
verdeado, e  crystallisa  em 
prismas   hexaedros    regula- 
res. Encontra-se  geralmente 
unido  ao  phosphato  e  chlo- 
rureto  de  chumbo  na  Alle- 
manha, Hungria,  Inglaterra 
e    Hespanha:  —  (chim.)   sal 
-artificial  que  resulta  da  com- 
binação  do    acido   arsénico 
com  uma  base  salina. 
Arsenical.    adj.    (min.    chim.) 
Arsenical;  tudo  o  que  tem 
connexão  com  o  ai-senico,  ou 
participa  de  alguma  de  suas 
propriedades,  como  vapores 
arsenicaes,   preparados    ar- 
senieaes,  etc.  Ad  arsenicum 
pertinens. 
Arsenicita./.  (min.)  Substan- 
cia  branca   ou    accidental- 
mente rosada,  por  causa  da 
mistura  com  o  arseniato  de 
cobalto;  apresenta-se  em  la- 
minas sedosas,  e  a  sua  for- 
ma primitiva  é  um  prisma 
rhomboide.  Chama-se   tam- 
bém farmacolita,  e  encon- 
tra-se em  Allemanha. 
Arsénico,  m.  (min.)  Arsénico; 
genero  de  mineraes  compos- 
to das  quatro  especies   se- 
guintes:  1.°  Arsénico  nati- 
vo; arsénico  nativo;  corpo 
metallico    considerado    por 
alguns  como  metal  loide,  pela 
analogia  que  tem  ,com  esta 
classe  de  corpos.  E  de  uma 
côr  parda  parecida  com  a  do 
aço,  mui  brilhante  quando 
a  fractura  é  recente,  e  fa- 
cilmente pnlverisavel ;  a  sua 
crystallisação  é  confusa,  e 
apresenta  a  forma  rhomboe- 
drica;  a  textura  é  laminosa 
e  a  sua  densidade  5,7.  Su- 
blima-se  a  180"  sem  fundir- 
se, a  não  ser  que  o  submet- 
tam   a  uma  forte    pressão. 
Aquecido  em  contacto  com 
o    ar,   absorve  o  oxygenio, 
exhala  um  cheiro  alliacio,  e 
converte-se  em  acido  arse- 
nioso. Encontra-se  na  Alle- 
manha, Bohemia  e  França. 
2.°  Arsénico  oxidado  ou  ar- 
sénico blanco;  arsénico  oxy- 


ARS 

dado  ou  arsénico  branco; 
chamado  também  oxydo  de 
arsénico  e  acido  arsenioso; 
é  um  corpo  formado  de  uma 
parte  de  arsénico  e  tres  de 
óxygenio :  no  commercio  co- 
nhece-se  simplesmente  com 
o  nome  de  arsénico;  é  branco, 
inodoro,  e  tem  sabor  ligeira- 
mente doce  e  acre ;  seu  j^eso 
especifico  é  3,7;  tem  proprie- 
dades venenosas,  e  costuma 
usar-se  para  matar  ratos; 
nas  artes  emprega-se  para 
a  composição  do  verde  de 
Scheele,  e  na  fabricação  dos 
vidros  para  facilitai;  a  sua 
vitrificaçào.  A  medicina  o 
emprega  em  doses  pequenis- 
simas  como  febrífugo,  e  com- 
binado com  as  bases  foj-ma 
os  arsenitos..  3.°  Arsénico 
amarillo,  sulfaro  de  arséni- 
co amarillo  ou  oro  pimente; 
arsénico  amarello,  suljihure- 
to  amarello  de  arsénico  ou 
oiro  pimenta ;  substancia 
composta  de  duas  partes  de 
arsénico  c  tres  de  enxofre; 
é  de  uma  estructura  lami- 
nosa e  brilho  metallico;  seu 
peso  especifico  é  3,5.  Encon- 
tra-se  na  Hungria  formando 
geralmente  massas  lamina- 
res que  algumas  vezes  apre- 
sentam á  sua  superficie  pe- 
quenos jirismas  rhomboi- 
daes.  Tem  muito  uso  na  pin- 
tura. 4."  Arsénico  rojo,  sul- 
furo de  arsénico  rojo  ou  re- 
jalgar ;  arsénico  A'ermelho, 
sulphureto  vermelho  de  ar- 
sénico ou  rosalgar ;  substan- 
cia de  côr  vermelha,  frágil, 
A'^olatil  como  o  anterior  c 
exhala  um  cheiro  alliacio. 
Comiiõe-se  de  luua  pai'te  de 
arsénico  e  outra  de  enxofre, 
c  o  seu  peso  especifico  é  3,5. 
Costuma  encontrar-se  em 
crystaes  prismático  sobli- 
quos  nos  terrenos  primitivos, 
e  ás  vezes  nos  vulcânicos,  on- 
de se  originou  por  sublima- 
ção, tendo  sido  depositado 
com"  o  enxofre  em  ditfereutes 
lavasnaimmediaçào  das  cra- 
teras no  Vesúvio,  Etna,  Gua- 
dalupe e  no  Japão: — (chim.) 
adj.  arsénico;  nome  de  um 
acido  composto  de  uma  parte 
de  arsénico  e  cinco  de  oxy- 
genio,  que  se  obtém  fazendo 
ferver  o  acido  arsenioso  com 


ARS 

o  acido 'uitrico.  O  acido  ar- 
sénico aprescnta-se  depois 
da  evaporação,  constituindo 
uma  massa  branca,  amor- 
l^ha,  que  aquecida  até  a.o 
rubro  abandona  o  seu  oxy- 
genio,  e  torna  a,  formar  o 
acido  arsenioso.  É  deliquis- 
cente  em  contacto  com  o  ar 
e  forma  com  as  bases  os  ar- 
seniatos.  Arsenicum,  i. 

Arsenicoxido,  Arsexioxido.  m. 
(chim.)  Acido  arsenioso  e 
acido  ai-senico.  <s 

Aksénido.  m.  (chim.)  Ai"senido; 
combinação  de  arsénico  com 
um  metal,  no  qual  aquello  c 
um  elemento  electro-negati- 
vo. A  terminação  em  ido 
quer  dizer  que  os  corpos 
que  resultam  d'csta  combi- 
nação têem  natureza  e  pro- 
priedades de  ácidos. 

AiisExÍFEKO,  RA.  adj.{chim.)  Ar- 
senifero;  que  accidental- 
mente contém  arsénico. 

ARSÉxro-sinERiTA. /.  (min.)  Ar- 
senio-siderita;  variedade  de 
arseniato  de  ferro. 

Arsenioso,  adj.  (chim.)  Arse- 
nioso; nome  dado  a  um  aci- 
do que  é  o  primeiro  grau  da 
oxydação  do  arsénico: — cha- 
mam-se  assim  certas  combi- 
nações do  arsénico  em  que 
este  entra  nas  mesmas  pro- 
porções que  no  acido  arse- 
nioso, como  sulphito  arse- 
nioso, fluorito  arsenioso,  etc. 

Arsexio-sulfüro.  m.  (min.)  Ar- 
senio-sulphureto,  nome  que 
se  dá  aos  suliíhuretos  metal- 
licos  que  se  encontram  na 
natureza  combinados  com 
certa  quantidade  de  arsé- 
nico :—de  cobalto  ou  cobalto 
gris;  arsenio-sulphureto  de 
cobalto,  ou  cobalto  pardo. 
V.  Cobalto: — de  cobre  ou 
tenantite;  arsenio-sulphure- 
to de  cobre  ou  tenantita; 
mineral  composto  de  sulphu- 
reto de  arsénico  e  de  cobre; 
é  de  côr  jiardo  escuro,  de 
fi"actura  brilhante  e  lami- 
nosa, seu  peso  especifico  é 
4,375.  Encontra-se  em  di- 
versos pontos  da  Allema- 
nha :  —  de  hierro  ;  arsenio- 
suljjhureto  de  ferro;  com- 
posto de  sulphureto  de  arsé- 
nico e  de  ferro;  é  de  côr 
branca  prateada,  bastante 
duro,  lança  faíscas,  dando- 


ARS 


257 


lhe  com  o  fuzil,  e  exhala 
um  cheiro  a  alhos,  e  o  seu 
peso  especifico  é  6,127.  En- 
contra-se em  crystaes,  e  em 
massas  informes  nas  minas 
de  esta,nho  e  cobre  :  —  de 
niquel  ou  niquel  gris;  arse- 

'  nio-sulphureto  de  nickel  ou 
nickel  gi'is;  é  de  côr  par- 
da, similhaute  á  do  aço,  en- 
bacia-se  algum  tanto  em 
contacto  com  o  âr,  crepita 
ao  fogo  e  exhala  um  cheiro 
a  alhos.  O  seu  peso  especi- 
fico é  6,40.  Encontra-se  na 
Styi-ia,  crystallisado  cm  cu- 
bos:— de  jjlomo  ou  dufrenoi- 
sita;  arsenio-sulphureto  de 
chumbo  ou  dufrenoisita;  é 
de  côr  paixla,  brilho  metal- 
lico, frágil,  de  fractura  re- 
zinosa  e  apreseuta-se  n'um 
¡DÓ  pardo  avermelhado;  seu 
peso  especifico  é  5,549;  fiin- 
de-se  a  fogo  soprando  com 
maçarico  e  exhala  um  cheiro 
sulphuroso  e  arsenical.  En- 
contra-se em  San  Gotardo. 

Arsexito.  m.  (min.  e  chim.)  Ar- 
senito ;  sal  formado  pela  com- 
binação do  acido  arsenioso 
com  uina  base :  —  de  cobre, 
condurita  oMccbre  arseniado; 
arsenito  de  cobre  condurita 
ou  cobre  arseniado;  mine- 
ral no  qual  se  encontra  o 
oxydo  de  cobre  saturado 
pelo  acido  arsenioso;  apre- 
senta-se  em  massas  terrosas 
e  pardacentas  algum  tanto 
azuladas.  Seu  peso  especifi- 
co é  3,205 :  —  de  niquel  ou 
niquel    arseniado;    arsenito 

.  de  nickel  ou  nickel  arse- 
niado; mineral  terroso,  de 
côr  negra  ou  parda;  dis- 
solve-se  no  acido  nitrico 
produzindo  uma  substancia 
verde. 

Arseniurado,  da.  adj.  (chim.) 
Arseniurado ;  denominação 
de  qualquer  metal  que  se 
encontra  combinado  com  o 
arsénico. 

Arseniuro.  m.  (min.  e  chim.) 
Ai-seniureto;  combinação  do 
arsénico  com  um  metal,  no 
qual  este  re2")resenta  um  ele- 
mento electro-negativo.  A 
natureza  e  propriedades  dos 
arseniuretos  são  as  mesmas 
dos  oxydos ;  todos  ¿êem  bri- 
lho metallico,  e  postos  ao 
fogo  .exhaiam  vapores  bran- 


258 


ARS 


cos  e  cheiro  arsenical.  Na 
sua  composição  entram  dois 
átomos  de  arsénico  e  um  de 
metal: — de  antimonio  ou  an- 
timonio arsenical;  arseniu- 
reto  de  antimonio  ou  anti- 
monio arsenical,  tem  côr 
parda  similhante  á  do  aço ; 
apresenta-se  em  massas  de 
fractura  granulosa  ou  lami- 
nosa; o  seu  peso  especifico 
é  6,10.  V.  Antimonio:  —  de 
bismuto  ou  bismuto  arsenical; 
arseniureto  de  bismutho  ou 
bismutho  arsenical ;  mineral 
composto  de-bismutho  e  ar- 
sénico que  se  encontra  nas 
minas  d'aquelle  metal :  — 
de  cobalto  ou  cobalto  arseni- 
cal; arseniureto  de  cobalto 
ou  cobalto  arsenical;  tem  côr 
parda  quando  se  apresenta 
em  massas,  e  é  branco  pra- 
teado em  crystaes,  de  brilho 
metallico,  que  enegrece  em 
contacto  com  o  ar.  Seu  peso 
especifico  ó  6,6.  Encontra-se 
na  Saxonia  e  Noruega :  — 
de  cobre;  arseniureto  de  co- 
bre ;  tem  a  côr  branca  ama- 
rellada,  pouco  brilhante; 
seu  peso  especifico  é  4,-50. 
Apresenta-se  cm  massas  in- 
formes, encontra-se  em  In- 
glaterra, Allemanha,  e  ulti- 
mamente fui  também  en- 
contrado no  Chili : — de  hier- 
ro o  hierro  arsenical;  arse- 
niureto de  ferro  ou  ferro  ar- 
senical. V.  Arsénio  sulfuro 
de  hierro:  —  de  manganeso; 
arseniureto  de  manganez ; 
substancia  de  côr  branca 
cinzenta,  brilhante,  dura  e 
de  estructura  granulosa;  em 
contacto  com  o  ar  cobre-se 
de  um  pó  negro,  c  arde  a 
fogo  brando  com  uma  cham- 
ma  azulada  :  —  de  niquel, 
niqvel  arsenical,  niquelina; 
arseniureto  de  nickel,  nickel 
arsenical,  nickelina;  é  de 
côr  roxo  cobre,  brilho  me- 
tallico, mui  frágil,  e  de  fra- 
ctura granulosa;  crysíallisa 
em  ¡crismas  hexágonos  regu- 
lares, e  encontra-se  na  Saxo- 
nia, Inglaterra  e  outros  pon- 
tos:—  de 2)lata,  o\\  plata  ar- 
senical; arseniureto  de  prata 
ou  prata  arsenical;  mineral 
branco  cinzento,  frágil,  que 
se  encontra  em  massas  gra- 
nulosas em  Allemanha. 


ART 

Arses.  m.  (zool.)  Arscs;  ave 
do  genero  dos  papa-moscas 
do  Senegal,  cujo  typo  é-  o 
arses  de  lunetas.  A  maior 
parte  dos  auctores  formam 
com  esta  ave  um  sub-genero 
do  genero  monarcha. 

Arsínoe.  ???..  (zoai.)  Arsinoe; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  ca- 
rabicos,  que  compreliende 
uma  só  especie,  originaria 
do  cabo  da  Boa  Esperança. 

Arsiora.  /.  (chim.  ant.)  Arsio- 
ra;  sub-proto-carbonato  de 
chumbo  ou  alvaiade. 

Arsis.  (bot.)  Arse;  synonymo 
do  genero  do  mesmo  nome, 
sub  genero  microcos. 

Arsolla.  /.  (bot.)  V.  Arzolla. 

AusoNÍ.  m.  (germ.JY.  Avispero. 

Aksoxisi'a./.  fgerm.J  V.  Avispa. 

Arsope.  m.  (ge.rm.)  V.  Aviso. 

Arsurjar.  a.  (germ.)Y.  Ar- 
rancar. 

Art.  m.  (ant.)  Arte;  artificio, 
engano.  Usava-se  geralmen- 
te na  loG.  adv.  sin  art,  equi- 
valente a  sem  engano,  de 
boa  vontade :  —  (art.  p. 
Catai.)  artes ;  nome  de  duas 
redes  equivalentes  ao  boli- 
che y  jábega.  V.  estas  pala- 
vras. 

Arta.  /.  (bot.)  V.  Plantaina, 
Llantén:  —  de  agua.  V.  Za- 
ragatona:—  de  monte;  tan- 
chagem;  especie  de  planta 
que  cresce  em  logares  ári- 
dos; da  sua  raiz  nascem  va- 
rias fulhas  estreitas,  algum 
tanto  felpudas  e  esbranqui- 
çadas, e  o  caule  está  col)er- 
to  desde  o  meio  de  pequenas 
flores.  Plantago  cdbicans, 

Artaba.  /.  (metrol.)  Artaba ; 
medida  de  capacidade  para 
seceos,  usada  na  I^ersia,  e 
que  equivale  a  cento  e  trin- 
ta quartilhos. 

Artabotris.  /.  (bot.)  Artabo- 
tris ;  genero  de  plantas  da 
familia  das  auonaceas,  cujo 
typo  c  um  arbusto  sarmen- 
toso da  Asia  eciuatorial,  no- 
tável pelo  seu  Ijcllo  aspecto, 
e  excelleute  aroma  exhala- 
do de  suas  flores. 

Artacion.  /.  (med.)  Arctação; 
aperto,  contracção  de  qual- 
quer orificio. 

Artadeña.  /.  {bot.)  V.  Cenizo. 

Artal.  m.  (ant.)  Especie  de 
empada. 


ART 

Artalejo,  te,  m.  dim.  de  Ar- 
tal. 

Artamia.  /.  (zool.)  Avtamia ; 
genero  de  aves,  cujo  typo  é 
a  artamia  sanguinolenta,  de 
bico  largo  e  triangular,  cau- 
da quadrada  e  azas  media- 
nas e  obtusas.  Encontra-se 
na  Africa  meridional  e  nas 
ilhas  da  India. 

Artamisa  ou  Abtamisia./.  (bot.) 
V.  Artemisa  ou  Artemisia. 

Artamo.  m.  (zool.)  Arthamo 
(suspensão) ;  genero  de  ara- 
clmides  da  familia  dos  tu- 
mi sidos.  , 

Artanech.  m.  (ant.  chim.)  V. 
Arsénico. 

Artanema.  /.  (hot.)  Artanema ; 
genero  da  familia  das  escro- 
phularias,  incorporado  no 
genero  aquimeno. 

Artanica  ó  Artanita.  /.  (})ot.) 
Arthanica  ou  Arthanita.  V. 
Fanporcino : — (pharm.)  no- 
me de  um  unguento  em 
cuja  composição  entra  esta 
planta. 

Artanitina.  /.  (chim.)  Artha- 
nitina;  substancia  particu- 
lar que  existe  nas  raizes  da 
arthanita. 

Artar.  a.  (ant.  p.  Ar.)  V.  Pre- 
cisar. 

Arte.  s.  Arte;  conjuncto  de 
preceitos  e  regras  para  fa- 
zer bem  qualquer  cousa.  Di- 
vide-se  em  artes  liberaes  e 
mechanicas.  Artes  liberaes  ■ 
são  aquellas  que  necessitam 
das  faculdades  intellectuaes 
como  primeiro  auxiliar.  Arr 
tes  mechanicas  são  as  que 
tèem  como  base  o  trabalho 
manual  ou  o  uso  das  machi- 
nas ;  no  singular  nunca  esta 
¡lalavra  leva  antes  de  si  o 
artigo  feminino;  e  assim  se 
diz  sempre  el  arte;  porém 
aos  adjectivos  a  que  se  jun- 
ta se  lhes  dá  sempre  a  ter- 
minação masculina  e  femi- 
nina conforme  soar  melhor, 
e  assim  se  diz  arte  diabó- 
lico ou  diabólica.  No  plu- 
ral é  mais  commum  levar  o 
artigo  e  adjectivo  femininos. 
Ars,  disciplina.  V.  Artificio 
ou  maquina;  artificio  ou  ma- 
china:— arte;  tudo  o  que  se 
faz  jior  industria  e  habili- 
dade do  homem ;  e  n'este 
sentido  nada  tem  de  natu- 
ral. Ars,  Í7iduistria:  —  arte; 


ART 

cautela,  manha,  astucia.  As- 
tutia,  caUiditas:  —  arte;  o 
livro  que  contém  os  precei- 
tos de  alguma  arte,  e  por  ex- 
cellencia  o  livro  dos  rudi- 
mentos da  grammatica  lati- 
na. Grammatica  latina,  ars 
grammatkw :  —  com  os  ad- 
jectivos hien  ou  mal,  bom  ou 
mau  antepostos  significa  a 
boa  ou  má  figura  de  qual- 
quer pessoa.  Forma  ele- 
gans  aut  ignohilis:  —  mili- 
tar; arte  militar;  a  arte  com 
que  os  exércitos  se  defen- 
(lem  e  oôendem,  atacam  as 
l^raças  e  as  defendem,  e  tudo 
aquillo  qne  ¡pertence  á  guer- 
ra. Militaris  ars: — notoria; 
arte  notoria;  certa  prepara- 
ção supersticiosa  com  je- 
juns, confissões,  commu- 
nhoes  e  orações  com  que, 
segundo  falsamente  se  af- 
fii-ma  que  pode  o  homem  che- 
gar a  conseguir  todas  as 
sciencias  "  e  conhecimentos 
que  teve  Salomão.  Siipersti- 
tiosa  et  vana  crcdulitas:  — 
fnrmentoria,  V.  Artillería, 
(\ne  diz  respeito  á  arte,  etc. 
De  arte  (mod.  adv.  anf.j;  de 
arte,  de  -modo,  de  maneira, 
de  sorte.  De  mal  arte  (mod. 
adv.);  em  mau  estado  ou  dis- 
posição. ^iJgro  corpore.  No 
ser  ó  no  tener  ar/e  ni  parte 
(fr.);  não  ter  interesse  al- 
gum em  qualquer  coUsa,  ou 
nào  lhe  pertencer;  de  manei- 
ra alguma,  ter  parte  n'ella; 
não  metter,  para  qualquer 
negocio,  prego  nem  estopa. 
Ntdlatennsinteresse.Por  ar- 
te de  birli  birloqiie;  por  arte 
de  berliques  e  berloques  ;/;•. 
familiar  com  que  se  adverte 
ter  feito  uma  cousa,  em23re- 
gantlo  para  esse  fim  meios 
occultos  e  extraordinarios. 
Pra'ter  sjjem,  inopinatò,  oc- 
culfa  ratione  et  via.  For  arfe 
dei  diablo;  jDor  arte  do  dia- 
bo; expressão  com  que  se 
designa  qualquer  cousa  que 
parece  estar  fora  da  ordem 
natural.  Diaboli  op)e,prater 
natura>,  orãinem.  Quien  tie- 
ne arte  vá  por  toda  j^arte 
frif.J;  quem  tem  ofticio  tem 
beneficio;  serve  para  dar  a 
entender  quanto  é  útil  sa- 
ber quelquer  officio  para 
ganhar  a  vida: — pl.  a  lo- 


*   ART 

gica,  physica  e  metaphy- 
sica;  e  assim  se  diz:  curso 
de  artes,  etc.  Artes.  JVobles 
ou  bellas  artes;  nobres  ou 
bellas  artes ;  são  as  que  têem 
por  base  o  desenho  ou  o  de- 
buxo; como  a  pintura,  ar- 
chitectura  e  esculj^tura  :  — 
talento,  sagacidade ;  e  assim 
se  diz:  fulano  ¡^osee  el  arte 
de  agradar;  fulano  possue 
a  arte  de  agradar.  Artes  de 
adorno  (fr.);  artes  de  ador- 
no ;  chamam-se  assim  á  mu- 
sica,  á  esgrima,  á  dansa, 
etc.,  quando  se  aprendem 
por  mero  divertimento,  ou 
para  adornar  a  educação. 
Hombre  de  arte;  homem  de 
arte.  V.  Hombre.  Malas  ar- 
tes; artes  más,  meios  ruins 
que  se  empregam  para  con- 
seguir qualquer  fim.  Amar 
2)or  arte  mayor;  amar  com 
grandes  riscos  e  difiiculda- 
des,  conseguindo  sair  victo- 
rioso:—  (art.)  arte;  o  ap- 
parelho  que  pertence  a  cada 
mn  dos  modos  de  pescar  co- 
nhecidos, porém  apiilica-se 
geralmente  ás  redes:  —  de 
bou  Ó  de  pareja  (fr.);  rede 
de  arrastar,  que  levam  qua- 
tro embarcações  que  para 
este  fim  correm  com  vento 
largo: — de  malla  real;  arte 
de  malha  real ;  é  o  mesmo 
que  cerco  real,  cerdazo  ou 
2)arada  de  rede:  —  de  rebel- 
lar;  nome  que  se<dá  na  Ca- 
talunha ás  redes  com  que 
pescam  nos  moles  :  —  náu- 
tico ou  de  navegar;  arte 
náutica  ou  de  navegação ;  é 
aquella  que  dá  as  regras,  e 
ensina  a  conduzir  as  embar- 
cações de  um  ponto  para 
outro.  Calar  el  arte;  dispor 
as  redes  da  forma  mais  con- 
veniente para  a  pesca.  Le- 
vantar el  arte;  levantar  as 
redes  para  tirar  o  peixe ;  re- 
tira-las da  sua  posição  quan- 
do se  conclue  a  jiesca :  — 
mayor  (poes.) ;  arte  maior, 
na  poesia  castelhana  e  por- 
tugueza  chamam-se  assim 
os  versos  que  téem  doze  syl- 
labas  :  —  menor;  arte  me- 
nor, nome  que  se  dá  aos 
versos  que  téem  oito  e  me- 
nos syllabas: — sacerdotal  ou 
filosofia  liermetica  (chim.); 
conhecimento   dos  segredos 


ART 


259 


da  natureza  na  producção 
dos  coi-pos  mixtos.  El  gran 
arte;  a  grande  arte,  isto  é, 
a  chrysopéa;  pretendido  se- 
gredo de  fazer  oiro  com  to- 
dos os  metaes,  alchimia  :  - — 
anjelical  (reí.);  arte  angeli- 
cal; maneira  de  aprender 
tudo  quanto  se  queira,  por 
meio  de  um  commercio  in- 
tellectual,  com  um  anjo  ou 
espirito: — de  San  Anselmo; 
arte  de  ¡Santo  Anselmo;  meios 
supersticiosos  de  curar  cer- 
tas enfermidades  tocando 
somente  nos  pannos  que  co- 
brem as  feridas:  —  cie  San 
Fablo;  arte  de  S.  Paulo; 
certa  preparação  supersti- 
ciosa, com  que  se.  atíirma 
falsamente  poder  o  homem 
alcançar  todas  as  sciencias, 
sciencia  infusa.  V.  Arte  no- 
toria: —  (zool.)  genero  de 
lepidópteros  da  familia  dos 
nocturnos,  que  têem  muita 
similhança  com  o  genero  fi- 
donio. 

Aktecillo,  lla.  m.  dim.  de 
Arte. 

Aktedia. /.  (bot.)  Artedia;  ge- 
nero de  ¡llantas  da  familia 
dos  umbelliferos,  formado 
em  honra  do  celebre  natu- 
ralista sueco  Artedi,  e  cujo 
typo  é  a  artedia  escamosa, 
indígena  da  Syria  que  tem 
flores  brancas,  sendo  o  seu 
fructo  ornado  de  uma  espe- 
ciede  azas  elegantemente 
recortadas. 

Artefacto,  m.  Artefacto;  obra 
mechanica,  feita  segundo  a 
arte.  Fabrile  opus. 

Akteficiado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Artificial,  Artificioso. 

Arteficial.  adj.  (ant.)  V.  Ar- 
tista, Artesano. 

Arteficio.  m.  (ant.)  V.  Artifi- 
cio, Arte. 

Artejo,  m.  (anat.)  Articula- 
ções das  phalanges  dos  dedos. 
Digitorum  nodus : — phalan- 
ge;  cada  um  dos  dois  ou  tres 
ossos  de  que  constam  os 
dedos  dos  pés :  —  (ant.)  V. 
Falanje. 

Artellería.  /.  (ant.)  Artilhe- 
ria;  machinas,  engenhos  ou 
instrumentos  de  que  se  ser- 
viam antigamente  na  guer- 
ra, para  combater  alguma 
praça  ou  fortaleza. 

Artema.  /.   (zool.)   Arthêma; 


260 


ART 


(objecto  suspenso);  genero 
de  insectos  da  familia  das 
aranhas,  que  têem  oito  olhos 
dispostos  em  duas  linhas 
curvas,  mandíbulas  compri- 
das e  estreitas  e  pés  gran- 
des e  delgados. 

ArtemÁtopo.  m.  (zool.)  Arthe- 
matojDo  (pé  appendiculado) ; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  ser- 
ricornios,  cujo  typo  é  o  ar- 
thematopo  longicornio  do 
Brazil,  que  devora  os  outros, 
como  insecto  dos  mais  car- 
nívoros, perseguindo-os  por 
entre  os  ramos  seceos  das 
arvores. 

Aktemia.  /.  (zool.)  Artemia; 
genero  de  crustáceos  bran- 
quiopodos  que  costuma  en- 
contrar-se  nos  pantanos  de 
agua  salgada,  e  tem  muita 
similhança  com  os  branqui- 
pedos,  differençando-se  so- 
mente na  forma  da  pequena 
aza  caudal  e  nas  antenas. 

Artkmida. /.  (zool.)  Artemida; 
genero  de  molluscos  de  con- 
cha orbicular  pouco  grossa, 
estriada  transversalmente, 
que  se  encontra  desde  o 
Cabo  Norte  até  ao  Sene- 
gal, e  em  toda  a  profundi- 
dade do  Mediterrâneo.  Existe 
também  no  estado  fóssil  nos 
terrenos  modernos  da  Suécia 
e  Noruega. 

Artemisa,  Artemisia.  /.  (hot.) 
Artemiza;  genero  de  plantas 
Ijercnncs  da  familia  das  com- 
pósitas que  cresce  ate  á  al- 
tura de  um  pó,  e  tem  as  fo- 
lhas pendidas  em  cachos  e 
esbranquiçadas  pelo  avesso; 
suas  flores  formam  uma  es- 
piga, são  redondas  e  bran- 
cas, com  o  centro  amarello. 
ArtemissiCL  vulgaris:  —  ina- 
tricaria;  matricaria :  —  bas- 
tarda ;  bastarda :  —  milenra- 
ma; milcmrama :  —  de  playa 
ou  decosta;  artemiza  de  praia 
ou  de  costa-,  planta  cominum 
em  algumas  costas  da  ilha 
de  Cuba,  que  tem  o  caule 
rasteiro,  as  folhas  digitadas 
á  similhança  do  absintho,  e 
exhala  muito  pouco  cheiro. 

Artemisal,  m..  (prov.  Cuba.) 
Artcmizal;  lognr  onde  nas- 
cem muitas  aríemizas :  — 
porção  de  artemiza. 

Artemiseo,  sea.  adj.  (bçt.)  Que 


ART    • 

se  parece  com  a  artemiza: 
— /.  pi.  tribu  de  plantas 
que  pertencem  ao  grupo  das 
compósitas,  e  que  têem 
muitos  i3ontos  de  analogia 
com  a  tribu  das  ambrosea- 
ceas  e  das  heliantheas. 

Artimisia./.  (bot.)  V.  Artemisa. 

Artemisilla.  /.  (bot.)  Artemi- 
zila;  especie  do  genero  arte- 
miza; planta  silvestre  inui- 
to  abundante  na  ilha  de 
Cuba,  com  um  sabor  extre- 
mamente amargo,  e  cujas 
flores  sào  de  uma  côr  bran- 
ca e  cinzenta. 

Artimisina.  /.  (cJiim.J  Artiini- 
zina;  nome  que  alguns  chimi- 
cos  dão  ao  principio  amargo, 
que  se  extrahe  da  planta 
chamada  artimiza. 

Artemisóideo.  adj.  (bot.)  V. 
Artemiseo :  — /.  pi.  secção 
do  genero  ¡^iqueria,  estabele- 
cido por  Decandolle  ¡jara 
classificar  as  especies  que 
têem  os  c;"iules  linhosos  e 
pubescentes  ou  viscosos  até 
á  ponta. 

Artemon.  (mechan.)  Gorne  ou 
terceira  roldana  de  um  ca- 
dernal; machina  que  serve 
para  levantar  grandes  pesos. 

Arteneido.  m.  (zool.)  Artenei- 
do;  genero  de  insectos  da 
familia  dos  ligeos,  da  ordem 
dos  hemipteros,  com^iosto  de 
duas  especies  que  se  encon- 
tram na  Italia. 

Artera./,  (prov.  art.)  Furador 
ou  canudo;  instrumento  de 
ferro  com  que  se  marca  o  pão, 
antes  de  mette-lo  no  forno 
para  cozer,  a  fim  de  que  não 
se  confunda  com  o  de  outro 
qualquer  dono.  Sigillum  ad 
obsignaiidos  panes  pistorihis 
usitatum. 

Arteramente,  adv.  m.  Arteira- 
mente; com  arte,  astucia 
e  cautela :  —  (fig-)  malicio- 
samente ;  fraudulentamente. 

Akteredrisma.  /.  (meã.)  Aneu- 
risma; dilatação  anormal 
das  arterias.. 

Arteria.  /.  (anat.)  Arteria; 
conducto  destinado  a  rece- 
ber o  sangue  do  coração  c 
a  leva-lo  a  todas  as  partes 
do  corpo;  tem  differença  da 
veia,  porque  esta  de  todas  as 
partes  do  corpo  traz  ao  cora- 
ção o  sangue  que  lhe  levou 
a  arteria;  suas  ramificações 


ART. 

distinguem-se  por  denomi- 
nações particulares,  como 
grandes  e  pequenas  arterias, 
arterias  do  coração,  do  pes- 
coço, lombares,'  etc.  O  prin- 
cipal caracter  distinctivo  da 
arteria  ó  a  pulsação  proce- 
dente do  impulso  que  o  cora- 
ção imprime  ao  sangue,  ao 
lança-lo  nas  arterias,  e  da 
elasticidade  das  suas  pare- 
des. A  mais  pequena  incisão 
praticada  n'uma  arteria  dá 
logar  a  que  brotem  jorros 
de  sangue  que  seguem  o 
movimento  impulsivo  do 
coração,  e  só  cessam  quando 
por  meio  da  compressão  n'um 
ponto  intermedio,  se  corta 
a  progressão  do  impulso, 
até  á  incisão  do  vaso.  As  ar- 
terias principaes  seguem  em 
geral  a  direcção  do  eixo  dos 
membros,  sendo  quasi  recti- 
líneas; porém  com  as  ligei- 
ras ondulações  que  formam, 
adquirem  um  comprimento 
mais  considerável,  que  o  do 
membro  a  que  pertencem, 
e  assim  podem  aceommodar- 
se  a  todos  os  movimentos  do 
órgão  era  que  se  acham  si- 
tuadas. Arteria.  Aspiera  ar- 
teria. V.  Traqviarteria. 

Artería.  /.  Arteirice;  manha, 
sagacidade,  astucia.  Calli- 
ditas,  atis :  —  picardia,  ma- 
licia, baixeza,  chufa. 

Arteriaco,  ca.  adj.  (med.)  Ar- 
teriaco;  chama-se-ao  medi- 
camento que  geralmente  se 
emprega  contra  as  enfermi- 
dades da  trachéa  e  da  larjai- 
ge,  como  por  exemplo  o  oleo 
de  amêndoas  doces,  as  emul- 
sões das  sementes  frias,  os 
cozimentos  emollientes  fei- 
tos em  vapor,  etc. 

Arterial,  adj.  (anat.)'  ÃxÍQ- 
rial;  tudo  aquillo  que  per- 
tence ás  arterias  ou  tem  si- 
milhança com  ellas.  San- 
gre arterial;  sangue  arte- 
rial; denominação  do  sangue 
vermelho  das  arterias.  Ve- 
nas arteriales;  veias  árte- 
riaes;  chamain-sc  assim  as 
veias  pulmonares,-  ¡ior  con- 
duzirem sangue  arterial. 
Traqueas  arteriales  (zool.); 
trachéas  arteriaes ;  chamam- 
se  assim  as  que  nos  insectos 
são  immediatas  aos  estigmas, 
recebendo  o  ar  de  um  modo 


ART 

directo,  e  transmittindo-o  em 
seguida  a  todas  as  partes  do 
corpo. 

Arterialidad. /.  (anat.)  Quali- 
dade de  sangue  arterial. 

Artekiocalasia.  s.f.  (med.)  Ar- 
terioclialasia;  atonia,  frou- 
xidão das  arterias. 

Arteriodemo.  m.  (cir.)  Arte- 
riódemo;  instrumento  que  se 
lisa  'em  cirurgia  para  ligar 
as  arterias,  e  que  consiste 
n'uma  esi^ecic  de  ¡íinça. 

Arterioftoria.  /.  (med.)  V. 
Artariocalàsia. 

Arteriografía.  /.  (anat.)  Ar- 
te liographia-,  descripção  das 
arterias. 

Arteriográfico.  adj.  (anat.) 
Arteriograpliico ;  concernen- 
te á  arteriugraphin. 

Arteriógrafo.  m.  (anat.)  Ar- 
teriographo;  o  que  se  dedica 
ao  estudo  das  arterias,  ou  á 
parte  da  sciencia  chamada 
arteriographia,  que  ensina 
a  descrever  as  arterias. 

Arteriola.  /.  (anat-.)  Arterio- 
la;  pequena  arteria.  'Tennis 
arteria. 

Arteriología,  Arteriolojía./. 

'  (anat.)  Arteriologia;  ¡jarte 
(la  anatomia  que  trata  exclu- 
sivamente do  estudo  das  ar- 
terins. 

Arterio-pituitoso.  adj.  (anat.) 
Arterio-pituitoso ;  cliamam- 
sp  assim  os  pequenos  vasos 
cplie  levam  o  sangue  á  pi- 
tuitaria. 

Arterioso,  sa.  adj.  (anàt.)  Ar- 
terioso; o  que  pertence  ás 
arterias.  Ad  arteriam  i:>er- 
tinens. 

Arteriotomía.  /.  (anat.)  Arte- 
riothomía;  conhecimento  da 
anatomia  das  arterias:  — 
operação  cirúrgica  que  con- 
siste na  abertura  de  imia 
arteria  pór  meio  da  lanceta, 
para  extrahir  sangue.  Al- 
guns médicos  têem  feito,  esta 
operação  em  casos  de  apo- 
plexia; mas  presentemente 
tem  sido  substituida  ¡lela 
sangria  na  jugular. 

Arteritís.  /.  (med.)  Arterite; 
inflammação  das  arterias, 
que  se  amiuncia  por  um 
augmento  <le  forca  nas  pul- 
sações arteriaes,  e  por  uma 
sensação  local  de  calor. 

Artero,  ra.  adj.  Arteiro;  ma- 
nhoso, astuto.  Callidus,  as- 
34 


ART 

tatus,  versutiis.  Artero,  ar- 
tero, mas  non  buen  cahalle- 
TO ;  arteiro,  arteiro,  mas  não 
bom  cavalheiro ;  rif.  com 
que  se  reprehende  aos  que 
se  valem  de  algmna  astucia 
ou  manha  para  enganar 
outro :  — intrigante,  malicio- 
so:—  (zGol.)  pi.  especie  de 
peixes  que  íéem  o  mesmo 
instincto  que  o  archeiro  sa- 
gittario  para  caçar  insectos; 
constituem  parte  do  geueivj 
labro. 

Artesa./.  Arteza ;  caixa  quadri- 
longa  de  madeira  que  pelos 
seus  quatro  lados  vae  estrei- 
tando até  á  base  e  serve  para 
amassar  pào  e  para  outros 
usos.  Albeus  Higneus: — es- 
pecie de  canoa  de  uma  só 
peça,  madeiro  cavado  que 
serve  de  embarcação.  Linter, 
monoxylon,  i: — (mar.)  espe- 
cie de  ,  tina  grande '  furada 
no  fundo,  que  serve  para 
enxugar  o  escorrer  os  ca- 
bos alcatroados:  —  (zool.) 
V.  Mactra. 

Ar-besano,  771.  Artesano;  o  que 
exerce  qualquer  arte  mecha- 
nica.  Artifex,  faber. 

Artesiano,  na.  adj.  (mech.)  Ar- 
tesiano. Pozo  artesiano;  po- 
ço artesiano;  dá-se  este  nome 
a  uns  buracos  mui  profun- 
dos que  se  abrem  na  terra, 
nos  pontos  onde  se  suspeita 
existir  alguma  corrente  de 
agua,  a  qual  em  virtude  da 
pressão  atmospherica  exer- 
cida sobre  o  manancial,  e 
obedecendo  a  uma  lei  de 
physica,  que  faz  com  que 
seja  igual  a  altura  dos  lí- 
quidos nos  tubos  communi- 
cantes,  sobe  pelo  furo  pra- 
ticado e  salta  á  superficie 
cm  forma  de  repuxo ;  estes 
poços  são  conhecidos»  e  mui- 
to-usados  na  China  desde  a 
mãis  remota  antiguidade,  e 
na  Europa  desde  o  meado  do 
século  xn. 

Artesilla./.  dim.  ãe  Artesa : — 
maceira;  caixa  de  madeira 
que  nas  noras  serve  de  reci- 
piente á  agua  que  deitam  os 
alcatruzes.  Canaliantice:  — 
jogo  que  se  reduz  a  collocar 
entre  dois  espequeá,  de  ma- 
neira qne  se  mova  com  fa- 
cilidade, uma  caixa  j)equena 
cheia  de  agua,  que  tem  na 


ART 


261 


parte  inferior  uma  saliência 
á  maneira  de  quilha:  ¡jor 
baixo  da  caixa  passa  um 
homem  correndo  a  cavallo, 
e  dá  um  bote  de  lança  no 
bordo  ou  quilha,  consistindo 
a  destreza  em  dar  o  bote  e 
passar  com  tanta  velocidade 
que  a  agua  caia  pela  parte 
de  trás  do  cavallo,  sem  o 
molhar  nem  ao  cavalleiro. 
Ueciirsio  hídrica,  in  qua 
eqnites  susjJensiim  alveolum 
ligneum  aquCi  plenuvi  ita 
impellunt  hastis,  ac  tam  ra- 
2ñde  subeunt,  iit  aquce  deci- 
dentis  aspersionem  eludant. 

Artesón,  m.  Gamella  ou  cocho; 
caixa  redonda  ou  quadrada 
que  ordinariamente  serve 
na  cozinha  para  esfregar. 
AlvcAts,  lignens  rotundus 
ihiendis  pafinis:  —  (archit.) 
artezào,  tecto  decorado  com 
certos  lavores  que  imitam  a 
figura  de  uma  arteza,  como 
se  vê  nos  temj^los  e  pala- 
cios antigos.  Laqueare:  — 
(archit.)  adorno  de  figura 
quadrada  ou  pentágona,  ro- 
deada de  molduras  com  um 
florão  no  centro,  que  ordina- 
riamente se  colloca  nas  abo- 
badas ou  voltas  dos  arcos. 
Lacunar : — caixa  de  madei- 
ra, que  se  usa  nas  minas  de 
Almadén,  onde  verte  uma 
bomba  de  desaguar. 

Artesonado.  adj.  (archit.)  Ar- 
tczoado;  applica-se  ao  tecto 
lavrado,  que  cm  architectu- 
ra  se  chama  artezào.  La- 
queatus  a,  um:  —  m.  (archit.) 
conjuncto  de  artezões  ou 
adornos  com  florões.  Ija- 
quearia,  lacunar  ia. 

Artesonar.  a.  (archit.)  Arte- 
zoar;  lavrar  artezões  n'uma 
abobada  ou  tecto,  cobrir  ou 
guarnecer  com  artezões. 

Artesoxcillo,  m.  dim.  de  Ar- 
tesón. 

Artesuela.  /.  dim.  de  Artesa. 

Artete.  m.  (ari.  e  off.)  Rede 
que  se  deita  a  pequena  dis- 
tancia da  terra,  e  se  arroja 
á  praia  com  dois  cabos, 
como  se  pratica  com  o  Bo- 
lichillo.  V.  esta  palavra. 

Artético,  ca.  adj.  (med.)  Arté- 
tico ou  arthritico;  gotoso, 
que  padece  gota.  Applica-se 
também  este  nome, ás  mes- 
tóas  dores   e  aos   remedios 


262 


ART 


(zool.)    V.    Fil- 
fgerm.)  V.  Ar- 


que  se  usam   contra  ellas 
Arthriticus,  arficularis. 

Artetisco,  ca.  adj.  Artetisco; 
mutilado,  que  perdeu  um 
membro. 

Aetibeo.    m. 
lóstomo. 

Aktibulí.  to. 
ticulo. 

AjiTÍCERO.  ra.  (zool.)  Articero; 
insecto  classificado  no  ge- 
nero dos  coleópteros  dime- 
ros,  immediato  aos  clavige- 
ros,  cujo  typo  é  representado 
,  pelo  articero  armado. 

Aetico,  ca.  aãj. (astr.)  Árctico; 
applica-se  ao  pólo  septen- 
trional, e  aos  mares  e  re- 
giões circumvizinlias.  Ar- 
cticus: — (zool.)  m.  nome  es- 
pecifico dado  a  varios  pei- 
xes, a  uma  espécie  do  ge- 
nero chimera,  e  a  outra  do 
genero  salmão. 

Artigóla,  adj.  (zool.)  Articola*, 
nome  que  se  dá  aos  insectos, 
que  vivem  de  preferencia 
nos  i^aizes  próximos  ao  2:)ólo 
árctico. 

Articulación.  /.  (anaf.)  Arti- 
culação; união,  junctura  de 
dois  ou  mais  ossos  entre  si; 
dividem-se  em  tres  classes; 
a  saber:  diarthroses  ou  ar- 
ticulações de  superficies  con- 
tiguas e  livres ;  sinarthro- 
ses  ou  articulações  de  su- 
perficie continua  e  seja  mo- 
vimentos; c  amphiarthroses, 
ou  articulações  em  parte 
soltas  e  em  parte  continuas 
por  meio  de  um  tecido  fibro- 
so. Arficzilamentum :  —  arti- 
culação; pronunciação  clara 
e  distincta  das  palavras. 
Articulatio ,  pronunciatio : 
— (esculpi,  e  iñnt.)  articu- 
lação ;  o  logar  do  corpo  onde 
se  encontram  as  juncturas 
dos  membros,  como  pesco- 
ço, punhos,  etc.:- — (zool.) 
reunião  de  duas  ou  mais 
peças,  movendo-se  ou  não 
umas  sobre  outras.  Chamam- 
se  assim  as  partes  dis- 
tinctas  de  certas  conchas 
multiloculares,  que  resultam 
das  mudanças  que  o  animal 
experimentou  na  epocha  do 
seu  crescimento.  Applica-se 
também  á  união  que  existe 
entre  a  cabeça  e  o  peito  dos 
insectQs. 

Abticuladamente.  adv.  m.  Ar- 


ART 

ticuladamente;  com  pro- 
nunciação clara  e  distincta. 
Distinde,  articulatim. 
Articulado,  da.  aãj.  Ai'ti- 
culado;  o  que  tem  juntas 
ou  articulações: — (bot.)  ar- 
ticulado: o  que  tem  ou 
parece  ter  varias  articu- 
lações. Antera  articulada; 
anthera  articulada;  aquella 
que  marca  um  ponto  de  ad- 
herencia com  o  estame,  por 
meio  de  uma  mudança  de 
cor,  ou  qua,iquer  outra  cir- 
cumstancia.  Cotiledones  ar- 
ticulados; cotyledones  arti- 
culados; os  que  estão  unidos 
ou  articulados  por  suas'  ba- 
ses. Peciolo  articiãado ;  pe- 
ciolo articulado;  é  aquelle 
que  em  seus  pontos  de  adhe- 
rencia, ou  em  suas  divisões, 
se  apresenta  á  maneira  de 
uma  rodela,  com  mudança  de 
direcção,  de  côr  ou  de  sub- 
stancia. Baiz  ou  ttdlo  arti- 
culado; raiz  ou  caule  arti- 
culado; os  que  apresentam 
de  espaço  a  espaço  umas 
sinuosidades  ou  cesuras,  pa- 
recidas com  as  formadas 
pelas  articulações: — /.  pi. 
nome  que  se  appliea  a 
luna  das  tres  sub-familias 
das  ficoideas,  nas  quaes 
um  só  tubo,  geralmente 
anhisto,  simples  ou  ramo- 
so, contém  em  seu  interior 
uma  serie  de  cellulasiuhas, 
simples  ou  múltiplas,  collo- 
cadas  de  extremo  a  extremo 
sobre  o  mesmo  plano,  e  de  di- 
versa côr,  segundo  a  ficoidea 
pertence  a  uma  ou  a  outra 
familia: — m.  (jur.)  articu- 
lação; conjuncto  de  pergun- 
tas, pelas  quaes  devem  ser 
examinadas  as  testemunhas, 
segundo  os  termos  do  proces- 
so :  —  adj.  pi.  (zool.)  arti- 
culação; uma  das  quatro 
grandes  ramificações  em  que 
se  acha  dividido  o  reino  ani- 
mal. As  tres  restantes  são :  as 
dos  vertebrados,  moUuscos  e 
zoophytos  ou  animaes  radia- 
dos. Uma  borboleta,  uma 
abelha,  uma  mosca  na  clas- 
se dos  insectos,  uma  aranha, 
um  escorpião  na  dos  ara- 
chnoides;  um  caranguejo  ou 
outro  animal  da  classe  dos 
crustáceos,  uma  sanguesuga 
e  até  a  lombriga  na  classe 


ART 

dos  annelidos,  são  animaes 
articulados.  A  sua  forma 
é  sjanetrica,  isto  é,  as  duas 
metades  lateraes  do  corpo 
são  similhantes.  O  corpo 
compõe-çe  de  um  numero 
variado  de  segmentos,  que 
constam  de  uma  serie  de 
anneis  articulados  ou  reuni- 
dos pela  pellc  que  se  estende 
sobre  elles  cobriu do-os,  sen- 
do comtudo  mais  delgada 
e  flexivel  nos  pontos  em  que 
tem  logar  a  articulação. 
A  esta  ÍOTma  genérica  ha  a 
notar  um  systema  nervoso, 
cujas  piírtes  contraes  estão 
collocadas  na  linha  que  di- 
vide o  corpo  em  duas  meta- 
des, e  compõe-se:  1.°,  de  um 
cerebro  situado  sobre  o  tubo 
alimenticio;  2.",  de  um  cor- 
dão principal  que  cm  geral 
é  duplo.  Tem,  alem  d'isso 
todo  o  animal  articulado 
um  tubo  alimenticio  provido 
de  uma  entrada  e  uma  saída, 
e  encerrado  n'uma  cavidade 
visceral,  cujas  tu.nicas  são 
distinctàs  da  cobertura  ge- 
rai do  còrjDo.  Os  anneis  ar- 
ticulados rodeia,m  todo  o 
corjDO,  e  algumas  vezes  for- 
mam os  membros  de  tudo 
aquillo  que  nos  animaes  ver- 
tebrados se  denomina  es- 
queleto; e  como  quasi  sem- 
pre são  dotados  de  bastante 
dureza,  podem  prestai"  ao 
movimento  todos  os  pontos 
de  apoio  necessário;  de  ma- 
neira que  esta  classe  de  ani- 
maes, assim  como  os  verte- 
brados, podem  andar,  correr, 
saltar,  nadar  ou  voar,  e  só- 
Tnente  algumas  familias  des- 
proA'idas  de  pés,  como  as 
sanguesuga  s  oU  outras  cujos 
pés  não  são  mais  que  expan- 
sões membranosas  e  brandas, 
como  as  lagartas,  são  as 
que  se  acham  condemnadas 
a  mover-se  serpenteando. 
O  sj'stema  de  órgãos  com 
C|ue  os  aíiimaes  articulados 
são  mais  similhantes,  é  o 
nervoso :  —  applica-se  tam- 
bém esta  palav)-a  fallando 
de  insectos  que  se  acham 
unidos,  no  conjuncto  de  di- 
versas articulações,  por  um 
ligamento  que  em  cousa  al- 
guma nada  lhes  prejudica  o 
movimento. 


ART 

AinicuLADOE.  cdj.  Articula- 
dor,  que  articula. 

Articulamiento.  m.  V.  Arti- 
culaciçn. 

Articular,  a.  Articular;  pro- 
nunciar as  palavras  clara  e 
distincíameute.  Articulare 
verba:  —  (jur.)  articular; 
formular  pergaintas  para  iu- 
teii'ügar  as  testemunhai  em 
termos  de  prova  para  exe- 
cução ~da  lei.  Interrogai  io- 
nes ad  raiionem  leçjis  expo- 
oie.re : — r.  ar ticular-se ;.  juu- 
'  tar-se,  unir-se  por  meio  de 
articulações;  diz-sc  dos  os- 
sos ou  de  outras  partes  do 
homem,  ou  de  qualquer  outro 
animal : —  cidj.  ai'ticular ;  em- 
prega-se  para  designar  o 
que  jjertence  ás  articulações, 
e  assim  se  diz:  enfe'rmedad 
articular;  enfermidade  ar- 
ticular. Articularis,  c:  — 
(anat-)  articular;  a2:)i)lica-se 
a  uma  das  peças  constituin- 
tes da  mandibula  inferior: 
— (bot.)  articular  que  nasce 
nos  nós  ou  articulações  dos 
caules  011  ramos:  —  (med.) 
articular;  diz-se  da  molestia 
que  ataca  as  articulações :  — 
articular;  applica-se  á  e.\'os- 
tose  ou  òorpo  ósseo  que  ás 
vezes  fornia  saliências  nas 
*  articulações.  - 

Articulina.  /.  fzool.)  Articu- 
lina;  crustáceo  da  ordpm 
das  agatistegas,  de  coUclia 
livre,  comprida,  formada  na 
primeira  epochii,  como  as 
tiilociüinaa,  de  um  agrupa- 
mento sobre  tres  faces,  e 
posteriormente  projectando- 
se  em  linha  recta.  Costuma 
cncontrar-se  vivo  nos  mares 
das  Antilhas^  e  no  estado 
fóssil  nos  lerrenos  terciarios 
das  immediações  de  Paris. 

Articulista,  .s.  Articulista; 
o  que  e5créve  artigos  que 
se  inserem  nos  loajieis  pú- 
blicos. 

Artículo,  m.  Artigo;  uma  das 
partes,  paragraphos  ou  pe- 
riodos, em  que  costumam  di- 
vidir-se  os  escriptos.  Libri 
articidus,  brevis paris: —  ar- 
tigo; qualquer  voz  ou  acce- 
pçào  que  se  define  separada- 
mente nos  dicionários.  Ar- 
iicalus: — (jur.)  questão  in- 
.  cidente  na  causa  principal. 
Exceptio  dilatoria:  —  (jur.) 


ART 

'í 

artigo;  qualquer  das  pergun- 
tas de  que  se  compõe  um 
interrogatorio.  Articulus  in- 
ter rogatorius: — -artigo;  nos 
tratados  de  paz  ou  capi- 
tulaç-ões,  emprega-se  para 
designar  cada  uma  das  dis- 
•posições  ou  condições  que 
n'elles  se  contém,  e  em  rjue 
de  ordinario  se  dividem. 
Conditio  pacis,  seu  fcederis : 
artigo; — qualquer  dos  dis- 
cursos de  que  se  compõe  um 
papel  publico,  especialmente 
nm  periódico: — (gram.)  ar- 
tigo; parte  da  oração  que  se 
junta  somente  ao  nome  sub- 
stantivo, para  marcar  e  de- 
terminar a  pessoa,  cousa  ou 
acção  significada  pelo  mesmo 
substantivo.  Articidtis,  par- 
tícula: —  (anat.)  ai-ticulo, 
articulação.  Articulus ,  os- 
siun^  nodus,  comissura:  — 
(ant.)  arte  e  astucia:  —  de 
comercio;  artigo  do  comnier- 
cio;  voz  genérica  com  que 
se  designam  todos  os  obje- 
ctos cominerciaes: — de  fé; 
artigo  de  fé;  verdade  que 
devemos  acreditar  como  re- 
velada por  Deus,  e  proposta 
como  tal  pela  Igreja.  Chrís- 
tiancefidei  caput,  veritas  ca- 
tholica  fide  crcdenda: — de 
la  muerte;  artigo  de  morte; 
aquella  parte  do  tempo  mui 
próxima  da  morte.  Suprema 
vitce  hora:  —  ¿'í.  (ant.)  os  de- 
dos. Formar  articulo  (jur.); 
formar  artigo;  introduzir, 
pleitear  a  questão  incidente 
que  se  chama  artigo.  Queslio- 
nem  mo  vere  incidentem  prins- 
quam principalis  quasfio  ab- 
solvafiir  decidendam.  For- 
mar ó  hacer  artículo  de  al- 
guna cosa  (fr.);  fazer  caval- 
ío  de  batalha  de  qualquer 
cousa,  difficulta-la  ou  con- 
tradize-la.  Contradicere:  — 
artigo;  clausula,  addição; 
anuotação : — (bot.)  articulo ; 
desigua-se  com  esta  deno- 
minação o  eíj)aço  compre- 
hendido  entre  os  doi§  nós 
ou  pontos  de  articulação, 
nas  coiifervas  e  outras  plan- 
tas articuladas :  —  porção 
comprehendida  entre  duas 
meijibranas  ou  dois  orificios 
das  algas  articuladas.  V. 
Endocroiio:  —  (zool.)  arti- 
culo;  palavra  com  que  se 


ART  263 

designam  as  partes  que  en- 
tram na  composição  de  diffe- 
rentes  appendices,  de  que 
são  providos  os  animaes  ar- 
ticulados, como  as  azas,  as 
bai-batanas,  etc. 

Articuloso.  adj.  V.  Articulado. 

Artifara  ou  Artife,  m.  (germ.) 
Pão. 

Aetífero.  m.  (^erm.)  Padeiro, 

Artífice. ' ?«.  Artífice;  artista., 
obreiro,  official,  o  que  faz 
qualquer  artefacto.  Artifcx: 

—  (fiy-)-  ^^^j-  industrioso; 
emprega-se  jiara  designar 
aquel  le  que  tem .  arte  para 
conseguir  o  que  deseja. 

Artificiado,  da.  adj.  (ant.)  Y. 
Artificial. 

Artificial,  adj.  Artificial;  o 
que  se  faz  por  arte,  enge- 
nho ou  industria  do  homem. 
Industria,  aut  ingenio  fa- 
ctum: —  (ant.)  V.  Artificioso. 
Fuegos  artificiales  (art.) ; 
fogus  artificiaes.  V.  Fuego. 
Día  artificial  (art.);  dia  ar- 
tificial ;  é  aquello  que  se 
conta  desde  o  nascer  até  u 
pôr  do  so\.'  Ilorisonte  arti- 
ficial; horisonte  artificial ;,  ó 
aquello  que  se  suppõe  atra- 
vessar pelo  meio  da  terra  pa- 
rallelo  ao  visual. 

Artificialmente,  adv.  m.  As- 
tificialmente,  por  arte  ou 
industria,  com  artificio.  ^4?-- 
tificíose: — fingidamente,  en- 
ganosamente. 

Artificiar,  a.  (ant.)  Artificiar; 
aperfeiçoar,  fazer  quahiuer 
cousa  com  artificio,  obrar 
artificiosamente. 

Artificio,  m.  Artificio;  arte 
ou  primor  com  que  se  faz 
({ualquer  cousa.  Artificinm-, 
ars:  — ■  (fig.)  dissimulação, 
manha,  cautela.  Artíficíum, 
calliditas,  astutia:  —  artifi- 
cio; machina  ou  obra  arti- 
ficiosa, que  facilita  o  logro 
de  qualquer  cousa,  com  mais 
brevidade  ou  jierfeição,  que 
pelos  meios  communs,  como 
o  do  invento  de  Juanello, 
l^ara  fazer  com  que  a  agua 
suba  do  rio  Tejo  a  Toledo. 
Machina,    machínamentum : 

—  incendiario;  artificio  in- 
cendiario, mixto  ou  prepa- 
ração elaborada  de  tal  ma- 
neira, que  a  combustão  seja 
intensa,  teuftz  e  rápida,  co- 
mo  convém   para*  pegar  e 


264 


ART 


propagar  o  fogo: — ãe  fuego 
(mil.);  artificio  do  fogo;  com- 
posição de  objectos  incen- 
diarios; arrojadiços,  que  se 
empregam  nos  sitios  das 
fortalezas,  para  incendiar  e 
também  para  illmninar  o 
campo  ou  mais  obras  de  for- 
tificação. 

Artificiosamente,  adv.  Artifi- 
ciosamente*, com  artificig, 
sagacidade  ou  manba.  Arti- 
ficióse. 

Artificiosísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Artificioso.  Artificiosís- 
simo. Valdh  artificiosvs. 

Artificioso,  sa.  adj.  Artificio- 
so ;  aquillo  que  6  feito  com 
artificio  ou  primor.  Affahre 
faetus :  —  artificioso ;  apjili- 
ca-se  também  á  pessoa  que 
usa  da  artificio  ou  cautela. 
Callidus,  astutus. 

Artifico,  ca.  adj.  (ant.)  Ar- 
tífice. V.  Artificioso :  —  in. 
(ant.)  Y.  Artificio. 

Artifillo.  adj.  (hot.)  Arti  filio ; 
applíca-se  a  todas  as  pbyi- 
tas,  cujas  folhas  têem  na 
axilla  varios  botões  ou  ra- 
miculos. 

Artifle.  m.  (art.)  Trempe;  pe- 
ça de  barro  á  maneira  de 
triangulo,  que  os  oleiros 
põem  entre  peça  e  peça, 
para  que  não  se  peguem  no 
forno. 

Artiga.  /.  (agr.)  Arrote  a;  os 
regos  que  se  praticam  ii'um 
campo  d'antes  inculto,  para 
o  lavrar,  tendo  o  cuidado 
de  fazer  primeiramente  uma 
queimada  para  desappare- 
cerem  as  hervas  ruins  c  to- 
do o  mato,  que  n'ella  se  en- 
contre. Novalis  ager,  ccesa 
combustaque  vetere  silva, 
culturce  paratas. 

Artigar,  a.  Arrotear;  lavrar 
um  terreno  pela  primeira 
vez,  queimando  primeira- 
mente toda  a  vegetação  in- 
útil que  n'elle  se  encontre. 
Novalem  agrum  ccesa  ¡jrius 
combustaque  vetevé  silva, 
arationi  aptimi  reddere. 

Artilo.  m.  (zool.)  Artilo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
heteromeros,  da  familia  dos 
melasomos. . 

Artillado,  da.  adj.  Artilliado; 
guarnecido  de  artilberia:  — 
(germ.)  armado-,  ¡orovido  de 
armas :  —  m.  (mar.)  o  que 


ART 

V 

faz  2^í^i'te  da  artilberia  de 
um  navio. 

Artillar,  a.  Artilhar ;  armar 
com  artilberia  as  fortalezas 
ou  as  embarcações  de  guer- 
ra. Tormentis  bellicis  proisi- 
dia  aut  naves  instruere :  — 
r.  (germ.)  armar-se,  prever- 
se-de  armas. 

Artillería./.  Artilberia ;  todo 
o  trem  de  guerra,  como  ca- 
nhões, morteiros,  obuzes  e 
outras  machinas  de  guerra 
que  pertencem  a  uma  fort'a- 
leza,  exercito  ou  embarca- 
ção. Tormentorum  et  machi- 
narum  a23paratus  bellicus : 
— artilberia;  a  arte  de  con- 
struir, conservar  e  fazer  uso 
de  todas  as  armas,  machinas 
e  munições  de  guerra.  Mi- 
litares machinas  fabricandi 
adhibendique  ars:  —  artilbe- 
ria; o  corpo  militar  destina- 
do a  este  serviço.  Collegium 
seu  legio  militum  qui  tor- 
menta bellica  curant: — (ant.) 
artilberia;  o  conjuncto  de 
varias  peças  de  qualquer 
niílcbina  cíe  guerra  :  —  de 
campaña  ou  de  batalla;  -de 
campanha  ou  de  batalha;  a 
que  é  destinada  aos  exérci- 
tos para  sustentar  e  auxi- 
liar as  tropas  em  campanha, 
e  facilitar  suas  manobras  e 
evoluções  em  jjresença  do 
inimigo ;  comjíCe-se  de  peças 
de  mediano  e  pequeno  cali- 
bre. Tormenta  tractu  levio- 
ra,:  —  de  á  caballo  ó  ligera; 
de  cavallo  ou  ligeira ;  a  que 
é  jnixada  por  cavalgaduras, 
e  ó  servida  i3or  artilheiros 
montad-os;  destina-sc  princi- 
palmente a  proteger  e  auxi- 
liar os  movimentos  da  ca- 
vallaria,  e  compoe-se  somen- 
te de  peças  de  meio  e  peque- 
no  calibre.  Tormenta  equi- 
tatui  própria )  —  de  sitio  ó 
gruesa;  de  sitio  ou  de  grosso 
calibre.  Emprega-se  no  asse- 
dio das  fortalezas  ou  j^raças 
fortes,  para  lhe  demolir  as 
obras  e  arruinar  os  fortes ; 
compoe-se  de  peças  de  grog- 
so  calibre.  Tormenta  majora, 
qiioriim  nsus  in  obsidioni- 
bus.  Altear  la  artillería  (fr, 
ant);  apeai-  a  artilberia.  Cla- 
var la  artillcria  (fr.);  encra- 
var a  artilberia;  metter  nos 
ouvidos  das  peças  cravos  ou 


ART 

pregos,  para  que  não  pos- 
sam servir.  Tormenta  bellica 
'  clavis  obstruere  inutilia  red- 
dere. Desmontar  la  artillcria 
(fr.);  desmontar  a  artilberia; 
tira-la  das  carretas  ou  repa- 
ros. Tormenta  carris. impo- 
nere.  Encabalgar  la  artille- 
ria  (fr.);  montar  a  artilbe- 
ria, colloca-la  sobre  as  car- 
retas. Tormenta  carris  im- 
ponere.  Montar  la  artillcria 
(fr.);  montar  a  artilberia; 
colloca-la  nas  carretas,  pre- 
parando-a para  usar  d'ella, 
especialmente  nas  muralhas 
ou  nos  ataques.  Tormenta 
carris  imponere,  missiUum,- 
que  projectioni  prceparare. 
Poner  ó  asestar  toda  la  ar- 
tillería (fr.  fig);  fazer  todo 
o  esforço  possivel  para  con- 
seguir qualquer  cousa.  Om- 
ni ope  atque  opjcra  eniti:  — 
de  batir;  trem  de  bater:  — 
de  costa;  artilberia  de  costa; 
a  que  se  emprega  para  o  ar- 
mamento e  defeza  d'esta,  e 
consta  de  peças  próprias 
para  este  fim: — de  marina:, 
artilberia  de  marinha;  ca- 
nhões de  ferro  bastante  cur- 
tos, montados  sobre  carretas 
que  Ibes  são  próprias,  a  fim 
de  conciliar  as  vantagens 
do  pouco  peso,  com  o  fácil 
manejo:  — de  montaña;  ar- 
tilberia de  montanha;  arti- 
lberia summamente  bgeira, 
que  se  pode  conduzir  ás  cos- 
tas, e  que  se  compõe  sómen- 
•  te  de  obuzes  pequenos ;  ser- 
ve somente  para  os  terrenos 
montanhosos,  aonde  se  não 
pode  conduzir  a  artilberia 
de  campanha:  —  de  placa; 
artilberia  de  praça;  a  que 
se  empregíi  para  o  arma- 
mento e  defeza  das  praças 
de  guerra: — rodada;^  arti- 
lberia rodada;  denominação 
vulgar  que  se  dá  á  artilbe- 
ria "de  campanha,  montada 
sobre  carretas,  para  a  dis- 
tinguir da  de  montanha  que 
é  conduzida  aus  hombros. 
Parque  de  artillcria;  par- 
que de  artilberia ;  logar  on- 
de se  guarda  em  ordem  tu- 
do o  que  compõe  o  trem  de 
artilberia,  e  também  toda  a 
classe  de  armas,  especial- 
mente as  de  fogo.  Tren  de 
artilleria;  trem  de  artilhe- 


ART 

ría;  o  conjuncto  de  pecas  c 
todos  os  petrechos  para  o 
seu  uso.  Ahrcfonar  ó  rizar 
la  artillería  (naicf.  fr.)  V. 
Abrefonar.  Asegurar  la  ar- 
tilleria  a  la  inglesa;  segu- 
rar a  artilheria  á  ingleza; 
23assar  um  cabo  da  popa  á 
proa,  que  vá  prender  a  cada 
canhão.  Batiportar  la  ar- 
tilleria.  V.  Bafiportar.  Em- 
hicar  la  artilleria;  empinar 
a  artilheria,  inclinar  os  ca- 
nliões,  o  mais  que  se  possa, 
com  as  bocas  para  baixo. 
Sallar  la  artilleria;  despren- 
der a  artilheria,  deslocar  a 
carreta,  e  faze-la  rodar  até 
que  os  tabuões  toquem  o 
costado  ou  a  amurada,  c  o 
canhão  sáia  da  portinhola. 
Trincar  la  artilleria  a  son 
de  combate;  desprender  a  ar- 
tilheria ao  som  do  combate; 
tira-la  da  posição  que  occu- 
pa,  e  dar  duas  ou  tres  voltas 
aos-  i^alanquius  no  cascavel 
de  cada  canliào.  Trincar  la 
artilleria  de  firme,  ó  a  bnen 
viaje;  segurar  a  artilheria 
com  firmeza  ou  para  boa 
viagem;  defende-la,  na  na- 
vegação, contra  os  movi- 
mentos do  navio :  —  (art.J 
palhetas  de  um  órgão. 
Artillero,  ka.  adj,  m.  (mil.) 
Artillieiro ;  o  que  professa 
por  principios  theoricos  a 
sciencia  d'esta  arma.  Tur- 
mentarice  artis  peritas:  — 
soldado  que  serve  na  arti- 
lheria. Turmentarius  miles: 
— artilheiro;  ap2:)liea-sc  i^a- 
ra  designar  aquel !e  que  faz 
serviço  com  os  canhões,  dis- 
tinguindo do  que  serve  os 
morteiros,  que  se  chama 
bombardeiro.  Turme.ntis  loa- 
gioribus  expfodendis  miles: 
—  (naut.)  artilheiros;  classe 
na  marinha  militar,  á  qual 
se  sobe  desde  marinheiro, 
passando  a  ser  aríilheiro. 
Ignifer  navalis:  — jj¿.  tem 
especialmente  este  nome,  no 
sentido  táctico,  o  primeiro 
artilheiro  da  direita  e  o  pri- 
meiro da  esquerda,  dos  oito 
c[ue  correspondem  ao  serviço 
de  cada  peça;  os  seis  res- 
tantes chamam-se  serventes. 
Artilleros  artificieros ;  arti- 
lheiros artífices;  os  que  se 
empregam  na  preparação  de 


ART 

diversos  mixtos  de  que  usa 
esta  arma,  e  tem  alem  d'isso 
collocação  no  serviço  das 
peças :  —  de  preferencia  (fr. 
naiit.)  y.  Cabo  de  mar :  — 
majar;  artilheiro  maior;  em- 
prego creado  em  lõ7G,  2?íii"a 
preencher  em  todas  as  suas 
partes  a  artilheria  das  ar- 
madas e  esquadras  da  car- 
reira das  índias,  debaixo  da 
auctoridade  c  dependencia 
do  tríbunal  do  contrato. 

ArtuiaSa.  /.  (ant.jY.  Indus- 
tria:—  armadilha  para  ca- 
çar. Deeipula  tendicula :  — 
(fig.  fam:)  artimanha,  astu- 
cia, artificio  ou  manha  de 
cjue  se  usa  para  enganar  al- 
guém. Ars,  dolus. 

AiiTnioN.  m.  (naut.)  Artiraão; 
a  v61a  latina  ou  triangu- 
lar, que  se  collocava  mais 
próxima  da  popa,  junto  ao 
timão,  do  qual  parece  ter  to- 
mado o  nome.  Tr.iremis  ve- 
lum  quoddam. 

Artina.  /.  (¡j.  And.)  Artina; 
fructo  de  uma  arvore  cha- 
mada artos  ou  cambi-oneira. 

Artiomorfo.  adj.  e  s.  (zool.) 
Artiomorpho  (forma  par); 
subdivisão  do  reino  animal, 
qiie  comprehende  os  animaes 
vertebrados  e  articulados, 
assim  como  tam1)cni  os  mol- 
luscos,  carac^crisados  pela 
forma  e  symetria  do  corpo. 

Artiopterix.  ?Ji.  (zool.)  Artio- 
pterix  (aza  perfeita);  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  ncvropteros,  familia  dos'' 
plauipcunes,  que  se  diffcien- 
çam    do    genero   hcmerobo, 

,  pelo  seu  corpo  avelludado, 
pequenez  da  cabeça  e  lar- 
gura das  azas.  A  única  es- 
¡oecie  conhecida  é  originaria 
da  Nova  Hollauda. 

Artiozoario.  adj.  (zool.)  (ani- 
mal par)  Y .  Artiomorfo. 

Aktipo.  m.  (zool.)  Artipo  (que 
tem  bons  pés);  genero  dé  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros, da  familia  dos  curculió- 
nidos, que  tem  o  corpo  ob- 
longo, alado  e  coberto  de 
escamas  muito  juntas;  as 
duas  especies  de  que  consta 
são  originarias  das  Antilhas. 

Artisco.  m.  (ant.  pjiarm.)  V. 
Trovisco. 

Artisox,  m.  V.  Polilla. 

Artista,  ctdj.  m.  Artista;  o  que 


ART 


265 


exercita  qualquer  arte  para 
a  qual  devem  concorrer  o 
engenho  e  as  mãos.  Arti- 
fex:—rO  que  estuda  o  curso 
de  artes,  e  assim  se  diz  ar- 
tista collegial.  Liberalium 
artizim  sodalis  alumnus :  — 
artista;  usa-se  hoje  esta  pa- 
lavra por  um  abuso,  para 
designar  aquello  que  se  oc- 
cupa  em  officios  ou  profis- 
sões, que  não  podem  consi- 
derar-se  como  arte  no  seu 
sentido  genuino. 

Artísticamente,  adv.  Artisti- 
camente; com  arte,  de  uma 
maneira  artística. 

Artístico,  ca.  Artístico;  tudo 
aquillo  que  pertence  ás  ar- 
tes, especialmente  ás  que  se 
chamam  bellas  ou  nobres: 
' — artístico;  aquillo  que  per- 
tence aos  artistas. 

Artitüd.  f.(med.)  Aperto  ou 
constricção  do  canal  intes- 
tinal ,  constipação :  —  pro- 
priamente fallando,  significa 
a*  estreiteza  dos  órgãos  sc- 
xuaes  da  mulher,  d'onde 
2n'ovém  a  impossibilidade  de 
cuntrahir  o  matrimonio:  — 
reunião  por  meio  da  sutura 
ou  iufibulação. 

Artizado,  da.  adj.  (ant.)  Ar- 
tista; applicava-se  á  pessoa 
que  sabia  alguma  arte:  — 
artificioso,  acautelado,  dis- 
simulado. 

Artizar,  a.  (ant.)  Artizar;  fa- 
zer alguma  cous9,  ÇQm  arte 
ou  artificio. 

Artizita,  /.  (min.)  V.  Wer- 
nerita. 

Artizoakio.  V.  Artiozoario. 

Artocarpeas.  /.  jíZ.  (bot.)  Ar- 
tocarpeas,      .  ,      .,,,.. 

Artocarpeo.  adj.  (bot)  Ar- 
tocarpeo,  similhante  ao  ar- 
tocarpo, 

Artocaiipo.  m.  (bot.)  Artocar- 
■  po  (fructo  de  pão);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
ortigas  e  díi  monoecia  mo- 
nanclria  de  Linneo,  que  con- 
tém varias  especies,  entre 
as  quaes  merecem  especial 
menção  as  duas  seguintes: 
1."  Ártocarpo  de  folhas  cor- 
tadas, vegetal  conhecido  vul- 
gaimente  com  o  nome  de  ar- 
vore do  ¡ião,  que  forma  jun- 
tamente com  o  coco,  o  prin- 
cipal alimento  das  ilbas  Ca- 
rolinas, Mariannas,  de  Taiti, 


266  ART 

etc.  Chega  á  altura  de  triuta 
a  quarenta  pés,  suas  folhas 
são  largas  e  um  pouco  gros- 
sas, de  cor  verde  carregada, 
e  mais  pallidas  na  parte  in- 
ferior da  arvore.  Tem  flores 
masculinas  c  femininas,  as 
primeiras  murcham  e  caem, 
as  segundas  cxhalam  bom 
cheiro  e  produzem  fruçtos, 
que  são  communimcute  do 
tamanho  da  cabeça  de  um 
homem,  havendo  algumas 
que  pesam  até  cincoenta 
libras,  e  cuja  carne  se  com- 
põe de  uma  polpa  branca 
fibrosa,  que  pa,ssa  a  ser  ama- 

V  relia  e  bastante  succulenta, 
quando  madura.  Aquelles 
indígenas  fazem  d'estes  fru- 
çtos tortas,  que  põem  sobre 
as  brazas,  cortadas  em  qua- 
tro pedaços,  e  alem  d'isso 
jireparam  com  elles  uma  es- 
pecie de  conserva,  com  que 
se  alimentam,  de  dezembro 
até  janeiro,  tempo  em  que 
a  arvore  não  dá  fructo.  O  seu 
sabor  é  parecido  com  p  do 
méllão,  e  com  a  sua  farinha 
fermentada  se  faz  mna  es- 
pecie de  cerveja.  2."  Arto- 
carpo  de  folhas  inteiras, 
grande  arvore  das  índias 
orientaes,  que  se  ciia  no 
Malabar,  em  Tonkin,  Java 
e  outras  illias  do  mar  do  3ul. 
E  da  altura  de  um  loureiro^ 
e  seus  fructos,  que  saem 
do  mesmo  tronco  da  arvore, 
l")esam  até  cem  libras,  e  es- 
tão divididos  em  j^equenas 
cellulas  clieias  de  castanhas 
oblongas,  e  mais. grossas 
que  ta,niaras,  que  se  comem 
cozidas  ou  assadas. 

Aktocórida.  /.  (zool.)  Artòco- 
rida;  genero  de  insectos  da 
familia  dos  escutelerios  he- 
mipteros,  que  têem  o  corpo 
coberto  de  peíio  lanudo,  e 
as  pcrijas  providas  de  quatro 
fileiras  de  espinhas. 

Artodio.  m.  (zool.)  Artodio; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tamcros  da  familia  dos  la- 
mellicornios  c  da  tribu  dos 
cscarabideo.s,  que  se  encon- 
tra no  Chili. 

AuTÓFAGo,  GA.  aclj.  Artophago ; 
que  se  sustenta  de  pão. 

Artofilacia. /.  (astron.)  Avto- 
lohilacia;  nome  latino  da 
constellação  Boates. 


ART 

AuTÓJERO.  m.  (bot.J  Artojero 
(velho  sej^tentrionalj ,'  geuevo 
de  plantas  da  familia  das 
compósitas,  que  comprchen- 
de  uma  só  esi)ecie,  que  soeria 
nas  terras  arenosas  da  Sibé- 
ria; é  umaplanta  vivaz,  mui 
pequena,  de  fructo  oblon- 
go, algum  tanto  comprimi- 
do, coberto  de  grande  qua,n- 
tidade  de  pellos  sedosos,  e 
coroado  por  um  ,  penacho 
composto  de  muitas  series 
de  sedas  persistentes,  cspi- 
nhoias  e  de  comprimento 
desigual.  ,    ' 

Artolas.  /.  p¿.  Apparelho  que 
se  usa  em  Eioja,  Navarra 
e    provincias    vascongadas, 

~  composto  de  duas  cadeiri- 
nhas atadas  com  uma  coi>- 
da,  e  collocadas  aos  lados  da 
cavalgadura  na  qual  viajam 
duas  pessoas,  sem  que  as 
incommode  o  movimento  da 
cavalgadura.  Em  algumas 
partes  chama-se  cartolas. 

Autólatra,  m.  Artolatra;  ado- 
rador do  pão.  Os  gentios 
davam  por  insulto  este  nome 
aos  primitivos  christãos, 
que  era  logar  de  hostias  com- 
mungavam  pãesinhos  con- 
sagratlos. 

Artolito.  /.  (min.)  Artoljto 
(pedra  em  forma  de  pão); 
nome  dadp  a  certos  fosseis 
que  têem  a  figura  de  nu- 
miíliías  grandes,  e  que  se 
cliamam  assim  por  se  pare- 
cerem com  piles.  Encontras- 
se em  Hartz  e  nas  vizinhan- 
ças de  Bolonha. 

Artómida.  /.  (zool.)  V.  Mar- 
mota. 

Artójiido,  da.  adj.  (zool.)  Ai*- 
tomido;  o  que  se  parece  com 
runa  artómida: — f. pi-  arto- 
midas;  familia  de  mammife- 
ros,  cujo  typo  é  o  genero 
artomido  marmota. 

Artonix.  in.  (zool.)  (tinha  de 
urso);  genero  de  mammife- 
ros  carnívoros  plantigrados 
da  índia: — V.  Tegon. 

Artonomía. /.  Artonomia;  arte 
de  fazer  o  jiao. 

Artonómico.  ca.  ad).  Ariono- 
mico;  o  que  tem  relação  com 
a  artonomia. 

Artopo.  m.  (bot.)  Artopo  (pé 
da  urso):  genero  de  plantas 
da  familia  das  umbellife- 
ras,   cujo  typo  é  o  artopo 


ART 

espinhoso  do  cabo  da  Boa 
Esperaviça,  planta  vivaz, 
cujas  folhas  radicaes  estão 
estendidas  pelo  sólo,  e  que 
.  tem  as  flores  brancas. 

Artopxa.  /.  (arch.)  Artopte; 
nome  que  davam  os  romanos 
a  um  vaso,  especie  de  forno 
de  campanha,  ax)nde  so  cozia 
o  pão: -^artopte;  epithcto 
das  nmlhcres  que  j^arem 
facilmente. 

Artokízeas.  /.  |;Z.  Artori- 
zeas  (i'aiz  nutritiva);  classe 
de  plantas  phanerogamicas, 
comprehende  as  dioschorcas 
e  as  tacaceas;  quasi  todas 
exóticas,  herbáceas,  muitas 
vezes  trepadoras,  que  tem 
rizomas  jiolposos  que  servem 
de  alimento. 

Artos,  m.  (bot.)  Artos;  nome 
que  se  dá  a  varias  especies 
de  cardos  e  outras  plantas, 
cujas  folhas  têem  espinhos. 
Planta  quoivis  spiuosa :  — 
(p.  And.)  arbusto.  V.  Cam- 
bronera: —  (p.  And-)  ar- 
busto. V.  Azufaifo  de  Timez. 

ArtostÁfilo.  m.  (bot.)  Artos- 
taphilo  (riva  de  urso);  genero 
de  plantas  da  familia  dsxs 
ericáceas,  tribu  das  andro- 
medias,  arbusto  ou  sub-ar- 
busto  que  se  cria  na  Eurojia 
meridional  e  septentrional, 

■  de -folhas  alternas,  inflores- 
cencia em  ramiculos  tcrmi- 
naes  e  pedkiulados.  Com- 
prehende cinco  especies,  das 
quaes  a  mais  conhecida  é  a 
que  tem  o  nome  de  gayuba, 
que  se  emprega  para  curar 
a  dor  de  pedra :  — /.  (astron.) 
artostapliila;  ursa,  constel- 
, dação  do  norte. 

Artostbma.  /.  (bot.)  V.  Toa. 

Artoteca.  /.  (bot.)  Arctotheca ; 
genero  de  plantas  vivazes, 
do  cabo  da  Boa  Esperança, 
que  se  cultivam  nos  jardins 
botânicos  da  Eiiropa,  e  cujos 
pedículos  sustentam,  um  ca- 
pitulo de  flores  amarellas. 

Artótída.  /.  (bot.)  Arctotida; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  compósitas,  que  cresce 
no  cabo  da  Boa  Esperança ; 
suas  folhas  são  membrano- 
sas c  estão  cobertas  com  um 
pello  branco  e  macio;  e  seus 
capítulos  solitarios  e  pedun- 
culados, têem  flores  amárei- 
las  ou  esverdeadas. 


ART 

Artotideo,  dea.  adj.  (hot.)  Ar- 
ctotideo;  o  que  se  parece 
com  a  arctotida:, — f.  pi.  ar- 
ctotideas;  grupo  de  plantas, 
da  familia  das  compósitas, 
que  se  cria  no  cabo  da  Boa 
Esperança,  e  cujo  typo  c  o 
genero  arctotida. 

Artualjía.  /.  (meã.)  Arthral- 
gia;  dor  nas  articulações, 
nevralgia  articular. 

ArteÁljico.  adj.  (med.)  Ar- 
thralgico;  o  qué  pertence  á 
enfbrmidade  chamada  ar- 
thralgia. 

AiiTRÁTERO.  /.  (hot.)  Arthra- 
tero;  genero  da  família 
das  gramineas,  geralmente 
conhecido  com  o  ¿lome  de 
aristida. 

Artraxo.  m.  (hot.)  Artraxo 
(eixo  miiculado) ;  genero 
da  familia  das  gramíneas. 
V.  Isquemo. 

Artrenia.  /.  (zool.)  Arti'enia 
(articularão);  genero  de 
lombriga^  intestinae?,  arti- 
culadas como  as  tenias:  — 
/.  ^jZ.  artrenias;  família  de 
vermes  íntestínaes,  qiie  alem 
do  genero  arti-enia,  compre- 
hende  o  genero  tenia,  lialisis 
c  alguns  outros. 

Artría. /.  (zool.)  Arthría;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dfjs  dípteros,  divisão  dos 
ncmoceros  e  família  dos  tí- 
pularios,  fundado  n'uma  só 
especie  qué  'se  encontra  na 
America  Boreal. 

Artrífugo,  GA.  adj.  (med-)  Ar- 
thrifugo;  applica-se  aos  re- 
medios empregados  para 
curar  a  gota. 

Artrinio.  m.  (bot.)  Arthrinío; 
genero  de  cogumelos  peque- 
nos, da  seççào  dos  dematíos, 
cujo  typo  ó  o  arthrinio  ca- 
ricola,  que  apresenta  nas 
folhas  seccas  algumas  car- 
nosidades coinpostas  de  pon- 
tos negros  e  salientes,  do 
tamanho  de  um  grão  de  mos- 
tarda, porém  mais  chatos. 

Artrítico,  ca.  adj.  (med.)  Ar- 
thritieo ;  o  que  pertence  ás 
articulações  e  aos  remedios 
contra  a  arthrite. 

Artritis.  /.  (med.)  Arthrite; 
inflammaçào  das  articula- 
ções. Artritis  traumática; 
arthrite  traumática,  é  a  cha- 
mada propriamente  gota. 

ArtrobÓtrida./.  (bot.)  Arthro- 


ART 

botrída;  genero  de  fetos 
do  grupo  dos  aspidiaceos, 
cujo  tj'po  é  a  arthrobotrida 
macrocarpa. 

Arteocacis.  /.  (med)  Artro- 
cace;  enfermidade  das  arti- 
culações e  dos  tecidos,  como 
ulceras  fungosa?,  cavíes  das 
superficies  articulares,  etc. 

ArtrOcacolojía.  f.  (med.)  Ar- 
trocacologia-,  tratado  sobre 
as  luxações  espontaneas. 

Artrocéfaleos.  '  m.  pl.  Crus- 
táceos.        '   . 

Artrocéfalòs.  fn.  pt.  ("sool.) 
Arthroceplialos;  divisão  da 
classe  dos  crustáceos,  que 
comprehende  todas  as  espe- 

,  cíes,  cuja  cabeça  está  sepa- 
rada do  thorax. 

Artroceral.  adj.  (zool.)  Ar- 
throceral-,  tem  este  nome 
uma  das  nove  peças  da  ver- 
tebra dos  animaes  articula- 
dos, que  se  desenrolam  pela 
parte  suiwrior,  e  consiste 
em  um  par  de  appendicos  ar- 
tículadus,  que  constituem  os 
palpos  ou~  barbatanas,  as 
antenas,  e  com  bastante  fre- 
quência uma  parte  das  azas. 

Artrocladia.  /.  (bot.)  Arthro- 
cladia;  genero  de  algas  de 
filamentos  flexíveis,  muito 
compridos  e  compostos  de 
uma  substancia  cornea. 

Artrodactílido.  m.  (bot.)  Ar- 
ti}i-oáu^cty\\do(artic2ãaçõodo 
nó  de  um.  dedo);  genero  de 
plantas  hoje  reunido  ao  ge- 
neró pandano. 

Artrodactilo.  m.  (zool.)  Ar- 
throdactylo  (dedo  articula- 
do); ■  genero  de  insectos 
coleópteros  lieteromeros , 
composto  de  duas  especies, 
encontradas  em  Mada- 
gáscar. 

Artrodes.  m.  (zool.)  Arthrodes 
(articidado) ;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  hetero- 
meros,  da  familia  dos  mel- 
lasomos,  tribu  dos  créditos, 
composto  de  tres  csi^ecies 
encontradas  no  Egypto. 

Artrobesmia.  m.  (bot.)  Arthro- 
desmia  (laço  articvlado); 
nome  dado  a  um  genero  de 
algas  aquáticas,  que,  segun- 
do a  opinião  mais  admittída, 
é  o  genero  escenedesmo. 

Artrodia.  /.    (anat.)    Arthro- 

día;  articulação  formada  por 

•    uma  cavidade  osáea  pouco 


ART 


267 


^orofunda,  em  c^ue  se  ajusta 
a  extremidade  ¡íouco  saliente 
ou  prolongada  de  um  osso: 
—  (h.  nat.)  genero  for- 
mado para  classificar  uma 
in'oduccao  vegetal,  que  cos- 
tuma apparecer,  fluctuando 
em  forma  de  manchas  ver- 
des, nas  aguas  doces  da  Si- 
cilia: —pl.  noQie  dado  a  um 
grupo  considerável  da  fa- 
milia das  algas,  a  que  se 
reúnem  alguns  infusorios. 
Os  seres  que  esta  grande 
divisão  comprehende  appro- 
xim.am-se  muíto  ao  reino 
animal,  e  têem  grande  con- 
.  nexão  com  os  polypos. 

Artrodial.  adj.  (anat.)  Ar- 
throdial;  o  que  participa  do 
caracter  de  arthrodia. 

Artrodixía.  /.  (med.)  Arthro- 
dinía;  dor  das  articula- 
ções sem  presença  de  calor 
nem  tumefacção.  Costuma 
também  designar-se  com 
este  nome  o  rheumatismo 
que  assumiu  um  caracter 
chronico.  ' 

Artrofilo.  m:  (bot.)  Arthrophy- 
lo  (petalaarticrdada);  genero 
(le  plantas  da  família  das 
araliaceas,  composto  de  tres 
especies,  que  são  arbustos 
indígenas  de  Java. 

Artroflogosis.  /.  (meã.)  Ar- 
throphlogose ;  ínflammação 
ou  plilogose  de  xtma  articu- 
laçio. 

Artrolobo.  m.  (bot.)  Arthro- 
lobo  (bainha  articulada); 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  leguminosas,  sub- 
orden! das  papilionaceas, 
tribu  das  hedisareas,  com- 
posto de  quatro  especies  her- 
líaceas,  annuaes  e  de  flores 
amarellas. 

Artromacro.  m.  (zool.)  Arthro- 
macro  (grande  articulação); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros hectcromeros,  composto 
de  unia  só  especie,  que  se 
encontra  no  Canadá. 

Artrómeola.  /.  (med.)  V.  Coa- 
ptacion. 

ARTROMEXI^ME.  /.  (anat.)  Ar- 
thromeninge;  capsula  arti- 
cular. 

Artromeníxjeo,  a.  adj.  (anat.) 
Arthromeningeo ;  qué  tem 
rélaçào  ou  connexào  com  a 
capsula  articular. 

Artromeninjitis. /.  (med.)  Ar- 


268 


ART 


tliromeningite ;  iuflammação 
da  arthromcuinge,  capsula 
synovial  ou  articular. 

Artromeral.  adj.  (zool.)  Ar- 
thromeral;  tem  este  nome 
dois  elementos  das  verte- 
bras dos  animaes  articula- 
dos, as  quaes  dão  regular- 
mente nascimento  ás  partes 
que  se  desenrolam  na  re- 
gião inferior,  e  formam  os 
órgãos  da  locomoção,  ou  se 
transformam  em  ¡secas  mo- 
veis collocadas  tunas  sobre 
,  outras. 

Artron.  m.Y.  Articulación. 

Artronaljia.  /.  (meã.)  V.  Ar- 
traljia. 

Arteonaria.  /.  (hot.)  Artlu'ona- 
ria  (freixo  círticulado);  no- 
me dado  a  umas  manchas 
liquenoideas,  reticuladas  e 
escuras,  que  se  observam  na 
casca  lisa  de  certas  arvores, 
como  por  exemplo  no  freixo. 

Artroncq.  m.  (meã.)  Ar t bron- 
co; tumefacçâo  de  uma  ar- 
ticulação. 

Artronemo.  m.  (bot.)  Artrone- 
mo  (raio  articidaclo);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
chenopodeas,  composto  de 
cinco  especies,  que  crescem 
na  índia,  Nova  Hollanda  e 
America  septentrional ;  são 
arbustos  ou  ervas  de  caule?, 
ramos  e  flores  em  espiga :  — 
(zool.)  genero  de  anhelidcs, 
pertencente  á  familia  das 
sanguesugas. 

Artrópodo.  m.  (hot.)  Arthropo- 
do  (pé  articulado);  genero 
de  plantas,  composto  de 
umas  doze  especies  próprias 
da  Australia.  !São  herbáceas, 
de  folhas  lineares,  e  inflo- 
rescencia em  forma  de  ca- 
cho ;  cultivam-se  nos  jardins 
sete  ou  oito  especies. 

Artropógon.W.  (bot.)  ArthroiDo- 
gon  (barba  articulada);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  gramíneas,  tribu  das  an- 
dropogóneas,  composto  de 
imia  só  especie  que  se  en- 
contra no  Brazil. 

Artropsia./.  (zool.)  Arthropsia 
(articulação  apparcnte);  sub- 
familia das  dermopsias,  que 
comprehende  os  isis  e  outros 
coralinos  articulados. 

Artróptero.  m.  (zool.)  Arthro- 
ptero  (aza  artictdada);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros, 


ART 

da  familia  dos  gilophagos, 
composto  de  varias  espécies 
que  se  encontram  na  Nova 
Hollanda. 

Artropuosis.  m.  (med.)  Arthro- 
'puose;  abcesso  nas  articula- 
ções, tumor  branco. 

Artrostaxia. /.  (bot.)  Arthros- 
taxia  (espiga  articulada); 
planta  da  familia  das  gra- 
míneas, correspondente  ao 
genero  avea. 

Abtrostema.  /.  (hot.)  Arthros- 
tema  (estame  articulado); 
genero  cie  islantas  da  fami- 
lia das  melastomaceas,  tribu 
das  inelastómeas,  composto 
de  cinco  sub-generos  divi- 
didos em  vinte  e  cinco  espe- 
cies, todas  hervas  e  sub-ar- 
bustos  próprios  da  America 
meridional. 

Artrostena.  to.  (zool.)  Arthros- 
tena  (arficidação  estreita); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  tres  especies  que  se  criam 
na  costa  oriental  do  mar 
Caspio. 

Aetrostígma.  /.  (bot.)  Arthros- 
tigma ;  planta  classificada 
no  genero  petrophila,  da  fa- 
milia das  proteaceas,  que 
comprehende  as  especies  de 
estigma  articulado. 

Aetrostíleas.  adj.  pl.  (bot.) 
Arthrostileas;  nome  que  se 
dá  a  uma  serie  de  plantas 
da  ordem  das  sinantereas, 
que  comprehende  as  cardua- 
ceas,  cujo  estilete  apresenta 
uma  especie  de  articulação 
em  cada  um  dos  seus,  ramos. 

Artrostílida./.  (hot.)  Ai-thros- 
tilida  (estilete  articidado); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  cyperaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie, 
própria  da  Nova  líollanda. 

Artrótoma.  /.  (hot.)  Arthroto- 
ma  (secção  de  arficvlos);  ge- 
nero de  algas  da  familia  das 
conjugueas,  composto  de 
quatro  especies,  cujo  typo  (í 
a  arthrotoma  lenticular. 

Artrozamia.  /.  (hot.)  Arthroza- 
mia;  genero  de  plantas  in^ 
digenas  da  America,  que  se 
diííerenceia  das  verdadeiras 
zamias  pelas  anteras,  que 
cobrem  toda  a  sui^crficie  in- 
ferior das  escamas  dys  cones 
ou  estróbilos  machos. 


ARU 

Artruja.  /.  (germ.)  Arado, 
charrua. 

Artruro.  m.  (zool.)  Artruro 
(canda  articidada) ;  nome 
dado  a  um  insecto  perten- 
cente ao  genero  dos  di-agun- 
culos. 

Artuña.  /.  Artunha;  nome  da- 
do pelos  pastores  á  ovetha 
que  pariu  e  cuja  cria  mor- 
reu. Ovis,  CMJtís  proles  re- 
cens  edita  occuhuit. 

Arturo,  m.  (astron.)  Arcturo; 
estrella  fixa  de  prim'eira 
grandeza  na  constellac^o  de 
Boótes,  para  a  qual  parece 
dirigir-se  a  cauda  da  Ursa 
Maior.  Os  árabes  deram-lhe 
o  nome.  de  Aramech.  Ob?er- 
va-sc  n'ella  um  movimento 
de  quatro  minutos  por  sécu- 
lo. Arctíirus,  i:  —  m.  (bot.) 
sub-geuero  de  plantas  da 
familia  das  esciT!>phulareas, 
cujo  typo  é  a  celsia  arcturo : 
—  m.  (zool.)  genero  de  in- 
sectos lepidópteros,  compos- 
to de  urna  só  especie  cpie  se 
encontra  em  Inglaterra  e  na 
America :  —  genero  de  crus- 
táceos da  ordem,  dos  iwopo 
dos  e  familia  dos  idoteidos. 

Aruba./.  (bot.)  Aruba;  nome 
dado  a  urna  planta  da  Guj'a- 
na,  que  é  uma  especio  do 
genero  simaba. 

Aruenzo.  m.  (ant.)  V.  Abun- 
dancia. 

Arufar.  a.  (ant.)  Instigar,  in- 
citar, provocar,  estimular. 

Arügas.  /.  (hot.)  V.  Matrica- 
,  ria.  , 

Arula. /.  Árula;  entre  os  an- 
tiquários significa  a  ara^pe- 
quena.  Anda,  a'. 

Ar.uNA.  /.  (hot.)  Aruna ;  syuo-  ' 
nymo   do  genero  dialio  da 
familia  das  legvmiinosas. 

Arundixa. /.  (bo"t.)  Arundina; 
genero  de  plantas^  da  fami- 
lia das  orchideas,  tribu  das 
epidindreas,  composto  de 
quatro  especies  originarias 
da  India  oriental ;  sao  ¡Dlan- 
tas  terrestre.^,  tcem  as  flores 
cor  de  ¡Hirpura,  grandes  e 
dispostas  ejja  racjmos. 

ArummnÁceo,  cea,  adj.  (bot.) 
Arundinaceo;  diz-se  das 
jjlantas  cojos  caules  são  ocos 
como  o  são  todas  as  espe^ 
cies  de  cannas,  das  quaes 
tem  tomado  esta  denomi- 
nação: —  /.   pl.    arundina- 


ARV 

ceas;  tribu  de  plantas  da  fa- 
milia das  graminoas. 

Arundinaria./.  Çoot.)  Arundina- 
ria;  genero  de  plantas  da 
familia  das  gramíneas,  tribu 
das  avenaceas,  cujo  typo  é 
a  arundinaria  macrosperma, 
gramínea  arbórea  e  quasi 
gigantesca,  que  ás  vezes  se 
eleva  a  trinta  e  quarenta 
pés;  cresce  na  America  do 
Norte. 

Arundinela.  /.  (bot.)  Arundi- 
nela;  genero  de  plantas  da 
familia  das  gramíneas,  in- 
corporado por  alguns  ao  ge- 
nero ischeno. 

AuuNDO.  m.  fbot.J  Arundo,  can- 
na;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  grann'ueas,  muito 
abundante  em  esi^ecies,  que 
constituem  a  tribu  das  arun- 
dinaceas. 

Aruñau.  a.  (fam.)  V.  Aravar. 

Aruñazo.  m.  augni.  de  Arniio. 
V.  Aranoso. 

Aruño.  m.  (fam.)  V.  Araño. 

Aruñon.  adj.  (fcim.J  O  que  ar- 
ranha :  • — o  ratoneiro  que  re- 
vista as  algibeiras. 

Arura.  /.  (comm.)  Arura ;  me- 
dida geograpliica  usada  no 
Egypto. 

Arúspice.?)?,  (liist.)  Arúspice; 
entre  os  romanos  o  ministro 
da  religião  que  examinava 
as  entranhas  das  victimas 
sacrificadas,  para  adivinhar 
supersticiosamente  algum 
successo.  Harvspex,  icis.  Os 
arúspices  examinavam  prin- 
cipalmente o  fígado,  baço, 
coração  e  a  liiigua  das  victi- 
mas. Entre  todos  os  povos 
da  Italia,  os  etruscos  eram 
os  que  tinhammelhoi'Cs  arús- 
pices. 

Arjspicina. /.  Aruspicina;  ar- 
te supersticiosa  de  adÍA'inhar 
pelas  entranhas  dos  ani- 
macs.  Ilaruspicina,  cb. 

Aruspicismo.  m.  (Jdst.JY.  Arus- 
pícina. 

Arvan.  m.  (zool.)  Arvan;  mol- 
lusco  do  genero  terebra,  que 
se  encontra  nas  ilhas  de  Ca- 
bo Verde. 

Arvar.  a.  (ant.)  Lavrar  a  terra. 

Arveja./,  (bot.)  Arveja;  espe- 
cie de  ervilha,  planta  annual, 
de  cuja  raiz  nascem  varios 
rebentos  parecidos  ás  folhas; 
estes  são  compridos  e  estrei- 
tos, e  nascem  de  duas  em 
35 


ARV 

duas,  cí^m  uma  gavinha  no 
meio.  A  flor  é  branca,  e  o 
fi'ucto  um  legume.  Lathyrus 
sativus :  —  o  fructo  ou  se- 
mente da  planta  do  mesmo 
nome,  que  é-de  umas  quatro 
linhas  de  comijrido,  arroxa- 
do. Cultiva-se  para  alimento 
das  pessoas  e  animaes.  Vicia, 
ervilia: — silvestre,  ervilhaca 
silvestre,  planta  ¡perenne  mui 
parecida  á  anterior,  de  que  se 
diflerença  principalmente 
em  que  as  suas  folhas  são 
mais  lai-gas,  e  as  gavinhas 
nascem  de  duas  em  duas ;  as 
flores  são  maiores  e  de  uma 
formosa  côr  de  purpura.  La- 
thyrius  latifolius: — V.  Chí- 
charo, Guisante,  Majoca, 
Habichuela. 

Arvejal.  in.  Ervilhal ;  agro  ou 
logar  povoado  de  ervilhas. 
Ager  ervilia  consitus. 

Arvejalba./.  (bot.)  Especie  de 
ervilhaca  silvestre. 

Arvejar.  m.  V.  Arvejal. 

Arvejo,  m.  (p.  As.)  Chícharo ; 
especie  de  grão  de  bico.  Ci- 
cer  ervilia;  símile. 

Arvejon.  m.  (p.  And.)  V.  Al- 
morta,  com  relação  á  planta 
e  fructo. 

Arvejona.  /.  (p.  And.)  V.  Al- 
garroba, com  relação  á  plan- 
ta e  fructo :  —  loca.  V.  Ar- 
veja silvestre. 

Arvelio.  m.  (zool.)  Arvelio; 
genero  de  insectos,  da  fami- 
lia dos  pentatomios  e  da  or- 
dem dos  hemipteros,  que  é 
considerado  por  alguns  como 
uma  divisão  do  genero  acan- 
tósomo. 

Arvense,  adj.  (bot.)  Arvense; 
nome  que  se  dá  a  toda  a 
planta  que  cresce  nas  terras 
semeadas. 

Arversia.  /.  (hot.)  Ai-verse; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  paronixieas,  hervas 
amiuaes  multicaules  e  pu- 
bescentes, que  se  criam  na 
Asia  Equa-torial.  Compre- 
hende  umas  quatro  ou  cinco 
especies. 

Arvícola,  m.  (zool.)Y.  Campa- 
nol. 

Arvicolios.  m.  pi.  (zool.)  Ar- 
vicoleos;  familia  de  mamí- 
feros da  ordem  dos  roe- 
dores. 

Arvicultura.  /.  (agr.)  Arvi- 
cultura;  sciencia  que  trata 


ARZ 


269 


do  cultivo  dos  campos,  com 
relação  aos  cereaes. 

Arvino,  na.  adj.  (hot.)  Arvino, 
arvense;  diz-se  da  planta 
que  cresce  uos  campos  se- 
meados. 

Arxicayado.  adj.  (chim.  ant.) 
V.  Oxijenado. 

Arxicayo.  m.  (chim.  ant.)  Gaz 
oxygenio. 

Arzobispado,  m.  Arcebispado; 
dignidade  de  arcebispo  e 
território  de  sua  jurisdic- 
çâo.  Archiepiscopcitus,  sive 
archiepiscopalis  dicecesis. 

Arzobispal,  adj.  Arcebispal; 
Ijertencente  ao  arcebispo. 
Archiepiscopalis ,  le. 

Arzobispazgo.  m.  (ant.)  V.  Ar- 
zopispado. 

Arzobispo,  m.  Arcebispo;  pre- 
lado metropolitano,  que  é  ao 
mesmo  tempo  bispo  de  tmia 
diocese,  e  cabeça  de  uma 
província  ecclesiastica,  de 
que  são  sufíi-aganeos  os  bis- 
pos. A  dignidade  de  arce- 
bispo estíi  representada  pelo 
manto  que  o  papa  lhes  en- 
via, antes  que  entrem  no  des- 
empenho de  suas  fuhcçòes; 
não  obsta  porém'  isto  a  que 
o  summo  i^ontifice  conceda 
também  a  alguns  bisjjos  o 
direito  de  usar  este  orna- 
mento. Archiepiscopus ,  i. 

Arzolla.  /.  (bot.)  Arzolla; 
planta  annual  da  família 
das  compósitas,  que  cresce 
até  á  altura  de  ¡jé  e  meio,  e 
tem  folhas  compridas,  fen- 
didas e  esbranquiçadas  por 
baixo  ;  junto  ao  nascimento 
d'estas  saem  na  haste  espi- 
gas amarellas  que  se  divi- 
dem em  tres.  Xanthium  spi- 
nosiim:  —  V.  Cardo  leche- 
ro :  —  (p.  Ar.)  planta  au- 
nual  que  cresce  até  á  altura 
de  pé  e  meio,  tem  a  haste 
mui  ramificada  com  a  forma 
de  espiga,  as  folhas  de  côr 
verde  claro,  ásperas  e  divi- 
didas em  recortes  estreitos, 
as  flores  encarnadas  com  os 
cálices  cheios  de  espinhos: 
—  (ant.)  V.  Almendra  verde 
ou  Almendruco. 

Arzón,  m.  Arção;  parte  ante- 
rior e  posterior  da  sella. 
Ephipii  pars  anterior  vel 
posterior  arcuata. 

Arzonique.  m.  (ant.)  V.  Arsé- 
nico. 


270     .       ASA 

Akzüella.  /.  (bot.)  Urzella  ou 
orzella;  especie  de  licheu 
que  serve  na  tinturaria. 

As.  m.  Az*,  carta  de  jogar,  face 
de  dado  que  tem  um  só  pon- 
to. In  cliartis  lusoriis  mo- 

-  nas,  intalis  canicnla:  —  ás; 
moeda  de  cobre  dos  roma- 
nos. As,  assis: — de  oros  no 
le  jueguen  bobos  (rif.);  az 
de  oiros  não  o  jogaiem  os  to- 
los; aindaque  uma  cousa 
seja  fácil,  é  preciso  ter  in- 
telligencia  pára  a  fazer. 
Etiam  quce  sorte  obtinentur, 
solcrtiâ  indigent. 

Asa.  /.  Aza,  azelB'a  de  vaso 
oii  cesto.  Ansa,  ce; — (p.  Gr.J 
V.  Acebo,  arvore :  — ^  (fiff-J 
azo,  occtisiào,  pretexto,  jhi- 
aa, '  occasio:  —  (germ.)  ore- 
lha. Axires,  imn :  —  didce.Y. 
Benjuí :  — fétida  ;  ,  assaf eti- 
da;  planta  ¡Derenue,  que 
cresce  até  á  altura  de  vara 
e  nieia;  tem  as  folhas  for- 
mando sinuosidades  margi- 
naes  e  as  flores  umbclladas. 
Férula  assa-fcetida:  — féti- 
da;  assafetida;  gomma  fé- 
tida amargosa.  Assa-fceti- 
da,  CE.  Amigo  del  asa,  ou  ser 
muy  del  asa;  fimigo  intimo, 
ser  muito  da  amizade.  Ami- 
cus  ex  animo,  intimiis,  fami- 
liarissimus.  En  asas,  mod. 
adv.  V.  Enjarras.  Ponerse 
en  asas;  -pôr  as  mãos  na 
cintura.  Ansatum  incedere. 

Asi  ASI.  adv.  Assim  assim. 

AsABALADO.  udj.  (]).    Cub.J  Ap- 

plica-se  ao  cavallo  de  j)es- 
C0ÇO  comprido,  de  pouco 
Adentre  e  de  cabeça  aguda. 

AsABEX.  m.  (ant.)  Presunto  or- 
dinario. 

AsABiENDAS.  adv.  A  sabendas, 
adrede;  expressamente,  com 
inteiro  conhecimento.  Con- 
sulto, de  industria,  data 
opera. 

AsABON.  m..  (ant.)  V.  Asaben. 

AsABORADo,  DA.  adj.  (ant.)  As- 
saborado;  induzido  por  gos- 
to de  alguma  cousa. 

AsABOnAR.  a.  (ant.)  Assaborar, 
dar  sabor:' — assaborar;  in- 
duzir por  meio  de  cousa  que 
deleite  e  dê  gosto. 

AsABOKGAR.  ct.  (ttut.)  Assabo- 
rar,  dar  gb^to. 

AsABoraR.  a.  (ant.)  Assíiborear, 
sazonar. 

AsACADOR,  RA.  s.  (ant.)  Assa- 


ASA 

cador,  calumniador,  ziza- 
neiro. 

AsACAMiKNTO.  m.  (ant.)  Acção 
de  assacar  ou  imputar. 

Asacar,  a.  (ant.)  V.  Sacar  ou 
Exigir :  ■ — •  (ant.)  V.  Levan- 
tar: —  (ant.)  escarnecer :  — 
(ant.)  assacar,  imputar,  ca- 
lumniar :  —  (ant.)  inventar, 
cogitar  de  novo: — (ant.)  pre- 
textar, figurar,  fingir. 

AsAcioN./.  (ant.)  Assadura,  as- 
samento :  —  (pliarm.)  assa- 
ção;  cozimento  dos  medica- 
-  mentos  em  seu  próprio  sue- 
co. Meraca  decoctio. 

Asaco,  adj.  (ant.)  V.  Asaca- 
mienio. 

Asadero,  ra.  adj.  Assadeiro; 
c|ue  é  próprio  para  assar.  As- 
satu  facilis :  —  m.  (ant.)  as- 
sador. 

Asado.  w.  Assado,  carne  as- 
sada. V.  Carne  asada.  Assa- 
tura,  caro  assata. 

Asador,  m.  Assador;  espeto 
para  assar  carne.  Veru,  ii: 
—  engenho  de  assar.  Veru 
versaiile.  Parece  que  come 
asadores;  parece  que  o  rei 
lhe  guarda  os  porcos.  Tam 
elafus  incedit,  ut  rigere  pu- 
les. 

AsADORAzo.  m.  Espetada,  ñiro; 
golpe  com  o  espeto.  Ictus 
veru  impactus. 

AsADORCiLLO.  TO.  dtm.  de  Asa- 
dor. Espetosinho. 

Asadura.  /.  Forçura,  fressura; 
intestinos  de  bois,  porcos, 
etc.  que  se  comem.  Exta, 
orum :  —  direito  ou  imposto 
sobre  a  forçura  de  uma  rez. 
Vectigal  quoddam  ex  peco- 
rum  transitu. 

AsADURiLLA.  /.  dim.  de  Asa- 
dura. Forçurinha,  fressu- 
rinha. 

Asaeteador,  m.  Assetteador, 
frecheiro,  besteiro.  Sagitta- 
rius,  sagittarum  jaculator. 

Asaetear,  a.  Assettar  ou  asset- 
tear ;  ferir  com  sgttas.  Sagit- 
tis  petere. 

AsAETiNADp,  DA.  adj.  Assetiua- 
do;  liso  como  o  setim." 

AsAFiA,  m.  Asaphia ;  alteração 
da  voz. 

AsAFO.  m.  (zool.)  Asapho;  ge- 
nero de  calcideos  hymno- 
pteros:  —  (med.)  asapho ; 
que  ¿ião  tem  a  voz  bem  cla- 
ra ou  distincta. 

AsAGAR.  m.  (ant.  chim.)  Asa- 


ASA 

gaí ;    sub-deuto-acetato    de  ' 
cobre  ou  verdete. 

AsAGREA.  /.  (bot.)  Asagrea; 
genero  de  plantas  melan- 
thaceas. 

AsAiKETADO.  adj.  Que  tem  saí- 
nete; cousa  agradável,  que 
suavisa  o  incommodo. 

AsAGEN.  m.  (ant.  pharm.)  As- 
sagen ;  sangue  de  drago. 

AsAji.  m.  Assagi ;  tritoxydo  de 
.ferro  ou  açafrão  de  Marte 
astringente^ 

Asalariar,  a.  Assalariar;  dar 
salario.  Mercede  conducere. 

AsALiR.  n.  (ant.)  Saír  ao  en- 
contro. 

Asalmonado,  da.  adj.  Assalmo- 
nado ;  que  tem  a  carne  ver- 
melha como  a  do  salmão. 

AsALMuSi.  m.  (germ.)  Assalto. 

Asaltador,  ra.  adj.  Assalta- 
dor,  aggressor ;  o  que  assalta, 
o  que  agride.  Oppuguator, 
oris. 

Asaltar,  a.  Assaltar,  accom- 
metter;  dar  de  imin-oviso 
sobre  alguém.  Invadere,  ag- 
gredi  ex  imjjroviso:  —  assal- 
tar, dar  assalto-  a  uma  jjra- 
ça,  tomar  de  sobresalto.  Op- 
pugnare :  —  assaltar,  sobre- 
vir, occupar  de  repente.  In- 
vadere, occupare. 

Asalto,  m.  Assalto;  accommet- 
timento  que  se  faz"  aos  n^u- 
ro3  de  urna  jiraça  para  en- 
trar por  força.  Oppugnatio, 
Ímpetus,  aggressio :  —  a.ssal- 
to ;  arremettida  súbita.  Im- 
provisa  aggressio,  invasus 
repentinits :  —  assalto ;  ac- 
commettimeuto  de  paixão. 
Inopinatus  Ímpetus,  inva- 
sus: —  assalto,  accommetti- 
mento  que  se  faz  avançan- 
do o  pé  direito  e  a  espada 
ao  mesmo  tempo.  Aggressio- 
nis  qiiaxlam  ratio  in  arte 
gladiatoria.  Dar  asalto;  dar 
assalto,  assaltar;  diz-se  no 
jaroi^rio  e  no  figurado. 

Asalvillada.  adj.  (bot.)  Assal- 
veada;  diz-se  da  flor  mono- 
petala,  com  um  tubo  cylin- 
drico,  e  a  orla  plana  e  mui- 
to aberta.  « 

AsAJiAR.  m.  (chim.  ant.)Y.  Asa- 
gar. 

AsAMBLAJE.  m.  Y.  Ensambla- 
dura. 

Asamblea.  /.  Assembléa,  con- 
vocação. Conventus,  cactus: 
■ —  assemblca  de  Malta ;  tri- 


'  ASA 

bunal  da  ordem  militar  de 
S.  .João.  Tribunal,  Sancti 
JoannisHicrosolymitanimi- 
litihus peculiare : — (mil.)  as- 
sembléa,  chamada ;  toque 
jDara  que  os  soldados  se 
ajuntem  e  recolham  aos 
seus  resf)ectivos  corpos  e 
quartéis.  Classicuin,  i.  ' 

AsAMiEXTO.  /.  (ant.)  Assanien- 
to,  V-  Asacion. 

As  ASÁ.  m.  Assaria;  certa  ma- 
deira aromática  das-Philip- 
pinas. 

AsANGO.  m.  (astron.)  Assango ; 
nome    da    constellação    da 

,   Lyra. 

Abañarse,  r.  (ant.)  Assanhar- 
se,  agastar-se;  embespinhar- 
sc,  enfada^lar-se.  Irasci. 

Asaoxa.  /.  (ant.)  Gente  que  se 
reunia  de  intento  para  al- 
gum fím. 

AsAPAN.  m.  (zoqI.)  Asapan.  V. 
Polaiuca  da  America. 

AsAPES.  m.  pl.  Assapcs;  tro- 
pas auxiliares  de  cliristãos 
entre  os  turcos. 

AsAu.  a.  Assar;  repassar  de 
calor  do  fogo.  Assare:  —  r. 
(fig.)  abrasar-se,  queimar-se. 
A'jstuare.  Asarse  vivo;  estar 
ardendo  com  calor  ou  comi- 
chão. Arderé,  çestuare.  Aun 
no  asamos,  y  ya  empringa- 
mos (rif.);  ainda  náoacabá- 
mos  c  já  começámos. 

AsaeabÁcara.  /.  (bot.)  ,Azaro ; 
cardo  sjdvestre.  V.  Asara. 

AsÁRACÍA..,/.  V.  Asar  o. 

Asarca.  /.  Asarca ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chideas. 

Asarero,  m.  Cerejeira  selva- 
gem. V.  Endrino. 

AsARETO.  m.  (bot.)  .Asaro ;  ge- 
nero de  plantas  aristolochias. 

AsARGADO,  DA.  aclj.  Sarjado; 
que  imita  a  sarja.  Tela  quce- 
¿lam  résficulis  contexta. 

AsARiNA.  /.  Asarina;  planta 
perehne,  que  nasce  entre  as 
rochas,  e  lança  vergonteas 
rasteiras  de  um  pé  de  com- 
prido. As  folhas  são  vello- 
sas, cordiformes  e  crenadas, 
c  as  flores  são  roxas.  Antir- 
rhiniim  asarina. 

AsAKÍNEAS.  /.  p¿.  V.  Aristoló- 
quicas. 

AsARio.  on.  Asarlo;  peso  equi- 
valente a  dois  drachmas  de 
que  usaram  os  romanos  :  — 
(num.)  a'sario;  moeda  antiga 


ASO     , 

do  EgyjDto  e  da  Asia: — asa- 
rio  ;  moeda  romana  no  tem- 
po de  Constantino  e  seus 
,  successores. 

AsARO.  m.  Assaro;  planta  pe- 
renne, de  cuja  raiz  nascem 
folhas  venenosas,  e  do  meio 
d'ellas  urna  haste  que  sus- 
tem em  sua  extremidade  as 
flores,  que  são  roxas  tirando 
a  negro.  Asarum  europeum. 

AsAscLARSE.  T.  (genu.J  Regosi- 
jar-se. 

AsASELER.  a.  (germ.)  Gosar, 
disfructar. 

As^si.  m.  (Tjot.)  Asasi ;  arvore 
da  Guiné,  mui  similhaute 
ao  loureiro,  e  cujo  cozi- 
mento se  usa  contra  a  dor 
de  dentes. 

AsAsiNAR.  a.  (ant.JY.  Asesinar. 

AsAsuTATo.  m.  (ant.)Y.  Asesi- 
nato. 

AsAsrxio,  AsAsrxo.  m.  (ant.)  V. 
•  Asesino, 

AsATivo,  VA.  aãj.  (pTiarm.)  As- 
sativo;  feito  em  seu  sueco. 
Próprio  sueco  dceoctvs. 

AsAYAR.  a.  (ant.)  V.  Esperi- 
meiítar. 

AsAz.  adv.  Assas,  sufficiente- 
mente,  muito  bem. 

AsAZMEXTE.  adv.  m.  (ant.)  Bas- 
tante, sufficientemcute :  — 
.  abundantemente. 

AsAzoxAR.  à.  (ant.)Y.  Sazonar. 

ASBESTII^OEME.     odj.     (bot.)    As- 

bestiforme;  j)arecido  com  o 
asbesto. 

AsBEsxrNTfA.  /.  (min.)  Aslx^s- 
tinita;  variedade  fibrosa  do 
amianto. 

AsBESTixo,  XA.  adj.  Asbestino; 
pertencente  ao  asbesto  ou 
amianto. 

Asbesto,  m.  (min.)  Asbesto. 
Talcum  asbestum. 

AsBESTOiDES.  ad.j.  (min.)  As- 
bestoides.      ^ 

AènoLiNA.  /.  (chim.)  Asbolina ; 
substancia  achada  na  ferru- 
gem da  chaminé. 

AsBoxDAR.  n.  (ant.)  Alcançar; 
ser  bastante  ou  sufficiente 
para  algum  fim.  Sufficere. 

AscalÃbos.  m.  (zool.)  Ascala- 
bos ;  geckota,  é"o  jecko  das 
paredes,  vulgarmente  osga, 
especie  de  reptis  saurios. 

Ascalabote.  m.  (zool.)  Ascala- 
bote ;  especie  de  lagarto. 

Ascalabotoides.  adj.  (zool.)  As- 
calabotoidcí :  que  tem  a  for- 
ma de  ascalabote. 


ASC    I      271 

AscALAFiA.  /.  (zool.)  Ascala- 
phia;  genero  de  mochos. 

AscALAFO.  m.  (zool.)  Ascala- 
pho ;  genero  de  nevi'opteros 
myrmeleonios: — (mytli.)  as- 
calapho ;  guarda  de  Prosér- 
pina nos  infernos  e  cozinhei- 
ro de  Plutão. 

AscALoxiA.  /.  (bot.)  Cebola  pa- 
ra semente.  Ascalonia,  ce: — 
V.  Chalote  ou  Ckalota. 

AscALOxiTA.  adj.  Ascalonio ; 
natural  de  Ascalào,  cidade 
da  Palestina.  Ascalònita, 
ascalouius. 

AscARÍcroA.  /.  (bot.)  Ascarici- 
da ;  planta  corymbifera. 

AscÁRiDA. /.  (zool.)  Ascarida; 
genero  de  vermes  nematoi- 
des:  — ascarida;  verme  das 
plantas. 

ASCARÍDEO,    DEA.  /.    (zOOl.)    As- 

carideo,  ascaridiano;  pare- 
cido com  a  ascarida :  —  m. 
pi.  (zool.)  ascarideos;  vei- 
mes  apodos. 

AscAEixA. /.  Ascarina;  genero 
de  plantas  cloranthaceas. 

AscARio,  RIA.  adj.  (rei.)  Ascha- 
rio;  que  segue  a  doutrina 
de  Aschario. 

AscAKisMo.  m.  (rei.)  Ascharis- 
mo;  doutrína  de  Aselian. 

AscAEo.  m.  Ascaro ;  especie  de 
calçado. 

AscEXDENCiA.  /.  Ascendencia, 
geração,  serie  de  pães  ou 
avós ;  progenie,  estirpe.  Ma- 
jorum  series.  * 

AscEXDEXTE.  ¿>.  a.  dc  Ascender. 
Ascendente.  Ascendens. 

AscEXDER.  n.  Ascender,  subir. 
Ascenderé:  —  (fig.)  ascender,, 
subir;  elevar-se  em  digni- 
dade. Promoveré. 

AscEXDiEXTE.  TO.  Asccndente ; 
qualquer  dos  avós  de  quem 
alguém  descende.  Majores, 
imi :  —  m.  ascendente,  pre- 
domínio, superioridade.  Dó- 
minatio,  aucto  ritas. 

AscExsiox. /.  Ascensão,  eleva- 
ção; acção  de  subir,  de  ele- 
var-se. Ascensio : — ascensão 
de  Christo.  Christi  in  cre- 
lum  ascenso,  dies  Christo  ia 
ccelum  ascendenti  saeer:  — 
(ant.)  ascensão;  elevação  a 
alto  cargo  :  —  recta  ou  obli- 
cua (astron.);  ascensão  recta 
ou  oblicpia ;  arco  comprehen- 
dido  entre  o  ponto  equino- 
xial  e  o  ponto  do  equador 
que  se  eleva  com  este  astro 


272  ASO 

na  espliera  recta  ou  obliqua. 
Ascensio  recta,  ascensio  obli- 
qua. 

Ascensional,  adj.  Ascensional; 
dífferença  entre  a  ascensão 
recta  e  a  ascensão  obliqua 
de  wvci  astro.  Ascensiona- 
lis,  le. 

Ascenso.  in.  Ascenso ;  adianta- 
mento, promoção,  elevação 
a  emprego  superior.  Promo- 
tio,  onis. 

Asceta,  m.  Asceta;  pessoa  de- 
dicada á  virtude  e  ao  reti- 
ro. Asceta,  ai. 

AacKTEKio.  m.  (ant)  Ascetcrio; 
monasterio,  logar  de  excrci- 
cios  devotos,  pj-oj^rio  ¡^ara 
a  meditação. 

Ascético,  ca.  adj.  Ascético ; 
contemplativo,  devoto,  mys- 
tico.  Asceticiis,  ad  pietatis, 
sancfifat'is,  religionis  exerci- 
tationem  pertinens. 

Ascetismo,  vi.  Ascetismo;  ])vo- 
fissão  de  vida  ascética. 

AsciA..  /.  (zool.)  Ascia  (opaco); 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros diurnos:  —  ascia ;  ge- 
nero da  ordem  dos  dipteros, 
divisão  dos  bracoceros. 

AsciDiA.  /.  (zool.)  Ascidia ;  ge- 
nero de  conchas  bivalves ; 
mollusco  acephalo. 

AsciDiÁcEo,-  CEA.  adj.  (zool.)  V. 
Ascidio. 

AsciDiANO,  NA.  adj.  (zool.)  As- 
cidiauo ;  pívi'ecido  com  o  as- 
cidio:—  m.  pl.  ascidianos; 
genero  de  plantas. 

AsciDiocARPO,  PA.  adj.  (hot.) 
(friicto  viricular);  plantas 
hepáticas,  cujo  fructo  se 
abre  pela  extremidade  su- 
perior. 

AscÍDiON.  m.  (hot.)  Ascidião; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia dos  lichens:  —  ascidião; 
genero  de  cogumellos. 

Ascio.  m.  (zool.)  i^scio;  gene- 
ro de  dipteros: — pl.  ascios; 
habitantes  da  zona  tórrida. 

AscioN.  /.  (ant.)  V.  Ación. 

Ásciro,  m.  Ásciro;  genero  de 
¡oiantas  hyperiaceas.  V.  Cruz 
de  San  Andrés. 

AsciKso.  adü.  (ant.)  V.  Asenso: 
— m.  fragoso,  áspero  e  duro; 
diz-se  do  solo  ou  terreno. 

AsciTAS.  m.  pl.  (reí.)  Ascitas ; 
heréticos  da  antiga  seita  dos 
christãos  que  se  julgavam 
itiais  virtuosos  que  os  de- 
mais. 


ASC 

Asciteeio.  m.  (ant.)  V.  Ascete- 
rio :  — •  V.  Mo  n  aste  rio . 

AsciTis./.  Ascites;  hydropisia 
abdominal  ou  do  baixo  ven- 
tre. 

AscLÊPiADAS.  /.  pl.  (hot.)  As- 
ei epiadas,  plantas  dj^coty- 
ledoneas. 

AscLEPiÁDEo.  m.  Asclciiiadeo ; 
verso  latino  composto  de 
quatro  pés,  inn  spondeo, 
dois  choriambos,  e  um  pyr- 
rhichio;  ou  de  quatro  pés  e 
uma  cesura,  o  primeiro  spon- 
deo, o  segundo  dactylo.  lis- 
clepiadaium  carmen. 

AscLEPiAs.  /.  (hot.)  Asclépias ; 
planta  vulneraria. 

AscLERo.  m.  (zool.)  Asclero ; 
genero  de  coleópteros:  — vi. 
pA.  ascleros ;  sub-ordem  de 
zoophytos  do  genero  dos  po- 
listomos. 

Asco.  m.  Asco,  nausea,  enjoo. 
Nausea,  ee.  Es  tm  asco  (fam.J; 
causa  asco,  nojo.  Niliil  sane 
viliu.s.  Hacer  asóos  (farn.); 
fazer  asco,  nojo.  Nauseare, 
fastidire. 

AscoBOLo.  m.  (hot.)  Ascobolo ; 

,  vegetal  que  cresce  no  ester- 
co de  certos  animaes  rumi- 
nantes, especialmente  no  dos 
bois. 

AscociTO.  in.  (bot.)  Y.  Asco- 
xito. 

AscoFÍcEAS.  /.  2)1.  (bot.)  Asco- 
2)hiceas;  algas,  cujos  corpos 
reproductores  têem  a  mes- 
ma forma  que  os  lichens  e 
as  hypogileas. 

ASCOFOREAS.  /.  pl.    (hot.)  AsCO- 

j^horeas;  familia  de  cogu- 
melos. 

AscoFÓREO,  REA.  adj.  (hot.)  As- 
cophoreo;  parecido  com  o 
ascbphoro. 

AscÓFORO.  m.  (bot.)  Ascophoro; 
genero  de  cogumelos  inuce- 
dineos. 

AscoGASTRO.  m.  (zool.)  Asco- 
gastro ;  genero  de  insectos 
ichneumonios. 

AscoMA.  m.  (anat.)  Ascoma; 
eminencia  do  jDubis  na  epo- 
cha  da  juventude  das  mu- 
lheres. 

AscoMicETOS.  17?.  pl.  Ascomicc- 
tos;  sub-classe  de  cogume- 
los cujos  órgãos  reproducto- 
res estão  fechados  em  cly- 
tros. 

AscoNA,  /.  (ant.)  V.  Azcona. 

AscoNDER.  a.  (ant.)  Ascouder, 


ASC 

esconder,  encobrir:; — r.  (ant.) 
esconder- se. 

AscoNDiDAMENTE.  adv.  lu.  (ant.) 
Escondidamente. 

AscoNDiDO  (en)  mod.  adv.  (ant.) 
As  escondidas. 

AscoNDiMiENTO.  m.  (ant.)  Es- 
condrijo. 

AscoNDiTO,  TA.  ttdj.  Eecoudito, 
mj'sterioso. 

AsCüNDRKDIJO,    ASCONDRIJO.    VI. 

(ant.)  Escondrijo. 

AscoNso  (en)  adv.  (ant.)  A  es- 
conso, occultamente. 

AseópbRO.  m.  (bot.)  Ascoporo; 
genero  de  cogumelos. 

AscoR.  m.  (ant.)  Açor ;  ave  de 
rapina. 

AscoRoso,  SA.  adj.  (ant.)  Asco- 
roso,  ascoso,  asqueroso. 

AscosiDAD.  /.  (ant.)  Ascorosi- 
dade,  asquerosidade ;  cousa 
que  causa  asco. 

Ascoso,  SA.  adj.  (ant.)  Ascoso, 
asqueroso,  nauseoso. 

AscospÓreo,  rea.  adj.  (bot.)  As- 
cosporeo ;  parecido  com  o  as- 
cosjjoro. 

AscóspoRO.  m.  (bot.)  Ascosporo; 
genero  de  cogumelos  assim 
chamados,  porque  seus  es- 
poros estão  encerrados  den- 
tro de  receptáculos  em  for- 
ma de  sacos. 

Ascoxito.  m.  (liot.)  Ascoxito; 
genero  de  pequenos  cogu- 
melos parasitas  que  nascem 
sobre  as  folhas  de  varias  ãr- 
A'ores. 

AscREO,  rea.  adj.  Ascreo ;  per- 
tencente á  cidade  de  Ascra. 

AscRiBiR.  a.  (ant. )Y .  Adscribir. 

Ascua.  /.  Ascua,  brasa ;  car- 
vão ardente.  Pruna,  ce:  — 
de  oro  (fifj-),'  lantejoula  ou 
fio  de  ojro;  cousa  que  brilha 
muito,  lies  auro  micans,ful- 
c/ens.  Ascuas!  inter j.;  ora, 
hui !  Huí  !  Estar  en  ascuas 
ou  tener  á  alguno  en  ancuas 
(fig.  fam.);  estar  em  talas, 
ter  alguém  em  talas  ou  em 
brasas,  estar  ou  fazer  estar 
alguém  em  sobresalto,  em 
a\)QYÍo.  Solícito,  anxio  animo 
esse.  Estar  hecho  un  ascua, 
ou  echar  ascuas  (fig.);  estar 
como  uma  brasa,  como  uma 
pólvora.  Vulto  ef  oculis  in- 
sensum  esse.  Sacar  el  ascua 
ou  brasa  con  la  mano  del 
gato  ou  con  mano  ajena  (fig. 
fam.);  tirar  a  brasa  com  a 
mão  do  gato;  valer-se   de 


ASE 

terceira  pessoa  para  execu-. 
çâo  de  cousa  de  que  lhe  pode 
resultar  dainno.  Rem  alieno 
periculo  tentare. 

AscDciiAR.  a.  (ant.)  E?cutar. 

AscusAE.  a.  (ant.)  Ocultar,  es- 
conder. Usava-se  também 
como  reciproco. 

AscusAS  (a  sus),  fr.  adv.  (ant.) 
A  solas,  só  por  só,  só,  sósi- 
nho.  , 

Ascuso.  adv.  (ant.)  As  escon- 
didas. 

AsDKNuí.  ni.  (chim.  ant.)  As- 
denigi;  peroxydo  de  ferro 
aluminoso  sanguíneo  ou  pe- 
dra dos  caldeireiros. 

AsDRON.  in.  Asdrou-,  medida 
em  que  os  hebreus  colhiam 
O  maná  designado  por  Deus 
a  cada  individuo. 

Aseadamente,  adv.  m.  Aceia- 
damentc. 

Aseado,  da.  adj.  Acciado ;  lim- 
po. Scite ,  elcganter  ela- 
horatus. 

Aseamiento.  m.  (ant.)  V.  Aseo. 

AsEAu.  a.  Aceiar,  limpar,  ornar. 
Mundare,  expolire. 

AsEB.  TO.  (ant.  chim.)  Aseb; 
sulphato  de  aluminio  e  de 
potasio  ou  i:)edra  hume. 

AsECLA.  m.  (ant.)  Assecla; 
companheiro. 

AsEcnciON./.  (ant.)  Assccução. 
V.  Consecución. 

Aseciiador,  EA.  s.  Armad or  de 
ciladas;  traidoí-,  Insidia- 
tor,  oris. 

AsECUA^rrESTO.m.Y.  Asechanza. 

Asechanza./.  Cilada;  engano, 
embuste.  Insidice,  arnm. 

Asechar,  a.  Armar  ciladas; 
espreitar.  Insidiari,  insídias 
parare. 

Asecho,  to.  (ant.)  V.  Asechanza. 

Asechoso,  sa.  adj.  (ant.)  Insi- 
dioso; atraiçoado,  arriscado. 

Asedado,  da.  adj.  Assedado; 
diz-se  do  linho  passado  pelo 
sedeiro.  Ad  seriei  mollitiem 
accedens. 

Asedar,  a.  (ant.)  Assedar; 
passar  o  linho  pelo  sedcirí). 
4.d  seriei  mollitiem  ajjtare: 
—  mover;  tirar  do  seu  logar. 

Asedeceh.  n.  (ant.)  Ter  sede. 

AsEDExui.  ?n.  (chim.)  V.  As- 
deniji. 

AsEDEscER.  n.  (ant.)  V.  Ase- 
decer. 

AsEDiADOR,  RA.  s.  Asscdiador, 
sitiador;  o  que  põe  assedio 
ou  sitio.  Qui  obsidet. 


ASE 

Asediar,  a.  Assediar,  cercar, 
sitiar  a  praça.  V.  Bloquear. 

Asedio,  to.  Assedio,  cerco,  si- 
tio, posto  a  logar  fortifi- 
cado. V.  Bloqueo. 

Asedo,  adj.  (ant.T  V.  Acedo 
ou  Halo. 

Asef.  m.  (chim.)  V.  Aseb. 

AsEG.  m.  (ant.  chim.)  Aseg; 
proto-sulphato  de  ferro  ou 
caparrosa. 

Aseglararse,  r.  Secularisar- 
se;  fazer-se  secular  o  que 
era  regular,  obter  seculavi- 
saçào.  In  soicidarem  vel  pro- 
fanam vitam  desciscere. 

AsEGDiR.  a.  (ant.)  Conseguir, 
alcançar. 

Asegundar,  a.  Asseguudar; 
repetir,  vir  segunda  vez. 
Iterare,  geminare. 

Asegurarle,  adj.  Assegura- 
rei; que  pôde  assegurar-se 
ou  ser  objecto  de  contrato 
seguro. 

Asegltiacion.  /.  (ant)  Aí=sega- 
raeão;  segurança,  garanfcia. 
Fidejussio ,  cautio : — segu- 
ro; contrato  que  assegura 
o  que  pôde  correr  risco. 

AsEGURADAMENTr,.  üdv.m.  (ant.) 
Asseguradamente;  com  se- 
gurança. 

Asegurado,  da.  adj.  Assegu- 
rado; seguro,  certo:  —  asse- 
gurado; capacitado,  certifi- 
cado: —  (fig-)  assegurado; 
qijieto,  socegado. 

Asegurador,  ra.  s.  Assegui'a- 
dor;  segurador,  o  (juc  asse- 
gura. Assertor,  spo)isor. 

Aseguramiento,  to.  Assegura- 
mento;  seguro,  caução.  Cau- 
tio, fides  prcestita. 

Aseguranza.  /.  (ant.)  Seguran- 
ça; seguridade,  resguardo. 

Asegurar,  a.  Assegurar;  segu- 
rar, affirmar.  Firmare,  con- 
stabilire : — (comm.)  segurar ; 
jiôr  no  seguro.  Pacta  mer- 
cede  rei  aliena}  damnum 
prestare :  —  segurar ;  pren- 
der, aprisionar.  Securo  loco 
cvstndire:  —  (fig-)  assegu- 
rar; affirmar,  certificar.  Affir- 
mare,  asserere:  —  assegu- 
rar; preservar,  resguardar. 
Sartnm  tectumservare,  tneri: 
— segurar,  hypothecar.  Pi- 
gnus  dare. 

AsKiDAD. /.  Aseidade;  existen- 
cia independente  de  Deus. 

AsELO.  TO.  (zool.J  Asclo;  genero 
de  crustáceos  da  ordem  dos 


ASE  273 

isopodos,  familia  dos  aselo- 
tes,  que  têem  as  antenas  in- 
ternas muito  mais  curtas  que 
as  externas. 

AsÉLiDO,  DA.  adj.  (zool.)  Aselido ; 
parecido,  similhante  ao  ase- 
lo: — m.2)l.  asclidos;  divisão 
de  crustáceos  que  compre- 
hende  os  áselos,  os  idoteos 
e  os  feromos,  etc. 

AsELOTEs.  TO.  2)1.  Aselotes ;  fa- 
milia de  crustáceos  da  di- 
visão dos' isopodos  andado- 
res, caracterisada  pela  for- 
ma do  abdomen,  cuja  ultima 
articulaçào  é  grande  g  es- 
cutiforme;  seu  corpo  é  mais 
ou  menos  comprido,  e  quasi 
sempre  linear. 

Asem.  to.  (ant.)  Unto  de  porco. 

Asemblar.  ».  (ant.)  Assimilhar ; 
parecer-fe.  Usa-se  também 
como  reciproco. 

Asembuar.  a.  V.  Asemhlar,  na 
significação  de  Juntar. 

Asemejar,  a.  Assimilhar,  as- 
similhar, comparar.  Usa-se 
também  como  reciproco,  -ás- 
similare. 

AssEMELLAR.  71.  (ant.)  Parcccr 
bem ;  accommodar. 

AsEMNis.  /.  (zool.)  Ascmnis 
(sem  brilho);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros da  familia  dós  longicor- 
nius,  fundado  em  uma  só 
especie. 

AsEMO.  m.  Assemo;  género  de 
coleópteros. 

AsEMOTRixo.  m.  (bot.)  Asemo- 
trixo  (sem  filamento  indi- 
cador); genero  de  cogume- 
los que  tem  os  filamentos 
rectos,  reunidos  em  feixes, 
variáveis  emquanto  á  figura 
e  quasi  transparentes,  se- 
meados de  esporos  conti- 
nuos. 

AsENcio.  TO.  (ant.)  Y.  Ajenjo. 

Asendereado,  da.  adj.  Trilha- 
do; frequentado;  diz-se  do 
caminho.  Tritus,  a,  nm.    ■ 

Asenderear,  a.  Atalhar;  em- 
baraçar, impedir  o  caminho 
a  alguera.  Vcstigiis  per  di- 
versas semitas  fvgientis  iv- 
sistere : — fazer  atalhos.  Viam 
aperirc. 

Asengladura./.  (navt.)  V.  Sin- 
gladura. 

AsENGLAE.  a.  (naut.)\.  Singlar. 

AsENJO.  m.  (ant.)  Y.  Ajenjo. 

AsENSio.  m.  (ant.)  Y.  Ajenjo.  _ 

Asenso,  to.  Assenso;  assenti- 


274 


ASE 


mento,  consentimento,  ap- 
provaçâ,o.  Assensus,  us. 

AsENTAciON. /.  (ant.)  Adulação, 
lisonja. 

Asentada,  (de  una)  mod.  aãv. 
(fam.)  De  mna  assentada; 
de  uma  vez,  sem  interru- 
pção. Continenter.  A  asen- 
tadas, mod.  adv.  (ant.)  V. 
A  asentadillas. 

Asentadamente,  aãv.  m.  (ant.) 
Assentada,  firme,  socega- 
danicntc. 

Asentaderas.  ,_/.  pi.  (fam.) 
Nádegas.  Nates,  clunis. 
Sedes. 

Asentadillas,  (á)  mod.  adv. 
Assentado ;  que  monta  á  ma- 
neira das  mulheres.  Seden- 
iis  more,  habitu. 

Asentado,  da.  adj.  Assentado; 
posto,  situado: — «assentado; 
socegado,  tranquillo. 

AsENTADOK.  w.  (cont.)  Pedi'ciro 
que  assenta  cantaria:  —  ali- 
sador ;  ferro  de  que  usam  os 
ferreiros  para  alisar  as  mol- 
duras de  ferro.  Ferramen- 
tum  dialyhea  acie  instru- 
ctum,  levigaiido  ferro  deser- 
-viens:  —  de  real  (ant.),'  quar- 
tel mestre  general. 

Asestadura  ,  Asentamiento. 
m.  '(ant.)  Assentamento ; 
acção  de  assentar  ou  assen- 
tar-se: — (fiff.)  assento;  juizo, 
cordura:  —  (ajit.)  assenta- 
mento; assento,  situação:  — 
(ant.)  sitio;  solar:  —  (for.) 
posse  qiie  o  juiz  dá  ao  de- 
mandador de  alguns  bens, 
quando  o  demandado  não 
comparece.  In  possessionem 
missio  ex  judieis  senténtia: 
— assentamento ,  assistên- 
cia, estabelecimento.  Sedes, 
domiciliam :  —  (ant.  fig.)  V. 
Asiento:  —  real  (ant.);  alo- 
jamento do  exercito. 

Asentar,  a.  Assentar;  pôr  em 
assento.  Usa-sc  ordinaria- 
mente como  reciproco.  Çol- 
locare :  —  assentar ;  determi- 
nar, resolver.  Fonere,  sup- 
ponere:  —  assentar;  aftir- 
mar,  asseverar.  Affirmare, 
asseverare :  —  assentar ;  con- 
vir, tratar. '-Pac?'sc¿;  —  as- 
sentar; notar  por  escripto. 
Not-are,  scripto  tradere:-^ 
assentar,  assegurar,  firmar; 
fazer  seguro.  Stahilire,  fir- 
mare: —  (for.)  assegvu-ar; 
dar  posse  ao  demandador  dos 


ASE 

bens  do  demancjado.  In  pos- 
sessionem mittere :  —  (ànt.) 
pôr  alguém  ao  serviço  de 
outrem:  —  (ant.)  impor;  si- 
tuar .r«nda  sobre  bens  de 
raia  ou  efGeitos:  — 11.  assen- 
tar; ficar  bera  uma  cousa 
com  outra.  Convenire,  con- 
gruere:  ■ — (fig.)  assentar; 
cair  bem  o  emj)rego  ou  di- 
gnidade em  quem  o  mere- 
ce. Bene  congniere.  Tomar 
asiento  (fig.);  assentar,  es- 
tabelecer domicilio,  habita- 
ção, moradia.  Domicili/tm 
stahilire,  sedem  deligere: — 
,  r.  assentar-se ;  pousar,  parar ; 
diz- se  das  aves.  A  volatu 
alicu'.i  -sistere. 

Asentimiento,  m.  Assentimen- 
to; assenso,  consentimento. 

Asentir,  n.  Assentir;  appro- 
var,  consentir.  Assentiri. 

Asentista,  m.  Assentista ;  o  que 
abastece  as  tropas  de  vive- 
res, etc.  Mílitaris  annonce 
conductor. 

Asenaladamente.  aãv.  m. 
(ant.)  V.  Señaladamente. 

Aseñalamiento.  •  m.  (ant.)  V. 
Señalamiento. 

AsEÑALAR.  a.  (ant.)  V.  Se- 
ñalar. 

Aseñorar,  Aseñoreae.  a.  (ant.) 
Assenhorear,  tomar,  domi- 
nar como  senhor.  Usava-se 
também  como  reciproco. 

Aseo.  m.  Aceio;  limpeza,  cui- 
dado no  vestido.  Munãitia, 
nitor,  cultus. 

AsÉpiDA.  /.  (zool.)  Assepida; 
genero  de  vermes,  que  tem 
muitos  pontos  de  contacto 
com  os  espirorbos. 

Asequi.  m.  Direito  que  em 
Murcia  se  pagava  pelo  gado 
miudo.  Tributam  quodãam 
ex  grege. 

Asequible.  af?/.Exequivel,  pos- 
sivel;  que  se  pode  conseguir 
ou  alcançar.  Qiiod  assequi 
])ossum\is. 

Aserción.  /.  Asserção,,  aífirma- 
çào,  23roposição.  Assertio,  as- 
severatio. 

AsERENAR.  a.  (ant.)  Asscrenar, 
serenar,  expor  ao  sereno. 
Usava-se  também  como  re- 
ciproco. 

AsEROE.  m.  (bot.)  Asscroe  (des- 
agradável); genero  de  cogu- 
melos -que  têem  a  túnica 
globulosa  e  sulcada,  e  estão 
sustentados  por  um-  pedículo 


ASE 

comprido  e  aberto  pela  ex- 
tremidade superior. 

ASERPENTEADO,    DA.     (br.)    Scr- 

peado;  que  termina  em  ca- 
beça de  serpente. 

Aserrarle,  adj.  Que  se  pode 
serrar. 

Aserradero,  m.  Serraria;  lo- 
gar em  que  se  serra  a  ma- 
deira. Serratrina,  locas  idñ 
quid  serra  secutar. 

Aserradizo,  za.  adj.  Serradi- 
co;  bom  para  serrar;  diz-se 
da  madeira.  Serrabilis,  le. 

Aserrado,  da.  adj.  Parecido 
cóm  a  serra. 

Aserrador,  m.  Serrador ;  o  que 
serra.  Serrans,  aritis. 

Aserradura.  /.  Serragem,  ser- 
radura; acção  de  serrar:  — 
corte  da  serra.  Serros  inci- 
sura: — pl.  serradura;  pó  da 
madeira  serra,da.  Serrago, 
inis. 

Aserrar,  a.  Serrar,  cortar,  di- 
vidir com  serra.  Serra  seca- 

'  re,  serrare. 

Aserrín,  m.  V.  Asserraduras. 

Asertivamente,  aãv.  m.  Asser- 
tÍA^amente.  V.  Afirmativa- 
mente. 

Asertivo,  va.  adj.  Assertivo. 
V.  Afirmativo. 

Aserto,  ta.  p.  p.  irr.  (ant.)  de 
Asegurar.  Asserto;  asseve- 
rado, assegurado :  —  m.  V. 
Aserción. 

Asertorio,  m.^  Assertorio.  Y. 
Juramento. 

Asesar,  n.  Assisar;  adquirir 
sizo.  Prudentem  vel  corãa- 
tumfieri.'  Quien  a  treinta  no 
asesa,  no  comprarct  dehesa. 
V.  Dehesa. 

Asesinar,  a.  Assassinar;  ma- 
tar aleivosamente.  Ex  insi- 
diis  vel  per  insidias  interfi- 
cere:  —  (fig-)  enganar;  atrai- 
çoar alguém.  Aliqucm  pro- 
dere. 

Asesinato,  m.  Assassinato;  ac- 
ção c  effcito  de  assassinar. 
Candes  per  insidias  autfrau- 
demfacta. 

Asesino,  m.  Assassino;  o  que 
mata  aleivosamente.  Sica- 
rius,  ii. 

Asesor,  ra.  s.  Assessor;  letra- 
do que  assiste  ao  juiz  leigo 
para  julgar  com  elle  ou  por 
elle.  Assessor,  oris:  —  as- 
sessor; que  aconselha,  que 
dá    conselhos.  Saasor,   au- 

r    ctov. 


ASE 

ASESORAMIEXTO.     171.    AcçSo     clO 

aconselhar  e  de  aconselhar- 
se  com  o  asessor. 

Asesorarse,  r.  Adjuntar-se  ou 
tomar  assessor  para  senten- 
cear.  Assessorem  sententiis 
ferendis  adJiibere. 

Asesoría.  /.  Assessoria-,  em- 
prego ou  encargo  de  asses- 
sor. Assessura,  assessm-is 
múnus:- — estipendio  ou  di- 
reitos que  se  pagam  ao  as- 
sessor. Assessoris  mercês. 

AsEsoRiAL.  adj.  Assessoria!, 
asspssorio;  que  se  refere  ao 
assessor, 

AsESTADERO.  «2.  fp.  Av.)  V.  ScS- 

teadero. 

AsESTADOR,  EA.  ctdj.  Quc  as- 
scsta. 

Asestadura:  /.  Asscstadura; 
acção  de  assestar. 

Asestar,  a.  Assestar;  pôr  a 
artilheria,  ou  qualquer  arma 
de  fogo,  a  ponto  de  ferir  o 
alvo*.  JDirigere,  intendere, 
coUi\ieare :  —  (fig-)  assestar ; 
intentar  fazer  damno  a.  al- 
guém. Damimm  iii  ah'qiiem 
intendere. 

Asesto,  m.  (ant.  cltim.)  Asesto; 
carbonato  do  cal  ou  pedra 
de  cal. 

Aseveración.  /.  Asseveração; 
a  acçào  de  asseverar.  Asse- 
veratio,  affivmatio. 

Aseveradajiekte.  adv.  m.  As- 
severada, affirmativamente ; 
com  asseveração.  Asseverdn- 
ter.. 

Aseverancia.  /.  (anf.)  V.  Ase- 
veración. 

Aseverar,  a.  Asseverar,  afiir- 
mar,  assegurar. 

Asexo,  xa.  adj.  (hot.)  Asexo: 

vegetal- que  carece  de  sexo 

ou  o  tem  muito  occulto  como 

os  lictiens,    algas,  cogume- 

"  los  e  outros  cryptogamas. 

AsFALio.  m.  (zool.)  -Asphalio; 
genero  de  molluscos  da  fa- 
milia dos  dentales,  não  des- 
cripto:  —  V.  Alfeo. 

Asfaltar,  a.  Asjjhaltar;  co- 
brir o  chão  de  asphalto. 

Asfalte,  m.  (ant.)  Asphalto. 

Asfáltico,  ca.  adj.  Asplialti- 
co;  que  pertence  ao  as- 
phalto. 

Asfalto,  m.  Asphalto;  betu- 
me da  Judéa.  Asphaltum,  i. 

AsFERo.  in.  (zool.)  Asphero; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  cuja  ultima 


ASI 

articulação  dos  tarsos  jios- 
teriores  é  simples  e  arquea- 
da sem  ter  forma  de  bola. 

Asfixia.  /.  (meã.)  Asphyxia; 
morte  apparente  por  falta  de 
respiração,  pulso  e  movi- 
mento. AspJdxia,  fs. 

Asfixiado,  da.  adj.  Asphyxia- 
do;  que  padece  asjjhyxia. 

Asfixiar,  a.  Asphyxiar;  caiv 
sar  a  asphyxia. 

Asfíxico,  ca.  adj.  Asphyxico; 
que  se  refere  á  asphyxia. 

ASFODELIAS.    /.    pi.     (bot.)  .  As- 

phodelias;  familia  de  plan- 
tas hoje  reunida  á  das  lila- 
ceas. 

AsFODELiNA.  /.  (hot.)  Aspliode- 
lina;  genero  de  plantas  da 
familia  das  liliáceas,  tribu 
das  antheriaccas. 

Asfódelo,  m.  V.  Gamón,  plan- 
ta. 

AsFon.  m.Çant.cMm.)  As^úiov. 
V.  Alumbre. 

Asga.  ^jí'CS.  do  sidjjnnctivo  ir- 
reg.  do  verbo  Asir;  agar- 
rar. Agarre. 

Asgo.  pres.  indic.  irveg.  do 
verbo  Asir ;  agarrar.  Agar- 
ro :  —  TO.  (ant.)  V .  Asco. 

Así.  adv.  m.  Assim;  d'esta, 
d'essa  sorte  ou  maneira, 
d'este  ou  d'esse  modo.  Sic, 
ita:  —  assim:  adv.  affirma- 
tivo  que  se  usa  com  o  verbo 
ser,  como  por  exemjjlo:  es 

'  así:  é  assim  oxi  no  es  así: 
não  é  assim.  Sic  est,  ita  sa- 
ne :  —  assiín :  adv.  de  desejo, 
como  así  fuera  yo  santo,  as- 
sim fosse  eu  santo.  Utinam, 
faxit  Deus  id:  —  (partic. 
causal)  pelo  qual,  de  sorte 
que;  antepoe-se-lhe  quasi 
sempre  a  conjuncção  y,  e. 
Jtaque,  quce'  cum  ita  sint, 
qtiapropter:  —  assim,  quan- 
do precede  immediatamente 
a  partícula  como,  significa, 
do  mesmo  modo,  da  mesma 
maneira;  v.  g..  Así  como  la 
modestia  atrae,  así  ahuyenta 
la  disolución ;  assim  como  a 
modestia  atjírahe,  assim  afu- 
genta a  dissolução.  Mas 
quando  a  partícula  como  se 
col  loca  no  segundo  extremo 
da  comparação,  así  significa 
tanto.  Quemadmodum :  —  as- 
sim, também,  igualmente. 
JEqiuc,  necnon.  Asi,  asi 
adv.  m.;  assim,  assim ;  denota 
a  mediania  de  alguma  cou- 


ASI  275 

sa.  Mediocriter,  modice.  Así 
bien  (part.);  tão  hem.Y. Tan- 
to, tam: — como;  logóque, 
no  momento  em  que;  v.  g., 
Así  como  amaneció  se  dio  la 
batalla  ;  logoque  amanheceu, 
deu-se  a  batalha.  Simul  ac. 
Asi  como  así;  assim  como 
■  assijM,  de  qualquer  sorte,  de 
todos  os  modos.  Utcumque 
erit.  Así  Dios  te  guarde,  así 
te  dé  la  gloria;  assim  te 
guarde  Deus,  assim  te  dê  a, 
bemaventurauça.  V.  Dios. 
Asi  que  (parí,  causal);  pelo 
que,  de  sorte  que ;  é  frequen- 
te nos  auctores  antigos.  Ita- 
que,  quocirca:  —  adv.  t.  as- 
sim que,  logoque;  v.  g..  Así 
que  llegó  la  noticia;  assim 
que  chegou  a  noticia.  Así 
que  scdió;  logo  ou^  assim 
que  saíu.  Ut  primiim,  sinud 
ac.  Así  que  asi;  así  como 
a.n;  assim  como  assim.  Así 
que  asá;  así  que  asado 
(fam.);  assim  como  assado. 
Usa-se  com  os  verbos  ser, 
dar  e  tener,  e  vale  o  mes- 
mo que  dizer,  tanto  me  im- 
porta que  seja  de  um  modo 
como  que  seja  de  outro ;  v. 
g.,  Lo  mismo  es,  lo  mismo 
tiene,  ó  lo  mismo  se  me  da 
así  que  asá  ó  así  que  asado; 
é  o  mesmo,  é  a  mesma  cou- 
sa, tanto  se  me  dá  que  seja 
assim  como  que  seja  assado. 
Quoquomodo,  quomodocum- 
que.  Como  así!  como  assim! 
exclamação  que  se  faz  quau- 
do  se  vê  ou  ouve  alguma 
cousa  não  esijerada.  Cur  ita ! 

AsiANo,  NA.  adj.  V.  AsicUico. 

Asiático,  ca.  adj.  Asiático; 
natural  da  Asia,  que  per- 
tence aquella  parte  do  mun- 
do. Asiaticus,  a,  um. 

Asidente.  adj.  (med.)  Acciden- 
te; qualificação  dos  sympto- 
mas  accessorios  e  j^henome- 
nos  geraes  das  enfermida- 
des. 

Asidero,  rn.  Aza;  cabo,  maça- 
neta; tudo  o  que  serve  ¡aara 
agarrar  e  puxar.  Manu- 
brium,  ansa,  capulus:  — 
(fig.)  occasião,  pretexto.  An- 
sa, occasio. 

AsroiAPi.  m.  (germ.)  Assistên- 
cia. 

AsiDiLLA.  /.  (ant.)  V.  Asidero. 

AsiDiTo.  adj.  (zool.)  Assidito; 
similhante  ao  assido:  —  in. 


276 


ASI 


pi.  asiditos;  grupo  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleoptc- 
ros~  heteromeros,  familia  dos 
melasomos  e  tribu  dos  bla- 
psidarios,  que  habitam  com 
preferencia  nos  lop-ares  f?ec- 
coá  e  áridos,  participando  a, 
miudo  do  calor  da  terra  em 
que  vivem;  são  geralmente 
.  cinzentos. 

Asido,  da.  adj.  Assiduo,  conti- 
nuo, frequente;  que  se  ap- 
plica  continuamente  a  al- 
guma cousa.  Aãdictus,  di- 
vinctus. 

Asiduamente,  adv.'m.  Assidua, 
frequentemente. 

Asiduidad./.  Assiduidade,  fre- 
quência. 

Asiduo,  dua.  adj.  Assiduo,  con- 
tinuo, frequente. 

Asidura.  /.  V.  Asimiento:  — 
V.  Asidero. 

Asiento,  m.  Assento;  banco, 
cadeira,  etc.  para  assentar- 
se.  Sedile,  sella:  —  assento; 
logar  que  alguém  tem  em 
tribunal  ou  assembléa.  Lo- 
cus,  sedes:  —  assento;  sitio, 
logar  em  que  está  ou  esteve 

•  fundado  algum  povo  ou  edi- 
ficio. Sitiís,  locus: —  assento ; 
é  nos  edificios  a  uniào  dos 
materiaes  causada  pelo  peso 
de  uns  sobre  os  outros. 
jEdi  um  cojisolidatia  próprio 
pondere  facta:  —  assento; 
nas  vasilhas  e  outros  arte- 
factos é  a  parte  inferior  que 
yerve  para  assenta-las  no 
solo,  de  modo  que  estejam 
direitas.  Vasis  ima  pars  ex- 
terior: —  assento;  sedimen- 
to do  licor.  Sedimen,  7iis:  — 
assento,  pacto:  —  assento, 
concerto;  contrato  ou  obri- 
gação que  se  faz^  para  pro- 
ver de  dinheiro,  viveres  ou 
géneros  a  algum  exercito, 
13rovincia,  etc.  Civilis  ant 
miitaris  annono'-  condiicíio: 
—  assento,  annotação ;  apon- 
tamento de  cousa  escripta 
para  que  não  esqueça.  An- 
nofatio,  onis :  —  assento,  cor- 
dura, prudencia,  madureza. 
Frudentia,  sana  77iens:  — 
territorio,  povoação  das  mi- 
nas, nas  índias.  Fodinarum 
tractiis,  regio:  —  bocado; 
peça  do  freio  que  entra  na 
boca  do  ôavallo.  Frenipars, 
quce  ori  ins,eritur:  —  assento 
natural;   parte  interior  da 


ASI 

boca  dos  cavallos  que  est;l 
sobre  os  colmilhos  e  na  qual 
assenta  o  fi-eio.  Usa-semais 
no  plural.  Equi  mandilndm: 
—  crueza,  indigestão  do  es- 
tomago., Cruditas,  atis:  — 
assento;  estado  e  ordem  que 
devem  ter  as  cousas.  Be- 
rum  ordinatio,  constitutio: 
— pil.  pérolas  redondas  de 
um  lado  e  do  outro  chatas. 
Tympania,  orum:  —  tiras 
de  panno  dobrado  que  ser- 
vem para  o  ci)lIarinlio  e  pu- 
nhos da  camisa.  Lintexe.  fas- 
cioke  indnslo  assuendce:  — 
V.  Asentaderas.  Asiento  de 
tahona;  mó.ijromj^ta  para 
nioer'^  Mola  asinaria:  —  de 
colmenas;  colmeal,  logar  etn 
que  estão  colmeias.  Apia- 
ritim,  ii:  —  de  molino;  mó 
prompta  para  moer.  Mola 
aqimria.  Estar  ó  quedarse 
de  asiento;  fazer  assento,  es- 
tacionar. Sedem  figere.  No 
calentar  eV asiento ;  não  aque- 
cer o  logar,  estar  ¡jouco 
tempo  em  um  emjirego,  des- 
tino ou  posto.  Brevi  digni- 
tat,em  amittere.  Tomar  el 
asiento,  el  higar,  la  dere- 
cha; tomar  o  logar  de  al- 
guém, preferir- se  a  oiTtrem 
nas  acções  com  que  se  de- 
monstra auctoridade  cu 
maior  dignidade.  Sedem.,  lo- 
cum-  prceocciiparc. 

Asignable,  adj.  (comm.)  Assi- 
gnavel ;  o  que  se  pode  assi- 
gnar.  Qnod  assignai-i potest. 

Asignación./.  Assignaçáo;  ac- 
ção e  efteito  de  assignar. 
Assignatio,  attrihutio:  — 
pensão,  ordenado,  dotação : 
— ■  attribuição,  concessão. 

Asignadamente.  ,a(¿í;.  Assigna- 
damente,  com  assignaçáo, 
determinada,  designada,  no- 
meadamente. 

Asignado,  m.  Assignado;  bi- 
lhete emittido,  no  primeiro 
de  abril  de  1790,  pela  as- 
sembléa nacional  de  Fran- 
ça, para  remediar  a  desor- 
dem da  fazenda. 

Asignar,  a.  Assignar;  nomear, 
destinar,  designar.  Assigna- 
re,  adscrioere. 

Asignatura.  /.  Assignatura. 
V.  Asignación :  —  curso ;  m  a- 
teria  de  que  o  professor  de- 
ve  tratar  cada  anno,  para  o 
ensino   de   seus   discípulos. 


ASI 

Dictatum  singulis  annis  dis- 
cipulis  prcescrihendum. 

Asijí.  m.  (añt.  chira.)  Y.,Asa- 

■    gar. 

Asilar,  a.  Fazer  celleiros,  en- 
cerrai' em  celleiros :  —  met- 
tcr  em  tullías  ou  covais  sub- 
terráneas, de  fundo  e  pare- 
des impermeáveis,  onde  os 
antigos  guardavam  os  ce- 
apaes,  raizes  carnosas,  etc. 

AsÍLicAS.  /.  2^^-  (zool.)  Asyli- 
cas;  tribu  da  ordem  dos  dí- 
pteros. 

AsiLico.  m.  (zool.)  Asylico ;  que 
pertence  ao  genero  asylo: 
• — pl.  (zool.)  asylicos;  tj-ibu 
de  insectos  da  ordem  dos 
dípteros,  familia  dos  tanys- 
tonios,  cujo  typó  é  o  genero 
asylo. 

AsiLiNA.  /.  (zool.)  Asylina; 
sub-genero  de  conchas  que 
se  encontram  nos  mares  Ver- 
melho e  do  Sul. 

Asílitos.  m.  pl.  (zool.)  Asyli- 
tos ;  sub-tribu  de  insectos  da 
tribu  dos  asylicos,  da  ordem 
dos  dípteros  tanistomos. 

Asilo,  m.  Asjdo;  logar  de  re- 
fugio para  os  delinquentes. 
Asylum,  perfugium :  —  (fiff-) 
asylo,  refugio,  abrigo,  am-, 
paro,  protecção.  Prcesídiufn, 
patrociniuni  Casas  de  asilo. 
V.  Casas  de  beneficencia. 
Derecho  de  asilo  (jur.);  di- 
reito de  asylo;  direito  coii- 
cedido  aos  criminosos  que 
se  refugiavam  nas  igrejas 
para  escaparem  ao  castigo: 
-^(zool.)  a,sylo;  genero  de 
insectos  dípteros,  da  familia 
dos  tanistomos,  e  tribu  dos 
asylicos :  — W.  Tábano,  Mos- 
carda: —  ensead.i,  bahiá; 
abrigo  de  navios. 

Asilla./.  dim.  de  Aza.  Azinha: 
—  (fi.7-)  ^^o>  occasião,  pre- 
texto. Occasinnctda,  ce:  — 
2^1.  claviculas ;  parte  inte- 
grante do  thorax.  Jugula, 
orum.  Tomar  asa  ó  asillas 
de  alguna  cosa ;  fr.  buscar 
opportunidade  para  fazer 
qualquer  cousa. 

AsiMA./.  (rel.)Y.  Samaritana. 

AsiMBSjjo.  adv.  (ant.)  V.  Asi- 
mismo. 

Asimetría./.  Asymetria;  falta 
de  symetria  entre  as  partes 
de  um  todo:  —  (ant.)  V.  In- 
conmensurahilidad. 

Asimétrico,  ca.  adj.  Asymetri- 


ASI 

CO ;  que  carece  de  symetria : 
—  (zool.J  asymetrico ;  quali- 
ficação das  conchas  unival- 
ves,  cujos  lados  são  desi- 
guaes  em  relação  ao  eixo 
central. 

Asimiento,  m.  (ant.)  Ai^anha- 
dura;  acção  de  apanhar, 
agarrar  cu  asir: — (fig.)  ajje- 
gamento,  adhesao,  aífecto  a 
alguma  cousa.  Alicujus  7-ei 
Siiudium. 

Asimilable,  adj.  com.  Similha- 
vel  •,  o  que  é  suscejativel  de 
assimilhar-se. 

Asimilación.  /.  Comparação ; 
acção  e  effoito  de  com]iarar 
ou  assimilhar:  —  analo- 
gia, similhança.  Assimilatio, 
onis :  —  (2)hys.J  assimilação  i 
funcção  caracteristica  de 
todos  os  seres  orgánicos,  por 
meio  da  qual  convertem  em 
substancia  própria  as  mate- 
rías  nutritivas  que  lhes  são 
fornecidas.  ' 

Asimilador,  ka.  aJj.  Que  assi- 
milba,  que  compara,  que 
busca  uma  similhança. 

Asimilar,  n.  Assimilhar;  ser 
uma  cousa  similhante  a  ou- 
tra. Similem  esse:  —  a.  as- 
similhar; comparar,  imitar. 
Usa- se  também  como  reci- 
proco. Similem  reddere ,  com- 
parare, conferre :  —  (phys.) 
assimilar;  converter  em  sub- 
taucia  projíria  as  materias 
alimentaros.  Usa-sc  também 
com  o  pronome  pessoal,  e 
ein  varios  casos  como  reci- 
proco. 

Asimilativo,  va.  adj.  Que  tem 
força  para  tornar  similhan- 
te uma  cousa  da  outra :  — 
que  i^üde  assimilhar-se.  ^^Is- 
similandi  vi  prceditns. 

AsiMiNA.  /.  '(hot.)  Asimina; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  anonaceas,  comjjosta 
de  seis  especies.  Todas  ellas 
são  arbustos  originarios  da 
America  septentrional. 

Asimínea.  /.  (zool.)  Asiminea ; 
genero  de  molluscos,  da  fa- 
milia dos  paludinos,  compos- 
ta de  urna  só  especie,  natu- 
ral de  Inglaterra. 

AsiMiNERO.  m.  (hot.)  Asimiue- 
ro ;  nome  dado  pelos  france- 
zes  da  Luisiana  ás  especies 
do  genero  asimina  indige- 
na  dos  Estados  Unidos. 
AsiMiNo.  m.  (hot.)  V.  SincarjM. 
36 


ASI 

Asimismo.  adv.Y.  Tamhien:  — 
assim  mesmo,  d'cste  ou  do 
mesmo  modo.  Ita,  simüiter : 
■ —  ao  mesmo  tempo. 

Asimplado,  da.  adj.  Simplório ; 
aquelle  que  em  seu  modo  e 
acções  parece  simples.  Sto- 
lido,  stidio  similis. 

Asín.  adv.  (ant.  Ar.  e  And.)Y. 
Asi. 

Asina,  adv.  (ant)  Y.  Asi: — /. 
(ant.)  méda;  montão. 

AsiNABLE.  adj.  (ant.)  Y.  Asi- 
gnable:— V.  Imaginable. 

AsiNALAR.  a.  (ant.)Y .  Seiialar. 

AsiNAR.  a.  (ant.)  Y.  Asignar, 
Apreciar. 

Asíndeton,  m.  (rhet.)  Asynde- 
ton;  figura  pela  qual  se 
omittem  as  conjuncções  co- 
pulativas, ou  o  verbo  de  urna 
oração. 

Asíndulo.  m.  (zool.)  Assiudu- 
lo ;  genero  de  insectos  di- 
pteros,  da  ordem  dos  nemo- 
ceros,  familia  dos  typolarios, 
cujo  typo  e  única  especie  é 
o  assindulo  negro  da  Europa. 

A  SINGAR,  m.  (chim.)  Y.  Asijl. 

Asinino,  na.  adj.  Asinino;  de 
asno,  o  que  pertence  ao  as- 
no. Asimnus,  a,  um. 

Asíntota.  /.  (matli.)  Asym- 
jjtota;  linha  recta  que  se 
approxima  cada  vez  mais 
de  urna  curva,  sem  po- 
der cncontra-la,  aindaque 
so  supponha  prolongada  até 
ao  infinito,  ou  a  sua  distan- 
cia possa  Gonsiderar-se  como 
a  mais  pequena  quantidade 
finita  que  se  p()de  assigna- 
lar.  As  asymjjtotas  dividem- 
se  em  rectas  e  curvas;  porém 
quando  não  se  determina  a 
sua  natureza,  só  se  designa 
■ÇOV  este  nome  a  linha  recta. 

Asió.  m.  (zool.)  Asió;  genero 
de  aves  formado  jjor  alguns 
auctores,  cujos  caracteres 
são :  cabeça  grande  com  duas 
popas,  orelhas  medianas  c 
bico  curto :  —  (ant.)  Y.  Mo- 
chuelo. 

Asir.  a.  Asir;  agarrar,  segu- 
rar, tomar  com  a  mão  algu- 
ma cousa.  Manu  apprehen- 
ãere :  —  arreigar ,  enraizar, 
fallando  das  plantas.  Badi- 
care,  r adices  emitiere: — r. 
apoderar-se  de  alguma  cou- 
sa. Manu  apprcJiendere:  — 
bulhar;  contender  com  al- 
guém por  meio  de  palaATas 


ASI  277 

ou  obras.  Verhis  aut  mami 
contendere:  —  (fig.)  pretex- 
tar; ai^roveitar  qualquer 
pretexto  para  dizer  ou  fazer 
alguma  cousa.  Causam  vel 
occasionem  capere,j:irripere. 

AsiRACo.  m.  (zool.)  Asyraco; 
genero  de  insectos  hemipte- 
ros,  da  familia  dos  fulgo- 
rinos,  composto  de  um  ¡ie- 
queno  numero  de  especies 
que  se  encontram  em  todo 
o  globo. 

Asiriano,  na.  adj.  (ant.)  Y. 
Asirio. 

AsiRio,  RIA.  adj.  Assyrio ;  o  na- 
tural da  Assyria.  Assyrius, 
a,  Àtm. 

AsiRios.  2>^''^1^-  P^'  (U^^"'^-) 
Aquelles. 

AsisiA.  /.  (for.  ant.  p.  Ar.)  Ar- 
tigo, ou  clausula  do  processo, 
e  principalmente  o  que  con- 
tení depoimento  de  teste- 
munhas:—  pi.  assisas;  tri- 
bunal criminal  em  França: 
— pi.  (ant.)  assisas;  as.sem- 
bléas  de  senhores  convoca- 
dos pelo  rei  de  França  para 
tratarem  de  negocios  impor- 
tantes: —  assisas;  assem- 
bléas  de  juizes  de  paz  em 
Inglaten-a,  convocadas  cm 
certas  epochas  para  admi- 
nistrar justiça. 

AsisoN.  TO.  (prov.  Extr.)  Y. 
iSison. 

AsispROLÉ.  TO.  (germ.)  Bronze; 
metal. 

AsisTAsiA.  /.  (bot.)  Asistasia 
(confusão) ;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  acantha- 
ceas,  composto  de  varias  es-- 
pecies,  todas  ellas  herbá- 
ceas ou  sub-ai'bustivas,  ori- 
ginai'ias  da  Asia  equatorial. 

AsisTENSiA.  /.  Assistência; 
acção  de  assistir,  presença. 
Prcesentia,  ce :  —  recompen- 
sa; emolumento  que  se  ga- 
nlia  em  remuneração  de  ser- 
viços. Emohimentum,  pro 
officii  fimctione :  —  assistên- 
cia; favor,  ajuda.  Auxi- 
lium,  Ü:  —  (ant.)  prefeitu- 
ra; emprego  que  corres- 
ponde ao  de  corregedor. 
Prcefectura,  cc: — pil.  assis- 
tência; os  meios  que  se  dão 
a  alguém  para  que  se  sus- 
tente. Victus  quotidiani  lar- 
gitio : — continua;  assiduida- 
de:—  a  un  enfermo;  assis- 
tência a  qualquer  doença, 


278 


ASI 

qué 


se    dão    no 


cuidados 
doente. 

Asistenta.  /.  A  mulher  do 
corregedor  de  qualquer  ci- 
dade. Prcefecti  iirbis  uxor: 

—  daiua  de  honor  que  resi- 
de no  palacio  da  rainha:  — 
creada  das  damas  de  honor 
e  camaristas  que  vivem  no 
mesmo  palacio :  —  creada  se- 

.  cular  que  serve  nos  conven- 
tos das  religiosas  daá  ordens 
militares.  Domus  regice,  aut 
cmnohii  militarium  ordinum 
inferiores  famulce. 

Asistente  p.  a.  de  Asistir  eadj. 
Assistente;  o  que  assiste. 
Frcesens,  assistens :  — -  assis- 
tente; diz-se  de  qualquer 
dos  dois  bispos  que  ajudam 
o  consagrante  na  consagra- 
ção de  outro.  Episcojms  al- 
teriiis  consecrntioni  deser- 
vicns :  —  assistente;  om  al- 
gumas cidades,  como  em  Se- 
vilha, chamava-se  assim  ao 
corregedor.  Frcefectu  urbis: 

—  assistente,  em  algumas 
ordens  regulares;  diz-se  do 
religioso  nomeado  para  aju- 
dar o  geral  no  governo  da 
ordem.  Apud  prcefectum  or- 
dinis generalem  assistens: — 
TO.  camarada;  entre  milita- 
res, o  que  serve  algum  offi- 

.  ciai.  Genturionis  mirdster. 

Asistido,  da.  adj.  Assistido; 
frequentado. 

Asistir,  n.  Assistir;  estar  pre- 
sente. Adesse,  interesse: — 
assistir;  viver  em  alguma 
casa,  concorrer  com  frequên- 
cia a  ella.  In]\abitare,  venti- 
tare: — a.  assistir;  acomjja- 
iihar  alguém  em  algum  acto 
publico  ou  particular.  Comi- 
tari:  —  fazer  o  serviço  de 
qreado  grave.  Ministrare, 
temporafis  famulatu  fungí: 

—  ajudar;  servir  interina- 
mente os  particulares.  Mi- 
nistrare, famuli  vices  j^rce- 
stare :  —  assistir ;  soccorrer, 
favorecer,  ajudar.  Adjuvar e, 

'  adesse:  —  assistir;  ti-atar, 
cuidar  dos  enfermos,  ^groto 
assidere,   mgrotum   curare: 

—  a  uno  la  razon;  assistir 
a  alguém  a  rasao;  tê-la  da 
sua  parte: — a  un  moribun- 
do: assistir  a  um  moribundo. 

A  SITA./,  dim.  de  Asa.  Azinha; 

pequena_^aza. 
AsiTiAR.  a.  (ant.)  V.  Sitiar. 


ASN 

AsiTiLiA./.  (ant.)  V.  Clavicula. 

AsLiLLA./.  (ant^)  V.  Clavicula. 

Asma.  /.  (med.)  Asthma;  doen- 
ça do  bofe,  •  que  consiste 
na  difficuldade  d«  respirar. 
A  respiração  torna-se  fre- 
quente e  laboriosa,  põe  em 
convulsões  os  músculos  res- 
piratorios e  quasi  nunca  ha 
febre.  Asthma.,  spirandi  dif- 
ficultas :  —  (alceit.)  pulmoei- 
ra,  doença  de  cavallos. 

AsMADAMENTE.  adv.  m.  (aut.) 
Considerada  ou  attentamen- 
te:  —  moderada,  prudente- 
mente, comparativamente. 

AsiLADERO,  KA.  adj.  Disccr- 
nente;  que  discerne  ou 
sabe  discernir :  —  apreciati- 
vo, comparativo. 

AsMADURA.  /.  (ant.)  Discerni- 

,  mento ;  juizo  com  que  se  dá 
estima  ou  valor  justo  a  uma 
cousa.  Judicium,  ii. 

AsMAEL.  m.  (ant.)  V.  Esmalte 
ou  Brillo. 

AsMAMENTO,      AsMAMIENTO.       TO. 

(ant.)  Juizo,  prudencia.  Du- 
biarum  reriim  prudens  et 
sagax    judicium :  — ■  desejo. 

Asmar,  a.  (ant.)  Asmar,  es- 
mar;  conjecturar,  imaginar. 
Conjecturare :  —  discorrer, 
considerar,  reflectir,  discer- 
nir. Attentius  considerare : — 
desejar  com  anciã,  atrever- 
se. Audere:  —  asmai-;  ava- 
liar, taxar :  —  adivinhar :  — 
r.  (ant.)  suspender-se,  ar- 
rebatar-se ;  ficar  suspenso  na 
contemplação  de  um  objecto 
por  efleito  de  uma  noticia 
triste  ou  inesperada. 

Asmático,  ca.  adj.  Astlimatico; 
que  padece  asthma.  Asth- 
mate  laborans.  Caballo  as- 
mático (alveit.);  cavallo  com 
pulmoeira, 

AsMLVR.  m.  (chim.)  T.  Asíjé. 

AsMiNAR.  a.  (germ.)  Assar; 
repassar  pelo  calor  do  fogo. 

AsMiNÍ.  TO.  Assado. 

AsMODEO.  (rei.)  Asmodeu;  no- 
me de  um  espirito  maligno. 
Segundo  os  indios  é  o  prin- 
cipe dos  demonios. 

AsMOLNA.  /.  (ant.)  V.  Limosna. 

AsMoso,  SA.  adj.  (ant.)  Me- 
ditativo, pensativo,  reflexi- 
vo :  —V.  Asmático. 

Asna.  /.  Asna;  burra,  fêmea 
do  asno.  Asina,  ie.  As7ia,  con 
pollino  no  va  derecha  al 
molino    (rif);    burra    que 


ASN 

amamenta  bun-inho  não  vae 
direita  ao  moinho;  dá  a  en- 
tender que  as  paixões  cegam 
as  pessoas  e  não  as  deixam 
obrar  ajuizadamente.  Si  vis 
recte  agere,  animum  habeas 
ab  affecfibus  liberum  : — pi. 
asnas ;  barrotes  ou  vigas  me- 
nores que  saem  da  principal 
que  sustenta  o  telhado,  cora- 
uuunmente  chamada  viga 
mestra  ou  cumieira.  Tigna, 
orum. 

AsNAciio.  TO.  (bof.)  V.  Gatuña. 

Asnada./,  (fam.)  Asnada;  ne- 
cedade,  asneira,  grande  par- 
voíce. Stultitia,  ce. 

AsNADo.  TO.  Trave;  barrote 
ou  grossa  viga;  chama-se 
assim  nas  minas  do  Almadén 
cada  um  dos  grossos  lenhos 
ou  madeiros,  com  que  sus- 
tentam de  espaço  a  espaço, 
as  paredes  da  mina.  Trabs 
fodince  latera  firmans. 

Asnal,  adj.  Asnal;  o  que  per- 
tence ao  asno,  Asininus,  a, 
um: — (fig.fam.)  asnal,  bes- 
tial ou  brutal,  Belluintis,  a, 
um:  —  vindimo;  diz-se  do 
cesto  alto  e  estreito  de  boca, 
usado  em  algumas  partes 
para  transportar  as  uvas  da 
vinha  para  a  adega: — pi. 
dizia-se  das  meias  maiores  e 
,  mais  fortes  que  as  regulai'es. 
Majora  et  elegantíssima  ti- 
bialia. 

AsNALLo.  m.  (bot)  Planta.  V. 
Gatuna. 

Asnalmente,  adv.  (fam.)  As- 
nalmente; estulta,  bestial- 
mente. Stolide,  ineptt :  — 
adv.  (fam.)  asnalmente ;  ser- 
ve para  indicar  que  alguém 
vae  montado  em  um  aàno. 
Asino  insidere. 

AsNAO.  TO.  (germ.)  V.  Nombre. 

AsNAR.  adj.  V.  Asnal. 

AsNAucHO.  m.  (p.  A.)  Asnau- 
cho;  especie  de  pimentão 
bastante  picante  que  é  mui- 
to usado  em  quasi  toda  a 
America  meridional. 

AsNAzo.  m.  avgm.  de  Asno:  — 
(fig.)  asneirão;  muito  ru- 
de, toleirão.  Stolidissimus , 
a,  um. 

Asnería.  /.  (fam.)  Eecua,  con- 
juncto  de  asnos.  Asinorum 
grex:  —  asnidade,  asneira, 
tolice.  Stultitia,  ce. 

Asnerizo,  za.  s.  (ant.)  Asneiro; 
arrieiro  de  asnos. 


A8N 

AsNKBO.  m.  (ard.)  Asneiro ;  o 
que  leva  ovi  conduz  asnos, 
burriqueiro.  Asiaaríus,  ii. 
V.  Asnerizo,  burrero. 

AsNico,  CA.  s.  dim.  de  Asno  y 
asna:  —  ou  asnillo,  m.  (fam. 
p.  Ar.)  eixo ;  instrumento  de 
cozinha  j^ara  segurar  o  íis- 
sador.  Axiculus  circa  quem 
versatur  vem. 

Asnilla.  /.  (art.)  Cavallete  de 
escorar;  em  alvenaria  peça 
de  madeira  sustida  por  dois 
espeques,  para  que  n'ella  se 
sustente  o  edificio  que  amea- 
ça ruina.  Fulcimentum,  i'. 

Asnillo,  lla.  s.  dim.  de  Asno 
e  asna:  —  staphilino ;  inse- 
cto de  pollegada  e  meia  de 
comprido,  muito  comuium 
na  Hespauha.  E  todo  negro, 
tem  a  cabeça  muito  grande, 
e  similliante  a  meia  lua,  e 
as  elictras  muito  curtas.  íSía- 
Ijhilinus  maxillosus. 

AsKiNO,  na.  adj.  (fam.)  Asini- 
no ;  o  que  pertence  ou  se  as- 
similha  ao  asno.  Asiidnus, 
a,  um. 

Asno.  m.  Asno ;  solipede,  de 
quatro  c  cinco  pés  de  altu- 
ra, de  orelhas  compridas,  e 
só  na  extremidade  da  cauda 
apresenta  crinas.  Asinus,  i: 
—  (fid-)  asno;  pessoa  rude, 
ignorante.  Stolidxis,  a,  um. 
Asno  con  oro  alcánzalo  todo 
(rif.);  asno  com  dinheiro  al- 
cança tudo.  Aurum  omnia 
vincit.  Asno  de  Arcadia  lleno 
de  oro,  y  come  paja  (rif.); 
asno  da  Arcadia  cheio  de 
oiro  e  comendo  palha ;  refe- 
re-sc  aos  que  sao  ricos,  e  vi- 
vem na  miseria.  In  divitiis 
pauperrimiis.  Asno  de  7nu-_ 
chos,  lobos  le  comen  (rif); 
asno  de  muitos,  lobos  o  co- 
mem ;  por  uma  cousa  de  mui- 
tos donos  ninguém  se  inte- 
ressa. Qiiod  omnium  est,  ne- 
ma curat.  Asno  lerdo  tú  di- 
rás lo  tuyo  y  lo  ageno  (rif.) ; 
homem  ignorante  falia  de 
si  e  dos  outros.  Insipíens,  si 
loipbatur,  omnia  deteget.  As- 
no maio,  cabe  casa  aguija  sin 
palo;  asno  mau,  junto  de 
casa,  nao  precisa  instigado ; 
censura  feita  aos  maus  e 
preguiçosos  trabalhadores, 
que  só  se  fazem  diligentes 
quando  estão  acabando  o 
trabalho.  Piger,  cum  à  la- 


ASN 

bore  cessandum  est,  ttinc  fes- 
tiiiat.  Asno  sea  quien  asno 
batea;  asno  é  quem  asno 
premeia;  censura  feita  aos 
que  dão  empregos  a  pessoas 
incaj^azes  de  os  desempe- 
nliar.  Qui  inepto  munus  pu- 
blicuní  conferí,  ineptum  sese 
ostendit.  Asno  que  entra  en 
dehesa  ajena,  volverá  car- 
gado de  lena;  biu'ro  que  en- 
tra em  prado  alheio,  de  pau- 
ladas saírá  cheio ;  ninguém 
deve  entrar  em  sitio  prohi- 
bido se  nao  quizer  expor-se 
a  ser  maltratado.  Qui  aliena 
appctit  pmnas  luet.  A  asno 
lerdo,  arriero  loco;  para  as- 
no máu  arrieiro  maluco ;  pa- 
ra os  que  não  fazem  a  sua 
obrigação,  o  melhor  reme- 
dio é  o  castigo.  Rationi  ob- 
sistentem  fustis  corrigat.  Al 
asno  muerto  la  cebada  al 
rabo;  asno  morto  cevada  ao 
rabo.  Nullum  in  prceteritis 
remcdium.  Bien  sabe  el  asno 
en  cuya  cara  ó  casa  rebuz- 
na; bem  sabe  o  asno  a  casa 
em  que  zurra ;  a  demasiada 
familiaridade  costuma  dar 
moti^'o  a  grosferias  e  faltas 
de  attenção.  Apprimè  novit 
audax,  cui  conviciari  impune 
liceut.  Burlaos  con  el  asno, 
daros  ha  en  la  barba  con  el 
rabo;  brincae  com  o  asno, 
dar-vos-ha  na  cara  com  o 
rabo ;  não  convém  gi-acejar 
com  gente  de  pouca  capaci- 
dade. Ab  st ult i  familiar itate 
caveto.  Cada  asno  con  su  ta- 
maño; cada  qual  com  seu 
igual.  Similis  simili  gaudet. 
Caer  de  su  asno,  de  su  bur- 
ra ou  de  su  burrico  (fr.fam.); 
descer  da  burra;  confessar 
o  erro,  abandona-lo.  Erro- 
rem  suum  agnoscere,  confi- 
teri.  El  asno  que  no  está  he- 
cho a  la  albarda,  muerde  la 
atafarra  (rif);  asno  que  não 
está  affeito  á  albarda,  mor- 
de o  atafal ;  mal  que  cau- 
sam os  incommodos  a  quem 
não  está  costumado  a  sof- 
fre-los.  Malis  non  asuetus 
cegre  fert  incommoda  qua;- 
que.  Mas  quiero  asno  que  me 
lleve,  que  caballo  que  me  der- 
ruegue;  antes  quero  burro 
que  me  leve,  do  que  caval- 
lo  que  me  derrube;  é  me- 
lhor  contentar-nos    com   a 


ASO  279 

posição  mediana  do  que  sof- 
frer  os  contratempos  dos 
grandes  logares.  Medio  tu- 
tissimus  ibis:  in  summis  pe- 
riculum.  No  se  hizo  la  miel 
para  lá  boca  del  asno;  não 
se  fez  o  mel  para  a  boca  do 
asno.  Asinus  ad  lyram.  Por 
dar  en  el  asno  dar  en  la  al- 
barda; dar  na  albarda  em 
logar  de  dar  no  asno;  diz- 
se  dos  que  trocam  e  confun- 
dem as  cousas  sera  acertar 
nem  atinar  no  que  fazem. 
Susque  deque  rem  intentam 
confundere.  Quien  no  puede 
dar  en  el, asno,  da  en  la  al- 
barda: quem  não  pode  dar 
no  asno  dá  na  albarda;  diz- 
se  dos  que  nao  podendo  vin- 
gar-se  de  quem  os  offendeu, 
se  vingam  em  alguma  cousa 
sua.  Quct£umque possit,  inju- 
riam ulcisci.  No  compres  as- 
no de  recuero,  ni  te  cases 
con  hija  de  mesonero;  não 
compres  asno  de  arrieiro, 
nem  cases  com  filha  de  es- 
talajadeiro. Vide  quid  emas: 
vide  cui  nubas.  No  ver  siete 
.sobre  un  asno  (fr.  fam.);  es- 
tar na  aldeia  e  não  ver  as 
casas.  Apertis  oculis  omnino 
coligare. 

Asnografía.  /.  loc.  iron.  Asno- 
graphia;  descripção  do  asno. 

AsnogkÁfico,  ca.  adj.  Asno- 
graphico;  o  que  pertence  á 
asnographia. 

Asnógkafo.  m.  Asnographo;  o 
que  descreve  o  asno. 

AsNUDO,  da.  Asnuno,  na.  adj. 
(ant.)  V.  Asnal. 

Asobau.  a.  (germ.)  Dormitar; 
adormecer,  adormentar. 

AsonAKCADO,  da.  adj.  Ai'rega- 
çado ;  diz-se  do  que  traz  a 
roupa  levantada  para  cima: 
—  arregaçado ;  diz-se  tam- 
bém da  mesma,  roupa  ou 
vestido  quando  está  d'aquel- 
la  forma.  Vestem  ad  alas  re- 
trahi. 

AsoBARcvR.  a.  (fam)  Assobar- 
car;  levantar  com  a  mão  do 
chão  alguma  cousa,  pondo-a 
debaixo  do  braço.  Pondus 
manu  levare. 

AsoBiAR.  a.  (p.  Gal.)  Assobiar. 
V.  Silbar. 

AsoBiNAiíSE.  r.  Embrulhar-se. 
Diz-se  das  bestas,  especial- 
mente das  de  carga,  que 
caindo  mettem  a  cabeça  eu- 


280 


ASO 


tre  as  mãos  de  maneira  que 
não  podem  levantar-se  sem 
ajuda.  Figuradamente  tam- 
bém se  applica  aos  racio- 
naes.  Procumbere,  in  caput 
■prolabi. 
AsoBio.  m.  (p.  Gal.)  Assobio. 
V.  Silbo.      » 

ASOCAIRAKSE.    T.    (liaut.)    ScgU- 

rar-se;  agarrar-se  a  qual- 
quer cabo  ou  cairo :  —  (fig-) 
esmorecer,  fraquejar  no  cum- 
primento' das  suas  obriga- 
ções. 

AsocAK.  a.  (mar.)  Socar;  aper- 
tar bem  a  amarradura  ou 
nó  de  um  cabo. 

Asocarronado,  da.  aclj.  Socar- 
rão ;  fino,  astuto,  dissimu- 
lado; diz-se  d'afjuelle  que 
tem  acções  de  enganador  ou 
embusteiro.  Subdolus,  vafer. 

AsociABiLiDAD.  /.  Sociabilida- 
de ;  estado,  qualidade  do  qiie 
é  sociável. 

Asociarle,  adj.  Sociável;  o 
que  pode  associar-se. 

Asociación./.  Associação;  ac- 
ção e  ^efíeito  de  associar  e 
associar-se.  Consociatio,  so- 
cietas :  —  associação,  affilia- 
ção:  —  cooptação,  adjunc- 
ção:— cie  ideas  (philos.);  as- 
sociação de  idéas,  agrupa- 
mento psychologico,  em  que 
as  idéas  existem  em  nossa 
mente,  de  tal  maneira  que 
ao  despertar  uma,  as  outras 
occorrem  simultaneamente : 
— universal;  associação  uni- 
versal; systema  proposto  por 
Fourier,  a  fim  de  conciliar 
todos  os  interesses  sociaes. 
Principio  de  asociación;  prin- 
cipio de  associação ;  formula 
social  que  a  maior  parte  dos 
philosophos  modernos  pro- 
põem, como  substituição  ao 
principio  de  auctoridade  e 
ao  individualismo. 

Asociado,  adj.  Associado;  que 
acompanha  outro  em  algu- 
ma commissão  ou  encargo. 
Judex  adjunctus,  adhibitus 
socius: — m.  associado;  socio, 
membro  de  uma  associação. 
V.   Socio. 

Asociamiento,  m.  (ant.)Y.  Aso- 
ciación. 

Asociar,  a.  Associar;  aggregar, 
juntar  :  —  associar ;  tomar 
por  companheiro  outrem, 
para  que  o  ajude  em  algum 
mister  ou  emprego.  Conso- 


ASO 

ciare: — associar;  juntar  uma 
cousa  a  outra.  Consociare: 
—  r.  associar-se;  juntar-se 
com  outrem  pava  qualquer 
fim.  Consociare :  —  associar, 
reunir,  depositar,  pôr  em 
fundo  commum  varios  inte- 
resses particulares  com  o 
fim  'de  emiDrehender  qual- 
quer especulação. 

AsoDO,  DA.  adj.  (ant.  med.) 
Asodes,  mau  sabor,  mau 
gosto;  voz  tomada  do  gre- 
go, e  usada  como  qualifica- 
ção de  uma  febre  acompa- 
nhada de  anciãs  extraordi- 
narias. 

AsoHORA.  adv.  (ant.)  Subita- 
mente, rci^entinamente,  de 
improviso,  impensadamente. 

Asolación.  /.  Assolação;  ac- 
'ção  e  eíFeito  de  assolar:  — 
V.  Desolación. 

Asolado,  da.  adj.  Assolado; 
devastado,  arruinado,  des- 
truido. 

AsoLADOR,.  RA.  adj.  Assolador, 
devastador,  destruidor.  Vas- 
tator,  2^oprdator,  aversor. 

AsoLADURA.  /.  V.  Asolación: — 
(ant.)  V.  Desolación. 

Asolamiento,  m.  Assolamento, 
assolação ;  acção  e  eff'eito  de 
assolar.  Vastatio,  depopu- 
latio. 

Asolanar,  a.  Queimar;  perder- 
se alguma  cousa  pela  in- 
fluencia do  vento  suão,  como 
succede  ás  searas,  fructos, 
vinhas,  etc.  Usa- se  mais 
comtnummente  como  reci- 
2Droco.  Subsolano  afflari, 
aduri. 

Asolapado,  da.  adj.  Solapado; 
o  que  tem  solapas. 

Asolapar,  a.  (art.)  Assentar 
uma  telha,  lage,  etc.  sobre 
outra,  de  modo  que  cubra 
uma  parte  d'ella. 

Asolar,  a.  Assolar ;  destruir, 
devastar,  arrasar.  Vastare, 
dejyopidari:  —  pulverisar; 
reduzir  a  pó: — r.  clarificar- 
se; aclarar  o  liquido  que 
está  turvo,  depositando-se 
no  fundo  da  vasilha  as  par- 
tículas mais  grossas.  Desi- 
dere,  subsidere. 

AsoLAZAR.  a.  (ant.)  Eecrear; 
divertir,  dar  alegria  ou  pra- 
zer. Emprega-sc  também  co- 
mo reciproco. 

AsoLDADAR.  tt.  (ant)  Assolda- 
dar;  dar  «soldada  ou  tomar 


ASO 

a  soldo.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco.  Mercede  pacta 
condiicere.Y .  Asoldar. 

Asoldado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Jornalero. 

AsoLDAMiENTO.  TO.  (ant.)  Soldo; 
salario  que  se  paga  por  qual- 
quer serviço. 

Asoldar,  a.  Ássoldadar;  assa- 
lariar, tomar  a  soldo,  com  es- 
pecialidade gente  de  guerra. 

Asoleamiento,  m.  (ant.)  V.  In- 
solación.- 

Asolear,  a.  Assoalhar ;  pôr  ao 
sol  alguma  cousa  por  temijo 
considerável,  seccar  ao  sol. 
Insolare:  —r.  crestar-se ;  fa- 
zer-se  muito  trigueiro,  por 
ter  andado  muito  exposto  ao 
sol.  Sole  peruri. 

AsoLEj^VR.  a.  (ant.)  V.  Asolear. 

Asoleo.  in.  Assoalhamento ;  ac- 
ção e  eâ"eito  de  pôr  ao  sol. 

Asolvamiento.  in.  Entupimen- 
to ;  acto  ou  efteito  de  entu- 
l^ir  ou  obstruir.  Aquccductus 
obstructio. 

AsoLVAR.  a.  (ant.)Y.  Azolvar. 

AsoLVER.  a.  (aid.)  V.  Absolver. 

Asomada.  /.  Assomada ;  acção 
de  assomar  ou  apparecer  por 
pouco  tempo.  Subitus  con- 
spectus :  —  (ant.)  assomada; 
logar  alto,  do  qual  se  começa 
a  ver  algum  sitio  ou  ponto 
próximo. 

Asomado,  da.  adj.  Alegxe;  ap- 
plica-se  ao  que  apresenta 
algum  principio  de  embria- 
guez. Ebriolus,  prope  temu- 
lentus. 

Asomante,  (ant.)  p.  a.  de  Aso- 
mar. O  que  assoma. 

Asomar,  n.  Assomar;  começar 
a  apparecer  v\\  a  mosti*ar- 
se.  Apparere,  exoriri :  —  a. 
assomar ;  chegar,  mostrar 
alguma  cousa,  por  exemplo: 
asome  la  cabeza  á  la  venta- 
na; assomei  á  jauella,  che- 
guei com  a  cabeça  á  jauella. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Ostendere,  proferre: 
—  (ant.  fig.)  indicar;  apon- 
tar :  —  r.  alegrar-se ;  beber 
até  sentir  a  cabeça  tomada 
pelos  vapores  do  vinho.  In- 
ebriari,  tumulentum  esse: — 
(ant.)  assomar-se ;  subir,  col- 
locar-se  de  alto:— (ant.)  as- 
sombrar-se;  espantar-se.  Es- 
tar asomado  a  buena  venta- 
na (fr.  ant.);  estar  collocado 
a  boa  janella ;  dizia-se  para 


ASO 

designar  aquello  que  estava 
próximo  a  ter  alguma  he- 
rança ou  a  conseguir  algu- 
ma dignidade  ou  emprego. 
En  nombrando  al  ruin  de 
Roma  hiec/o  asoma  (rif.)  V. 
Ruin. 

Asombradizo,  za,  adj.  V.  Es- 
pantadizo, Asustadizo :  — 
(ant.)  assombrado;  sombrio. 

AsoMBKADOK,  EA.  s.  Assombra- 
dor ;  o  que  assombra.  Terri- 
ficus,  a,  tim. 

AsoMBRAMiENTo.  m.  (aiit.)  As- 
sorabramento.  V.  Asombro. 

Asombrar,  a.  Assombrar;  fazer 
sombra.  Jnumbrare,  obum- 
brare:  —  assombrar ;  atemo- 
risar,  espantar.  Terrere :  — 
ffig.)  assombrar;  causar  ad- 
miração ou  surprcza,  atur- 
dir. Usa-se  também  como 
reciproco.  Stupefacere,  obstu- 
pefacere. 

Asombro,  m.  Assombro;  espan- 
to, terror.  Terror,  pavor, 
consternatio  :  —  assombro ; 
surjireza,  pasmo,  grande  ad- 
miração: —  assombro ;  mila- 
gre, prodigio. 

Asombrosamente,  adv.  Assom- 
brosa, maravilhosamente, 
com  toda  a  perfeição. 

Asombroso,  sa.  adj.  Assombro- 
so; o  que  causa  assombro. 
Mirus,  sfupendus:  —  assom- 
'broso;  maravilhoso,  pasmo- 
so, admirável. 

Asomo,  m.  Assomo;  indicio  ou 
signal  de  qualquer  cousa. 
Indicium,  ii:- —  assomo ;  sus- 
peita, presumpção.  Suspicio, 
conjectura.  Ni  por  asomo, 
loe.  adv.;  nem-  por  sombra, 
de  nenhuma  sorte.  Nidio 
modo,  minime. 

Asonada.  /.  Assuada,  assuna- 
da;  ajuntamento  tumultua- 
rio para  perturbar  a  ordem 
publica.  TumuUus,  us: — as- 
suada; bulha,  motim: — (ant.) 
convocação  de  guerra. 

AsoNADÍA.  /.  (ant.)  Tropelia; 
desaforo,  desordem  commet- 
tida  23or  amotinados. 

Asonancia./.  Assonancia;  cor- 
respondencia de  dois  soni- 
dos. Consonantia,  concentus: 
—  assonancia;  a  conformi- 
dade ou  correspondencia  de 
uns  assoantes  com  outros, 
na  poesia  castelhana.  In  his- 
pánica poesi  similitíido  vo- 
cem,    qiiariim   duou   ultimai 


ASO 

sijllabcG  iisdem  vocalibns  con- 
stant: — (ant.)  corresponden- 
cia ou  relação  de  uma  cousa 
com  outra,  v.  g.:  esto  tiene 
.asonancia  con  lo  que  se  dijo 
antes;  isto  tem  relação  com 
o  que  se  disse  antes. 

AsoNANTAR.  a.  (poes.)  Assoan- 
tar;  misturar,  nos  versos  ou 
na  prosa,  palavras  que  for- 
mem assoantes,  o  que  se  tem 
por  de  feito.  Versus  eodem 
prorsus  modo  desinentes  aliis 
similiter  desinentibus  im- 
miscere. 

Asonante,  p.  a.  (ant.)  de  Aso- 
nar. Assoante;  que  faz  as- 
sonancia  :  —  assoante ;  pala- 
vra que  termina  nas  mesmas 
vogaes  que  outra  palavra, 
contando  desde  a  syllaba 
que  tem  o  accento. 

Asonar,  a.  (ant.)  Assuar;  jun- 
tar em  assuadas :  —  n.  fazer 
assonancia  ou  combinar  imi 
assoante  com  outro.  Adso- 
nare,  similiter  sonare.  Usa- 
va-se  também  como  recipro- 
co:— a.  (ant.)  levantar  gente 
para  a  guerra:  — V.  Poner 
en  musica:  —  (germ.)  V. 
Adormir. 

AsoNDAR.  a.  (ant.)  V.  Sondar. 

AsoNÍA.  /.  (bot.)  Asonia;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
dombeyaceas,  que  têem  as 
folhas  alternas,  pecioladas 
e  cordiformes. 

Asoris.  (zool.)  Asopis;  genero 
de  insectos  da  ordem  dos  le- 
pidópteros, familia  dos  no- 
cturnos, que  comprehende 
onze  especies. 

AsoPLAR.  a.  (ant.)  V.  Sojilar. 

Asopo.  m.  (zool.)  Asopo;  gene- 
ro de  insectos  da  familia  dos 
escutelerios,  que  só  se  difie- 
rençam  dos  pentatomos  pela 
falta  de  um  canal  bem  con- 
for?iiado  que  articule  com  a 
cabeça. 

AsoqvTs. m.(ant.naut.)Y .  Trinca. 

AsoRCAR.  a.  (germ.)Y.  Asolear. 

Asordar,  a.  Ensurdecer  al- 
guém com  ruido  ou  vozes, 
de  maneira  que  não  possa 
ouvir  aquillo  que  se  diz. 

AsoRDÚ.  m.  (germ.)  Y ,  Asom- 
bro. 

AsoROCHARSE.  ?'.  Contrahir  cer- 
ta enfermidade  própria  da 
America  meridional. 

AsoRRENDAR.  «.  (aut.)  Arren- 
dar ;  receber  reiída. 


ASP 


281 


AsoRÚ.  m.  Assorú ;  nome  que 
dão  na  índia  á  madeira 
d'este  paiz,  conhecida  na 
Europa  pelo  nome  de  pau 
das  índias  ou  pau  santo. 

AsocEGADAMENTE.  adv.  m.  (aut.) 
Y.  Sosegadamente. 

ASOSEGAMIENTO.  TO.  (aut.)  Paci- 

ficação ;  acção  e  eíFeito  de 
pacificar  ou  socegar :  —  so- 
cego;  paz: — socego;  deten- 
ção ,  permanencia  prolon- 
gada. 

Asosegar,  a.  (ant.)  Assocegar. 
V.  Sosegar.  Usava-se  tam- 
bém como  reciproco.  Asose- 
jarse  tino  en  su  caballo  (fr.); 
não  perder  as  estribeiras; 
segurar-se  bem  a  cavallo. 

Asosiego,  to.  (ant.)  Y.  Sosiego. 

Asotanado,  da.  adj.  (archit.) 
Abobadado ;  applica-se  á 
casa  que  está  feita  á  ma- 
neira de  sótão  ou  de  adega 
subterrânea. 

Asotanar,  a.  Abobadar,  fazer 
casas  subterrâneas.  Opere 
subterrâneo  domum  conca- 
merare,  subterraneis  cellis 
instruere:  —  abobadar;  en- 
cerrar ou  guardar  alguma 
cousa  nos  sótãos  ou  casas 
subterrâneas. 

AsoTiLARSE.  r.  (vulg.  ant.)  Y. 
Sutilizar, 

AsOTlLEZAR,  ASOTILIAR.  «.  (out.) 

Assotilar.  V.  Sutilizar.  Usa- 
va-se também  como  reci- 
proco. 

AsoTiLizAMiÉNTO. »?!.  (ant.)  tíub- 
tilisição;  acção  de  «subti- 
lisar. 

AsoTTLizAR.  a.  (ant.)  Y.  Suti- 
lizar. • 

Aspa.  /.  Aspa ;  especie  de  cruz 
feita  com  dois  paus  atraves- 
sados um  sobre  outro  que 
apresentam  a  figura  de  unt 
X.  Decussis  lignea  cujus  fi- 
gura est  latina  X:  —  sari- 
lho ;  instrumento  muito  com- 
mum,  de  varias  formas ;  a 
mais  usada  é  um  pau  era 
que  se  atravessa  outro  mais 
delgado  pela  parte  supe- 
rior, e  um  igual  a  este  na 
parte  inferior,  formando  uma 
cruz  como  de  cima.  Serve 
para  dobar  a  lã  ou  linho 
fiado  fazendo  meladas.  De- 
cussis lignea  aut  cannea  cir- 
culis  clausa,  circa  quos  ob- 
voluti  fili  s^nro}  fiunt :  —  as- 
pa ;  cruz  de  madeira  no  moi- 


282  ASP 

uho  de  vento,  cujos  quatro 
extremos  iguaes  sâo  algum 
tanto  salientes,  e  n'elles  se 
col  locam  as  vélas  onde  bate 
o  vento  que  move  amachina. 
Ala  pistrini  vento  versatilis: 

—  (j)-  Ar.)  aspa;  dois  ma- 
deiros em  cruz,  que  movidos 
com  o  piào  fazem  andar  a 
roda  onde  estão  os  alcatru- 
zes da  nora.  Decussata  li- 
gnea  votam  aquariam  mo- 
vei itia:  —  ãe  San  Andrés; 
cruz  de  Santo  André;  cruz 
de  panno  ou  baeta  colorida, 
em  figura  de  aspa,  que  se 
punha  no  sambenito,  espe- 
cie de  saco  ou  capotiidio 
amarello,  que  levavam  os 
Ijenitenciados  pela  inquisi- 
ção. Decussis  rubra  'qua  in- 
signitur'  sagnm  eorum,  qai 
a  fule  catholíca  dcfcccrunf : 
— de  San  Andrés  (hr.J;  aspa 
ou  cruz  de  Santo  André ; 
insignia  da  casa  de  Borgo- 
nha que  se  puo.  nas  bandei- 
ras de  Hespanha.  Decussis, 
hurgundce  donius  insigne : — 
liaste,  corno :  —  (naut.)  for- 
ra; reforço  de  lona  ou  cor- 
das,  e  da  figui'a  commum- 
mente  conhecida  por  aquelle 
nome,  que  se  pòe  n'uma  vela 
pela  frente  da  proa,  quando 
se  approxima  um  temporal: 
— cuchim;  consta  de  dois 
pedaços  de  panno  feljiudo, 
que  se  cruzam  desde  cada 
terço  da  verga  de  traquete 
até  á  amurada,  respectiva- 
mente opposta,  do  castello: 

—  aspa;  união  de  dois  ca- 
bos alcatroados,  que  se  cru- 
zam. 

Aspado,  (ant.y  Aspado;  o  que 
por  penitencia  levava  os 
braços  estendidos  em  for- 
ma de  cruz,  atados  pelas  es- 
páduas a  urna  barra  de  fer- 
ro, espada,  a  um  madeiro  ou 
a  outra  cousa.  Usava-se  esta 
penitencia  pela  semana  san- 
ta. Qui  brachiis  férreo  vedi 
alligatis  incedit:  —  (fig.fam. ) 
mortificado;  perrcado,  o  que 
não  pode  manejar  com  faci- 
lidade os  braços,  pov  ter  o 
fato  apertado,  ou  não  estar 
costumado  a  elle.  Augusta 
veste  oppressus. 

AspADOR.  m.  Dobadoura;  in- 
strumento que  ser^•e  para 
dobar  as  meiadas.  Bhomhus, 


ASP 

instnimentum  ad  fila  in  api- 
ras convolvenda:  —  s.  doba- 
dor,  o  que  doba.  Qui  fila  in 
spiras  convolvit. 

Aspalacídeo,  dea.  adj.  (zool.) 
Aspalacideo ;  designação  dos 
animaos  que  se  assimilham 
á  toupeira  ou  aspalax :  — 
s.  pi.  aspalacideo;  familia 
de  mamiferos  roedores  cujo 
typo  é  o  genero  aspalax  ou 
toupeira. 

AsPALÁTO.  TO.  (bot.)  Aspalatho; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  leguminosas,  sub-or- 
dem  das  papilionaccas,  com- 
posto de  duas  especies  oriun- 
das da  Americ3,. 

AspalatÓideo,  DEA.  o/Jj.  Çbot.) 
Aspalathoideo ;  que  se  pa- 
rece com  o  aspalatho :  — /. 
pi.  aspalathoideas;  secção  de 
plantas,  cujo  typo  é  o  gene- 
ro aspalatho. 

Asp.u.Ax.  m.  (zool.)Y.  Topo. 

AsPALÓsoMo.  TO.  (anat.J  Aspa- 
losomo;  monstruosidade  do 
feto  humano  quando  se  as- 
similha  á  toupeira. 

AspALTo.  TO.  (aKÍ.  jjiKÍ.J  Espal- 
to;  cor  escura,  transparen- 
te, usada  em  pintura,  V.íJs- 
palto. 

AspAMiENTO.  TO.  V.  Aspavlento. 

Asi'AR.  a.  Aspar;  crucificar  al- 

,  guem  n'uma  cruz  em  forma 
de  aspa,  como  a  do  martyrio 
de  Santo  André.  Cruci  affige- 
re  decussi  simili :  —  dobrar; 
recolher  o  fio  na  dobadoura, 
fazendo  a  meada.  Rotata  de- 
cussi filum  in  spiras  convol- 
vere: —  (fig.  fam.)  aspar, 
mortificar,  maltratar,  vexar. 
Lcedere,  offendere,  exacer- 
bare. Asparse  a  gritos  (fr.) 
V.  Òrito. 

AspakabaSi.  to.  (germ.)  V.  Ro- 
tura. 

AsPARABAR.  a.  (germ.)  Que- 
brantar, romper. 

ASPARAGÓIDEO,    DEA.   adj.    (bot.) 

V.  Esparrajíneo. 

AspARAGOLiTA.  /.  (min.)  Aspa- 
ragolitho;  ^jhosphato  de  cal 
crystallisado,  de  côr  vitrea. 

AspARAGÓPsiDA.  /.  (bot.)  Aspa- 
ragopsida;  genero  de  algas, 
da  tribu  das  florideas,  em 
forma  de  talo  de  asparago,  e 
com  as  mais  formosas  e  vi- 
vas cores. 

AsparÁjeas.  /.  Opl.  bot.)  As- 
j)aragineas;  tribu  da  fami- 


-      ASP 

lia  das  liliáceas,  cujo  typo 
é  o  genero  asparagq. 

AspARAjiNA.  /.  (chim.)  V.  Al- 
teina. 

AspARAJÍNEo.  adj.  (bot.)  V.  Es- 
parrajíneo. 

AsparÁmida.  /.  (chim.)  V.  As- 
parajina. 

AsPARTATo.  TO.  (clúm.)  Aspar- 
tato;  genero  de  saes  forma- 
do pelo  acido  aspartico  com 
as  bases  salificaveis. 

AspÁrtico,  ca.  adj.  (chim.)  As- 
partico ;  diz-se  dos  ácidos  que 
se  obtém  tratando  a  aspar- 
gina  pelos  ácidos  e  oxydos 
metallicos. 

Aspas.  /.  pi.  Aspas ;  tds  braços 
que  formam  a  cruz  de  Santo 
André :  — (ííiar.j  aspas;  cin- 
ta em  cruz  sobre  a  mezena, 
e  que  se  applica  sobre  as  vé- 
las para  as  sustentar  n'um 
forte  temporal. 

AsPASAR;  a.  (germ.)  V.  Salu- 
dar. 

AspAsiA.  /.  (bot.)  Aspasia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  orchideas,  tribu  das 
vandeas,  composta  de  uma 
só  especie  parasita,  com  flo- 
res dispostas  em  racimos : 
—  (zool.)  aspasia;  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  cara- 
bicos,  composto  de  uma  só 
especie  originaria  do  Brazil. 

Aspaviento,  to.  Espavento ;  es- 
panto, demonstração  exces- 
siva ou  affectada  de  pasmo, 
admiração  ou  sentimento. 
Pavoris  affectatio. 

Aspe.  to.  (ant.)  V.  Aspid. 

Aspearse,  r.  Trilhar- se;  mal- 
tratar os  pés  em  consequên- 
cia de  ter  caminhado  muito, 
e  por  mau  terreno. 

Aspecto,  to.  Aspecto;  a  appa- 
rencia  dos  objectos.  Aspe- 
ctus,  conspectus,  species:  — 
aspecto;  semblante,  e  por 
extensão  a  presença,  o-  ex- 
terior das  jjessoas.  Vultus, 
fácies,  os:  —  aspecto;  modo 
de  ser,  situação  exterior  das 
cousas.  Asp)ectus,  iis :  —  aspe- 
cto; a  situação  que  têem  os 
astros  no  zodíaco,  uns  a  res- 
peito dos  outros.  Astrorum 
inter  se  aspectus :  —  aspecto ; 
13onto  de  vista  em  que  se  con- 
sidera uma  questão.  A  pri- 
mer aspecto  ó  al  primer  as- 
pecto, m,  adv.;  ao  primeiro 


ASP 

aspecto,  á  primeira  vista.  Te- 
ner buen  ó  mal  aspecto  al- 
guna cosa  (fr.  fiff.J;  ter  al- 

,  guma  cousa  boa  cu  má  np- 
parencia,  estar  em  bom  ou 
mau  estado.  Hem  boni  aut 
mali  eventus  indicia  prwbe- 
re: — (art.)  em  esgi-ima,  a 
coiTespondencia  de  rostos, 
corpos  e  linhas  dos  comba- 
tentes, depois  de  terem  dado 
os  botes  e  estarem  em  po- 
sição. Aspecto  biquintil 
(astron.);  aspecto  biquintil ^ 
distancia  de  um  astro  a  ou- 
tro, quando  esta  distancia 
consiste  em  duas  vezes  a 
quinta  parte  do  circulo.  As- 
pecto cuarta,  ó  cuadratura; 
aspecto  quartil,  ou  quadra- 
tura; distancia  de  um  astro 
a  outro,  que  consiste  na 
quarta  parte  do  circulo.  As- 
pecto octil;  diz-se  de  dois 
astros  quando  dista  um  do 
outro  a  oitava  parte  do  cir- 
culo. Aspecto  qui7itil;  aspe- 
cto quintil;  distancia  de  um 
astro  a  outro,  que  consiste 
na  quinta  parte  do  circulo. 
Aspecto  trino;  aspecto  tri- 
no; diz-se  quando  a  distan- 
cia de  um  astro  a  outro 
consta  da  terça  parte  do  cir- 
culo. Os  ángulos  dos  aspe- 
ctos cbntam-se  pelos  graus 
de  longitude  dos  planetas. 

Asi'ELiNA.  /.  (bot.)  Aspelina; 
genero  de  plantas  compos- 
tas, cujas  virtudes  medici- 
naes  sao  consideradas  como 
emolientes. 

Áspera.  /.  (bot.)  Áspera;  ge- 
nero de  plantas  rubiáceas, 
que  muitos  auctores  classi- 
ficam no  genero  galio. 

AspEKAGA. /.  (bot.)  Asperaga; 

-  genero  de  plantas  da  fami- 
lia dasborragincas,  que  cos- 
tuma crescer  nos  entulhos. 

Asperamente,  adv.  m.  Aspera- 
mente,- com  aspereza,  dura- 
mente. Aspere,  dure. 

Aíjperanza.  /.  (ant.)  V.  Espe- 
ranza. 

AsPERAK.  a.  (ant.)  V.  Espe- 
rar: —  r.  enrijar-se,  endu- 
recer-se,  tornar-se  áspero. 

AspERASTERiA./.  (ant.)\ .  Trá- 
quea. 

AspEREAMiENTO.  m.  (au.t .)  As- 
pereza;  a  qualidade  de  as- 
pero  e  grosseiro  que  tem  al- 
guma cousa.  Asperitas,  atis. 


ASP 

Asperear,  a.  (ant.)  V.  Exas- 
pjerar.  Usa-se  também  como 
neutro  e  reciproco:  —  n.  aze- 
dar; fallando  de  friictas  e 
licores  terem  o  sabor  áspero 
ou  acre.  Acerbi  saporis  esse. 

ASPEREDUMBRE.  /.   (unt.)  V.  As- 

pereza. 

Asperegrenta.  /.  (bot.)  Aspe- 
regrenia;  genero  de  i^lantas 
da  familia  das  orchideas, 
composto  de  urna  só  especie, 
que  é  uma  jilanta  parasita 
oriunda  do  Perú. 

Aspekela.  /.  (bot.)  Asperela; 
cavallinha,  especie  de  feto. 

Asperelineas.  /.  2^.  (bot.)'  As- 
perellineas;  familia  de  plan- 
tas gramíneas. 

ASPERELINEO,     NEA.     üdj.     (bot.) 

Asperelineo;  que  é  áspero  ao 
tacto. 

Asperete,  adj.  dim.  de  Áspe- 
ro. Y .  Asperillo. 

AsPEiíEZ.  /.  (ant.)  V.  Aspereita. 

Aspereza.  /.  Aspereza ;  a  qua- 
lidade de  áspero  e  grossei- 
ro ({ue  tem  algumas  cousas. 
Asperitas,  atis:  —  aspereza; 
no  terreno  a  desigualdade 
que  o  faz  escabroso  c  difficil 
ao  transito.  Asperitas,  loci 
iniqu  i  tas :  —  (fig-)  aspereza ; 
diz-se  das  cousas  desagia- 
daveis  ao  gosto  ou  ao  ouvi- 
do. Asperitas,  acerbitas,  aus- 
teritus:  —  (fig-)  aspei-cza;  ri- 
gor, rigidez,  austeridade  no 
trato,  ^enio  ou  costumes. 
Asperitas,  severitas. 

Asperges,  m.  Asperges^;  voz 
j^uramente  latina.  V.  Rocia- 
dura. Aspersión:  — •  usado 
no  estylo  jocoso  como  sub- 
stantivo masculino.  Quedar- 
se asperges  (fr.  fani.);  bur- 
lar-se,  ficar  alguém  sem  o 
promettido  ou  esperado.  Spe 
frundori. 

Aspergiar.  a.  (ant.)  Asperger, 
aspergir;  borrifar,  rociar 
com  aspersorio.  Usa-se  iio 
estylo  jocoso,  mas  ainda 
mais  nó  methaphorico. 

AsPERGILINO,  NA.  ttdj.  (bot.)  ÁS- 

pergillino;  que  se  assimüha 

ao  aspergillo :  —  m.  jpí.  ns- 

pergillinos ;  pequena  família 

de  cogumellos. 
AsPERGiLo.  m.  (Ijot.)  Aspergil- 

lo;  genero  de  cogumellos. 
AsPERGiLOFORME.    udj.   Asper- 

gilloforme;  que  tem  a  forma 

de  um  hyssopo,  - 


ASP  283 

AsPERGUxA.  /.  (bot.)  V.  Amor 
de  hortelano. 

AspERGUTA.  /.  (bot.)  Sperguta. 

AspERicoLiA.  adj.(zool.)  Aspe- 
ricolia;  applica-se  aos  inse- 
ctos cujo  thoracete  está  cheio 
de  asperezas. 

AspERicoRNio.  adj.  (zool.)  As- 
pericornio;  insecto  que  tem 
os  cornos  ou  antenas  cheios 
de  asperezas. 

AsPERiDAD,  AspERinAT./'.  (ant.) 
V.  Aspereza :  —  (anat.)  pi. 
asperezas;  desigualdades  que 
se  encontram  nas  superficies 
ósseas,  destinadas  á  insersão 
de  partes  fibrosas.  Aspe- 
ridadxfs  de  los  párpados 
(med.);  granulações  das  pál- 
pebras; ophtalmia  granulo- 
sa, inflammação  chronaic 
que  produz  granulações  n'a- 
quelles  órgãos. 

AsPERiEGA./.  Raineta;  especie 
de  maçã,  assim  chamada  por 
ter  o  sabor  áspero  ou  agre. 

AsPERiEGO.  adj.  Rainéte;  diz- 
se  da  arvore  que  produz  a 
maçã  râineta.  Mali  aciduli 
genus. 

ASPERIFOLIADAS./.  JfjZ.  (bot.)  As- 

l)eri  foliadas;  familia  de 
plantas  borragineas. 

AsPERIFOLIADO,     DA.    udj.    (bot.) 

Asperifoliado;  que  tem  fo- 
lhas ásperas. 

AsPERiFOLio,  A.  adj.  (bot.)  As- 
perifolio;  que  tem  as  folhas 
ásperas:  — /.  pjl.  asperifo- 
lias;  nome  dado  por  Linneo 
á  familia  das  borragineas, 
por  terem  as  folhas  cheias 
dò  pellos  ásperos. 

AspERiLLA. /.  (Ijot.)  Asperilla; 
planta  perenne  do  genero 
asjjerola,  de  meio  pé  de 
altura,  de  ramos  nodosos, 
folhas  verticilladas,  fructo 
arredondado,  coberto  de  pel- 
los asideros,  etoda  ella  muito 
aromática.  Asperula  odo- 
rata. 

Asperillo,  Aspehilla.  adj. 
dim.  de  Áspero:  —  ???.  aci- 
dez, azedume ;  gosto  acre  da 
fructa  ainda  verde,  ou  sabor 
acidulado  que  tem  algum 
.  manjar.  Acididus  sap)or. 

Asperísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Áspero.  Aspérrimo;  muito 
áspero.  Acerbissimus,  asp>er- 
rimus. 

Asperjar,  a.  (ani.)  V.  Asper- 
giar. 


284 


ASP 


'    ASPERJILAR,      ASPERJÍLEO,       EA. 

adj.  (hot.)  Aspergileo ;  ap- 
lilica-se  ás  plantas  cuja  for- 
ma é  a  de  um  hyssope. 

ASPERJILINO,  NA.  aclj.  (bot.)  As- 

pergilino;  parecido  ao  as- 
pergillo: — m.  pi.  aspergili- 
nos;  família  dos  cogumellos, 
cujo  typo  é  o  geuero  asper- 
gillo. 
AspÉRjiLO.  m.  (hot.)  Aspergil- 
lo ;  genei*o  de  cogumellos  ou 
cryptogamicas  que  costu- 
mam desenvolver-se  nas 
substancias  vegetaes  e  ani- 
maes,  que  se  acham  no  es- 
tado de  decomposição. 

ASPEUJILOFORME.    üdj.  (bot.J   V. 

Asperjilar. 

AsPERMAciA.  /.  (meã.)  Asper- 
macia;  falta  de  semen. 

AsPERMATiSMO.  m.  (meã.)  As- 
permatismo;  impossibilidade 
ou  difiiculdade  de  expulsar 
o  esperma;  reti-ocesso  do 
semen  da  uretra  para  a  be- 
xiga no  momento  do  orgas- 
mo ejaculatorio. 

AspEEMiA.  /.  (bot.)  Aspermia ; 
estado  de  uma  planta  que 
não  produz  semente,  porque 
uma  luz  demasiadamente 
excitante  lhe  destruiu  o  ova- 
rio, quando  era  ainda  muito 
débil  e  delicada. 

AspERMO,  MA.  adj.  (hot.)  As- 
permo;  designação  dos  A^e- 
getaes  axiferos  ou  de  for- 
mação primordial,  que  pa; 
rece  não  terem  recebido  da 
natureza  a  faculdade  de  se 
reproduzirem  por  si  mesmos. 

Áspero,  m.  Asjare;  moeda  tui'- 
ca.  V.  Aspro :  —  adj.  áspe- 
ro, desigual,  escabroso;  o 
que  é  desagradável  ao  tra- 
cto. Asper,  scaber:  —  áspe- 
ro, escabroso,  accidentado, 
irregular,  fallando  do  terre- 
no. Asper,  ra,  rum:  —  as- 
pero;  cliz-se  das  cousas  des- 
agradáveis ao  gosto  ou  ao 
ouvido :  —  Asper,  acerhus : 
—  (fig.)  áspero;  rigoroso, 
austero,  desabrido,  ríspido. 
Austems,  sevenis,  immitis. 

Asperón,  on.  Pedra  de  amolar : 
— (ant.)  V.  Espolón  de  la 
galera. 

ASPERONADOR,    RA.    Udj.    (inUS.) 

V.  Afilador. 
Asperonar,  a.  (imts.)  V.  Afilar. 
AspEuópoRO.  m.  (zool.)  Aspo- 

ropero;  nome  genérico  em- 


ASP 

jjregado  por  Lamarck  para 
classificar  uma  divisão  de 
jjolypos;  porém  foi  depois 
desprezado  pelo  seu  mesmo 
auctor,  assim  como  pelos 
outros  zoólogos. 

Aspersión./.  Aspersão;  acção 
e  eíFeito  de  aspergir  ou  de 
molhar  levemente,  salpican- 
do com  agua  ou  algum  outro 
liquido :  —  aspersão ;  acção 
de  esparzir  agua  benta  sobre 
os  fieis  para  os  purificar.  As- 
persio,  onis. 

Aspersorio,  m.  Aspersorio ; 
hyssope;  instrumento  de  as- 
pergir. Scojnda  aut  buhus 
perforatus  aquce  asper gendce. 

AspERTo,  TA.  aãj.  V.  Esperto. 

AsPERUGo.  m.  (bot.)  Asperugo ; 
genero  de  jjlantas  da  fami- 
lia das  borragineas,  compos- 
to de  uma  só  especie  que 
cresce  no  entulho. 

AspÉRULA.  /.  (bot.)  Asperula; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  rubiáceas,  tribu  das 
asperúleas ,  composto  de 
umas  quarenta  especies  que 
se  criam  nos  paízes  vizinhos 
do  Mediterrâneo. 

ASPERULEO,  EA.  ttdj.  (Oo't.)  As- 

peruleo;  que  tem  alguma 
analogia  com  a  asperula: 
/.  pi.  asperúleas;  secção  de 
plantas  da  família  das  ru- 
biáceas, cujo  tyjjo  é  o  genero 
asperula. 

AsPERURA./.  (ant.)  Y.  Aspereza. 

AsPECTADOR.  m.  (ant.)  V.  Es- 
pectador. 

Aspérrimo,  ma.  adj.  supj.  de 
Áspero.  Aspérrimo.  Asper- 
rimus,  a,  um. 

AspicARPo.  m.  (bot.)  Aspícarpo 
(fructo  em  escudo);  genero 
de  plantas  da  família  das 
malpigeaceas,  composto  de 
duas  especies  próprias  do 
México;  são  arbustos  notá- 
veis por  terem  duas  classes 
de  inflorescencia;  uma  com- 
posta de  flores  termínaes  for- 
mando umbella  e  outra  de 
flores  quasi  planas  muito 
pequenas,  occultas  nas  axíl- 
las  das  folhas. 

AspicELA./.  (zool.)  AspiceVã  (es- 
cudo);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  chrysomelínos, 
comjDosto  de  quatro  especies 
próprias  da  America  equi- 
nocial. 


ASP 

Áspid,  m.  Áspide  (escudo); 
cobra  de  um  pé  de  comprido 
símilhante  á  víbora,  roxa, 
com  manchas  no  ventre  que 
parecem  letras:  sua  moi'de- 
dura  é  venenosa.  Coluber, 
,  aspis. 

Áspide,  m,  (ant.)  V.  Áspid. 

AspiDEQuiDNos.  odj.  (zool.)  As- 
pidequidnos;  familia  de  re- 
ptis ophidios  que  compre- 
hende  as  cobras  A^enenosas, 
cuja  cabeça  está  guarnecida 
de  placas. 

ÁSPIDE  YON.  TO.  (7)o¿.JAspideyon ; 
synonymo  do  genero  wille- 
mecia,  da  familia  das  com- 
pósitas. 

AspiDiA.  /.  (zool.)  Aspidia  (em 
forma  de  escudo);  genero 
de  insectos  lepidópteros  no- 
cturnos, composto  de  duas 
especies  que  se  acham  na 
Europa. 

AspiDiÁcEo,  CEA.  adj.  (bot.)  As- 
pídiaceo;  que  se  assimilha 
ao  aspidio: — /.  pZ.  aspidea- 
ceas;  tribu  de  plantas  da 
familia  dos  fetos,  cujo  typo 
é  o  genero  aspidio. 

AspiDÍFORO.  m.  (zool.)  Aspidi- 
Ijhoro  (provido  de  escudo); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  composto 
de  varías  especies  que  se 
alimentam  dos  líchens  que 
crescem  nas  arvores  seccas. 

Aspidio.  m.  (bot.)  Aspidio;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  polypodíaceas,  origi- 
nario da  America,  que 
abrange  um  pequeno  nume- 
ro de  especies  distínctas. 

AspiDiOTO.  m.  (zool.)  Aspidioto 
(provido  de  escudo);  genero 
de  insectos  da  familia  dos 
coccinios,  ordem  dos  hemí- 
pteros  e  secção  dos  homo- 
jjteros,  cujo  corpo  é  coberto 
de  uma  materia  branca. 

AspfDisciNA.  /.  (zool.)  Aspidis- 
cína;  familia  de  insectos  in- 
fusorios, cujo  typo  é  o  ge- 
nero aspídisco;  anímaes  po- 
lygastricos,  que  têem  o  canal 
intestinal  visivel  e  provido 
de  dois  orificios. 

Aspídisco.  m.  (zool.)  Áspísdico 
(escudo  2)cqueno) ;  genero  de 
insectos  infusorios ,  cuja 
principal  especie  é  o  aspí- 
disco de  Berlim. 

AspiDisTRA.  /.  (bot.)  Aspidis- 
tra;  genero  de  plantas  que 


ASP 

apresenta  bastante  analogia 
com  a  familia  das  aroideas, 
e  é  natural  da  China  e  do 
Perú. 

AspiDiTo.  m.  (bot.)  Aspidito; 
genero  de  fetos  fosseis  que 
se  divide  em  duas  secções. 

AspinoAxiROS.  /.  pi.  (zool.) 
Aspidoaxiros  (escudo  sem 
mào);  família  de  roptis 
saurios  que  coniprchende  os 
qiie  têem  corpo  escamoso 
e  carecem  de  pés  anteriores. 

ASPIDOBRANQUIOS.  111.  pi.  (zOOl.) 

Aspidobranchios  (guelras  em 
forma  de  escudo);  familia 
de  gasterópodos  que  com- 
prehende  as  que  têem  as 
guelras  protegidas  por  uma 
concha  á  maneira  de  escudo. 
AspiDocARPo.  m.  (bot.)  Aspido- 
carpo  (fructo  em  forma  de 
escudo);  synonymo  do  ge- 
nero poli  uro. 

ASPIDOCKFALOS.      VI.    pi.     (zOOl.) 

AspidoceJ)halos  (cabeça  pro- 
vida de  escudo);  secção  de 
reptis  ophidianos.  cuja  cabe- 
ça 6  formada  de  pequenas 
placas. 

AspiDOcor-oiíos.  m.  pi.  (zool.) 
Aspidocolobos  (escudo  muti- 
lado); familia  de  roptis 
saurios,  que  comprehende 
us  que  têem  o  corpo  coberto 
de  escamas  e  mais  ou  menos 
mutilado,  em  relação  aos 
membros. 

AspiDocÓTiLO.  m.  (zool.)  Aspi- 
docotylo;  genero  de  vermes 
apodos  da  ordem  dos  polys- 
tomos,  que  têem  o  corpo 
alongado,  estreito  na  extre- 
midade anterior  e  dilatado 
no  posterior. 

AspiDÓFORo.  m.  (zool.)  Aspidó- 
phoro  (armado  de  esôudo); 
genero  de  ¡íeixes  da  familia 
dos  percoideos,  que  se  cria 
nos  mares  do  norte,  á  ex- 
cepção de  uma  só  especie 
que  chega  até  ao  canal  da 
Mancha. 

AspiDOPoitóiDEo,  DEA.  arZ/.fsooZ.J 
Aspidophoroideo;  que  se  pa- 
rece com  o  aspidophoro:  — 
/.  pi.  familia  de  peixes  cujo 
typo  é  o  genero  aspidophoro. 

AspiDoctLOso.  m.  (bot.)  Aspido- 
gloso;  genero  de  plantas  da 
familia  das  asclepiáde'as; 
larvas  vivazes  de  hastes  di- 
reitas, folhas  estreitas  e  pe- 
dúnculos axillares  e  alter- 


ASP 

nos,  que  pertencem  k  Africa 
austral. 

ASPIDOMORFA.    /.     (zool.)    Aspí- 

domorpha  (forma  de  escudo); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia 
dos  chrysomelinos. 

AspiDONOTo.  m.  (zool.)  Aspido- 
noto  (dorso  em  forma  de  es- 
cudo); genero  de  infectos 
da  familia  dos  locustios, 
ordem  dos  orthopteros,  cujo 
typo  ó  o  aspi  denoto  espinho- 
so da  ilha  de  Madagáscar. 

AspiDÓPTERO.  m.  (bot.)  Aspidó- 
jítero  (aza  em  forma  de  es- 
cudo); genero  de  plantas  da 
familia  das  malpigiaceas ; 
arbustos  trepadores  natu- 
raes  de  Java  e  da  India,  e 
cujas  flores  sao  pequenas, 
brancas  ou  amarellas  e 
inodoras. 

AspiDORixco.  m.  (zool.)  Aspi- 
dorinco  (bico  de  escudo); 
genero  de  peixes  fosseis  da 
familia  dos  sauroideos  que 
têem  o  corpo  .alongado,  a 
mandíbula  superior  prolon- 
gada em  forma  de  bico,  e  as 
barbatanas  peitoraes  e  ven- 
traes  redondas. 

AspiDospERMA.  /.  (bot.)  Aspi- 
dosperma  (semente  em  forma 
de  escudo);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  apocineas ; 
arvores  do  Brazil,  de  folhas 
pecioladas  e  flores  em  botòcs 
terminaes. 

AspiDURA.  /.  (zool.)  Aspidura 
(cauda  em  forma  de  escudo); 
genero  de  echinodermos  da 
familia  dos  ophiuros  ou  as- 
tcr()pliidüs,  cujos  raios  são 
rodeados  de  escamas  sobre-' 
postas. 

AspÍGONO.  m.  (zool.)  Aspigono 
(auffido  de  escudo);  genero 
de  insectos,  cujo  typo  é  o 
aspigono  cornigero. 

AspiLATEs. /.  (zool.)  Aspilates; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  familia  dos 
nocturnos,  que  comprehende 
muitas  especies. 

AspiLiA.  /.  ('bot.)  Aspilia;  ge- 
nero de  plantas  vivazes, 
originarias  de  Madagáscar, 
cujos  ramos  estendidos  pelo 
chaojbrotamfolhasoppostas. 

ASPILONOTO,      TA.      Oclj.      (zOOl.) 

Aspilonoto;  applica-se  ao 
animal  que  não  tem  man- 
chas no  dorso. 


ASP  285 

AspiLOTA. /.  (min.)  Aspilota; 
pedra  preciosa  de  cor  ar- 
gentina. 

Aspillera.  /.  (fort.)  Setteirai 
aberta,  estreita  e  comprida 
que  se  faz  nos  muros  ou  pa- 
redes para  disparar  a  cober- 
to contra  o  inimigo,  met- 
iendo e  passímdo  por  ella 
o  cano  da  espingarda:  — 
(naut.)  claro  entre  as  macas 
collocadas  nas  trincheiras 
para  a  fuzilaria  poder  fazer 
fogo. 

AspiLLERAR.  a.  Fazer  seteiras 
nos  muros  ou  paredes  pai'a 
disparar  as  armas  contra  o 
,  inimigo. 

Aspio.  m.  (zool.)  Aspio;  genero 
de  peixes  cyijriniodeos,  que 
têem  o  corpo  comprimido, 
e  a  mandibula  inferior  mais 
larga  que  a  superior-,  com- 
poe-se  de  varias  especies 
A'ivas  que  se  encontram  na 
Europa  e  em  outros  conti- 
nentes. 

Aspiración./.  Afepiração;  acção 
de  aspirar.  Aspiratio,  onis: 
—  aspiração;  na  theologia 
mystica  o  aíFecto  extremo 
da  alma  para  com  Deus. 
Ardentior  erga  Deum  affe- 
ctus :  —  aspiração ;  pronun- 
ciação  áspera  ou  forte  que 
se  di\  a  urna  vogal.  Aspi- 
ratio, afflatus :  —  (miis.)  as- 
piração; o  espaço  menor  da 
pausa  quando  se  respira. 
Itespirandi  mora,  interva- 
lum,  opatinm. 

AspraADAMENTE.  odv.  íti.  Aspi- 
radame)ite;  com  aspiração. 
Cum  aspiratione  vel  afflatu. 

Aspirado,  m.  (ant.)  V.  Aspira- 
ción :  —  adj.  aspirado. 

Aspirante,  p.  a.  de  As2)irar. 
Aspirante;  que  aspira.  As- 
pirans,  afflans: — m.  aspi- 
rante. V.  Meritoiio. 

Aspirar,  a.  Aspirar;  attraliir 
com  a  boca  o  ar  exterior, 
introduzindo-o  nos  pulmões. 
Aspirare : —  aspirar ;  preten- 
der ou  desejar  com  anciã 
algum  emiirego,  dignidade, 
etc.  Afectare,  appetere  ali- 
quid : — (gram.)  aspirar ;  ¡jro- 
nunciar  com  aspiração.  As- 
pirare, Utleram  vel  vocem 
cum  aspiratione  proferre, 
vel  scribere: — (ant.)  V.-  In- 
spirar: — V.  Respii-ar. 

Aspirativo,    a.    adj.    (gram.) 


286 


ASP 


Aspirativo;  pronunciado 
com  aspiração. 

AspiRATORio.  a.  adj.  Aspirato- 
rio;  que  se  refere  á  aspira- 
ção, ou  serve  para  produzir 
este  eíFeito, 

Aspis.  m.  (ant.J  As-pis.Y .  Aspid. 

AspísoMO.  TO.  (zool.)  Aspisomo 
(corpo  em  forma  de  escudo); 
genei-o  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  composto  de 
sete  especies,  próprias  todas 
da  America  meridional. 

AspiSTEEio.  /.  (bot.)  Aspiste- 
rio;  secção  de  plantas  do 
genero  parmelia. 

AspisTO.  adj.  (zool.)  Aspisto; 
applica-se  ás  cobras  que 
tê  em  o  corpo  em  forma  de 
laminas. 

AspisuRo.  TO.  (zool.)  Aspisuro; 
synonymo  do  genero  acan- 
turo. 

AspiTo.  TO.  (zool.)  Aspito  (es- 
cudo); genero  de  insectos 
dipteros,  divisão  dos  nemo- 
ceros  e  da  familia  dos  tipu- 
larios,  cujo  corpo  tem  apenas 
uma  linha  de  comprido. 

AspLENiÁcEO,  CEA.  adj.  (bot.) 
Aspleniaceo;  que  se  parece 
com  o  asplenio :  — /.  2^1.  asple- 
niaceas ;  tribu  de  plantas  da 
familia  dos  fetos,  cujo  typo 
é  o  genero  asplenio. 

ASPLENIARIAS.  /.  pi.    (bot.)  As- 

pleniarias ;  secção  de  plantas 
da  familia  dos  fetos  e  tribu 
das  aspleniaceas. 
Asplenio.  to.  (bot.)  Asplenio; 
genero  de  fetos,  que  com- 
prehende  mais  de  cento  e 
cincoenta  especies  das  mais 
variadas,  tanto  pela  forma, 
como  pelo  grau  de  divisão 
de  suas  folhas,  e  criam-se 
em  differentes  climas  de 
ambos  os  continentes. 

Aspondilóforo,  AsPONDILÓroEO; 
adj.  (zool.)  Aspendilóphoro; 
diz-se  do  animal  que  não  tem 
vertebras. 

AspoNGOPO.  TO.  (zool.)  Aspon- 
gopo ;  genero  de  insectos  he- 
mipteros  do  grupo  dos  pen- 
tatomas do  genero  compos- 
to de  um  pequeno  numero 
de  especies  próprias  da  Ame- 
rica meridional. 

AspoRiNA.  /  (zool.)  Asporina; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  carabicos  e  tribu  dos 
patelimanos. 


ASS 

AspoRO,  EA.  (bot)  Asporo;  ap- 
plica-se á  planta  que  é  pri- 
vada de  corpúsculos  ou 
órgãos  reproductores. 

Aspre.  to.  (prov.)  Parreira,  la- 
tada. Contheriata  vitis. 

AspREDO.  TO.  (zool.)  Aspredo; 
peixe  do  genero  siluro,  que 
se  cria  nos  rios  da  America 
meridional. 

AspRELA./.  (bot.)  Asprela;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  gramineas,  cujo  typo  é 
a  asprela  nardiforme. 

AspRO.  TO.  Aspre;  pequena 
moeda  turca:  100  aspres 
valem  uma  piastra  turca, 
ou  320  réis.  Nuramus  turólo 
et  grcecis  usitatus :  —  (zool.) 
asjjros,  norae  latino  do  ge- 
nero apron. 

Asquear,  a.  Asquear ;  ter  asco, 
fastio,  nojo  de  alguma  cou- 
sa. E  usado  algumas  vezes 
como  neutro.  Nauseare,  fas- 

•  tidire. 

AsQUEMiA.  /.  (astron.)  Asche- 
mia;  nome  da  constellação 
do  Cao  menor. 

AsQUERA.  /.  (ostrón.)  Asche- 
ria;  nome  da  constellação 
do  Cão  maior. 

Asquerosamente,  adv.  m.  As- 
querosamente ;  com  asco , 
por  modo  nojento.  Immunde, 
sórdido. 

Asquerosidad.  /.  Asquerosida- 
de;  immundicie,  cousa  que 
causa  asco.  Immunditia , 
sordes. 

Asquerosísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Asqueroso.  Asquerosíssi- 
mo; summamente  asquero- 
so. Valde  immundus. 

Asqueroso,  sa.  adj.  Asquero- 
so; que  faz  asco.  Nauseara 
movens: — que  tem  asco  ou 
é  propenso  a  tê-lo.  In  nau- 
seam  proclivis. 

AssA./.  Cèoí.J  Assa;  synonymo 
do  genero  tetr acera. 

AssÁBATOs.  TO.  (med.)  Assába- 
tos;  enfermidade  originaria 
do  Senegal,  muito  similhan- 
te  á  syphilis. 

Assacar,  a.  (ant.)  Assacar; 
imputar,  attribuir  calum- 
niosamente alguma  cousa 
a  alguém,  accusa-lo  d'ella 
sem  bastante  prova.  Calum- 
niari,  falso  criminari. 

AssALA.  /.  (ant.  bot.)  V.  Nuez 
moscada. 

AssAM.  TO.  (bot.)  V.  Assa. 


AST 

Assañarse.  r.  (ant.)  Assanhar, 
se;  irritar-se,  exacerbar-se- 
Irritari. 

AssEMBRADO,  DA.  adj.  (ant.) 
CoUigado,  unido. 

AssENNORAR.  a.  (ant.)  Assenho- 
rear; dominar.  , 

AssEO.  TO.  (ant.)  Assedio;  cer- 
co ou  sitio. 

AssÉRiDA.  /.  (bot.)  Asserida; 
planta  que  se  mastiga  para 
abrandar  as  dores  do  ventre. 

AssoMARSE.  r.  (ant.)  Assomar- 
se;  irar-se. 

AssRüMiNA.  /.  (bot.)  Assrumi- 
na;  planta  de  Guiné,  útil 
pelas  suas  propriedades  me- 
dicinaes. 

AssüELVER.  a.  (ant.)  Assolver.  - 
V.  Absolver. 

Asta.  /.  Haste,  bastea;  pau 
em  que  se  colloca  o  ferro  da 
lança,  hasta,  etc.: — hasta; 
a  lança.  Antigamente  escre- 
via-se  commummente  com" 
h,  e  do  mesmo  modo  os  seus 
derivados.  Hasta,  ce:  —  chi-  . 
fre;  corno  de  animal.  Cornus, 
us:  —  (pint.)  haste,  pausinho 
de  madeira  que  serve  para 
encavar  nos  pincéis.  Bacil- 
lus.  Darse  de  la  astas  (fam.); 
disputar  na  conversação 
proferindo  palavras  pican-  • 
tes.  Verbis  contendere,  ri- 
xari.  Darse  de  las  hastas; 
batalhar  até  se  misturarem 
uns  com  outros.  Cominus 
pugnare.  Darse  de  las  has- 
tas  (fig.);  arguir  com  dema- 
siada tenacidade  para  sus- 
tentar cada  um  a  sua  opi- 
nião. Acriter  disputare. 

AsTAciANOs.  adj.  pl.  Astacia- 
nos;  nome  que  se  dava  aos 
que  formavam  uma  seita  no 
século  IX,  cujas  doutrinas  se 
assimilhavam  ás  dos  Ma- 
nicheos. 

AsTAcio,  CIA.  adj  (astron.)  Asta- 
do; que  se  parece  ao  asta- 
co :  —  TO.  astacio ;  divisão  de 
crustáceos  decápodos,  cujo 
typo  é  o  genero  astaco. 

AsTAco.  n.  (astron.)  Astaco;  a 
constellação  de  Câncer: — 
(myth)  Astaco,  filho  de  Ne- 
ptuno e  da  nympha  Olbia, 
que  deu  seu  nome  á  cidade 
de  Astaco:  —  (zool.)  astaco; 
nome  que  davam  os  antigos  , 
aos  carangueijos. 

AsTACoiDEo.  m.  (zool.)  Asta- 
coideo ;  genero  de  crustáceos 


AST 

da  ordem  dos  decápodos  e 
da  familia  dos  macruros, 
composto  de  urna  só  especie 
descoberta  em  Madagáscar. 

AsTAcoLiTo.  m.  (h.  nat.)  As- 
tacolito ;  nome  empregado 
por  alguns  naturalistas  para 
designar  diversos  macruros 
fosseis. 

AsTÁcoLO.  m.  (zool.)  Astacolo; 
genero  de  foraminipheros ; 
segundo  a  opinião  mais  ge- 
ral é  uma  especie  do  genero 
cristelaria. 

AsTÁcopo.  tn.  (zool.)  Astácope 
(parecido  com  o  caranguei- 
jo);  nome  dado  a  um  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
himenopteros  e  da  familia 
dos  coreanos,  composto  de 
uma  só  especie. 

AsTAcopoDio.  m.  (h.  nat.)  As- 
tacopodio;  nome  que  se  dá 
ás  patas  dos  crustáceos 
fosseis,  quando  estào  sepa- 
radas. ^ 

Astado,  m.  (mü.  ant.)  V.  As- 
tero. 

AsTAQuiLos.  /.  (med.)  Astaqui- 
los;  ulcera  gangrenosa  ma- 
ligna, que  se  estende  desde 
o  pé  até  á  perna. 

AsTAR.  a.  (germ.)  Alargar. 

AsTAROTH.  (myth.)  Astaroth; 
Ídolo  dos  philisteus,  que  os 
judeus  abateram  por  ordem 
de  Samuel.  Era  também 
uma  divindade  dos  sido- 
nios,  a  quem  adorou  Salomão, 
quando  as  mulheres  o  ar- 
rastaram á  idolatria. 

AsTARTEA.  /.  (bot.)  Astartea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  myrthaceas,  tribu  das 
leptospermeas,  composto  de 
uma  só  especie,  que  é  um 
arbusto  da  terra  de  Van- 
Diemen. 

AsTAsiA.  /.    (zool.)    Astasia; 
genero  de  infusorios,    cujo 
V  caracter  principal  é  a  falta 
de  olhos. 

AsTÁsicos.  /.  pi.  (zool.)  Astá- 
sicos;  familia  de  infusorios 
que  tem  por  typo  o  genero  - 
astasia. 

AsTATA.  /.  (zool.)  Astata  (in- 
constante);  genero  de  inse- 
ctos himenopteros  da  fami- 
lia dos  crabonios  composto 
de  um  pequeno  numero  de 
especies. 

Astítico,  ca.  adj.  Instável; 
que  não  está  em  equilibrio. 


AST 

ASTECHADOS.     TO.      (bot.)     AstC- 

chados;  azaya,  especie  de 
planta. 

ASTEFANANTA./.  (bot.)  AstCpha- 

nauta  (flor  sem  coroa); 
synonymo  do  genero  ou  sub- 
género cieca,  da  familia  das 
pasiflóreas. 

AsTÉFANO.  m.  (bot.)  Astéphano 
(sem  coroa);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  asclepia- 
deas,  que  comprehende  dez 
especies,  sendo  a  maior  par- 
te da  Africa  central. 

AsTEio.  TO.  (sool.)  Asteio;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros,  divisão  dos 
bracoceros,  tribu  dos  miis- 
cidos  e  sub-tribu  dos  hete- 
romicidos,  composto  de  duas 
especies  que  se  encontram 
entre  as  hervas  na  França, 
Allemauha  e  Hespanha. 

Asteísmo,  m.  Asteísmo;  ironia 
delicada  que  encerra  louvor 
debaixo  da  apparencia  de 
vituperio. 

AsTEu.  TO.  (germ.)  V.  Archivo. 

AsTELiA.  /.  (bot.)  Astelia ;  ge- 
nero de  plantas  juncáceas. 

AsTELMA.  /.  (bot.)  Astelma 
(sem  coroa);  grupo  de  plan- 
tas que  formam  parte  do 
genero  hclichryso,  da  fami- 
lia das  compósitas. 

ASTESUTOS.     TO.    pi.    (zool.)    As- 

themitos  (sem  coroa);  grupo 
de  insectos  da  familia  dos 
ligeos,  caracterisado  pela 
falta  de  olhos. 

AsTEMMA.  /.  (bot.)  Asthemma 
(sem  coroa);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  compó- 
sitas, tribu  das  senecioni- 
deas,  que  consta  de  uma  só 
especie  natural  do  Perú: — 
(zool.)  asthemma ;  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  hemi- 
pteros  e  da  familia  dos  li- 
geos, composto  de  um  gran- 
de numero  de  especies  que 
se  encontram  em  quasi  todas 
as  regiões  do  globo. 

Astenia.  /.  (med.)  Asthenia; 
debilidade  extraordinaria , 
fi'aqueza  extrema. 

Asténico  ca.  adj.  (meã.)  Asthe- 
nico;  que  tem  os  caracteres 
da  astenia. 

Asteno.  m.  (zool.)  Astheno ;  ge- 
nero de  msectos  coleópteros 
pentameros  da  familia  dos 
brachelitros. 

Astenologia.  /.  (med.)  Asthe- 


AST 


287 


nologia;  tratado  das  doen- 
ças asthenicas. 

Astenologico,  ca.  adj.  Asthe- 
nologico;  que  diz  respeito  á 
astheuologia. 

Astenopira.  /.  (med.)  Astheno- 
pyra ;  febre  acompanhada  de 
prostração  de  forças. 

AsTER.  TO.  (bot.)  Aster ;  genero 
de  plantas  raiadas. 

Asteeacakta.  /.  (bot.)  Astera- 
cantha  (espinho  estrellado)  ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  acantáceas. 

Asteuacantio.  to.  (zool.)  Aste- 
racanthio;  genero  de  aste- 
rias providas  de  anus  e  de 
quatro  ordens  de  tentáculos 
na  face  inferioi-. 

AsTERÁcEO.  adj.  (bot.)  V.  Aste- 
róideo. 

AsTERANTo.  11.  (bot.)  Astherauto 
(flor  estrellada) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  bel- 
visieas,  composto  de  uma  só 
especie  que  é  uma  arvore 
do  Brazil. 

ASTERENCRÍNIDOS,  7».  pl.   (zOOl.) 

Asterencrinidos  (encrino  es- 
trellado); familia  de  echi- 
nodermos  estrellados,  que 
comprehende  os  coniatulos 
e  os  euciynos  de  corpo  re- 
gular. 

Asteria./.  fftoí.J  Asteria;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  gencianaceas :  —  (zool.) 
asteria;  genero  de  zoófitos, 
commummente  denominado 
estrella  do  mar,  pela  sua 
figura  similhante  á  de  uma 
estrella. 

AsTERÍDEA./.  (bot.)  Asterídca; 
genero  estabelecido  para 
classificar  uma  planta  que 
se  cria  na  parte  occidental 
da  Nova  Hollanda  e  que  pa- 
rece o  áster  da  Nova  In- 
glaterra. 

AsTÉHiDos.  adj.  (zool.)  Asteri- 
dos;  familia  de  zoophytos 
esteleridos  ou  estrellas  do 
mar,  que  tem  um  tubérculo 
madi'cporico  na  espádua. 

AsTERijERiNA. /.  (zool.)  Astei'i- 
girina  (provido  de  estrella); 
genero  de  molluscos  da  or- 
dem dos  eutomóstegos,  que 
.se  compõe  de  quatro  espe- 
cies, e  cuja  concha  é  notável 
pela  estrella  que  tem  em  um 
dos  lados. 

AsTERIJERINÍDIAS.  /.  pl.    (zOOl.) 

Asterigerinidias;  familia  de 


288 


AST 


molluscos  da  ordem  dos  en- 
tomóstegos,  cuja  concha  tem 
ii'um  dos  lados  uma  estrella 
formada  pela  reunião  de  va- 
rias secções  de  cellulas. 

AsTERiLLA.  /.  (bot.)  Astcrilla; 
genero  de  cogumelos  reuni- 
do commummente  ao  genero 
fágatela. 

AsTERiNA.  /.  (zool.)  Asterína; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia dos  astéridos. 

AsTERÍNEAS.  /.  (bot.)  Astcrí- 
neas;  sub-tribu  do  grupo 
das  compostas  asteroideas, 

.  cujas  folhas  são  quasi  sem- 
pre alternadas. 

AsTERÍNiDAs.  /.  (zool.)  Asteri- 
nidas;  familia  de  asterias 
que  tem  por  typo  o  genero 
asterina. 

AsTEKio.  m.  (astron.)  Astêrio; 
nome  de  uma  das  er<trellas 
que  compõem  a  coustellação 
chamada  vulgarmente  os 
càes  de  caça. 

AsTEKiscA.  /.  (bot.)  Asterisca 
(estrelUnha) ;  genero  da  fa- 
mília dos  lichens,  denomina- 
do com  este  nome  pela  dis- 
posição de  suas  flores. 

AsTERiscio.  m.  (bot.)  Asteris- 
cío',  genero  de  plantas  da 
família  das  umbelliferas. 

Asterisco,  m.  Asterisco;  es- 
trellínha  que  serve  nos  li- 
■\ros  impressos  de  remissão 
de  citação,  commentarío  ou 
explicação  que  se  pòe  á  mar- 
gem da  folha.  Asterisctis,  i: 
—(bot.)  asterisco;  genero  de 
plantas  que  pertence  á  divi- 
são das  inuleas,  entre  as 
compostas  asteroideas. 

Asterismo,  vi.  (astron.)  V.  Con- 
stelación._ 

AsTERizA.  /.  (zool.)  Asteriza 
(estrellacla) ;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros da  família  dos  chryso- 
melínos. 

AsTERNAL.  adj.  (anaf.)  Asternal 
(sem  jjeito);  que  está  sepa- 
rado do  sterno. 

AsTERNiA. /.  (anat.)  Asternía; 
falta  de  sterno. 

AsTERo.  m.  (mil.  aHÍ.  jHastado; 

soldado  romano  que  peleja- 

,  va  com  lança.  Ilastarius,  ii. 

ASTEROCARPO.  71.  (bot.)    AstCTO- 

carpo  (fructo  estrellado); 
genero  particular  de  fetos 
fosseis,  cuja  única  especie 
se  encontrou  nas  minas  de 


AST 

carvão  de  pedra  de  íáaar- 
bruck. 

ASTEROCÉFALO.   ?».    (bot.)    AstC- 

voceijha[o(cabeça  estrellada); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  dipsáceas,  que  se 
cultiva  nos  jardins. 

ASTERODERMO.   TU.    (zOOl.)  AstC- 

rodermo  (pelle  estrellada) ; 
genero  de  peixes  fosseis  da 
familia  das  arraías. 

AsTERODiA.  (myth.)  Asterodia; 
filha  de  Itono,  e  segundo 
outros  esposa  de  Endímion. 

Aíjterófidos.  vi.pl.  (zool.)  As- 
teróphidos  (serpente  estrella- 
da); familia  de  echinoder- 
mes  da  ordem  dos  esteléri- 
dos,  que  tem  o  corpo  peque- 
no,  chato,  provido  ein  sua 
circumferencia  de  ajipendí- 
ces  mais  ou  menos  largos, 
serpentiformes  e  escamosos. 

Asterofílleas,  Asterofilli- 
TAs./.2)Z.f&o^JAsíerophílleas 
(folhas  em  forma  de  estrel- 
la); nomes  (jue  se  dão  a  um 
grupo  numeroso  de  plantas 
fosseis,  que  se  distinguem 
de  todas  as  mais  pela  djs- 
¡josição  de  suas  folhas. 

ASTERÓFORA.    /.     (bot.)     AstCrO- 

\)hox?L  (provida  de  estrellas); 
cogumelo  parasita  que  se 
deseuvolve  na  parte  raaís 
grossa  das  umbellas  dos 
agáricos. 
Asteroide./,  (astron.)  Asteroi- 
de; dá-se  este  nome  a  urna 
porção  indeterminada  de  pe- 
quenos planetas  que  só  se 
podem  descobrir  com  gran- 
des telescopios: — V.  Aero- 
lito. 

ASTERÓIDEO,  DEA.   ttdj .  Astcroí- 

deo;  parecido  com  uma  es- 
trella:—  (bot.)  asteróideo, 
uma  das  grandes  tribus  da 
famíliadas  comi^ositas,  cujas 
anteras  não  têem  appeudíces 
basilares. 

AsTEROLiNO.  m.  (bot.)  Astcro- 
lino;  genero  de  plantas  da 
familia  das  jirimulaceas, 
que  consta  de  uma  só  espe- 
cie de  herva  amarella  de 
folhas  oppostas,  flores  soli- 
tarias e  axillares,  cuín  pe- 
dúnculos muí  pequenos. 

AsTEROMA.  /.  (bot.)  Aste- 
roma  (estrella);  genero  de 
cogumelos  microscópicos  que 
nascem  na  face  superior  das 
folhas. 


AST 

AsTERÓMEA.  /.  (bot.)  Asterómea 
(parecida  coví  urna  estrella)  ; 
genero  de  plantas  de  ori- 
gem desconhecida,  que  se 
encontra  com  frequência  cul- 
tivado nos  jardins  das  In- 
dias o  das  Molucas. 

AsTEROMETRiA.  f.  (astrou.)  As- 
tereometria;  arte  de  calcu- 
lar .0  nascimento  e  occaso 
dos  astros. 

AexEROMÉTRico,  cA.  adj.  Aste- 
reometrico;  que  tem  relação 
com  a  astercometria. 

ASTERÓMETRO.   VI.   (ostrOH.)  As- 

tereometro;  instrumento  des- 
tinado a  calcular  o  nasci- 
mento e  occaso  dos  astros, 
conhecida  a  sua  declinação 
e  o  temjoo  da  sua  passagem 
pelo  meridiano. 

AsTEROPE.  m.  (astron.)  Astero- 
pe;  urna  das  sete  estrellas 
principaes  que  compõem  as 
Plêiades. 

AsTEROPEYA.  /.  (bof.)  Astero- 
peia  (evi  forma  de  estrella); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  homalineas. 

AsteikSpsida.  /.  (bot.)  Astero- 
psida  (apparencia  de  estrel- 
la); secção  do  genero  atri- 
xea:  —  (zool.)  asteropsida  ; 
genero  de  echinodermos  as- 
teridos,  jirovidos  de  duas  or- 
dens de  tentáculos. 

Asteróptero.  m.  (bot.)  Astero- 
ptero  (pluma  estrellada) ; 
secção  de  plantas  compos- 
tas, caracterisada  pelas  es- 
camas do  involucro,  e  pelos 
üosculos  do  disco. 

Asteróptico.  m.  (zool.)  Áster o- 
ptico  (escama  estrellada); 
genero  de  peixes  fosseis  do 
systema  carbonífero  da  Ir- 
landa, descoberto  perto  de 
Armagh. 

Asteroqüeta.  /.  (bot.)  Astero 
cheta;  genero  de  plantas  da 
familia  das  cyperaceas  de 
espigas  bifloreas  e  escamas 
em  pequeno  numero,  que 
comprehende  cinco  especies, 
duas  naturaes  do  Cabo  da 
Boa  Esperança,  uma  das 
Molucas  e  ditas  da  ilha  Mau- 
ricia. 

AsTERÓscopo.  VI.  (zool.)  Aste- 
roscopo;  genero  de  insectos 
lepidópteros  da  familia  dos 
nocturnos,  que  se  encontram 
geralmente  no  tronco  dos 
olmos. 


AST 

ASTEROSPERMA.    /.    (bot.)    Aste- 

rosperma  (semente  estrella- 
da); pequeno  arbusto  natu- 
ral do  Cabo  da  Boa  Espe- 
rança, mui  parecido  com  o 
aster,  provido  de  folhas  li- 
neares e  que  tem  no  vértice 
dos  ramos  capítulos  solita- 

-  ■  rios  de  raios  azues. 

AsTERÓspoKO.  m.  (boi.)  Asteros- 
poro  (esporão  estrellado);  íi;e- 
nero  de  cogumelos  que  cres- 
cem na  cortiça  da  faia  syl- 
vestre. 

AsTEROTRixo.  711.  (tot.)  Astero- 
trixo  (pello  estrellado);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compósitas,  tribu  das 
cliicoraceas,  cujas  folhas, 
como  o  restante  da  planta, 
estão  cobertas  de  ¡dcUos  di- 
reitos e  estrellados. 

Abtial.  7)1.  (min.)  Astial;  pa- 
rede de  vuii  poço  que  está 
em  exploração. 

AsTiANTO.  717.  (bot.)  Astianto; 
genero  dp  jjlantas  da  fami- 
lia dos  bignomaceas,  com- 
posto de  urna  só  especie,  que 
,  é  um  arbusto  do  México.    . 

AsTico.  17).  (zool.)  As  tico  (ga- 
la7ite);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  quatro  especies 
que  se  encontram  na  India 
e  na  Nova  Hol lauda. 

AsTiDAMiA./.  (bot.)  Astydamia; 
genero  de  plantas  umbelli- 
feras,  composto  de  urna  só 
especie  herbácea. 

AsTiETA.  /.  (zool.)  Astieta  (sem 
signal);  genero  de  insectos 
que  nao  difiere  do  tentredo, 
senão  pela  disposição  das 
antenas. 

AsTiFORME.  adj.  Hastiforme ; 
que  tem  a  forma  de  uma 
lança. 

AsTiFOLiADo,  DA.  údj.  Hastifo- 
liado ;  que  tem  as  folhas  cm 
forma  cíe  haste. 

AsTijiDO.  m.  (zool.)  Astijido; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  carabicos,  composto  de 
dez  especies,  das  quaes  se 
encontram  algumas  nas  tor- 
rentes e  rios  das  cercanias 
de  Malaga  e  Granada. 

Astil.  ?«.  Cabo  ou  ¡jau  que  se 
poe  aos  machados,  enxadões 
e  outros  instrumentos.  Has- 
tile,  is:  —  hastil;  cabo  da 


AST 

lança.  Hastile,  is:  —  traves- 
são 5  braço  de  uma  balança, 
de  cujos  extremos  pendem 
os  pratos,  e  na  romana  o 
braço  de  ferro  onde  percor- 
re o  peso  movel.  Libra},  vel 
statoce  hastile :  —  pé  que 
serve  ?para  suster  alguma 
cousa. 

AsTixAoo,  DA.  adj.  (ant.)  Has- 
teado, alto,  direito. 

AsTiLBA./.  (bot.)  Astilba;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  saxifragaceas,  cuja  úni- 
ca especie  é  a  astilba  dos 
rios. 

AsTiLEJO.  771.  (as!ron.)Y.  Astil- 
lejo. 

AsTÍLEO,  AsTiLO.  adj.  (bot)  As- 
tyleo;  classificação  das  plan- 
tas que  carecem  de  estyletc : 
—  í».  astyleo-,  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  da  familia  dos  malaco- 
dermos,  cujo  typo  é  um  for- 
moso insecto  do  Peru  e  do 
Chili. 

Astilla.  /.  Astilha ;  lasca,  pe- 
daço que  se  tira  da  madeira, 
quando  se  lavra  ou  se  par- 
te. Assida,  oí:  —  (ant.)  se- 
dei ro  ;  pente  de  tecer :  — 
(germ.)  trapaça  no  jogo  de 
cartas.  No  hay  peor  astilla 
que  la  del  mismo  palo  (7'if.); 
não  ha  peior  cunha,  que  a  do 
mesmo  pau. 

Astillar.  íí.  Astilhar,  fazer  em 
astilhas,  em  pedaços,  in  as- 
sidas  scindere. 

Astillazo,  m.  Astilhaço ;  o  es- 
talo ou  estampido  que  faz  o 
casco  da  bomba  quando  sal- 
ta. Assula:  ictus. 

AsTiLLEJO.  m.  (astron.)  Astil- 
lejo;  nome  de  duas  estrel- 
las, das  dezoito  de  que  con- 
sta o  terceiro  signo  do  zo- 
diaco, que  os  asti'onomos 
chamam  Gemiuis,  e  os  poe- 
tas Castor  e  Polux. 

Astillero,  m.  Estaleiro^;  logar 
onde  se  consti'uem  e  fazem 
os  navios.  Navale  vel  nava- 
lia: —  bastaria;  logar  onde 
se  guardam  as  laucas,  chu- 
ços, etc.  Hastarum  reposito- 
rium:  —  (ai-t.)  ofticial  que 
fazia  pentes  para  teares :  — 
(ant.)  ju'ofuiididade  de  um 
navio.  Eii  astillero  (loc.jig.); 
em  posto,  dignidade  ou  em- 
prego auctorisado.  In  fas- 
tigio. 


AST 


289 


AsTrLLicA.  /.  dim.  de  Astilla. 

Astillon.  m.  augm.  de  Astilla. 
Astilhaço. 

AsTiLLOS.  adj.  Astilhas ;  ap- 
plica-se  á  madeira. 

AsTixGLA.  /.  (bot.)  Astingla; 
genero  de  plantas  dicotyle- 
doueas,  da  familia  das  ver- 
benáceas, com  fiores  com- 
postas, monopetalas  e  irre- 
gulares. 

AsTiNOMO.  7n.  (zool.)  Astinomo; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  longicornios. 

AsTisAiió,  RÁ.  adj.  V.  Poderoso. 

AsTisiA. /.  (med.)  Astisia;  im- 
potencia. 

AsTo.  m.  (ant.)  V.  Astucia. 

AsTOLisMA./.  (zool.)  AstoHsma 
(sem  adorno);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros, da  familia  dos  chryso- 
meíinos,  que  compreheude 
uma  só  especie. 

ASTOMA,   ASTÓMEA.  /.  (bot.)   As- 

tomea  (sem  boca);  genero  de 
plantas  da  familia  das  um- 
belliferas,  que  tem  por  typo 
a  astoma  de  folhas  de  fun- 
cho, planta  do  Egypto. 

AsTOMELA.  /.  (zool.)  Ástomella 
(sem  boca);  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  dípteros, 
divisão  dos  tracoreros,  cujo 
typo  c  uma  especie  encon- 
trada nas  flores,  no  mez  de 
junho,  em  Hespanha. 

AsTOMo.  m.  (bot.)  Astomo  (sem 
boca);  nome  genérico  que  se 
deu  a  algumas  especies  de 
musgos  con-espondeníes  ao 
genero  fasco :  —  astomo ;  no- 
me dado  a  imia  divisão  da 
familia  dos  musgas,  cujas 
capsulas  na  madureza,  não 
se  abrem  de  uma  maneira 
regular:  —  (zool.)  astomo; 
genero  de  ascaridas,  que  tem 
por  typo  o  ouçào  parasita 
dos  dípteros :  —  vi.  astomo ; 
nome  de  uma  familia  da  or- 
dem dos  dípteros,  que  com- 
preheude os  que  nao  têem 
chupador  nem  tromba,  ten- 
do  em  vez  de  boca  tres  bu- 
racos profundos. 

AsTOR.  m.  (ctTit.)  V.  Azor. 

AsTOGARNo,  KA.  adj.  Astorga- 
no;  natural  de  Astorga  ou 
que  pertence  a  esta  cidade. 
Astnricensis,  is. 

AsTRAGANiTO.  Tíí.  (luiu.)  Astra- 
ganito ;  nome  de  um  sulpha- 


290 


AST 


to  hydratado  de  magnesia  e 
de  soda. 

ASTRAGÁLEO,     LEA.     adj.     (bot.) 

Astragaleo  •,  o  que  se  parece 
com  o  astragalo: — f.  pi.  as- 
tragaleas ;  subdivisão  da  fa- 
milia das  leguminosas,  que 
tem  por  typo  o  genero  as- 
tragalo. 
AsTEÁGALO.  m.  (anat.)  Astra- 
galo; osso  do  pé  entre  a  ti- 
bia e  o  calcáneo.  Astraga- 
Itts,  (: — (archit.)  astraga- 
lo; moldura  circular  feita 
em  forma  de  pequenas  bo- 
las enfiadas  que  se  collocam 
sobre  a  base,  e  debaixo  do 
friso  do  capitel  da  columna. 
Astragalns,  i: — (artilh.)  as- 
tragalo ;  ornato  em  forma  de 
corda  que  rodeia  a  peça  jun- 
to á  boca.  Tormenti  hellici 
torulus:  —  (hot.)  astragalo; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  leguminosas. 

ASTRAGALÓIDÈO,  DEA.  ttdj.  (bot.) 

Astragaloideo; -que  tem  si- 
milhança  com  o  astragalo. 

ASTRAGAMIENTO.      TO.      (atlt.)  V. 

Estrago. 

AsTRAGO.  TO.  (ant.)Y.  Suelo: — 
V.  Estrago. 

Astral,  adj.  Astral;  que  per-' 
tence  aos  astros.  Astricus, 
sidereiís. 

Astrancia. /.  (bot.)  Astrancia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  umbelliferas. 

Astrapea.  /.  (bot.)  Astrapea 
(brilho);  genero  de  plantas 
da  familia  das  malvaceas, 
composto  de  tres  especies 
naturaes  da  índia. 

AsTRAPEo.  TO.  (zool.)  Astrapco 
(que  produz  o  raio);  genero 
de  coleópteros  pentameros, 
da  familia  dos  brachelitros. 

AsTRAPiALiTA.  /.  (min.)  Astra- 
pialita;  variedade  tubulosa 
do  quartzo  hyalino,  que  se 
encontra  geralmente  nas 
areias. 

AsTRAPio.  /.  (zool.)  Astrapio 
(brilho);  genero  de  aves  da 
ordem  dos  pássaros  que  tem 
por  typo  a  manueodita,  cha- 
mada vulgarmente  pássaro 
do  paraizo. 

AsTRAPO.  TO.  (zool.)  Astrapo 
(relâmpago);  genero  estabe- 
lecido para  classificar  os 
condropterigios. 

AsTRATEA.  adj.  (myth.)  Astratea 
(que  põe  obstáculos  á  mar- 


AST 

cha  dos  exércitos);  epitheto 
de  Diana. 

AsTREA.  (astr.)  Astréa ;  um  dos 
nomes  da  constellação  de 
Virgo:  —  (myth.)  Astrea  ; 
deusa  da  justiça  e  da  paz: 
— (zool.)  astréa;  genero  mui 
numeroso  da  classe  dos  po- 
lypos. 

AsTREjiA.  /.  (bot.)  Astregia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  valerianeas,  planta 
do  Peru,  que  tem  a  coroa 
em  forma  de  esporão. 

Astreñir,  a.  (ant.)  Astringir; 
adstringir,  obrigar,  forçar, 
constranger. 

Astreo.  (myth.)  Astreo;  um 
dos  titães  que  fizeram  a 
guerra  a  Júpiter:  —  (zool.) 
astreo;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros  da 
familia  dos  externoxos,  que 
tem  por  typo  uma  especie 
da  Nova  Hollanda. 

Astrepon.  to.  (zvol.)  Astrepon; 
genero  estabelecido  para 
classificar  alguns  polypos 
que,  segundo  Lamarck,  per- 
tence ao  genero  astrea. 

Astricción.  /.  Adstricção ;  ac- 
ção de  adstringir,  de  aper- 
tar ou  cerrar  os  -çoros.Adstri- 
ctio,  compestio: — (med.)  ad- 
stricção; acção  que  exercem 
os  medicamentos  adstringen- 
tes sobre  a  economia  animal. 
V.  Estreñimiento. 

AsTRicio.  TO.  (bot.)  Astricio  (es- 
trella); géneros  de  cogume- 
los da  secção  dos  lycoperda- 
ceos. 

Astrictivo,  va.  adj.  Adstricti- 
vo;  que  adstrlnge  ou  tem 
virtude  de  adstringir.  Ad- 
stringens,  entis. 

Astricto,  ta.  p.  p.  irr.  de  As- 
tringir. Adstricto:  —  adj. 
adstricto,  obrigado.  Adstri- 
ctus,  a,  um:  —  (p.  Ar.)Y. 
Procurador  astricto. 

Astrífero,  ra.  adj.  (pões)  Es- 
tellifero;  estrellado,  cheio  de 
estrellas.  Astrifer,  era,  erum. 

Astringencia,  Astrijencia.  /. 
Adstringência.  V.  Astricción. 

Astringente,  Astrin  jente.  adj. 
Adstringente;  diz-se  dos  re- 
medios que  adstringem.  ^íi- 
stringens,  entis. 

Astringir,  Astrinjir.  a.  (ant.) 
Astringir,  adstringir,  aper- 
tar, comprimir,  cerrar  os 
poros  ou  vias. 


AST 

Astriñir,  a.  (ant.)  V.  Estrinir, 
Astringir. 

Astro.  m.  (astron.)  Astro;  cor- 
po celeste  e  luminoso  ou  por 
si  mesmo  ou  pela  reflexão 
da  luz  que  recebe  de  outro, 
Astrum,  i:  —  (fig.)  astro,  lu- 
minar; pessoa  insigne  pela 
sua  sciencia. 

Astroblepo.  to.  (zool.)  Astro- 
blepo  (mira  estrellas);  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  siluroideos,  que  têem  a 
cabeça  achatada  e  coberta 
de  uma  pelle  branda,  e  ca- 
recem de  barbatanas  ven- 
traes. 

Astroso LiSMo.  to.,  (med.)  As- 
trobolismo;  synonymo  de 
apoplexia. 

Astróbolo.  to.  (min.)  Astrobo- 
lo;  nome  dado  pelos  antigos 
ao  feldspato  nacarado,  de 
que  se  serviam  para  a  ma- 
gia. 

AsTRocARio.  TO.  (bot.)  Astroca- 
rio;  genero  de  palmeiras, 
fundado  em  uma  planta 
d'esta  familia  que  cresce  no 
Brazil. 

Astrocinologia,  Astrocinolo- 
jiA.  /i  (astron.)  Astrocinolo- 
gia; tratado  dos  dias  cani- 
culares. 

AsTRocoMA././èoí.J  Astrocoma; 
synonymo  do  genero  estaa- 
via,  da  familia  das  brunia- 
ceas. 

AsTRODENDRO.  m.  (bot.)  Astro- 
dendro  (arvore  estrellada); 
secção  do  genero  esterculia. 

ASTRODERMO.    TO.    (zOol.)    AstrO- 

dermo  (pelle  estrellada);  ge- 
nero de  peixes  que  têem  o 
corpo  elevado,  a  boca  ligei- 
ramente fendida  e  as  ven- 
traes  mui  pequenas. 

AsTRODicTO.  TO.  (phys.)  Astro- 
dicto;  instrumento  óptico 
por  meio  do  qual  podem 
muitas  pessoas  ver  ao  mes- 
mo tempo  o  mesmo  astro. 

AsTRODONTE.  TO.,  (bot.)  Astro- 
donte  (dente  em  forma  de 
estrella);  aub-genero  ou  sec- 
ção de  plantas  da  familia 
das  labiadas,  cujo  cálice 
apresenta  dez  dentes  aber- 
tos em  forma  de  estrellas. 

AstrofanÓmetro.  to.  (astron). 
V.  AstereometrOt 

AsTROFEA.  /.  (bot.)  Astrophea 
(brilho  de  astro);  genero  de 
plantas  da  familia  das  pa- 


AST 

sifloreas,  que  comprebende 
varios  arbustos,  não  sarmen- 
tosos, do  genero  pasiflora. 

AsTROFiTO.  m.  (boi..)  Astropby- 
to  (planta  em  figura  de  es- 
trella); genero  de  pLantas 
cactáceas,  que  se  assimilba 
ás  opuncias  pelas  suas  areo- 
las, e  aos  ecbiuocactos  pe- 
las suas  formas  e  flores: — 
(zool.)  V.  Enríalo. 

AstkÓforo,  ka.  adj.  Astropbo- 
ro;  applica-se  ao  que  tem 
estrellas. 

AsTROGNosiA.  /.  (ustron.)  As- 
trognosia;  pai'te  da  astrono- 
mia que  trata  do  conbeci- 
mento  dos  planetas  fixos, 
isto  é,  de  seus  nomes,  or- 
dem, situação,  etc. 

AsTROiTA.  /.  (min.)  Astroita; 
petrificação  ou  variedade  de 
polypero  em  forma  de  es- 
trella. 

AsTuojiNA.  /.  (hot.)  Astrogina 
(estrella  fêmea);  genero  de 
plantas  da  familia  das  eu- 
phorbiaceas,  sub-arbustos 
ramosos  desde  a  base,  cujas 
flores  estão  dispostas  em  ra- 
cimos terminaes. 

AsTROKioN.  m.  (astron.)  Astro- 
kion;  um  dos  nomes  da  es- 
trella chamada  Sirio. 

Astrolábio,  m.  (astron.)  Astro- 
labio;  instrumento  matbe- 
matico  em  forma  de  planis- 
pherio  ou  de  esphera  descri- 
pta  sobre  um  plano,  usado 
principalmente  no  mar  para 
observar  a  altura  do  polo  e 
dos  astros.  Astrolabium,  i. 

AsTRÓLATRA.  s.  Astrolatra ;  ado- 
rador dos  astros. 

AsTROLATRÍA.  /.  Astrolatna*, 
adoração  dos  astros. 

AsTROLOGAL.  adj.  (ant.)  V.  .^s- 
trológico. 

Astrologia,  Astrolojia./.  As- 
trologia; sciencia  dos  astros 
que  antigamente  se  julgou 
que  servia  também  para 
prognosticar  os  successos 
pela  situação  e  aspecto  dos 
planetas.  Dava-se  a  esta  và 
sciencia  o  nome  de  astrolo- 
gia judiciaria.  Astrologia, 
(e: — V.  Astronomia. 

Astrologicamente,  Astroloji- 
CAMENTE.  oílv.  m.  Astrologi- 
camcnte;  por  meio  e  com  o 
auxilio  da  astrologia. 

Astrológico,  Astrolójico,  ca. 
adj.  Astrológico;  que  per- 


AST 

tence  á  astrologia.  Astrolo- 
gicus,  a,  um. 

Astrólogo,  m.  Astrólogo;  o 
que  professa  a  astrologia. 
Astrologus: — adj.  V.  Astro- 
lógico. 

Astroloma.  m.  fZ>o<.^  Astroloma 
(borda  estrellada);  genero 
da  familia  das  epacrideas, 
arbusto  da  Nova  Hollanda, 
de  que  se  conhecem  sete  es- 
pecies. 

Astromancia.  /.  Astromancia; 
adivinhação  por  meio  dos 
astros. 

AstromÁntico,  ca.  adj.  Astro- 
tromantico;  concernente  á 
astromancia: — s.  astroman- 
tico;  que  pretende  adivinhar 
pelo  exame  ou  inspecção  dos 
astros. 

ASTROMARCANCIA.    /.    (bot.)    As- 

tromarcancia;  secção  de 
plantas  do  genero  marcan- 
cia,  familia  das  hepáticas. 
AsTROMETRÍA.  /.  Astromctria; 
arte  de  medir  os  diámetros 
apparentes  dos  astros  e  as 
distancias  das  estrellas  en- 
tre si. 

ASTROMÉTRICO,    CA.    üdj.    AstrO- 

metrico;  que  diz  respeito  á 
astrometria. 

Astrómetro.  m.  Astrometro; 
insti-umento  para  medir  os 
diámetros  apparentes  dos 
astros. 

Astronia.  /.  (bot.)  Astronia 
(astro);  genero  de  plantas 
da  familia  das  melastoma- 
ceas,  que  contém  tres  espe- 
cies, próprias  da  Asia  equa- 
torial. 

AsTRONio.  m.  (bot.)  Astronio 
(astro);  genero  de  plantas 
da  familia  das  terebintha- 
ceas. 

AsTRONoE.  (myth.)  Astronoe ; 
nome  grego  de  uma  divin- 
dade syria,  que  parece  ser 
a  mesma  que  Astarte. 

AsTRON omero,  m.  (ant.)  V.  As- 
trónomo. 

Astronomía.  /.  Astronomía; 
sciencia  que  trata  da  gran- 
deza, medida  e  movimento 
dos  corpos  celestes.  Astro- 
nomia, a:. 

AsTRONOMiANO.  m.  (ant.)  V.  As- 
trónomo. 

AstronomiÁtico.  m.  (ant.)  V. 
Astrólogo. 

Astronómicamente,  adv.  m.  As- 
tronómicamente ;  segundo  os 


AST 


291 


principios  e  regras  da  astro- 
nomia. Astronómica  ratione. 

Astronómico,  ca.  adj.  Astronó- 
mico; pertencente  á  astro- 
nomia. Astronomicus,  a,  um. 

Astrónomo,  m.  Astrónomo;  o 
que  professa  a  astronomia. 
Astronomus,  i. 

Astropécten.  m.  (zool.)  Astro- 
pecten  (pente  em  forma  de 
estrella);  sub-genero  de  zoo- 
phj'^tos,  da  familia  das  as 
terias. 

AsTROPECTÍnIDO.    771.  (zOol.)  As- 

tropectinido;  que  se  parece 
com  o  astropécten. 

AsTRÓPODo.  m.  (bot.)  Astropo- 
do  (pé  estrellado);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
by ttneriaceas :  —  (zool.)  as- 
tropodo;  sub-genero  deechi- 
nodermos,  cujo  typo  é  o  as- 
tropodo  longipedo. 

Astrosamente,  adv.  m.  Negli- 
gentemente ou  porcamente. 
Sordide,  objecte. 

AsTROscópiA.  /.  (astron.)  As- 
troscopia;  contemplação  dos 
astros. 

AsTRÓscopo.  m.  (astron:)  As- 
troscopo;  instrumento  astro- 
nómico, composto  de  dois 
cónes,  em  cuja  superficie  es- 
tão descriptas  as  constella- 
çoes  e  estrellas. 

AsTORSo,  SA.  adj.  (fam.)  As- 
troso; infeliz,  infausto:  — 
desastrado:  —  sujo,  porco. 
Pannosus,  vilis,  sordidus. 

AsTROsoFÍA.  /.  (astron.)  As- 
trosophia;  estudo  ou  conhe- 
cimento dos  astros.V.  Astro- 
nomia. 

AstrostÁtica.  /.  (astron)  As- 
trostatica;  sciencia  que  tem 
por  objecto  o  calculo  dos 
volumes  e  da  distancia  dos 
astros. 

Astrotelio.  m.  (bot)  Astrote- 
lio  (peciulo  estrellado) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  lichens,  que  se  compõe 
de  quatro  especies,  naturaes 
dos  trópicos. 

AsTROTRixo.  m.  f7íO¿.J  Astrotrixo 
(cabello  estrellado);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
umbelliferas,  cuja  forma  é 
um  sub-arbusto  pubescente 
da  Nova  Hollanda,  do  qual 
se  conhecem  seis  especies. 

AsTRUJAR.  a.  (germ.)  Lavrar, 
arar. 

AsTRUM.   m.  (chim)  Astrum; 


292 


ASU 


nome  que  usavam  os  chi- 
micos  do  século  xvín  ¡jara 
expiimii'  a  malor  força  e 
virtude  que  adquiria  um 
corpo  por  meio  da  prepa- 
ração. 

Astucia./.  Astucia;  ardil,  ma- 
nha, sagacidade.  Astutia, 
callí  ditas. 

Astucioso,  sa.  adj.  (ant.)  As- 
tucioso. V.  Astuto. 

AsTUK,  UA.  adj.  Y.  Asturiano: 
—  (zool.)  V.  Azor. 

Asturiano,  na.  tídj.  Asturiano; 
natural  das  Asturias.  Astur. 
Asturicus. 

AsTURiNA.  /.  (zool.)  Asturina; 
genero  de  aves  de  rapina, 
cujo  tjpo  é  o  açor  pequeno 
de  Cayena. 

Asturión,  m.  (zool.jY.  Sollo. 

Astutamente,  adv.  m.  Astuta- 
mente; com  astucia.  Astiitc, 
callide. 

Astutísimo,  ma.  adj.  siqx  de 
Astuto.  Astutissimo.  Astutis- 
simus,  callidissimus. 

Astuto,  ta.  adj.  Astuto;  que 
tem  astucia.  Astutus,  cali- 
dus,  versutus. 

AsuBiAB.  n.  (p.  M.)  Defender- 
se da  chuva.  Arcere  à  seplu- 
viam: — (p.  Gal.)Y.  Silbar. 

Asuelo,  m.  (atit.J  Y.  Desola- 
ción. 

AsuELVEB.  a.  (ant.)  Assolver. 
V.  Absolver. 

Asueto,  ta.  adj.  (ant.)  Assue- 
to.  V.  Acostitmbrado  :  —  m. 
assueto  ou  sueto;  dia  em 
que  se  costuma  feriar  nas 
aulas;  diz-se  também  dia  de 
asueto;  dia  de  sueto  :  —  fe- 
riado; dia  cm  que  se  não 
abrem  os  tribunaes.  Feria- 
tus  ab  studiis  aut  judiciis 
publicis  dies. 

AsuFKENCu./.  (ant.)  SoíFrença; 
acto  de  soffrer: — bordão  ou 
cousa  siinilhante  que  serve 
de  ajíoio. 

AsuFRiMiENTo.  TO.  (ant.)  Soífri- 
mento;  acção  de  soffrer. 

AsuFRiR.  a.  (ant.)  Y.  Sufrir. 
Usava-sc  também  como  re- 
ciproco. 

AsuGAR.  m.  (chim.  ant.)  Asu- 
gar;  sub-deuto-acetato  de 
cobre  ou  verdete. 

AsujiA.  /.  (astron.)  Asugia; 
um  dos  nomes  da  constel- 
lação  de  Orion. 

AsuLCAR.  a.  (ant.)  Y.  Surcar. 

AsuLci.  m.  (chim.  ant.)  Asulci; 


ASU 

proto-silicato  de  soda  e  de 
aluminio  ou  lapis-lazuli. 

ASUJIADAMENTE.    adv.    IH.   AsSO- 

madamente;  resumidamente. 

AsujiAR.  n.  (ant)  Assomar,  re- 
sumir. 

Asumir,  a.  (ant.)  Assumir;  to- 
mar debaixo  da  sua  respon- 
sabilidade :  —  reter  ou  resu- 
mir em  si:  —  elevar,  fazer 
subir  alguém  por  eleição  ou 
acclamaçâo  a  certas  digni- 
dades, como  ao  imperio,  ao 
pontificado,  etc.  In  dignita- 
tcm  evehere: — (ant.)  (p.  Ar.) 
chamar  a  si,  avocar: — (ant.) 
Y.  Tomar: — r.Y.  Arrogarse. 

Asunción.  /.  Assumpção;  o 
transito  e  subida  de  Nossa 
Bcnliora  ao  céu,  e  a  festivi- 
dade que  por  este  motivo 
celebra  a  igreja.  Assensus 
ijeatoi  Marioi  Virginia  in 
cielum,  festiwi  Assumptionis 
Beatce  Maricá  Yirginis:  — 
assumpção;  o  acto  de  subir 
por  eleição  ou  acclamaçâo 
a  alguma  dignidade  mui  su- 
perior. Ad  dignitatem  eve- 
ctio: — (ant)  assumpção;  ac- 
ção de  assumir,  ou  tomar 
j)ara  si:  —  (p)hilos.)  assum- 
pção; proposição  menor  de 
um  syllogismo. 

AsuNTivo,  VA.  adj.  Assumpti- 
vo;  que  se  pôde  assumir. 

Asunto.  in.  Assumpto;  a  ma- 
teria de  que  se  trata.  Mate- 
ria, argumentum.  Desempe- 
ñar el  asunto  (fr.);  satisfa- 
zer ao  assumpto;  prova-lo 
completamente.  Item  absol- 
vere. Desflorar  algun  asunto 
ou  materia  (fr.);  tratar  al- 
gum assumpto  superficial- 
mente. Rem  summis  labris 
desgustare.  Dormir  sobre  al- 
gun asunto  (fr.).  V.  Dormir 
sobre  algun  negocio.  Tocar 
de  cerca  algun  asunto  (fr. 
fig.);  ter  conhecimento  pra- 
tico do  assumpto.  Proprius 
ad  rem  accederé,  rem  co- 
gnoscere. 

AsuRAMiENTo.  m.  Queimameií- 
to;  acção  e  effeito  de  quei- 
mar-se.  Exustio,  onis. 

Asurarse,  r.  Requeimar-se  os 
guizados  nog  vasos  onde  se 
cozinham  por  falta  de  molho 
ou  de  lentura:  —  queimar-se 
as  sementeiras  pelo  dema- 
siado calor.  Exuri,  aduri. 
Usa-se  também  como  a.: — 


ATA 

(fig.)  impacientar-se;  inquie- 
tar-se  demasiado,  consumir- 
se por  algum  successo.  In- 
quieto animo  esse. 

Asurcar,  a.  (agr.)  Sulcar;  fa- 
zer sulcos  na  terra  já  se- 
meada para  tirar  as  raizes 
da  herva,  e  abrigar  as  se- 
menteiras. Humum  lirare, 
in  porcas  redigere. 

Asuso.  adv.  (ant.)  Para  o  alto, 
para  cima.  Su7-sum. 

Asustadizo,  za.  adj.  Assusta- 
diço; propenso  a  assustar- 
se,  que  se  assusta  com  mui- 
ta facilidade.  Meticulosus, 
timidiís. 

Asustar,  a.  Assustar;  dar  ou 
causar  susto.  Terrere,  ter- 
ritare. 

Asutilar.  a.  (ant.)  Asstiti- 
lar,  subtilizar;  tornar  mais 
subtil. 

At.  m.  (hot.)  At;  arvore  origi- 
naria do  Senegal  e  das  ilhas 
Philippinas,  cujo  fructo  é 
bastante  agradável. 

Ata.  p>rep.  (ant.)  Atá  ou  Ataá. 
V.  Hasta :  — /.  (p.  A.)  rodi- 
lha; panno  enroscado  que 
põem  na  cabeça  os  que  car- 
regam sobre  ella  cousas  pe- 
sadas. 

Atabaca.  /.  (p.  And.)  Y.  Oli- 
varda. 

Atabacado,  da.  adj.  Atabaca- 
do; que  tem  cor  de  tabaco. 
Tabaci  colorem  referens. 

Atabaiba.  (bot.p).  Oub.JY.  Lirio. 

Atab íl.  m.  Atabal ;  especie  de 
tambor  ou  caixa  de  cobre 
com  coiro  de  uma  só  parte. 
Tympaniolum :  — V.  Timbal. 

Atabalear,  n.  Imitar  com  as 
mãos  a  bulha  que  fazem  os 
atabales;  diz-se  dos  caval- 
los.  Equos  pedum  motu  imi- 
tari  tympani  sonitum. 

Atabale.tu.  m.  dim.  de  Atabal. 

Atabalero,  m.  Atabaleiro;  o 
que  toca  os  atabales.  Tym- 
panotriba,  a'. 

Atabalete.  m.  dim.  de  Atabal. 

Atabadillo.  m.  dim.  de  Atabal. 

Atábalo,  m.  (ant.)  Y.  Atabal. 

Atabanado,  da.  adj.  Malhado; 
applica-se  ao  cavallo  que 
tein  pintas  brancas  nas 
ilhargas  e  no  pescoço.  Equus 
albis  circum  ilia,  ,vel  collum 
notis  distinctus. 

Atabardillado,  da.  adj.  (med.) 
Escarlatiniforme ;  applica-se 
ao  accidente  ou  enfermidade 


ATA 

que  participa  das  qualidades 
da  febre  escarlatina  ou  ver- 
melha. 

Atabe,  m  Respiradouro;  pe- 
quena  abertura  que  se  deixa 
nos  aqueductos.  Spiracu- 
lum,  i. 

Atabernado,  da.  adj.  Ataver- 
nado ;  diz-se  do  vinho  de  ta- 
verna vendido  por  miudo. 
Particulatim  venalis. 

Atamllar.  a.  Dobrar  o  2:)anno 
deixando-o  solto  pelos  ou- 
relos, de  modo  que  se  possa 
examinar.  Laneas  telas  ità 
complicare,  ut  conspici  mule- 
quaque  facilt  possint. 

Atauladera.  /.  Grade  de  es- 
torroar ;  instrumento  que 
serve  para  quebrar  os  tor- 
rões nas  terras  lavradas. 
Eastriivi,  rasteUnin. 

Atablar,  a.  Gradar,  estor- 
roar;  aplanar  o  camjio  com 
a  grade  de  estorroar.  Ter- 
ram  tahulâ  complanare. 

Ataboisado,  da.  adj.  (ant.)  Alj- 
sorto,  admirado. 

AtÁbulo.  m. Vento  do  noroeste. 

Atacable,  adj.  Expugnavel ; 
que  se  pode  atacar. 

Atacadera.  /.  Soquete,  taco 
de  atacar  a  jiolvora  nos  agu- 
Iheii'os  das  pedi-eiras.  Assctt- 
culus,  i. 

Atacado,  da.  adj.  (fig.)  Aper- 
tado, encolhido,  irresoluto, 
miserável.  Angustnf!  animo, 
avariis: —  (germ.)  morto  ás 
punhaladas. 

Atacador,  m.  Atacador;  o  que 
aggride,  que  ataca.  Aggre- 
dicns,  ojjjJiignans :  —  soque- 
te, taco  de  atacar  a  peça. 
Asserculus  ligneus,  stipando 
nitrato  pulveri  in  tormcntis 
hcllicis :  —  (germ.)  jounhal. 

Atacadura.  /.  (ant.)  Atacadu- 
ra; acção  e  eíFeito  de  atacar, 
de  prender  com  atacador. 

Atacamiento,  vi.  (ant.)  V.  Ata- 
cadura. 

Atacar,  a.  Atacar;  prender 
com  atacador.  Stringere,  ad- 
stringere : — atacar,  apertar 
a  carga  da  jjcça  ou  da  es- 
pingarda. Catapultam  sti- 
pare : —  atacar,  acommetter, 
investir.  Oppitgnare,  aggre- 
di:  —  atacar,  apertar,  instar 
com  alguòm  argumentando. 
Urgere,  instare,  in  angus- 
tias redigere. 

Ataccia.  /.  (bot.)  Ataccia ;  ge- 
38 


ATA 

ñero  de  plantas,  synonymo 
de  tacca. 

AtXcidos.  ra.  pil.  (zool.)  Ataci- 
dos;  tribu  de  insectos  lepi- 
dópteros nocturnos. 

Ataco,  m.  (zool.)  Ataco ;  nome 
da  primeira  divisão  do  ge- 
nero falena  de  Linneo,  que 
comprehendia  todos  os  lepi- 
dópteros nocturnos;  consta 
de  um  grande  numero  de 
especies,  tanto  exóticas,  co- 
mo indígenas. 

Atacóla.  /.  Rabicho  de  caval- 
lo;  correia  que  se  mette  por 
baixo  da  cauda  do  cavallo. 

Atactomórfosis.  /.  (zool.)  Ata- 
ctomorphose;  estado  de  ab- 
soluta immobilidadc  de  al- 
gumas nymphas  de  insectos, 
no  qual  permanecem  até  sua 
ultima  mctamorphose. 

Ataciionado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Abrochado. 

Atacuonar.  a.  (ant.)  V.  Abro- 
char. 

Atadegua.  /.  (Jjot.)  Atadegua; 
especie  de  rosmaninho  ou 
orégão,  que  exliala  cheiro  do 
insenso. 

Ataderas.  /.  ])l,-  (^'ulg.)  Ligas. 

Atadero.  /.  Atadura;  liame, 
ligação.  lAgamentum,  i.  No 
tener  atadero  (fam.) ;  não 
ter  arranjo,  nem  ordem.  Pra'- 
posterc  agere,  nonbeneeoha;- 
rrre. 

ATADr.jo.  m.  dim.  de  Atado. 
Atadinho;  embrulho  peque- 
no. Fascis,  is. 

Atadito,  TA.  adj.  dim.  de  Ata- 
do. Atadinho. 

Atadillo.  ni.  1'rega  redonda 
nos  vestidos. 

Atado,  da.  adj.  (fig.)  Atado; 
acanhado,  que  se  atrapalha 
com  qualquer  cousa.  Fussi- 
bis  animo: — 7n.  atado;  trou- 
xa de  roujia.  Fascis,  is. 

Atador,  m.  Atador;  o  que  ata 
ou  liga  algwma  cousa: — en- 
feixador;  o  que  faz  feixes. 
Fascium.  aligátor. 

Atadura.  /.  Atamento,  liga- 
mento; acção  de  atar,  de  li- 
gar. Nexits,  cdligatio.  V. 
Ligadura:  —  (fig-)  atamen- 
to, ligação,  união,  enlace. 
Conjunclio,  ncxus. 

Atafagar,  a.  Aturdir,  fazer 
perder  o  uso  dos  sentidos. 
Usa-se  também  cmuo  reci- 
proco. Stupe faceré :  —  suffo- 
car :  —  (fig.  fam.)  atagantar, 


ATA  293 

molestar,  enfastiar  alguém. 
Fastidkmi  gignere. 

Atafarra./.  (ant.)  V.  Ataharre. 

Atafea.  /.  (ant.)  Fartadella; 
repleção,  ingestão  no  esto- 
mago. Uno  muere  de  atafea, 
y  otro  la  desea  (rif.);  quem 
vê  as  barbas  de  seu  vizinho 
a  arder  deve  pôr  as  suas  de 
molho.  Alieno  pcriculo  cau- 
tus,  damnum  f agito. 

Atafetanado,  da.  adj.  Pareci- 
do com  o  tafetá. 

Atacas,  m.  (zool.)  Atagas; 
nome  antigo  de  uma  ave 
indeterminada  que  se  julga 
ser  o  lagópedo. 

Ata-gatos,  m.  (fam.)  Unhas 
de  fome;  mesquinho,  mise- 
rável:— V.  Pelagatos. 

Atagea.  /.  V.  Atargea. 

Atageno.  m.  (zool.)  Atageno; 
genero  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Atagia.  /.  V.  Atargea. 

Ataguía.  /.  Tapume,  dique, 
paredão,  vallado,  contra  as 
iimundaçõcs. 

Ataharra./.  (ant)  V.  Ataharre. 

Ataharradura./.  Acto  de  pôr 
o  rabicho  ou  retranca  á  ca- 
valgadura. 

Ataharrar.  a.  Por  o  rabicho 
ou  atafal  aos  cavallos  e 
a  outras  bestas. 

Atauarre.  m.  Atafal,  rabicho, 
retranca  da  cavalgadura. 
Postilena,  o;. 

Atahona.  /.  Atafona.  V.  Ta- 
hona. 

Atakonero.  m.  Atafoneiro. 
V.  Tahonero. 

Ataiiorma./.  Especie  de  falcão 
de  cauda  branca. 

Ataifor.  m.  Mesa  mouris- 
ca. Mensoi  genus: — prato 
CÔVO,  fundo. 

Ataifouico.  m.  (ant.)  dim.  de 
Ataifor. 

A,TAiR.  /.  (astr.)  Atair;  nome 
árabe  da  constellação  da 
Aguia. 

Atairar.  a.  (ant.)  Almofadar, 
fazer  molduras  nas  portas 
ou  janellas.  Fenestrarum  vel 
portarwn  toros  ejfiíigere. 

Ataire.  m.  Almofada;  peça 
relevada  em  o  nivel  de  por- 
ta ou  janella,  e  embebida 
na  mesma.  Torus,  i. 

Ataja.  /.  (zool.)  Ataja;  peixe 
do  mar  Roxo,  especie  do  ge- 
nero hülocanto,  da  familia 
dos  escamiíjenueos. 


294 


ATA 


AtAJ ADÁMENTE.        aclv.  ■       (ciflt.) 

Somente. 

Atajadizo,  m.  Tabique;  divi- 
são n'uma  cámara.  Soli  imrs 
tenui  loariete,  tahulis  aut 
cancellis  septa. 

Atajadoh.  m.  Atalhador;  in- 
terceptor. Interceptor,  oris: 
— ■  (ant.)  atalhador ;  explora- 
dor militar:  —  de  r/anado; 
(ant.)  ladrão  de  gado. 

Atajante,  p.  a.  de  Atajar :  — 
adj.   Atalhante;  atalhador. 

Atajar,  ti.  Atalhar,  iuciu'tar; 
ir  por  atalho.  Breviori  vía 
ire:  —  a.  atalhar,  sopresar, 
interceptar.  Intercipere :  — 
atalhar,  encurtar.  Contrahe- 
re:  —  atalhar ;  cortar,  detér. 
Coerceré,  rcstringiicre:  — 
(ant.)  reconhecer;  explorar 
a  terra: — r.  corj.'er-se,  en- 
yergonhar-se;  ficar  confuso. 
Stupcre. 

Atajasolazes.  m.  pl.  (fcim.) 
Desmancha-pra¿eres ;  o  que 
jjerturba  alguma  diversão 
Gil  recreio.   . 

Atajea./.  V.  Atarjea. 

Atajénitos.  m.  pl.  (zool.J  Ata- 
genitos;  grupo  de  insectos 
coleópteros  pentameros  da 
í'amilia  dos  clavicornios. 

Atajeno.  in.  (zool.)  Atageno; 
•genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  clavicornios,  composto 
de  umas  vinte  e  seis  espe- 
cies, ¡jarte  exóticas  .e  parte 
europeas. 

Atajía.  /.  V.  Atarjea. 

Atajis.  vi.  (zool.)  Atagis;  ge- 
nero de  aves  pernaltas,  cujo 
typo  c  uma  especie  da  for- 
ma e  tamanho  de  uma  jjer- 
diz  parda. 

Atajo,  m.  Atalho;  caminho 
mais  curto  que  a  estrada. 
Compendiaria  via :  —  (ant.) 
separação  ou  divisão  de  al- 
guma cousa: — corte;  ajuste 
para  fiualisar  um  negocio. 
Dar  atajo  á  alguna  cosa 
(ant.);  acabar  com  qual- 
quer negocio  promptomen- 
""  te.  Echar  x>or  cl  atajo  (fig.); 
tomar  pDlo  atalho,  buscar 
meio  para  sair  de  alguma 
dificuldade.  Compendio  ini- 
rc  viam.  No  hay  atajo  sin 
trabajo  (rif.);  nada  se  conse- 
gue sem  trabalho.  Qr/ò  hrc- 
vior  via,  eò  fit  laòoriosior. 
¡Salir  ai  atajo  (fam.  fig.); 


ATA 

atalhar,  cortar  o  fio  do  dis- 
curso a  alguém.  Loquentem 
interpellare. 

Atajüelo.  m.  dim.de  Atajo. 

Atai.,  adj.  (ant.)  V.  Tal. 

Atalador,  RA.  adj.  (ant.)  V. 
Talador, 

Ataladrar.  a.  (ant.)  V.  Ta- 
ladrar. 

Atalaero.  m.  (ant.)  V.  Ata- 
layador. 

Atat.afo.  qu.  (zool.)  Atalapho; 
genero  de  morcegos. 

Atalaje,  m.  (ant.)  V.  Atelaje: 
— (mil.)  arreios  para  os  ca- 
vallos  que  puxam  a  arti- 
Iheria. 

AtÁtamo,  ma.  adj.  fôoí.JAthala- 
mo ;  qualificação  dos  liehens 
,  que  carecem  de  conceptacu- 
los:  —  m.  pi.  secção  da  fa- 
milia dos  liehens,  que  care- 
cem de  conceptaculos,  ou  nos 
quaes  ainda  se  não  acharam. 

Atalanta.  ??z.  Atalante;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compósitas. 

Atalantar,  a.  (ant.)  Aturdir, 
atarantar.  Usava-se  também 
como  reciproco :  —  agradar, 
convir.  Placeré,  arridere. 

Atalantia. /.  (bot.)  Atalantia; 
genei'o  da  familia  das  au- 
rantiaceas. 

Atalanto,  m.  Atalanto;  genero 
da  fíunilia  das  compósitas. 

Ata'lar.  a.  (ant.)  V.  Talar. 

Atalaya.   /.    Atalaia;    torre 

"  construida  çm  logar  alto, 
d'onde  se  vê  ao  longe,  para 
vigiar  a  canijjina  ou  o  mar, 
e  aonde  os  soldados  vigiam. 
Specula,  ce:  —  m.  atalaia; 
homem  que  vigia  na  ata- 
laia. Specidator,  oris:  — • 
(germ.)  ladrão. 

Atalayado,  da.  adj.  (bras.) 
Atalaiado;  diz-se  dos  cas- 
tellos,  torres,  fortalezas, 
casas,  pontes,  etc.,  que  re- 
matam em  uma  especie  de 
cornija,  com  atalaia. 

Atalayador,    m,  ■  Atalaiador; 

0  que  atalaia,  vigía.  SpectL- 
lator ,  oris:  —  (jig.  fam.) 
atalaiador;  averiguador,  in- 
quiridor. Scrutator,  inves- 
tigator. 

Atalayamento.  m.  (antj)  Ata- 

1  ai  amento;  acção  de  ata- 
laiar, de  vigiar. 

Atalayaji.  a.  Atalaiar;  vi- 
giar o  mar  ou  o  campo  de 
alguma  atalaia  ou  altura. 


ATA 

Speculari : —  (jig.)  atalaiar ; 
observar,  espiar  as  acções 
de  outrem.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Observare, 
inspicere  attenth. 

Atalayero,  ra.  s.  V.  Ata- 
layador. 

Atalayuela.  /.  dim.  de  Ata- 
laya. 

Atalea.  /.  (bot.)  Atalea;  ge- 
nero de  palmeiras,  cujo  typo 
é  uma  bella  arvore,  que 
cresce  nos  bosques,  nas  pla- 
nicies ou  nas  montanhas  da 
America  meridional. 

Atalear.  a.  (ant.)  V.  Atalayar. 

Atalegarse.  r.  Batcr-se  com 
taleigas  ou  sacos,  em  que 
baja  dentro  ^Iguma  cousa 
pesada. 

Atalía.  m.  (zool.)  Atlialia; 
genero  de  insectos  hymeno- 
jjteros,  da  familia  dos  ten- 
tredinos,  composto  de  um 
gi-ande  numero  de  especies. 

Atalvina.  /.  V.  Talvina. 

Atallech.  m.  (bot.)  Atallech; 
esiiecie  de  acacia  que  pro- 
duz a  gomma  arábica. 

Atamanta. /.  Athamanta;  ge- 
nero da  familia  das  umbel- 
liferas. 

Atamantóideo,  dea.  adj,  (bot.) 
Athamanto'ideo ;  parecido 
com  a  athamanta. 

Atambal.  m,  (ant.)  V.  Atabal 
ou  Timbal. 

Atambien.  adv.  (ant.)  Tambera. 

Atambor.  m.  (ant.)  Tambor: — 
(atit.)  tambor;  o  tocador  do 
mesmo  instrumento. 

Atamiento,  m.  (ant.)  Atamen- 
to,  atadura,  ligamento :  - — 
(fig.  fam.)  atamento,  aca- 
nhamento; falta  de  desem- 
baraço, de  animo.  Animi  pu- 
sillitas :  —  (ant.  fig.)  emba- 
raço; estorvo,  impedimento: 
— ■  (ant.)  vV.   Obligación, 

AtamÍsquea.  /.  Atamisquca; 
genero  da  familia  das  cap- 
parideas. 

Atamor.  m.  (ant.)  V.  Tarnbor. 

Atan.  adv.  (ant.)  V.  Tan. 

Atanasia./.  Athanasia;  herva 
de  Santa  Maria,  planta :  — 
athanasia  bastarda,  leitura, 
certa  letra  de  imprensa. 
Characteris  typographici 
gemís. 

Atanasiado,  da.  (bot.)  Athana- 
siado ;  parecido  com  a  atha- 
nasia:— /.  pl.  atanasiadas; 
secção  de  plantas  da  familia 


ATA 

das  compósitas  e  tribu  das 
a,ntemideas. 

ATANASIOIDEAS./.pZ.  (hot.)  Atll- 

nasioideas ;  nome  dado  a  uiiia 
secção  do  genero  morisca, 
earacterisada  por  ter  a  inflo- 
rescencia em  verticulos  ova- 
do oblongos,  composto  de 
nove  a  doze  flores. 

Atancak.  a.  fant.J  V.  Apretar. 

Atanbs.  adv.  m.  (ani.J  V.  Hasta. 

Atanga.  Tanja.  Presente  do 
subjunctivo  irregular  (ant.) 
do  verbo  Atañer -.,  tanger. 

Atanok.  m.  {p.  And.)  Cano, 
encanamento  para  a  agua. 
Sypho,  aqua'duclus. 

Atanquía  /.  Unguento  epila- 
torio, que  faz  caír  o  pcll<i. 
Psilothrum,  dropax:  —  V. 
Adúcar  na  accepção  da  seda 
que  contorna  o  casulo:  — 
V.  Cadarzo. 

Atanto.  adj.  e  adv.  (ant.) 
A  tanto.  V.  Tanto. 

Atañahero,  ra.  adj.  (ant.)  To-/ 
caiite,  pertencente. 

Atañer,  n.  Tocar;  pertencer. 

Atapadoe.  m.  (ant.)  V.  Tapa- 
dera. 

Atai'amiento.  m.  (ant)  V.  Ta- 
pamicnto. 

Atapar.  a.  (ant.)  V.  Tapar. 

Atapiar.  a.  (ant.)  V.  Tapiar. 

Atapierna.  /.  (ant.)  V.  Liga. 

Ataque,  m.  Ataque;  carga, 
investida.  Aggressio,  oppu- 
gnatio : — aproxes ;  trabalhos 
dos  sitiadores  de  urna  ¡iraca 
para  combate-la.  Fossa  vallo 
munita  oppugnatorilms  urhis 
tuendis:  —  (fig-);  accesso, 
acommettimento.  Morhi  re- 
pentina vis:  —  pendencia; 
altercação,  disputa.  VerJjo- 

.  ram  rixa. 

Ataquiza.  /.  (agr.)  Mergulhia 
das  vides.  Palmitum  de- 
missio. 

AtaquizjUi.  d.  (agr.)  V.  Amu- 
gronar. 

Atar.  a.  Atar;  unir,  juntar. 
Ligare,  nectere:  —  (fig-))' 
atar,  submetter,  impedir, 
tirar  o  movimento,  hnpcxli- 
re:  —  r.  atar-sc;  ficar  em- 
baraçado. ImjMcari : — atar- 
sc;  limitar-se,  reduzir-se. 
Rei  proposita;  adlicerere, 
ah  ea  nec  lattim  unguem  de- 
clinare. Ni  ata  ni  desata; 
nem  ata  nem  desata.  Aberrat 
scepius  à  proposito.  Quien 
bien  ata  bien  desata;  quem 


ATA 

bem  ata  bem  desata.  Cid 
leda  potenter  erit  res,  eam 
is  expediet  facillime. 

Atarace,  AtíUíacea.  m.  (ant.) 
V.  Taracea. 

Ataracear.  a.  Embutir;  fazer 
eml^utidos  na  madeira.  Tes- 
sellis  versicoloribus  ornare. 

Ataractopesía. /.  (med.)  Ata- 
ractopesia;  firmeza  e  intre- 
pidez necessária  aosmodicos. 

Atarantado,  da.  culj.  Ataran- 
tado mordido,  picado  da  ta- 
rántula. Tarántula}  morsu 
laborans:  —  inquieto,  buli- 
çoso. Inquietus,  a,  itm: — 
atarantado,  aturdido,  espan- 
tado. Stupefactus,  attonitus. 

Atarascar.  o.  (vulg.)  Navalhar 
a  cara;  dar  urna  navalhada 
no  rosto  de  alguém. 

Atarasia.  /.  (2)hil.)  Ataxaxia.; 
quietação,  socego  da  alma. 

Atarazana.  /.  V.  Arsenal:  — 
telheiro  nas  cordoarias^  Te- 
ctnm  in  quo  funarii  opifices 
capistra  fanesque  intexunt: 
— p.  And.  adega;  armazém 
para  guardaro  vinho  cm  to- 
neis. Celia  vinaria : — (germ.) 
casa  onde  os  ladrões  reco- 
llicm  os  furtos. 

Atazanal.  m.  (ant.)  V.  Ata- 
razana. 

Atarazar,  a.  Morder;  ferir 
coin  os  dentes.  Morderé. 

Atarde.  adv.  (ant.)  Y.  Tarde, 
de  tai'de,  en  tarde. 

Atariía.  /.  (ant.)  V.  Tarea. 

Atareaduiia.  /.  (vulg.)  V. 
Trajim. 

Atare.ui.  a.  Atarefar;  dar  ta- 
refa. Pensum  imponere:  — 
r.  applicar-sc;  entregar-se 
muito  ao  trabalho.  Opcrce 
inlentum  esse. 

Ataree.  /.  (ant.)  V.  Taray. 

At.vkjea.  /.  Lagedo  dos  canos 
de  um  aqucducto  :  —  mani- 
lha; cano  para  conduzir  a 
agua  dos  edificios.'  Ca?i£íZi«  e 
latere  factus. 

Atarquinar,  a.  Enlamear;  en- 
cher de  lama.  Usa-se  mais 
frequentemente  como  reci- 
proco. Lima  operire,  com- 
p)lere. 

Atarraga.  /.  V.  Olivan-da, 
planta. 

Atarragar,  a.  Atarracar ;  ¡pre- 
parar a  ferradura  para  ap- 
¡ilica-la  ao  casco.  Soleam 
ferream,  aptare. 

Atarrajar,  a.  Atarraxar ;  abrir 


ATA  295 

roscas  ou  dar  forma  de  tar- 
raxa  ou  parafuso.  CocJdtas 
effingere. 

Atarraya.  /.  (ant.)  Atarrafa 
ou  tarrafa;  especie  de  rede 
para  pescar.  V.  Esparavel. 

Atarrayar,  a.  (art.)  Tarrafar, 
tarrafear;  pescar  com  a  rede 
chamada  tarrafa. 

Atarre.  m.  V.  Ataharre. 

Atarugamiento.  771.  (fum.)  C'a- 
vilhainento;  acção  de  aper- 
tar com  cavilhas.  Cuneorvím 
insertio. 

Atarugar,  a.  Ca-\-ilhar;  aper- 
tar com  cavilhas.  Cuneas 
inserere:  —  tapar  buracos 
com  cavilhas.  Obturare:  — 
(fig.  fam.)  confundir;  fazer 
calar  algucm.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Stupo- 
rem  incutere,  ad  silentium 
redi  gere. 

Atasajado,  da.  adj.  (fam.)  Es- 
tirado; a¡5plica-se  ao  que 
vae  estendido  sobre  uma  ca- 
A^algadura.  Super  jumentum 
stratvs. 

Atasajar,  a.  Atassalhar,  cor- 
tar a  carne  para  salgar.  In 
frusta  secare,  dividere. 

Atascadero,  m.  Atascadeiro; 
atoleiro,  lameiro,  lamaçal. 
Palns,  ■  locus  cwnosus :  — 
(fig.)  barranco,  embaraço, 
obstáculo,  impedimento.  Im- 
pedimentum,  i. 

Atascamiento.  7íí.  Atascamen- 
to ;  enlameadura.  V.  Atasco. 

Atascar,  a.  Calafetar;  tapar 
com  estopa  as  juncturas 
das  tábuas  como  se  faz  a 
um  navio.  Tomento  farcire, 
opplere : — embaraçar ;  atra- 
palhar um  negocio.  Impedi- 
ré, obstare:  —  r.  atascar- 
se, enlameai'-se,  atolai'-se. 
Se  in  tricas  conjicere:  — 
(fig.)  interromper-se ;  nao 
poder  proseguir  n'um  (hs- 
cm'so.  ílcerere. 

Atasco,  m.  Obstaciilo;  estorvo, 
im¡)edimento.  Obex,  icis. 

Ataúd,  m.  Ataúde,  tumba, 
esquife.  Sandapila,  lolmlus: 
—  (ant.)  ataúde;  medida  an- 
tiga de  cercaes. 

Ataudado,  da.  adj.  Ataudado; 
em  forma  de  ataúde.  In  fe- 
retri  formam  constructus. 

Ataudar.  a.  (didact.)  Dar  for- 
ma ou  feitio  de  ataúde. 

Ataujía./.  Tauxia;  embutido 
de  oiro,  prata,  etc.,  em  obra 


296 


ATA 


de  ferro  ou  aço.  Opus  ver- 
miculatum. 

Ataujiado,  da.  adj.  Tauxiado; 
embutido  de  oiro  ou  prata 
no  aço. 

Ataujiador,  ka.  s.  Tauxiador, 
damasquinador ;  embutidor 
de  oiro  ou  ¡Drata  no  aço. 

Ataujiar.  a.  Tauxiar;  embu- 
tir oiro  ou  prata  no  aço. 

Ataub.  1)7.  (astr.)  Ataur;  um 
dos  nomes  da  constellaçâo 
de  Tauro. 

Ataukiqüe.  m.  Ornato  dos  edi- 
ficios mouriscos  de  Hespa- 
nha.  Ornatus  quidam  t  gii^so 
in  cedihus. 

Ataut.  m.  (ant.)  Ataúde.  V. 
Ataúd. 

Atauxía./.  Tauxia.  V.  Ataujía. 

Ataviar,  a.  Ataviar;  ornar, 
embellezar.  Ornare. 

Atavillab.  a.  (comm.)  Desdo- 
bi-ar  uma  ¡leça  de  panno,  de 
modo  que  se  vejam  os  doi» 
ourelos. 

Atavío,  m.  Atavio;  adorno, 
ornato.  Ornatus,  culttis. 

Atavismo,  m.  (h.  iiat^.J  Atavis- 
mo; similhança  de  um  ani- 
mal ou  de  uma  planta  com 
os  seus  ascendentes,  ainda- 
que  sejam  remotos. 

Atax.  m.  (zool.)  Atax;  genero 
de  insectos  da  classe  dos 
arachnidos  tracheos. 

Ataxacanto,  ta.  adj.  (Ji.  nat.) 
Ataxacanto;  qualificação 
que  se  dá  ás  espinhas  que 
não  guardam  entre  si  nem 
ordem,  nem  symetria. 

At.vxia./.  (ant.)  V.  Atarjea: — 
(bot.)  Ataxia  (imjjerfeiçào) ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  gramíneas  que  se 
parece.com  o  antojanto:  — 
(pililos.)  ataxia ;  desordem 
nos  movimentos,  appetites, 
instinctos  e  paixões  da  al- 
ma; falta  de  ordem  nas  fa- 
culdades, tanto  moraes  como 
intellectuaes :  —  (med.)  ata- 

•  xia;  conjuncto  de  phenome- 
nos  nervosos,  notáveis  pela 
irregularidade  do  progresso 
das  enfermidades  a  que  são 
inherentes,  e  que  indicam 
sempre  uma  aftecção  cere- 
bral mais  ou  menos  grave. 
Ataxico.  adj.  (med.)  Ataxicu; 
que  oiferece  alguma  irregu- 
laridade na  crises  c  paroxis- 
mos. 
Ataxodinamu.  /.  (mui)  Ata- 


ATE 

xodynamia;  irregularidade 
nos  movimentos  de  um  órgão. 

Atché.  m.  Atcbé ;  moeda  turca. 

Ate.  prep.  (ant)  V.  Ante:  — 
(bot.)  genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas. 

Atear.  a.  (ant.)  Atear;  accen- 
der,  avivar. 

Atebkas.  m.  (chim.)  Atebras; 
especie]de  vaso  sublimatorio. 

Ateca.  /.  (ant.)  V.  Esjnierta. 

Atecma.  /.  V.  Anafrodisia. 

Atecnia.  /.  (med)  Atecnia; 
impotencia  viril. 

Atecpebesta.  s.  (Iiist)  Atecpe- 
resta;  adorador  do  fogo. 

Atedagua. /.  (bot.)  Atedagua; 
es^iecie  de  rosmaninho,  que 
cheira  a  incenso. 

Atediado,  da.  adj.  Atediado; 
enjoado,  desgostado. 

Atediab.  a.  Atediar;  causar 
tedio,  enojar,  desgostar.  Tcu- 
dium  afferre. 

Ateísmo,  m.  Atheismo;  incre- 
dulidade sobre  a  existencia 
de  Deus.  Atheismus,  i. 

Ateísta,  s.  Atheista,  atheu; 
o  que  nega  a  existencia  de 
Deus.  Atlieus,  ei. 

Ateístico,  àdj.  Atheistico; 
que  se  refere  ao  atheismo. 

Ateje.  m.  (bot.)  Ateje;  arvore 
cujo  fructo  se  parece  com  a 
groselha,  e  que  é  muito  pro- 
veitoso ao  gado  pela  doçm^a 
da  sua  polpa. 

Atelabio.  m.  (zool.)  Attelabo; 
gen«ro  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Atelabito  ,  AtebÁbido.  adj. 
Atclabido;  diz-se  de  alguns 
insectos  parecidos  com  o 
atelabo:  —  m.  pil.  atelabi- 
dos;  divisão  de  insectos 
coleópteros. 

AtelÁbitos.  m.  pi.  (zool.)  At- 
telabitos,  attelabides;  in- 
sectos coleoj)teros. 

Atelabo.  m.  (zool.)  Atelabo 
(roedor  defi-uctos);  genero 
de  insectos  do  genero  dos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  curculiónidos, 
que  comprehcnde  quarenta 
e  uma  especies. 

AtelabÓideo,  dea.  adj.  (zool.) 
V.  Atelábido. 

Atelaje,  m.  (^a?i¿.J  Apparelho; 
reunião  de  todos  os  instru- 
mentos necessários  para 
operar  e  manobrar.  Instru- 
menta, armamenta. 

Atelandka./.  (bot.)  Atelandi'a ; 


ATE 

genero  da  familia  das  la- 
biadas. 

Ateleciclo.  m.  (zool.)  Atele- 
cyclo;  genero  de  decápodos. 

Atelenebra.  /.  (zool)  Atele- 
nevra;  genero  da  ordem  dos 
dípteros. 

Ateleneura.  /.  (zool.)  Atele- 
neura  (nervo  imperfeito); 
geuero  de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros,  divisão  dos 
bracoceros  e  familia  dos 
aterí  ceros. 

Ateleói'odo.  m.  (zool.)  Ateleo- 
jíodo;  tribu  de  aves  nada- 
doras. 

Atelestita.  /.  (min.)  Ateles- 
tita;  substancia  iini^erfeíta- 
inente  conhecida,  qiie  até 
ao  presente  só  se  tem  encon- 
trado ein  ciystaes  j)equenos 
de  cor  de  enxofre  transpa- 
rente. 

Atelesto.  m.  (zool.)  Atelesto 
(imp>erfeito) ;  genero  de  in- 
sectos dípteros,  cujo  typo  é 
o  atelesta  selvicola. 

Atelia./.  (bot.)  Atelía;  planta 
do  genero  das  leguminosas. 

Atelinas./.|jZ.  (bot.)  Ateliuas; 
classe  do  reino  vegetal,  que, 
comprehende  as  algas,  os 
lichens  e  os  cogumelos,  con- 
siderados como  imperfeitos 
por  terem  os  órgãos  da  íru- 
tificaçào  pouco  salientes. 

Átelo,  m.  Átelo;  "genero  de 
coleoiiteros: — átelo;  tercei- 
ra tribu  dos  macacos. 

Atelúcera.  /.  (zool.)  Atelocera 
(antena  imperfeita) ;  genero 
de  insectos  do  grupo  dos 
pentato^nitos,  ordem  dos  he- 
mipteros,  cujo  typo  é  a  ate- 
locera  armada  do  Senegal. 

Atelodesmo.  m.  (zool.)  Atelo- 
desmo  (ramo  imperfeito); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia 
dos  longicornios,  que  com- 
prehende duas  especies  ori- 
ginarias do  Brazil. 

Atelomielia.  /.  (anat.)  Ate- 
lomíelia ;  desenvolvimento 
completo  da  medulla  espi- 
nhal. 

Atemar.  a.  (ant.)  Concluir: 
—  aniquilar :  —  atemorisar. 

Atemed.  m.  (chim.)  Atemed; 
antimonio. 

Átemelo,  m.  (zool.)  Átemelo 
(negligente) ;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  peutame- 
ros,  da  famíHa  dos  brache- 


ATE 

litros,  composto  de  uma  só 
especie. 

Atemek.  a.  V.  Temer. 

Atemorar,  a.  (ant.)  Atemori- 
sar;  infundir  temor. 

Atemorizacion.  /.  Atemorisa- 
niento,  intimidação. 

Atemorizado,  da.  cidj.  Atemo- 
risado;  assustado,  espantado. 

Atemorizador,  ra.  s.  Ateinori- 
sador;  assustador. 

Atemorizar,  a.  Atemorisar; 
intimidar,  espantar.  Tevrere. 

Atempa.  /.  (p.  Ast.)  Pastagem 
nas  planicies.  Perda  et  aper- 
ta piascua. 

Atemperación.  /.  Temjiera- 
mento ;  moderação,  tempe- 
rança. Temperatio,  onis. 

Atemperadamente.  adv.  Tem- 
perada, moderada,  sobria- 
mente. 

Atemperado,  da.  adj.  Tempe- 
rado; moderado,  sobrio. 

Atemperamiento.  m.  (ant.)  V. 
Templanza. 

Atemperante,  ^j.  a.  de  Atem- 
perar, e  adj.  Temperante, 
adocicaute,  calmante.  Tem- 
perans,  antis. 

Atemperar,  a.  Temperar;  mo- 
derar, suavisar.  Temperare, 
mitigare,  aptare. 

Atempero,  m.  (ant.)  Tempera- 
mento. 

Atempi.adamente.  adv.  Tempe- 
rada, moderadamente. 

Atemplado,  da.  adj.  ('o/i¿.jTem- 
])Prado;  ordenado,  moderado. 

Atejiplamiento.  m.  (ant.)  Tem- 
¡leramento;  disposição,  or- 
dem. 

Atemplanza.  /.  (ant.)  Tempe- 
rança. 

Atemplar.  a.  (aiit()Y.  Templar. 

Atempo,  m.  (mus.)  A  tempo,  a 
compasso. 

Atemporado,  da.  adj.  (ant.)  Al- 
ternado; que  alterna,  ([ue 
muda  com  alguém  no  ser- 
vico  por  praso  certo. 

Atempokalado,  da.  adj.  (naut.) 
Tempestuoso. 

Atemprar.  a.  (ant.)  V.  Atem- 
perar, Templar. 

Atemptamiento.  m.  (ant.)  V. 
Templanza,  Disposición. 

Atena. /.  (zool.)  Atena;  gene- 
ro de  corujas,  composto  de 
duas  especies;  e  seus  priu- 
cipaes  caracteres  são :  cauda 
curta  e  penas  nos  dedos. 

Atenacar.  a.  V.  Atenazar. 

Atenazar,  a.  Atenazar;  ator- 


ATE 

mentar  um  criminoso  com 
as  tenazes.  Forcipihus  dila- 
niari. 

Atenazear.  a.  V.  Atenazar. 

Atención.  /.  Attenção ;  appli- 
cação,  estudo.  Attentio,  onis: 
—  attenção,  respeito,  corte- 
zia.  Comitas,  ohservantia, 
urhanitas :  —  attenção,  con- 
sideração ;  —  contrato  de 
com2)ra  ou  venda  de  la. 
Emptio  lanoi  pacto :  —  ^3¿. 
negocios,*  occupações.  En 
atención,  m.  adv.;  em  atten- 
ção, attendendo.  Alicujus 
rei  gratiã. 

Atencioncita.  /.  Attençoes ; 
cuidados. 

Atendalarse.  r.  (ant.  mil.) 
Acampar-se. 

Atendar.  n.  (ant.)  Acampar; 
armar  tendas  de  campanha. 

Atendedor,  ra.  adj.  Que  at- 
tende,  que  dá  attenção. 

Atender.  «.  Attender,  escutar, 
estar  attento.  Usa-se  tam- 
bém como  activo.  Attendere, 
animtim  intender e:  —  atten- 
der,  considerar.  Considera- 
re, expenderé:  —  attendcr, 
olhar  por  alguma  cousa, 
cuidar  n'ella.  Studiose  ali- 
quid  curare :  —  (ant.)  V.  Es- 
X)crar. 

Atendible,  adj.  Attendivel ;  di- 
gno de  attenção.  Considera- 
tione  dignus. 

Atendido,  da.  adj.  Attendido; 
acollado  com  attenção. 

Atendijuento.  m.  (ant.)  V.  Es- 
peranza. 

Atenea.  /.  (bot.)  Athenea; 
planta  do  genero  cascarlo, 
familia  das  samydeas. 

Atenebrarse,  r.  (fam.)  Ateue- 
brar-se,  entenelarecer-se,  ob- 
scurecer-se.  Tenebris  offundi. 

Atenedor.  to.  (ant.)  Pai-cial; 
o  que  se  atem  ou  segue  a 
algum  partido. 

Ateneida.  /.  (zool.)  Atencida ; 
genero  de  insectos  da  fami- 
lia dos  ligeos,  cujo  typo  se 
encontra  nos  arredores  de 
Genova. 

Atenencia./.  (ant.)  Amizade: 

—  parcialidade,  concordia. 
Ateneo,    m.    Atheneu;    logar 

publico  onde  os  rhetoricos  e 
os  i")oetas  liam  suas  obras: 

—  atheneu ;  sociedade  litte- 
raria:  —  atheneu;  collegio. 

Atener,  a.  (ant.)  Acertar  o 
passo  com  alguém :  —  (ant.) 


ATE 


297 


manter;  guardar  ou  obser- 
var alguma  cousa: — r.  ater- 
se ;  arrimar-se,  adherir-se. 
Alicui  adhcerere,  opinioni 
alicujus  siare. 

Atexiena.  /.  Vaso  para  flores. 

Ateniense,  adj.  Atheniense ; 
natural  de  Athenas.  Athe- 
niensis,  e. 

Atentes,  sa.  adj.  (ant.)  Athe- 
niense. 

Atentación.  /.  Infracção  á  lei 
ou  ordem.  Injuria,  a¡. 

Atentadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Attentada,  prudente,  adver- 
tidamente:—  infringidamen- 
te ;  contra  a  ordem  e  forma 
de  direito.  Contra  juris,  et 
judicii  ordinem. 

Atentado,  m.  Attentado;  cri- 
me, ataque  ás  leis.  Pergra- 
ve  J'acinus,  scelus:  —  atten- 
tado, arbitrariedade;  proce- 
dimento de  juiz  que  não  tem 
suñiciente  auctoridade  ou 
que  não  está  de  accôrdo 
com  a  lei.  Audax,  illcgale 
facinus:  —  adj.  attentado; 
arrasoado,  acautelado.  Pru- 
dens,  cordatus:  —  attentado, 
acautelado,  calado.  iSedatus, 
tacitus. 

Atentador.  m.  Attentador;  o 
que  at  tenta. 

Atentamente,  adv.  Attenta, 
cuidadosamente.  Atiente,  ac- 
curoÁe: — attenta,  cortez,  ci- 
vihnente.  Comiter,  urbanc. 

Atentar,  a.  Attentar;  execu- 
tar alguma  cousa  com  vio- 
lencia. Maquinari,  contra 
jus  et  fas  aliquid  faceré :  — 
tentar;  ir  com  precaução, 
devagar,  ás  apalpadelas. 
Tentare:  —  r.  (ant.)  atten- 
tar, reflexionar,  reparar. 

Atentatorio,  ria.  culj.  Atten- 
tatorio;  que  é  contrario  á 
auctoridade  legal,  a  uma  ju- 
risdicção,  contrario  ás  leis, 
aos  costumes,  etc. 

Atentísimo,  ma.  adj.  suj}-  de 
Atento.  Atteutissimo.  Acura- 
fissimus,  st udiosissimus. 

Atento,  ta.  ^j.  p.  irr.  de  Aten- 
der, Attendido :  —  adj.  at- 
tento; que  attende  ou  fixa 
a  attenção  em  alguma  cou- 
sa. Aftentus,  intentus:  —  at- 
.tento,  cortez,  urbano.  Co- 
mis,  urhanus,  obsequens :  — 
adv.  m.  attendendo,  em  con- 
sideração ou  attenção.  Qua- 
propter,  quocirca. 


298  ATE 

Atenuación,  m.  AtteBuaeão ; 
enfraquecimento,  diminui- 
ção. Attenuatio,  onis. 

Atenuante,  p.  a.  ¡le  Atenuai-, 
Attenuante:  —  adj.  atte- 
nuante;  que  attenua.  Atte- 
nnans,  antis. 

Atenuar,  a.  Attenuar;  mino- 
rar, diminuir.  Attenuare,  ex- 
tenuare. 

Ateo.  m.  Atheu,  atlieista;  que 
nega  a  existencia  de  Deus. 
V.  Afeisfa. 

Atenuativo,  va.  adj.  Attenua- 
tivo.  V.  Atenuante. 

Ateka.  /.  fant.)  Atera;  espe- 
cie de  caldo  ou  papas  de  fa- 
rinha. 

Aterceado,  da.  adj.  (ant.)  Di- 
zia-se  do  animal  ou  planta 
de  tres  annos  de  idade. 

Atercianado,  da.  adj.  Affec- 
tado  de  febre  terçã.  Febri 
tertiana  affectus. 

Aterecerse.  r.  (ant.)  Y.  Ate- 
rirse. 

Aterecimiento.  m.  fant.)  Y. 
Aterimiento. 

Aterelarse.  r.  (germ.)  Ater-so, 
arrimar-se. 

Aterica.  m.  (zoqI.)  Aterica; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros diurnos. 

Aterícero,  ra.  adj.  (zool.)  Ate- 
ricero  •,  diz-se  do  insecto  cu- 
jas antennas  são  ponteagu- 
das:  —  m.  pl.  atericeros;  fa- 
milia de  insectos  daoi-dem 
dos  dipteros,  divisão  dos 
bracoceros,  que  comprclien- 
de  oito  tribus,  c{ue  \avcm  no 
corpo  dos  animaes  aívos, 
saindo  d' elle  unicamente  pa- 
ra passarem  ao  estado  de 
nyniphas. 

Atericia.  /.  (ant.)  Ictericia.  V. 
Ictericia. 

Atericiarse.  r.  Y.  Atiriciarse. 

Aterico.  m.  (zool.)  Atei-ico ;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  dipteros,  divisão  dos 
bracoceros,  que  comprehen- 
de  sete  especies. 

Aterido,  da.  adj.  Aterido ;  in- 
teiriçado, transido. 

Aterimiento,  vi.  Inteirícamén- 
to,  ti'emor,  estremecimento. 
Rigor,  oris. 

Aterina.  /.  (zool.)  Aterína ;  ge- 
nero de  peixes,  assim  cha- 
mado por  causa  ele  suas  mui- 
tas espinhas;  conhecem-se 
Aante  e  oito  especies  c|ue  se 
criam  nas  aguas  do  Medi- 


ATE 

terraneo  e  do  Oceano,  e  vin- 
te e  duas  estrangeiras. 

Aterirse,  r.  Inteiricar-se ;  ficar 
hirto  com  frio. 

Ateraiasia.  /.  (med.)  Atherma- 
sia;  calor  excessivo  morbi- 
íico. 

Aterjiinar.  a.  Terminar;  limi- 
tar, demarcíir. 

Atehna./.  (germ.)  AiTogancia, 
altivez,  orgulho. 

Aternecer.  a.  (cint^)  Enterne- 
cer. V.  Enternecer. 

Aternerado,  da.  adj.  Avitel- 
lado;  parecido  com  a  carne 
da  vitella. 

Atero,  KA.  s.  Conductor;  ope- 
rario que  conduz  agua  e  co- 
mestiveis  para  as  fabricas 
de  fundições. 

Ateroma.  m.  (med.)  Atheroma, 
tumor. 

Aterojíiatoso,  sa.  adj.  (med.) 
Atheromatoso ;  que  tem  a 
natureza  do  atheroma. 

Ateropógon.  m.  (bot.)  Athero- 
pogon;  genero  de  plantas 
da  familia  das  gramíneas, 
composto  de  varias  especies. 

Aterosperma.  /.  (bot.)  Athe- 
rosperma;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  monimias, 
tribu  das  aterospermeas,  cu- 
jo typo  é  uma  arvore  pro- 
cedente da  Nova  Hol  landa, 
aromática,  de  folhas  simples 
e  oppostas,  e  de  flores  soli- 
tarias e  axilares. 

Aterospermaceo,  Aterosper- 
MEO,  MEA.  adj.  (bot.)  Ateros- 
permaceo ;  diz-se  do  que  tem 
relação  com  a  atherosper- 
ma:  — /.  pl.  atherosperma- 
ceas;  tribu  das  plantas  mo- 
nimias, que  comprehende  ar- 
vores de  folhas  oppostas  e 
sem  estipulas. 

Ateepo.  m.  (zool)  Aterpo  (des- 
agradável); genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleópte- 
ros tetrámeros,  familia  dos 
curculiónidos,  que  compre- 
hende duas  especies. 

Aterrada.  /.  (mar.)  Approxi- 
mação  ú  terra:  — V.  Reca- 
lada. 

Aterrado,  da.  adj.  Aterrado; 
assustado,  amedi'ontado,  es- 
pantado. 

Aterrador,  adj.  Aterrador ;  as- 
sustador, espantoso. 

Aterraje,  m.  (mar.)  Y.  Ater- 
rada. 

ATERRAinENTO.  m.  Atcrramen- 


ATE 

to;   terror,   pavor,   conster- 
nação. 

Aterrar,  a.  Aten-ar,  derrubar; 
lançar  por  terra.  Proster- 
nare, solo  cequare: — ater- 
rar, espantar,  assustar.  Ter^ 
rere: — (naut.)  aterrar;  to- 
mar terra,  chegar  á  terra. 
Oram  legere. 

Aterrecer,  a.  (ant.)  Aterrori- 
sar;  aterrar,  assustar,  ate- 
morisar. 

Aterrecishento.  m.  (ant.)  Ater- 
ramento ;  terror,  consterna- 
ção. 

Aterrescer.  a.  (ant.)  Y.  Ater- 
recer. 

Aterrillarse,  r.  (p.  Cub.)  Adoe- 
cer por  ter  recebido  durante 
muito  tempo  o  calor  do  sol; 
applica-se  especialmente  ás 
cavalgadiu'as. 

Aterron^vmiento.  m.  Acção  e 
etteito  de  fazer  torrões. 

Aterronar.  a.  Fazer  torrões. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. In  grumos,  vel  glóbu- 
los cogeré. 

Aterrorizador,  ra.  adj.  Ter- 
rorisador ;  atemorizador,  ter- 
rível ;  que  aterra  ou  atemo- 
risa. 

Aterrorizado,  da.  adj.  Terro- 
risado,  atemorisado,  assus- 
tado, aterrado. 

Aterrorizar,  a.  Terrorisar, 
atemorisar,  espantar,  ater- 
rar. Terrere. 

Ateruro.  m.  (bot.)  Ateruro; 
genero  de  jDlantas  da  fami- 
lia das  aroideas,  tribu  das 
espaticarpas,  de  anteras  ap- 
proximadas  e  ovarios  monos- 
permos :  —  (zool.)  ateruro ; 
genero  de  mamíferos,  que  , 
se  parecem  com  o  porco  es- 
pinho. 

Atesar,  a.  Atesar,  entesar.  V. 
Atiesar :  —  (naut.)  entesar ; 
pôr  tesos  os  cabos  e  as  vé- 
las  do  navio.  Navigiorum 
rudentes  extendere.Y .  Tesar. 

Atesorador,  ra.  s.  Enthesou- 
rador,  que  ajunta,  que  amon- 
toa ou  enthesoura. 

Atesorar,  a.  Enthesourar ; 
ajuntar  dinheiro  ou  rique- 
zas. Divitias  condere,  accu- 
mulare:  —  (fig)  enthesou- 
rar; ajuntar,  reunir  quali- 
dades physicas  e  moraes. 
Congerere. 

Atestación./.  Attestacão;  de- 
poimento da  testemunha : — . 


ATE 

attestação,  certidão.  Testifi- 
catio,  onis. 

Atestadamente,  adv.  Com  to- 
da a  força,  como  um  deses- 
perado. 

Atestado,  da.  odj.  (ant.)  Tei- 
moso. V.  Testarudo:  —  m. 
attestado;  testemunho.  Tes- 
timonium,  ii:  —  m.  pl.Y. 
Testimoniales. 

Atestaduba.  /.  Atestadura; 
acção  de  atestar,  encher. 
Fartura,  ce:  —  atestadui-a ; 
mosto  que  se  lança  nos  bal- 
seiros  para  supprir  o  que 
diminue  uas  vasilhas.  Musti 
supplementiim. 

Atestamiento,  m.  (ant.)  Ates- 
tadura, enchimento :  —  ac- 
ção e  effeito  de  atestar  de 
vinho  as  pipas. 

Atestar,  o.  Atestai';  abarro- 
tar, encher  até  á  borda.  Op- 
plere,  farcire:  —  ingerir; 
metter,  introduzir.  Ingerere: 
—  atestar;  acabar  de  en- 
cher de  vinho  as  pipas.  Do- 
lia  iter^nn  rcplere:  —  (for.) 
attestar;  testemunhar,  tes- 
tificar. Testificar  i :  —  (fiçj. 
fam.,  j).  And.)  V.  Atracar. 
LTsa-sc  também  como  reci- 
proco. Ir,  salir  ó  venir  ates- 
tando (fam.);  ir,  sair  ou  vir 
fumando,  enraivecido.  Mi- 
nas, et  iras  evomere. 

Atestiguación./.  Testemunho, 
declaração;  deposição  em 
justiça.  Testificatio,  onis. 

Atestiguamiento,  m.  V.  Ates- 
tiguación. 

Atestiguar,  a.  Testemunhai'; 
certificar,  declai-ar.  Tcstifi- 
cari. 

Atetado,  da.  Em  forma  de 
teta.  Mammce  símile. 

Atetar,  a.  Amamentai-;  dar 
de  mamar.  Lacfare. 

Atetillar,  a.  (agr.)  Excavar; 
cavar  ao  redor  das  arvores. 
Excavare. 

Atedco.  m.  (zool.)  Ateuco  (sem 
armas);  genero  de  insectos 
coleópteros  peutameros,  da 
familia  dos  lamellicornios, 
què  comprehendc  trinta  e 
uma  espécies. 

Ateuquitas.  m.  pi.  (zool.)  Ateu- 
quitas  (sem  armas);  gruj)o 
de  insectos  da  tribu  dos  co- 
prophngos,  familia  dos  la- 
mellicornios que  comprehen- 
dc nove  géneros. 

Atezado,    da.   adj.   Eíuegi-e- 


ATI 

eido,  denegrido.  Niger,  gra, 
gr  um. 

Atezamiento,  m.  Acção  e  eíFei- 
to  de  eunegi'ecer.  Nimia  ni- 
grities. 

Atezar,  a.  Ennegrecer,  dene- 
grir; diz-se  da  tez.  Usa-se 
também  como  reciproco.  Ni- 
mia nigridine  aliquid  infi- 
cere. 

Atia.  /.  Atya ;  genero  de  de- 
cápodos do  genero  alpheo. 

Atibiado,  da.  adj.Y.  Entibiado. 

Atibiakte.  ]3.  a.  (ant.)  de  Ati- 
biar.  Que  entibia. 

Atibiar.  a.  (ant.)  V.  Eniihiar. 

Atiborrar,  a.  Estofar,  acol- 
choar ;  encher  de  crina  uma 
almofada,  etc.  Tomento  far- 
cire: —  (fiy-)  V.  Atracar. 
Usa-se  também  como  reci- 
,  proco. 

Áticamente,  adv.  Atticamente, 
de  uma  maneira  attica. 

Aticismo,  m.  Atticismo;  deli- 
cadeza de  linguagem,  fineza 
de  gosto. 

Atiço,  ca.  adj.  Attico,  perten- 
cente a  Athenas:  —  m.  p)l. 
(arch.)  acroterios;  pedestaes 
das  balaustradas.  Frons 
wdium  atticarges. 

Aticurga.  /.  (arch.)  Atticur- 
ga;  columna  quadrada  á 
,  athenicnse. 

Atidos,  m.  pi.  (zool.)  Atidos; 
familia  da  ordem  dos  ara- 
chuidos  que  compreliende, 
entre  outros,  o  genero  ato  e 
suas  subdivisões., 

Atiemplamiesto.  m.  (ant.)  V. 
Templanza,  Disposición. 

Atiemplar,  Atiemtrar.  a.  (ant.) 
V.  Templar. 

Atierres  .  m.  pi.  (mia.)  Entu- 
lhos que  ünpedem  o  traba- 
lho nas  minas. 

Atierro,  m.  Aterrameuto;  ter- 
ror, consternação. 

Atiesar,  a.  Entesar;  cndui-c- 
cer.  Indurare. 

Atiesto,  m.  V.  Atestamiento. 

Atiple,  m.  Trempe;  instru- 
mento de  barro  que  serve 
para  separar  os  vasos  quan- 
do se  cozem  no  forno. 

Atigrado,  da.  adj.  Atigrado, 
íigrino;  siniilhante  á  pelle 
do  tigre.  Tigris  similis,  ti- 
grinis  máculis  asp>ersus. 

Atigrak.  a.  Imitar  a  pelle  do 
tigre. 

Atuo.  m.  (ant.)  V.  Cordel. 

Atilage.    m.    (zool.)    Atilace 


ATI 


299 


(sem  saco);  genero  de  ma- 
míferos carnívoros  que  se 
parece  com  os  mangustos. 

Atildadura./.  Pontuação;  ac- 
ção de  pontuar  um  escripto. 
Apicibus  scriptura  nota:  — 
aceio,  compostura.  Ornatus, 
decor,  elegantia. 

Atild^ui.  et.  Pontuar,  virgular; 
pôr  pontos  e  virgulas.  Api- 
cibus scripturam  notare :  — 
reparai",  notai',  censurar. 
Notare,  arguere :  —  compor, 
aceiar.  Usarse  também  como 
reciproco.  Ornare,  expolire. 

Atilo.  rn.  (zool.)  Atylo ;  genero 
da  ordem  dos  crustáceos  am- 
phipodos. 

Atílio.  7rt.  (zool.)  Atylio  (mi- 
serável); genero  de  insectos 
coleópteros  peutameros,  da 
familia  dos  lamellicornios, 
tribu  dos  escarabideos,  cujo 
t^'Y>o  é  o  atylio  rustico  do 
Cliili. 

Atilosia./.  (bot.)  Atyldsia  (sem 
calosidade);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  legui^ii- 
uosas,  arbusto  da  índia  que 
tem  os  ramos  cobertos  dé 
uma  pelúcia  parecida  com  o 
algodão.  * 

Atimia.  /  (meã.)  Athymia; 
desfallecimento,  abatimento. 

Átimo.  m.  (zool.)  Átimo  (des- 
prezível); genero  de  insectos 
coleópteros  ¡íentameros,  da 
familia  dos  lamellicornios. 

Atinadamente,  adv.  m.  Atina- 
da, sabia,  prudentemente. 
D.exfere,  probe. 

Atinar,  a.  Atiniu';  dar  no  al- 
vo. Scoppum  attingere :  — 
atinar,  acertai'  por  conje- 
cturas. Bem  acu  tangera. 

Atincar.  m.  Bórax;  mineral 
que  serve  para  soldar  o  oi- 
ro. V.  Borraj. 

Atincokak.  a.  (min.)  Segurar; 
amparar  provisoriamente  as 
paredes  de  'oma  excavação 
para  evitar  o  aluimento. 

Atinente,  adj.  (ant.)  V.  To- 
cante, Perteneciente. 

Atinga.  m.  (zool.)  Atinga;  es- 
pecie de  peixes  comprehen- 
dida  no  genero  diodonte. 

Atiko.  m.  (ant.)  V.  Tino. 

Atiba.  /.  (zool.)  Atyjja  (infor- 
'me).  V.  Hemíptica. 

Atíbico,  ca.  adj.  (meã.)  Aty- 
pico ;  que  não  tem  typo  íixo. 

Atiplar,  a.  Elevar  o  tom  de 
um  instrumento.  Sonum  acu- 


300 


ATI 


tum  reddere: r.  passar 

a  corda  do  instrumento  ou 
a  voz,  do  tom  grave  ao  agu- 
do. Acutiorem  -  somim  red- 
dere. 

Atipo,  m.  (zool.)  Atypo  (infor- 
me); genero  de  insectos  da 
ordem  dos  arachnidos,  fa- 
milia dos  teraphosos,  syno- 
nj^mo  de  Oletra. 

Atipomorfosis.  /.  (zool.)  Aty- 
pomorpliosis;  especie  de  me- 
thamorphose  em  virtude  da 
qual  se  convertem  as  larvas 
em  nymphas  ou  crysalidas 
ovoides,  que  não  apresen- 
tam pela  parte  exterior  si- 
gnal  algum  de  seu  estado 
primitivo  ou  do  insecto  per- 
feito; taes  são  as  da  maior 
parte  dos  dípteros. 

Atiqüia.  /.  Atychia;  genero 
da  ordem  dos  lepidópteros. 

Atir.  m.  (astr.)  V.  Atin. 

Atirantar,  a.  (arch)  Travar; 
segurar  com  traves. 

Atirelado,  da.  adj.  Listrado ; 
panno  tecido  em  listas.  Fas- 
tiatim  textus. 

Atíreo.  m.  (zool.)  Atireo  (sem 
escudo);  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicornios, 
que  compreliende  seis  espe- 
cies. 

Atiriciado,  da.  adj.  Ateiricia- 
do,  ictiriciado;  que  tem  icti- 

,     ricia  ou  tiricia. 

Atiriciarse,  r.  Ateiriciar-se ; 
adoecer  de  ictiricia.  Ictérico 
morbo  affici. 

Atirió,  m.  (hot.)  Atirió;  ge- 
nero de  fetos  que  só  diffe- 
rem  do  asplenio  em  terem 
seus  grupos  de  capsulas  me- 
nos alongadas  e  seu  tegu- 
mento encurvado  e  convexo. 
Comprehende  poucas  espe- 
cies, que  se  criam  nos  cli- 
mas temperados,  e  são  ge- 
ralmente pequenas  e  her- 
báceas. 

Atiro.  m.  (bot.)  Atiro  (sem por- 
tas). V.  Arveja. 

Atis.  m.  '(zool.)  Atis ;  macaco 
branco  que  corresponde  á 
esisecie  dos  cercopitecos. 

Atisbadero.  to.  Vigia ;  buraco 
por  onde  se  pode  olhar  sem 
ser  visto. 

Atisbado,  da.  adj.  Espreitado ; 
observado. 

Atisbador,  ora.  s.  Espreita- 
dor,  observador;  o  que  es- 


ATL 

preita,  observa: — curioso; 
que  deseja  saber  a  vida  de 
outrem.  Scrutator,  rimator. 

Atisbadura.  /.  Espreita;  es- 
preitada, o  acto  de  esprei- 
tar. Scridatio,  sploratio. 

Atisbar.  a.  Espreitar,  obser- 
var, estar  attento.  Scrutari, 
rimari. 

Atisuado,  da.  adj.  Parecido 
com  o  tissú,  tela  forte  bor- 
dada de  oiro  ou  prata.  In- 
termixto  auro  textus. 

Ativar.  a.  (min.)  Entulhar, 
encher  de  terra  ou  entulho 
as  excavações  que  não  con- 
vém deixar  abertas. 

Ativo,  VA.  adj.  (ant.)  V.  Activo. 

Atixia./.  (zool.)  Atixia;  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
lepidópteros,  familia  dos 
crepusculares,  que  compre- 
hende cinco  especies,  e  cujo 
typo  é  a  sphynge  apendi- 
culada. 

Atíxidas.  /.  xjl.  (zool.)  Atixi- 
das;  tribu  de  insectos  lepi- 
dópteros crepusculares,  de 
antennas  curtas,  cabeça  mui- 
to jjequena  e  sem-  trompa, 
que  só  comprehende  o  genero 
atixa. 

Atizadero,  m.  Atiçador;  exci- 
tador, que  serve  para  atiçar 
ou  excitar.  Excitator,  oris. 

Atizador,  ra.  s.  Atiçador;  ex- 
citador. Excitator,  concita- 
tor :  —  atiçador ;  instrumen- 
to que  serve  para  atiçar  ou 
avivar  o  lume.  Fórceps  for- 
caria : —  o  que  nos  lagares  de 
azeite  cuida  em  chegar  a 
azeitona  para  que  lhe  i?asse 
a  pedra  por  cima  e  em  apar- 
tar a  que  está  moida.  Qui  in 
olearia  moletrina  oleas  sub 
mola  condit,  td  contundantur. 

Atizamiento.  m.  Atiçamento; 
acção  e  effeito  de  atiçar. 

Atizar,  a.  Atiçar ;  avivar  o  lu- 
me. Ignem  excitare: — (fig) 
atiçar;  intrigar,  ii-ritar. 
Iram,,  odium,  vel  rixam  cie- 
rc,  excitare. 

Atizonado,  da.  adj.  Feito  de  al- 
venaria ou  pedra  grosseira. 

Atizonar,  a.  Fazer  obra  de 
alvenaria,  trabalhar  com  j)e- 
dra  grosseira.  Inter  se  con- 
n ectere :  —  r.  enferrujar-se, 
alforrar  a  seara,  dar-llie  a 
mangra  ou  alforra  Aduri. 

Atlantes,  m.  pi.  (arch.)  Atlan- 
tes; figuras  que  se  empre- 


ATL 

gam  algumas  vezes  na  ar- 
chitectura,  em  logar  de 
columnas. 

Atlântico,  ca.  adj.  Atlântico, 
pertencente  ao  atlante. 
Atlanticus,  a,iim : — /.  atlân- 
tica; ordem  de  architectura 
composta  de  atlantes  em 
logar  de  columnas.  Atlan- 
ticus, i. 

AtlÁntides./.^jZ.  (astr.)  Atlan- 
tides;  nome  que  se  costuma 
a  dar  á  constellação  das 
Pleyadas :  —  (zool.)  atlanti- 
dés;  familia  de  molluscos 
cujo  typo  é  o  genero  atlante. 

Atlas.  m.  (geog)  Atlas;  col- 
lecção  de  mappas.  Atlas  geo- 
graphicus,    chartarum   geo-    , 
graphicarum  volumen. 

Atle.  m.  (bot.)  Atle;  nome 
árabe  de  uma  arvore  que  * 
cresce  em  Sião,  cujo  fructo 
quando  maduro,  c  branco. 
Sua  polpa  é  assucarada  e 
tem  um  gosto  agradável. 

Atleta,  m.  Athleta,  lutador. 
Athleta,  ce. 

Atlética.  /.  Athletica;  parte 
da  gymnastica  antiga,  a  ar- 
te dos  atheletas. 

Atleticamente.  adv.  fn.  Athle- 
ticamente,  com  vigor,  de 
uma  maneira  athletica. 

Atlético,  ca.  adj.  Athletico; 
que  é  concernente  ao  athleta. 

Atlio.  m,  (zool.)  Atlio  (mise- 
rável); genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicornios  e 
tribu  dos  escarabideos  folio- 
phagos,  fundado  em  uma  só 
especie  chamada  atlio  rus- 
tico. 

Atlipto,'  ta.  adj.  (meã.  ant.) 
Atlijito;  qualificação  dada 
ao  i3ulso,  quando  era  igual 
e  livre. 

Atlodídimo.  m.  (ant.)  Atlo- 
dydimo,  atlas;  nome  da  pri- 
meira vertebra. 

Atloideo,  dea.  adj.  (anat.) 
Atloideo;  que  se  refere  á 
primeira  vertebra  que  sus- 
tém a  cabeça. 

Atlóideo-axóideo.  adj.  (anat.) 
Atloideo-axoideo;  que  tem 
relação  com  o  atlas  e  o  axis : 
—  7n.  musculo,  chamado 
igualmente  obliquo  infe- 
rior ou  maior  da  cabeça. 

Atlóido-coronóideo.  m.  (anat.) 
Atloido-coronoideo;  um  dos 
músculos  da  mandíbula  in- 


ATM 

ferior  da  salamandra : — per- 
tencente ao  atlas  e  ao  coro- 
nal do  mesmo  reptil. 

Atlóido-estilóideo.  m.  (anat.) 
Atloido-estiloideo;  musculo 
collocado  entre  o  atlas  e  a 
apoplijsis  cstiloidea :  —  aclj. 
pertencente  ao  atlas  e  á 
apophysis  estiloidea. 

AtlÓido-mastóideo.  m.  (anaf.) 
Atloido-mastoideo;  musculo 

.     que  se  estende  desde  o  atlas 

l|,,,até  a  apophysis  mastoidea: 
—  adj.  pertencente  ao  atlas 
e  á  mesma  apophysis. 

AtlÓido-musculae.  adj.  (anat.) 
Atloido-muscular;  diz-se  da 
arteria  que  se  distribue  pelos 
músculos  insertos  no  cha- 
mado atlas. 

Atloido- OCCIPITAL,  üd).  (aiiat.) 
Atloido-occipital,  pertencen- 

,,.te  ao  atlas  e  ao  occipital:  — 
m.  musculo  inserto  n'estes 
pontos,  e  que  se  chama  tam- 
bém recto  menor,  posterior 
da  cabeça. 

AtlÓido-sub-mastóideo.  m.  At- 
loido-sub-mastoideo;  nome 
de  um  musculo  que  se 
inserta  no  atlas,  chamado 
também  obliquo  superior, 
menor  da  cabeça. 

Atloido-sub-occipital.  m.. 
(anat.)  Atloido-sub-occipi- 
tal;  musculo  ¡Dequeno  collo- 
cado lateralmente  perto  do 
atlas  e  inserto  n'elle,  conhe- 
cido commummente  com  o 
nome  de  recto-lateral  da  ca- 
beça. 

Atma.  /.  (pililos.)  Atma ;  a  al- 
ma emanada  da  grande  al- 
ma universal. 

Atmetonixo.  m.  (zool.)  Atme- 
tonixo;  genero  de  insectos 
coleoptei'os  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos. 

AtmidiÁtrica.  /.  (med.)  Atmi- 
driatica;  applicação  dos  va- 
pores á  pelle  como  um  meio 
curativo. 

Atmidométrico,  ca.  adj.  Atmi- 
dometrico,  que  se  refere  ao 
atmidometro. 

Atmidómetro.  m.  (pliys.)  x\tmi- 
donietro  ou  atmometro;  in- 
strumento que  serve  para 
medir  a  evaporação  de  üm 
liquido  que  se  volatisa  em 
tempo  determinado. 

ATMinOMETRÓGRAPHO.  111.  (pliyS.) 

Atmidoiuctrographo ;  instru- 
mento próprio  para  medir  a 
39 


ATO 

evaporação  sem  necessidade 
da  presença  do  observador. 

Atmizónico,  ca.  adj.  (phys.) 
Atmizonico ;  hygrometro , 
composto  de  dois  thermo- 
metros. 

Atmométrico,  ca.  adj.  (phys.) 
Atmidometrico. 

Atmometro.  m.  V.  Atmidometro. 

Atmósfera.  /.  Atmosphera; 
a  massa  de  ar  que  rodeia  a 
terra.  Aímosphcera  ierres- 
tris: —  del  sol,  luna  y  pla- 
netas; atmosphera  do  sol, 
da  lua  e  dos  planetas ;  fluido 
subtil  que  os  rodeia.  Atmos- 
2)hcera  solis  aut  planetarum. 

Atmosfericia.  /.  Atmospheri- 
cia;  substancia  que  se  en- 
contra na  atmosphera. 

Atmosférico,  ca.  adj.  Atmos- 
pherico;  que  pertence  á  at- 
mosphera. Admosphoericus , 
a,  um. 

Atmosferografía.  /.  Atmos- 
pherographia;  descripção  da 
atmosphera. 

AtmosferogrÁjfico  ,  oA.  adj. 
Atmospherographico ;  que 
se  refere  á  atmosphero- 
graphia. 

Atmosferología.  Atmospero- 
LOJiA.  /.  Atmospherologia; 
tratado  da  atmosphera. 

Atmosfekológico.  Í^tmosfeko- 
Lojico,  CxV.  adj.  Atmosphe- 
rologico;  que  se  refere  á 
atmospherologia.  , 

Ato.  m.  (bot.)  Ato;  fructo  da 
anona  escamosa.-  —  (zool.) 
ato;  genero  de  insectos  he- 
minopteros:  —  ato;  genero 
de  arachnidos,  cujos  cara- 
cteres priucipaes  consistem 
em  ter  oito  olhos  desiguaes 
e  dispostos  em  tres  linhas. 

Atoaje,  m.  (naut.)  V.  Espia,  na 
sua  segunda  aceepçâo  ma- 
ritima:  — atoagem;  acção  de 
atoar,  de  levar  a  reboque 
um  baixel. 

Atoar.  o.  (naut.)  Atoar;  rebo- 
car um  na%ão.  Hemulcare. 

Atobar.  a.  (ant.)  Admirar, 
surpreheuder.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco. 

Atocinado,  da.  adj.  Gordo, 
grosso.  Obesas,  crassus. 

Atocikak.  a.  Abrir  um  porco, 
para  lhe  tirar  o  toucinho 
e  salga-lo.  Porcum  diffinde- 
r.e  et  satire:  —  (fig.); — ^ as- 
sassinar, matar  a  outrem 
aleivosamente.  Inter jicere  in- 


ATO 


301 


sidiosh:  —  r.  (fam.)  irritar- 

•  se,  zangar-se;  eneolerisar-se. 
Irasci  ira,  corripi. 

Atocion.    m.    (bot.)    Atocion, 
divisão    do    genero    sileno; 
cujos  caracteres  são  flores 
corymbosas    e    cálix   clavi-  ' 
forme  de  dez  estrias. 

Atocha.  /.  Atocha;  planta  pe- 
renne, de  cuja  raiz  saem 
uma  porção  de  folhas  com- 
pridas, delgadas,  cylindri- 
cas  e  lisas,  que  com  o  nome 
de  esparto  se  emprega  para 
fazer  esteiras  e  outros  uten- 
silios. Stipa  tenacissima:  — 
V.  Esparto. 

Atochada,  /.  (agr.)  Tapume; 
amjjaro  feito  de  esparto  e 
terra  para  conter  as  aguas. 

Atochado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Atontado  ou  Asimplado. 

Atochal,  Atochar,  m.  Espar- 
tal ;  campo  em  que  se  cria  a 
atocha  ou  esparto.  Sparta- 

■  rium,  ii:  —a.  atochar,  en- 
cher de  esparto  ou  de  qual- 
quer outra  cousa.  Sparta 
farcire. 

Atochjear.  a.  (agr.)  Fazer  ta- 
pumes, ampaxos  ou  diques 
para  conter  as  aguas. 

Atochero.  m.  Constructor  de 
tapumes,  amparos  ou  diques 
para  conter  as  aguas. 

Atochón,  m.  (agr.)  Junco  que 
produz  a  semente  do  espai'to. 

Atojar,  a.  (p.  Cub.)  V.  Azuzar. 

Atojo,  to.  (germ.)  V.  Aliño. 

Atol.  m.  (p.  Cub.)  Caldo  ou  pre- 
paração de  migas  de  pão, 
ovos,  anis,  canella  e  assucar 
misturado  e  dissolvido  em 
agua,  que  se  dá  aos  conva- 
lescentes de  alguma  enfer- 
midade. 

Atolaria.  /.  (bot.)  Atolaria; 
genero  de  plantas  legumi- 
nosas, chamado  também  cro- 
talaria. 

Atole.  to.  Papas  de  farinha 
de  milho. 

Atolmía.  /.  (med.)  Atolmia; 
desanimação,  perda  de  ani- 
mo nos  enfermos. 

Atolondradamente,  adv.  Es- 
touvada, desattenta,  impru- 
dentemente. 

Atolondrado,  da.  adj.  (fig.) 
Estouvado,  desatteutado,  es- 
tonteado, imprudente.  In- 
consideratus,pra¡Gepsmiimo, 
in  consiliis  caicyLS. 

Atolomdkamenio.  m.  Estouva- 


3D2 


ATO 


mento :  —  espanto,  admira- 
ção, snrpreza.  Slupo,  oris. 

Atolondrar,  a.  V.  Aturdir. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

Atolladal,  Atolladar.  m.  V. 
Atolladero.  Usa-se  na  Ex- 
tremadnra. 

Atolladero,  m.  Atoleiro,  pan- 
tano, lodaçal.  Locus  cceno- 
sits,  lutidentus:  —  (fig-)  ato- 
leiro ;  embaraço,  grande  dif- 
ficuldade.  Obstaeulum,  i. 

Atollar,  n.  Atolar;  metter 
n'um  atoleiro.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  In  lato 
hcerere :  —  ?\  atolar-se  •,  met- 
ter-se  em  mau  negocio.  Dif- 
ficultatibus  prcei^cdiri,  in 
salebra  Jicerere. 

Atoller.  o.  (ant.)  Deixar. 

Atomaria.  /.  (bot.)  Atomaria 
(sem  divisão);  genero  de 
plantas  talasiopliitas,  com- 
posto de  duas  especies. 

Atomario,  ría.  cedj.  (bot.)  Ato- 
mario;  epitlieto  dado  aos 
ramos  manchados  de  certas 
plantas:  —  (zool.)  m.  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros  da  familia  dos  cla- 
vicornios,  composto  de  cer- 
ca de  trinta  especies  todas 
de  pequeníssimo  tamanho : 
—  ad¿.  qualificação  de  cer- 
tos órgãos  appendiculares , 
ou  ^nirtes  do  corpo  dos 
insectos,  salpicadas  de  cer- 
tas manchas. 

Atomecerse.  r.  (ant.)  V.  Entu- 
mirse. 

Atomescimiento.  m.  (ant.)  V. 
Entumecimiento. 

Atómico,  ca.  adj.  Atómico; 
que  pertence  aos  átomos, 
concernente  ao  atomismo. 

Atomik.  n.  (ard.)  Gelar-se. 

Atojusmo.  m.  (phys.)  Atomis- 
mo; physica  corpuscular, 
systema  da  creação  pelos 
átomos. 

Atomista.  m.  Atomistav  o  que 
segue  ou  defende  o  systema 
dos  átomos.  Atomarum  se- 
etator. 

Atomística.  /.  V.  Atomismo. 

Atomístico,  ca.  adj.  Atomís- 
tico; que  tem  relação  com 
o  systema  dos  atmos.  Ato- 
morum  sententio}  congrims, 
consentaneus. 

Átomo,  m.  Átomo ;  corpo  invi- 
sível por  sua  pequenez. 
Atomus,  i:  —  (fig-)  átomo; 


ATO 

qualquer  cousa  pequena. 
Minidissima  qua^vis  res. 
En  un  átomo  (fam.);  na  mais 
pequena  cousa.  In  minimo. 

Atomogastro.  m.  (zool.)  Ato- 
mogastro;  genero  de  inse- 
ctos dipteros  bracoceros, 
da  familia  dos  atericeros  e 
tribu  dos  muscidos,  compos- 
to de  seis  especies.  Allude 
este  nome  a  uma  porção  de 
manchas  de  que  seu  ventre 
está  salpicado. 

Atomologia,  Atomolojía.  m. 
(chim.)  Atomologia;  estudo 
da  acção  reciproca  das  mol- 
leculas. 

Atomologico.  Atomolójico,  ca. 
adj.  (chim.)  Atomologico ; 
que  se  refere  ú  atomologia. 

Atmolojinia.  /.  (bçt.)  Atmolo- 
ginia;  divisão  estabelecida 
na  classe  didynamia  de  Lin- 
neo,  e  que  corresponde  ao 
genero  angiospermia. 

Atomosia.  (zooL)  Atomosia; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  dipteros,  divisão  dos 
aploceros,  familia  dos  tanis- 
tomos  e  tribu  dos  asilicos, 
composto  de  varias  especies. 

Atondar,  a.  Esporear,  picar  um 
cavallo  com  a  espora.  Cal- 
caria equo  addere,  calcaria 
adhibere,  admovere. 

Atonia./,  (med.)  Atonia,  falta 
de  força,  abatimento,  pros- 
tração; diz-se  da  inercia 
de  toda  a  economia  do  corpo. 

Atónico,  ca.  adj.  Atónico ;  que 
pertence  á  atonia.  • 

Atonificação.  m.  Atonificaçâo ; 
acção  de  produzir  a  atonia 
nos  órgãos. 

Atónito,  ta.  adj.  Attoníto,  es- 
pantado, pasmado.  Stupe- 
facfus,  a,  um. 

Atontad  amenté,  adv.  Despro- 
positada, estólida,  estouva- 
damente. Stulte. 

Atontamiento,  m.  Atordoaçâo, 
atordoadura,  atordoamento. 
Stupor,  stupiditas. 

Atontado,  da.  adj.  Batido; 
diz-se  de  um  navio  depois 
de  tempestade. 

Atontar,  Atontecer,  a.  Aton- 
tar; estontear,  entontecer. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Stupefacere,  obtun- 
dere. 

Atoo.  m.  (zool.)  Atoo  (innocen- 
te); genero  de  insectos  coleó- 
pteros pentameros  da  fami- 


ATO 

lia  dos  externoxos,  tribu  dos 
elateridos,  que  comprehen- 
de  mais  de  cincoenta  es- 
pecies. 

Atope. /.  (zool.)  Atope;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros. 

Atópidos.  m.  pi.  (zool.)  Atopi- 
dos;  sub-tribu  de  insectos 
da  ordem  dos  coleópteros 
pentameros  e  da  familia  dos 
serricornios,  que  compre- 
hende  quatro  géneros. 

Atora./,  (ant.)  Lei  de  Moysés. 

AtorÁcico,  ca.  adj.  (zool.)  Atho- 
racico  ('privado  de  thorax): 

—  m.pl.  athoracicos;  ordem 
de  crustáceos  da  classe  dos 
decápodos. 

Atorada,  adj.  (naut.)  Entu- 
pida; diz-se  da  bomba  que 
não  funcciona. 

Atoradamente,  adv.  m.  Atu- 
radamente,   continuamente. 

Atorado,  da.  adj.  (ant.)  Atura- 
do, continuo,  sem  inter- 
rupção. 

Atorarse,  r.  Atascar-se,  ato- 
lar-se, enlainear-se.  HcererCf 
implicari.  Usa-se  algumas 
vezes  como  activo. 

Atorcer.  n.  (ant)  Separar-se. 

Atokdecer.  a.  (ant.)  Atordoar, 
aturdir.  Usava-se  também 
como  reciproco. 

Atordecimento.  m.  (ant.)  Ator- 
doamento, aturdimento. 

Atorear.  a.  (ant.)  Tourear. 

Atorgamiento.  m.  Outorga- 
mento,  outorga. 

Atorgar.  a.  (ant.)  Outorgar. 

Atoribia.  /  (zool.)  Atoribia; 
genero  de  peixes  da  ordem 
dos  acalephos. 

Atormecer.  a.  (ant.)  Adorme- 
cer, Usava-se  também  como 
reciproco. 

Atormecimiento.  m.  (ant.) 
Adormecimento. 

Atormentadamente,  adv.  m. 
Dolorosamente,  com  tormen- 
to. Anxie. 

Atormentador,  ra.  s.  Ator- 
mentador ;  o  que  atormenta. 
Tortor,  oris. 

Atormentar,  a.  Atormentar, 
affligir,  molestar  corporal- 
mente. Torquere,  cruciar e: 

—  (fig-)  atormentar;  causar 
afflicção  e  desgosto  ou  enfa- 
do. Afficere  aliquem  dolore: 
— (for.)  atormentar;  metter 
a  tormentos,  dar  tortura. 

Atormentiar.  Atormientar.  a. 
(ant.)  Atormentar. 


ATR 

Atornillado,  da.  adj.  Apara- 
fusado,  atarrachado. 

Atornillar,  a.  Apara  fusar, 
atarrachar,  enroscar. 

Atorozonarse.  ?•.  Padecer  de 
collicas  o  cavallo.  Alvi  tor- 
minihtis  vexari. 

Atorrullar.  a.  (ant.)  Y.  Atur- 
rullar. 

Atortolar.  a.  Atordoar,  en- 
tontecer, perturbar.  Stupefa- 
cere,  confundere,  perterrere. 

Atortorar.  a.  (naut.)  Refor- 
çar com  cabos  o  costado 
damnificado  do  navio.  Fas- 
cientia  navium  latera  funi- 
bus  ac  rudente  circum  re- 
tortis  roborare. 

Atortujar,  a.  Apertar,  acha- 
tar. Premendo  comjjlanare. 

Atorzonadizo,  za,  adj.  Que 
é  sujeito  a  padecer  collicas; 
diz-se  do  cavallo  ou  da  egua. 

Atorzonarse.  r.  V.  Atorozo- 
narse. 

Atosigadamente,  adv.  Com  en- 
venenamento. 

Atosigador,  ra.  s.  Envenena- 
dor. Veueficiis. 

Atosigamiento,  m.  Envenena- 
mento. Veneficium,  ii. 

Atosigar,  a.  Entoxicar,  enve- 
nenar. Veneno  inficere:  — 
(fg.  fam.)  fatigar,  opprimir 
alguém,  mandando-1  he  fazer 
alguma  cousa  depressa.  Ur- 
gere  aliquem  prc.mcrc. 

Atóxico,  ca.  adj.  (meã.)  Atóxi- 
co; que  não  tem  A'eneno. 

Atrabajado,  da.  adj.  Traba- 
lhado. 

Atrabancar,  a.  Atabalhoar; 
fazer  uma  cousa  depressa 
sem  reparar  se  fica  bem 
ou  mal.  Prmpropere  aliquid 
faceré. 

Atrabanco,  m.  Trapalhada ; 
cousa  feita  á  pressa,  ataba- 
lhoada, atrapalhamente.  Ope- 
risproperatio ,  festinatio. 

Atrabiliario,  ria.  adj.  (med.) 
Atrabiliario;  cheio  de  bilis. 

Atrabjuoso,  sa.  adj.  (med.) 
V.  Atrabiliario. 

Atrabilis. /.  (med.)  Atrabiles, 
bile  negra,  melancholia. 
Atrabilis,  le. 

Atraca./,  (naut.)  Ati'acacño; 
acção  e  efteito  de  atracar: 
—  abordar;  ajustar  ou  aper- 
tar uma  peça  de  construcção 
com  outra. 

Atracable,  adj.  (naut.)  Abor- 
dável; diz-se  do  logar  onde 


ATR 

se  pôde  abordar  sem  diffi- 
culdade. 

Atracada.  /.  (naut.)  Aportada, 
acto  de  aportar  o  navio  em 
qualquer  paragem. 

Atracadero,  m.  Abordo,  logar 
em  que  podem  atracar  os 
barcos.  Statio,  onis. 

Atracado,  da.  adj.  Atracado, 
amarrado. 

Atracar,  o.  Atracar;  appli- 
car-se  ás  embarcações.  Na- 
vim  appellere:  —  (jig.  fam.) 
encher-se,  fartar-se.  Usa-se 
mais  como  recijiroco.  Cihis 
oppleri,  edere  ad  satietatem. 

Atracción./.  Attracção;  acção 
de  attrahir,  força  attractiva. 
Attractio,  onis. 

Atraccionab.10,  ria,  adj.  (pliys.) 
Attraccionario ;  partidario 
do  systema  de  attracção  de 
Newton. 

Atracón.  in.  Fartadela;  acção 
de  fartar-se. 

AtrÁcttlo.  m.  Còoí.J  Atractilo ; 
nome  dado  a  um  genero  de 
plantas  duras,  esi^inhosas, 
de  folhas  dentadas  e  flores 
tubuladas. 

Atractiloide.  m.  (bot.)  Atra- 
ctiloide;  genero  de  plantas 
não  caracterisado,  e  compos- 
to de  duas  especies. 

Atractio.  m.  (bot.)  Atractio 
(fuso);  nome  dado  a  alguns 
cogumelos  pequenos,  de  es- 
poros fusiformes:  —  (zool.) 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  dipteros,  divisão  dos 
ai^loceros,  fau^ilia  dos  tanis- 
tomos  e  tribu  dos  asilicus, 
composto  de  uma  especie 
que  se  encontra  no  Brazil,  e 
tem  por  ¡wincipal  caracter 
as  antennas  em  forma  de 
fuso. 

Atractiva.  /.  Attractivo ;  gi'a- 
ça,  donaire. 

Atractivo,  va.  adj.  Attracti- 
vo; que  tem  força  para  at- 
trahir. Attrahendi  ejjicax  : 
■ — m.  attractivo;  graça.  iZ- 
lecebra'.,  ar  um. 

Atracto.  m.  (zool.)  Atracto 
(fuso);  genero  de  insectos 
coleópteros  heteromeros,  da 
familia  dos  helopianos. 

Atractóbolo.  m.  (bot.)  Atra- 
ctobolo;  nome  de  um  genero 
de  cogumelos,  cuja  capsula 
ó  sexil,  coberta  de  um  apér- 
enlo. 

Atractócero.  m.  (zool)  Atra- 


ATR 


303 


ctocero  (corpo  f asi  forme); 
nome  de  um  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  coleóp- 
teros j)entameros;  são  no- 
cturnos, destroem  a  madeira 
e  fazem  ruido  quando  voam : 
—  secção  de  insectos  dipte- 
ros do  genero  simulia. 

Atractodo.  m.  (zool.)  Atracto- 
do  (fusiforme);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros  da  fiimilia  dos  ester- 
noxos  e  tribu  dos  elateridos. 

Atracto-electricidad.  /.  At- 
tracto-electricidade ;  pro- 
priedade de  attraliir  a  si  o 
fluido  eléctrico. 

Atracto-eléctrico,  ca.  adj.  At- 
tracto-electrico ;  que  tein  a 
l^roiiriedade  de  attrahir  a 
electiúcidade. 

Atractómero.  m.  (zool.)  Attra- 
ctomero  (musculo  fusifor- 
)ne);  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  origi- 
narios do  Brazil,  e  da  fami- 
lia dos  curculiónidos. 

Atractüsomo,  ma.  adj.  (zool.) 
Atractosomo  (corpo  fusifor- 
me); nome  de  duas  familias 
de  peixes,  uma  da  ordem 
dos  holübranquios,  corres- 
pondente aos  escomberoi- 
deos  de  Cuvier,  e  outra  da 
ordem  dos  jugulares,  ambas 
caracterisadas  pela  forma 
do  corpo,  que  é  mais  ou  me- 
nos similliante  a  um  fuso. 

Atractriz,  adj.  Attractriz;  at- 
tractivo, attrahente.  Vis  fa- 
cultas attrahendi. 

Atraer,  a.  Attrahir.  Attrahe- 
re:  —  (fig.)  attrahir,  sedu- 
zir, reduzir  a  outrem  á  sua 
vontade  ou  opinião.  Allice- 
re:  —  r.  (ant.)  V.  Juntar- 
se:— V.  Estenderse. 

Atrafacia.  /  (bot.)  Atrafacia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  iDoligonaceas,  tribu 
das  2)oHgoneas,  cujo  typo  é 
a  atrafacia  es^^inhosa  que  se 
cultiva  como  arbusto  de 
adorno. 

Atrafagado,  da.  adj.  Atrafe- 
gado,  fatigado. 

Atrafagar,  n.  Atrafegar;  fa- 
tigar-se,  exceder-se  com  tra- 
balho. Dcfatigari. 

Atrafaxis.  /.  (bot.)  Atrapha- 
xis;  genero  da  familia  das 
polygonaceas  polygonadas. 

Atragantado,  da.  adj.  Engas- 
gado. 


304 


ATR 


Atkagantamiento.  to.  Engas- 
gamento;  impedimento  cau- 
sado por  um  obstáculo  na 
garganta. 

Atragantarse,  r.  Engasgar- 
se.  Hcerere  faucibus:  —  (fig. 
fam.)  engasgar-se,  atrapa- 
Ihar-se,  perturbar-se  na  con- 
versação. Usa-se  algumas 
vezes  como  activo.  Metu, 
pudore  verba  intercludi. 

Atragena.  /.  (bot.)  V.  Atra- 
jena. 

Atraible.  adj.  (ant.J  Que  pode 
ser  attrahido. 

Atraidoradamente,  aãv.  m. 
Atraiçoadamente;    traiçoei- 

'  ra,  aleivosamente.  Perfidh, 
dolosa. 

Atraidorado,  da.  adj.  Atrai- 
çoado; traiçoeiro,  aleivoso. 
Proditus,  a  um. 

Atraillado,  da.  adj.  Alvoro- 
tado, amotinado.  , 

Atraillar,  a.  Atrellai*;  atar 
com  trella;  diz-se  dos  cães. 
Loris  canes  vincire:  —  per- 
seguir a  caça  guiado  pelo 
cão  atrellado.  Canem  vena- 
ticimi  sequendo  feras  inse- 
ctari. 

Atraimiento.  m.  (ant.)  Attra- 
bimento,  attracção. 

Atrainar.  a.  (ant.)  V.  Atraer. 

Atrajena.  /.  (bot.)  Atragena ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rainunculaceas,  tri- 
bu das  clematideas,  cujas 
flores  azues,  brancas  ou  ar- 
roxadas, exhalam  um  suave 
cbeiro ;  só  comprebeude  tres 
ou  quatro  especies. 

Atramentario,  ria.  adj.  Atra- 
mentario;  que  tem  a  appa- 
rencia  da  tinta:  — /.  (chim.) 
atramentaria;  pedra  de  vi- 
triolo, sulphato  de  ferro. 

Atramentoso,  sa.  adj.  Atra- 
mentario;  que  tem  a  pro- 
priedade de  tingir  de  negro. 

Atrampamiento.  in.  Entupi- 
mento, enfai'te,  obstrucçao. 

Atrami'arse.  r.  Entupir-se,  ta- 
par-se,  obstruir-se.  Viam 
obstrui,  occludi :  —  (fig.)  em- 
baraçar-se,  deter-se.  Im^di- 

■  cari:  —  cair  no  laço.  La- 
queo implicari,  decipulâ 
capi. 

Atramuz.  m.  (ant.)  V.  Altra- 
rmiz. 

Atrancamiento.  to.  Acção  de 
trancar,  de  fechar  com  algu- 
ma tranca. 


ATR 

Atrancar,  a.  Atrancar,  tran- 
car; fechar  a  porta  ou  ja- 
nella  com  tranca.  Sude  og- 
cludere,  munir e.januam:  — 
(fam.)  dar  ás  trancas,  andar 
a  largos  passos,  correr,  Dis- 
teniis  cruribus  incedere:- — 
(fig.  fam.)  saltar  palavras  e 
phrases  na  leitura.  Prcete- 
rire,  ])raíte7^volare  legendo: 
— (naut.)  V.  Trincar. 

Atranco,  m.  Acção  de  trancar, 
de  fechar  com  tranca. 

Atrapado,  da.  adj.  Enganado, 
logrado,  frustrado. 

Atrapador,  ra.  s.  Enganador, 
logrador. 

Atrapamoscas,  to.  (bot.)  Pa- 
pa-moscas ;  genero  de  plan- 
tas da  Carolina  cujas  folhas 
6  flores  se  fecham  quando 
uma  mosca  abi  pousa. 

Atrapak.  a.  (fam.)  Apanhar, 
prender  alguém  que  vae  fu- 
gindo. Apprehendere. 

Atraquelo,  la.  adj.  (med.) 
Atraquclo;  que  tem  o  pes- 
coço torto. 

Atrás.  adv.  l.  Atrás,  no  logar 
posterior,  áquem  de  algum 
objecto.  A  tergo:  —  adv.  t. 
atrás;  no  tempo  passado. 
liefrò.  ílácia  atrás  (fam.); 
ao  contrario.  Contra,  ex  op- 
posito,  C07itra  ea. 

Atrasadamente,  adv.  Com  atra- 
so, de  um  modo  atrasado. 

Atrasado,  da.  adj.  Atrasado, 
ignorante.  Noticia  rerum 
ignarus:  —  atrasado;  que  se 
deixou  de  pagar  no  temjio 
devido.  Reditus,  vectigalia 
constituto  d/e  non  soluta. 

Atrasar,  a.  Atrasar,  retardar, 
suspender.  Procrastinare : 
—  r.  atrasar-se;  ficar  atrás. 
Detineri,  retro  incedere. 
Usa-se  algumas  vezes  como 
neutro;  V.  g.,  Este  reloj  atra- 
sa; este  relógio  atrasa-se, 
anda  atrasado. 

Atraso,  to.  Atraso,  atrasamen- 
to,  demora.  Bonorum  amis- 
sio,  wris  alieni  magniludo, 
oppressio. 

Atravarcar,  A'1'ra versar,  a. 
(ant.)  V,  Atravesar. 

Atravesado,  da.  adj.  Atraves- 
sado; que  olha  de  través. 
Strabo :  —  atravessado,  ma- 
ligno, de  má  intenção.  Vcr- 
siitus,  callidiis,  malignus:  — 
atravessado ;  diz-se  do  cão  de 
diversas  raças.  Hybrida  ca- 


ATR 

nis:  —  (p.  And.)  atravessa- 
do; mulato,  mestiço.  iZi/ftW- 
da,  (B.  Atravesado  eii  tm  ma- 
cho ó  otra  caballeria;  atra- 
vessado em  um  macho  ou 
outra  qualquer  cavalgadura. 
Transversim  jumento  insi- 
dens. 

Atravesador,  to.  (ant.)  Atra- 
vessador;  o  que  atravessa, 
monopolista. 

Atravesaño,  to.  Travessão,  tra- 
ve, que  atravessa  de  um 
lado  a  outro.  Lignum  trans- 
versum  vel  transversarium. 

Atravesar,  a.  Atravessar ;  pôr 
ao  través.  Transversum  po- 
neré, interjicere :  —  atraves- 
sar; trespassar,  passar  de 
lado  a  lado.  Transverbera- 
re, transfodere:  —  atraves- 
sar; i3assar  de  uma  parte 
para  a  outra.  Transiré:  — 
apostar  por  algum  dos  que 
jogam.  Extra  principalem 
ludi  sortem  aliquid  sponde- 
re :  —  atravessar ;  jogar  ou 
metter  trunfo  ou  carta  gran- 
de, para  que  o  parceiro  con- 
trario e  immediato  a  cubra. 
In  ludo  chartarum  adversa- 
rium  prcevertere  seu  vincere: 
—  (fam.)  enfeitiçar;  dar 
olhado.  Fascinari: — (naiot.). 
atravessar;  pôr  a  embarca- 
ção á  capa.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Transver- 
sim tener e  navim :  —  r.  atra- 
vessar-se;  pôr-se  de  través. 
Sese  interponer  e:  —  atra- 
vessarrse ;  interromper  a  con-, 
versação.  Usa-se  também  co- 
mo activo.  Interpellare  lo- 
quentem:  —  interpor-se,  in- 
tcressar-se,  metter-se  em  al- 
gum negocio  para  beneficio 
de  outrem.  Intercederé:  — 
intervir,  occorrer.  Interve- 
nir e: —  ter  pendência  com 
alguém.  Bixari:  —  diz-se  da 
quantia  que  se  perde  ou  ga- 
nha no  jogo.  Alicujus  svm- 
ma¡  jacturam  in  Indo  fieri. 

Atravesía.  /.  (ant.)  V.  Trave- 
sía. 

Atraxia./.  (zool.)  Atraxia  (sem 
dureza);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  crisomelinos, 
fundado  em  uma  só  especie. 

AtrÁxilo.  to.  (bot.)  Atraxilo- 
divisâo  do  genero  kentro; 
phillo  de  De  Caudolle. 

Atrayente.  p.  a.  de  Atraer; 


ATR 

—  adj.  Attrahentc;  com  vir- 
tude attracti\'a,  que  attralie. 

Atrazae.  a.  (ant.)  V.   Trazar: 

—  dirigir,  dispor  com  subti- 
leza ou  artificio. 

Atraznalar.    a.    (p.    Ar.)  V. 

Atresnalar. 
Atueruir.  a.  (ant.)  V.  Atribuir. 
Atrebdtarse.  r.   (ant.)  Attri- 

butar-se;   avassallar-se,  fa- 

zer-se  tributario  ou  vassallo. 
Atregar.  a.  (ant.)  Amparar, 

proteger. 

ATREGIJADAMENTE.rtCfo.  VI.  (aut.) 

Loucamente,  com  mania. 
Temeré. 

Atreguado,  da.  adj.  Maniaco, 
louco,  temerario.  Temera- 
rius :  — V.  Lnmático :  — (ant.) 
atreguado;  que  está  em  tre- 
guas (com  o  inimigo):  -^ 
(jur.  ant.)  atreguado;  li- 
vre por  um  certo  tempo,  ou 
exceptuado  de  ser  persegui- 
do pela  justiça  em  certos 
casos.  • 

Atreguamiento.  m.  (ant.)  V. 
Tregua, 

Atreguar,  a.  fan^j  Atreguar; 
fazer,  dar  ou  estipular  tre- 
guas. Inducías  pangere,  pa- 
cisci:  —  (jur.)  libertar;  li- 
vrar. 

Atrema.  /.  (hof.)  Atrema ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  umbelliforas,  tribu  das 
coriandreas,  cujo  typo  é  o 
coriandro  americano,  ¡llanta 
indigena  da  Luisiana. 

Atrko.  m.  (zool.)  Atreo;nomc 
de  lun  genero  pouco  vulgar 
de  escorpiões. 

Atresia.  /.  (anaf.)  Atresia; 
obstrucção  de  algum  órgão 
que  deveria  ser  ôco. 

Atresnalar,  a.  (agr.  p.  Ar.) 
Emmedar;  collocar  os  feixes 
(de  trigo,  etc.)  em  montes  py- 
ramidacs  no  sitio  onde  toem 
sido  ceifados,  para  escoarem 
a  agua,  e  conserva-los  alii 
até  que  estejam  em  estado 
de  poderem  ser  transporta- 
dos para  a  eira.  Messinmfas- 
ciculos  in  acervos  coiigerere. 

Atretentería.  /.  (anat.)  Aft-e- 
tenteria;  obstrucção  anor- 
mal de  um  intestino. 

Atretoblefaria.  /.  (anat.) 
Atretoblepharia ;  adherencia 
das  paljielaras  entre  si. 

Atretocisia.  /.  (anat.)  Atreto- 
cisia;  obstrucção  do  anus. 

Atretocistia.  /.  (anat.)  Atre- 


ATR 

tocistia;  obstrucção  da  be- 
xiga. 

Atretolemlv.  /.  (anat.)  Atre- 
tolemia;  obstrucção  das  fau- 
ces. 

Atretojietria.  /.  (anat.)  Atrc- 
tometria;  obstrucção  da  ma- 
triz ou  útero. 

Atretopsia  . /.  (anat.)  Atreto- 
psia;  obstrucção  da  pujiilla. 

Atretorinia.  /.  (anat.)  Atreto- 
rinia;  obstrucção  das  fossas 
uasaes. 

Atretostomia.  /.  (anat.)  Atre- 
tostomia ;  adherencia  dos  la- 
bios entre  si. 

Atrevencia.  /.  (ant.)  V.  Atre- 
vimiento. 

Atrever,  a.  (ant.)  Infundir 
atrevimento:  —  r.  atrever- 
se; ousar,  determinar-se  a 
alguma  acção  ou  dito  arris- 
cado, insolente,  irrcA'orente 
ou  descomedido.  Audere:  — 
(a7it.)  chegar-se,  attingir,  to- 
car:— V.  Confiarse. 

Atrevidad.  /.  (ant)  V.  Atrevi- 
miento. 

Atrevidamente,  adv.  m.  Atre- 
vidamente; com  atrevimen- 
to, com  ousadia.  Audactcr. 

Atrevido,  da.  adj.  Atrevido; 
que  se  atreve  ou  se  faz  com 
atrevimeiTto.  Audux,  acis: 
—  ousado,  resoluto,  temera- 
rio. Audax,  acis:  —  insolen- 
te; petulante,  descomedido: 
— /.  pi.  (p.  As.)  V.  Abarcas. 

Atreviente.  ¿;.  o.  de  Atrever- 
se, (ant.)  Atrevido;  que  se 
atreve. 

Atrevijiiento.  m.  Ati'evimen- 
to;  insolencia,  acção  e  effei- 
to  de  atrever-se: — ousadia. 
Audacia,  ce. 

Atrevudo,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Atrevido. 

Atriaca.  /.  (ant.)  V.  Triaca. 

Atriaquero.  m.  (ant.)  Tria- 
gueiro;  o  que  prepara  a 
triaga.  Por  extensão  dava- 
se  este  nome  aos  boticarios. 

Atriario,  ría.  adj.  Concernen- 
te  ao  atrio :  —  m.  (ant. )  atria- 
rio; creado  que  cuidava  do 
atrio. 

Atriiíucion.  /.  Attribuição ; 
acção  e  eff'eito  de  attribuir 
cu  de  se  attribuir.  Attribu- 
tio: — /.  pl.  aftribuições;  di- 
reito, poder,  jurisdicçâo  de 
uma  auctoridade  qualquer. 
Facultas,  jus,  múnus. 

Atribubí.  a.  Attribuir;  appro- 


ATE 


305 


priar  ou  applicar  a  alguém 
alguma  cousa:  —  attribuir; 
referir  como  causa  ou  auctor 
de  alguma  cousa.  Attrihue- 
re.  Usa-se  também  como  re- 
ciproco, e  n'este  caso  é  qua- 
si  sempre  synonymo  de  Ar- 
rojarse. 

Atribulación./,  (ant.)  Atribu- 
lação. V.  Tribulación. 

Atribuladamente.  adv.  m.  Atri- 
buladamente;  com  tribula- 
ção. 

Atribular,  a.  Atribular,  acui- 
tar; causar  tribulação,  apo- 
quentar, afiligir,  angustiar. 
yErumnis  angere.  Usa-se 
também  como  reciproco:  — 
r.  (fig.)  anciar-se,  impacien- 
tar-se  por  cousas  de  pouca 
monta. 

Atributar,  a.  (ant.)  Tributai", 
impor  tributo,  contribuição, 
ónus  sobre  alguma  fazenda, 
predio  ou  propriedade.  Usa- 
va-se  também  como  reci- 
in"oco. 

Atributivo,  va.  adj.  Attribu- 
tivo;  f[ue  attribue:  —  (for.) 
attributivo;  diz-sc  pi'incipal- 
meute  das  attribuições,  e  do 
auto,  decreto  ou  cédula  que 
as  determina  ou  concede. 

Atributo,  m.  Attributo;  pro- 
priedade ou  qualidade  de 
alguma  pessoa  ou  cousa:  — 
(philos.)  attributo;  proprie- 
dade de  um  ser,  derivada 
das  suas  qualidades  essen- 
ciaes :  —  (gram.)  attributo ; 
o  que  se  affirma  ou  se  nega 
do  sujeito  de  uma  proposi- 
ção. Atfrilminm:  —  (pint.  e 
esctdpt.)  attributo;  sjTnbolo 
que  denota  o  caracter  e  of- 
ficio  das  figuras ;  v.  g.,  a 
jialina  attributo  da  victoria, 
o  caduceu,  de  Mercurio,  etc. 
Insigne  quo  figura  qucevis 
dignoscitur. 

Atricaude.  adj.  (zool.)  Atri- 
caude;  de  cauda  negra. 

Atrices.  m.pl.  (mcd.)  Atricias; 
certa  especie  de  tumores  ao 
redor  do  anus. 

Atriceses.  m.  p'l-  (cii't.)  Olhos 
ou  buracos  do  estribo;  fer- 
ros onde  passam  as  correias 
que  jircndem  os  estribos  á 
sella.  Ferrum  stapiam  an- 
nectens. 

ÃTmcr A.  f.  (zool.)  Atricia;  ge- 
nero de  insectos  dipteros  da 
familia  dos  miodarios,  tribu 


306 


ATR 


dos  enthomobios,  composto 
só  de  duas  especies  europeas. 

Atrición.  /.  (phijs.)  Attrito; 
fricção  de  dois  corpos  movi- 
dos um  sobre  o  outro.  Attri- 
tus :  —  (med.)  attrição ;  es- 
coriação superficial  cu  des- 
truição ¡profunda,  causada 
por  compressões  fortes  sobre 
a  pelle  e  órgãos:— fre^.J  at- 
trição; uma  forte  contracção 
do  nervo  principal  do  pé  do 
cavallo:  —  (rcl.)  attrição; 
dor  dos  peccados  commetti- 
dos  contra  Deus,  que  nasce 
do  temor  do  castigo,  e  da 
perda  da.  bemaventurança, 
e  não  do  amor  que  se  lhe 
tem  ou  se  lhe  deve.  Attritio, 
onis. 

Ateicionario.  m.  (rei.)  Attri- 
cionario;  nome  dado  aos 
theologos  escolásticos  que 
sustentam  que  a  attrição  é 
suffi  cien  te  para  justificar  o 
peccador  no  sacramento  da 
penitencia. 

Ateicolio,  lia.  adj.  (zool.)  Atri- 
collio;  de  coUo  ou  cossolete 
negro. 

Atricornio,  mx.adj.fzool.J  Atri- 
corneo;  que  tem  os  cornos 
ou  as  antennas  negras. 

Atrifinque.  m.  Atrifinque;  in- 
strumento com  que  as  judias 
da  costa  da  Africa  se  mar- 
cam e  ennegrecem  as  so- 
brancelhas. 

Atrigastro,  tra.  adj.  (zool.) 
Atrigastrico;  que  tem  o  ven- 
tre negro. 

Atril,  w  .  Estante ;  movei  feito 
em  plano  inclinado  onde  se 
põe  um  papel  ou  livro  aber- 
to, para  se  poder  ler  com- 
modamente.  Abacus,  libri 
legendi  sustentaculum. 

Atrilera.  /.  Panno  com  que 
se  cobrem  as  estantes  do 
coro  tanto  a  grande,  como 
as  pequenas  onde  se  cantam 
a  epistola  e  o  evangelho  nas 
missas  solemnes.  Aulceum 
ábaco  cooperiendo. 

Atrincar,  a.  (ant.)Y.  Trincar. 

Atrincheramiento,  m.  (navt.) 
V.  Empalletado,  na  sua  pri- 
meira accepção  maritima:-— 
(milit.)  entrincheiramento ; 
fortificação  com  trincheiras, 
barricadas,  que  se  oppõem 
ao  inimigo,  para  defender 
com  mais  facilidade  e  êxito 
o   terreno   que   se   occupa, 


ATR 

quer  em  um  acampamento, 
quer  n'uma  jiosiçâo :  —  en- 
tricheiramento ;  trincheiras 
com  que  se  cercam  as  pra- 
ças e  os  baluartes,  para  se 
defenderem  passo  a  passo  e 
em  retirada. 

Atrincherar,  a.  Entrinchei- 
rar; fortificar  com  trinchei- 
ras algum  edificio  ou  posto 
jíara  defende-lo.  Agr/cre  cin- 
gtre,  vallare:  —  r.  entrin- 
cheirar-se;  fortificar-se  com 
trincheiras,  pòr-se  em  trin- 
cheiras ao  abrigo  dos  ata- 
ques do  inimigo.  Vallo  se 
cingere  vel  munire. 

Atrio,  m.  (arch.)  Atrio;  es- 
paço descoberto  e  ordinaria- 
mente cercado  de  pórticos, 
que  ha  em  alguns  edificios: 
—atrio  ou  adro ;  passeio  con- 
tiguo ao  portal  dos  templos, 
palacios  e  ás  orlas  das  ruas; 
costuma  ser  lageado  e  mais 
alto  que  o  nivel  da  rua  :  — 
V.  Zaguán.  Atrium,  aida: — 
(k.  s.)  os  tres  grandes  atrios 
ou  recintos  do  templo  de  Je- 
rusalém :  o  at7'io  dos  gentios, 
onde  lhes  era  permittido  en- 
trar e  orar;  o  atrio  de  Is- 
rael, destinado  somente  aos 
israelitas  mas  depois  de  pu- 
rificados; o  atrio  dos  sacer- 
dotes, onde  estava  o  altar 
dos  holocaustos  e  d'ondc  os 
sacerdotes  e  os  levitas  exer- 
ciam o  seu  ministerio.  Um 
simples  israelita  só  podia  lá 
entrar  quando  oíferccia  iim 
sacrificio,  e  devia  por  isso 
pôr  a  mão  sobre  a  cabeça 
da  victima :  —  (min.)  atrio ; 
jiatamar  das  mesas  de  lava- 
gem, onde  se  colloca  o  mi- 
neral lavado  antes  de  ser  es- 
tendido no  rastrilho  ou 
grade. 

Atripa.  /.  (zool.)  Atripa  (sem 
perfuração);  uma  especie 
de  molluscos  do  genero  te- 
rebratulo. 

Atrípedo,  da.  adj.  (zool.)  Atri- 
pcde;  de  pés  negi'os. 

Atríplice.  m.  (bot.)  V.  Ar- 
muelle. 

Atripliceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Atriplicco  ou  armolaceo;  si- 
milhante  ao  atriplice  ou  ar- 
móles :  — /.  2)1.  atripliceas ; 
familia  de  plantas  apétalas, 
com  os  estames  periginos. 
São  herbáceas,  annuaes  ou 


ATR 

vivazes,  ou  arbustos  disper- 
sos por  toda  a  superficie  do 
globo,  especialmente  fora 
dos  trópicos. 

Atriplicina,  /.  (bot)  Atripli- 
cina;  synonymo  do  genero 
obsona,  da  familia  das  che- 
nopodias. 

Atristar,  a.  (ant.)  V.  Contris- 
tar, Entristecer.  Usa-se  tam- 
bém frequentemente  como 
reciproco. 

Atrito,  ta.  adj.  Attrito;  que 
tem  attrição.  Attritus. 

Atrixia.  /.  (bot.)  Atrixia  (sem 
pello);  genero  de  plantas 
compostas,  da  tribu  das  se- 
necionídeas,  cuja  única  es- 
pecie é  um  arbusto  de  Ma- 
dagáscar :  —  atrixia ;  genero 
de  ¡llantas  da  familia  dos 
musgos. 

Atrixo.  m.  (zool.)  Atrixo  (sem 
pello);  genero  de  insectos 
dipteros  da  familia  dos  ate- 
ricQros. 

Atro,  tra.  adj.  (poet.)  Atro.V. 
Negro. 

Atrocemente.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Atrozmente. 

Atrochar,  n.  (ant.)  Atalhar; 
andar  por  atalhos  e  sendas. 
Per  vias  et  áspera  ferri. 

Atrochemoche.  adv.  (fam.)  A 
troche-mocbe;  disparatada- 
mente, sem  attenção  nem 
cuidado,  a  torto  e  a  direito. 

Atrocidad.  V.  Atrozidad. 

AtrodÁctilo.  m,  (bot.)  V.  Ar- 
trodactílido. 

Atrofia.  /.  (med.)  Atrophia; 
falta  de  nutrição  total  ou 
parcial  de  um  ou  muitos  ór- 
gãos do  corpo;  —  mesentéri- 
ca.  V.  Tabes  mesentérica. 

Atrofiarse,  r.  (med.)  Atro- 
pliiar-se;  caír  em  atro- 
phia, definhar-se,  emmagre- 
cer  gradualmente. 

Atrogllario,  ría.  adj.  (zool.) 
Atrogulario;  que  tem  a  gar- 
ganta negra. 

Atroismo.  m.  (bot.)  Atroismo; 
genero  de  plantas  mui  pa- 
recido com  o  espheranto, 
cuja  única  esi^ecie  é  indige- 
na  da  India. 

Atrojí.  m.  (germ.)  V.  Cuiilio. 

Atrojijar.  a.  (germ.)  V.  Ase- , 
gurar. 

Atromaejinado,  da.  adj.  (zool.) 
Atromarginado;  que  tem 
uma  orla  negra. 

Atromarjíneo,  nea.  adj.  (poet.) 


ATR 

Atromargineo;  de  margens 
negras. 

Atrompetado,  da.  adj.  Atrom- 
betado;  em  forma  de  trom- 
beta. Diz-se    especialmente 

'^'das    espingardas    que    são 

"^'^inais  abertas  pela  boca;  e 
.também  dos  narizes  grossos 

"*'  è  retorcidos.  Tubce  figuram 
referens. 

Atronadamente,  adv.  m.  IiTe- 
flectidamente,  precipitada- 
mente. Tnconsídcrath. 

Atronado^  da.  adj.  Irreflectido, 
precipitado;  que  obra  sem 
reflexão,   com  precipitação. 

-'^' Inconsideratus :  —  (fam.)  V. 

"  Tronera,' Calavera  na  acce- 
pção  figurada. 

Atronador,  ra.  adj.  e  s.  Atroa- 
dor;  o  que  atroa. 

Atronadura,  (vet.)  V.  Alcan- 
zadura. 

Atronamiento,  m.  Atroamen- 
to;  acção  e  effeito  de  atroar: 

—  atordoamento;  aturdimen- 
to  causado  regularmente  por 
algum  golpe  ou  contusão. 
Stupor:  —  fvet.)  atroamcn- 
to;  enfermidade  nos  cascos 
das  cavalgaduras,  prove- 
niente de  algum  golpe  ou 
escoiTCgadura  dos  pés.  Uii- 
guloi  perciissio,  collisio. 

Atronante,  ^j.  a.  (ant.)  de  Atro- 
nar. Atroante;  o  que  atroa. 

Atronar,  a.  Atroar;  estrugir; 
estremecer  com  estrondo  si- 
milhante  ao  do  trovão.  Strc- 
2)ere,  tonare: — V.  Aturdir: 

—  n.  (ant.jy.  Tronar:  —  r. 
atroar-se;  perder  a  vitali- 
dade pela  influencia  do  es- 
trondo dos  trovões.  Diz-se 
dos  pintainhos,  bichos  de 
seda  e  de  outros  ovíparos 
que  morrem  dentro  da  casca 
do  ovo  nas  grandes  trovoa- 
das. Fragore  ionitruum  per- 
terrefieri. 

Atroneramiento.  VI.  Abrimeu- 
to  de  setteiras. 

Atronerar.  a.  Abrir  ou  prati- 
car setteiras  nas  muralhas. 

' '  Ostiola  bellicis  tormentis  ex- 
cutiendis  efficere. 

Atronía.  /.  (bot.)  V.  Acmela. 

Atropado,  da.  adj.  (agr.)  Amon- 
tado; diz-se  das  arvores  e 
plantas  que  estão  juntas  ou 
conchegadas,  formando  uma 
moita.  Stipatus,  consertus, 
glomeratus. 

Atropamiento.  m.  (ant.)  Atro- 


ATR 

pamento;  acção  e  effeito  de 
atropar  ou  atropar- se :  — 
ajuntamento,  tropel,  concor- 
rencia. 

Atropar,  a.  (ant.)  Atropar; 
pôr,  incorporar  gente  em 
tropas  ou  em  quadrilhas 
sem  ordem  nem  formação. 
Usava-se  também  como  re- 
ciproco. Turbas  cogeré. 

Atropeas.  /.  jj/.  (bot.)  Atro- 
peas;  tribu  de  plantas  da 
familia  das  solaneas.  cujo 
tyjjo  é  o  genero  belladona. 

Atropelladamente,  adv.  m. 
Atropelladamente;  de  tro- 
pel, desordenadamente,  con- 
fusamente. Tumultuóse,  tu- 
multuai im. 

Atropellado,  da.  adj.  Atro- 
pellado; que  falia  ou  obra 
com  demasiada  precipita- 
ção. Velociter,  prceeipitanter 
agcns: — doentio,  achacoso, 
de  saúde  mui  delicada. 

Atropellador,  ra.  s.  Atropel- 
lador;  o  que  atropella.  Con- 
culcans,  antis. 

Atropellamiento.  m.  Ati'opel- 
lamento;  acção  e  effeito  de 
atrepellar.  Concidcatio :  — 
atrapalhação;  acção  e  effei- 
to de  atrapalhar  ou  atrapa- 
Ihar-se: — (equit.)  fadiga  ex- 
cessiva do  cavallo,  em  con- 
sequência de  movimentos 
violentos  e  mui  precipitados. 

Atropellar.  a.  Atrepellar;  tri- 
lhar, calcar,  pisar,  passan- 
do por  cima  e  mettendo  de- 
baixo dos  pés.  Conculcare: 
—  (fiff-)  atropellar;  calcar 
aos  pés,  não  fazer  caso,  des- 
prezar (leis,  obstáculos,  res- 
peitos humanos,  etc.).  Parvi 
aut  nihili  j>P>idcre:  —  atra- 
palhar, interromper,  ulti-a- 
jando  alguém  com  palavras, 
sem  lhe  dar  logar  para  fal- 
lar ou  expor  as  suas  rasões. 
Contumeliosh  agere:  —  r. 
atropellar-se ;  precipitar-se, 
apressar-se  demasiadamente 
em  fallar  ou  fazer  alguma 
cousa.  Pra'cipitanter  agere: 
(equit.)  fatigar  o  cavallo, 
obrigando-o  a  movimentos 
violentos  ou  demasiadamen- 
te precipitados. 

Atropello,  m.  V.  Atropella- 
miento :  —  V.  Tropelia. 

AtrÓpico,  ca.  adj.  (chim.)  Atro- 
pico;  qualificação  de  um  aci- 
do que  se  encontra  na  bel- 


ATR 


307 


ladona,  e  de  alguns  saes, 
cuja  base  é  a  atropina. 

Atropiezo.  m.  (ant.)  V.  Tro- 
piezo. 

Atropina./,  (chim.)  Atropina; 
substancia  incolor,  crystal- 
lina  e  inodora  que  se  extrahe 
da  belladona;  participa  da 
propriedade  toxica  d'esta,  c 
dilata  a  pupilla  dos  animaes. 

Atropívoro,  ra.  adj.  (zool.) 
Atropivoro;  qualificação  de 
um  insecto  diptero,  cuja  lar- 
va vive,  no  estado  de  ciysa- 
lida  ou  nympha,  da  esphynge 
átropos. 

Atropo,  m.  (zool.)  Atropo;  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  escomberoideos,  ordem 
dos  acantojjterigios,  funda- 
do em  uma  só  especie,  que 
se  encontra  no  mar  das  In- 
dias, e  principalmente  em 
Tranquebar. 

Átropos./,  (zool.)  Atrojjos;  es- 
pecie de  insectos  lepidópte- 
ros crepusculares,  da  tribu 
dos  esphyngidos,  vulgarmen- 
te chamada  mariposa  de  ca- 
beça de  morto,  porque  tem 
imjiressa  no  seu  coêsolete 
uma  figura  jjarecida  com  a 
caveira  do  esqueleto  humano. 
É  o  único  de  entre  todos  os 
insectos  que  tem  a  faculda- 
de de  dar  uma  especie  de 
grito  mais  forte  á  propor- 
ção que  se  acha  mais  in- 
quieto: —  átropos;  genero 
de  insectos  da  tribu  dos  ter- 
mios,  ordem  dos  nevropte- 
ros,  de  corpo  áptero,  cabeça 
oblonga  e  tarsos  com  tres 
articulações:  comjjrehende 
uma  só  especie,  que  é  um 
insecto  pequeníssimo,  mui 
commum  nas  collecções,  nos 
museus,  etc. :  • —  átropos ;  ví- 
bora da  Africa  classificada 
por  Linneo  no  genero  das 
cobras :  —  átropos ;  serpente 
venenosa  da  America,  de  ca- 
beça algum  tanto  cordifor- 
me, com  quatro  manchas  ne- 
gras. Suas  escamas  são  ovaes 
e  é  esbranquiçada  a  cor  do- 
minante do  seu  corpo. 

Atróptero,  ra.  adj.  (zool.) 
Atroptero;  que  tem  as  azas 
negras. 

Atróstomo,  ma.  adj.  (zool.) 
Atrostomo;  que  tem  a  boca 
negra. 

Atrótomo.  vi.  (zool.)  Atrotomo 


308 


ATU 


(articulo  deprimido);  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  cujo  typo  é  o 
atrotomo  depi'imido  de  Ma- 
dagáscar. 

Atroz,  adj.  Atroz;  enorme, 
grave;  fero,  cruel,  deshuma- 
no. Atrox :  — •  desmesurado ; 
monstruoso ,  mui  grande ; 
v.g.,  Estcdura]atroz;  estatu- 
ra desmesurada,  monstruo- 
sa. Grandior  datura. 

Atrozar.  a.  (naut.)  V.  Prosar. 

Atrozidad./.  Atrocidade;  bar- 
baridade, grande  crueldade. 
Atrocitas:  —  (fam.)  excesso 
em  alguma  cousa.  Que  atro- 
zidade!  (interj.  fam.)  que 
excesso,  que  atrocidade,  que 
enormidade ! 

Atrozmente,  adv.  in.  Atroz- 
mente; com  atrocidade,  de 
uma  maneira  atroz.  Atroci- 
ter:  —  (fam.)  enormemen- 
te; [excessivamente.  Nimis, 
admodum. 

Atrozofito.  m.  (bot.)  Atrozo- 
phyto  (planta  agrupada); 
nome  das  algas,  cujas  fullias 
se  accumulam  ou  se  agru- 
pam em  consequência  de 
uma  evolução  continua  do 
vegetal. 

Atruendo,  m.  (ant.J  V.  Es- 
truendo. 

Atrufillo.  m\  (bot.)  Atrupliil- 
lo  (folha  recolhida)  ;  synony- 
mo  do  genero  Mirsina. 

Atruhanado,  da.  adj.  Trua- 
neado;  feito  bobo,  que  tem 
palavras  e  maneiras  de  truão. 
Scurrce  assimilis. 

Atruitanarse,  r.  Truanear:  — 
vadiar,  perverter-se. 

Atte.  m.  (bot.)  V.  Atle. 

Attenencia.  /.  (ant.)  V.  Ate- 
neneia:—Y.  Pertenencia. 

Attola./.  (ant.)  V.  Anata. 

Atua.  m.  (bot.)  V.  Ahuai. 

Atucia.  /.  (chim.)  V.  Sucia. 

Atuendo,  m.  (ant.)  Apparato; 
pompa,  ostentação:  — jóia; 
peça  de  ornato  de  oiro  ou 
prata :  —  cabazinbo :  —  saco 
de  linho. 

Atufadamente.  adv.  m.  (fam.) 
Tufadamente:  —  agastada- 
mente,  com  colera.  Irath, 
iracunde. 

Atufado,  da.  adj.  (ant.)  Tufa- 
do; com  tufos  ou  annei.s  de 
cabello  no  penteado,  cobrin- 
do as  orelhas. 


ATU 

Atufamiento.  m.  (fam.)  V.  En- 
fado ou  Enojo. 

Atufar,  a.  Impregnar  de  va- 
jior ;  f aze -lo  aspirar :  —  enfa- 
dar; agastar,  encolerisar. 
Usa-se  mais  commummen- 
te  como  reciproco.  Irrita- 
re, irasci:  —  azedar-se,  al- 
terar-se  algum  licor  e  espe- 
cialmente o  vinho.  Gravi, 
tetro   vap)ore  ajfflari,   infici. 

Atufo.  m.  (ant.)  Tufo: — V. 
Enfado  ou  Enojo. 

Atumecerse.  r.  (ant.)  V.  En- 
tumucerse. 

Atumecimiento,  m.  (ant.)  V. 
Entumecimiento. 

Atumescerse.  r.  (ant.)  V.  Entu- 
mecerse. 

Atumno.  m.  (ant.)  V.  OtoTio. 

Atumultuar,  a.  (/ctiíi.J  Atumul- 
tuar; pôr  cm  tumulto,  alvo- 
roto. Seditionem  concitare. 
—  T.  atumultuar-se,  suble- 
var-se,  alvorotar-se. 

Atun.  m.  (zool.)  Atum ;  genero 
de  peixes  formado  de  algu- 
mas especies  do  genero  es- 
combro, as  quaes  se  encon- 
tram em  quasi  todos  os  ma- 
res. Seu  comprimento  regu- 
lar é  de  cinco  pés;  tem  os 
olhos  muito  pequenos,  a  pel- 
le  fina,  o  focinho  pontagu- 
do,  as  escamas  e  barbata- 
nas grandes,  tendo  alem  d'is- 
so  outras  barbatanas  peque- 
nas e  amarellas  dispersas 
pelos  lombos  e  o  ventre. 
A  sua  carne  é  ai^petitosa  e 
muito  alimenticia.  Scomber 
thinnus:  —  (fiff-)  pessoa  cor- 
pulenta e  ignorante.  El 
charco  de  los  atunes  (fr. 
fam.)';  o  mar.  Por  atun 
y  ver  ai  duque  (prov.);  de 
uma  cajadada  matar  dois 
coelhos.  Duplici  fine  rem 
aggredi:  —  (bot.)  atum;  ar- 
busto das  Molucas,  de  folhas 
alternas  e  lanceoladas,  que 
produz  um  fi-ucto  escamoso, 

•  cuja  cortiça  é  muito  grossa. 
Os  malaios  o  raspam  e  mis- 
turam com  outras  substan- 
cias aromáticas,  como  con- 
dimento para  excitar  o  appc- 
tite  e  facilitar  a  digestão; 
também  o  empregam  contra 
a  desenteria:  —  (mar.)  ta- 
buado das  cobertas. 

Atunara./.  Almadrava;  logar 
onde  se  pescam  os  atuns,  e 
o  recinto  formado  com  uma 


ATU 

armação  de  cabos  e  redes, 
l^ara  o  mesmo  fim.  Synnorum 
piscaria. 

Atunera.  /.  Almadrava;  rede 
própria  para  pescar  atuns. 
Sagena  tynnaria:  —  anzol 
grande  de  pescar  atuns. 
líamus  tynnarius. 

Atumero,  ra.  m.  Almadravei- 
ro ;  o  que  pesca  atuns,  trata 
d'elles  ou  os  vende.  Cetarius. 

Aturada./,  (ant.)  Y .  Duración 
ou  Detención. 

Aturadament  e  Aturadamen- 
te, adv.  m.  (ant.)  Aturada- 
mente ;  com  affinco  ou  vehe- 
mencia: —  V.  Amargamen- 
te : — aturadamente ;  com  as- 
siduidade, grande  diligencia 
e  esmero. 

Aturador,  RA.  ad,j.  Aturador; 
o  que  atura  ou  .aguenta 
muito  trabalho. 

Aturamiento.  in.  (ant.)  Atura- 
mento;  duração. 

Aturar,  a.  Aturar;  soflfrei*, 
aguentar  muito  o  trabalho: 
— V.  Durar:  —  (ant.)  fazer 
aturar ;  prolongar,  fazer  du- 
rar alguma  cousa:  —  (fam. 
Ext.)  tapar  e  cerrar  mui 
apertadamente  alguma  cou- 
sa. Obturare,  occludere :  — 
obrigar ;  forçar ,  constran- 
gei'. Cogeré,  competiere: — n. 
obrar  com  reflexão,,  com 
juizo  e  madureza. 

Aturbantar.  a.  (mar.)  V.  Tur- 
bantar. 

^ATURBONARSE,  r.  V.  Achibas- 
carse. 

Aturdido,  da.  adj.  V.  Atolon- 
drado. 

ATtTRDiDOR,  RA.  cidj.  Atordoau- 
te;  o  que  atordoa.  Pertur- 
bator,  oris. 

Aturdimiento,  m.  Atordoamen- 
to; perturbação  dos  senti- 
dos que  se  experimenta  re- 
gularmente na  cabeça,  pro- 
movida por  um  golpe  ou  por . 
grande  estrondo.  Perturba- 
tio,  commotio :  —  (fig.)  tov- 
por  ou  entorpecimento;  fal- 
ta de  actividade  e  desem- 
baraço para  alguma  cousa. 
Torpedo :  —  aturdimento  ou 
atordoamento ;  assombro , 
l^asmo,  surpreza.  Stu])or. 

Aturdir,  a.  Aturdir  ou  ator- 
doar; perturbar  os  sentidos 
a  alguém  com  golpes  ou  es- 
trondo. Pertui-barc :  —  (fig.) 
aturdir;  assombrar,  pasmar, 


AUB 

surprehender,  causar  grande 
admiração.  Stupeface re:  — 
atarantar  ou  atrapalhar; 
confundir,  desconcertar,  per- 
turbar alguém  quando  falia. 
Confundere.  Usa-se  também 
como  recif)roco. 

Aturrullamiento.  m.  Pertur- 
bação;   acção    e   efifeito   de 
'  perturbar    ou    pcrturbar-se 
■-com  argumentos.   Confiisio, 
perturhatio. 

Aturrullar,  a.  (fam.)  Pertur- 
bar,   desconcertar,    confun- 

"'dir  alguém  com  argumen- 
tos, pondo-o  em  estado  de 
não  saber  o  que  ha  de  dizer 
nem  fazer.  Vi  argumentorum 
aliquem  confundere,  jyertur- 
hare,  jus  verborum  ei  adí- 
mere.  Usa-se  também  como 
reciproco. 

Atusador,  RA.  jç.  Cabelleirei- 
ro;  o  que  corta  o  cabello. 
Tonsor,  oris. 

Atusar,  a.  Cortar,  aparar, 
igualar  o  cabello  com  te- 
souras:—  tosquiar,  a  murta 
e  outras  plantas,  apara-las 
com  uma  tesoura  para  fica- 
rem mais  iguaes.  Attonderc: 
—  alisar  o  cabello,  esi^ecial- 
mente  molhando  a  mão  ou 
o  pente,  e  passaudo-o  bran- 
damente por  cima.  Come.re, 
expollire  capillos :  —  r.  (fig.) 
ataviar-se;  enfeitar-se,  com- 
13or-se  com  demasiada  aífe- 
ctação  e  prolixidade.  Ni- 
miicm  cidtui  corporis  stu- 
dere:  —  Atusarle  a  imo  el 
entendimiento  (fr.JY.  Enten- 
dimiento. 

Atutía.  /.  (chim.)  V.  Tticia. 

Atutiplé  ou  Atutiplén,  adv. 
(fam.)  V.  Abundantemente. 

Auante.  /.  (med.  ant.)  Auan- 
te ;  nome  dado  por  Hypocra- 
tes  a  uma  enfermidade  cujo 
principal  symptoma  era  a 
tisica  ou  marasmo. 

AuARucHi.  m.  Auaruchi;  gom- 
ma  que  se  extrahe  em  Caye- 
na da  semente  de  vmia  arvo- 
re parecida  com  a  que  pro- 
duz a  noz  moscada,  e  de  que 
se  fazem  velas. 

AuBANA.  /.  (jur.)  Successão  de 
advena;  direito  que  o  rei 
de  França  tinha  aos  bens 
dos  estrangeiros  não  natura- 
lisados  que  morriam  no  ter- 
ritorio francez  sem  haver 
testado. 

40 


AUD 

AuBENTONiA.  /.  (bot.)  Aubento- 
nia;  synonymo  do  genero 
walteria,  da  familia  das  bit- 
neriaceas. 

Aubertia.  /.  Çjot.)  Aubertia; 
nome  de  um  genero  de  mus- 
gos chamado  também  raco- 
pilo. 

AuBLAcioN.  /.  (ant.)  V.  Ex- 
p)iacion. 

AuBLAR.  a.  (ant.)  Expiar  um 
delicto  ou  peccado:  —  tirar 
de  um  instrumento  sons 
interrompidos  ou  soltos. 

AuBREciA.  /.  (bot.)  Aubrecia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  cruciferas,  tribu  das 
alicineas;  planta  vivaz,  es- 
pontanea ua  Europa  Meri- 
dional e  cultivada  jjor  sua 
elegancia  em  muitos  jardins 
da  Europa. 

AucA./.  V.  Oc«,  jogo:  —  (zool.) 
V.  Ansar. 

AucADO.  m.  (art.)  Aucado; 
especie  de  roda  nos  teares 
de  velludo. 

AuccioN./.  (ant.)  Aiição,  acção ; 
direito  a  alguma  cousa. 

AucE.  /.  (ant.)  V.  Abce. 

AucELLA.  f.  (zool.)  V.  Rascou, 
avezinha. 

AuciLO.  m.  (zool.)  V.  Aucella. 

Aucténtico,  ca.  adj.  (ant.)  V. 
Auténtico. 

AucTO.  m.  (ant)  Aucto.  V.  Acto. 

AucTOK.  m'.  (ant.)  V.  Aidor:  — 
(jur.  ant)  alienador  ou  tran- 
sactor; o  que  vende  alguma 
cousa  ou  trespassa  sua  acção 
ou  direito  a  outrem. 

AUCTORICIA,    AUOTORIDAD,    Au- 

cTORiDAT.  /.  (ant)  V.  Auto- 
ridad. 

AucT0Riz.VR.  a.  (ant)  V.  Auto- 
rizar. 

AucuBA. /.  (bot.)  Aucuba;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  ramnoideas,  do  qual  se 
cultiva  uma  especie  como 
¡jlanta  de  adorno. 

AucupE.  m.  (zool.)  Aucupe; 
a  terceira  divisão  do  genero 
de  arachnidos,  chamado  mi- 
gala,  que  comprehende  só 
uma  especie. 

AucHERA.  /.  (bot.)  Auchera; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas  cinareas, 
cuja  única  especie  é  origi- 
naria da  Pérsia,  e  foi  des- 
coberta pelo  botânico  Au- 
cher,  de  quem  tem  o  nome. 

Audacia.  /.  V.  Audazia. 


AUD 


309 


Audacioso,  sa.  adj.  (ant.)  Y. 
Audaz. 

Audar.  a.  (ant.)  V.  Ayudar. 

Audaz.  adj.  Audaz,  ousado, 
atrevido.  Audax:  —  (fig.) 
audaz;  insolente,  temerario. 
Temerarius. 

Audazia./.  Audacia;  ousadia, 
atrevimento.  Audacia,  ce:  — 
(fig)  audacia;  insolencia, 
temeridade.  Temeritas. 

Audazmente,  adv.  m.  Audaz- 
mente ;  ousada,  atrevida- 
mente. Audaciter : — (fig.)  au- 
dazmente; insolente,  teme- 
rariamente. Temeré. 

AuDIAN-BONICHA.    VI.  (bot)    Áu- 

clian-bonicha;  arbusto  de 
Madagáscar. 

AUDIAN-BULOHA.     JH.    (bot)    Au- 

diau-buloa;  arbusto  de  Ma- 
dagáscar, cujas  folhas  são 
¡jarecidas  com  as  da  cyna- 
glossa  ou  lingua  de  cão. 

Audibercia.  /.  (bot)  Audiber- 
cia;  genero  de  plantas  la- 
biadas, composto  de  seis  es- 
pecies da  California. 

Audición./,  (physiol.)  Audição ; 
fuucção  pela  qual  um  ani- 
mal percebe  os  sons  trans- 
mittidos  até  ao  nervo  acús- 
tico jjelo  intermedio  do  ar  e 
dos  órgãos  do  ouvido. 

AuDiDOR.  m.  e  adj.  (ant.)  V. 
Oyente. 

Audiencia.  /.  Audiencia;  o 
acto  pelo  qual  os  presiden- 
tes de  republicas,  monar- 
chas,  ministros  e  os  supe- 
riores recebem  e  oúvem  as 
pessoas  que  têem  interesse 
em  lhes  fallar.  Audientia: — 
audiencia;  o  acto  de  ouvir  a 
uma  i3arte  n'uin  pleito,  ad- 
mittindo  suas  petições :  — 
audiencia  ou  auditorio;  o 
logar  destinado  para  dar 
audiencia.  Auditorium,  ii : — 
districto  judicial.  Convenías 
juridici  territorium :  —  au- 
diencia ou  tribunal;  o  edifi- 
cio onde  se  administra  a 
justiça.  Conventus  juridici 
(lides :  —  relação ;  tribunal 
da  justiça  que  comprehende 
certo  territorio,  e  se  com- 
põe de  ministros  togados. 
Conventus  juridicus :  —  de- 
legação; commissào  de  mi- 
nistros nomeados  por  um 
juiz  superior  para  averiguar 
alguma  cousa.  Judices  dele- 
gati:  —  de   los  grados;  au- 


310 


AUD 


diencia    real    de    Sevilha; 
tribunal  em  que  têem  re- 
fundido   as    differentes    in- 
stancias para  as  quaes  d' an- 
tes se  appellava  gradualmen- 
te. Co?i?;eraiCíís/¿ír¿dI¿c?ísA¿spa- 
lensis:  —  ecclesiastica  ;    tri- 
bunal  ecclesiastico.    Curia 
ecclesiastica :  —  pretorial ; 
tribunal  das  índias,  cuja  au- 
ctoridade  era  independente 
da    do    vice-rei    em    certas 
causas.  Convent as  jiíridicus 
qui  acl  certas  causas  dejinien- 
das  in  Indiis  liispanicis  pro- ' 
rigi     non    erat     siibjectus. 
Hacer  audiencia  (fr.J;  fazer 
audiencia:  examinar  e  jul- 
gar os  pleitos.  Cansas  defi- 
niré. Sententiam  ferre,  pro- 
nuntiare. 
AuDiENCiERO.  adj.   (ant.)  Por- 
teiro   que    assistia    ás    au- 
diencias. 
AuDiGAR.  a.  (germ.)  Assistir. 
AuDiMETRo.  m.   (phys.)  Audi- 
.  metro;    instrumento    desti- 
nado para  medir  a  extensão 
do  ouvido. 
Auditivo,  va.  adj.  (anat.)  Au- 
ditivo; concernente  ao  ouvi- 
do ou  órgão  da  audição ;  v.  g., 
arterias  auditivas,  conducto 
auditivo,  etc.  Audifiviis:  — 
audiente;  que  tem  a  facul- 
dade de  ouvir.  Facultatem 
audiendi  hahens. 
Audito,   m.   (ant.)  Audito  ou 
ouvido ;  sentido  de  ouvir :  — 
audição    ou    ouvida;    acto 
de  ouvir. 
Auditor,    to.    (ant.)   Auditor, 
ouvidor,  ouvinte;  o  que  ou- 
ve:—tZe    guerra;    auditor, 
magistrado     que     conhece 
das    causas    do» foro    mili- 
tar, em  primeira  instancia. 
Judex    militaribus    causis: 
—  de   marina;    auditor   da 
marinha  ou  da  armada;  ma- 
gistrado   que    conhece   das 
causas  do  foro  do  mar  em 
primeira    instancia.    Judex 
maritimis    causis:  —  de    la 
nunciatiira;  auditor  da  le- 
gada   ou    da    nunciatura; 
accessor  do  nuncio,  que  por 
nomeação  regia  e  confirma- 
ção  do   papa   conhece    das 
causas     ecclesiasticas     que 
vem  por  appellação  dos  or- 
dinarios e  metropolitanos  ao 
tribunal  da  nimciatiu'a.  Ju- 
dex   ãelegatus    pro    causis 


Aua 

ecclesiasticis  in  gradu  appel- 
lationis:  —  de  rota  ou  de  la 
rota;  auditor  da  rota;  um 
dos  doze  prelados  que  no 
tribunal  romano,  chamado 
rota,  tem  jurisdicção  para 
conhecer  cm  appellação  das 
causas  ecclesiasticas  de  todo 
o  mundo  catholico.  Sacrce 
rotee  romance  judex. 

Auditoría.  /.  Auditoria;  em- 
prego do  auditor.  Judieis 
múnus:  —  auditoria;  tribu- 
nal do  auditor. 

Auditório,  m.  Auditorio;  con- 
curso de  ouvintes.  Auditorum 
coetíis,  concio:  —  (ant.)  audi- 
torio ou  audiencia;  tribunal 
do  magistrado  que  dá  au- 
diencia. V.  Audiencia,  n'es- 
ta  accepção:  —  adj.  audito- 
rio. V.  Auditivo. 

AuDouiNELA./.  (hot.)  Audouiue- 
la;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  ficeas,  que  com- 
prehende  algumas  confer- 
vaceas  hectocarpeas.  Foi 
dedicado  ao  celebre  ento- 
mologista Victor  Audonin. 

AuDuiNiA.  /.  (bot.)  Auduinia; 
ge/iero  de  plantas  brunia- 
ceas,  cujo  typo  é  um  sub- 
arbusto do  cabo  da  Boa  Es- 
perança, que  tem  as  folhas 
sobrepostas  em  espiral,  c  as 
flores  de  cor  de  purpura. 

AuERAR.  a.  (ant.)Y.  Agorar. 

AupiDiA. /.  (jur.  ««í.jAufidia; 
lei  romana  proposta  pelo 
tribuno  Aufidio  Lurco,  con- 
demnando  o  que  peitasse  um 
tribuno  para  obter  um  car- 
go a  pagar  6:000  sestercios 
a  cada  tribuno. 

AuGATES.  m.  (art.)  Aloeates; 
réguas  ou  fasquias  de  ma- 
deira fixas  nas  caixas  dos 
teares  de  seda ;  tem  uns  cor- 
tes dentados  por  onde  cor- 
rem as  nozes  do  porta-cai- 
xaspara  approximar  ou  afas- 
tar a  caixa  do  tecido. 

AuGATiLLAs.  w.  (cirt.)  Alocati- 
Ihos;  pequenas  réguas  de 
madeira  dentadas  como  as 
serras,  fixas  nos  varaes  das 
caixas.  Servem  para,  com  o 
auxiho  de  cordas,  levantar 
ou  abaixar  as  caixas  do  tear 
e  collocar  o  pente  na  altura 
conveniente. 

Auge.  m.  V.  Aiije. 

Augmentarle,  adj.  (ant.)  V. 
Aumentable. 


Aua 

AuGMENTAciON.  /.  (ant.)  V.  Au- 
mentación. 

Augmentar,  a.  (ant.)  V.  Au- 
mentar. 

Augmento,  m.  (ant.)  V.  Ali- 
mento. 

Augnato.  m.  (zool.J  Augnato; 
genero  de  monstros  fortes, 
da  familia  dos  polygnatos. 

AUGOCÓRIDA.     /.    (SOOI.)     AugO- 

corida  (persevejo  brilhante); 
genero  de  insectos  da  fami- 
lia dos  escuteleros,  ordem  dos 
hemipteros,  que  comprehen- 
ele  só  tres  especies  origina- 
rias da  America. 

AuGUA.  /.  (ant.)  V.  Agua. 

AuGuis.  m.  pi.  (Amer.  hesp. 
min.)  Operarios  empregados 
em  excavar  a  terra  dos  bu- 
racos que  se  fazem  com  ver- 
rumas.       , 

Augur  ou  Augur,  to.  (ant.) 
Augur.  V.  Agorero. 

Auguración.  _/.  Agouro;  vati- 
cinio, predicção  do  futuro 
pelo  vôo  das  aves,  pelo  seu 
canto,  etc.  Auguratio,  onis. 

Augurador,  ka.  Agoureiro;  o 
que  agoura.  Augurans,  an- 
tis. 

Augurau.  adj.  Augurai;  que 
diz  respeito  ao  agouro  e  aos 
agoureiros.  Augurcdis,  e. 

Auguralmente.  adv.  to.  Àugu- 
ralmente;  i^or  agouro.  Au- 
guraliter. 

Augurar,  a.  Augurar.  V.  Ago- 
rar. 

AuGURERO,  RA.  s.  (ttnt.)  V.  Ago- 
rero. 

Augurio,  m.  Kngnrio.  Y .  Agüe- 
ro. 

AuGUROso,  SA.  adj.  (ant.)Agon- 
rento;  que  presagia  cousas 
ominosas,  que  faz  maus  pre- 
sagios ou  agouros,  fatídico. 
Ominans,  antis. 

Augusta.  /.  (bot.)  Augusta; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  tribu  das 
hediotideas,  arvores  ou  ar- 
bustos originarios  do  Brazil. 

AuGusTADO.  m.  Augustal;  di- 
gnidade romana.  Augiista- 
tus. 

Augustal.  adj.  V.  Augusto, 
Fiestas  augusfales.  Augus- 
taes;  festas  instituidas  entre 
os  romanos  em  honra  de  Au- 
gusto, para  celebrar  o  dia 
em  que  tornou  a  entrar  em 
Eoma,  deixando  terminadas 
todas  as  guerras :  —  augus- 


AUJ 

taes;  sacerdotes  estabeleci- 
dos ein  honi-a.,  de  Augusto, 
depois  da  sua  apotlieose:  — 
(mil.  ant.)  f.  augustal;  ten- 
da de  campanha  do  general. 
Augustale :  — pi.  augustaes; 
capitães  estabelecidos  -por 
Augusto,  que  combatiam  á 
frente  dos  esquadrões:  — 
(numism.)  f.  augustal;  moe- 
da de  oiro  que  pesava  cem 
grãos,  e  foi  mandada  cunhai* 
na  Sicilia  pelo  imperador 
Frederico  II. 

Augustamente,  aãv.  m.  Augus- 
tamente; de  uma  maneira 
augusta.  Aiiguste. 

AuGURTEz./.  (ant.)  Magestade; 
excelsitude,  dignidade  im- 
perial ou  real. 

AUGUSTINIANO,  NA.  aclj.  V.  AffUS- 

tiniann. 

AuGusTimsMo.  m.  V.  Agustinía- 
iiismo. 

Augusto,  ta.  adj.  Augusto; 
magestoso,  respeitável,  que 
merece  veneração  por  sua 
dignidade  e  cxcellencia :  — 
Augustus:  —  augusto;  subli- 
me, glorioso,  egregio,  insi- 
gne. E  termo  que  se  empre- 
ga para  lisonjear  o  orgulho 
dos  principes  e  ¿liama-los 
grandes :  —  (chr.)  augusto  ; 
nome  que  se  deu  ao  sexto 
mez  do  anno  romano,  que 
começava  em  mai-ço,  e  se 
chan^ava  ao  principio  sex- 
til ;  Octavio  deu-lhc  o  nome 
de  augusto,  por  ter  sidu 
n'esse  mez  nomeado  pontifi- 
ce  no  anuo  oitavo  antes  de 
Jesus  Christo.  Hoje  chama- 
se agosto.  Era  de  los  Au- 
gustos; era  dos  Augustos; 
começou  em  20  de  agosto 
do  anno  25  antes  de  Jesus 
Christo:  — (hist.)  augusto; 
titulo  conferido  aos  impe- 
radores que  succederam  a 
Augusto.  Alguns  reis  da 
Europa  o  teem  tomado  de- 
pois i)or  imitação. 

AujE.  m.  Auge;  o  maior  au- 
gmento de  uma  cousa  ou  a 
maior  elevação  de  uma  pes- 
soa em  dignidade  ou  fortuna. 
Apex:  —  (astron.)  V.  Apo- 
jeo: — (anat.)  auge;  nome 
que  deram  os  anatómicos 
antigos  a  certas  cavidades 
ou  receptáculos  do  corpo  hu- 
mano, pelos  quaes  correm  os 
líquidos  com  um  movimento 


AUL 

intermittente  ou  alternati- 
vo:—  (zool.)  auge;  genero 
de  coleojDteros  pentameros, 
da  familia  dos  malacoder- 
mos,  tribu  dos  lampíridos. 

AujiA. /.  (bot.)  Augia  (brilho); 
genero  de  plantas  da  China, 
pertencente  á  familia  das 
terebinthaceas. 

AujiTA. /.  (min.)  Augita;  no- 
me que  se  dá  na  Allemauha 
ao  ijyi'oxeno  negro  dos  vul- 
cões. 

AuK.  m.  (zool.)  Auk;  uomeiu- 
glez  do  pinguim. 

AuKEB.  VI.  (zool.)  Aukeb;  no- 
me árabe  da  águia. 

AuKDBA./.  (bot.)Y.  Aucuba. 

Aula.  /.  Aula;  classe,  logar 
em  que  se  reúnem  os  esco- 
lares para  receberem  lições. 
Aula  litteraria,  litterarius 
ludus,  schola: — (ant.)  pa- 
lacio de  ¡DrinciíDC  soberano. 

Aulacia./.  (bot.)  Aulacia;  sy- 
nonymo  do  genero  cookia,  da 
familia  das  auranthiaceas. 

Aulacidia. /.  (bot.)  Aulacidia; 
synonymo  de  salpinga,  da 
familia  das  melasthomaccas. 

AuLAciGASTuo.  m.  (zool.J  Aula- 
cigastro  (ventre  sulcado); 
nome  de  um  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  dípte- 
ros, divisão  dos  bracoceros, 
familia  dos  asthericios,  que 
só  contém  uma  especie. 

AuLACiNTO.  m.  (bot.)  Aulacin- 
tho;  genero  de  plantas  da 
familia  das  papilionaceas, 
que  só  contcMn  duas  espe- 
cies. 

AuLAcio.  m.  (zool.)  Aulacio 
(sulco);  nome  de  um  genero 
do  insectos  coleópteros  pen- 
tameros, da  tamil  ia  dos  la- 
mellicoruios,  tribu  dos  co- 
prophagos  que  só  compre- 
hende  uma  especie. 

AuLAco.  m.  (zool.)  Aulaco  (sul- 
co); genero  de  insectos  co- 
leoptei'os  tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  curculiónidos:^ — 
aulaco;  genero  de  insectos 
hy  menopteros  terebrantes, 
da  familia  dos  evanios,  es- 
tabelecido para  classificar 
uma  só  especie. 

AuLÁcODO.  m.  (zool.)  Aulaco- 
do  (dente  sulcado);  genero  de 
mammiferos  roedores,  cuja 
única  esiaecie  se  parece  mui- 
to com  o  porco  espinho:  — 
aulacodo ;  genero  de  insectos 


AUL 


311 


coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicornios, 
cuja  especie  typica  é  origi- 
naria do  Brazil. 

Aulacófoka.  /.  (bot.)  Aulaco- 
phora  (sulcado);  secção  de 
plantas  do  genero  cacaba, 
que  com23rehende  varias  es- 
l^ecies :  ■ —  (zool.)  aulacopho- 
ra;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  crisomelinos,  com- 
posto de  vinte  e  urna  espe- 
cies. 

Aülacómero.  m.  (zool.)  Aula- 
comero;  genero  de  insectos 
hy  menopteros  terebrantes, 
da  familia  dos  icueumoni- 
dos,  fundado  para  classifi- 
car uma  especie. 

AuLAcojiNio.  m.  (bot.)  Aula- 
comnio;  genero  de  musgos, 
da  secção  dos  acroparpos, 
que  crescem  nos  terrenos 
húmidos  ou  pantanosos. 

AuLAcopALPO.  m.  (zool.)  Aula- 
cojialpo;  nome  de  um  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
lamellicornios,  tribu  dos  gi- 
lophilos,  cuja  única  especie 
S3  cria  no  Perú. 

AuLACoi'O.  m.  (zool.)  Aulacopo 
(pé  sidcado);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros, da  familia  dos  lougicor- 
nios,  estabelecido  para  clas- 
sificar uma  só  especie. 

AuLACOKANFO.    VI.  (zOol.)  Aula- 

curanpho  (pé  sulcado);  sec- 
ção de  aves  do  genero  ara- 
cari. 
Aui-AcoiiiNco.  m.  (bot.)  Aula- 
corincü  (bico  sulcado);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cipei^ceas,  tribu  das  es- 
clerieas,  estabelecido  para 
classiíicar  urna  só  especie; 
—  (zool.)  V.  Aulacoranfo. 

AULACOSCELO.  Tfl.    (zOol.)    Auhl- 

eoscelo;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  crisomelinos, 
cuja  única  especie  foi  acha- 
da nas  proximidades  do  Mé- 
xico. 

AULACOSPERMO.  «2.  (bof.)  AuLx- 

cospermo  (semente  sulcada); 
synonymo  do  genero  cnidio. 
AuLAcoxEiLo.  m.  (zool.)  Aula- 
cozeilo;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
fixmilia  dos  crisomelinos, 
cujas  especies  indígenas  de 


312 


AUL 


Java  e  das  ilhas  FilÍ2)pinas, 
são  negras,  com  manchas 
amarellas  nos  élitros. 

AuLADERo.  m.  (zool.)  AulacTc- 
ro  (pescoço  sulcado);  genero 
de  insectos  coleópteros  he- 
teromeros,  da  família  dos 
nellasomos,  que  comprehen- 
de  duas  especies. 

Aulaga.  /.  (bot.)  V,  Aliaga :  — 
vaquera;  tojo  europeu,  planta 
que  cresce  até  á  altura  de 
meio  pé,  e  lança  ramos  vel- 
losos, apartados,  e  todos  co- 
bertos de  espinhos;  suas  flo- 
res são  azues,  e  as  folhas 
pequenas  e  de  curta  dura- 
ção. Ulez  europeus. 

AuLAGAR.  m.  V.  Aliagar. 

AuLAGO.  m.  (bot.)  V.  Aulaga. 

AULAJANTO,  AULAJIA.  (hot.)  Au- 

laganto;  genero  de  plantas 
gramíneas  cujas  especies  são 
indigenas  da  America  do 
Norte. 

Aula  JIÑA.  /.  (hot.)  Aulagina; 
genero  de  plantas  parasitas, 
que  se  acha  nas  folhas  das 
arvores  de  Cayenna. 

AuLAjis.  /.  (bot.)  Aulagis;  sec- 
ção de  plantas  da  familia 
das  saxifragias,  e  do  genero 
hidastico. 

AuLANA.  /.  (ant.)  V.  Avellana. 

AuLÁQuiDA.  /.  (ant.)  Phosphoro 
ou  mecha  enxofrada. 

AulÁstomo.  m.  (zool.J  Aulasto- 
mo  (boca  sulcada);  genero 
de  annelidos  da  familia  das 
hirudineas  ou  sanguesu- 
gas,  fundado  em  urna  so  es- 
pecie. 

AuLAx.  m.  (bot.)  Aulax  (sidco); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  proteaceas  que  con- 
tém duas  especigs,  cultiva- 
das nas  estufas. 

AULEDIBRONQUIOS.     m.    pl.    Au- 

ledibronchios ;  familia  de 
peixes,  cujos  bronchios  têem 
communicação  com  o  ar  ex- 
terior, por  meio  de  uma  se- 
rie de  buracos  inteiramen- 
te similhantes  aos  de  uma 
flauta. 

AuLETA.  /.  (ant.)  Auletes.  V. 
Flautista. 

AuLETO.  m.  (zool.)  Auleto  (flau- 
tista); genero  de  insectos 
coleoijteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos, 
cuja  única  especie  é  indíge- 
na da  Dalmácia. 

Áulico,  ca.  adj.  Áulico;  que 


AUN  ■ 

pertence  á  corte  ou  ao  pa- 
lacio. Aulicus,  us. 

Auliscos.  to.  (med.)  Auliscos; 
instrumento  de  cirurgia  em 
forma  de  cânula. 

AunzA./.  (bot.)  Auliza;  secção 
de  plantas  orchideas,  do  ge- 
nero ei^idendro. 

Aullador,  ra.  s.  Huivador, 
que  huiva.  Uhdans,  antis. 

Aullante,  p.  a.  de  Aidlar. 
Ululante,  o  que  ulula  ou 
grita.  Uhdans,  antis. 

Aullar,  n.  Ulular,  huiviar, 
huivar;  diz-se  dos  cães  e  dos 
lobos.  Ululare. 

AuLLÍ.  adj.  (germ.)  Largo. 

Aullido,  m.  Huivo,  a  acção 
de  huivar.  Ululatus,  ulu- 
latio. 

Aullo,  m.  Huivo,  huivamen- 
to,  guincho. 

AUMENTABILIDAD.    /.     AuginGU- 

tação. 

Aumentarle,  adj.  Augmenta- 
vel;  que  se  pôde  augmen- 
tar. Quod  augeri  potest,  au- 
gmenti  capax. 

Aumentación.  /.  (ant.)  V.  Au- 
mento: —  (rliet.)  gradação, 
reunião  de  proposições  cada 
vez  mais  importantes.  Gra- 
datio,  onis. 

Aumentador,  RA.  s.  Augmcii- 
tador;  o  que  augmenta.  Am- 
p)lificator,  ampliator. 

Aumentante,  p.  a.  de  Aumen- 
tar. Augmentante;  que  au- 
gmenta. Augens,  entis. 

Aumentar,  a.  Augmentar, 
acrescentar;  dar  maior  ex- 
tensão, numero  ou  materia 
a  alguma  consix.\Aitgere,  am- 
pÂi ficar  e. 

Aumentativo,  adj.  (gram.)  Au- 
gmentativo;  applíca-se  aos 
nomes  que  auginentam  a  si- 
gnificação dos  positivos. 
Quod  augmentum  aut  incre- 
mentum  affert. 

Aumento,  to.  Augmento;  acres- 
centamento, extensão.  Aa- 
gmentuni,  i: — pl.  augmentos, 
acrescentamentos ;  adianta- 
mentos, nas  conveniencias 
ou  empregos.  In  muneribus 
provectio,  in  opibus  seu,  fa- 
cnltatibus  incrementum. 

Aun.  adv.  Ainda.  V.  Todavia: 
—  ainda,  também :  —  ainda, 
serve  ]mra  exagerar  alguma 
cousa.  Adhuc,  ctiam: — ain- 
da, não  obstante,  sem  em- 
bargo. Vel  etiam. 


AUR 

Aunamiento.  m.  (ant.)  União, 
reunião. 

Aunar.  a.  Unir,  reunir,  juntar. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Adunari,  coire,  fmdus 
inire :  —  misturar,  incorpo- 
rar. Usa-se  também  como 
recíproco.  Incorporare,  mis- 
cere. 

AuNGAR.  a.  {ant.)  Unir  ou  jun- 
tar. 

Aunque,  adv.  m.  Aindaque, 
bem  que,  postoque.  Quam- 
vis,  tametsi:  —  aindaque, 
apesar  de. 

Aupa,  interj.  Upa;  voz  de  que 
se  faz  uso  23ara  dizer  ás 
crianças  que  se  levantem. 
Exsurge,  age. 

Aupar,  a.  (fam.)  Ajudar  a 
subir. 

Aura.  /.  (zool.)  Aura,  especie 
de  abutre  americano,  do  ge- 
nero catharto.  Vulttir  aura: 
—  (p)oet.)  aura,  o  ar  mais 
subtil,  o  vento  mais  brando 
e  aprazível.  Aura,  ai: — po- 
jnilar  (fig.);  aura  popular, 
applauso  publico.  Popularis 

.    aura. 

AuRADA.  /.  (chim.)  V.  Auradi- 
na:  —  ízool.)Y.  Dorada. 

AuRADiNA.  /.  (chim.)  Auradi- 
na;  substancia  gordurenta 
que  se  extrahe  do  oleo  es- 
sencial da  flor  da  laranja; 
é  branca,  crystallisavel,  so- 
lúvel no  etlier  e  no  álcool 
fervendo,  e  fusível  a  55 
graus  do  thermometro  cen- 
tígrado. 

AuRANCio.  m.  (hot.)  Aurancio; 
sjaiouymo  do  genero  limão. 

AURANTIÁCEAS.  /.  pZ.  (hot.)  Au- 

ranthíacens,  família  de  plan- 
tas dicotyledoneas,  na  qual 
estão  comprehendidas  as 
bellas  arvores  que  produ- 
zem as  laranjas,  limões,  li- 
mas, bergamotas,  etc.  que 
abundam  tanto  nos  paizes 
meridionaes. 

AUEANTÍCOLO,     LA.     Cldj.     (zool.) 

Auranticolo;  qualificação 
dos  animaes  que  têem  o  pes- 
coço de  côr  alaranjada. 

AuRANTiNA.  /.  (chim.)  Auraii- 
tína ;  principio  amargo  acha- 
do nas  laranjas  que  ainda 
não  estão  maduras. 

AuRARic.  TO.  (ant.  chim.)  Au- 
rarie ;  mercurio  ou  azougue. 

AuRATÍcoLO,  LA.  adj.  (zool.) 
Auraticolo;  qualificação  do 


AUE 

animal  que  tem  o  pescoço 

ainarellado. 
AuiiATO.    m.    (chim.)   Aurato; 

sal  formado  pelo  oxydo  au- 

rico  e  urna  base. 
AuKATON.  m.  Aurato;  pera  de 

um  amarello  dourado. 
AuRAUNA.  /.  (zool.)  Aurauna; 

nome  que  se  dá  no  Brazil  a 

um    peixe,     comprehendido 

por  Lacepède  no  genero  ho- 

locantho. 

AuKEA-ALEJANDRINA./.(2>ÃarTO.^ 

Aurea-alexandrina;  opiato 
composto  de  sessenta  e  duas 
substancias,  que  antigamen- 
te se  usava  como  antidoto 
da  cólica  e  da  apoplexia. 

Aurelia.  /.  (bot.)  V.  Grinde- 
lia :  —  (zool.)  aurelia  ;  nome 
antigo  das  crysalidas  ou 
nymphas  de  alguns  lepido- 
l^teros  nocturnos : —  aurelia; 
genero  de  zoophytos,  da  fa- 
milia das  medusas,  cujo  coi-- 
po  é  circular,  a  cavidade  es- 
tomacal quadrilobea  c  tem 
quatro  ovarios. 

AuRELiANA./.  (bot.)  Aurcliana ; 
synonymo  do  genero  pa- 
nacea. 

AuRELiANENSE.  «f//.  Aurclia- 
nense;  pertencente  á  cidade 
deOrleans.  Aiirelianensis,  se. 

AuRENTiNA.  /.  (chim.J  Avu'euti- 
naou  hesperidina;  principio 
amargo  das  laranjas  antes 
,  de  amadiu'ecerem. 

Áureo,  m.  Áureo  ;  antiga  moe- 
da de  oiro  (pie  corria  no  tem- 
po dos  reis  D.  Sancho  I  de 
Portugal,  e  D.  Fernando  III 
de  Castella.  Nunimus  au- 
reus:  —  adj.  (poet.)  áureo, 
dourado,  de  oiro.  Aurens, 
a,  um: — número  (chr.J;  áu- 
reo numero,  o  periodo  de 
dezenove  aunos,  em  que  os 
noviluneos  tornam  a  suc- 
ceder  nos  mesmos  dias.  Áu- 
reas numerus. 

Auréola./.  Aureola;  resplen- 
dor, diadema  ou  circulo  de 
luz  que  se  -poQ  sobre  a  ca- 
beça das  imagens  dos  san- 
tos. Diadema  candida :  ■ — ■ 
(theol.)  aureola;  galardão 
que  corresponde  na  bem- 
aventurança  a  cada  estado. 
Laureola,  a: 

Aureolar,  odj.  Aureolar;  que 
imita  a  aureola. 

Aureoladas.  /.  pl.  (zool.)  Au- 
reoladas;   familia   de   aves 


AUR 

caracterisada  pelo  brilhante 
esplendor  de  suas  cores. 

Auribarbo,  ba.  adj.  (li.  nat.) 
Auribarbo ;  que  tem  o  pello 
dourado. 

AuRicALCo.  m.  Aurichalco ;  me- 
tal com  mistura  de  oiro  ou 
prata.  Aurichalcum,,  orichal- 
cum. 

AuRicALDO.  adj.  (ant.  min.) 
Aurifico;  diz-se  das  minas 
,  aurificas  na  America. 

AuRico,  CA.  adj.  (chim.)  Auri- 
co;  uome  do  segundo  gi-au 
de  oxydaçào  do  oiro  e  dos 
saes  em  que  entra^como  ba- 
se :  —  (poes.)  V.  Áureo. 

AuRÍcoLA.  m.  (ant.)  Auricola; 
borato  de  sodio  ou  bórax. 

AuRicoLio,  LIA.  adj.  (zool.)  Au- 
ricolio;  cujo  pescoço  é  de 
cor  amarella  dourada. 

AuRicoRTíio,  NLV.  adj.  (mytli.) 
Auricornio;  que  tem  cornos 
de  oiro. 

Aurícula.  /.  Aurícula;  nome 
de  duas  cavidades  do  cora- 
ção. Cordis  ventriculus. 

AuriculÁceo,  cea.  adj.  (zool.) 
Auriculaceo ;  familia  de  mol- 
luscos  ce2ihalo23oros. 

Auricular,  adj.  Auricular ; 
que  pertence  á  orelha.  Au- 
ricvlarius,  auricularis :  — 
auricular;  diz-sc  do  dedo  mí- 
nimo. Difjitvs  minimus. 

AuRicuLARiA.  /.  (bot.)  Auricu- 
laria;  genero  de  cogumelos 
cujas  especies  têcm  a  forma 
de  uma  orcllia,  e  crescem 
nos  troncos  das  arvores  a'C- 
Ihas: — (zool.)  auricular;  no- 
me latino  applicado  a  alga- 
mas  especies  de  molluscos 
do  genero  pente. 

AURICULARINOS.      VI.     pl.      (bot.) 

Auricularinos ;  nome  de  i;ma 
tribu  de  cogumelos  da  or- 
dem dos  hy  menomicctos,  cujo 
typo  ó  o  genero  auricularia. 

AURICULATO-PENNEO.    üdj.   (bot.) 

Auriculato-jjenneo ;  epitheto 
das  folhas  aladas  cujos  fo- 
liólos são  auriculados. 

AüRICULÍFERO,    RA.    ttdj.    (zOol.) 

Auriculifero ;  qualificação 
das  conchas  cuja  impressão 
muscular  apresenta  uma  ele- 
vação de  borda  auriculada, 
ou  tem  as  espiras  cobertas 
de  proeminencias  da  mesma 
forma. 

AURICULIFORME.  üdj.  (zOOl.)  Au- 

riculiforme ;  que  tem  a  fór- 


AUR 


313 


ma  de  uma  pequena  orelha, 
como  se  observa  nos  chupa- 
dores do  tetrarinco. 
AuRicuLiTA.  /.  (zool.)  Auriculi- 
ta;  nome  de  uma  concha 
fóssil. 

AuRÍCULO-VENTRICULAR.  adj. 

(anat.)  Aurico -ventricular ; 
qualificação  dos  orificios 
que  servem  de  communica- 
ção  entre  as  aurículas  c  ven- 
triculos  do  coração,  e  das 
válvulas  mitral  e  tricuspi- 

,  des  que  as  fecham. 

AuTUDOS.  m.  pl.  (min.)  Auridos; 
nome  de  vima  familia  de  mi- 
neraes,  que  comprehende  o 
oiro  e  suas  combinações. 

Aurifabrista,  m.  (ant.)Y.  Orí- 
fice. 

Aurífero,  ra.  adj.  (poet.)  Au- 
rífero; que  contém  oiro.  Au- 
rifer,  aurif/er. 

AuRÍFico.  adj.  Aimfico;  que 
contém  oiro. 

AuRiFLUo,  LUA.  adj.  (poet.)  Au- 
rifluo ;  que  flue  oiro  ou  que 
com  elle  se  parece. 

AuRiFORME.  adj.  Auriforme ; 
que  tem  a  forma  de  uina 
orelha. 

Auriga,  m.  (poet.)  Auriga ; 
conductor,  cocheiro.  Auri- 
ga, ce. 

Aurigastro,  ra.  adj.  (zool.) 
Aurigastro ;  qualificação  dos 
animaes,  cujo  ventre  é  de 
um  amarello  dourado. 

AuRiGO,  GA.  adj.  (mcd.)  Aurigo; 
noine  da  cor  ictérica,  que 
se  parece  com  a  do  oiro. 

AuRÍJENo.  m.  (zool.)  Aurigeno ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  esternoxos  e  da  tribu 
dos  bupuestidos,  cujo  typo 
é  o  bupresto  lúgubre. 

AuRÍjERO,  ra.  adj.  (bot.)  Aurí- 
gero ;  qualificação  de  um  li- 
dien, cujo  talo  é  coberto  de 
tubérculos  de  um  amarello 
dourado. 

AuRijiNoso,  SA.  adj.  (med.)  Au- 
riginoso ;  de  cor  de  oiro. 

AuRiNA./.  (chim.)  Aurina;  sub- 
stancia colorante  de  cor 
amarella  dourada. 

AuRiNiA.  /.  (bot.)  Aurinia ;  sec- 
ção de  plantas  da  familia 
das  cruciferas,  cuja  princi- 
pal especie  se  cultiva  nos 
jardins. 

AuRiNO,  NA.  adj.  Aurino;  que 
é   de  oiro  ou  participa  de 


314 


AUR 


sua  natureza  ou  projorieda- 
des. 

AuRiOLA.  /.  (bot.)  Auriola.  V. 
Lauréola. 

AuRÍPENO,  NA.  adj.  (zool.)  Au- 
ripenna;  que  tem  as  azas 
côr  de  oiro. 

AumscALPO.  m.  (meã.)  Auris- 
calpo ;  iustrumeuto  da  for- 
ma de  colherinha  emprega- 
do para  limpar  o  conducto 
auditivo  externo. 

AuKÍsoNO,  NA.  adj.  (poet.)  Au- 
risono ;  que  soa  como  o  oiro. 

Aurista,  m.  (neol.)  Aurista ; 
o  que  faz  profissão  de  curar 
as  molestias  dos  ouvidos. 

Aurita.  to.  (zool.)  Aurita;  no- 
me especifico  do  labio  auri- 
Culado. 

Auritarso,  sa.  adj.  (zool.)  Au- 
ritarso;  que  tem  os  tarsos 
dourados. 

AUKIVKNTREO,    RKA.    ttdj.   (::00l.) 

Auriventreo ;  que  tem  o  ab- 
dómen dourado. 
Aurívoro,  ra.  adj.  (neol.)  Au- 
rívoro*, comedor  de  oiro. 

AURO-ARJENTÍI^ERO.    ttdj.    (vitll.) 

V.  Teluriografico. 

AuROcÉFALo,  LA.  adj.  A^^roce- 
plialo ;  diz-se  do  animal  cuja 
cabeça  é  de  um  amarello 
dourado. 

AuRocs.  fi.  (zool.)  Aurocs ;  boi 
bravo  que  existia  antiga- 
mente nos  bosques  das  Gal- 
lias  e  da  Allemanlia;  era 
maior  que  o  boi  domestico, 
com  pello  mais  comprido  e 
mais  duas  costellas.  Ainda 
se  encontram  nos  bosques 
do  Cáucaso. 

AuROFERRÍFERO,  RA.  adj.  (min.) 
Auroferrifero ;  qualificação 
de  um  mineral  que  contém 
oiro  e  feno. 

AuRoiDEs.  m.  j¡>l-  (chim,.)  Au- 
roides ;  classe  de  metaes  in- 
cluindo o  oiro  e  o  iridium. 

AuRON.  m.  (zuol.)  Auron ;  no- 
me dado  a  uma  cobra  da 
America. 

AuRONA.  /.  (bot.)  Aurona.  V. 
Artemisa. 

AuROPROMBiFERO,  RA.  adj.  (mili.) 
Auroplom])ifero ;  diz-se  de 
um  mineral  que  contém  oi- 
ro e  chumbo. 

AuroproblemÁtico,  ca.  adj. 
(min.)  Auroproblcmatico ; 
nome  dado  ao  teluro  nativo 
auroferrifero. 

AuROPUBESCENTE.  ttdj,  (Tl.  tiat.) 


AUS 

Auropubescente ;  diz-se  do 
que  está  coberto  de  pello 
dourado. 

AUROPULVERULBNTO,       TA.       odj. 

(min. )  Auropulverulento ; 
qualificação  do  mineral  em 
que  lia  amalgama  de  oiro  e 
clc  j^aladio. 

Aurora.  /.  Aurora;  luz  que 
apparece  antes  que  o  sol  es- 
teja no  horisonte.  Aurora, 
ai:  —  (poet.)  aurora;  os  pri- 
meiros annos  da  vida.  Or- 
ius,  us:  —  bebida  composta 
de  leite  de  amêndoa  e  agua 
de  canella.  Poiio  ex  amy- 
gdali  et  cinnamomi  nucco 
condita:  —  aurora;  côr  que 
resulta  da  mistura  do  bran- 
co, do  encarnado  e  do  azul. 
Color  ex  albo,  coccíneo  et  coe- 
rnleo  compositus:  —  boreal; 
aurora  boreal,  phenomeuo 
luminoso  que  ajiparece  al- 
gumas vezes  no  céu  para 
a  ¡jarte  do  norte.  Aurora 
borealisj  Despuntar  ou  rom- 
per la  aurora;  despontar 
ou  romper  a  aurora.  Illus- 
cere,  adventare  die7n.  Llorar 
la  aurora  (iJoet.);  chorar  a 
aurora;  cair  o  orvalho  ao 
tempo  de  sair  o  sol.  llo- 
rare. 

Auroras.  /.  pi.  (bot.)  Aui'oras; 
nome  de  um  quamoclit  do 
Perú,  cujas  flores  se  abrem 
ao  despontar  da  aurora. 

AuRORiNo,  na.  adj.  Aurorino ; 
que  tem  a  côr  da  aurora. 

Aurragado,  Aurraugado,  da. 
adj.  (agr.)  Mal  amanhado; 
diz-se  de  um  terreno  mal 
cultivado.  Arva  negligenter 
cid.ta. 

Auru-curau.  m.  (zool.)  Auru- 
curau;  especie  de  papagaio 
que  se  encontra  no  Brazil  e 
na  Gruyanna. 

AuRURO.  m.  (chim.)  Aururo ; 
liga  de  oiro  e  de  outro 
metal. 

AuRi'spicE.  m.  V.  Arúspice. 

Auscarípedo.  m.  (zool.)  Ausca- 
ripedo ;  especie  de  vermcsi- 
nho  de  muitos  pés. 

Auscultación.  /.  (med.)  Aus- 
cultação; acção  de  applicar 
o  ouvido  ao  corpo  de  um 
doente,  para  ouvir  o  movi- 
mento das  visceras. 

Auscultar,  rt.  (med.)  Auscul- 
tar; explorar  os  sons  que 
se  produzem  no  peito. 


AUS 

Ausência.  /.  Ausencia ;  a  ac- 
ção e  effeito  de  ausentar-se 
ou  de  estar  ausente.  Absen- 
tia,  m:  —  ausencia,  o  tempo 
em  que  alguém  está  ausen- 
te. Absentia,  ce.  Ausencia 
encjniga  de  amor;  cuan  lejos 
de  ojos,  tan  lejos  de  cora- 
zón (rif.);  a  ausencia  é  ini- 
miga do  amor;  longe  dos 
olhos,  longe  do  coração.  Au- 
sencias y  enfermidades;  sub- 
stituição de  alguém  que  está 
ausente  ou  enfermo.  Absen- 
tis  vel  oegroti  munus  explere. 
Tener  algtmo  buenas  ou  ma- 
las ausencias  (fam-.);  ter  al- 
guém boas  ou  más  ausen- 
cias. Usa-se  também  com 
outros  verbos.  Bene  aut  ma- 
le  audire  de  absentibus. 

Ausentado,  da.  adj.Y.  Ausente. 

Ausentarse,  r.  Ausentar-se ; 
afastar-se,  deixar  um  logar 
qualquer.  Discedere,  j^^ofi- 
cisci. 

Ausente,    adj.   Ausente;   que 
está  separado  de  um  logar,' 
de  inna  pessoa.  Absens,  entis. 

AusERON.  m.  (pharm.)  Ause- 
rou;  droga  muito  rara  que 
se  elabora  na  Pérsia  e  que 
os  europeus  trazem  das  In- 
dias pelo  caminho  de  Sur- 
rate. 

Ausetano,  na.  adj.  Ausetano; 
pertencente  á  Ausetania  ou 
a  SGus  habitantes  :  ■ —  ause- 
tano, o  natural  da  Auseta- 
nia. 

Auso.  m.  (ant.)  V.  Atentado. 

Auspiciaría.  /.  Auspiciaria ; 
arte  supersticiosa  de  adivi- 
nhar j)elo  canto  e  vôo  das 
aves. 

Auspicio,  m.  Auspicio.  V. 
Agüero,  por  adivinhação:  — 
auspicio,  protecção,  favor. 
Protectio,  onis. 

Austellas.  ./;  pl.  (zool.)  Haus- 
tellas ;  familia  de  insectos 
dijiteros. 

Austeramente,  adv.  Austera, 
severa,  rigorosamente.  Aus- 
tere. 

Austeridad.  /.  Austeridade, 
severidade,  rigor.  Austeri- 
tas,  severitas,  asperitas. 

AusTERÍsiMo,  MA,  adj.  sup.  de 
Austero. 

Austero,  ra.  adj.  Austero; 
agro,  adstringente.  Acerbus, 
us: — austero,  retirado,  mor- 
tificado.   Pcenitens,    sólita- 


AUT 

rius,  afflictus : — áspero,  se- 
vero, rígido.  Aspcr,  rigidus. 

Austral,  adj.  Austral ;  meri- 
dional, do  meio  dia. 

AusTRALAsiA./.  (zool .)  Aiistra- 
lasia.  V.  Tricogloso. 

AustralÁsidas.  /.  pi.  (zool.) 
Australasidas ;  nome  dado 
a  duas  subdivisões  de  inse- 
ctos do  genero  atho,  que 
comprehende  as  especies  que 
se  encontram  nas  ilhas  da 
Oceania  e  da  Nova  Hol- 
landa. 

AustrÁlica.  /.  (zool.)  Austra- 
lica ;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  crisomelinos,  que 
comprehende  tres  especies. 

Australita./.  Australita;  sub- 
stancia grisácea  encontrada 
na  Australia. 

Ai:yTRAsiANo,  NA.  culj.  Austra- 
siano ;  natural  da  Austrasia. 

Austríaco,  ca.  adj.  Austríaco ; 
natural  da  Austria  e  que  a 
ella  pertence.  Atistriacus,  a, 
um. 

ArsTRiNO,  NA.  adj.  (ant.)  Aus- 
trino.  V.  Austral. 

Austro,  m.  Austro ;  vento  sul, 
vento  do  meio  d'id.  Aiisfer,  ri. 

AusTROMANciA.  /.  Austromau- 
eia;  arte  de  predizer  o  fu- 
turo pela  observação  dos 
ventos. 

AustromXntico,  ca.  adj.  Aus- 
tromantico;  o  que  exerce  a 
austromancia. 

Austro-ruso.  adj.  Austro-rus- 
so ;  que  se  compõe  de  aus- 
tríacos e  de  russos. 

AusTRO-siRoco.  m.  Austro-si- 
roco; um  dos  tres  ventos 
mcridionaes  conhecidos  dos 
gregos. 

AuTALiA.  /.  (zool.)  Autalia; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  brachelitros,  tribu  dos 
aleoxaridos,  cujo  typo  é  a 
autalia  impressa.   . 

AuTAN.  adv.  m.  (ant.)  Tanto; 
igualmente. 

Autarcía.  /.  (ant.)  Autarcía; 
tranquíliidade,  bem  estar 
moral:  —  frugalídade,  so- 
briedade, temperança. 

AuTARCooLoso,  SA.  adj.  (zool.) 
Autarcogloso ;  que  tera  a 
língua  livre. 

AuTEMESiA.  /.  (med.)  Auteme- 
sia;  vomito  espontaneo  cu 
idiopathico. 


AUT 

Auténtica.  /.  Authentica;  o 
despacho  ou  certificado  com 
o  qual  se  testitíca  a  identi- 
dade e  verdade  de  alguma 
reliquia  ou  milagre,  Certis- 
simce  auctoritafis  scriptum 
quo  miracidorum  vel  sacra- 
rum  reliqíiiarum  veritas 
comprobatur:  —  (for.)  au- 
thentica; constituição  dos 
imperadores  romanos  que 
faz  j)arte  do  corpo  de  direi- 
to. Authentica,  imperatorum 
lex :  —  (ant.)  copia  authen- 
tica ou  auctorisada  de  uma 
ordem,  carta,  etc. 

Autenticación.  /.  Authcntica- 
ção;  a  acção  de  authenticar. 
Comprohatio  publica  aucto- 
ritate  firmata. 

Autenticamente,  ndv.  m.  Au- 
thenticameute;  com  authen- 
ticidade,  ou  de  fin-ma  que 
faça  fe.  Publica  et  firma  au- 
ctoritate. 

Autenticar,  a.  Authenticar, 
auctorisar,  legalisar,  quali- 
ficar juridicamente.  Aucto- 
rilate  firma,  et  publica  fide 
aliquid  comprobare. 

Autenticidad.  /.  Authentici- 
dade;  circumstancia  ou  re- 
quisito que  faz  authentica 
alguma    cousa.    Auctoritas, 


Autentico,  ca.  ad,j.  Authenti- 
co;  auctorisado  ou  legali- 
sado,  que  faz  fé  publica. 
Authenticits,  a,  um. 

Autentizar,  a.  (ant.)  V.  Ail- 
tenticar :  —  (fi(/-)  authenti- 
car, assegurar  a  certeza  de 
alguma  cousa,  aíiii'ma-ta, 
prova-la. 

AuTiLT.o.  m.  dim.  de  Auto. 
Auto  2">articular  do  tribunal 
da  inquisição,  chamado  as- 
sim para  distincçào  do  ge- 
ral.  Sententia  publica  a  Sa- 
cro Inquisitionis  tribunali 
in  reos  lata: — especie  de 
coruja.  Strix  alida. 

Auto.  m.  Auto,  acto: — jul- 
gamento. Judicatum  sen- 
tentia: —  de  fé;  auto  de 
fé,  o  do  tribunal  da  inqui- 
sição. Animadversio  publica 
in  hcereticos:  — •  definitivo; 
sentença  definitiva,  ou  o 
que  tem  força  de  sentença: 
■ — de  officio;  acto  ex-officio, 
sem  requerimento  de  parte. 
Decretum  ex-officio  judieis: 
—  de  providencia;  acto  de 


AUT  315 

providencia,  acto  prepara- 
torio; o  despacho  que  dá  o 
juiz  mandando  o  que  deve 
executar-se  em  alguma  cau- 
sa, sem  prejuízo  do  direito 
das  partes,  cuja  disposição 
so  dura  até  á  definitiva 
sentença.  Interlocutio  decre- 
taria judieis:  —  acordado  ; 
accordào;  resolução  ou  de- 
terminação tomada  em  al- 
gum conselho  ou  tribunal 
supremo  com  a  assistência 
de  todos  os  membros.  Su- 
premi  conventus  judicmn 
Hispanim  decretum:  —  pi. 
autos;  processo  de  alguma 
causa  ou  pleito.  Acta  forcn- 
sia.  Estar  en  losautos (fam.); 
entender  o  negocio.  Bem 
probh  tenere,  caliere. 

Autobiografía.  /.  Autobiogra- 
jiliia;  narração  verbal  ou 
escripta  dos  acontecimen- 
tos da  sua  vida. 

AutouiogrÁfico,  ca.  adj.  Au- 
tobiogi-aphíco;  relativo  á  au- 
tobiographia. 

Autobiógrafo.  771.  Autobíogra- 
pho;  o  que  escreve  a  sua 
própria  vida. 

AuTocARPio.  adj.  (bot.)  Auto- 
carpio;  epitheto  dado  por 
alguns  botânicos  aos  fructos 
que  consistem  unicamente 
110  desenvolvimento  do  pis- 
tillo,  sem  addicção  de  ne- 
nhum outro  órgão  da  flor. 

Autoclavo.  ít?.  Autoclavo ;  mar- 
mita de  metal  ¡lara  cozer 
os  alimentos  sem  evapo- 
ração, inventada  por  Papin. 

Autocracia.  /.  Autocracia; 
absolutismo,  governo  de 
um  só  a  seu  arbítrio. 

Autócrata.  í/í.  Autócrata;  ti- 
tulo do  imperador  da  Rússia. 

Autocrático,  ca.  adj.  Autocrá- 
tico; que  é  relativo  á  auto- 
cracia. 

Autodidáctico,  ca.  adj.  Auto- 
didáctico; que  se  aprende 
sem  mestre. 

Autodidacto,  ta.  adj.  Autodi- 
dacto; que  chega  a  apren- 
der sem  mestre  uma  scien- 
cia  qualquer. 

AutodidagmÁtico,  ca.  adj.  Au- 
todidagmatico;  o  que  tem 
relação  com  o  talento  de 
aprender  sem  mestre. 

AuTODiDAxiA.  /.  Autodidaxia; 
facilidade  de  aprender  sem 
mestre. 


316 


AUT 


AUTODINÁMICO,    CA.    uãj.    Auto- 

dyuamico;  o  que  é  produzido 

pela  mesma  força  de  uma 

cousa. 
AuTOFiA.   /.    (meã.)    Autofia; 

synouymo  de  autopsia. 
Autofósforo.  to.  (chim.)  Auto- 

phosphoro;  nome  dado  pelos 

chimicos  ao  pliosijhoro. 
AuTOGNosiA.    /.     Autognosia ; 

conhecimento  de  si  mesmo. 
AuTOGRAFÍA.  /.    (art.)    Auto- 

graphia;    arte     de     imitar 

um  desenho : —  avitographia  *, 

conhecimento  de  livros  au- 

tographos. 
AuTOGRAFiAR.  O.  Autograpliar; 

decalcar  ou  transportar  para 

uma  pedra  qualquer  desenho 

ou  escripto. 
AutogrÁfico,   CA.   adj.    Auto- 

graphico;    que  se  refere  á 

autographia. 
AuTÓjGRAFO.    TO.    Autograplio ; 

original  escripto  pela  mão 

do  próprio  auctor. 

AUTOGRAFOMANÍA.    /.    Autogra- 

phomania;  mania  de  collec- 
cionar  autographos. 

Adtografómano.  to.  Autogra- 
phomano;  o  que  busca  au- 
tographos. 

AuTOLiTOMÍA.  /.  (meã.)  Autoli- 
tomia;  arte  de  praticar  o 
mesmo  ¡jaciente  em  sua  pes- 
soa a  operação  da  talha. 

AuTOLiTÓMico,  CA.  adj.  AutoH- 
tomico ;  o  que  se  refere  á  au- 
tolitomia. 

AüTOMAciA. /.  Automacia;  es- 
tado de  um  autómato. 

AuTOMALiTA.  /.  (min.)  Auto- 
malitha,  mineral  que  se  pa- 
rece muito  com  a  espinella. 

AuTOJiAQuÍA.  /.  (phylos.)  Au- 
tomachia ;  conlradicçâo  com- 
sigo  mesmo. 

Autómata,  to.  V.  Autómato. 

Automaticamente,  adv.  Auto- 
maticamente •,  de  maneira 
automática. 

Automático,  ca.  adj.  Automá- 
tico; nome  dos  movimentos 
involuntarios  de  um  doente. 

Automatismo,  to.  (pililos.)  Au- 
tomatismo ;  faculdade  de 
mover-se  por  si  mesmo,  sem 
que  intervenha  a  vontade: 
—  (phys)  automatismo;  mo- 
vimento machinal. 

Autómato,  to.  Autómato,  ma- 
china que  tem  em  si  mesma 
o  principio  de  seu  movimen- 
to. Automaton,  i. 


AUT 

Automaturgo.  m.  Automatur- 
go;  o  que  faz  autómatos. 

AuTOMEDOXTE.    TO.    (fig.)    AutO- 

medonte;  ¡Dessoa  hábil  para 
conduzir  um  carro  ou  um 
cavallo. 
AuTOMOLiTA.  /.  (min.)  V.  Au- 
tomalita. 

AuTONOMEA.  /.    (ZOOI.)    AutoUO- 

mea;  genero  de  crustáceos 
decápodos  macruros,  da  fa- 
milia das  salicosas  e  da  tribu 
dos  alpheos. 

AuDOPATÍA.  /.  Autopatliia ; 
cgoismo,  insensibilidade  á 
desgraça  de  outrem. 

AuTOPLASTiA.  /.  (med)  Auto- 
plastia;  ojjeraçào  que  con- 
siste em  substituir  uma  ¡Dar- 
te do  corpo  que  foi  des- 
truida. 

Autopsia.  /.  Autopsia;  visão 
intuitiva  dos  mysterios:  — 
autopsia;  exame  de  um 
cadáver. 

AuTÓPSiDo,  DA.  adj.  (min.)  Au- 
topsido ;  qualificação  que 
se  dá  ás  substancias  metal- 
licas  dotadas  naturalmente 
de  brilho  metallico  em  um 
ou  em  varios  de  seus  estados. 

AuTOPTico,  ca.  adj.  Autoptico; 
que  se  refere  á  autojasia. 

Autor,  ra.  s.  Auctor,  o  que 
cria  ou  inventa.  Auctor, 
oris: — auctor;  o  qjie  com- 
põe alguma  obra  litteraria. 
Auctoi-,  scriptor :  —  auctor ; 
o  que  intenta  demanda.  Li- 
tigator,  oris: — director  de 
uma  companhia  theatral. 
Histrionum  prcefectus. 

AiBroRÍA. /.  Direcção;  directo- 
i-ia  de  uma  companhia  thea- 
tral. Prcefecti  histrionum 
múnus. 

Autoridad.  /.  Auctoridade; 
dominio,  imperio.  Auctori- 
tas,  atis :  —  auctoridade ;  fa- 
culdade, licença :  —  auctori- 
dade; cargo  honorifico:  — 
auctoridade ;  credito,  fé.  Au- 
ctoritas,  jides: —  auctorida- 
de ;  ostentação,  fausto,  ajjpa- 
rato.  Apparatus,  magnifi- 
centia: —  auctoridade,  tex- 
to; palavras  que  se  citam 
de  algum  escrijjto  para  ajioio 
do  que  se  diz.  Verba  scnpta 
cdicujus  auctoris  in  testimo- 
nium  adducta.  Pasado  en 
cosa  juzgada  ó  en  autoridad 
de  cosa  juzgada  (for.);  ¡jas- 
sado  em  julgado,  ou  em  au- 


AUT 

ctoridade  de  julgado  (fig); 
passado  em  julgado;  diz-se 
também  de  qualquer  cousa 
que  se  suppue  e  de  que  é 
ocioso  tratar.  Res  judicata. 
Sacar  la  autoridad,  la  cita, 
la  nota,  el  guarismo,  etc.; 
extrahir  a  auctoridade,  a  ci- 
tação, a  nota,  a  somma. 
Notare,  annotare. 

Autoritativamexte.  adv.  Au- 
ctoritati vãmente,  com  au- 
ctoridade, cm  tom  ou  repre- 
sentação de  auctoridade. 

AuTORiTATivo,  VA.  adj.  Auctori- 
tativo ;  qnc  é  ¡próprio  da  au- 
ctoridade. 

AuTORizABLE.  adj.  Auctorisa- 
vel;  que  se  pôde  auctorisar. 
Quod  auctorisare,  firmari 
potest. 

Autorización.  /.  Auctorisação ; 
acto  pelo  qual  se  auctorisa. 
Testificatio  auctoritatc  Jir- 
mata. 

Autorizadamente,  adv.  Aucto- 
risadamente;  com  auctori- 
dade, por  auctorisação. 

Autorizadísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Auctorisado.  Auctorisa- 
dissimo.  Valdh  comprobatus. 

Autorizado,  da.  adj.  Auctori- 
sado; respeitável,  eminente, 
poderoso.  Auctoritatc  et  di- 
gnitate  pollens  potensqve. 

Autorizador.  to.  Auetorisador ; 
o  que  auctorisa.  Aiictoritate 
sua  aliquid  firmans. 

Autorizamento.  to.  Auctorisa- 
mento.  V.  Autorización. 

Autorizante,  p.  a.  (ant.)  de 
Autorizar,  e  adj.  Auctorisan- 
te;  que  auctorisa. 

Autorizar,  a.  Auctorisar,  le- 
galisar,  confirmar,  approvar. 
Publica  auctoritcíte  firmare, 
muñiré,  ohsignare :  —  aucto- 
risai-;  illustrar,  engrande- 
cer. Auctoritatem,  dignita- 
tem  et  splendorem  alicui  rei 
conciliare. 

Autorizativo,  VA.  adj.  Homo- 
logativo;  que  se  pôde  rati- 
ficar ¡uiblicamente  ou  tor- 
nar homologo. 

AuTORzuELo.  m.  Auctorzinho; 
escrevinhador,  borrador  de 
papel,  mau  cscriptor. 

AUTOSAURIO,     RIA,     Cídj.     (zool.) 

Autosaurio;   que  se  parece 
em  tudo  com  um  lagarto:  — 
TO.  pi.    autosarios;   familia 
de  reptis  saurios. 
AuTOsiTARio,  TO.  (li.  nut.)  Au- 


AUX 

tositario  (que  se  alimenta  de 
si  mesmo);  ¡Drimeira  ordem 
dos  monstros  duplos,  tripli- 
ces,  e  em  geral  de  todas  as 
sub-divisoes  dos  monstros 
compostos. 
AuTÓsiTO,  TA.  m.  j)!.  (zool.) 
Autosito  (que  se  alimenta  de 
si  mesmo);  primeira  ordem 
da  classe  de  monstros  uni- 
tários, que  comjireliende , 
como  indica  a  sua  catego- 
ria, os  menos  anómalos. 

AUTOTELIA.  /.     (pililos.)     Auto- 

thelia;  qualidade  de  se  diri- 
gir a  si  mesmo  em  suas 
acções. 

AuTOTÉLico,  CA.  adj.  (pililos.) 
Autothelico;  conhecimento 
adquirido  jjela  experiencia. 

AuTOXA. /.  (bot.)  Autoxa;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  absyntlios. 

AuTUAL.  adj.  (anf.)  V.  Actual. 

Autuar,  a.  fant.)  Y.  Actuar. 

Autumnal,  adj.  Autumnal;  pró- 
prio do  outono.  Antumna- 
lis,  le. 

AuTUMNo.  m.  (ant.)  Autumno; 
outono:  —  vindima. 

AuvER.  771.  (ant.)  (chim.)  Au- 
ver;  protoxydo  de  hydroge- 
nio  ou  agua  commum. 

AuvERNÉs.  adj.  Auvernez; 
que  pertence  á  Auvernia: 
—  auvernez;  natural  da 
Auvernia. 

Auverniano,  na.  adj.  Auver- 
nez;  que  é  de  Auvernia. 

AuxENATo,  TA.  adj.  (zool.)  Au- 
xenato;  quali&açào  dos  in- 
sectos que  têem  a  <íabeça 
sustida  por  um  collo: — m. 
pi.  auxenatos;  nome  de  uma 
familia  de  insectos  ápteros, 
que  comprebende  os  que 
têem  a  cabeça  separada  do 
cossolete. 

AuxENiA.  /.  (zool.)  Auxenia 
(pescoço);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  crisomelinos, 
composto  de  tres  especies. 

AuxENio.  m.  (zool.)  Auxenio; 
região  do  pescoço  situada 
por  baixo  da  nuca. 

AUXENÓPTERO,    RA.     Cldj.     (zOol.) 

Auxenoptero ;  qualificação 
dos  peixes  que  têem  barba- 
tanas  ventraes  debaixo  do 
pescoço:—?)?,  ^j?.  auxeno- 
pteros ;  familia  de  peixes  ho- 
lobranchios. 
AuxENOKiNCO,  CA.  adj.  (zool.) 
41 


AUZ 

Auxenoriuco  (bico  cervical); 
qualificação  dos  insectos 
cujo  bico  parece  que  nasce 
do  pescoço: — m. pl.  familia 
de  insectos  que  comprelien- 
de  urna  grande  parte  dos 
,  bemipteros. 

AüxiDA.  /.  (zool.)  Auxida; 
secção  de  peixes  da  familia 
dos  escombros  e  ordem  dos 
acanthopterigios. 

Auxiliador,  ra.  s.  Auxiliador; 
que  auxilia.  Auxiliator,  opi- 
tulator,  opifex. 

Auxiliante,  ¿j.  a.  de  Auxiliar. 
Auxiliante;  que  dá  auxilio. 
Auxilians,  antis. 

Auxiliar,  a.  Auxiliar,  soccor- 
rer,  proteger.  Auxiliar  i, 
opitulari: — ajudar  a  bem 
morrer.  In  extremo  agone 
lahorünti'  pios  ajfectus :  — 
adj.  auxiliar;  qué  auxilia. 
AuxiUaris,  re: — V.  Ohis])o 
auxiliar. 

Auxiliatorio,  ría.  adj.  (for.) 
Diz-se  do  despacho  ou  provi- 
são de  tribunal  superior,  pa- 
ra que  se  cumpra  o  mandado 
dos  juizes  ou  do  tribun;il  in- 
ferior. Também  se  usa  algu- 
mas vezes  Como  substantivo. 
Auxiliarivs,  a,  um: 

Auxilio,  m.  Auxilio;  ajuda, 
soccorro.  Auxilium,  ii.  Im- 
partir el  auxilio  (for.);  pros- 
tar auxilió  oii  soccorro  imia 
jurisdicção  ou  auctoridade 
a  ovitra.  Auxilium  ferre, 
impertiri. 

AUXOMÉTRICO,     CA.     ttdj.    AuXO- 

metrico;  que  é  concernente 
ao  auxometro. 

Auxómetro.  m.  (phys.)  Auxo- 
metro; instrumento  para 
medir  a  força  de  um  appare- 
Iho  óptico. 

AuxuBA.  /.  (bot.)  Auxuba; 
arvore  corpulenta  das  In- 
dias, cujo  fructo  é  muito 
saboroso. 

Auyama.  /.  (p.  A.)  Auyama; 
cabaça  grande  de  casca 
grossa  e  tosca:  —  auyama; 
raiz  grossa,  e  similhante  á 
isca. 

AuzADO,  da.  adj.  (ant.)  Afortu- 
nado; ditoso,  feliz,  favoreci- 
do da  boa  fortuna. 

AuzuBO.  m.  (bot.)  Auzubo;  ar- 
-s-ore  cujos  fructos  são  comes- 
tíveis, amarellos,  carnosos, 
cheios  de  um  liquido  pega- 
joso, e  com  una  carolo  duro 


AVA  317 

no  centro  similhante  a  urna 
azeitona. 
Avagado,  da.  adj.  Avaccado; 
que  participa  da  vacca:  — 
barrigudo ,  fraco ;  diz-se 
das  cavalgaduras.  Assimilis 
vaccce. 

AvACAEI,     AVACARO.     771.     (bot .) 

Avacarí;  arbusto  do  Brazil, 
cujas  flores  e  fructos  são 
adstringentes. 

Avadarse.  7'.  Mingoar  os  rios 
e  regatos,  de  modo  que  se 
tornem  vadeáveis.  Usa- se 
também  como  neutro.  Ta- 
dosum  fieri  fluvium:  —  (fig. 
ant.)  mitigar-se;  socegar-se 
a  força  de  alguma  paixão. 

Avahado,  da.  adj.  (ant.)  Aba- 
fado;  sitio  ou  logar  falto 
de  ventilação. 

4- VAHAR.  O.  Bafejar;  exbalar  o 
bafo  sobre  alguma  cousa 
Vapore  fovere : —  ?i.  bafejar 
lançar  vapor.  Usa-se  tam- 
bém como  activo.  Vaporare.. 

AvAin.  772.  (zool.)  Avahi;  mam-; 
mifero  quadrumano  pareci- 
com  o  iudri. 

Avalancha./,  (geol.)  Avalan- 
ge;  massa  de  nevo  que  rola 
das  montanhas. 

Avalar,  n.  (p.  Gal.)  Abalar; 
tremer  a  terra.  Terram  mo- 
veri,  terree  motum  fieri. 

Avalentado,  da.  adj.  Avalen- 
tado ;  aquelle  que  tem  modos 
de  valentão.  Validus,fortis, 
minax. 

Avalentar,  a.  Animar;  alen- 
tar, esforçar. 

AvALÍ.  m.  (bot.)  Avali;  genero 
da  familia  das  anonas. 

Avahar,  a.  (ant.)  V.  Volitar. 

AvALÍo.  m.  (ant.)  Avaliação. 

Avalizar,  a.  (naut.)  Balizar; 
marcar  com  balizas  as  para- 
gens perigosas  de  um  canal, 
da  entrada  de  um  porto,  etc. 

Avalo.  7?i.  (p.  Gal.)  Abalo ;  tre- 
mor de  terra.  Motus  levior, 
motiuncula  terree  motus. 

Avalorar,  a.  Avaluar,  ava- 
liar; pôr  preço,  fixar  o  va- 
lor. Pretio  (estimare,  pon- 
derare:—  (fig.)  animar;  dar 
valor.  Vires  fortitudinem, 
animum  inducere,  inferre. 

Avaluación.  /.  Avaliação  ou 
taxa. 

Avaluar,  a.  Y.  Valuar. 

Avalúo,  m.  Avaliação,  avalia- 
mento,  avaliança,  aprecia- 
ção, ^stimatio,  anis. 


318 


AVA 


Avallar,  a.  Vallar;  cercar  um 
camino  de  sebes,  paliçada, 
terra  ou  lierva:  —  fortificar 
uma  praça  com  paliçada. 

AvAMBUAzo.  m.  Antebraço; 
peça  do  bi-açal  da  armadu- 
ra que  cobria  o  antebraço. 
Ulnce  armolura. 

AvAMPiÉs.  in.  i^l.  (ant.)  Rosto 
da  polaina  ou  do  botim. 

AvANAcu.  m.  (hot.)  V.  Ricino. 

Avance,  m.  Avanço;  adianta- 
mento, anticipação:  —  avan- 
ce, assalto.  Invasio,  aggres- 
sio.  V.  Avanzo. 

Avancueeda.  /.  (ant.)  V.  Al- 
cahueta. 

AVANDICHO,      CHA.      üclj.      (unt.) 

Sobredito, 
AvANETA.  m.  (min.)  Avaneta; 
seixo  da  ilha  de  S.  Domingos. 

AVANGUARDA.  AvANGüARDIA.  /. 

(ant.  mil.)  Vanguai"da. 

AvANT.  adv.  (ant.)  Adiante. 

AvANTAiA,  Avantaja,  on.  (ant.) 
Avantagem,  vantagem. 

AvANTAL.  m.  Avental.  V.  De- 
vantal. 

AvANTALiLLO.  m.  dim.  de  Avan- 
ial.  Aventalzinho. 

Avante,  adv.  l.  e  t.,  (ant.) 
Avante;  adiante.  E  hoje 
termo  náutico. 

Avantrén,  m.  (mil.)  Jogo  dian- 
teiro da  carreta  do  canhão. 
Por*  anterior fulcri  tormen- 
ti  bellici. 

Avanzada.  /.  Posto;  guar- 
da avançada.  Exploratorum 
manus. 

Avanzadilla.  /.  (mil.)  Pequena 
guarda  avançada  de  infan- 
tería ou  cavallaria,  que  se 
destaca  de  outra  maior  para 
observar  as  sentinellas  mais 
distantes. 

Avanzado,  da.  adj.  Avançado, 
adiantado;  que  se  adianta, 
que  está  próximo  a  terminar. 

Avanzar,  a.  Avançar;  adian- 
tar, chegar.  Promoveré,  pro- 
cederé, 2}ro(/redi:  —  n.  (mil.) 
avançar;  investir,  adom- 
metter.  Invadere:  —  (ant.) 
sobrar  ou  sobejar  dinheiro 
nas  contas. 

Avanze.  m.  V.  Avance. 

Avanzo,  m.  Avanço;  augmento, 
lucro.  Computai  io,  onis:  — 
(ant.)  alcance ;  diflerença  nas 
contas. 

AvaSon.  m.  (zool.)  Venus  bo- 
real; concha  muito  conhe- 
cida. 


AVA 

AvAos.  interj.  (ant.)  pi.  de 
Avate. 

AvARÁ.  m.  (germ.)  Prenhez. 

Avaramente,  adv.  m.  Avara, 
mesquinha,  sórdidamente. 

AvAREAR.  n.  (ant.)  V.  Varear. 

Avaricia.  /.  Avareza;  cubica, 
mesquinhez.  Avaritia,  cupi- 
ditas. 

AvARiciAR.  a.  Appetecer ;  cubi- 
car, desejar.  Também  se 
usa  como  neutro. 

Avariciosamente.  acZy.m.  Ava- 
rentamente; com  avareza. 

Avaricioso,  sa.  adj.  Avarento; 
avaro,  forreta: — usurario, 
morde  cunhos.  V.  Avariento. 

Avarientamente,  adv.  m.  Ava- 
rentamente; com  avareza. 

Avarientez.  /.  (ant.)  Avareza. 

Avarientísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Avai-iento.  Muito  ava- 
rento. 

Avariento,  ta.  adj.  Avarento, 
avaro,  mesquinho.  Avidus, 
aliena  appetens.  El  avariento 
do  tiene  el  tesoro  tiene  el  en- 
tendimiento (rif.);  avarento 
onde  tem  o  thesouro  tem  o 
entendimento.  Ubi  thesaurus 
ihi  est  cor.  El  avariento  rico 
no  tiene  jJariente  ni  amigo 
(rif.);  o  avarento  rico,  nao 
tem  parente  nem  amigo. 
Dives  avarus  sihi  soli  con- 
sidit.  Piensa  el  avariento  que 
gasta  por  uno  y  gasta  por 
ciento  (rif.);  o  avarento, 
por  um  real  perde  cento. 

Avarísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Avaro.  Avaríssimo ;  mui- 
to avarento.  Avarissimus , 
a,  um. 

AvARisMo.  m.  Avarismo;  espi- 
rito de  avareza. 

AvARizA.  /.  (ant.)  Avaricia; 
avareza. 

Avaro,  ra.  adj.  Avaro;  ava- 
rento, usurario.  V.  Ava- 
viento. 

AvARÚ.  m.  (bot.)  Avarú;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  papilionaceas,  de  cinco 
a  seis  pés  de  altura. 

Avasallado,  da.  adj.  Avassal- 
lado;  domado,  subjugado. 

Avasallador,  ra.  s.  Avassal- 
lador,  conquistador. 

Avassallamiento.  m.  (ant.) 
Avassallamento ;  vassalla- 
gem.  V.  Vassallaje. 

Avasallar,  a.  Avassallar ;  sub- 
metter,  subjugar.  Subjicere, 
subdere: — r.  (ant.)  avassal- 


AVE 

lar-se;  tornar-se  subdito  de 
,  algum  potentado. 

Avate.  interj.  (ant.)  V.  Abate. 

AvAusE.  m.  (bot.)  Avause; 
carvalho  coccifero. 

AvAZANA.  /.  (bot.)  Ayazana; 
especie  de  avella  muito  agra- 
dável ao  paladar. 

Ave.  /.  Ave;  animal  volátil. 
Avis,  is: — gallinha,  ex.  Un 
cuarto  de  ave;  um  quarto  de 
gallinha.  Gallina,  a;: — bra- 
va. V.  Ave  silvestre:  —  del 
piaraiso;  ave  do  paraizo  ou 
raanucodiata;  ave  de  meio 
pé  de  altura,  cujo  corpo  é 
cor  de  palha,  o  peito  azul, 
as  azas  negras  e  o  ventre 
cinzento;  debaixo  das  azas 
nasce-lhe  uma  porção  de 
pennas  muito  delgadas,  e 
duas  vezes  mais  compridas 
que  o  corpo.  Pardisca  apoda: 
—  dei  ])araiso.  V.  Martin 
jícscador:  —  de  paso;  ave 
de  aiTÍbação;  aquella  que 
em  certas  estações  do  anno 
se  muda  de  uma  região  para 
outra.  Avis  vaga :  —  de  ra- 
jñña;  ave  de  rapina;  a  que 
se  mantém  de  aves  e  qua- 
druijedes  que  caça  e  mata; 
tem  como  todas  as  da  sua 
especie,  o  bico  curvo  e  for- 
te, e  as  unhas  duras  e  mais 
fortes  que  as  outras  aves. 
Accipiter,  itris: — fria;  pa- 
voncinho,  ave  de  mais  de 
meio  pé  de  comprido,  de  côr 
negro-clara  e  pernas  roxas; 
na  cabeça  tem  um  pennacho 
curto  c  caído  para  trás. 
Tringa  vanellus  :  —  fria 
(fig.);  pessoa  de  pouco  es- 
pirito e  viveza.  Inanis,  in- 
sulsus,  infacetus :  —  noctur- 
na; ave  nocturna;  que  se 
occulta  de  dia  e  só  voa  de 
noite.-  —  silvestre;  ave  bra- 
va, ou  silvestre ;  a  que  nun- 
ca ou  raras  vezes  se  domes- 
tica e  foge  do  povoado. 
Avis  silvestris,  agrestis,  in- 
dómita:—  tonta;  ave  tonta; 
tem  cerca  de  quatro  polle- 
gadas  de  comprido,  é  de  côr 
pardo-escura,  com  as  azas 
negras  e  duas  manchas 
brancas  em  cada  uma;  faz 
os  ninhos  na  terra  e  deixa- 
se  apanhar  com  muita  faci- 
lidade. Emberiza  citrinella : 
— toro;  ave  touro;  é  de  um 
pé   de  altura,   de  côr  cia- 


AVE 

zento-obscura  com  manchas 
brancas;  tem  as  pernas  e  a 
parte  inferior  da  cabeça 
verdes  e  o  pescoço  muito  al- 
to. Árdea  stcllaris :  —  zonza 
(fig.);  atoleimado,  estupido, 
mentecapto.  Stolidus.  Ave 
de  albarda,  señal  de  tierra 
que  nunca  yerra  (ri^.J;  onde 
ha  herva  ha  terra;  é  tão 
evidente,  que  não  padece 
duvida:  —  de  cuchar  cu  de 
cuchara;  ave  aquática  ou 
pahnipede,  cvxjo  bico  sendo 
mais  largo  para  a  ponta  se 
assimilha  de  algum  modo  a 
urna  colher.  Ave  de  cuchar 
mas  coiné  que  val  (rif.) ;  as 
aves  aquáticas  de  nada 
valem,  jiois  nao  são  de  uti- 
lidade. Ave  de  cuchar  nunca 
en  mi  corral  (rif.);  não 
quero  aves  aquáticas  no 
meu  ■viveiro,  pois  não  são 
úteis.  De  las  aves  que  alzan 
cl  raho  la  jícor  es  el  jarro 
(rif.);  o  pcior  liquido  é  o 
\Tnhú.  Es  un  ave  (fam.);  ó 
um  pássaro,  é  veloz  como 
um  pássaro.  Ave  velocior. 

Avecica,  lla,  ta.  /.  diin.  de 
Ave.  Avezinha. 

Avecilla  de  las  neves.  V. 
Affiia7iieve. 

Avecinado,  da.  adj.  Avizinha- 
do; confinado,  conterminado. 

Avecinamiento.  7??.  Vizinhan- 
ça; proximidade  de  um  lugar. 

Avecinar,  a.  (ant.)  Avizinliar; 
confinar,  conterminar.  Usa- 
se mais  como  reciproco: — V. 
Avecindar,  na  accejição  de 
dar  domicilio  cm  povoado. 

Avecindado,  da.  adj.  Domici- 
ciliado,  assistente,  estabele- 
cido. 

Avecindamiento.  m.  Moradia; 
domicilio,  habitação.  Domi- 
cilium,  ii. 

Avecindar,  a.  Avizinhar;  ad- 
mittir  como  vizinho.  Usa-se 
mais  como  reciproco.  Inter 
eives  adscribere,  adnume- 
rare. 

AvECHucHo.  m.  Ave  feia  e  cujo 
nome  se  ignoro.  Avis  qvo'quc 
deformis  et  incógnita:  — 
(fig.  fam.)  homem  repugnan- 
te e  desprezivel.  Homuncio 
defo  rm  is,  dcsp  ica  h  ilis. 

AvEiLLANo.  m.  (ant.  bot.)  Y. 
Avellano. 

AvEiTE.  m.  (ant.)  Laço  para 
caçar  pássaros. 


AVE 

AvEJA.  /.  (zool.)  V.  Abeja. 

Avejentado,  da.  adj.  AA'elhan- 
tado ;  decrepito,  envelhecido. 
Immaturus,  senex. 

Avejentar,  a.  Avelhentar,  fa- 
zer envelhecer : — r.  avelhen- 
tar-se ;  tornar-se,  fazer-se  ve- 
lho. Usa-se  mais  como  reci- 
proco. Senescere. 

Avejigar,  a.  Trabalhar  em 
relevo;  fazer  relevos.  Bid- 
lationes  fingere,  hullare. 

AvEL.  adj.  (germ.)  Outro. 

Avelar,  a.  (ant.)  Pôr  um  na- 
vio á  vela;  dar  á  vela. 

Avelenar.  a.  (ant.)  Envenenar. 

AvELiNERO.  m.  (bot.)  Avelleira; 
arvore  que  dá  avellãs. 

AvELLACAR.  a.  (ant.)  V.  Envi- 
lecer. 

Avellana.  /.  Avellâ;  fructa 
da  avelleira;  é  redonda,  de 
meia  pollegada  de  diâmetro, 
e  consta  de  uma  casca  dura, 
delgada  e  de  côr  entre  roxo 
e  amarcllo,  dentro  da  qual 
está.  a  polpa  coberta  de  uma 
pellicula  da  mesma  côr. 
Esta  polpa  é  branca,  oleosa 
c  de  gosto  agradável.  Avel- 
lana, (6 :  —  indica  ou  de  la 
índia.  V.  Mirabolano,  ar- 
vore e  fructo. 

Avellanado,  m.  (naut.)  Goiva- 
do;  concavo  para  embutir  as 
cabeças  dos  pregos  nas  tá- 
buas do  forro  do  navio. 

Avellanador,  m.  (art.)  Broca 
de  contrapunçar ;  instrumen- 
to de  aço  de  tres  ou  quatro 
pollegadas  de  comprido,  que 
n'uin  de  seus  extremos  for- 
ma um  cone  sulcado  super- 
ficialmente, e  que  serve  aos 
serralheiros  para  augmen- 
tar por  um  lado  o  diâmetro 
de  algum  buraco  depois  de 
o  ter  aberto  com  o  punção. 

Avellanar,  m.  Avelleiral ; 
campo  jilántado  de  avellei- 
ras.  Coryletum,  i: — r.  avel- 
lar-se;  enrugar,  engilhar  co- 
mo a  avellã.íSYcccscere,  exar- 
cescere. 

Avellanario,  ria.  adj.  (h.  nat.) 
Avcllanario ;  qualificação 
dada  a  certas  rochas  cujas 
partículas  são  do  tamanho 
e  forma  de  uma  avellâ,  e  a 
certos  animaes  cujo  susten- 
to principal  é  esta  fructa. 

Avellaneda.  /.  Casca  da  bo- 
leta :  —  avelleiral. 

Avellanedo,  m.  V.  Avellanar. 


AVE 


319 


Avellanera.  /.  V.  Avellano. 
Usa-se  cm  algumas  pro- 
víncias. 

Avellanero,  ra.  s.  Vendedor 
de  avellàs.  Avellanarum  seu 
coryolorum  venditor. 

Avellanica,  ta.  /.  dim.  de 
Avellana.  Avellãziuha. 

Avellano,  m.  Avelleira;  ar- 
busto que  lança  desde  a  raiz 
varios  ramos  direitos,  flexí- 
veis e  de  oito  a  dez  pés  de 
altura :  tem  folhas  grandes 
e  redondas,  e  flores  pouco 
vistosas  e  o  fructo  redondo. 
Corylus  avellana. 

Ave  Maria.  /.  Ave  Maria, 
saudação  angélica.  Saluta- 
tio  angélica.  Al  ave  Maria 
(mod.  acZr.J  ás  Ave  Marias,  ao 
anoitecer.  Ijuminibus  accen- 
sis.  En  un  ave  Maria  (fam.); 
n'uma  Ave  Maria,  n'um  in- 
stante. Saberlo  como  el  Ave 
Maria  (fam.)  ;  sabe-lo  como 
a  Ave  Maria  ou  como  o  Pa- 
dre Nosso.  Facilime  poses 
aliquid  memoriter  recitare. 

Avena.  /.  Aveia ;  planta  an- 
nual,  especie  de  gi-ama, 
que  dá  o  fructo  em  espigas 
acompanhado  de  uma  aresta 
ou  pragana.  Cultiva-se  para 
pasto  do  gado.  Avena  sati- 
va :  —  (poet.)  avena ;  frauta 
pastoril.  Também  se  diz 
zampoTia.  Avena,  k:  —  lo- 
ca. V.  Ballueca,  planta. 

AvenÁceas.  /.  j^l-  (bot.)  Ave- 
naceas;  tribu  dasgramineas. 

AvENÁcEo,  CEA.  adj.  (bot.) 
Avenaceo;  ¡carecido  com  a 
aveia. 

Avenado,  da.  adj.  (ant.)  Per- 
tencente á  aveia,  ou  d'el- 
la  participando: — avenado, 
avelado,  adoidado.  Homo 
dcmens. 

AvENAiNA./.  (chim.)  Avenaina; 
nome  dado  ao  gluten  da 
aveia. 

Avenal,  m.  Aveial ;  terreno 
semeado  de  aveia. 

Avenamiento,  to.  Desagua- 
mento  dos  terrenos  enchar- 
cados ou  paludosos.  Aquoi- 
ductio,  deductio. 

Avenar,  a.  Desaguar,  desala- 
gar as  terras  dando  corren- 
te ás  aguas  estagnadas. 
Aquas  deducere,  cursiwi 
aquarum  expediré. 

Avenate,  m.  Bebida  feita  com 
aveia.  Avenacea  potio. 


320  AVE 

AvENEDIZO,     ZA.     S.      (CLIÜ.)     V. 

Advenedizo. 

Avenenar,  a.  (ant.)  Avenenar, 
envenenar. 

Avenencia.  /.  Convença;  con- 
venção, concerto.  Mas  vale 
mala  avenencia  que  buena 
sentencia  (rif.);  niais  vale 
má  convença,  que  boa  sen- 
tenca.  Prcestat  concordia 
lite. 

Avenenteza.  /.  (ant.)  Occasiao ; 
conjunctura,  opportunidade. 

Avenenza.  /.  (ant.)  V.  Ave- 
nencia. 

Avenera,  f.  (agr.)  Avelai;  ter- 
ra semeada  de  aveia.  V. 
Avenal. 

Avenero,  ra.  adj.  Que  se  con- 
tém na,  RA^eia. 

Aveneron.  m.  (bot.)  A^'eia 
chocha,  estéril.  V.  Avena 
loca. 

Aveníceo,  cea.  adj.  Perten- 
cente á  aveia.  Avenaceus, 
a,  itm. 

Avenida.  /.  Avenida ;  inunda- 
ção, cheia.  Alluvio,  alluvies: 

—  avenida;  caminho,  passa- 
gem. Via,  a':  —  (fiff-)  concor- 
rencia de  varias  cousas.  Co7i- 
cursus,  copia,  multitudo  re- 
rum:  —  (p.  Ar.)  V.  Ave- 
nencia. 

Avenidamente,  adv.  m.  (ant.) 
De  accordo,  em  harmonia. 

AvENiDERO,  RA.  (ant.)  Y.  Ve- 
nidero. 

AvENiDizo,  ZA.  adj.  (ant.)  Y. 
Advenedizo. 

Avenido,  da.  adj.  Aflfavel;  dado, 
tratavel.  Bien  avenido;  bem 
avindo,  em  boa  harmonia. 

Avenidor,  ra.  (ant.)  Medianei- 
ro; mediador,  juiz  arbitro. 

Aveniente,  p.  a.  (ant.)  de  Ave- 
nir e  adj.  Conciliante. 

AvENiFORME.  ttdj.  Avcniformc ; 
que  tem  a  forma  de  um  grão 
de  aveia.. 

AvENiMENT.  m.  (ant.)  Successo, 
acontecimento. 

Avenimiento,  to.  (ant.)  Conven- 
ção ;   concerto,    concordata : 

—  (ant.)  Y.    Advenimiento : 

—  (ant.)  caso,  successo :  — 
(ant.)  alluvião,  cheia  das 
aguas. 

Avenir,  a.  Avenhir,  avir  ;  con- 
certar, concordar.  Usa-se 
mais  como  reciproco.  Con- 
ciliare,  componere:  —  n. 
(ant.)  advir,  sücceder,  acon- 
tecer. Usava-se  ñas  tercei- 


AVE 

ras  pessoas:  —  (ant.)  con- 
correr, ajuntar-se :  — •  (ant.) 
trasbordar,  encher ;  diz-se 
dos  rios  ou  regatos  :  —  r. 
avir-se,  ajustar-se :  —  avir- 
se;  estar  concorde  nos  áni- 
mos. Usa-se  no  participio 
com  os  adverbios  bien  ou 
mal;  como  estar  bien  ou 
mal  avenidos;  estar  bem  ou 
mal  avindos.  Aptari,  accom- 
modari  alicui  rei.  Allá  se  Iq 
avenga  ou  se  las  avenga 
(fam.);  lá  se  avenha.V.  AUcí. 

Avenoso,  sa.  adj.  Que  contém 
aveia. 

AvENTADERO.  ni.  (ant.)  Logar 
onde  se  aventam  os  cereaes. 

Aventado,  da.  adj.  Abalado, 
escapado ;  esquivado,  fugido. 

Aventador,  m.  Padejador; 
joeirador.  Ventilator,  oris: — 
pá  de  limpar  trigo,  crivo, 
joeira.  V.  .  Bieldo,  yentila- 
brnm,  i.-— abano  para  accen- 
der  lume.  Flabellnm  spar- 
fenni. 

Aventadura.  /.  Inchação,  tu- 
mor; molestia  dos  cavallos. 
Tumor  equinetts. 

Aventaja.  /.  (ant.)  Avanta- 
gem ;  A'antagem  :  —  (for.  p. 
Ar.)  parte  que  um  dos  côn- 
juges sobrevivente  pode  her- 
dar antes  da  divisão  dos 
bens  moveis.  Pars  supielle- 
ctilis  marito  vel  sjíonsce  su- 
perviventi  juxta  'iegem  com- 
])etens. 

Aventajademente.  adv.  Avan- 
tajadamente ;  com  vanta- 
gem. Prcestanter. 

Aventajadísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Aventajado.  Avantaja- 
díssimo. 

Aventajado,  da.  adj.  Avanta- 
jado; primoroso,  excellente, 
—  m.  (mil.)  soldado  que  re- 
cebe maior  soldo  por  mercê 
particular.  Miles  potiora 
stipendia  obtinens. 

Aventa  jamiento.  m.  (ant.)  Van- 
tagem. 

Aventajar,  a.  Aventajar,  avan- 
tajar, exceder.  Usa-se  tam- 
bém como  reciprQco.  Excel- 
lere,  pj-(iesto?'e;  —  avantajar, 
melhorar,  fazer  superior. 
Aligere,  amplificare,  -potio- 
rem  reddere: — antepor,  pre- 
ferir. Prmferre. 

Aventamiento.  m.  (ant.)  Aba- 
ñadura, acção  de  padejar  o 
trigo. 


AVE 

Aventar,  a.  Aventar,  abanar; 
agitar  o  ar  com  abano.  Fla- 
bello  auram  excitare,  im~ 
p>ellere:  —  padejar,  revol- 
ver o  trigo  com  a  pá.  Venti- 
lare, frumentnm  ventilabro 
miscere :  -r-  abanar,  agitar, 
sacudir.  Impeliere,  agitare, 
amoveré :  —  (fig.  fam.)  ex- 
pulsar, deitar,  lançar  fora. 
Diz-se  das  pessoas.  Amo- 
veré, removeré,  arcere :  - — 
n.  (a?it.)  Y.  Alentar  na  ac- 
cepção  de  resjjirar:  —  r.  en- 
cher de  vento.  Vento  opple- 
ri,  tur  gere :  —  fugir,  aba- 
lar, escapar.  Diffugere,  eva- 
dere. 

Aventario,  m.  (ant.  vet.)  Ven- 
tas ;  aberturas  no  nariz. 

AvENTEAR.  a.  (ant.)  Arejar; 
expor  aò  vento:  —  farejar. 

Aventura./.  Aventura,  evento, 
accidente.  Casus,  eventus  in- 
opinatus: — aventura,  casua- 
lidade, contingencia.  Foi-tu- 
na,  casus:  —  (ant.)  preroga- 
tiva.  Jus  quoddam  territo- 
rialis  domitii: — (ant.)  aven- 
tura, risco,  perigo. 

Aventuradamente,  adv.  Acci- 
dental, casual,  eventual- 
mente. 

Aventurado^  da.  adj.  Aventu- 
rado ,  aventuroso,  arriscado. 

Aventurar,  a.  Aventurar;  ar- 
riscar. Usa-se  também  como 
reciproco.  Fortunce  commit- 
tere. 

Aventureramente,  adv.  m. 
Aventureiramente;  por  aven- 
tura ou  casualidade.  Casu. 

Aventurero,  m.  Aventureiro; 
o  que  arrosta  perigos,  que 
busca  aventuras.  Inconside- 
rate  et  temeré  pericula  ten- 
tans:  —  adj.  vendedor  am- 
bulante.   Mercator    vagus: 

—  aventureiro,  soldado  vo- 
luntario. Afiles  voluntarius, 
propriis  militans  stipendiis: 

—  soldado  indisciplinado. 
Tiro,  collectitius  miles :  — • 
V.  Advenedizo. 

AvENTURiA.  /.  (ant.)  Y.  Aven- 
tura. 

Aventurinado,  DA.  ttdj.  (min.) 
Aventurinado ;  jjarecido  com 
a  aventurina  ou  venturina, 
pedra  preciosa. 

AvER.  a.  (ant.)  Haver.  Usava- 
se  também  como  substanti- 
vo:  —  a  parcionería;  ter 
parte  em  algumá  cousa :  — 


AVE 

merced;  ter  piedade : — pa- 
ria;  commetter  adulterio: — 
jjleito;  dar  audiencia. 
AvERAR.  a.  (cmt.)  AsseA'erar ; 
affirmar,  certificar:  —  (ant.) 
augmentar  o  valor  de  algu- 
ma cousa,  enriquece-la. 
Averdugado,  da.  adj.  Enge- 
lhado; diz-se  das  pessoas 
que  têem  rugas  na  cara. 

Avergonzadamente,  adv.  m. 
(ant.)  Vergonhosamente.  V. 
Vergonzosamente. 

Avergonzado,  da.  adj.  (ant.) 
Envergonhado.  V.  Vergon- 
zante. 

Avergonzamiento.  m.  (ant.) 
Vergonha,  pudor,  modestia. 

Avergonzar,  a.  (ant.)  Enver- 
gonhar -,  confundir.  Usa-se 
também  como  reciproco.  Pii- 
dore  suffundere,  erubescere, 
piidere. 

Avergoñar.  a.  (ant.)  V.  Aver- 
gonzar. 

Averia.  /.  Averia  ou  avaria ; 
damno  em  fazendas  embar- 
cadas. Jactura  mercium :  — • 
avaria,  detrimento;  damno 
que  recebe  a  embarcação 
pela  força  do  vento  ou  pelo 
embate  do  mar  :  —  (fam.) 
avalúa,  azar,  damno.  Dam- 
7ium,  detrimentum  :  —  ava- 
ria ;  direito  que  no  commer- 
cio  da  India  se  im23Õe  ás 
mercadorias.  Vectigal  super 
mercês  ultramare  transve- 
hendas:  —  porção  de  aves, 
Aviarinm,  ii :  —  viveiro  de 
aves.  Aviarium,  ii: — grue- 
sa; avaria  grossa. 

Averiarse,  r.  Avariar-se ;  es- 
tragar-se  algum  genero  a 
bordo.  Deteriorari,  jactu- 
ram  iKiti. 

Averiguarle,  adj.  Averiguá- 
vel; que  se  pode  averiguar. 
Quidquid  investigari  potest. 

Averiguación.  /.  Averiguação; 
l^esquiza,  investigação.  In- 
quisitio,  investigatio. 

Averiguadamente.  adv.  m.  Ave- 
riguada, certa,  seguramente. 
Certe,  tutò,  secure. 

Averiguado,  da.  adj.  Averi- 
guado; justificado,  provado. 

Averiguador,  ra.  s.  Averigua- 
dor ;  verificador,  examina- 
dor. 

Averiguamiento,  m.  (ant.)  Ave- 
riguação. V.  Averiguación. 

Averiguar,  a.  Averiguar ;  exa- 
minar, pesquizar.  Inquirere, 


AVE 

explorare.  Averiguarse  con 
alguno  (fam.);  entender-se 
com  alguém.  Aliquem  ad 
justum  redigere,  rationi  sub- 
jicere.  Averigüelo  Vargas 
(fam.);  custa  a  entender, 
averigue-o  quem  ¡íodér.  Es- 
ta locução  teve  origem  de 
D.  Francisco  Vargas,  do 
conselho  de  Castella,  ao 
qual  em  tempo  de  Carlos 
V  se  encarregavam  os  ca- 
sos diíficeis  de  averiguar. 
Sagacíssimo  investigare  res 
indiget. 

Averio,  m.  (p.  Ar.)  Besta  de 
(í?a'g&..Jumentum,  bestia  sar- 
cinaria:  —  (ant.)  collecção 
de  aves. 

Averno,  m.,  (myth.)  Averno. 
Avernus,  i. 

AvERoso,  SA.  adj.  (ant.)  Rico, 
opulento. 

AvEEROA.  m.  (bof.)  Averroa; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  terebiutliaceas,  de- 
signado com  este  neme  em 
honra  de  Averroés. 

Averrugado,  da.  adj.  Envcr- 
rugado;  que  tem  muitas 
verrugas.  Verucosus,  a,  nm. 

AvERSAR.  o.  (ant.)  Adversar; 
contrariar,  contradizer. 

AvERSARio.  m.  (ant.)  Adver- 
sario. 

Aversión.  /.  AVcrsão ;  repu- 
gnancia, opposição.  Aduer- 
satio,  onis. 

AvERso,  SA.  adj.  (ant.)  Per- 
verso, mau  :  —  (ant.)  adver- 
so, ojjposto,  contrario. 

AvERTiN.  m.  (med.)  AA^ertin; 
doença  mental,  especie  de 
mania  melancholica,  que  en- 
furece e  entristece  ao  que  a 
tein :  —  (vef.)  avertin  ;  cólica 
flatulenta,  que  accommette 
o  gado  vaccum,  lanígero  e 
caprino,  e  que  faz  saltar, 
pular  e  perder  o  appetite 
aos  animaes  que  a  padecem. 

AvERxni.  a.  (ant.)  V.  Apartar. 

AvÉs.  m.  (ant.)  Apenas. 

AvESARio.  711.  (ant.)  Adver- 
sario. 

AvEso,  SA.  adj.  Avesso;  inver- 
so, contrario.  V.  Avieso,  sa. 

AvESON.  m.  (bot.)  V.  Eneldo. 

Avestruz,  m.  Avestruz  ou 
Abestruz ;  ave  gigantesca 
de  pescoço  mui  comprido, 
azas  curtas,  pés  fendidos  e 
escamosos.  Struthio  camelus: 
—  estupido,  tonto,  néscio. 


AVI 


321 


Avetado,  da.  ac?/. Veloso ;  cheio 
de  veios  ou  veias. 

Avetarda. /.V.  Avutarda,  ave. 

AvEZADUKA. /.  (ant.)  Costume, 
habito. 

Avezar,  a.  Avezar ;  afazer,  ha- 
bituar. Usa-se  também  fre- 
quentemente como  recipro- 
co. V.  Acostumbrar. 

AvEzoN.  aãj.  (cet.)  Ensinado; 
amestrado,  domesticado;  diz- 
se  do  falcão. 

Aviado,  da.  adj.  Aviado;  ap- 
parelhado,  preparado :  —  m. 
(p.  A.)  pessoa  a  quem  se 
concedeu  dinheiro  para  cui- 
dar n'uma  mina.  Opibus  in- 
structns  ad  argenti  fodinas 
excavandas. 

Aviador,  m.  Aviador;  que  avia 
ou  prepara:  —  o  que  adian- 
ta fundos  para  explorar  uma 
mina  ou  para  o  trato  de  ter- 
ras e  gados.  Qui  facultati- 
biis  suis  operam  dat,  ut  ex- 
cavatio  fodinaruni  argenti, 
vel  pecudinn  et  arborum  cu- 
ra fructiosior  fiat:  —  broca 
pequena  de  que  se  faz  uso 
na  construcção  dos  navios. 
Navalis  fabricce  tcnuissima 
terebra. 

AviAJUENTo.  m.  V.  Avio. 

AvL\R.  a.  Aviar;  dispor,  pre- 
parar. Ad  viam  parare  ali- 
qidd:  —  aviar,  despachar, 
apressar.  Urgere,  instare. 

AvicA.  /.  (mar.)Y.  Bocabarra. 

AvicEDA.  /.  (zool.)  Aviceda; 
genero  de  aves  de  rapina, 
da  sub-familia  das  milvi- 
neas,  composto  de  uma  só 
esi3ecie. 

AvicELAs.  /.  pi.  (zool.)  Avice- 
las;  subdivisão  de  arachni- 
dos,  do  genero  migala,  que 
comjorehende  as  aranhas  de 
pernas  longas  e  quasi  iguaes 
entre  si. 

AvicENiA.  /.  (bot.)  Avícenia ; 
genero  de  plantas  verbena- 
ceas,  composto  de  seis  espe- 
cies, indígenas  das  praias 
equatoriaes,  em  cujo  lodo 
crescem. 

AvicENiÁcEO,  CEA.  adj.  (bot.) 
AA^iceniaceo ;  que  tem  rela- 
ção ou  similhança  com  a 
aA'icenia :  —  /.  pi.  avicenia- 
ceas ;  familia  de  ¡llantas  cujo 
typo  é  o  genero  avicenia. 

AvicEPTOLOJiA.  /.  Aviceptolo- 
gia;  arte  de  caçar  aves. 

AvicEPTOLÓjico.  adj.  Avicepto- 


322  AVI 

lógico ;  relativo  á  avicepto- 
logia. 

AviciADO,  DA.  aclj.  (ant.)  Vicio- 
so. V.  Vicioso. 

AviciAK.  a.  (ant.)  V.  Envidar. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco:—  (affr.)  viçar,  vice- 
jar, dar  viço  ou  frondosida- 
de  ás  plantas  e  arvores.  Fe- 
cundare, fructiferum  faceré. 

AvícuLA.  /.  (zool.)  Avicula; 
genero  de  testaceo  da  classe 
dos  bivalvos. 

Ayiculado,  da.  adj.  (zool.)  Avi- 
cul  ado ;  parecido  com  a  avi- 
cula :  —  m.  pi.  aviculados ; 
familia  de  molluscos  cujo 
typo  é  o  genero  avicula. 

Avicular,  adj.  (zool.)  Avicu- 
lar; que  serve  de  sustento 
ás  aves  :  —  avicular  •,  que 
devora  as  aves. 

AvicuLARiA.  /.  (bot.)  V.  Polí- 
gono. 

AvicuLAKio,  KLV.  adj.  Avicula- 
rio;  que  se  refere  ás  aves 
ou  lhes  serve  de  alimento : 
- — aviculario;  diz-se  do  ani- 
mal que  ataca  e  devora  as 
aves  ou  que  vive  em  seu 
ninho:  —  m.  pi.  avicularios; 
di^nsão  de  arachnidos  do 
genero  migala,  caracterisa- 
do  jDor  ter  as  pernas  bas- 
tante curtas  e  as  j^atas  des- 
iguaes;  contém  tres  especies 
americanas,  que  são  enor- 
mes aranhas,  cujo  tamanho 
e  força  lhes  permitte  atacar 
e  devorar  os  passarinhos. 

Avidamente,  adv.  m.  Ávida, 
anciosa,  cubiçosamente. 

Avidez./.  Avidez;  desejo  ar- 
dente e  insaciável,  anciã, 
voracidade,  sofreguidão. 
Aviditas,  atis. 

AviDO,  DA.  adj.  Ávido;  ancio- 
so,  voraz,  cubiçoso,  sôfrego. 
Aviãus,  a,  um. 

Aviejarse,  r.  V.  Avejentarse. 

Atiento,  m.  V.  Bieldo. 

Aviesamente,  adv.  m.  Malicio- 
samente; com  má  intenção. 
Niquiter,  i^rave.        , 

Aviesos,  adv.  m.  (ant.)  As  aves- 
sas; posto  ao  contrario. 

Avieso,  sa.  adj.  Avesso;  con- 
trario, opposto,  fora  de  re- 
gra. Tortuosiis,  distortus:  — 
(fig.)  avesso;  perverso,  mau, 
mal  inclinado.  Perversus,  a, 
um.  V.  Desviado :  — V.  Ad- 
verso :  —  VI.  (ant.)  maldade, 
delicto: — (a?it.)Y.  Extravio. 


AVI 

Aviespa.  /.  (ant.)  V.  Avispa. 

Avigorar,  a.  Vigorar;  dar  vi- 
gor. Roborare,  alacritatem 
addere:  —  (fig-)  animar,  es- 
timular. Stimvlare,  conci- 
tare. 

AviHAR.  /.  V.  Albiar. 

Avilanada.  adj.  (bot.)  Lanu- 
josa;  diz-se  das  plantas  cu- 
jas sementes  são  uma  espe- 
cie de  cotão :  —  m.  gallo  da 
ilha  de  Sumatra. 

Avilanado,  da.  adj.  V.  Avila- 
nada:  ■ — •  (zool.)  applica-se 
aos  insectos  que  têem  as  an- 
tenas providas  de  uma  es- 
pecie de  peunachos  vellosos. 

Avilantarse,  r.  (ant.)  Ousar- 
se;  atrever-se  com  altivez, 
com  arrogancia. 

Avilantez./.  Ousadia,  altivez, 
insolencia,  arrogancia,  auda- 
cia. Audacia,  temeritas. 

Avilanteza.  /.  (ant.)  V.  Avi- 
lantez. 

Avilar,  a.  (ant.)  V.  Envilecer. 

Aviles,  sa.  adj.  Avilez ;  natu- 
ral cía  cidade  de  Avila  em 
Castella,  ou  o  que  lhe  per- 
tence. Abulensis,  sis. 

AviLTAcioN.  /.  (ant.)  Avilta- 
çâo.  V.  Envilecimiento. 

AvILTADAMENTE,  AviLTADAMIEN- 

TE.  adv.  m.  (ant.)  Aviltada- 
mente;  ignominiosa,  vil- 
mente. 

Aviltamiento.  /.  (ant.)  Avilta- 
mento; envilccimento,  des- 
prezo, menoscabo. 

Aviltanza.  /.  (ant.)  V.  Envile- 
cimiento. 

Aviltar,  a.  (ant.)  AA^ltar,  en- 
vilecer, menosprezar,  tratar 
vilmente.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco. 

Avillanado,  da.  adj.  Avilla- 
nado ;  grosseiro,  rustico,  que 
tem  costumes  de  villào. 
Ignobilis,  illiberalis. 

AviLLANAR.  a.  Avillanar;  fazer 
com  que  alguém  degenere  de 
sua  nobreza  e  proceda  como 
um  villão.  Usa-se  commum- 
mente  como  reciproco.  Igno- 
hilem,  degenerem  redderc, 
efficere. 

AviLLAKSE.  r.  (ant.)  Y.  Ata- 
viarse. 

AviMADo,  DA.  adj.  (ant.)  V. 
Aiumado. 

Avinado,  da.  adj.  Avinhado; 
ensopado  em  vinho,  embe- 
bido n'elle;  diz-se  das  cubas 
ou  vasilhas : — avinhado;  bor- 


AVI 

racho,  tomado  de  vinho :  — 
avinhado;  diz-se  igualmente 
da  cor  ¡oarecida  á  da  man- 
cha que  deixa  o  vinho  n'um 
panno  branco. 

Avinagradamente,  adv.m.  Avi- 
nagradamente ;  acremente, 
asperamente.  Asjyere,  dure. 

Avinagrado,  da.  adj.  Avina- 
grado ;  acre,  azedo :  —  (fig. 
fam.)  avinagrado;  áspero, 
rigoroso,  desabrido,  que  é 
de  condição  severa.  Diunis, 
severiis,  asper. 

Avinagrar,  a.  Avinagi-ar;  por 
azeda  ou  áspera  alguma 
cousa.  Usa-se  mais  commum- 
mente  como  rccij^roco.  Acer- 
bare,  acrem  reddere. 

AviNCüLADO,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Vincidado. 

AviNENCiA.  /.  (ant.)  Avenien- 
cia;  avença,  convenio,  ac- 
cordo,  convenção. 

AviNENTEZA.  /.  (ant.)  Opportu- 
nidade,  occasião. 

AviNiENzA.  /.  (ant.)  V.  Avi- 
nencia. 

AviÑON.  m.  (zool.)  Avinhão; 
genero  de  molluscos,  syno- 
nymo  de  avanhao. 

AviNONEs.  adj.  Aviuhonez ;  que 
pertence  á  cidade  de  Avi- 
nhao  ou  a  seus  moradores : 

—  avinhonez;  natural  de 
Avinhão.  Avenionensis,  e. 

Avío.  m.  Aviamento;  apres- 
to, preparo.  Apparatus,  us: 

—  aviamento ;  na  America, 
fundos  para  uma  exploração. 
Opcs  ad  fodinarum  excava- 
tionem  curandam.  — pl.  (fig. 
c fam.)  aviamentos;  apres- 
tos, apiiarelhos,  utensilios 
necessários  para  qualquer 
obra  ou  empreza.  Al  avio 
(fr.);  ao  negocio,  cada  um 
a  seu  trabalho.  Mozo  o  mo- 
za de  avio;  creado  ou  crea- 
da i^ara  todo  o  serviço. 

Avión,  m.  Gaivao;  ave  que 
não  assenta  os  pés  no  solo 
por  os  ter  muito  curtos ;  vem 
á  peninsula  no  verão,  e  re- 
tira-se  no  inverno  ¡lara  cli- 
mas mais  temperados:  — • 
(arf.)  agulheiro,  mais  largo 
no  interior  do  que  na  siqjer- 
ficie,  feito  na  parede  a  gol- 
pe de  jiicareta. 

AviozA.  /.  (zool.)  Avioza ;  es- 
pecie de  reptil  chamado  goa- 
divina. 

AviRADO,  DA.  adj.  (ant.)  Avin-. 


AVI 

do,  pactuado,  couvenciona- 
do,  concertado. 

AviRosTRO,  TRA.  oflj.  Diz-se,  em 
linguagem  poética,  da  pes- 
soa que  tem  o  nariz  em  for- 
ma de  bico  de  pássaro. 

AvisAcioN.  /.  (ant.)  V.  Aviso, 
Consejo. 

Avisadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Avisadamente,  advertida- 
mente; com  prudencia  ou 
discrição. 

Avisado,  da.  aãj.  Avisado;  sa- 
gaz, discreto,  ¡prudente,  ad- 
vertido, sensato.  Solers, 
cautus.  Mal  avisado  (fr.); 
indiscreto;  o  que  obra  ou 
procede  sem  deliberação  nem 
conselho.  Inconsaltus,  a,  íim : 
(germ.)  juiz. 

Avisador,  ora.  s.  Avisador; 
o  que  avisa.  Indicator,  mo- 
nitor: —  (ant.)  V.  Denun- 
ciador. 

AvisAMiENTo.  m.  (ant.)  Avisa- 
mento,  avi  sanca.  V.  Aviso, 
Advertencia. 

Avisar,  a.  Avisar;  annunciar, 
dar  opportunamente  noticia 
de  alguma  cousa.  Notum, 
certioreni  faceré:  —  avisar; 
advertir,  admoestar,  aconse- 
lhar. Suadere,  consiliari :  — 
(germ.)  avisar;  advertir,  ob- 
servar: —  r.  (ant.)  V.  In- 
struirse. 

AvisioxARSE.  r.  (fam.)  Mirar- 
se, contornear-se,  fazer  mo- 
vimentos e  ademanes  afle- 
ctados. 

Aviso.  m.  Aviso;  acção  e  ef- 
feito  de  avisar;  noticia,  no- 
va, cousa  que  se  faz  saber  a 
alguém.  Nuntius,  denuntia- 
fio :  —  aviso  ou  cartaz  que  se 
fixa  nas  esquinas :  —  aviso ; 
annuucio  que  se  põe  nos  jor- 
naes :  —  aviso ;  advertência, 
cuidado.  Documentum,  cura, 
solicitudo.  Andar  o  estar  so- 
bre aviso;  estar  sobre  avi- 
so ;  pòr-se  em  guarda.  Cau- 
tum, providum,  solicitumque 
esse:  — pi.  (ant.)  gazetas 
ou  periódicos  que  continham 
as  noticias  dos  successos 
mais  notáveis  do  mundo :  — 
()iant.)  aviso ;  navio  de  pouco 
porte  destinado  a  conduzir 
corresponde;3cias  e  papeis 
do  governo  na  carreira  da 
America  ou  a  leva-los  a  vuna 
esquadra  ou  divisão  qual- 
quer.    Nuncia     navis:    — 


AVI 

(germ.)  alcayote;  alcofa,  al- 
coviteiro. 

AvisoN.  interj.  V.  Guarda !  Ojo 
avizor! 

Avispa./,  (zool.)  Vespa;  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
hymenopteros,  cujo  corpo  de 
tres  ou  quatro  linhas  de 
eomj)rido,  é  de  cor  amarel- 
la,  com  fachas  negras  e  es- 
tá provido  de  quatro  azas, 
e  na  extremidade  posterior 
tem  um  ferrão.  Vespa  vul- 
garis. 

Avispado,  da.  adj.  (fam.)  Vivo, 
esperto,  sagaz:  —  (germ.) 
cauteloso,  recatado. 

Avispar,  a.  Estimular,  incitar, 
aguilhoar,  picar  ou  espertar 
os  cavallos  com  o  chicote  ou 
outro  qualquer  instrumento. 
Aciiere,  stimulare :  —  (ant.) 
inquerir ;  examinar  com  at- 
tenção :  —  (germ.)  espantar : 
—  (fi9-  ^fiíin.)  advertii-,  avi- 
sar. Usa-se  também  como 
reciproco:  —  r.  (fig.)  com- 
mover-se;  inqiiietar-se,  agi- 
tar-se.  Commoveri,  suhi- 
rasci. 

Avispedar,  a.  (germ.)  Bispar, 
lobrigar;  olhar  com  cuidado 
ou  recato. 

AvisPEAs.  /.  pi.  (zool.)  Ves- 
pas; tribu  de  insectos  da 
ordem  dos  hymenopteros, 
que  comprehende  seis  gene- 
ros  que  se  acham  espalha- 
dos por  todas  as  partes  do 
globo,  aindaque  abundam 
mais  nas  regiões  quentes. 

Avispero,  m.  Panai  que  as  ves- 
pas fabricam.  Vesparum  fa- 
vas: —  vespeiro ;  conjuncto 
ou  multidão  de  vespas :  — 
vespeiro;  logar  onde  as  ves- 
pas fabricam  os  seus  pa- 
naes,  que  costuma  ser  no 
tronco  de  uma  arvore,  no 
ôco  de  uma  rocha  ou  em  ou- 
tro qualquer  esconderijo. 
Latihidum  in  quo  vespa;  fa- 
vos construnnt:  —  (med.) 
V.  ^avo :  —  (zool.)  abelhei- 
ro ou  abelharuco ;  genero  de 
aves,  da  ordem  dos  pássa- 
ros, cujo  alimento  principal 
são  as  vespas. 

Avispón,  m.  (germ.)  Ladrão  ou 
espia  que  anda  reconhecendo 
os  logares  ou  pontos  em  que 
se  pode  roubar:  —  (zool.) 
vespào;  especie  de  vespa 
maior  que  a  commum,  com 


AVI  323 

uma  mancha  encarnada  na 
parte  ant.erior  do  abdomen. 
Vespa  crábro. 

Avistar,  a.  Avistar;  alcançar 
com  a  vista  alguma  cousa. 
Prospicere,  conspicari:  — 
avistar;  começar  a  distin- 
guir um  objecto:  —  r.  en- 
trever-se;  ver-se,  avistar-se 
uma  pessoa  com  outra  para 
tratar  algum  negocio.  Con- 
venire. 

AvisuGos.  m.  pi.  (zool.)  A^^su- 
gos;  familia  de  insectos  áp- 
teros, que  se  ci'iam  como  pa- 
rasitas em  algumas  aves. 

Avitelado,  acZ/.  Velino;  diz-se 
do  papel  superior  parecido 
no  polido  e  branco  ao  per- 
gaminho vitella,  e  que  por 
isso  também  lhe  chamam  pa- 
pel vitella. 

Avitolar.  a.  (naut.)  Medir  com 
a  bitola  o  comprimento  dos 
eixos  das  roldanas,  e  com 
um  compasso  curvo  os  seus 
diâmetros. 

Avitualla./.  Victualha;  pro- 
visão de  viveres. 

Avituallado,  da.  adj.  Avictua- 
Ihado ;  provido  de  victualhas 
ou  viveres. 

Avituallar,  a.  (mil.)  Avictua- 
Ihar;  prover  de  victualhas 
ou  viveres.  Cibaria  compa- 
rare. 

Avivadamente.  adv.  m.  Avi- 
vadamente ;  vivamente,  com 
vivacidade.  Vive,  vivide. 

Avivado,  da.  adj.  (art.)  Avi- 
vado; diz-se  do  primeiro  la- 
vor que  se  dá  ao  estanho, 
para  que  possa  receber  o 
mercurio  que  se  põe  nos  es- 
pelhos:—  vivo;  estimulado. 

Avivador,  ra.  s.  Excitador;  o 
que  excita  ou  aviva:  Sti- 
mídator,  eoccitator :  —  (ant.) 
V.  Vivificador:  —  m.  (ardi.) 
refendido;  vasio  que  se  cos- 
tuma deixar  entre  moldura  e 
moldura,  a  fim  de  que  re- 
saltem  mais  os  seus  per- 
fis :  —  (art.)  goiva ;  instru- 
mento que  serve  aos  carpin- 
teiros e  entalhadores  para 
fazer  divisões  estreitas  e 
profundas  entre  as  moldu- 
ras :  — papel  com  muitos  bu- 
racos que  se  põe  sobre  as 
sementes  ou  ovos  dos  bichos 
de  seda,  e  ao  qual  estes  pe- 
quenos animaes  se  prendem 
á  medida  que  d'elles  saem. 


324  A¥0 

Fapirus  multiforus  susti- 
nendis  hombycihus. 

AvivAMiENTO.  m.  (ant.)  Aviva- 
mento; aceâo  e  elfeito  de 
avivar. 

AvivAK.  a.  Avivar;  dar  vive- 
za, excitar,  animar.  Excita- 
re, stimulare:  — (fig-)  incen- 
diar. Inflamware,  incendere: 
—  fallando  das  larvas  dos 
bichos  de  seda.  V.  Vivifi- 
car:-—  avivar;  fallando  das 
cores,  pô-las  mais  A'ivas  e 
brilhantes.  Colorem  magis 
vividum,  splendidiorem  fid- 
gentioremque  éfficere:  —  n. 
e  r.  avivar-se;  cobrar  vida, 
vigor,  tornar-se  mais  vivo. 
Viviscere,  animari:  —  (pint.) 
avivar,  renovar;  diz-se  das 
cores. 

Avivas.  /.  pi.  (uet.)  Vivulas; 
infarte  glandular  que  os  ca- 
vallos  e  os  cães  j^adecem  na 
garganta^ 

AvizNE.  m.  (ant.  hot.)  V.  Biz- 
naga. 

Avizor,  m.  (germ.)  Espia,  es- 
pião; o  que  espia  para  dar 
aviso  do  que  se  passa.  Ojo 
avizor;  olho  attento,  vigi- 
lante: —  'pi.  (germ.)  os  olhos. 

Avizorador,  ora.  s.  Espiador; 
espreitador,  o  que  espia  ou 
espreita. 

Avizorar,  a.  (fam.J  Espiar,  es- 
preitar; vigiar  com  attenção 
6  recato.  Ciam  specidari,  ex- 
plorare. V.  Oso. 

Avo.  m.  (matli.)  Avo;  pala^Ta 
com  que  se  exprimem  os 
quebrados  da  unidade,  quan- 
do não  tem  nome  projírio, 
ou  se  consideram  generica- 
mente. Monadis  seu  unitatis 
pars  tniriima:  —  (bot.)  arvo- 
re, cuja  casca  se  usa  na  lu- 
dia para  fazer  papel. 

Avocarle,  adj.  Avocavel ;  que 
se  pode  avocar. 

Avocación.  /.  (for.)  Avocação ; 
acção  e  efíeito  de  avocar. 
Avocatio,  onis. 

Avocamiento,  m.  (for.)  V.  Avo- 
cación. 

Avocar,  a.  (for.)  Avocar ;  cha- 
mar a  si,  algumjuizo,  ou  tri- 
bunal superior,  a  causa  que 
corria  em  juizo  inferior. 
Causam,  advocare. 

Ayocatero,  ra.  s.  ((bot.)  Advo- 
cato;  arvore  da  America. 

Avoceta.  /.  (?:ool.)  Avoceta; 
genero  de  aves  da  ordem  dos 


zancudas,  familia  dos  pal- 
mi  pedes,  cujas  especies  se 
acham  espalhadas  lia  Euro- 
pa e  America. 

AvoGALLA.  /.  V.  Agalla,  ex- 
crescencia que  alguns  inse- 
tos  produzem  em  varias 
plantas. 

AvoL.  adj.  (ant.)  Avol.  V.  Vil, 
Malo. 

AvoLAR.  a.  (ant.)  Y.  Volar. 

AvoLETA.  /.  (ant.)  Avesinha. 

Avoleza.  f.  (ant.)  Avoleza.  V. 
Aboleza. 

AVOLUNTAMIENTO.    W?.    (aut.)  V. 

Voluntariedad. 

AvoLVER.  a.  (ant.)  Envolver'; 
revolver,  misturar. 

AvoLviMiENTO.  m.  (aut.)  Envol- 
vimento; mistura  de  imia 
cousa  com  outra. 

AvoRA.  /.  (bot.)  Avora;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
palmeiras,  que  comprehende 
umas  arvoreas  exóticas,  ele- 
vadas e  espinhosas,  de  que 
seextrahe  por  expressão  um 
oleo  abundante,  similhante 
ao  da  azeitona,  e  urna  ma- 
teria manteigosa.  Ambos 
estes  productos  se  usam  na 
economia  domestica  e  na 
medicina. 

AvoRERo,  RA.  adj.  Agoureiro, 
adivinhador. 

AvucASTA.  /.  (zool.)  V.  Avu- 
tarda. 

AvucASTRO.  m.  (ant.)  Importu- 
nador;  pessoa  incommoda, 
importuna. 

AvuERo.  m.  (ant.)  Agouro ;  pre- 
sagio. 

AvuGo.  m.  Pera  de  Santo  An- 
tonio; especie  de  fructa  re- 
donda de  meia  poUegada 
de  diámetro  e  de  cor  verde 
clara,  sustentada  por  um 
jíedunculo  de  uma  pollega- 
da  de  comprido  e  de  sabor 
pouco  agradável. 

AvuGUERO.  m.  (bot.)  Especie  de 
pereira,  que  produz  a  mais 
pequena  de  todas  as  peras, 
assim  como  tambera  a  mais 
témpora,  chamada  pera  de 
Santo  Antonio.  Pyrus  com- 
munis. 

AvüGUES.  m.  (bot.  p.  Ix.)  V. 
Gayuba. 

AvuoLA.  /.  (ant.)  V.  Abuela. 

Avutarda./.  (sooZ.J  Abetarda; 
genero  de  aves  gallináceas, 
mui  commum  em  Hespanha, 
que  comprehende  as  especies 


AXE 

de  formas  pesadas  e  de  vôo 
curto.  Avis  tarda. 

AVUTARDADO,     DA.     ttdj.     (zOol.) 

Abetardado;  que  se  parece 
com  a  betarda.  Avi  tccrdw  si- 
milis. 

AwABi.  m.  (zool.)  Awabi;  ma- 
risco univalve,  de  concha 
aberta. 

AwACHA./.  (zool.)  Awacha;  es- 
pecie de  carriça  de  Kams- 
chatka. 

Ax.  m.  (ant.)  V.  Eje :  —  Acha- 
que, enfermidade,  chagá: 
■ —  (ant.)  interjeição  de  dor. 
V.  Ay!  No  digas  ax,  que 
des7i07irarcis  tu  linax  (rif.); 
nao  digas  ai,  que  deshonra- 
rás teu  pae ;  reprehende  aos 
que  se  queixam  facilmente 
por  qualquer  trabalho. 

AxADRES.  m.  (ant.)  V.  Ajedrez. 

AxANAR.  a.  (ant.)  V.  Allanar. 

AxANiA.  /.  (bot.)  V.  Acania. 

AxANTO.  m.  (bot.)  Axantho; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  rubiáceas,  composto 
de  sete  especies  que  só  exis- 
tem nas  ilhas  da  Sonda. 

AxAQUE,  AxAQUECA.  f.  (ant.)  V. 
Jaqueca. 

AxAR.  a.  (ant.)Y.  Hallar. 

AxARACA. /.  (ant.)  V.  Ajaraca. 

AxARAJE.  m.  (ant.)  V.  Ajaraje. 

AxARAVE.  TO.  (ant.)  V.  Jarabe. 

AxARcos.  TO.  pi.  (zool.)  Achár- 
eos; familia  de  zoophytos  da 
sub-ordem  dos  ascleros. 

AxE.  (ant.)  V.  Eje :  —  V.  Acha- 
que. 

AxEBE.  TO.  (ant.  chim.)  V.  Aje- 
be. 

AxEGAR,  AxEGUAR.  O.  (ant.) 
V.  Ajegar. 

AxENO.  adj.  (bot.)  V.  Indehis- 
cente. 

AxENocARPo.  TO.  (bot.)  Axeuo- 
carpo;  planta  cujo  fructo  é 
indehiscente. 

Asente,  m.  (ant.)  V.  Plata. 

AxENus.  TO.  (ant.  bot.)  V.  Aje- 
nuz. 

AxERAsiNA.  /.  Especie  de  per- 
fume, aroma,  cosmético  ou 
joasta  de  toucador  para  uso 
das  senhoras. 

AxERQuiA./.  (ant.)Y.  Arrabal. 

AxESTo.  m.  (zool.)  Axesto  (sem 
união);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos, 
cuja  única  especie  é  origi- 
naria de  Java. 

AxETA.  /.  (zool.)  Axeta;  epi- 


AXI 

tlieto  que  ciavam  os  gregos 
aos  insectos  qxie  fazem  rui- 
do como  as  cigarras :  —  ache- 
ta; nome  dado  por  Fabricio 
ao  genero  grillo. 

Axi.  m.  (bot.)  V.  Ambrosia. 

AxiA.  /.  (bot.)  Axia  (importan- 
cia); genero  de  plantas  pou- 
co conhecido,  collocado  por 
uns  na  familia  das  nictngi- 
neas  e  por  outros  na  das  va- 
lerianeas;  é  constituido  de 
uma  só  especie  projiria  da 
Cochinchina. 

AxicoRNiO;  xiA.  aclj.  f?:ooZ.J  Axi- 
cornio,  que  tem  os  cornos 
similhantes  aos  do  áxis. 

AxícuLo.  m.  (zool.)  Axiculo; 
especie  de  insecto  lepido- 
ptero. 

AxÍFERo,  nA.afí/.f^oí.JAxifero; 
qualifícação  dos  vcgetacs 
cuja  organisaçào  está  redu- 
zida a  uma  haste  diversa- 
mente modificada,  em  cujo 
interior  só  ha  tecido  cellu- 
lar.  Placeiíta  axi.fe.ra;  pla- 
centa axifera;  a  que  nasce 
da  base  ou  do  vértice  do 
ovario.  Polipero  axifero  :  — 
(zool.)  i^olyporo  axifero; 
aquelle  no  qual  os  polypos 
habitam  só  a  polpa  da  cas- 
ca, que  cobre  o  eixo  macisso 
e  central. 

AxiFOKXiE.  adj.  (h.  n.)  Axifor- 
me;  que  tem  a  forma  de  um 
eixo. 

AxiFuao.  adj.  (mcch).  V.  Ccn- 
trífiígo. 

AxiGKAFO.  adj.  (min.)  Axigra- 
pho;  nome  de  uma  varieda- 
de de  cal  carbonatada. 

x\xiL.  adj.  (bot.)  Axil;  qualifi- 
cação do  que  corresponde 
ao  eixo.  Embrión  axil;  em- 
bryão  axil;  o  cfue  se  acha 
collocado  no  meio  xlo  peris- 
perma  e  se  dirige  desde  um 
ponto  da  peripheria  da  se- 
mente ao  opposto.  Parte 
axil;  parte  axil;  parte  de 
uma  ])lanta  atravessada  por 
eixo  imaginario.  Placenta- 
rio  axil;  placentario  axil; 
o  que  se  i;)rolonga  desde  a 
base  ao  vértice  do  pericar- 
po,  seguindo  a  direcção  do 
sen  diámetro.  Semillas  axi- 
les; sementes  axis;  as  que 
estão  adheridas  ao  eixo  ra- 
cional do  fructo  :  —  (?:ool.) 
axil ;  parte  da  aza  das  aves, 
e  do  membro  thoracico  de 


AXI 

outros  animaos  próximo  ao 
corpo. 

AxiLADo,  DA.  adj.  (hot.)  Axilla- 
do;  jn'ovido  de  lun  eixo  ou 
disposto  ao  redor  de  um  ei- 
xo commum. 

AxiT.A.  /.  V.  Sobaco:  ■ —  axilla, 
sovaco ;  região  do  coipo  li- 
mitada pelo  peito,  -bi-aço  e 
os  músculos  grande  "peitoral 
e  grande  dorsal:  —  (bot.) 
axiíia;  angulo  entrante  si- 
tuado na  inserção  de  uma 
folha  n'uma  baste  ou  de  um 
ramo  no  tronco. 

AxiLAn.  adj.  (anat.)  Axillar;  o 
que  pertence  á  axilla  ou  está 
situado  na  sua  immediação, 
como  arteria  axillar,  veia 
axillar,  etc.:  —  (bot.)  axil- 
lar; qualificação  de  todos  os 
órgãos  collocados  na  axilla, 
formada  j)elo  tronco  e  um 
ramo,  ou  por  lun  ramo  e  uma 
folha:  —  (zool.)  axillar;  ap- 
•  i:)lica-se  ao  insecto,  cuja 
axilla  apresenta  alguma 
particularidade  notável,  na 
fia-ma  ou  na  côr:  — m.  axil- 
lar; peça  pequena  triangular, 
que  enche  o  espaço  compre- 
hendido  entre  os  ângulos 
posteriores  do  peito  c  os  ân- 
gulos hunieraes  dos  élitros 
de  certos  insectos. 

AxiLIBAElíADO,     DA.    adj.     (Òot.) 

Axillibarbado;  qualificação 
das  folhas  e  dos  pedúnculos 
que  têem  pellos  ou  cotào  na 
axilla. 

AxiLÍFLOuo.  adj.  {bot.)  Axilli- 
floro;  que  tem  flores  axil- 
lares. 

AxiLO.  adj.  (bot.)  Axillo;  que 
não  tem  haste  ¡propriamente 
dita;  que  não  produz  fila- 
mentos ou  fibras  linhosas. 

AxiMENEZ.  m.  (ant.)  V.  Solana. 

AxiMEZ.  m.  (ant.)  V.  Ajimez. 

AxiN.  m.  (bot.)  Y.  Campanilla. 

AxiNA./.  (zool.)  Axina;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
pentameros,  composto  de 
duas  especies. 

AxiNEA.  /.  (bot.)  Axinea ;  ge- 
nero de  jjlautas  da  familia 
das  melastomáceas,  compos- 
to de  cinco  especies: — (zool.) 
axinea ;  genero  de  mollus- 
cos,  conhecido  mais  com- 
mummente  com  o  nome  de 
i:>eronila. 

AxixiTA.  /.  (min.)  Axinita;  pe- 
dra cujos  crystaes  se  adel- 


AXI  32Õ 

gaçam,  em  forma  de  faxa, 
e  que  apresenta  um  vidro 
branco  esverdeado  e  semi- 
transj^arentc,  quando  recebe 
o  fogo  impellido  pelo  maça- 
rico, e  é  um  silicato  de  alu- 
mina e  de  cal. 

AxiNo.  m.  (zool.)  Axino ;  gene- 
ro de  conchas  fosseis,  ainda 
não  comj)letamente  determi- 
nado :  —  axino ;  genero  de 
annelidos  narasitas,  compos- 
to de  duas  especies,  que  vi- 
vem no  corpo  de  alguns  pei- 
xes. 

AxixoDERMO.  m.  (zool.)Y.  Axi- 
nea. 

AxixÓFORO.  m.  (zool.)  Axino- 
phoro;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros;  da 
familia  dos  curculiónidos, 
estabelecido  para  classificar 
uma  só  especie  de  Guiné:  — 
axiuíjphoro ;  nome  dado  a 
um  insecto  coleopíero  da  fií- 
milia  dos  carabicos,  que  se 
encontra  no  Brazil. 

AxixoMANciA.  /.  Axinomancia ; 
arte  supersticiosa  de  adivi- 
nhar. 

AxiNOPALPO.  m.  (zool.)  Axino- 
palpo  (palpo  em  forma  de 
machado);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros, 
da  familia  dos  longicornios, 
tribu  dos  cerambicinos,  com- 
posto de  urna  só  especie. 

AxiNÓPsoFO.  m.  (zool.)  Axino- 
psopho  (ruido  de  machado); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
das  carabicos,  composto  de 
uma  só  especie. 

AxixüTOMO.  m.  (zool.)  Axlnoto- 
mo  (corte  de  machado);  ge- 
nero de  coleópteros  penta- 
meros, da  familia  dos  cara- 
bicos, composto  de  uma  só 
especie. 

AxiNURO.  ??í.  (zool.)  Axinuro; 
genero  de  peixes  acantho- 
pterigios,  formado  para  clas- 
sificar uma  só  especie,  que 
se  encontra  na  Nova  Guiné. 

Axio.  m.  (zool.)  Axio;  genero 
de  crustáceos  decápodos,  da 
familia  dos  macruros,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

A:íioma.  m.  Axioma;  proposi- 
ção, cuja  verdade  é  tão  cla- 
ra e  evidente  que  não  pre- 
cisa demonstração.  Axioma, 
principiíim,  propositio  clara 
ct   evidens:  —  axioma ;   ma- 


326 


AXI 


xima,    sentença,    ¡irincipio, 
aphorismo. 
Axiomático,  ca.  acl/j.  Axioma- 
tico  ;  próprio  do  axioma  ou 
que  participa  d'elle. 
Axiómetro,  m.  (naut.)  Axióme- 
tro ;  instrumento  que  indica 
a  direcção  do  leme. 
AxiOMÓKFico,    CA.    adj.    (min.) 
Axiomorphico ;  qualificação 
de    uma   variedade    de   cal 
carbonatada. 
AxioTEATO.  m.  (zool.)  Axiotea- 
to  (digno  dê  ser  visto) ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia   dos 
crisomelinos,    composto    de 
duas  especies. 
AxiÓTiMO.  m.   (zool.)  Axiopti- 
mo  (digno  de  honra);  gene- 
ro   de  zoophytos  beroideos, 
comjiosto  de  urna  só  especie 
própria  dos  mares  austraes. 
AxípETo.  adj.  (mech.)  V.  Cen- 

tripefo. 
AxniANTo.  m.  (bot.)  Axirantho ; 
genero  de  plantas  amaran- 
thaceas,    que    comprehende 
doze  especies. 
Axirantóideas.  adj.  (bot.)  Axi- 
ranthoideas;  diz-se  das  plan- 
tas que  sao  parecidas  com  o 
axirantho. 
Axirídeas.    adj.   (bot.)   Axiri- 
deas;  subdivisão  das  plan- 
tas crisocomeas  asteroideas, 
da  familia  das  compostas. 
AxiRio.  m.  (bot.)  Axirio;  nome 
de  uma  planta  'que  se  cria 
nas  Antilhas,  cuja  haste  é 
cylindrica  e  delgada,  a  que 
os  indígenas  dão  a  denomi- 
nação de  corda  de  rebeca. 
AxiRis.  m.  (bot.)  Axiris ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
cheuopodeas,    composto   de 
quatro  especies. 
Axirita.  /.  (min.)  Axirita ;  si- 
licato de  cobre  impuro,  de 
cor  verde  azulada  ou   azul 
verduengo,  frágil,  difficil  de 
fundir,  solúvel  no  acido  ní- 
trico 6  que   crystallisa  em 
romboedro. 
AxiRNAco.  m.  (med.)  Axirnaco; 
especie  de  tumor  que  se  for- 
ma   na   pálpebra    superior, 
especialmente  nos  meninos. 
AxiRO.  m.  (zool.)  y.  Aquiro. 
AxtROCLiNiA.    /.     Axiroclinia ; 
genero  de  plantas  da  Ame- 
rica correspondente  á  fami- 
lia das  compostas. 
AxiRocoMA.  /.  (bot.)  Axirocoma 


AXO 

(cahelleira  de  palha);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
vernonieas. 

AxiRÓFiTo.  m.  (bot.)  Axirophito 
(planta  dep>alha);  nomo  que 
se  deu  ás  plantas,  cuja  flor 
se  compõe  de  glumas  ou  pa- 
lhinhas. 

AxirÓforo.  m.  (bot.)  Axiropho- 
ro ;  genero  de  plantas  cor- 
respondente á  familia  das 
chi  coriáceas. 

AxiKONiA.  /.  (bot.)  Axironia; 
genero  de  plantas  da  Nova 
Hollanda,  correspondente  á 
familia  das  leguminosas  pa- 
pilionaceas. 

AxiROPAPO.  m.  (¡jot.)  Axiropa- 
po  (pennacho  de  palha);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compostas,  originario 
do  México. 

AxiROSPERMA.  /.  (bot.)  Axii'os- 
perma;  genero  de  plantas 
de  Java  e  Madagáscar,  cor- 
respondente á  familia  das 
labiadas,  e  cujas  sementes 
têem,  por  prolongadas,  a 
forma  de  palhas. 

Axis.  m.  (anat.)  Axis ;  segun- 
da vertebra  do  pescoço,  cha- 
mada assim,  porque  a  sua 
apophyse  odontoidea  serve 
de  eixo  para  os  movimentos 
da  primeira:  —  (::ool.)  axis 
(ponta);  genero  de  coleópte- 
ros heteromeros,  da  familia 
dos  colapteridos,  cujas  espe- 
cies se  criam  na  Hespanha, 
Portugal  e  Italia: — axis; 
mamifei'O  ruminante  do  ge- 
nero cerebro. 

AxisiTos.  m.  pl.  (zool.)  Axisi- 
tos;  tribu  de  insectos  coleó- 
pteros heteromeros,  cujo  ty- 
po  é  o  genero  axis ;  são  ani- 
maes  de  movimentos  muito 
pesados,  fogem  da  luz  e  ha- 
bitam nas  minas  e  nos  en- 
tulhos. 

AxiTONio.  m.  (bot.)  V.  Aqui- 
tonio. 

Axo.  m.  (p.  A.)  Axo ;  pedaço 
quadrado  de  tela  de  la  que 
forma  a  parte  iDrincipal  do 
vestido  das  mulheres  entre 
os  povos  indígenas  do  Peru. 

AxoBDA.  /.  (ant/)  V.  Centinela. 

AxoBDAR.  a.  (ant.)  Guardar, 
observar,  vigiar,  acautelar: 
—  rondar. 

Axóideo,  DEA.  adj.  (anat.) 
Axoideo;  o  que  se  parece 
com   ura    eixo :  —  axoideo ; 


AY 

applica-sc  á  segunda  verte- 
bra do  pescoço. 

Axoido-atloideo,  dea.  adj. 
(anat.)  Axoido-atloideo ;  o 
que  se  refere  ao  axis  e  ao 
atlas:  — m.  axoido-atloideo; 
musculo  que  se  estende  do 
axis  ao  atlas. 

Axoido-occipital.  adj.  (anat.) 
Axoido-occipital ;  o  que  per- 
tence ao  axis  e  ao  occipital: 
—  m.  axoido-occipital;  mus- 
culo  que  se  estende  do  axis 
ao  occipital. 

Axolote.  m.  (zool.)  Axolote ; 
especie  de  reptil  de  pelle 
desnudada,  mui  parecido 
com  o  peixe  sapo  ou  com  o 
embryão  da  rã,  e  que  se  en- 
contra no  lago  que  rodeia  o 
México.  A  sua  cor  é  parda 
com  manchas  negras,  e  seu 
comprimento  de  umas  dez 
pol  legadas. 

Axonofito,  ta.  adj.  (bot.)  Axo- 
nophito  (pilanta  em  forma 
de  eixo);  qualificação  que 
se  dá  ás  plantas,  cujas  flo- 
res estão  reunidas  formando 
um  grupo  em  volta  de  um 
eixo  communi. 

AxoNopo.  m.  (bot.)  V.  ürocloa. 

Axonoteco.  m.  (bot.)  V.  Orijia. 

AxoQUEN.  TO.  (zool.)  Axoqucm ; 
ave  aquática  de  grande  ta- 
manho, que  se  encontra  no 
lago  do  México. 

Axuar.  m.  (ant.)  V.  Ajuar. 

Axus.  m.  (ant.)  Axus ;  um  dos 
muitos  nomes  com  que  era 
conhecido  o  coral  roxo. 

Ay.  Ai ;  interjeição  com  que 
se  exprime  as  mais  das  ve- 
zes a  dor  ou  ¡jena  que  se 
sente.  Heu.  Usa-se  também 
seguida  da  partícula  de  e 
do  pronome  m/ni.  Serve  tam- 
bém para  denotai*  um  affe- 
cto  vehemente  de  carinho, 
uma  exclamação  de  alegria, 
susto,  mofa,  horror,  etc.  :  — 
seguida  da  partícula  de  e 
qualquer  dos  pronomes,  ex- 
cepto os  da  i^rimeira  pessoa, 
indica  ameaça  ou  annuncio 
de  males;  como:  ay  de  ti  si 
haces  eso!  ai  de  ti  se  fazes 
isso: — m.  ai,  suspiro ;  gemido 
triste  e  doloroso:  —  (p-.  And. 
e  Cnb.)  canto  vulgar  assim 
chamado,  porque  as  suas  le- 
tras ou  estrophes  começam 
por  esta  interjeição : — (zool.) 
V.  Perezoso. 


AYE 

AyABACANA.  /.  (bot.)  Ayabaca- 
na ,  arvore  da  ilha  de  Cuba, 
cuja  especie  ainda  se  não 
pôde  determinar. 

Ayabají.  m.  (Víísí.J  Ay  abaji ;  na 
milicia  mahometana  vinha 
a  ser  o  sargento  ovi  cabo. 

Ayabasí.  m.  V.  Ayabají. 

Ayaca.  /.  (zool.)  Ayaca;  ave 
do  Brazil,  que  A^em  a  ser 
urna  especie  de  espátula. 

Ayala.  m.  (bot.)  Ayala;  arvo- 
re formosa  das  Molucas,  de 
que  os  habitantes  tiram  a 
casca  e  mascam  depois  de  a 
misturarem  com  o  arck  c  o 
betel. 

Ayana.  aclv.  (ant.)  V.  Aina. 

Ayanque,  m.  (ant.)  Barac^'O ; 
cordel  com  que  se  sujeita 
alguma  cousa. 

Ayantar.  m.  (ant.)  V.  Comida. 
Em  alguns  casos  tomava-se 
pela  do  meio  dia. 

Ayapana.  /.  (hot.)  Ayapana; 
planta  do  genero  das  cupa- 
torias,  julgada  antigamente 
a  panacea  universal  e  que 
hoje  se  cultiva  só  como 
planta  de  ornato  por  suas 
formosas  flores  purpurinas, 
e  também  para  usar  suas 
folhas  como  as  do  chá. 

Ayate,  m.  (p.  do  Mex.)  Ayate; 
manta  de  algodão  com  que 
se  cobrem  os  indios. 

Aycoi^-os.  m.  (chim.  ant.)Y.  Car- 
denillo. 

Aycuuaba.  jn.  (zool.)  Aycnra- 
ba;  lagarto  do  Brazil  muito 
notável  por  sua  cauda  trian- 
gular. 

Aypendro.  7».  (bol.)  Aydendro; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  lauráceas;  cresce  na 
America  equatorial  e  con- 
tém doze  especies,  a  maior 
parte  muí  aromáticas. 

Aye-Aye.  m.  (zool.)  Aye-Aye; 
mamifero  do  genero  queiro- 
mis,  indigena  de  Madagás- 
car, cujos  naturaes  o  consi- 
deram sagrado,  talvez  por- 
que se  livra  dos  insectos, 
aos  quaes  tem  muita  affei- 
ção. 

Ayeau.  n.  Liunentar-se,  quei- 
xar-se;  manifestar  sua  din- 
dando  ais  repetidos.  Con- 
qucri,  lamentari.  E  de  pou- 
co uso. 

Ayenia.  /.  (bot.)  Ayenia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  bitneriaceas,   composto 


AYO 

de  seis  especies  todas  her- 
báceas annuaes  ou  vivazes. 

Ayeno,  na.  adj.  (ant.)  V.  Ajeno. 

Ayer.  adv.  t.  Hontcm ;  o  dia 
que  precede  immediatamen- 
te aquelle  em  que  se  está. 
Ileri:  —  (fiff.)  hontem ;  epo- 
cha  indeterminada  mas  re- 
cente, como:  apenas  nos  co- 
nocemos de  ayer,  y  ya  p>re- 
tende  que  le  sirva.;  apenas 
nos  conhecemos  de  hontem  e 
já  quer  que  o  sirva:  — ^  hon- 
tem ;  pouco  tempo  ha.  Nu- 
X>er.  De  ayer  a  cci;  de  hon- 
tem para  cá ;  expressão  com 
que  se  pondera  a  brevidade 
do  tempo  em  que  se  deu  al- 
guma cousa.  íleri,  nuperri- 
me,  recent  i ssime.  De  ayer  à 
hoy;  de  hontem  para  hoje ; 
de  pouco  temjjo  a  esta  par- 
te. Recenter,  non  midto  ab 
hic  tempore:  —  m.  pl.  (fam.) 
vésperas  ;  días  anteriores  ao 
actual.  Hombre  de  ayer.Y. 
Advenedizo :  —  (bot.)  ayer ; 
arbusto  sarmentoso  de  ra- 
mos cyliudricos,  mui  simi- 
1  han  te  á  hera  que  cresce  á 
burda  dos  rios  e  quando  se 
faz  luna  incisão  distilla  lun 
sueco  aquoso  e  bom  para 
apagar  a  sede. 

Ayeka.  /.  (bot.)  V.  Aovara. 

Aykuk.  m.  (ant.)  Y.  Aire. 

Ayermado,  da.  adj.  Deserto, 
solitario,  convertido  em  er- 
mo, arruinado,  inculto. 

Ayikampo,  Ayrampo.  m.  (bot.) 
Figueira  da  India. 

Aymé,  Aymí.  interj.  (ant.)  Ai 
de  mim!  Proh  dolor! 

Ayna.  /.  (ant)  V.  Aínas. 

Aynito.  m.  (bot.)  Aynito;  ar- 
busto das  INfolucas,  cujas  fo- 
lhas estão  cobertas  de  um 
pó  branco,  caustico,  que  se 
¡lega  ás  mãos  quando  se  lhe 
meche.  Sua  madeira  é  algu- 
ma cousa  aromática,  e  serve 
para  fumigações. 

Ayo,  ya.  Aio;  a  pessoa  a  quem 
SC  recommenda  a  creaçâo  de 
algum  menino.  Hoje  chama- 
se também  o  que  está  encar- 
regado da  sua  educação.  Pce- 
dagogus,  custos,  institutor 
jmeri: — (p.  An.)  pessoa  que 
leva  e  traz  os  meninos  da 
escola :  —  (<^ff^'-)  Y.  Rodri- 
gón. 

Ayocuantototo.  m.  (zool.)  Ajo- 
cuantototo ;  pássaro  do  Me- 


AYU 


327 


xico  que  vive  nas  monta- 
nhas, e  cuja  plumagem  é  de 
côr  amarella,  negra  e  de 
matizes  esbranquiçados. 

Ayodoro.  m.  (ant.)  Ajuda,  as- 
sistência. 

Ayontar.  a.  (ant.)  Y.  Juntar. 

Ayovea. /.  (bot.)Y.  Ajuve. 

Ayra  acuática.  /.  (bot.)  Ayi"a 
aquática ;  nome  de  uma  her- 
va  que  serve  para  forragem 
dos  gados. 

Ayri.  m.  (?jot.)  Ayri ;  palmeira 
es2DÍnhosa  do  Brazil,  cuja 
madeira  é  tão  rija,  que  os 
seh'ageus  fazem  com  ella 
maças  ou  clavas  e  outras 
armas. 

Aytimul.  m.  (bot.)  Aytimul; 
arvore  das  iMolucas,  que  dá 
um  sueco  leitoso,  e  de  sua 
madeira  fazesp  os  habitantes 
carcazcs  e  pentes. 

Ayua.  /.  (bot)  Ayua ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
rutaceas,  que  cresce  na  ilha 
de  Cuba:  a  sua  madeira  é 
branda  c  de  bom  cheiro,  e 
distilla  uma  gomma  simi- 
Ihante  á  arábica.  Compõe-se 
de  oito  especies. 

Ayuda./.  Ajuda;  soccorro,  fa- 
vor. Adjumcntum,  favor:  — 
ajuda ;  au.\ilio,  cousa  que 
serve  para  ajudar.  Adjuto- 
riitm: — zagal;  ajudador  en- 
tre os  pastores.  Adjutor:  — 
ajuda,  clyster;  medicamento 
bem  conhecido  que  serve 
para  descari'egar  e  limpar 
o  ventre,  e  o  mesmo  instru- 
mento com  que  se  introduz. 
Clyster:  —  em  equitação,  os 
meios  que  o  cavalleiro  em- 
^jirega  para  fazer  conhecer 
a  sua  vontade  ao  cavallo  e 
obriga-lo  a  executa-la,  aper- 
tando as  pernas,  esporean- 
do-o,  etc.  Stimiãus,  incita- 
mentum  equi:  —  m.  ajudan- 
te ;  em  varios  empregos  do 
palacio  o  subalterno  que 
serve  n'elle  debaixo  das  or- 
dens do  seu  chefe.  Secun- 
darius:  —  (naut.)  ajuda;  ca- 
bo que  se  colloca  para  sup- 
prir  a  falta  de  outro,  ou  para 
segura-lo  mais.  Itudens  for- 
tior  in  debilioris  supplemeií- 
tum:- — de  camará;  ajuda  de 
cainara,  creado  destinado 
para  enfeitar,  jiontear  e  ves- 
tir seu  amo.  Famulus  à  cu- 
biculoy   ciibicidarius :  —  de 


328 


AYU 


cámara  del  rey;  camarista; 
creado  que  serve  na  cámara 
do  rei  para  o  ajudar  a  ves- 
tir e  outros  misteres.  Eer/is 
ciLÒindarius: — de  costa;  aju- 
da de  custo ;  soecorro  em  di- 
nheiro,- que  se  costuma  dar 
a  mais  cío  salario  mareado, 
ao  que  servo  algum  emj^re- 
go.  Mercedida:  —  de  orato- 
rio; ajudante  de  oratorio ;  o 
clérigo  que  nos  oratorios  do 
palacio  faz  o  oflicio  de  sa- 
cristão. Domas  rcgioi  sacro- 
mm  custos:  —  de  jMrroqida; 
êupplemento  á  igreja  paro- 
chial;  igreja  que  serve  para 
ajudar  a  alguma  parocliia 
nos  exercicios  parochiaes. 
Ecclesia  parroquioi  vicaria. 
Con  ayuda  de  vecinos;  com 
ajuda  dos  vizinhos.  Non  sini 
alterius  opera.  Dios  y  ayu- 
da; com  ajuda  de  Deus ;  mo- 
do de  exprimir  a  difficulda- 
de  de  uma  empreza.  Ayuda 
de  salud  ou  salut;  ajada  de 
saude;  auxilio  saudável. 

Ayudador,  ea.  adj.  Ajudador; 
o  que  ajuda.  Adjutor,  auxi- 
liator :  —  zagal ;  entre  pas- 
tores o  que  cuida  das  ove- 
lhas e  conduz  os  rebanhos ; 
tem  o  primeiro  logar  depois 
do  maioral.  Pecuarius  custos. 

Ayudamiento.  m.  (ant.)  Ajuda, 
auxilio,  soccorro. 

Ayudante,  p.  a.  de  Ayudar. 
Ajudante;  o  que  ajuda.  Ad- 
juvans,  antis:  —  m.  ajudan- 
te; emjjrego  militar  com  dif- 
ferentes  ^graus  e  titulos,  cu- 
jas funcçòes  mais  determi- 
nadas entre  as  infinitas  que 
lhes  estão  commettidas,  são 
tomar  as  ordens  do  chefe  do 
corpo  e  praça,  vigiai*  a  po- 
licia geral  da  tropa,  passar 
listas,  dar  partes,  etc.  Ayti- 
dante  general,  ayudante 
mayor,  y  ayudante  de  cam- 
po; ajudante  general,  aju- 
dante maior  c  ajudante  de 
campo,  segundo  os  seus  di- 
versos empregos  ou  desti- 
nos. Ferendis  ducum  man- 
datis  et  exequendis  p)rcefa- 
ctus:  —  de  ingeniero ;  aju- 
dante de  engenheiro;  ofíicial 
subalterno  do  corpo  de  en- 
genheiros com  a  mesma  gra- 
duação que  o  alferes  de  in- 
fantería :  —  ajudante;  nome 
que  se  dá  nas  escolas   ao 


AYU 

l^rofessor  subalterno,  que 
ensina  debaixo  da  inspecção 
do  superior  ou  o  suppre  no 
sua  ausencia: — (naut.)  aju- 
dante; nas  matriculas  da 
gente  do  mar,  o  official  de 
guerra  ou  graduado  como 
que  debaixo  das  ordens  do 
commandante  de  provincia, 
regula  urna  distribuição : 
—  (ant.)  ajudante;  nome 
da  classe  superior  dos  ar- 
tillieiros  das  brigadas  de 
aríilheria  de  marinha.  Ayu- 
dante de  construcción;  aju- 
dante de  consírucção;  mes- 
tre sujjerior  de  carpinteiros 
que  dirige  o  mechanismo  da 
construcçâo  das  embarca- 
ções. Ayudante  constructor; 
•ajudante  constructor;  ulti- 
ma classe  de  que  se  compõe 
o  corpo  de  constructores. 
Ayudante  de  embarco;  aju- 
dante de  embarque;  grau 
superior  innncdiato  ao  de 
primeiro  medico-cirurgico  da 
armada:  — (med.)  ajudante; 
jDCssoa  que  auxilia  o  cirur- 
gião na  pratica  das  opera- 
ções :  —  adjuvante ;  substan- 
cia medicamentosa  que  se 
une  a  outra  com  o  fim  de 
favorecer  e  augmentar  a  ac- 
ção díi  principal  elmmada 
base.  Adjuvans,  antis:  — 
(min.)  ajudante;  empregado 
auxiliar  dos  capatazes  e  oífi- 
ciaes  a  cujo  cargo  estão  as 
excavações  e  fundição.  Cha- 
mam-se  ajudantes  de  mina, 
de  fundições,  etc. 

Ayudantía.  /.  (mil.)  Emprego 
de  ajudante. 

Ayudar,  a.  Ajudar;  dar  aju- 
da, auxilio  ou  favor.  Adju- 
vare,  opitidari:  —  ajudar; 
pôr  os  meios  para  alcançar 
ou  lograr  alguma  cousa. /S'j'o^ 
considere.  Ayúdale,  y  ayu- 
darte he;  trabíilha  que  eu  te 
ajudarei ;  rifão  que  ensina 
que  não  se  deve  fiar  tudo 
ao  favor  de  outro,  senão  fa- 
zer cada  um  da  sua  parte  o 
que  possa,  para  conseguir  o 
fim  a  que  se  propõe: — (art.) 
Ayudar  el  caballo;  ajudar  o 
cavallo;  em  equitação  ap- 
plicar  o3  meios  que  se  jul- 
gam necessários  para  obli- 
gar o  animal  a  executar  o 
que  se  lhe  manda. 

Ayudoieo,   Ayudoeio   e  Ayu- 


AYU 

DORO.  m.  (ant.)  Ajudadouro; 
adjutorio,  ajudoyro.  ' 

Ayuga. /.  (bot.)  Ajuga;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
labiadas,  trilou  das  ajugoi- 
deas,  composto  de  varias  es- 
pecies, das  quaes  uma  é  co- 
nhecida vulgarmente  pelo 
nome  de  consolda  media, 
mui  estimada  por  suas  pro- 
priedades vulnerarias:  — V. 
Pinillo.:, 

Ayugóideo,  dea.  adj.  (bot.) 
Ajugoideo;  parecido  com  a 
ajuga: — /.  pi.  ajugoideas; 
tribu  da  familia  das  labia- 
das, cujo  typo  é  a  ajuga. 

Ayular.  n.  (ant.)  Chorar,  quei- 
xar-se. 

Ayulgar.  a.  (ant.)  Julgar. 

Ayumado,  da.  adj.  (ant.)  Gran- 
de; crescido,  alto. 

Ayun.  m.ybot.)  Ajun;  arvore 
da  ilha  de  Amboino,  cujos 
fructos  agri-doces  são  co- 
mestiveis  e  bons  para  tingir. 

Ayunador,  ra.  s.  Jejuaclor ;  o 
que  jejua.  Jejunator,  oris. 

Ayunante,  p.  a.  (ant.)  de  Ayu- 
nar. Jejuante;  o  que  jejua. 

Ayunar,  n.  Jejuar;  abster-se 
de  certos  alimentos  por  es- 
pirito de  penitencia  ou  mor- 
tificação. Jejunare :  —  je- 
juar; guardar  o  jejum  eccle- 
siastico.  Cibo  abstinere  jux- 
ta  legem  ecclesia;.  Ayunar 
después  de  harto;  jejuar  de- 
pois de  farto;  phrase  fami- 
liar com  que  se  nota  os  que 
ostentam  mortificação,  e  vi- 
vem regaladamente.  Post 
satietatem  abstinentiam  ja- 
ctare. En  ayunar,  mod.  adv.; 
estar  em  jejum ;  não  ter  co- 
mido nada.  Jejune.  En  ayu- 
nas, mod.  adv.  (fig.  e  fam.); 
estar  ou  fi.car  em  jejum ;  não 
entender,  comjirehender  ou 
penetrar  alguma  cousa.  Usa- 
se mais  comanummentc  com 
os  verbos  ficar  ou  estar,  liem 
penitus  ignorare.  En  ayuno, 
mod.  adv.  (ant.)  V.  En  ayu- 
nas. Harto  ayuna  quien  mal 
come;  jejua  quem  mal  come; 
rifão  com  que  se  explica  o 
castigo  do  comer  mau,  que 
equivale  ao  jejum. 

Ayuncar.  m.  (ant.)  V.  Juncal. 

Ayuno.j)?.  Jejum ;  abstinencia 
de  manjares  prohibidos  sem 
fazer  mais  que  uma  comida 
ao  dia  ,.por  preceito  eccle- 


AYU 

siastíco  ou  por  devoção. 
Inedia,  jejuniuní  juxta  le- 
r/es  ecclesice :  —  natural;  je- 
jum natural;  abstinencia  de 
"toda  a  comida  e  bebida  des- 
de a  meia  noite  anteceden- 
te. Cibi  et  pohis  ahsiincntia. 
Ayuno,  na,  adj.  jejuno;  que 
está  em  jejum,  que  nao  co- 
meu :  —  (fi{/-)  abstinente  , 
f(ue  se  priva  de  algum  gos- 
to ou  deleite :  —  que  nao 
tem  noticia  do  que  se  falla 
ou  nao  o  entende  ou  com- 
prehende.  Inscius,  a,  um. 

Ayunque,  m.  (a.nt.)  V.  Yunque. 
Cuando  ayunque,  sufre, 
cuando  mazo,  tunde  (ríf.); 
quando  não  ha  pão  alvo  co- 
rne-se  de  rala;  ensina  que 
devemos  accommodar  ao 
tempo  e  á  fortuna.  Tempo- 
ribus  ssrviendum. 

Ayuntable.  af(/.  Ajuníavel;  o 
que  se  pode  ajuntar  a  outra 
cousa. 

AYtiNTABLEJiENTE.  adv. m.  Çaut.) 
Ajuntavelmente ;  com  união. 

Ayuntacion.  /.  (ant.)  Ajunta- 
mento ;  acção  de  ajuntar  ou 
unir. 

Ayuntadajiente.  adv.  m.  (ant.) 
Ajuntadamcnte ;  juntamen- 
te, unidamente :  — aj  untada- 
mente;  pôr  junto  ou  unidu. 

Ayuntador,  ka.  s.  Ajuntador; 
o  que  ajunta  ou  une.  Con- 
ffregator,  qui  cojjulat. 

Ayt;ntamiexto.  m.  (ant.)  Ajun- 
tamento; acção  de  unir  ou 
juntar :  —  (ant.)  ajuntamen- 
to; junta,  congresso  de  al- 
gumas pessoas:  —  ajunta- 
mento; junta  on  reunião  que 
nas  cidades  c  villas  forma  o 
corregedor  ou  alcaides,  e  os 
regedores  para  o  governo 
d'ellas.  Congressus,  senatus, 
CLvtus:  —  a  casa  consistorial. 
Municipalis  cedes:  — ajun- 
tamento; coi^ula  carnal. 

Ayuntancia  c  Ayüntanza.  /. 
(ant.)  V.  Union,  Cópula  car- 
nal. 

A  vvxTANTE.^?.  a.  (ant.)  de  Ayun- 
tar. Ajuntautc ;  que  ajunta 
ou  junta. 

Ayuntak.  a.  (ant.)  V.  Juntar. 
Usava-se  também  como  re- 
ciproco :  —  (a7it.)  Y.  Añadir: 
—  r.  (ant.)  ajuntar-se;  tcr 
copula  carna,!. 

Ayunto,  m.  (ant.)  V.  Junta. 

Ayubtaiba./.  (bot.)  Ajurtaiba; 


AZA 

arvore  du  Brazil,  da  qual  os 
selvagens  extrabem  um  oleo 
avermelhado,  que  empregam 
para  untar  o  corpo. 

Ayuso.  adv.  (ant.)  Y.  Abajo. 
En  ayuso,  loe.  adv.  (ant.)  Y. 
Abajo. 

AYVíiTA-DvnA.f.(naut.)Y.  Ayuste. 

Ayustar,  a.  (naut.)  Ajustar, 
enlaçar ;  unir  dois  cabos  por 
scus  extremos  com  costu- 
ras ou  nós: — ajustar;  pegar, 
unir  as  peças  de  madeira 
por  seus  extremos,  para  que 
resulte  outra  cíe  maior  com- 
primento. 

Ayuste,  m.  (naut.)  Ajuste,  en- 
lace; costura  ou  amarradu- 
ra de  dois  cabos  por  seus 
extremos ;  por  extensão,  diz- 
se  da  reunião,  ou  conjuncto 
de  dois,  tres  ou  mais  cabos 
enlaçados  e  com  especiali- 
dade das  amarras.  V.íJscar- 
j}e,  Junta.  Ayuste  de  cola  de 
pato;  laçada  ou  nó  corredio; 
o  que  se  dá  no  extremo  de 
cada  cabo  para  que  se  pos- 
sa desfazer  com  facilidade 
quando  for  i^reciso. 

Ayutouio.  m.  (ant.)  Adjutorio; 
auxilio,  ajuda. 

Ayval.  m.  (bot.)  Ayval ;  arbus- 
to das  Molucas,  que  pro- 
duz pequenas  bagas;  as  has- 
tes novas  comem-se  em  for- 
ma de  hortaliça  para  soltar 
o  ventre. 

Az.  m.  (ant.)  Az;  esquadrão, 
porção  de  gente. 

Azabachado,  da.  adj.  Azevi- 
chado ;  similhante  na  côr  ao 
azeviche.  Gar/atoi  colorem 
referens. 

Azabache,  m.  Azeviche;  mine- 
ral mui  commum  em  Hes- 
panha,  de  côr  negra  lustro- 
sa, medianamente  duro  e 
mais  ligeiro  que  a  agua. 
Usa-se  em  algiunas  partes 
como  carvão  para  fazer  bo- 
tões e  outras  obras  de  ador- 
no. Bitumen  lithanthrax :  — 
(::ool.)  pavizola;  ave  de  tres 
ou  quatro  pollegadas  de 
comprido,  de  côr  cinzenta 
escura  no  dorso,  branca  no 
A'cntre,  e  cabeça  e  azas  ne- 
gras. Parus  ater: — pi.  col- 
lares que  nos  logares  e  al- 
deias se  fazem  d'este  mine- 
ral para  pôr  no  pescoço  dos 
meninos.  Monilia  et  orna- 
menta ex  gagata   confecta: 


AZA 


329 


—  artificial  (ant.);  azeviche 
artificial ;  especie  de  esmal- 
te ou  de  vidro,  que  se  fa- 
brica ha  muito  tempo  e  ser- 
ve para  os  mesmos  usos  que  > 
o  azeviche  natural. 

Azabachero.  m.  O  que.  trafica 

em  azeviche. 
Azarara.  /.  (Ijot.)  Y.  Pita  ou 

Zabida. 
AzABRA./.  (ant.  e  mar.)Y.  Za- 

bra. 
Azacán,  m.  (ant.)  Y .  Aguador: 

—  moço  empregado  em  tra- 
balhos duros  e  penosos:  — 
odre  em  que  se  deita  o  vi- 
nho ou  outro  licor.  Estar 
ou  andar  hecho  un  azacán 
(fr.fig.  efam.);  andar  alvo- 
roçado em  dependencias  ou 
negocios,  trabalhar  como  um 
gallego.  Operi  vel  negofiis 
veliementer  incumhere. 

Azagaya./,  (p.  Gr.)  Aquedu- 
cto;  canal,  conductor  de 
aguas.  Tubns,  canalis:  — 
(ant.)  nora  grande. 

AzACHE.  adj.  Applica-se  a  cer- 
ta especie  de  seda  de  infe- 
rior qualidade.  Usa-se  tam- 
bém como  substantivo.  Se- 
ricum  rude,  asperum,  impo- 
litum :  —  (min.)  Y.  Aceche. 

Azada.  /.  (agr.)  Enxada;  in- 
strumento para  excavar  a 
terra.  Sarculum.  Quien  trae 
azada  trae  zamarra  (rif.); 
quem  tem  officio  tem  bene- 
ficio. 

Azadazo.  m.  Enxadada;  golpe 
dado  com  a  enxada. 

Azaderac.  m.  (bot.)Y.  Cina- 
momo. 

Azadica,  lea,  ta.  /.  dim.  de 
Azada. 

Azadón,  m.  Enxadão;  instru- 
mento que  serve  para  cavar 
a  terra.  Ligo,  onis: — de  pe- 
to; alvião;  instrumento  rus- 
tico que  diflfere  do  enxadão 
c(;mmiun  em  ter  opposto  á 
lamina  um  bico  de  dois  de- 
dos de  largo,  que  serve  para 
o  introduzir  entre'  as  raizes 
c  pedras,  e  levanta-las.  Ligo 
hinc  lato,  inde  acuto  ferro. 

Azadonada.  /.  Enxadada ;  gol- 
pe dado  com  o  enxadão.  Ictus 
ligonis.  A  la  primera  aza- 
donada, mod.  adv.  (fig.);  á 
primeira  enxadada;  explica 
haver-se  achado   o  que   se 

■  procurava  á  primeira  dili- 
gencia. Bem  facili  negotio 


330 


AZA 


absolvi.  A  la  primera  aza- 
donada disteis  en  el  ar/ua; 
mal  o  vi,  logo  o  conheci ;  ri- 
fão com  que  se  explica  ter 
conhecido  quasi  á  primeira 
vista,  que  um  sujeito  não 
merece  o  conceito  que  tem. 
A  la  jjrimera  azadonada 
quereis  sacar  agua?  não  se 
pilham  trutas  a  bragas  en- 
xutas; rifão  que  adverte, 
que  as  cousas  arduas  não 
se  conseguem  sem  grande 
diligencia.  A  tres  azacloua- 
das  sacar  agua  ;  tirar  agua 
com  tres  enxadadas;  phrase 
figurada,  com  que  se  dá  a 
entender  que  alguns  com 
pouca  diligencia  costumam 
conseguir  o  que  pretendem. 
Facili  labore  desíderata 
adinvenire. 

Azadonar,  a.  Cavar  com  o  en- 
xadão.   Ligone  excavare. 

AzADONAzo.  m.  V.  Azadonada. 

AzkDo^viiA.o.m.dim.áe,  Azadón. 

AzADONERO.  m.  O  que  faz  ou 
vende  enxadões:  —  o  que 
trabalha  com  o  enxadão :  — 
(mil.  ant.)  V.  Gastador. 

AzAEL.  m.  (reí.)  Azael;  anjo 
rebelde  a  quem  o  archanjo 
Rafael  por  ordem  de  Deus, 
segundo  suppoem  os  rabbi- 
nos,  atou  de  pés  e  mãos, 
arrojou  logo  para  um  loírar 
escuro  e  deserto,  pi-enden- 
do-o  a  umas  pedras  pon- 
teagudas,  até  o  dia  do  juizo 
final. 

Azafata.  /.  Açafata:  creada 
da  rainha.  Nobilis  matrona 
reginoi  cubicularia. 

Azafate,  m.  Açafate;  especie 
de  cesto  tecido  de  vimes, 
em  cuja  circumferencia  se 
levanta  um  genero  de  entre- 
laçamento do  mesmo  lavor, 
de  quatro  dedos  de  alto  pou- 
co mais  ou  inoiios.  Também 
se  fazem  de  pnlha,  oiro,  jara- 
ta, etc.  Calathns,  fiscella. 

AzAFE.  m.  Gente  de  guerra 
de  mar  entre  turcos  e  árabes. 

AzAFEHA.  /.  (ant.)  V.  Lamina. 

AzAFiA.  /.  (med.)  Azaphia ;  fal- 
ta de  sonoridade  e  claridade 
na  voz. 

Azafrán,  m.  (Ijot.)  Açafrão; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  irideas,  da  triandria 
monogynia  no  systema  de 
Linneo,  cuja  raiz  é  uma  es- 
pecie de  cebola  coberta  de 


AZA 

muitas  cartilagens  bolbo- 
sas,  e  tem  as  folhas  compri- 
das, estreitas,  espessas  e  fa-' 
ceis  de  manusear,  com  mui- 
tas ramificações  capillares. 
Crocussativus.  Azafrán  bas- 
tardo, Romi  ó  Eomini.  V. 
Alazor:  —  (naut.)  açafrão; 
o  largo  do  leme  junto  á 
palheta:  —  (pint.)  côr  ama- 
rella  alaranjada  que  se  em- 
prega para  illuminar,  e  que 
se  tira  da  flor  do  açarfão, 
diluida  em  agua :  —  (chim. 
ant.)  pi.  açafrão,  nome  que 
se  dava  antigamente  aos 
oxydos  metallicos.  Azafrán 
de  antimonio  (fr.  ant.)  aça- 
frão de  antimonio;  sulphu- 
reto  de  antimonio  com  pro- 
toxydo.  Azafrán  de  marte 
antimoniado ;  açafrão  de  fer- 
ro antimoniado ;  deutoxydo 
de  antimonio  e  ferro,  ou  oxy- 
do  de  antimonio  marcial. 
Azafrán  de  marte  aperitivo  ; 
carbonato  de  ferro.  Azafrán 
de  marte  aperitivo  de  sthal; 
deutoxydo  de  antimonio  e 
de  ferro,  ou  oxydo  de  anti- 
monio marcial.  Azafrán  de 
marte  astrinjente;  açafrão 
de  acido  astringente;  tri- 
toxydo  de  ferro  ou  colcotar. 
Azafrán  de  marte  negro; 
2)roto-sulphureto  de  ferro  ou 
pirite  magnética.  Azafrán 
de  marte  sacarino ;  sulphato 
de  ferro  desseccado  ou  sal  de 
jMarte.  Azafrán  de  metales; 
sulphureto  de  antimonio  com 
protoxydo  lavado. 

Azafranado,  da.  adj.  (fig.) 
Açafroado ;  que  é  da  côr  do 
açafrão.  Croceus,  a,  um. 

Azafranal,  m.  Açafroai;  ter- 
reno plantado  de  açafrão. 
Locus  croco  consitus. 

Azafranar,  a.  Açafroar;  tin- 
gir de  açafrão.  Croco  tinge- 
re: —  diluir  o  açafrão  em 
algum  liquido.  Crocum  di- 
luere:  —  misturar;  juntar  o 
açafrão  com  alguma  cousa. 
Crocum  miscere. 

Azafranero.  s.  o  que  vende 
açafrão. 

Azagador,  m.  Atalho;  vereda 
ou  passagem  do  gado.  Actns 
quo pécora  et  armenia  agun- 
tur. 

Azagaya.  /.  Azagaia;  lança 
ou  dardo  pequeno  que  se 
atira   com  a  mão.   Missile 


AZk 

iebmi,  aclides:  —  (ant.)  V. 
Arcaduz. 

Azagor.  m.  (chim.  ant.)  V. 
Cordenillo. 

AzAGUAN.  m.  (ant.)  V.  Za- 
guán. 

Azahar,  m.  Flor  de  laranjeira 
e  limoeiro,  que  é  de  meia 
pol  1  egad  a  de  comprido,  bran- 
ca e  partida  na  extremida- 
de, formando  /piatro  ou  cin- 
co folhilhos.  E  mui  cheirosa 
e  faz-se  uso  d'ella  coilio 
aroma  e  condimento.  Citri 
fios. 

AzAINADAMENTE.        udv.        (ant.) 

Pérfida,  traiçoeiramente ;  co- 
mo um  traidor.  Perfide,  per- 
fidioso  vultu. 

AzalÁ.  /.  Azalá;  oração,  pra- 
tica ou  cerimonia  religiosa 
dos  mahometanos. 

ÁzAí-EA.f.(bot.)Y .  Antodendro. 

AzALEjA.  /.  (ant.)  V.  Tohalla. 

AzALLABA.  (rei.)  Azallaba; 
uma  das  potestades  sobre- 
naturaes  em  que  acredita- 
A'am  os  gnósticos. 

AzAMADOR,  RA.  aclj.  (ant.)  Au- 
ctor:  —  promovedor  reso- 
luto. 

AzAMAR.  m.  (ant.  e  chim.)  V. 
Cinabrio. 

AzAMBÔA.  /.  (bot.)  V.  Zamboa. 

AzAMBOo.  m.  (bot.)  Zamboeira ; 
arvore  que  dá  zamboas. 
Arbor   malicidonii  generis. 

Azanahoriate,  m.  V.  Aaano- 
riate. 

Azanca,  f.  (miner.)  Manancial 
de  agua  subterrânea. 

AzANEC.  m.  (ant.  chim.)  Hy- 
drochlorato  de  ammouiaco 
ou  sal  ammoniacal. 

AzANEFA.  /.  (ant.)  Y.  Cenefa. 

Azanita.  m.  Azanita;  nome 
dado  pelos  judeus  a  certos 
ministros  das  sjmagogas, 
especie  de  diáconos  e  servi- 
dores dos  sacerdotes,  cujo 
cargo  é  electivo. 

Azanoria.  /.  (ant.)  V.  Zana- 
horia. 

Azanoriate.  m.  (p.  Ar)  Pasti- 
naca; cenoura  confeitada. 
Postinaca  melle  aut  saccha- 
ro  condita :  —  (fiff-)  compri- 
mentos com  afí'ectacao  epar- 
voice.  Verboru7n  affectata 
venustas. 

Azar.  m.  Azar;  desgraça  im- 
prevista. Casiis  adversus, 
inopinatus:  —  azar;  nos  nai- 
pes e  dados  a  carta  ou  dado 


AZA 

que  tem  o  jionto  com  que  se 
perde.  In  chartarum  et  in 
talorum  ludo  talus  aut  cuar- 
ta adversa :  —  azar ;  no  jogo 
de  bilhar  qualquer  dos  la- 
dos das  ventanilhas  voltadas 
para  a  mesa,  e  no  da  pélla 
as  esquinas,  portas,  janellas 
e  outros  estorvos.  In  gloha- 
lorum  aut  in  pilce  ludo, 
quodcumque  certos  ducere 
jactusjJrohibet : — (fiff.)  azar; 
qualquer  circumstancia  an- 
tipathica  ao  jogador.  Echar 
azar  (fr.J;  ter  azar;  nos 
jogos  de  aposta  é  ter  uma 
má  sorte,  e  por  amplificação 
é  sair  inal  alguma  cousa, 
e  contra  o  que  se  solicita. 
Sortem  adversam  experiri. 
Tener  azar  con  alguna  cosa; 
ter  azar  com  alguma  cou- 
sa; phrase  com  que  se  ex- 
plica o  mau  agouro  que  se 
concebe  de  alguma  ¡ressoa 
ou  cousa.  Mali  ominis  rem 
esse,  ominosam,  infaustam. 
Juego  de  azar  ó  de  suerte  y 
azar;  jogo  de  azar  ou  de 
sorte  e  azar;  o  que  depende 
só  da  sorte  e  não  da  habili- 
dade do  jogador. 

Azarandar,  a.  V.  Zarandar. 

Azarar,  (fam.)  Fazer  ou  cau- 
sar azar,  especialmente  no 
jogo:  —  r.  mallograr-se  al- 
guma cousa. 

Azarba.  /.  (ant.)  V.  Azarbe. 

Azarbe,  n.  (p.  Mure.)  Sanja; 
rego  ou  canal  de  esgoto  jjor 
onde  sáe  a  agua  que  sobra 
depois  de  se  ter  regado  uma 
horta.  Fossa  canalis  ad  de- 
ducendam  aquam. 

Azarca./.  {comm.J  Azarea;  no- 
me de  certo  coral  que  levam 
os  europeus  a  Marrocos. 

Azarcón.  í«.  V.  Minio.  Algu- 
mas vezes  tem-se  applicado 
também,  aindaqixe  impro- 
priamente, ao  chumbo :  — ■ 
(pint.)  azarcão;  cor  alaran- 
jada  mui  viva.  Color  citreus. 

AzAREiRo.  m.  (bot.)  Azareiro; 
arvore  que  dá  flores  brancas 
mui  cheirosas,  e  cujos  fru- 
.  ctos  sao  purgantes. 

AzAREÑA.  /.  (ant.)  Habilidade 
ou  destreza. 

Azaria,  m.  (comm.)  Azaria;  es- 
pecie de  coral  que  os  mer- 
cadores da  Europa  levam 
para  Smyrna. 

Azariel.  (reí.)  Azariel;   anjo 


AZE 

que  reina  segundo  o  Talmud 
sobre  as  aguas. 

AzARiMiT.  m.  (miner.)  Azari- 
mite;  pedra  similhante  á 
terra  calcada. 

AzARiNiT.  in.  (bot.)  Azarinite; 
planta  medicinal  de  Ca- 
nauor. 

AzARjA./.  Assarja  cu  cubilho; 
instrumento  que  serve  para 
dobar  a  seda  crua,  composto 
de  quatro  pequenas  tábuas 
unidas  a  duas  rodas  furadas 
pelo  ineio,  para  que  possa 
passar  o  fuso.  Instrumentum 
qtiatuortabnlisstruclumrudi 
sérico  religando. 

AzARNEEK,  AZARNET.    m.    (cJlim. 

ant.)  Suljjhui-eto  de  arsénico 
ou  oiro  pimenta. 

Azaro,  m.  (ant.)  V.  Sarcocola. 

AzAROLLA.  /.  (p.  Ar.)  V.  Serva. 

AzAROLLo.  m.  (p.  Ar.)  (bot.) 
V.  Serval. 

AzAROSAirENTE.  culv.  OT.  Infe- 
lizmente, fatalmente,  com 
azar. 

Azaroso,  sa.  adj.  Fatal;  que 
teni  em  si  azar  ou  desgraça. 
Infaustus,  ominosas. 

Azaróte,  m.  (ant.)  V.  Sar- 
cocola. 

AzAucHo.  m.  (bot.)  Azaucho; 
especie  de  figueira  silvestre. 

AzAVAR.  TO.  (bot)  V.  Aloe. 

AzAYA.  /.  (p.  Gal)  V.  Can- 
tuezo. 

AzAZEL.  m.  (reí.)  Azazel;  nome 
que  dâo  os  mahometanos 
aos  anjos  que  suppòem  mais 
próximos  ao  throno  de  Deus: 
— V.  Cabrón  emisario. 

AzcoN.  m.  (ant.)  V.  Azcona. 

Azcona.  /.  (ant)  Arma  arroja- 
dica,  como  dardo,  flecha,  etc. 

AzcoNiLLA.  f.  dim.  de  Azcona. 

AzEBRA./.  (ant.  zool.)  V.  Zebra. 

AzEBuco.  7».  (pharm.)  Azebu- 
co;  droga  medicinal  que  os 
cliins  de  Cantào  trazem  da 
Batavia. 

AzEDARAc.  77?.  (bot.)  V.  Ace- 
deraquc. 

AzEDEGRiN.  m.  (ant.  chim) 
Peroxydo  de  ferro  allumi- 
noso  sanguíneo  ou  pedra  de 
brunir. 

AzEF.  m.  (chim.)  Alúmen  de 
jiluma. 

AzEG.  m.  (chim.)  Azege;  espe- 
cie de  vitriolo. 

AzEji.  ???.  (chim.)  Oxydo  roxo 
de  ferro. 

AzELFAGo.  m.  (astron.)  Azel- 


AZI  331 

2Dhago;  estrella  que  está  na 
cauda  do  CysnCv 

AzELiA.  /.  (zool.)  Azelia  (sem 
zelos);  genero  de  insectos, 
equivalente  ao  genero  ato- 
mogastro,  e  cujo  typo  é  a 
azelia  gentil,  que  se  encon- 
tra nas  flores  do  perrexil  e 
do  cerefólio. 

AzELÓ.  m.  (bot.)  Azelo;  cereal 
do  Congo,  que  occasiona 
cólicas  aos  que  o  comem 
pela  primeira  vez. 

AzEJIAFOR,  AzEMALA.  m.  (cMm.) 

V.  Acemafor. 

AzEMAR.  a.  (ant)  Compor  ou 
adereçar. 

AzEMAsoB.  m.  (ant.  min.)  V. 
Acemasor. 

AzENio.  íjí.  (ant.  bot.)  V. 
Ajenjo. 

AzENORiA.  /.  (ant.)  Y.  Zana- 
horia. 

AzERBOs.  m.  (bot.)  Acerbos; 
nome  de  uma  especie  de  noz 
moscada  silvestre  emuito in- 
sípida. 

AzEREXA.  /.  (ant.)  V.  Azareña. 

AzEROLA.    /.    (hot.)    Azerola; 
pequeno  fructo  agri-doce  da , 
cor  e  da  grossura  da  cereja. 

AzEROLo.  m.  (bot.)  Azeroleiro; 
arbusto  do  mesmo  genero 
(jue  o  espinheiro  alvar  ou 
pilriteiro. 

AzGLEjo.  m.  (ant.)  V.  Azulejo. 

Azi.  m.  Coalho  composto  de 
soro  de  leite  e  vinagre  usa- 
do na  Suissa  para  fazer  o 
segundo  queijo. 

AziENzo.  m.  (ant.)  V.  Arienzo. 

AziEK.  m.  (bot.)  Azier;  nome 
que  se  dá  em  Caynnea  a 
todas  as  hervas  dos  campos 
que  tèem  algum  uso,  juu- 
tando-llie  um  adjectivo  que 
as  qualifica. 

AziERo.  m.  (bot.)  Aziero;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  rubiáceas,  que  compre- 
hende  seis  esjiecies  e  cujas 
follias  sao  medicinaes. 

AziGÓcERo.  adj.  (zool.)  Azigo- 
cero;  qualificação  de  in- 
sectos de  antenas  impares: 
—  m.  2)1.  azigoceros ;  secção 
de  insectos  nereideos. 

AziGos.  adj.  (anat.)  V.  Acigos. 

AziJiTA.  /.  (bot)  Azigita  (im- 
par); genero  de  cogumelos 
pouco  conhecido  e  imper- 
feitamente descripto. 

AziMAR.  m.  (chim.)  Verdete; 
cobre  oxydado. 


332 


AZO 


AziMENA,  /.  (bot.)  Azimena; 
arbusto  de  Madagáscar. 

AziMiTA.  adj.  (rei.)  V.  Acimiía. 

AziMO,  MA.  adj.  Ázimo,  g^mo-, 
diz-se  do  pão  não  leveda- 
do, como  é  a  massa  de  que 
se  fazem  as  hostias.  Pañis 
azymiis. 

Azimut,  m.  (astr.)  Azimuth; 
angulo  compreliendido  entre 
o  meridiano  de  um  logar  e 
um  circulo  vertical  qual- 
quer : — o  mesmo  circulo.  Ver- 
ticalis  circulus  horizontem 
ad  aiiffulos  Quedos  inter- 
secans. 

Azimutal,  culj.  (astr.)  Azirau- 
thal;  applica-se  ao  angulo 
que  se  forma  do  meridiano 
e  do  azimuth,  ou  circulo 
vertical,  e  cuja  medida  é  a 
parte  do  horisoute  que  os 
corta.  Angidus  à  verticali 
circulo  quendam  astruvi  in- 
tersecante, et  lí  meridiano 
efformatus. 

Azinaban,  m.  (cliim.  ant.)  Azi- 
naban;  entre  os  alchimis- 
tas  significava  as  escorias 
que  se  sej^aravam  da  pedra 
philosoijhal. 

AziNÉFORO.  m.  (zool.)  Azinefo- 
ro;  genero  de  lepidópteros 
nocturnos. 

AzNACHO.  m.  (bot.)  V.  Pino 
negral. 

AzNALLO.  m.  (bot.)  V.  Pino 
negral: — V.  Gatuna. 

AzNAREz.  711.  (patr.  ant.)  Azna- 
rez ;  filho  de  Aznar. 

Azoar.  m.  (chim.)  Carregar  de 
azote.  Usa-se  também  como 
reciproco. 

Azo  ato.  m.  (chim.)  V.  Nitrato. 

AzOB.  m.  (chim.)  Alúmen  sac- 
charino. 

AzoBisPADO.  m.  (ant.)  V.  Arzo- 
bispado. 

Azoe.  m.  (chim.)  Azougue ;  mer- 
curio dos  alchimistas. 

AzocÁrbico,  CA.  adj.  (chim.) 
V.  Ciánico. 

AzocÁebido,  DA.  adj.  (chim.) 
V.  Ciánido. 

AzOCARBUEO,     RA.     udj.     (cllim.) 

V.  Ciámiro. 

AzocHE.  m.  (ant.)  V.  Azogue 
,  na  sua  significação  de  praça. 

Azoe.  m.  (chim.)  Azote;  corpo 
simples  gazoso,  incolor,  ino- 
doro, iusipido,  transparente, 
elástico,  que  existe  no  ar 
atmospherico,  na  proporção 
de  79  por  100. 


AZO 

AzoFAiPA./.  (bot.)  V.  Azufaifa. 

AzoFAiFO.  m.  (bot.)Y.  Azvfaifo. 

Azófar,  m.  V.  Laton. 

AzoFEiFA./.  (ant.)\.  Azufaifa. 

AzoFEiFo.  m.  (ani.)Y.  Azvfaifo. 

AzÓFORA.  /.  (bot.)  Azopliora; 
genero  de  plantas  rizoforeas 
chamado  também  rizo  for  a. 

Azogadamente,  adv.  m.  Acce- 
leradamente;  com  muita  ce- 
leridade, e  agitação.  Celeri- 
ter,  nimio  conatu. 

Azogado,  Azogamiento,  m.  Ac- 
celeramenío.  Nimia  agifatio: 
—  acção  e  etieiío  de  azougar. 

Azogar,  o.  Azougar;  lançar 
azougue  em  alguma  cousa; 
diz-se  dos  crystaes  quando 
se  banham  n'um  amalgama 
de  estanho  para  que  sirvam 
de  espelho.  Argento  vivo  illi- 
nire,  operire:  —  r.  contrahir 
a  enfermidade  que  occasio- 
na  a  introducçào  de  partí- 
culas de  azougue  no  corpo, 
no  qual  causam  um  continuo 
tremor  e  convulsão.  Argenti 
vivi  halitu  arfuum  tremorem 
contrahere : — (fig.)  azougar- 
se;  andar  turbado  e  precipi- 
tado como  sem  conhecimcntb 
de  que  se  faz.  Contremiscere, 
perturbari: —  (art.)  azougar ; 
apagar  a  cal,  molha-la  de 
modo  que  se  desfaça  em  pe- 
dacinhos, como  quando  re- 
cebe a  humidade  do  ar  sem 
se  converter  em  argamassa 
ou  coalhar-se. 

Azogue,  m.  (min.)  Azougue; 
metal  de  côr  branca,  sum- 
m  amenté  pesado  que  se  con- 
serva naturalmente  liquido. 
Hydrargyrum,  i :  —  (ant.) 
açougue,  mercado;  praças 
de  algum  povo  aonde  se  faz 
o  commercio  publico.  Es  un 
azogue  (fr.);  é  um  azougue; 
applica-se  geralmente  aos 
meninos  de  genio  vivo  e  que 
nunca  estão  quietos.  Irre- 
quietus,  hydrargyro  afflatus. 
En  el  azogue  quien  mal  dice 
mal  oye;  é  moda  no  açou- 
gue, quem  mal  falla,  mal 
ouve;  quem  diz  o  que  quer, 
ouve  o  que  não  quer:  — 
pi.  (ant.  comm.)  nome  que 
se  dava  aos  navios  e  ante- 
riormente aos  galiões  desti- 
nados a  levar  á  America  o 
azougue.  Naves  ad  trajicien- 
dum  hydrargyrum  in  Ameri- 
cam  constitutce.  Azogue  cal- 


AZO 

cinado  (chim.);  azougue  cal- 
cinando; deutoxydo  de  mer- 
curio ou  precipitado  roxo. 
Azogue  sublimado ;  azougue 
sublimado ;  protochlorureto 
de  mercurio  sublimado  ou 
mercurio  doce. 

AzoGUEjo.  m.  (ant.)Y.  Plazuela. 

AzOGUERÍA./.  (7Hm.J Nome  dado 
em  Almadén  á  ofticina  aon- 
de se  verificam  as  operações 
próprias  da  amalgamaçâo. 
LoGus  "dbi  hydrargyrum  ad 
elaborandum  argentum  ajota- 
tur: —  ofticina  onde  se  con- 
serva o  azougue. 

AzoGUERO.  m.  (min.)  Chefe  da 
amalgamaçâo ;  na  NovaHcs- 
panha,  o  que  dirige  a  amal- 
gamaçâo das  minas  de  oiro 
e  prata.  Instructor,  proe- 
paraior  liydrargyri  ad  ela- 
borandum argentum. 

Azoico,  CA.  adj.  (chim.)  V.  Ni- 
trico. 

Azóidos. /.  2J^-  (miner.)  Azota- 
tos;  familia  de  mineraes,  que 
comprehende  os  nitratos  na- 
turaes,  azote,  ammoniaco  e 
ar:  —  (chim.)  azotatos;  fami- 
lia de  corpos  simples,  cnjo 
typo  é  o  azote. 

AzoiTO.  rn.  (chim.)  Y.  Nitrito. 

AzoLAE.  a.  (art.)  Apparelhar; 
desbastar  a  madeira  com  a 
cnchó. 

AzoLiA.  /.  (bot.)  Azolia;  genero 
de  plantas  aquáticas  da  fa- 
milia das  náyades. 

AzoLOTLi.  m.  (zool.)  Azolotli; 
salamandra  do  México. 

Azolvar,  a.  (ant)  Obstruir;  ta- 
par com  alguma  cousa  os 
conductos  da  agua.  Também 
se  usa  como  reciproco: — V. 
Colmar. 

Azolvo,  m.  Entupimento;  ac- 
ção de  entupir. 

Az'oMA.  m.  (bot.)  Azoma;  ge- 
nero de  pla,ntas,  que  se  con- 
sidera como  um  estado  par- 
ticular do  cladosporio  das 
plantas. 

AzoMAMiENTO.  m.  (ant.)  Acir- 
ramento; acção  de  acirrar. 

AzoMAR.  a.  (ant.)  Acirrar;  in- 
citar os  auimaes  uns  contra 
os  outros. 

AzooDiNAMiA./.  (med.)  Azoody- 
namia;  perda,  cessação  ou 
diminuição  notável  da  poten- 
cia vital :  — V.  Adinamia. 

AzooDiNÁMico.  adj.  (med)  Adi- 
námico. 


AZO 

AzooDiNAMO,  MA.  aclj.  (meã.) 
Azoodynaino;  privado  das 
furças  vitaes. 

Azooso,  SA.  adj.  (chim.)  V.  Ni- 
troso. 

AzoÓTico,  CA.  adj.  (geol.)  Azoo- 
tico;  qualificação  dos  terre- 
nos que  não  contêem  restos 
animaes. 

Azor.  in.  (zool.J  Açor;  especie 
de  ave  de  rapina  diurna,  da 
tribu  dos  falcões,  similhante 
ao  gavião  e  que  tem  perto  de 
dois  pés  de  altura;  é  de  còr 
negra  clara  por  cima  e  bran- 
ca no  ventre  com  manchas 
negras,  como  nas  azas  e  no 
bico;  a  cauda  é  cinzenta  e 
branca  e  as  pernas  amarel- 
las.  Falco  palumbarius :  — 
(germ.)  ladrão  que  rouba  o 
que  se  acha  n'um  sitio  ele- 
vado. 

Azorado,  da.  adj.  (hraz.)  Aco- 
rado; qualitícaçào  heráldica 
da  ave  representada  com  as 
azas  entre  abertas  na  atti- 
tude  de  olhar  para  o  sol. 

AzoRAFA.  /.  (aut.  zool.)  V.  Gi- 
rafa. 

AzouA.MiENTo.  111.  Iiiquictação; 
acção  e  eífeito  de  inquie- 
tar-se,  de  sobresaltar-se,  de 
açorar  ou  açorar-se.  Trepi- 
tadio,  terror,  pavor. 

AzouAK.  o.  Açorar ;  sobresaltar, 
perturbar,  espantar.  Diz-se 
por  allusào  ás  aves  quando 
so  vêem  perseguidas  pelo 
açor.  Usa-se  também  comu 
reciproco.  Conturbare,  per- 
ierreri :  —  (jig.  ant.)  irritar; 
infundir  finimo,  encender. 

AzoRELLA.  /.  (bot.)  Azorella; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  umbelliferas,  que 
comprehende  sete  especies, 
todas  originarias  da  Ame- 
rica austral. 

AzoRERo.  ??í.  (germ.)  Cúmplice 
do  ladrão,  encobridor  do 
roubo. 

AzoRKAMiEKTo.  m.  Atordoação; 
grande  peso  de  cabeça.  Gra- 
vedo,  iriié. 

Azorrarse,  r.  Amodonar-se; 
ndormecer-se  por  eíieito  de 
uwi  grande  iiicommodu  de 
cabeça.  Gravedinc  afjici:  — 
(mar.)  turbar-se;  apresen- 
tar o  tem])o  mau  aspecto. 
Usa-RC  também  como  activo 
na  significação  de  carregar 
demasiado  um  navio,  e  como 


AZO 

neutro  no  sentido  de  afoci- 
nhar  a  embarcação  pelo  ef- 
feito  da  muita  carga. 

AzosMA.  /.  (bot)  Azosma;  ge- 
nero de  cogumelos  helmin- 
tosporeos,  cuja  única  espe- 
cie cresce  nas  folhas  das 
plantas  coniferas. 

Azotacalles,  m.  Calcurriador; 
homem  ocioso  que  anda  con- 
tinuamente passeando  ou  va- 
gueando. Consursatur,  otio- 
sus,  vaciíus. 

Azotada.  /.  V.  Azotazo. 

Azotado,  da.  adj.  V.  Abigar- 
rado. Diz-se  mais  commum- 
mente  das  flores: — m.  açou- 
tado; réu  castigado  com  açou- 
tes. Bens  jlagellis  coesns : — 
V.  Disciplinante. 

Azotador,  RA.  s.  Açoutador;  o 
que  açouta.  Verberator,  oris. 

Azotaina.  /.  (fam.)  Açoutadu- 
ra;  surra  ou  coçaà^  açou- 
tes. Verberatio,  anis. 

Azotalengua.  /.  (p.  ar.  bot.) 
V.  Amor  de  hortelano. 

Azotamiento,  m.  (ant.)  Açou- 
tamento;  acção  de  açoutar. 

Azotano.  m.  (chim.)  Azotano; 
acido  chloro-azotico,  combi- 
nação do  chloro  com  o  azote. 

Azotaperros,  m.  Enxota  cães; 
porteiro  que  expulsa  os  cães 
da  igreja. 

Azotar,  a.  Açoutar;  dar  açou- 
tes. Verberare,  flagellare : — 
(fig.)  açoutar;  dar  golpes  á 
maneira  de  açoutes  em  qual- 
quer cousa,  Como :  no  ar,  nas 
paredeè,  etc.  Verberare: — • 
calles  (fr.  jig.  fam.)  açou- 
tar a.í  ruas;  andar  semjn'ca 
passear,  vaguear. 

Azotazo,  m.  aiigm.  de  Azote: 
—  grande  açoute;  grande 
golpe  dado  nas  nádegas  com 
o  açoute  ou  com  a  mão. 

Azote.  m.  Açoute ;  instrumento 
com  que  se  açouta.  JPÍa^fív/m, 
verber : — açoute;  o  golpe 
dado  Com  o  açoute  e  ás  vezes 
com  a  mão  nas  nádegas  dos 
meninos.  Verberatio,  onis: — 
(fig.)  açoute;  afilicçào,  ca- 
lamidade, flagello,  castigo 
givande,  e  a  pessoa  que  o 
causa  i>u  é  instrumento  d'el- 
Ic.  A  ffliciio, calamitas, pcena: 

'  — 7?i.  V.  Azoe: — lü.  açoute; 
pena  que  se  executava  nos 
delin(;uentes  que  não  eram 
nobres,  a  qual  causava  in- 
famia c  era  ordinariamente 


AZR  333 

I      de  duzentas  varadas.  Sup- 

plicinm  flagellorum  infamia 
afficiens.  Azotes  y  galeras; 
expressão  familiar  que  se 
applica  commummente  á  co- 
mida ordinaria  que  se  não 
varia.  Crambe  repjetita,  re- 
cocía. Besarelazote  (fr.  fig.); 
beijar  o  açoute;  receber  o 
castigo  com  resignação.  Fa- 
tienti  animo  supplicia ferre. 

Azotea.  /.  Eirado;  especie  de 
galeria  coberta  ou  desco- 
berta, praticada  no  alto  de 
uma  casa;  na  Andaluzia 
chama- se  assim  o  espaço 
que  está  sobre,  o  tecto  do 
ultimo  andar.  É  praticável, 
está  descoberto  e  costuma- 
se  pôr-lhe  vasos  de  flores. 
Solarium,  ii:  —  Y  .Azotaina. 

AzoTENEzis.  /.  (med.)  Azoténe- 
za;  doença  devida  á  predo- 
minancia do  azote  no  ar  que 
se  respira: — pi.  azoteneza; 
classe  de  enfermidades,  que 
comprehende  entre  outras  a 
gangrena  e  o  escorbuto. 

Azotera.  /.  (p.  de  A.)  Açou- 
te; especie  de  disciplinas  de 
varios  ramos,  presas  ás  ré- 
deas do  freio,  e  com  que  se 
suppre  o  chicote  para  fazer 
apressar  o  passo  ás  caval- 
gaduras; 

AzoTEsco,  CA.  adj.  O  que  per- 
tence aos  açoutes.  E  pala- 
vra de  pouco  liso. 

AzÓTico,  CA.  axlj.  (chim.)  V.  Ní- 
trico. 

Azótido.  m.  (chim.)  Y .  Nitrido. 

AzoTiLLO.  m.  dim.  de  Azote. 

Azotina.  /.  (fam.)  V.  Azotaina. 

AzoTüKO.  m.  (chim.)  Synonymo 
de  Nitruro:  —  de  carbono. 
V.  Cianójeno. 

AzovAiALA.  /.  (hot.)  Azovala- 
la;  pequeno  fructo  encarna- 
do de  Madagáscar,  produzi- 
do por  um  arbusto  que  se 
parece  com  a  groselheira. 

AzoxiEENciNA.  /.  (chim.)  Azo- 
xibeuzina;  uma  das  duas 
substancias  em  (¡ue  se  con- 
verte a  nitrobenzina  tratada 
por  dissolução  de  potassa 
em  álcool. 

AzÓYODico.  adj.  (chim.)  y .  Ni- 
troyódico. 

Azozobrar,  n.  (anf.)  V.  Zozo- 
brar. 

AzpiLLERA.  /.  (mar.)  V.  Aspil- 
lera. 

AzRAEL,  AzRAiL.  (tcI .)  Alzracl; 


334 


AZU 


nome  dado  pelos  mahometa- 
nos ao  anjo  da  morte,  que 
recebe  as  almas  dos  homens 
quando  estes  exhalam  o  ul- 
timo suspiro. 

AzRAsiL.  (rei.)  Azrasll;  nome 
que  dão  os  mahometanos  aos 
cherubins  e  serafins. 

AzRE.  m.  (bot.jY.  Acere. 

AzTOR.  7??.  (ant.)  V.  Azor. 

AzTOREUA.  /.  (ant.)  Gaiola  em 
que  se  guardavam  os  açores 
ensinados  para  a  caça. 

AzuA./.  Azua-,  bebida  ou  licor 
espirituoso,  que  os  indios 
fazem  da  farinha  do  maiz, 
misturada  com  sueco  de  pal- 
meira, leite  de  coco  e  outros 
ingredientes. 

AzuB.  m.  (chim.)  V.  Alumbre. 

AzuBO.  m.  (ant.  chim.)  Vaso 
destinado  a  operações  clii- 
micas. 

Azuc.  m.  (zool.)'V .  Coral. 

Azúcar,  m.  Assucar;  substan- 
cia concreta  mais  ou  menos 
branca  e  de  sabor  mui  doce 
e  agradável,  que  se  tira  com 
abundancia  clarificando  o 
sumo  da  canna  do  mesmo  no- 
me, e  cujo  uso  é  frequente  c 
bem  conhecido  em  todas  as 
partes.  Saccharum,  i: — can- 
de ó  candi;  assucar  cande  ou 
candi.  Saccharum  crystcdli- 
num: —  piedra.  V.  Azúcar 
canele  ó  candi:  —  de  flor; 
assucar  de  flor;  o  mais  refi- 
nado cu  de  primeira  sorte. 
Saceharxim purins :  —  de  lus- 
tre; assucar  de  lustre;  as- 
sucar real  que  tem  sido  re- 
finado duas  vezes,  sendo 
moido  e  passado  pelo  penei- 
ro. Fios  Racchari:  —  de  pi- 
lón; assucar  em  pao;  o  que 
depois  de  bem  clarificado  e 
reduzido  a  uma  consistencia 
correspondente  crystallisou 
cm  uns  cones  de  barro  bem 
cozido,  para  que  tome  a  mes- 
ma figura  e  resulte  ficar  mais 
branco  e  duro  que  o  com- 
mum.  Saccharitm  depurga- 
tum  et  ad  coni  formam  re- 
dactum :  -—  de  quebrados ;  as- 
sucar branco  em  pedaços;  o 
que  está  em  bocados  por  se 
nao  haver  consolidado  bem 
o  pao.  Saccharum  in  frusta 
dissectum,  nondmn  plene.  in- 
duratum:  —  de  redoma;  as- 
sucar que  se  crystallisa  no 
fundo  das  garrafas.  Saccha- 


AZU 

rum  sp)ontcmeum  fundo  aut 
lavris  vasis  affixurn :  —  mas- 
ccdxido;  assucar  mascavado. 
Saccharnm  crassitts : — more- 
no; assucar  trigueiro;  o  que 
é  de  cor  parda :  —  negro ; 
assucar  negro;  o  que  se  pa- 
rece com  esta  cor  e  costuma 
ser  mais  doce.  Sacchamm 
svhnigrum :  —  rosado;  as- 
sucar rosado;  aquelle  a 
que,  cozido  até  ao  ponto 
ele  caramello,  se  lhe  jixnta 
iim  pouco  de  sumo  de  li- 
mão e  fica ;  esi^onjoso  á  ma- 
neira de  panal  ou  favo  de 
mel,  servindo  com  agua  pa- 
ra refrescar.  Sacchareus  fa- 
vus:  —  rojo;  assucar  ver- 
melho; esj^uma  e  residuos 
do  assucar.    Fex   sacchari: 

—  terciado;  assucar  bruto; 
o  que  ainda  não  está  re- 
finado. Saccharum  fuscuin: 

—  clarificado  (pharm.);  as- 
sucar clarificado :  —  hordea- 
do;  assucar  bordeado;  o  co- 
zido com  cevada  até  que  fi- 
que como  vitreo:  —  vermífu- 
go; assucar  veímifugo;  pro- 
toxydo  de  mercurio  assuca- 
rado:  —  de  2^lomo  o  de  sa- 
turno (chim.);  sal  ou  assu- 
car de  saturno;  protoacetato 
de  chumbo  ou  sal  de  satur- 
no. Acetas  plumbi:  —  y  ca- 
nela (vef:);  assucar  e  ca- 
ndía ;  cor  própria  de  alguns 
cavallos,  cujo  pello  se  com- 
põe de  urna  mistura  de 
l3ranco  e  vermelho.  Color 
suhrufiis. 

Azucarado,  da.  adj.  Assucara- 
do;  o  que  tem  gosto  simi- 
Ihante  ao  do  assucar.  Saccha- 
ri saporem  referens : — (fig.) 
assucarado;  brando,  afi'avel 
e  mellifluo  nas  palavras. 
Didcis,  suavis,  levis : — 7n.  es- 
pecie de  enfeite  que  usavam 
as  mulheres.  Fuci  muUebris 
genus:  —  (med.)  f.  pl.  assu- 
carados;  serie  de  alimentos 
cuja  base  principal  é  o  as- 
sucar. 

Azucarar,  a.  Assucarar;  ado- 
çar ou  misturar  com  assu- 
car. Saccharo  condire,  im- 
buere:  —  (fig-)  assucarar; 
suavisar,  adoçar  alguma 
cousa.  Lenire,  mulcere. 

Azucarera./,  (prov.  Cuba.)  V. 
Azucarero. 

Azucarería.  /.  (p.  Cuba.)  Con- 


AZU 

feitaria  ou  loja  aonde  se  ven- 
de o  assucar. 

Azucarero,  m.  Assucareiro ; 
vaso  commummente  de  lou- 
ça, porcelana  ou  da  China,  e 
algumas  vezes  também  de 
metaes  preciosos,  destinado 
exclusivamente  para  servir 
o  assucar  nas  mesas.  Vas 
saccharo  mensis  ap)ponen- 
do:  —  o  que  trabalha  em  en- 
genhos de  assucar :  —  nego- 
ciante de  assucar,  ou  dono  de 
algum  engenho  aonde  este  se 
labora :  —  (prov.  Valencia) 
V.  Confitero  :  —  (zool.)  ave 
¡carecida  ao  colibri,  cujo 
corpo  é  de  cor  azul-lustroso, 
e  que  tem  uma  linha  negra 
em  cima  dos  olhos,  cobertu- 
ras das  azas  similhantes  ao 
velludo  e  pés  alaranjados. 

Azucarillo,  m.  Caramelo;  es- 
pecie de  pequeno  pão  de  as- 
sucar rosado,  que  se  derrete 
instantaneamente  na  agua. 
Sacchari  cocti  frustum  favi 
speciem  referens. 

Azucena./,  (bot.)  Açucena;  ge- 
nero de  plantas,  typo  da  fa- 
milia das  liliáceas,  que  cora- 
prehende  varias  especies,  as 
quaes  se  distinguem  por  seus 
bulbos  formados  de  escamas 
carnosas  e  imbricadas.  A 
açucena  commum,  uma  das 
mais  formosas  especies,  é 
perenne;  sua  haste  recta, 
cylindrica,  cheia  de  folhas 
estreitas  e  lineares,  tem 
cinco  a  seis  pés  de  altura; 
as  flores  são  terminaes  em 
espiga,  grandes,  brancas, 
mui  cheirosas,  de  perigonio 
simples,  profundamente  di- 
vidido em  seis  porções,  com 
um  sulco  central  pela  parte 
interna,  seis  antheras  ver- 
sáteis, ovario  prolongado  e 
estygma  avultado  de  tres 
lóbulos.   Lilium  candidum: 

—  anteada;  açucena  que 
tem  a  cor  de  anta;  planta 
perenne  de  folhas  parecidas 
com  as  da  anterior,  mas  de 
haste  ramificada  e  de  flor  côr 
de  anta.  Hemerocalis  flava: 

—  de  Buenos- Aires ;  açucena 
do  Buenos-Ayres ;  planta  pe- 
renne, cuja  haste  cresce  até 
á  altura  de  um  ou  dois  pés; 
as  folhas  são  tenras,  de  um 
verde  claro  e  as  flores  ma- 
tizadas  de  branco,    negi'o, 


AZU 

vermelho  e  amarello.  Als- 
trosmenia  peregrina:  —  de 
Guernesey;  açucena  de 
Guernesey,  planta  perenne 
de  folhas  ladicaes,  compri- 
das, estreitas;  o  pedúnculo 
cresce  mais  de  um  pé,  e  sus- 
tenta as  flores,  que  são  de 
um  encarnado  vivo.  Amari- 
lis sariiiensis. 

Azud.  m.  Açude;  presa  que  se 
faz  nos  rios  com  o  fira  de  ti- 
rar agua  para  as  regas  e 
para  outi-os  fins.  Moles  in 
fluminis  alveo  constructa  in- 
tercipiendcG  aquce  gratiâ. 

AzunA.  /.  Roda  hydraulica; 
machina  com  que  se  tira  a 
agua  dos  rios  para  regar  os 
campos.  Compoe-se  de  uma 
grande  roda,  presa  por  um 
eixo  a  dois  fortes  pilares,  a 
qual  com  o  impulso  da  cor- 
rente gira  e  arroja  a  agua 
para  fora.  liota  aquaria: 
—V.  Azud. 

AzuDERO.  adj.  O  que  cuida  ou 
trata  da  roda  hydraulica. 

Azuela.  /.  (art.J  Enxó;  instru- 
mento curto  que  tem  no  ex- 
tremo um  ferro  largo  e  mui 
afiado,  que  serve  para  des- 
bastar madeira.  Ascia,  ce. 

AzuFA.  m.  (zool.)  Azufa;  mam- 
mifero  carnívoro  da  Ameri- 
ca que  desenterra  e  devora 
os  cadáveres.  Acrcdita-se 
que  é  a  hyena. 

AzuFAiFA.  /.  (Jiot.)  Açnfeifa; 
fructo  da  açufeifeira;  fructa 
de  forma  oval  ou  elliptica, 
do  tamanho  do  uma  azeito- 
na pequena,  coberta  de  uma 
epiderme  vermelha,  brilhan- 
te e  coriácea,  ([ue  encerra 
uma  polpa  assucarada,  ama- 
rella  e  doce,  e  um  caroço 
duro,  com  dois  pequenos  al- 
veolos, c  terminado  em  uma 
extremidade  ponteaguda. 
As  açufeifas  são  comestÍ\eis, 
e  depois  de  scccas  ao  sol  tem 
muito  uso  em  medicina. 
Unidas  com  as  tâmaras,  fi- 
gos e  passas  constituem  o 
que  se  chama  em  pharma- 
ciafrucfos  béchícos;  empre- 
ga-se  também  em  cozimento 
e  em  pasta  em  que  entra  co- 
mo base,  nas  aficcções  do 
pulmão.  Ziziphum,  i. 

AzuEAiFO.  m.  (bot.)  Açufeifei- 
ra; genero  de  plantas  da  fa- 
milia díis  ramneas,  compôs- 


AZU 

to  de  varias  especies,  todas 
ellas  arbustos  o\\  arbúscu- 
los. A  mais  imjíortaute  é  a 
açufeifa  commum,  cuja  ma- 
deira é  dura,  avermelhada 
e  susceptivel.de  bom  poli- 
mento, pelo  que  se  emprega 
em  objectos  de  adorno.  JRlia- 
mnus  zisy2)lnis :  —  de  Tiinez; 
açufeifa  de  Tunes;  arbusto 
mui  similhante  ao  anterior, 
que  nasce  espontaneamente 
em  algumas  partes  de  Hes- 
panha,  cujo  fructo  é  acre,  e 
do  seus  aguilhões  um  é  re- 
curvado. Ehamaus  lolus. 

AzuFEiFA.  /.  (ant.)  V.  Azu- 
faifa. 

AzuFEiFo.  m.  (ant.)  V.  Azií- 
faifo. 

Azufrado,  da.  adj.  Enxofrado; 
o  que  contém  enxofre.  Sid- 
phurens,  entis. 

Azufrador,  adj.  V.  Enjuga- 
dor; assim  chamado  porque 
se  costuma  perfumar  a  rou- 
pa com  o  enxofre  para  que 
se  ponha  mais  branca. 

Azufrar,  a.  Enxofrar;  dar  ou 
perfumar  com  enxofre.  Sul- 
])/mre  aliquid  svffire:  —  d 
vino;  dar  mecha  a  uma  va- 
silha. 

Azufre,  m.  (chim.)  Enxofre; 
corpo  simples  nãometallico, 
que  se  encontra  na  nature- 
za, no  estado  nativo,  já  em 
massas  informes,  já  em  crys- 
taes,  já  em  estalactites,  já 
cmfim  em  pó  fino,  no  esta- 
do de  combinação  com  os  me- 
tacs,  formando  as  pirites,  os 
sulphatos,  etc.,  e  nos  ma- 
nanciaes  de  aguas  sulphu- 
rosas  unido  ao  hydrogenio. 
Em  medicina  usa-se  desde 
tempos  remotos  contra  as 
enfermidades  cutâneas,  af- 
fecçoes  chronicas  do  pulmão, 
rheumatismo,  etc.  e  é  assim 
mesmo  um  dos  mais  ¡jode- 
rosos  agentes  da  veterina- 
ria./S«Zj:)/í?ír,  uris:  —  ardi- 
moniado  rojo;  enxofre  anti- 
moniado  vermelho;  sulphu- 
reto  de  antimonio  hydrata- 
do,  ou  kermes  mineral:  — 
dorado  de  antimonio.Y.  An- 
timonio: —  hidratado.  V. 
Majisterio  de  azufre:  —  hi- 
drogenado. V.  Acido  hidro- 
sulf úrico:  —  lavado.  V.  Lc- 
che  de  azufre :  —  vivo  ;  en- 
xofre vivo;  o  que  está  em 


AZU  335 

torrão  c  avermelhado,  sem 
que  o  hajam  derretido.  Sul- 
phur  vivum:  —  nativo.  V. 
Azxfre  vivo  :  —  rojo  ;  enxo- 
fre vermelho ;  sulphureto  de 
arsénico  ou  rosalgar  :  — su- 
hlimado ;  enxofre  sublima- 
do ;  flor  de  enxofre.  Crema 
de  azufre;  creme  de  enxo- 
fre ;  enxofre  pulverisado  e 
lavado.  Flores  de  a:afre; 
flor  de  enxofre;  nome  que 
se  deu  ao  enxofre  purificado 
i:)or  meio  da  sublimação.  Hi- 
gado  de  azufre;  figado  de 
enxofre;  nome  que  se  deu  ás 
combinações  do  enxofre  com 
os  alcalis.  Leche  de  azufre; 
leite  de  enxofre;  nome  que 
se  deu  antigamente  ao  en- 
xofre precipitado  de  suas 
dissoluções.  Majisterio  de 
azufre:  enxofre  obtido  pela 
precipitação  de  uma  disso- 
lução de  sulphureto  de  po- 
tassa  ou  soda,  por  meio  do 
vinagre  ou  de  um  acido. 

AzuFRox.  m.  (min.)  Chamam- 
se  assim  os  mincraes  pirito- 
sos no  estado  ])ulverulcnto. 

Azufroso,  sa.  adj.  Sulphuroso; 
que  contém  enxofre  em  umi- 
ta quantidade.  Sulphuro- 
sus,  sul2)hureus. 

Azul.  adj.  Azul;  o  que  é  de 
côr  similhante  á  que  appa- 
rece  no  céu  quando  está  se- 
reno. Coiruleus,  o,  um :  — 
m.  nome  que  se  dá  á  mina 
de  ferro  azul.  Ferrum  sjjc- 
cidare,  ferrum  achraceum, 
caruleum.  Darse  un  verde 
con  dos  azides ;  denota  o 
grande  ou  muito  diverti- 
mento que  resulta  de  algu- 
ma cousa.  De  oro  e  azul.  V. 
Oro :  —  (braz.)  sj^mbolisa  a 
saphyra,  o  brio,  a  piedade,  a 
temperança,  a  doçura,  a  per- 
se\erança,  a  lealdade  e  a  re- 
compensa. Azul  de  Alemania 
(comm.);  azul  de  AUemanha ; 
o  que  se  obtém  raspando  o  la- 
do inferior  das  pedras  que  se 
encontram  nas  minas  de 
prata.  Azul  de  ceniza  ;  mis- 
tura de  cal  em  pó,  com  uma 
débil  dissolução  de  deutoni- 
trato  de  cobre,  e  do  que  se 
extrahe  do  cobalto.  Azul  de 
cobalto;  azul  de  cobalto; 
formosa  côr  azul,  produzida 
pela  combinação  do  phos- 
phato  de  cobalto  c  de  alu- 


336  AZU 

mina.  Asul  de  Chipre.  V. 
Az'til  de  Pr usía.  Azzdde  ma- 
rina,'  terra  crassa   de   cor 

'  azxil,  qne  a  agua  não  ¡pe- 
netra. Azid  de  montaña; 
azul  montanha;  combina- 
ção natural  do  acido  car- 
bonico  com  o  cobre.  Azid  de 
Prusia;  azirl  de  Prússia; 
corpo  solido  de  vim  azul 
mui  escuro,  insolúvel  na 
agua  e  no  álcool,  e  de  rápi- 
da decomposição  nos  alca- 
♦lis.  Azul  (le  Prusia  nativo; 
azul  de  Prússia  nativo;  re- 
sultado da  união  do  ferro 
com  o  acido  prussico.  Azul 
de  ultramar;  azul  ultrama- 
rino; mineral  de  que  se  ser- 
vem os  pintores  para  dar 
realce  ao  oiro  sobre  o  azul  nos 
escudos  e  armas  heráldicas. 
Aztd  ingles;  azul  iiiglez; 
nome  dado  ao  Índigo,  dissol- 
vido no  acido  sulphurico 
coiícentrado  e  ¡irceipitado 
pela  potassa.  Azul  de  Ber- 
lin.  V.  Azul  de  Prusia:  — 
(pliys.)  azul;  uma  das  sete 
cores  da  luz  decomposta  pelo 
prisma.  Enfermedades  azu- 
les fmed.J;  enfermidades 
azues;  aquellas  em  ((ue  o 
enfermo  se  apresenta  com 
uma  cor  azul  mais  ou  me- 
nos intensa,  e  são  devidas  a 
mn  transtorno  da  circula- 
ção, ordinariamente  por  se 
communicarem  entre  si  as  au- 
rículas ou  ventriculos  do  co- 
ração: —  m.  (min.  ant.)  a 
mina  de  ferro  azul :  —  azul ; 
mineral  de  que  se  obtem 
urna  cor  azul  formosa  :  — - 
(chim.)  azul ;  entre  os  alchi- 
mistas  o  coral  vermelho :  — ■ 
azul;  nome  de  varios  com- 
postos usados  nas  artes. 
Azid-rojo  (zool.);  azul  ver- 
melho ;  especie  de  Aerdelhão 
do  Canadá,  que  tem  aparte 
superior  da  cabeça  vermelha 
escura.  Azul  verde;  azul  ver- 
de; especie  de  melharuco  da 
ilha  de  Timor. 

Azulado,  da.  adj.  Azulado;  o 
que  tem  a  cor  azul  ou  que 
se  parece  com  ella.  Cceru- 
leus,  a,  um. 

Azulam,  m.  (zool.)  Azulam; 
especie  de  ave  de  Angola, 
cuja  cor  dominante  é  a  cor 
azul  escuro,  e  que  tem  as 
pennas  das  azas  parallela- 


AZU 

mente  negras,  e  as  do  nicio 
franjadas  de  azul. 

Azulaquk.  m.  V.  Zulaque. 

Azular,  a.  Azular;  da.r  ou 
tingir  com  azul.  Ccurnleo  co- 
lore pingere,  illinire. 

Azulear,  n.  Tirar  a  azul  ou 
ler  vista  de  azul.  Ca:ruleum 
apjKt'rere. 

Azulejado,  da.  arlj.  (ant.)  Azu- 
lejado; o  que  tcín  azulejos  ou 
está  adornado  com  elles.  Ca'- 
ruleis  tesculis  vel  laiercidis 
constratus,  aut  crustatus. 

Azulejo,  m.  Azulejo;  ladrilho 
pequeno  vidrado,  c  tinto  de 
varias  cores,  pi-incipalmente 
de  azul,  que  serve  para  silba- 
res nas  igrejas,cozinhas,  etc, 
Tessella :  —  branco  porcela- 
na; o  cavallo  branco  com 
manchas  azuladas :  —  (bof.) 
azulejo;  secção  de  plantas 
do  genero  centaurea,  que 
cresce  até  á  altura  de  tres 
pés,  e  lança  varios  ramos, 
com  folhas  estreitas  e  flores 
grandes  de  unía  formosa  cor 
azul.  Cultiva-se  ¡jai-a  orna- 
to nos  jardins.  Centaurea 
cianus: — azulejo;  dá-se  este 
nome  na  ilha  de  Pinos  o  de 
Cuba  a  urna  arvore  de  vinte 
e  quatro  pés  de  altura  e  um 
de  largura,  cuja  madeira  é 
útil  para  fabricas:  — (zool.) 
V.  Abejaruco :  —  azulejo ; 
pássaro  da  America,  que  se 
jíarece  no  tamanho  cora  o 
canario.  Sua  cabeça,  pescoço 
e  garganta  são  azues,  e  toma 
um  matiz  esverdeado  até  ao 
rabo;  no  inverno  adquire 
uma  cor  morena  anegrada : 
■ —  azulejo ;  nome  de  um  pei- 
xe americano. 

Azulenco,  ca.  adj.  V.  Azida- 
do,  da.  Usa-se  fallando  dos 
objectos  de  historia  natu- 
ral. Ccerulescens,  entis. 

Azulete,  m.  Aj^parencia  de  cor 
azul,  que  se  dá  ás  meias  de 
seda  branca  e  a  outras  rou- 
pas. 

AzuLiNO,  NA.  adj.  Azulado ;  o 
que  tira  a  azul.  Suhcw.ru- 
leus,  a,  um :  —  m.  (zool.) 
azulino ;  ave  de  Guyana,  es- 
pecie de  melro,  que  cori-es- 
ponde  ao  genero  breve.  ■ 

AzuLMico,  CA.  adj.  (chim.)  V. 
Azulminico. 

AzuLMiNA./.  (chim.)  V.  TJlmina. 

Azulminico,   ca.    adj.   (chim.) 


AZU 

Azulminico;  diz-se  de  um 
deposito  negro  que  se  for- 
ma no  acido  cyauhydrico  o 
nos  cyanuretos. 

AzuLoso,  SA.  adj.  V.  Azulado. 

Azumar,  a.  Tingir  os  cabellos 
com  algum  sumo  que  lhes 
dê  lustre  ou  cor. 

Azumbar,  m.  f'oo/.^ Damasonio; 
planta  perenne  que  cresce 
nos  terrenos  aquosos.  A  sua 
raiz  compõe-se  de  fibras,  e 
as  folhas  são  de  figura  de 
coração,  mas  prolongadas ; 
d'entre  estas  sáem  varios 
rebentos,  ein  cuja  extremi- 
dade nascem  regularmente 
amontoadas  as  flores,  as 
quaes  produzem  uns  cachos 
em  figura  de  estrella.  Alis- 
ma  damasonium  :  —  (ant.) 
\ .  Estoraque. 

Azumbrado,  da.  adj.  Medido; 
o  que  se  mede  por  azumbres. 
V.  esta  palavra. 

Azumbre./.  Medida  para  líqui- 
dos, um  pouco  mais  de  dois 
litros,  de  soi-te  que  setenta 
azumbres  fazem  cento  sessen- 
ta e  um  litros.  Congius,  ii. 

AzuQUERo.  m.  (p.  And.)  V. 
Azucarero,  na  sua  primei- 
ra accejição. 

Azur.  adj.  (aut.  bras.)  V.  Azid. 

AziRic.  m.  (chim.)  Especie  de 
vitriolo  vermelho. 

AzuRioN.  m.  (pharm.)  Compo- 
sição de  mercurio,  enxofre 
e  sal  ammoniaeo. 

Azurita.  /.  (min.)  Azurita; 
substancia  de  uma  formosa 
cor  azul,  (jue  é  um  phospha- 
to  de  alnnrina  e  magnesia ; 
também  se  ha  chamado  as- 
sim á  variedade  azul  do  car- 
bonato de  cobre. 

AzuT.  /.  (ant.  prov.  Ar.)  V. 
Azud. 

AzuTEA.  /,  (ant.)  V.  Azotea. 

AzuTERo.  m.  (prov.  Ar.)  V. 
Azudero. 

Azuzador,  adj.  Aculador ;  o 
que  acula.  Stimulans,  in- 
stigator. 

Azuzar,  a.  Acular;  incitar  os 
caes  para  que  invistam:  — 
(fig.)  estim^ilar,  irritar  uma 
pessoa  contra  outra.  Inci- 
tare. 

Azuzón,  adj.  (vulg.)  Mexeri- 
queiro ;  diz-se  da  pessoa  que 
com  seus  mexericos  jjromo- 
ve  queixas,  inimisades  e 
disturbios. 


BA 

B.  m.  Segunda  letra  cio  alplia 
beto  de  quasi  todos  os  idio- 
mas antigos  e  modernos.  É  a 
vigésima  sexta  do  alphabe- 
to  armenio,  anona  do  ctliio- 
p,e  e  a  primeira  do  irlandez. 
E  tamlaem  a  primeira  das 
consoantes  labiaes",  seu  som 
assimilha-se  ao  balido  da 
ovelha,  e  forma-se  lançando 
o  ar  suavemente  ao  abrir  os 
labios.  Entre  os  liespanhoes 
confundc-se  geralmente  o 
seu  som  com  o  da  letra  V, 
excepto  em  Valencia  e  al- 
guns outros  pontos;  a  sua 
figura  foi  tirada  do  alpha- 
beto  dos  latinos,  que  a  to- 
maram do  dos  gí-egos.  No 
kalendario  é  a  segunda  das 
sete  letras  dominicaes,  e  de- 
signa a  segunda  feira:  — 
usa-se  para  marcar  o  segun- 
do objecto  de  uma  serie,  a 
segunda  parte  de  um  todo, 
por  isso  os  typographos  an- 
notavam  antigamente  coui 
cila  a  segunda  follia  de  nm 
tomo,  e  nas  bibliothccns  a 
cmpi-egam  ainda  para  desi- 
gnar a  segunda  serie  das 
obras:  — 1:0  fim  de  uma  car- 
ta ou  sobrescripto  d'ella,  e 
acompanhada  de  outras  ini- 
ciaes  significa  heso  ou  hesa, 
beijo  ou  beija,  segundo  se 
falia  em  primeir;i  ou  segun- 
da pessoa.  Saher  una  cosa 
h  por  b,  c  por  h  ou  c  por  c; 
saber  uma  cousa  tintim  por 
tintim;  com  todos  os  seus 
pormenores  e  circumstan- 
cias.  Ad  ^mguem,  perfedh, 
absoluta: — (chim.)  letra  em- 
pregada na  chimica  moder- 
na para  a  representação  do 
corpo  metalloide  conhecido 
com  o  nome  de  boro,  e  anti- 
gamente applicada  para  a 
designação  do  mercurio  :  — 
(rei.)  seguida  do  nome  de 
uma  pessoa  equivale  a  bea- 
to ou  heafa. 

Ba.  (chim.)  Ba;  abreviatura 
usada  pelos  chimicos,  e  que 
equivale   á  palavra   bario, 


BAB 

com  a  qual  se  designa  o  me- 
tal correspondente  á  pri- 
meira secção  de  Thenard. 

Baba.  /.  Baba;  saliva  ou  se- 
creção liquida  que  afflue  á 
boca:  — (zool.)  baba;  hu- 
mor vÍ3i.i;3o  que  sáe  de  al- 
guns animaes,  como  do  bi- 
cho de  seda,  do  caracol,  etc. 
V.  Pelicano.  Saliva  de  flua. 
Caérsele  la  baba  á  alguno 
(fr.  fig.);  cair  a  baba  a  al- 
guém, ser  baboso,  bajoujo; 
dá  a  entender  a  summa  sa- 
tisfação que  sente  qualquer 
ao  contemplar  as  boas  qua- 
lidades physicas  n;i  mornrr. 
de  pessoa  ])ved;i3c.'ír!  ou  o 
grande  jiasmo  que  lhe  causa 
f;M!ilquer  dito  ou  acção  d'el- 
la. Suspensa  ora  f enere. 

Babada  .  /.  (vcL)  Fémur ;  osso 
da  coclia  do  animal.  Os  fe- 
moris.  V.  Bahilla. 
'  Babadero,  m.  (ant.)  V.  Baba- 
dor. 

Babador,  m.  Babadouro;  ]ieda- 
ço  de  panno  que  se  põe  ao 
])eito  das  ereaneas,  para  não 
frC  sujarem  com  a  baba  ou 
quando  comem.  TJateolum 
munditiai  gratia  puerorvni 
pectori  ajytaínm. 

Babaguí.  m.  (zool.)  Babagni ; 
ave  da  Nova  Granada,  pe- 
quena, matizada  de  amarol- 
lo  e  nogro,  e  que  excede  o 
canai-io  c  pintasilgo  na  do- 
çura do  canto. 

Babahol.  m.  fòoí.J  Dormideira; 
planta  somnífera. 

Babanca,  m.  (ant.)  V.  Bobo. 

Babara.  /.  Berlinda  ou  certo 
genero  de  coche  que  de  or- 
dinario tem  sete  vidros  que 
se  correm  horisontalmente. 
Chamam-se  assim  em  con- 
sequência das  primeiras  te- 
rem vindo  da  Baviera:  — 
bnile  qiie  se  introduziu  em 
Hesiianha  no  ultimo  século, 
e  que  se  executava  por  um 
igual  numero  de  homens  e 
de  mulheres. 

Babatel.  m.  (ant.)  Qualquer 
cousa  desalinhada  que  peu- 


BAB 

de  do  pescoço  ou  da  barba: 
—  (ant.  fi,g.  fam.)  bobo,  in- 
sensato. 

Babaza.  /.  V.  Babosa:  —  (bot.) 
secreção  glutinosa  que  dei- 
tam as  plantas  similhante  á 
dos  animaes:  —  (zool.)  V. 
Baba. 

Babazorro.  adj.  Rustico;  tos- 
co, grosseiro,  incivil.  Bvsti- 
cus,  inurhanus:  —  m.  babo- 
ca  ou  tolo  que  quer  passar 
por  discreto :  —  extravagan- 
te ou  fatuo  que  julga  ter  es- 
pii'.:  :,  carecendo  d'elle  ab- 
solutamente. 

Babear,  n.  Babar;  expellir, 
deitar  baba.  Saliven  flúor e 
madescere:  —  (fnni.)  babar- 
se;  diz-se  d'aqucllc  que  se 
extasia  contemplando  a  pes- 
soa a  quem  ama :  —  babar- 
se ;  também  se  applica  ao 
que  perde  o  tempo  em  ren- 
der finezas  ás  damas. 

Babel.  m.  (fig.)  Babel ;  confu- 
são, desordem  em  qualquer 
cousa,.  Torre  de  Babel  (fr.); 
torre  de  Babel ;  dá-se  este 
nome  á  aísembléa  ou  re- 
união de  pessoas  em  que  to- 
dos querem  fallar  ao  mesmo 
tempo  e  nenlui.m  se  entende: 
— (hist.)  Babel;  nome  orien- 
tal de  Babylonia.  Torre  de 
Babel;  torre  de  Babel;  mo- 
numento que,  segundo  a  es- 
criptura,eievar:un  os  descen- 
dentes de  Noé,  nas  margens 
do  Euphrates,  para  se  po- 
rem a  salvo  no  caso  de  ha- 
ver um  segundo  diluvio,  e 
que  não  poderam  concluir, 
porque  Dous,  confuudindo- 
Ihes  as  linguas,  tornou  im- 
possível o  meio  de  se  com- 
municarem  e  entenderem. 

Babela.  /.  (boi.)  Babela;  nome 
dado  a  uma  especie  de  aca- 
cia, que  alimenta  o  insecto 
que  produz  a  gomma  lacea, 
e  que  é  originaria  da  índia. 

Babeo,  in.  Acto  de  babar,  i^í/ere- 
tis  salitre  emissio. 

Babequia.  /.  (ant.)  Burla;  mo- 
fa, zombaria,  fraude. 


338 


BAB 


Babeea.  /,  (art.)  Babeira; 
peça  da  antiga  armadura, 
que  resguardava  a  barba  e 
as  maxillas;  e  cobria  a  bo- 
ca. Bacciíla,  ce :  —  (fig-)  bo- 
bo ;  touto,  pateta. 

Babero,  m.  V.  Babador. 

Baberol.  m.  V.  Bahera. 

Babi.  m.  (zool.)  Babi ;  especie 
de  enguia  do  mar:  — (arcli.) 
babi;  nome  dado  aos  idolos 
de  2Jedra  encontrados  nos 
desertos  da  Rússia  meridio- 
nal. 

Babia  (estar  en),  (fr.  fam.)  Es- 
tar distraliido,  pensando  em 
cousas  alheias  ao  assumpto 
cm  questão;  não  ¡írestar  at- 
tenção  ao  que  se  diz  ou  ao 
que  se  faz:  —  (zool.)  babia; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  crisomelinos,  caracteri- 
sados  por  urna  cor  negra, 
verde  ou  azul  escuro  bri- 
lhante. 

Babiana.  /.  (bot.)  Babiana;  no- 
me dado  a  luna  planta  e 
que  corresponde  ao  genero 
ixa,  da  familia  das  liliáceas. 

Babicha.  /.  (zool.)  Babicha; 
animal  carnívoro,  especie 
de  pequeno  cão  de  pellos 
com]:)  lidos. 

Babichon.  1».  (zool.)  Babichão ; 
nome  dado  aos  machos  das 
babichas. 

Babieca,  m.  (fam.)  Baboca; 
tolo,  simplório,  idiota,  imbe- 
cil, pusillanime,  estupido. 
Bardiis,  stvpidus,  hebes:  — 
nome  do  ca,vallo  do  Cid :  — 
/.  V.  Burla. 

Babilak.  m.  (mech.)  Eixo  cen- 
tral que  move  a  calha  que 
faz  caír  os  grãos  desde  a 
tremonha  até  á  mó: — (zool.) 
babilar;  nome  dado  a  um 
peixe  correspondente  ao  ge- 
nero plectognato,  e  que  faz 
constantemente  um  ruido 
parecido  ao  de  uma  pessoa 
balbuciante : — babilar.  ]3uf- 
fon  designou  tainbcm  com 
este  nomc  uma  ave  da  Ca- 
rolina chamada  muscícapa 
ou  apanha-moscas,  ein  con- 
sequência de  ter  o  canto 
análogo  ao  ruido  produzido 
pelo  peixe  d'cste  nome. 

Babilonia,  m.  (fig.)  Ba])ylonia; 
logar  de  confusão  ou  o  que 
a  causa.  Es  tina  babilonia 
(fr.);  é  uma  Babylonia;  dá 


BAB 

a  entender  a  confusão  que 
resulta  da  grande  concor- 
rência de  gente.  Coufusiis, 
perturbatus  est  rermn  ordo. 

Babilónico,  ca.  adj.  Babyloni- 
co;  nascido  em  Babylonia  ou 
o  que  se  refere  a  elUi.  Ba- 
bylonicus,  a,  um :  —  (mus. 
ant.)  babylonico;  diz-se  de 
certo  tom  pro2)rio  para  in- 
spirar alegria. 

Babilonio,  kia.  adj.  Baby Ionio; 
o  natural  da  13abylonia.  Ba- 
bylonicus,  babyloniensis. 

Babilla.  /.  Baba  dos  meninos: 
—  (vet.)  babilha  ou  soldra ; 
nome  dado  á  prega  que  vae 
da  coxa  ao  ventre  dos  ani- 
maes.  Tennis  pellicula  qum 
illia  cruribus  equorum  ad- 
neclif. 

Babiney.  m.  (p.  Cuh.)Y.  Lo- 
dazal. 

Babingtonita.  /.  (min.)  Babin- 
gtonita;  mineral  composto 
de  silica,  cal,  oxydos  de  fer- 
ro, de  magnesia  c  de  alu- 
mina. 

Babino.  ?».  (zool.)  V.  Babuino. 

BabiSar.  a.  (germ.)  Apagar. 

Babiruza.  m-.  (zool.)  Babirosa; 
nome  com  que  se  designa 
uma  especie  de  animaes 
mammi feros  da  ordem  dos 
¡jachidermes,  ¡jcrtencente  ao 
genero  javali,  e  que  se  cria 
nas  ilhas  do  archijjelago 
indico.  E  notável  pelos  gran- 
des colmilhos  coui  que  se 
acha  armado,  por  cujo  com- 
primento os  naturaes  d'a- 
quelle  paiz  lhe  deram  o  no- 
me que  tem  e  que  equivale 
a  porco-veado. 

Babka.  /.  Babka;  nomc  de 
uma  moeda  de  cobre  de  pe- 
queno valor  usada  na  Tur- 
quia. 

Babla.  /.  Bablak;  nome  dado 
no  commercio  á  casca  e  ao 
legume  que  produz  a  acacia 
da  Arabia. 

Babola.  /.  (bot.)  Babola;  nome 
com  que  alguns  designam 
uma  especie  de  cogumelo 
comestível. 

Baboquia.  /.  (ant.)  V.  Tonte- 
ría, Tontada. 

]]abor.  to.  Babordo  ou  bom- 
bordo; costado  esquerdo  do 
navio  desde  a  ¡oôpa  até  á 
proa.  Sinistrum  navirjii  la- 
tas. Babor  ou  á  babor  todo; 
todo  a  bombordo;  aviso  ou 


BAB 

voz  do  cominando  para  que 
o  timoneiro  ponha  ou  dirija 
a  canna  do  leme  contra 
bombordo.  A  babor  (fr.); 
a  bombordo ;  indica  a  acção; 
direcção,  coUocação  e  situa- 
ção de  alguma  cousa  para 
bombordo.  A  babor  y  estri- 
bor; a  bombordo  e  estibor- 
do; dá  a  entender  que  ha 
só  dois  modos  de  fazer  o 
serviço.  De  babor  a  estribor; 
de  bombordo  a  estibordo; 
significa  situação  na  direc- 
ção perpendicular  á  quilha 
ou  comprimento  do  navio. 
Também  equivale  a  de  lado 
a  lado  ou  de  banda  a  banda. 
Estar,  pender  sobre  babor. 
Y.  Pender.  Guiñar  sobre 
babor.  Y.  Guiñar.  Meter  so- 
bre babor.  Y.  Meter. 

Babosa.  /.  (zool.)  Lesma;  es- 
pecie de  caracol  sein  casca. 
Limax  ater:  —  babosa;  no- 
me dado  a  um  peixe  cujas 
cocamas  se  acham  cobertas 
de  uma  especie  de  baba,  e 
que  se  encontra  nas  costas 
da  Provença:  —  (cigr.)  ce- 
bola  velha,  que  se  planta 
para  reproducçâo.  Ca^pe,  vel 
ca'pa  seminalis:  —  (ja  Ar.) 
Y.  Cebolleta:  —  (germ.)  a 
seda:  —  (ant.)  Y.  Acibar:  — 
(vet.)  babosa;  nome  que  se 
dá  na  ilha  de  Cuba  a  uma 
enfermidade  do  gado  vac- 
cum,  cujos  efícitos  são  en- 
tristecer, enfraquecer,  pas- 
sar a  lingua  pelo  j)asto  sem 
o  comer,  beber  pouco,  e  por 
ultimo  morrer. 

Babosear,  a.  Babar;  deitar 
baba.  Conspuere,  saliva  de- 
fina inquinare: — (art.)  man- 
char; macular,  borrar;  ap- 
plica-se  na  imprensa,  pin- 
tura, douradura,  etc.  ás obras 
que  nao  sáem  com  a  devida 
limpeza. 

Babosilla./.  (zool.)Y.  Babo.sa. 

Babosillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Baboso. 

Baboso,  sa.  adj.  Baboso;  ap- 
plica-se  á  pessoa  ou  animal 
que  se  baba.  SaUvarius,  a, 
um: —  (fcon.)  baboso;  o  que 
ó  muito  namorador  e  obse- 
quioso com  as  damas: — (fig. 
efam.)  qualificação  do  que 
tem  poucos  anuos  e  tambein 
do  joven  de  pouca  experien- 
cia:—  baboso;   porco,   des- 


BAB 

azado,  sujo.  Carnes  babosas 
(fr.J;  carnes  babosas;  diz-se 
das  demasiadamente  bran- 
das ou  flexíveis  ao  tacto,  que 
têem  as  jovens  no  vigor  da 
idade.  Letras  babosas;  le- 
tras babosas;  as  que  por 
estarem  mal  escovadas  ou 
limpas  nào  imprimem  com 
aceio. 

Babosuelo.  adj.  dim.  de  Ba- 
boso. 

Babreng.  /.  (bot.)  Babrengue ; 
nome  que  dào  na  índia  a 
uma  semente  de  proprieda- 
des vermifugas,  mui  usada 
em  algumas  provincias  de 
Bengala. 

Babtismo.  9?!.  (ant.)  V.  Ba^i- 
tismo. 

Bautizar,  a.  (ant.)  V.  Bau- 
tizar. 

Babucarda  /.  (zool.)  Babucar- 
da;  nome  de  uma  ave  da 
família  dos  martin-pcsca- 
dores. 

Babucha.  /.  Chinela  de  eôr  de 
que  usam  os  orientaes:  — 
por  extensão,  chamam-se  as- 
sim os  sapatos  ligeiros  que 
se  usam  ao  vestir  ou  despir: 
—  sapato  de  ourelo  forrado 
de  pclle  para  o  inverno. 
A  babucha;  ás  cabritas ;  sen- 
tado sobre  os  hombros  de 
outro  com  uma  perna  de 
cada  lado  da  cabeça,  pen- 
dendo por  diante  do  jaeito. 

Babuino,  m.  (zool.)  Babuino; 
raammifero  da  ordem  dos 
quadrumano?,  familia  dos 
bugios,  notável  pela  côr 
amarella  esverdeada  do  seu 
corpo  pela  izarte  superior, 
ligeireza,  compridas  madei- 
xas, e  uma  especie  de  pe- 
quenas patas  esbranquiça- 
das c  focinho  de  côr  livida. 
Apresenta  alguma  similhan- 
ça  com  o  cinocephalo. 

Babuismo.  m.  (júil.)  Babuismo ; 
systema  politico  de  Babcuf, 
que  se  funda  na  igualdade 
absoluta:  segundo  seus  prin- 
cipios, as  riquezas,  as  artes 
e  as  sciencias  deveriam  ser 
communicadas  a  todos. 

Babuista.  m.  Babuista;  parti- 
dario de  Babeuf. 

Babunuco,  m.  Babunuco;  pa- 
lavra indica  que  significa  so- 
gi-a  ou  cochim  feito  de  cas- 
ca de  plátano,  de  trapo,  etc. 
usado  pelos  negros  e  outras 


BAC 

I 

gentes  para  carregar  pesos 
sobre  a  cabeça. 

Babúrrear.  a.  (ant.)  V.  Bar- 
bear. 

Baca.  /.  (ant.)  V.  Baya:  — 
vacca;  aposta  communi  de 
dois  ou  mais  jogadores:  — 
(a7it.)Y.  Vaca: — pi.  (ant.) 
banzadas ;  tangido  na  gui- 
tarra alguma  cousa  precipi- 
tado c  seguido:  —  (p.  Ar.) 
ruptura  de  uma  acequia:  — 
(art.)  corda  ou  correia  grossa 
que  serve  para  fazer  andar 
o  carro  do  prelo  typogra- 
phico:  —  argola  de  uma  ca- 
deia:—  (bot.)  vacca;  nome 
com  que  se  designa  uma 
l^lanta  correspondente  á 
classe  hipocorolia,  familia 
das  personadas,  assim  como 
uma  variedade  de  cânhamo, 
que  se  encontra  na  índia: 

—  (min.)  dá-se  este  nome  a 
um  mineral  de  côr  branca 
brilhante,  similhantc  á  pe- 
rola. 

Baca-buei.  (bot.)  Baca-buei ; 
arvore  da  familia  das  dile- 
niaceas  que  cresce  nos  ter- 
renos pantanosos  da  ilha  de 
Caba,  cujas  fulhas,  por  cau- 
sa da  su;i  aspereza,  servem 
para  pulir  a  madeira  e  tam- 
bom  os  metaes. 

Bacacia.  /.  (bot.)  Baccacia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  sinanthcrias,  com- 
posto de  uma  só  especie,  que 
é  \\m  arbusto  projirio  dos 
Andes  do  Peru. 

Bacada.  /.  (ant.)  V.  Caida  ou 
Batacazo. 

Bacal,  adj.  Que  tem  bagas. 

Bacalada,  m.  Costal  de  baca- 
lhau secco. 

Bacalao,  m.  Bacalhau.  V..á6a- 
dejo: — (fig.)  bacalhau;  pes- 
soa fraca  c  secca  de  carnes. 
Flaco  como  nn  bacalao  (fr.); 
magro  como  um  bacalhau. 

Bacalario,  m.  (ant.)  V.  Ba- 
chiller. 

Bacalaureato.  m.  (ant.)  Ba- 
charelado; grau  de  bacha- 
rel. 

Bacallao,  m.  (ant.)  V.  Ba- 
calao. 

Bacanal,  adj.  Bacchanal;  per- 
tencente ás  festas  que  se 
faziam  em  honra  de  Baccho: 

—  (fig.)  bacchanal ;  diz-se 
do  que  jjarece  um  Baccho 
na  gordura,  ou  é  amigo  da 


BAC  339 

bulha  e  algazarra :  —  bac- 
chanal; serve  jDara  qualifi- 
car uma  cousa  de  immode- 
rada ou  excessiva,  como  rizo 
bacanal:  — /.V.  Orjia. 

Bacanilla.  /.  (zool.)  Altica 
olerácea;  lagarta,  insecto 
que  produz  o  pulgão.  Uma 
de  suas  especies  ataca  a  vi- 
nha e  quasi  todos  os  legu- 
mes, e  apparece  na  prima- 
vera ;  e  outra  que  frequenta 
as  hortas,  persegue  as  cou- 
ves, melões,  etc. 

Bacante.  /.  (fig.)  Bacchante; 
mulher  impudica,  sem  mo- 
destia, que  se  entrega  aos 
prazeres :  —  (bot.)  bacchan- 
te; planta  corymbosa.V.  Ba- 
cúrida :  —  (zool.)  bacchante ; 
borboleta  diurna: — (myth.) 
bacchante ;  sacerdotisa  de 
Baccho. 

Bacao.  7??.  (bot.)  Bacau;  arvore 
das  Filii3i5Ínas  mui  com- 
mum  nas  praias;  de  sua  cas- 
ca que  é  encarnada,  e  cujas 
propriedades  sào  adstringen- 
tes, se  servem  os  j^escadores 
para  tornarem  as  redes  im- 
penetráveis á  agua,  e  se  faz 
uma  tinta  roxa  para  os  pan- 
nos. 

Bacar.  n.  Entregar- se  a  orgias: 
— V.  Vacar. 

BÁCARA./.  (bot.)  Báccara;  sub- 
arbusto corymboso  de  que  os 
antigos  faziam  grinaldas. 

Bacareo.  m.  (zool.)  Baccareo; 
animal  similhante  ao  gamo 
e  que  vive  no  Indostão. 

Bacari.  adj.  Broquel;  CfOíclo 
coberto  com  ¡íellç  ou  couvo 
de  vacca.  Pavuia,  certa,  pelle 
induta. 

BacÁrida.  /.  (bot.)  Bacárida; 

,  genero  de  plantas  da  familia 
das  sinautlierias  corymbife- 
ras,  tribu  dos  asteroideas, 
composto  de  mais  de  duzen- 
tas especies. 

BÁcARis.  /.  (bot.)  V.  Búcara. 

Bacaróide.  /.  (bot.)  Bacaroide; 
nome  dado  por  Linneo  a  um 
genero  de  plantas  incluido 
hoje  no  genero  vernonia,  cor- 
respondente á  familia'das  si- 
nantherias. 

Bacaurea,  /.  (bot.)  Bacaurea; 
genero  de  jjlantas  pouco  co- 
nhecido, que  se  crê  jierten- 
cer  á  familia  das  ramneas,  e 
consta  de  tres  especies  indí- 
genas da  Cochínchina. 


340  BAC 

BicBAKrki.  m.  (sooZ.j  Bacbakiri; 
ave  afiúcana,  á  qual  os  natu- 
raes  deram  este  nome  por 
causa  do  seu  canto. 

Bacca./.  (20dZ.J  Bacca-,  genero 
de  insectos  da  órdera  dos 
dípteros,  divisão  dos  braco- 
ceírós,  e  família  dos  bracliís- 
tomos,  composto  de  tres  es- 
pecies. 

Baccayao.  nn.  (bot.)  Baccayao; 

■  arvore  das  Filippinas,  de 
madeira  dura  e  incorruptí- 
vel, encarnada,  mui  amarga 
o  de  casca  amarella.  Seu 
fructo,  qtie  se  parece  com  a 
ameixa,  tem  duas  pollega- 
das  de  comprido,  e  a  ma- 
deira pulverisada  é  usada 
como  tabaco. 

Báccida./.  f?iooLJBaccidai  ge- 
iiero  de  insectos  dípteros. 

Bacelar,  m.  (agr.)  Kacellada; 
multidão  de  bacellos :  — ter- 
reno plantado  de  bacellos. 

Baceea. /.  (med.)  Baceíra;  ob- 
strucçao  ou  eufermídade  no 
baço.  E  mais  conhecida  nos 
gados.    Ojíilatio,   liehis   ob- 

Bacía.  /;  Bacia;  peca  ou  taça 
grande  ¿de  metal  ou  barro, 
larga  e  pelo  geral  redonda, 
que  tom  varios  usos.  Díz-se 
principalmente  da  qneusam 

'  os  barbeiros  para  humede- 
cer e  ensaboar  a  barba.  PeZ- 
vis: — (ant.J  bacia;  pia  das 
fontes.  Barreño  o  lebrillo; 
alguidar  grande  em  que  se 
■•  sjqostumam  lavar  outros  va- 
.  ■'sós> 

'ÉAOiFURO.'^'.lj.fljot.)  Baccifero ; 
dia  se  das  plantas  que  dão 
baga. 

Bacifoembí  adj.  (bot.)  Ba  cí for- 
me; fructo  simílhante  pela 
suíi.  forma  ao  conhecido  por 
baga. 

BÁCIGA.  /.  Jogo  de  cartas  en- 
tre duas  ou  mais  pessoas,  no 
qual  se  cbama  baciga  o  jDOnto 
feito  nas  tres  cartas  que  se 
dàp  a  cada  jogador,  comtan- 

'  toque  não  passe  de  nove. 
Trict^  folia  noveniim  naine- 
rvm  non  excedentia  in  quo- 
dam  chartarum  ludo. 

Bacila./.  (Ijot.)  Bacila;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
umbelliferas,  com]iosto  de 
urna  so  especie,  conhecida 
também  pelo  nome  de  fun- 
cho marinho. 


BAC 

Bacilar,  adj.  (h.  n.)  Bacilar-; 
diz-se  do  que  é  comprido  e 
cylindrico  como  Uma  vareta 
de  espingarda  :  — /.  (miner.) 
crystaes  compridos  e  arre- 
dondados :  —  (zool.)  bacila- 
ria;  genero  de  animaes  infu- 
sorios, da  familia  dos  baci- 
larios. 

Bacilakio.  adj.  (bot.)  V.  Baci- 
lar:—/, pl.  bacilarias;  nome 
dado  a  uma  familia  de  plan- 
tas umbelliferas  cujo  typo  é 
a  bacila:  —  m.  (zool.)  bacila- 
rios;  nome  elnpregado  para 
designar  uma  familia  de  in- 
fusorios poligastricos. 

Baciliforme,  adj.  (h.  n.JY.  Ba- 
cilar. 

Bacilo.  ??;.  (bot.)  Bacilo;  nome 
applicado  ao  filamento,  que 
sustenta  o  receptáculo  ou 
apotheses  dos  liclien.«,  assim 
como  a  certos  bolbillios  des- 
envolvidos em  alguns  ])eri- 
carpos:— 7n.  (sool.)  bacilo; 
genero  de  insectos  orthopte- 
roS,  da  familia  doá  fásmios, 
que  se  collocam  nos  arljus- 
ctílos  expost'os  ao  ardor  do 
sol,  e  que  se  vio  arrastando 
mui  lentarnente  pelos  seus 

■   ramos. 

Bacillah.  m.  (agr.)Y.  Bacelar. 

Bacillo.  in.  (bot.)  Bacelo;  ce^ja 
que  começa  a  dar  uva. 

Bacín,  m.  (avd.)  V.  Bada,  por 
peça,  etc.: — bacio;  vaso 
de  uso  mui  commum.  Lasa- 
nian,  i: — (fig.  fam.)  bacio; 
chapéu  de  sua  forma  ou  fi- 
gura :  — hometn  vil:  —  (aiit.) 
V.  Bacineta.  Beniego  de  ba- 
cín de  oro  que  escupe  san- 
gre (rif.J;  antes  pobre  e  so- 
cegado,  do  que  rico  e  amar- 
gurado; dá  a  entender  a  in- 
utilidade das  riquezas  que 
fazem  perder  o  socego  e  até 
a  vida.  • 

Bacina.  /.  (ant.)  V.  Bacia,  por 
peça,  etc.:  —  (^j.  Extr.)  es- 
carcella  que  levam  os  pe- 
dintes para  receberem  as  es- 
molas.  Sitella,  capsa,  theca 
nummaria. 

Bacinada.  /.  Bafeiáda;  os  ex- 
crementos arrojados  do  bacio 
e  os  que  estão  u'elle.  Excre- 
menta é  lasaiw  jn-ojccta. 

Bacinador.  m.  (avt.)  Ai\(\v.(\or\ 
pedinte  de  esmola  para  al- 
gum fim  piedoso. 

Bacinejo.  m.  dim.  de  Bacín. 


BAC 

Bacinera.  /.  (prov.)  A  mulher 
que  nas  parochias  pede  es- 
mola  jjara  a  lampada.  Scu- 
telln,  vel  patellCt,  stipem  ex- 
posttdans. 

Bacinero,  m.  Y.  Bacinador:  — 
calhandreiro;  em  alguns  po- 
vos dá-se  este  nome  ás  pes- 
soas que  tiram  das  casas  os 
bacios,  e  os  leVam  a  vasar  no 
sitio  para  esse  fim  destinado. 

Bacineta.  /.  Bacia,  ou  pratQ, 
que  costuma  servir  aos  pe- 
dintes para  recolher  esmo- 
las. Scuiella,  iKüella,  parva 
2)elvis. 

Bacinete,  m.  (ant.)  Bacinete; 
capacete  ligeiro  sem  vizeira 
nem  gola  que  usaram  varias 
tropas,  principalmente  os 
couraceiros.  Cassis,  idís. 

Bacinica,  Bacinilla./.  V.  Ace- 
tre:—  bacineta;  bacia  pe- 
quena  para  jDedir  esmola. 
Parva  pelvis :  -—hispdúxxho. 
Pq¿rvum  lusanum,  ant  fa- 
iiiíliarica  sella:  — Y. 'Orinal. 

Bacis.  m.  fíiooZ.J  Bacis;  genero 
de  insectos  coleoJDteí'os  te- 
trámeros, da  familia  dos  cri- 
somelinos,  que  compreliende 
tres  especies. 

Bacivorídeas.  /.  2->l-  (zool.)  Ba- 
civorideas  (comedores  de  ba- 
gas); familia  de  aves  da  or- 
dem dos  pássaros  deritiros- 
tros  de  Cuvier;  tem  bico  de 
comprimento  variável,  c  a 
Cauda  e  azas  curtas  ou  me- 
dianas. 

Bacivoko,  OKA.  adj.  (zool)  Ba- 
civoro;  diz-se  dos  pássaros 
que  se  alimentam  de  bagas 
ou  de  fructos  carnosos. 

Baco.  m.  (fam)  Baccho;  vinho: 
— Ermita  de  Baco  (fr.);  er- 
mida de  Baccho ;  a  taberna. 
Ser  aficionado  a  Baco:  ser 
afíeiçoado  a  Baccho;  gostar 
de  vinho,  embriagar-se  coin 
frequência :  —  (mytli)  Bac- 
cho ;  deus  do  vinho,  d'as  veu- 
dimas,  e  da  alegria. 

Bacober.  jn.Bacober ;  fructa  da 
Costa  do  Oiro  em  Africa. 

Bacolaria.  /.  ('¿oí.j  Bacolaria; 
nome  dos  fructos  compostos 
de  muitos  ovarios  distinctos, 
mais  ou  menos  separados 
entre  si,  mas  que  procedem 
de  uma  só  flor. 

B^coNG.  ?n.    (bot.)  Bacongue; 

•  ■  planta  das  Filippinas  de 
pequena  haste  e  raiz  solida 


BAC 

que  feita  em  pó,  se  emprega 
como  contra  veneno.  Às  fo- 
lhas são  da  altura  do  um 
homem,  e  tein  em  cada  spata 
umas  trinta  tlorinhas. 

Baconia. /.  (hot.)  Baconia;  ge- 
nero de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas, , fundado 
u'uma  só  especie.  E  um  ar- 
busto de  folhas  oppostaspe- 
cioladas,  com  flores  esbran- 
quiçadas e  dispostas  em  co- 
rymbos  terminaes. 

Bacopa.  /.  (bot.)  Bacopa;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  escropholariaceas,  que 
só  comprehende  duas  es- 
pecies. 

Bácora.  /.  (p.  de  Mure.  e  Vai.) 
V.  Breva. 

Bacoral.  m.  (p.  de  Mure.  e  Vai.) 
V.  Higuercd. 

Bacteria.  /.  (zool.)  Bacteria 
(pau);  genero  de  insectos 
orthopteros,  da  familia  dos 
fasmios,  que  comjjrehende 
um  grande  immero  de  es- 
pecies. 

Bacterio,  m.  (zool.)  Bacterio 
(pau);  genero  de  infusorios 
da  familia  dos  vibrionidos. 

Bactra,  Bactría.  /.  (zool.) 
Báctria  (pau);  genero  de 
lepidópteros  nocturnos,  da 
familia  do3  tortricidos,  que 
tem  os  palpos  medianos, 
comprimidos  e  espessos  e  as 
azas  horisontaes. 

Bactriano,  na.  adj.  Bactriano; 
pertencente  á  Bactriana  ou 
a  seus  habitantes:  —  bactria- 
no-,  natural  da  Bactriana. 

Bactridias.  /.  p>l.  Bactridias; 
nome  de  uma  das  tribus  da 
familia  das  uredineas. 

Bactrimo.  m.  (bot.)  Bactridio; 
genero  de  cogumelos  ((ue 
cresce  no  tronco  das  arvo- 
res, e  compreliende  tres  es- 
pecies: —  bactridio;  syno- 
nymo.do  genero  erica. 

Bactris.  m.  (bot.)  Bactris;  ge- 
nero de  palmeiras,  do  qu:il 
se  conhecem  vinte  o  quatro 
especies.  Uma  d'estas  espe- 
cies produz  paus  de  ipie  se 
fazem  bastões.  Seus  fructos 
são  comestíveis,  e  com  elles 
se  prepara  inna  bebida  es- 
I  pirituosa. 

Bactrócero.  in.  (soo^.j  Bactro- 

cero    (como    em  forma  de 

pau);    genero    de    insectos 

dípteros,    divisão    dos  bra- 

44 


BAC 

coceros,  fundado  em  uma  só 
especie. 

Bactroperita.  n.  Bactroperi- 
ta;  nome  que  os  athenien- 
ses  davam  aos  seus  philoso- 
¡iho?,  porque  traziam  cajado 
e  alforges. 

Bacua.  /.  (bot.)  Bacua;  genero 
de  plantas,  incluido  por  al- 
guns na  familia  das  tifáceas, 
e  typo,  segundo  outi"os,  das 
pandaneas. 

Baculífero.  adj.  (bot.)  Baculi- 
fero;  arbusto  muito  procura- 
do para  fazer  bengalas. 

Baculito.  m.  (zool.)  Baculito; 
genero  de  molluscos  cepha- 
lopodos,  da  familia  das  amo- 
nideas ,  que  comprehende 
duas  especies,  o  baculito 
vertebral  e  o  baculito  cy- 
lindrico. 

BÁCULO,  m.  Bordão;  pau  que 
trazem  na  mão  os  que  estão 
velhos  ou  débeis.  Hacnlum, 
i:  —  ifig.)  báculo;  allivio, 
arrimo  e  consolo.  Levamen, 
solatium: — ^ja.síora/;  báculo 
pastoral ;  o  que  usam  os  bis- 
pos. Episcoporum  lituus:  — 
de  Jacob  (astron.);  baciUo  de 
Jacob ;  nome  que  se  costuma 
dar  ás  tres  estrellas,  situa- 
das na  linha  recta  do  angulo 
de  Orion: — (naut.)  V.  Bal- 
lestilla. 

Baci:lo.metría.  /.  Baculomo- 
tria;  arte  de  medir  os  loga- 
res de  dltiicil  accesso  por 
meio  de  varas  ou  bastões. 

Bacui-ometrico.  ca.  adj.  Ba- 
culometrico;  pertencente  á 
baculometria  ou  que  se  re- 
fere a  ella. 

BacilÓmetro.  m.  Baculometro; 
instrumento  parecido  com 
mn  bastão  ou  báculo  grande, 
de  que  se  servem  os  agri- 
mensores para  medir  os  lu- 
gares de  difficil  occesso, 

Bacungburg.  m.  (bot.)  Ba- 
cungburg;  apocinea  das 
ilhas  Filij)pinas,  a  cujo 
sumo  se  attribue  a  proprie- 
dade de  ftizer  abortar  as 
mulheres  gravidas. 

Bacha.  /.  (bot. )  Bacha ;  nome 
dado  a  uma  palmeira  ame- 
ricana que  cresce  á  borda 
do  mar:  —  (zool.)  m.  bacha; 
arvore  de  rapina  africana, 
que  corresponde  á  tribu  dos 
falcões: — de  mar;  bacha  de 
mar;   peixe  compi-ehendido 


BAC  341 

por    Lacépède    no    genero 
truzo. 

Bache,  m.  Rodeira  ou  cova; 
carril  ou  desigualdade  nas 
riuis  ou  caminhos  pela  mui- 
ta passagem  dos  carros  ou 
cavallos.  Fossula  in  viis:  — 
chama- se  também  assim  o 
logar  aonde  se  encerra  o 
gado  lanígero,  para  que  sue 
antes  de  ser  tosquiado  a  fim 
de  que  a  lã  saia  mais  fina. 
Sudatorium  oviura :  —  (bot. ) 
bache;  palmeira  que  cresce 
nos  sitios  húmidos  e  próxi- 
mos ao  mar,  desde  a  embo-  , 
cadura  do  rio  Amazonas 
até  a  do  Orinoco.  V.  Man- 
ritia. 

B.\chelei3.  m.  (zool.)  Bache- 
leis;  especie  de  búfalos  com 
uma  giba  no  dorso.  Os  hoten- 
totes  o  empi-egam  nos  servi- 
ços c^ue  nós  damos  ao  boi. 

Bachiller,  m.  Bacharel ;  o  que 
recebeu  o  primeiro  grau  em 
alguma  faculdade.  Bacca- 
laureus,  a,  um:  —  bacharel; 
linguaraz,  linguareiro.  Gar- 
rulus,  loquax.  El  que  ha  d^ 
.ser  bachiller  menester  ha  de 
aprender;  quem  quer  a  sar- 
dinha assada  chega-lhe  a 
brasa:  rif.  que  ensina  que 
para  lograr  algum  fim  é  ne- 
cessário pôr-lhe  os  meios 
proporcionados. 

Bachilleradoo.  m.  (ant.)  Ba- 
charelado; grau  de  bacha- 
rel. Prima  laurea,  vel  pri- 
muíi  fjradus  litterariu.s. 

Bachilleramiento.  m.  (ant.) 
Acção  e  etfeito  de  giaduar- 
se  em  bacharel. 

Bachillerar,  a.  (ant.)  Dar  o 
grau  de  bacharel.  Acha-se 
também  usado  como  reci- 
proco:—  m.  bacharelar;  fal- 
lar muito  e  sem  fundamento. 
Garriré,  deblaterare. 

Bachillerato,  m.  Bacharela- 
to; o  grau  de  bacharel,  que 
se  concede  em  qualquer  fa- 
culdade. 

Bachillerejo,  ja.  adj.  dim.  de 
Bachiller.  Garrida.'},  loquax. 

Bachillería.  ./'.  Bacharelice, 
tagarellice;  abundancia  de 
palavras  que  infastiam  por 
inúteis,  ainda  quando  te- 
nham alguma  graça.  Garru- 
litas,  loquacitas :  —  evasão; 
resposta  sophistica,  descul- 
pa ou  interpretação  que  seda 


342 


BAD 


a  alguma  cousa  sem  fuucía- 
mento,  unicamente  para  se 
sair  da  questão.  Garnilitas, 
atis: — (ant.)  velliacaria;  pi- 
cardia, treta. 

Bachillerico,  ca,  i.lo,  ixa, 
TO,  TA.  adj.dim.  áe  Bachiller. 

Bachurí.  m.  (germ.)  V.  Jjcn/n- 
neta. 

Bachuerí./.  (germ.)  Acção  má. 

Bada./.  (zooL)  Y.  iíinoeeruiile. 

Badajada./.  Badalada;  golpe 
que  o  badalo  dá  no  sino. 
Icius  clavce  campanam  seu 
tintinnabulwn  2>ulsa7iííS :  — 
(fig.  fam.)  badalada ;  dispa- 
rate, sandice,  parvoiee.  Stul- 
tiloquium,  imprudens  sermo. 

Badajazo,  m.  augm.  de  Badajo. 

Badajear,  a.  (ant.)  Badalar; 
dar  badalada?,  tocar  os  si- 
nos:— n.  (ant.)  badalar;  fal- 
lar mvúto  e  nesciamcute. 

Badajo,  m.  Badalo;  peça  de 
ferro  ou  de  outro  metal  que 
faz  soar  o  sino.  Campana', 
seii  tintinahvli  clava  metal- 
lica: — (fig-) badalo;  grande 
fallador,  tonto  e  néscio,  e 
também  o  que  se  expressa 
em  termos  ridiculamente 
altisonantes.  Garrulvs,  nu- 
gator. 

Badajuelo.  m.  dim.  de  Badajo. 

Badal,  m.  (ant.)  V.  Bozal, pa- 
ra las  bestias:  —  (p.  Ar.) 
assem;  a  carne  da  espádua 
e  costellas,  principalmente 
até  ao  pescoço,  nas  rezes  que 
servem  para  o  talho.  Caro 
quce  costas  ohtegit,  cervici 
próxima: — V.  Acial.  Echar 
un  badal  «  Id  boca;  (fr.  ant. 
fig.);  por  mordaça  a  alguém, 
tapar-lhe  a  boca,  faze-lo 
emmudecer,  interromjíc-lo 
sem  o  deixar  responder. 
Badamero.  m.  (bot.)  Badamero ; 
vegetal  de  forma  elegante, 
correspondente  ;i  familia  das 
terminalieas. 
Badamia.  /  (bot.)  Badamia; 
synonymo  do  genero  termi- 
naba da  familia  d:is  eom- 
bretaceas. 
Badamú.  m.  (bot.)  Badamú; 
especie  de  milho  da  ilha  de 
Ceylão. 
Badana.  /.  Badana,  carneira; 
pelle  curtida  de  carneiro  ou 
ovelha.  Aluta,  ce.  Zurrar 
la  badana  (fr.  fam.);  insul- 
tar, tratar  mal  a  alguém: 
geralmente  equivale  a  aper- 


BAD 

rear.  Confundere,  verbis  aut 
ictibus  male  accipere. 
Badanado,     da.     adj.     (ant.) 
Forrado  ou  coberto  com  pel- 
le de  carneiro. 
Badanero.    m.   Traficante    de 

badanas  ou  carneiras. 
Badano,    m.    (art.)    Bedame; 
foi'mao  mais  grosso  que  lar- 
go fjue  fpr\'e  para  f:izfi-  en- 
talhes. 
Badaroa.  /.    (bot.)    J3adaroa; 
synonynu)  do  genero  brionia 
da    familia   das  cucurbitá- 
ceas. 
Badaza.  /.  (ant.)  V.  Barjuleta 

o\\  bolsa  grande  de  cuero. 
Badea./.  V.  Sandía:  —  o  me- 
■■'  lào   aquoso    e    desenxabido, 
e  em  algixmas  partes  o  pe- 
pino insípido  c  amarellado: 
—  fructo  de  Guayaquil,  pro- 
duzido por  urna  planta  que 
enreda ;  é  do  tamanho  c  figu- 
ra de  uin  melào  regular,  de 
cor  amarella  e   lustrosa,  e 
de    suave    fragrancia,.    8ua 
substancia,  que  tem  de  dois 
a  trçs  dedos  de  grossura,  é 
gostosa,  e  muito  mais  o  é  a 
carnosidade    que    cobre    as 
sementes.  A  agua  que  enche 
o  vazio  interior  é  muito  doce 
e  fragrante. 
Badelico.  m.  (gemí.)  V.  Badil. 
Badén,  m.  Fossa  ou  rego  que 
fazem  as  correntes  da  agua. 
Fossa  aquarum  cursn  for- 
mata. 
Badeo.  m.  (zool.)  Badeo;  pei- 
xe   da  familia  dos  pleuro- 
nectos. 
Badeón,  m.  Y.  Melón. 
Baderna.  /.   (naut.)  Baderna; 

arrebem  delgado. 
Badernar.  m.  (naut.)  Y.  Aba- 
dernar. 
Badero.  m,  (bot.)  Badéro;  ge- 
nero da  familia  das  poly- 
galeas. 
Badeya./.  Armazém,  deposito 

de  azeite. 
Badía./.  (ant.)  Y.  Batalla:  — 

V.  Baraja. 
Badián.  in.  ("bot.)  Badián;  ar- 
busto das  indias,  cujo  fructo, 
que  tem  a  figura  cíe  estrel- 
la, se  conhece  commummen- 
te  com  o  nome  de  anis  es- 
trellado, e  encerra  inna  se- 
menté pequena,  lustrosa,  e 
de  sabor  suave  entre  funcho 
e  anis,  que  se  usa  líâi  'me- 
dicina. • 


BAF 

Badiana.^/,  (bot.)  Badiana;  ar- 
busto das  Filippinas  e  da 
China,  cojos  fructos  ou  ba- 
gas têem  ?„  forma  de  estrel- 
las e  coutêem  umas  sementes 
pardas,  de  sabor  e  cheiro 
aromático.  Anisum  stellafum . 

Badiera.  /.  (bot.)  Badiera; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  polygaleas,  compos- 
to de  cinco  especies. 

Badil,  m.  Cucharra;  pequena 
pá  de  ferro  para  brazas, 
cinza,  etc.  Batillum,  i. 

Badila./.  V.  Badil. 

Badilazo.  /.  Pancada  com  a 
cucharra  ou  pá  de  ferro. 

Badina./,  (p.  yír. )  Tremedal; 
charco,  agua  detida  ou  es- 
tancada que  costuma  haver 
nos  caminhos.  Palus,  udis. 

Badireo,  Badiri.  /.  (bot.)  Ba- 
direo;  arbusto  do  genero 
aronia,  originario  das  sel- 
vas mais  sombrias  e  es2)es- 
sas  de  Amboina. 

Badister,  Badisto.  on.  (zool.) 
Badisto  (corredor);  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros  da  familia  dos  ca- 
rabicos,  composto  de  seis 
especies. 

Badok-eancon.  in.  (bot.)  Ba- 
dok-ba,ncon;  planta  origina- 
ria de  Ceylao. 

Badomi'a.  /.  Desatino,  despro- 
posito, disparate,  absurdo. 
Ineptia',  arum. 

Baduca.  m.  (bot.)  Baduca; 
nome  de  uma  especie  de  al- 
caparra do  Malabar,  que 
produz  formosas  flores,  usa- 
das como  purgantes. 

B ADULAN,  w.  (bot.)  Badulan; 
nome  de  um  arbusto  de  Cey- 
lao, cujo  fructo  se  emprega 
contra  as  queimaduras. 

Badulaque,  m.  Badulaque; 
guisado  de  fígado  e  bofes 
em  pedaços  pequenos.  V. 
Chanfaina:  - —  (fig.  fam.) 
homem  imbecil ,  papalvo. 
Homo  inanis,  futilis. 

Bae. /.  (germ.)  Y.  Mano. 

Bafa./,  (ant.)  Zombaria,  burla. 
Bufanear.  ^a.   (ant.)   Y.   Pon- 
derar. 
Bafar.  íí.  (ant.)  Y.  Burlarse. 
Bafeta./.  fcomTO.  jBafeta;  pan- 
no de  algodão  muito  fino  e ' 
tajiado,  procedente  das  In- 
dias   orientaes,    substituido 
hoje   pelo   panno   chamado 
indiano. 


BAG 

Bafia.  /.  (bot.)  Balia;  genero 
de  plantas  fundado  n'urua 
só  especie,  que  é  uma  arvo- 
re da  Serra  Leoa,  cujo  pau 
empregam  os  iiiglezcs  na 
tinturaria. 
Baforiza.  /.  (hot.)  Baforiza; 
genero  ou  sub-geuero  de 
plantas  da  familia  das  bor- 
ragjneas,  que  só  se  differeu- 
ça  do  genero  ancusa  em  ter 
os  appendiccs  da  corolla 
mais  curtos  que  os  estames. 
Baga.  /.  (p.  Ar.)  Corda  de  in- 
qucrir;  aquella  com  que  se 
atam  e  seguram  as  cargas 
que  levam  as  bestas.  Funis, 
restis  axl  sarcinas  allif/an- 
das :  —  baga ;  a  cabeça  do  li- 
nho dentro  da  qual  está  a  li- 
nhaça. Lini  folliculus :  — 
(bot.)  baga;  arvore  silvestre 
da  America  que  se  cria  nas 
terras  baixas,  próximas  ás 
costas,  lagoas,  rios  e  logares 
lodosos. 

Bagade.  m.  (zool.)  Bagada 
(olho  em  forma  de  aerra); 
generó  de  aves  da  ordem 
dos  pa.ssaros,  familia  das 
lanideas,  fundado  n'uma  só 
especie  originaria  do  Sene- 
gal, e  notável  pelo  irriçado 
de  suas  pennas  frontaes  c 
circulo  de  pelle  desnudada 
que  lhe  rodeia  os  olhos. 

Bagaje,  m.  Bagagem;  besta 
de  carga,  a  mesma  carga  e 
o  conjuncto  de  bestas  car- 
regadas que  servem  no  exer- 
cito pai'a  transporte,  Sarci- 
iiarium  jumenimn,  ¡mpedi- 
menfa:  —  mayor  (fr.);  ba- 
gagem maior,  a  que  nào  p(kle 
ser  transportada  senào  em 
carros :  —  menor;  bagagem 
menor,  a  que  pôde  sei"  trans- 
portada em  bestas. 

Bagajero,  m.  Bagageiro;  azc- 
mel,  o  que  conduz  bagagens. 
Mulio,  anis. 

Bagajillo.  m.  (naut.)  V.  Vahaje. 

BAGALANjrr.  m.  (bot.)  Bagalan- 
gite;  ai'vore  das  Filippi- 
nas,  cujo  fructo  é  um  pouco 
maior  que  uma  avellà;  a  sua 
madeira  serve  para  edificar 
casas. 

Bagandí.  m.  (g&rm.)  V.  Cam- 
pano... 

Bagajr.  m.  Esbaganhar;  lim- 
par da  baganha,  tirar  a,  se- 
mente ao  linho;  e  diz-se: 
él  Uno  ha  bagado  bien,  está 


BAG 

bieio  bagado;   o  linho  está 
bem  esbaganhado,   esbaga- 
nhou     bem.     Liai     semen 
emitiere. 
Bagakilao.  m.  (bot.)  Bagari- 
lau;  arvore  das  Filippiuas, 
cuja  madeira  serve  para  a 
edificação  das  casas. 
Bagarin,  Bagarino.  m.  (ant.) 
Remador,  que  remavy,  pelo 
salario  que  recebia,  c  nào 
obrigado  como  o  das  galés. 
Begasa.  /.  (ant.)  Bagaxa ;  nome 
injurioso    que    se    dava   ás 
mulheres  perdidas :  —  (bot.) 
fructó  do  bagasero. 
Bauasero.  m.  (bot.)  Bagasero; 
especie    de   arthocarpo,    de 
folhas  oppostas  e  fructo  si- 
milhante  no  tamanho  a  luna 
laranja  commum.  Cria-se  na 
Guyana. 
Bagaso.    m.    Bagaxa;    joven 
de  quem  se  abusa  sedomiti- 
camente. 
Bagatela.  /.  Bagatella ;  cousa 
de  pouca  utilidade  e  valor. 
lle.s  futilís,    vana,   nulliu.s 
jjreiii. 
Bagavae.  m.  (bot.)  Bagavac; 
arbusto  das  Filippinas,   de 
umas    tres    varas    de    al- 
tura, que  tei<i  ramos   lisos 
e    e.sbranquiçado3   e  folhas 
entre  verdes   e  azues.   Ha 
outra  especie  com  as  folhas 
dentadas    e   em   forma   de 
èerra. 
Bagazera. /.  Bagaceira;  logar 
nos    engenhos    do    assucar 
onde  se  lança  o  bagaço. 
Bagazo,   m.   Bagaço:   sobejos 
de  fructo   espremido.  Fax, 
acis. 
Baghel.  m.  (Tjot.)  Baghel ;  plan- 
ta  do    Malabar,    digna   de 
meuciouar-se,  porque  favo- 
rece a  suppuraçào,  applicau- 
do-a  em  cataplasmas  sobre 
os  abcessos. 
Bago.  m.  (ant.)  Bago.V.   Bá- 
culo :  —  (bot.)  bago ;   arbús- 
culo de  Zebú,  de  folhas  lan- 
ceoladas c  flores  mui  abun- 
dantes, collocadas  n'um  re- 
ceptáculo   cyliudrico;   pro- 
duz uma  especio  de  amên- 
doa, c  da  sua  casca  fazem- 
se  coi-das. 
Bagoas.  m.  (::ool.)  Bagoas;  ge- 
nero   de   coleoi^teros   tetrá- 
meros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos,    cujas    especies 
têem  o  corpo  oblongo,  quasi 


BAI  343 

oval   e   guarnecido   de  pe- 
quenas escamas. 
Bagee.  m.  (zool.)  Bagre;  es- 
pecie de  peixes  do  genero 
siluro.  É  commum  em  quasi 
todos  os  rios  da  America; 
tem  a  cabeça   mui  grande 
cm  relação  ao  corpo  e  a  sua 
carne  é  amarella  c  delicada. 
Bagual,    adj.    (p.   A.)    Bravo, 
feroz,  indómito.  Ganado  ba- 
gual (fr.);  gado  bravo. 
Bagualada.  /.  (p.  A.)  Manada 
de    gado    bravo:  —  acção 
tori^e. 
Baguari.  m.  (zool.)  Baguari; 
especie  do  genero  cegonha. 
Baguiliello.    m.    (ant.)  Vari- 
nha, pequeno  bastão. 
Baguilmubak.  m.  (bot.)  Baguil- 
mubar;    arvore    das    Filip- 
pinas,  cujo  fi-ucto,   quando 
está  maduro,  transsuda  um 
oleo  do  qual,  depois  de  pre- 
parado, se  faz  sabão. 
Bah.  iaterj.  Oh !  Essa  é  boa ! 
Ilsa-se  para  exprimir  incre- 
dulidade, enfado,  paciencia 
apurada,  etc. 
Bauaiíe^ue.  m.  (p.  Mure.)  Ta- 
pume; tapigo  feito  de  paus, 
cannas  e  barro,  e  ás  vezes  só 
de  cannas. 
Baharero.    adj.    (ant.)    Mise- 
rável. 
Baharí.    m.    (zool.)    Bahaiy; 
nome  de  uma  especie  de  ave 
de  rapina  pai-ecida   com  o 
falcão  e  que  habita  nas  re- 
giões ai'cticas. 
Bahia.  /.  Bahia,    enseada,  pe- 
f[uenü   golfo.   Sinas,    statio 
■tnaritíma :  —  (bot.)    bahia ; 
planta  da  familia  das  com- 
postas, sub-ordcm  das  tubi- 
lifloras,  tribu  das  senecioni- 
deas,  natural  da  America. 
Baho.  ¡n.  Baho;  nome  de  uma 
especie  de   nopal  das  ilhas 
Filippinas. 
Bahobad.  m.  (boi.)Y.  Baobab. 
Bahorrina./.  Immiuidicia;  as- 
querosidades misturadas  com 
agua. 
Bahuko,  na.  adj.  Baixo;  des- 
prezível. Homo    tñlis,   con- 
templa dignas. 
Bahurkero.   m.    (aid.  p>-   Ar.) 
Passarinheiro;    o    que   apa- 
nha pássaros. 
Balbel.  m.  Esquadria;  instru- 
mento pai-a  regular  os  ân- 
gulos rectos. 
Baibbn.  m.  (naut.)  Alça  ou  ra- 


344 


BAI 


bicho;  estropo  que  abraça 
o  poleame. 

Baila.  /.  (ant.)  Y.  Baile  ou 
Danza:  —  (germ.)  bom  êxi- 
to: —  (zool.)\.  Baño. 

Bailable,  adj.  Bailavel*  ¡^i'o- 
prio  para  bailar,  fallando 
fias  ditterentes  i3eças  de  mu- 
sica. Por  extensão  iisa-se 
como  substantivo  na  acce- 
pção  de  baile. 

Bailada.  /.  (aiit.)  Iialhata; 
caução  para  bailar. 

Bailadero,  adj.  (ant.)  Dansan- 
te;  api^licava-se  á  pessoa 
que  dansava,  e  á  composi- 
ção composta  a  projiosito 
para  dansar. 

Bailador,  ka.  s.  Bailador ;  o 
que  baila.  Saltator,  oris:  — 
(yerni.)  ladrão. 

Bailadoucillo,  lla.  *•.  dim,  de 
Bailador. 

Bailaje.  in.  V.  Bailiaje. 

Bailar,  n.  Bailar-,  fazer  pas- 
.sos  regulados,  mover  os  pés 
e  braços  fazendo  mudanças 
com  o  coipo  e  saltando  ao 
compasso  do  soin  dos  instru- 
mentos. Saltare,  tripudiare; 
saltationem  agere :  —  bailar ; 
agitar-se  alguma  cousa  com 
jnovimento  accelerado,  con- 
servando-se  no  mesmo  sitio 
e  dando  voltas  como  o  pião. 
Circumagi,  circumvolvi ;  in 
orhem,  ingyros  agi: — (germ.) 
furtar.  Bailar  el  ijelado  (fr. 
fam.J;  estar  sem  dinheiro. 
Argento  carere.  Si  Marina 
bailó,  tome  do  que  halló;  se 
Maria  bailou  tome  do  que 
achou ;  rifão  que  adverte  o 
risco  a  que  as  mulheres  se 
expõem  nos  bailes:  —  el 
agua  de  lante;  causar  pra- 
zer ;  servir  alguém,  prestar- 
se á  sua  vontade. 

Bailarín,  na.  s.  Bailarino ;  o 
que  baila,  e  inais  commum- 
mente  o  que  o  faz  por  offi- 
cio.  Saltator,  saltatoriam 
agens. 

Baile.  m.  Baile;  cada  uma  das 
varias  especies  de  dansa,  as 
quaes  tomam  o  nome  parti- 
cular segundo  o  passo  que 
lhe  é  próprio.  Numerosa  sal- 
íatio,  juxta  mensuram  acta: 
—  baile ;  assembléa  ou  nu- 
mero de  ¡jessoas  que  se  jun- 
tam para  dansar.  Saltatio, 
tripuditim,  chorea:  —  bai- 
lio ;  na  coroa  de  Aragão  era 


BAI 

o  juiz  ordinario  em  certos 
povos  de  senhorio.  Hoje  con- 
serva-sc  na  Catalunha,  Va- 
lencia e  Malhorca.  Judex, 
icis:  —  (germ.)  ladrão:  — 
de  hoton  gordo,  de  cauidl  ou 
de  cascabel  gordo;  Ijailes 
rústicos;  festejo  ou  diversão 
com  que  a  gente  vulgar,  ou 
a  que  quer  imita-la,  se  en- 
tretém. Tripudiumplehejum, 
rusticum,  triviale:  — gene- 
ral; bailio,  director  dos 
bens  da  coroa.  Begii  fisci 
prcpfectus:  —  local;  bailio 
local ;  o  que  em  alguns  ter- 
ritorios stqierintendia  em 
primeira  instancia  sobre  as 
rendas  reaes.  Magistratus 
fisci  litibus  ¡udicandis. 

Baileal.  adj.  Concernente  ou 
relativo  ao  juiz  denominado 
bailio. 

Bailete,  m.  Bailado ;  dansa 
figurada  com  representação. 

Bailia./,  (j).  ^1)'.  jBailiado;  ter- 
ritorio em  que  tem  jurisdic- 
ção  o  bailio.  Judieis  ditio, 
territorium.  Kquestris  ordi- 
niti  territorium. 

Bailiaje.  m.  Bailiado;  digni- 
dade do  bailio  na  ordem  de 
JNIalta  ou  de  8.  João.  Eques- 
fris  dignitas  in  ordine  divi 
Joannis. 

Bailiazgo.  m.  V.  Bailia. 

Bailío.  m.  Bailio;  o  cavalleiro 
professo  da  oídem  de  S.  João, 
que  tem  bailiado.  Ordinis 
divi  Joannis  commendata- 
rius  aut  beneficiarius  eques: 

—  capitular;  bailio  capitu- 
lar; o  que  é  gran-cruz  e  as- 
siste aos  capitulo  da  ordem  : 

—  conventual;  bailio  conven- 
tual; o  primeiro  e  jirincipal 
conselheiro  da  ordem. 

Baili«ta.  m.  (joc.)  V.  Baila- 
rin. 

Bailito.  m.  (germ.)  Ladrãosi- 
nlio. 

]jAiLOMANÍA./.  Bailomania;  ma- 
nia pelos  bailes. 

Bailómano,  Bailomaniaco,  ca. 
adj.  Maniaco  pelos  bp,iles. 

Bailón,  m.  (germ.)  Ladrão  Are- 
lho :  —  adj.  V.  Bailador. 

Bailotear,  n.  (fam.)  Pular; 
bailar  muito,  porém  mal  e 
sem  graça.  , 

lÍAiLOTEo.  m.  Baile  ridiculo, 
desprezível. 

Baillieria. /.  (bot.)  Baillieria; 
genero  de  plantas  da  fami- 


BAJ 

lia  das  synanthereas,  tribu 
das  senicionideas. 

Baino.  m.  (bot.)  Baino ;  plauta 
cujas  folhas  tem  mais  de 
iun  pé  de  diâmetro;  as  suas 
flores,  que  são  encarnadas, 
comcin-se,  assim  como  as 
suas  sementes. 

Bairam.  to.  Bairào  ou  beirão; 
festa  com  que  os  mahome- 
tanos solemnisam  a  paschoa, 
no  fim  do  Ramadan,  que  é 
o  tempo  do  seu  jejum. 

Baire.  m.  (zool.)  Baire ;  genero 
de  peixes  que  se  cria  nos 
mares  das  Antilhas  hespa- 
nholas. 

Baitakia.  /.  (bot.)  Baitaria; 
nome  de  ura  genero  de  plan- 
tas, ainda  não  classificado, 
e  composto  de  uma  só  espe- 
cie her])acea,  indígena  do 
Peru. 

Baivel.  to.  (art.)  Esquadria 
falsa,  esquadro.  Tabula  an- 
gtdarem  formam  referens, 
ad  opera  lapicidarwm  deser- 
viens. 

Baja./.  Baixa;  diminuição  de 
preço  quo  têem  as  mercado- 
rias de  quak[uer  genero.  Di- 
minutio  preta :  — (mil.)  bai- 
xa ;  bilhete  que  se  dá  a  um 
soldado  ou  marinheiro  para 
entrar  no  hospital,  e  tam- 
bém a  nota  pela  qual  consta 
a  falta  de  um  militar.  Nota 
militis  deficientis,  aut  in  no- 
socomio recepti:  —  (ant.)  V. 
Bajio  ou  Bajo.  Dar  baja 
alguna  cosa;  dar  baixa  al- 
guma cousa,  diminuir  em 
valor  ou  merecimento.  In 
deterins  ruere,  collabefieri. 
Dar  de  haja  (mil.)  ;  dar  bai- 
xa, notar  a  falta  de  alguma 
praça  por  deserção,  morte 
ou  outras  causas.  Militari- 
bus  deficientibus  adscribere. 

Bajá.  to.  Baxá,  bachá  ou  pa- 
cha; titulo  que  dão  os  tur- 
cos aos  governadores  de  pro- 
víncias, c  ás  outras  pessoas 
que  toem  emjiregos  de  consi- 
deração, como  os  vizires  e 
almirantes.  Prwfectns,  i. 

Bajaca.  /.  Cinta  ou  fita  que  as 
mulheres  trazem  no  pen- 
teado. 

Bajad,  to.  (zool.)  Bajad  ;  nome 
de  um  peixe  do  Nilo. 

Bajada.  /.  Descida;  acção  e 
effeito  de  descer: — descida; 
logar  inclinado  por  onde  se 


BAJ 

desce,  declivio.  Descensio, 
via  declivis,  descensus. 

Bajaxato.  m.  Bachalato;  ba- 
chalia,  territorio  do  governo 
de  um  pachá  ou  bachá,  e  a 
dignidade  do  mesmo. 

Bajalí.  m.  (germ.)  Propheta. 

Bajamaneko.  m.  (germ.)  Aga- 
danhador,  gatuno,  ladrão. 
Homo  rapax. 

Bajamano,  m.  (germ.)  liato- 
neiro ;  ladrão  de  cousas  de 
pouco  valor :  —  adv.  m. 
(germ.)  debaixo  do  braço. 
Ciam,  clanculum,.  ■ 

Bajamar.  /.  (mar.)  Baixamar ; 
a  maré  vasia.  ^stuantis 
maris  rccessus. 

Bajambaor.  adj.  (germ.)  Ten- 
tador. 

Bajambar.  a.  (germ.)  Tentar, 
tocar,  apalpar. 

Ba  JAMBARÍ./.  (germ.)  Tentação. 

Bajambayó.  adj.  (germ.)  Ho- 
monymo ;  de  igual  nome. 

Bajamente,  adv.  Baixamente ; 
com  baixeza,  humildemente. 
Indigne,  turpiter. 

Bajamiento,  m.  (ant.)  Abaixa- 
mento; a  acção  e  eíFeito  de 
abaixar :  —  V.  Bajeza. 

Bajamlohor-.  (bot.)  Bajamlo- 
hor,  especie  de  sumagre  ori- 
ginario de  Java, 

Bajanó.  adj.  (germ,.)  Barce- 
lonez. 

Bajar,  n.  Baixar;  descer  do 
alto  para  sitio  inferior.  Des- 
cenderé:—  baixar,  ir  dimi- 
nuindo. Diminui,  deerescere: 
—  baixar,  descer ;  fallando 
dos  expedientes,  provisões  e 
despachos,  enviados  ao  tri- 
bunal ou  secretaria  que  os 
ha  de  publicar.  Constdtatio- 
iies  regio  judicio  confirma- 
ia.'?  eo-pediri:  —  a.  abaixar ; 
]iõr  era  logar  inferior.  De- 
mittere,  submittere,  depone- 
re:  —  abaixar;  inclinar  al- 
ginna  cousa  para  baixo.  In- 
clinare,  inflectere  :  —  abai- 
xar; diminuir  o  preço  De 
pretio  minuerc  : —  abaixar; 
reduzir  alguma  cousa  a  me- 
nor valor  e  estima.  Serum 
ccstimationem  vel  pretium 
■mtí«ieí-e ;— abaixar,  rebai- 
xar, humilhar.  Hiuniliare, 
subigere. 

Bajareque,  to.  (p.  Cub.)  Cho- 
ça feita  de  folhas  de  pal- 
meira. 

Bajarí.  /.  (germ.)  Barcelona. 


BAJ 

Bajasajo.  m.  (bot.)  Bajasajo; 
planta  trepadeira  do  Mala- 
bar. 

Bajedad.  /.  (ant.)  V.  Bajeza. 

Bajel,  m.  (naut.)  Baixel,  na- 
vio, embarcação.  Navis,  is. 
Armar  bajel,  V.  Navio. 

Bajelero,  m.  Arraes;  patrão 
de  barco.  Navarchus,  i: — 
dono  de  um  navio.  Naucle- 
rus,  i. 

Bajera.  /.  (ant.)  Descida,  de- 
clivio de  uma  encosta. 

Bajero,  ra.  adj.  (ant.)  V.  Ba- 
jo: —  (p.  Ar.)  infei-ior;  que 
está  debaixo  de  outra  cousa. 
Inferus,  inferior. 

Bajete,  m.  dim.  de  Bajo.  Bai- 
xinho :  —  (mus.)  barytoDO  ; 
tom  medio  entre  o  tenor  e 
o  baixo.  Vox,  in  musicorum 
scala,  gravi  propinquior. 

Ba  JETO.  TO.  (zool.)  Bageto;  es- 
pecie de  ostra  cuja  concha 
é  mais  grossa  que  a  da  os- 
tra commum,  mais  chata, 
qua.si  redonda  e  mais  larga 
que  comprida. 

Bajez.  /.  (a7it.)  V.  Baje-a. 

Bajeza./.  Baixeza,  vileza;  ac- 
ção baixa  e  vil.  Dedecus, 
probrum:  —  (fig-)  pequenez 
da  creatura  comi^arada  com 
o  seu  creador.  Bei  creatfc 
vilitas  et  abjcctio  in  conspe- 
ctv  summi  Creatoris: — (ant.) 
baixo,  baixura;  logar  fundo: 
—  de  animo;  pussillanimi- 
dade,  cobardia,  fraquezn. 
Animi  abjedio:  —  de  naci- 
miento; baixeza,  humildade 
de  nascimento.  Generis  igno- 
bilitas. 

Bajial,  m.  (naut.)  Recife;  lo- 
gar cheio  de  baixios. 

Bajil.  /.  (germ.)  Baba. 

Bajilache.  to.  (germ)  Veado. 

Bajilaró.  adj.  (germ.)  Baboso. 

Bajiloné.  m.  (germ.)  Bando- 
leiro. 

Bajillo,  Bajilloné.  to.  (prov.) 
Tonel,  pipa.  Dolium,  n. 

Bajío,  jía.  (ant.)  V.  Bajo :  — 
m.  baixio,  syrte;  banco  de 
areia.  Moles  arenaria^  in 
mari  cumulatce,  brevia :  — 
baixa;  decadencia  de  fortu- 
na ou  de  anctoriáade.Apris- 
tino  statii  demissio.  Dar  en 
un  bajío  (naut.);  dar  em  um 
baixio.  Navem  in  brevibus 
licerere.  Dar  en  un  bajio 
(fig.);  tropeçar;  encontrar 
gi-ave  inconveniente.  In  ali- 


BAJ 


345 


quod  incommodum  per  osci- 
tantiam  incidere. 

Bajísimo,  ma.  adj.  sup.  de  Ba- 
jo. Baixíssimo.  Vcdde  demis- 
sus. 

Bajista,  to.  (mus.)  Baixo;  o 
que  toca  rabecão  nos  thea- 
tros. 

Bajo,  ja.  adj.  Baixo,  pequeno ; 
que  tem  pouca  altura.  Hu- 
milis,  depressus:  —  (fig-) 
baixo;  humilde,  servil.  Con- 
temptibilis,  abjectus :  —  bai- 
xo; inclinado  para  o  chão. 
Inclinatus,  infiexus,  demis- 
sus:  —  pallido,  descorado, 
fallando  das  cores.  Color, 
debilis,  langtiescens :  —  bai- 
xo ;  fallando  do  estylo.  Sti- 
lus  demissíis  ,liumilis : — adv. 
l.  V.  Abajo:  — prej).  V.  De- 
bajo :  —  adv.  TO.  baixo ;  em 
voz  baixa,  devagar.  Sub- 
missa você: — m.  (mus.)  bai- 
xo ;  a  voz  ou  instrumento 
que  sôa  uma  oitava  abaixo 
do  tenor.  Musici  concentus 
gravis,  vel  imus  sonus;  vel 
qui  hunc  sonum  você,  aut 
instrumento  edit:  —  baixo, 
baixio ;  banco  de  areia.  Bre- 
via, a¡:  —  cascos  das  caval- 
gaduras. Usa-se  quasi  sem- 
pre no  plural.  Jumentorum 
unguhc: — baixo;  logar  fun- 
do ou  profundo,  que  desce 
muito,  fallando  de  poços,  de 
adegas,  etc.  Frofundum,  i: 
2)1.  (equi.)  baixos',  as  mãos  e 
e  os  pés  dos  cavallos.  Equo- 
rum  matius  et  pedes :  —  bai- 
xos ;  roupa  que  as  mulheres 
trazem  por  baixo  do  vestido 
e  também  o  calçado.  Mulic- 
rum  tibialia,  calceamenta  et 
túnica;  intimce  pars  inferior. 
Por  lo  bajo  (mod.  adv.  fig.); 
por  baixo,  recatada,  dissi- 
inuladaineute.  Cauth. 

Bajo-bordo,  m.  (ant.  naut.) 
Baixo-bordo ;  navio  de  pouco 
porte,  de  borda  pouco  ele- 
vada. 

Bajo-breton.  adj.  Baixo-bre- 
tào;  o  que  nasce  na  Baixa- 
Bretauha. 

Ba  joca.  /.  (2).  Mure.)  Feijão 
verde.  Phaseolus,  faba  mi- 
nor:  — (p.  Mure.)  bicho  da 
seda  morto  e  secco.  Bombyx 
emortuus  phaseoH  formam 
referens. 

Bajo-fondo.  to.  (naut.)  Baixo; 
logar    onde    os    bancos    de 


346  BAL 

areia  sobresácm  un  estào 
quasi  á  superficie  do  mar. 

Bajón,  qji.  Fagote;  instrumen- 
to musico :  —  baixáo,  íap:Q- 
teiro ;  tocador  de  fagote.  Ta- 
bus musicus  qiti  aéris  ■¿ns2ñ- 
raíione  gravean  soimm  edif. 

Bajonao.  m.  (zool.)  Bajonau; 
nome  com  que  se  designa 
na  America  um  peixe  dos 
mares  de  Cuba,  de  um  pal- 
mo de  comjDridü,  barbatana 
dorsal  estendida,  os  ollios 
pretos,  com  um  circulo  ama- 
reliado  G  outro  escuro. 

Bajoiícillo.  m.  dim.  de  Bajón. 
Tibia  mediocris. 

Bajonista,  m.  Fagoteiro ;  toca- 
dor de  fagote.  Gravioris 
tibice  niodidator. 

Bajo-nokjiakdo.  adj.  Baixo- 
normando;  nascido  na  Bai- 
xa,-normandia. 

Bajo-relieve.  «/.Baixo-relevo ; 
relevo  em  que  as  figuras 
esculpidas  sobresáem  pouco. 

Bajos,  m.  pl.  (naut.)  Baixios  ; 
bancos  de  areia,  escolhos. 

Bajotraer,  m.  (ant.)  V.  Ahati- 
miciito. 

Bajo-vientre,  m.  [anal.)  Bai- 
xo-ventre  ;  nome  vulgar  da 
parte  inferior  do  abdomen. 
V.  Ilipogastro. 

Bajoyeros.  tn.  pl.  Muros  do 
reforço  na  caixa  de  um  di- 
que cu  represa. 

BAjucáANAK.  a.  ((jtrm.)  Pre- 
venir.    * 

Bajuelo,  la.  adj.  dim.  de  Bajo. 
Baixinho;  muito  pequeno. 

Bajuno,  na.  adj.  Baixo,  ruim, 
desprezível. 

Bajura.  /.  (ant.)  Baixura,  bai- 
xeza; logar  baixo.  V.  Ba- 
jeza. 

Bakú.  m.  (zool.)  Bakú;  peixe 
venenoso  do  Japòo. 

Bal.  m.  (germ.)  Cabello. 

Bala.  /.  Bala;  bola  de  ferro 
ou  chumbo,  de  diversos  ta- 
manhos, com  que  se  carre- 
gam as  armas  de  fogo.  Glo- 
biis  férreas,  sive  plnmheas 
qiti  e  iorm&ntis  hellicis  mit- 
tiiur :  —  (covim .  j  bala ;  fardo 
de  mercadorias.  Mercium 
fascis,  colliyata  mercium 
sarcina:  —  confeito;  bola  de 
assucíir.  Globidus  sacdtai'o 
_conditas  bellariorum  rjenus: 
—  bala  de  papel ;  porção  de 
papel  que  contém  dez  res- 
mas. Apial  bibliopolas  char- 


BAL 

tarara  strues  sea  fascis  da- 
ccniis  scapis  consfans:  — 
(imp.J  bala;  almofadinha  de 
iã,  coberta  de  pelle  de  cor- 
íleiro,  com  um  cabo,  para 
administrar  a  tinta.  Pulvi- 
nuhis  pellicens  attramento 
typis  liniendis:  —  cabaci- 
nhas  de  cera  para  jogar  o 
entrudo.  Ccreus  globulus 
ciqua  ojypletus:  —  de  cade- 
na. V.  Bala  eiirojnada^:  — 
enramada ;  bala  encadeada, 
bala  de  ferro  partida  em 
duas  metades  e  unidas  pelo 
meio  com  runa  cadeia  de 
ferro.  Dimidiatus,  globus 
tormentarias  férrea  catena 
ligatus:  —  rasa;  bala  rasa, 
a  que  só  se  usa  nas  armas 
de  fogo.  Globulus  férreas: 
—  roja;  bala  roxa  ou  ver- 
melha, a  que  posta  em  bra- 
sa se  dispara  contra  o  ini- 
migo 23ara  incendiar  os  seus 
armazéns  de  pólvora.  Glo- 
hus  tormentarius  igne  can- 
descens.  Como  una  bala 
(fam.J;  como  uma  bala,  ve- 
lozmente como  um  raio.  Cer- 
tissime,  velocissime. 

Balaca.  /.  V.  Baladrona. 

Balacean,  m.  Massa  de  ca- 
ranguejos com  sal  que  se 
faz  em  Siao  para  supprir  a 
manteiga. 

Balada.  /.  (ant.)  V.  Balata: 
(germ.)  concerto,  convenção. 
Compactam,  i. 

Baladera.  m.  (1í:ooZ.J  Baladera; 
sub-genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 
milia dos  longicornios,  no- 
tável pelo  desenvolvimento 
de  suas  mandíbulas,  que  sao 
muito  agudas  e  curvas. 

Baladí.  adj.  Fútil,  frivolo,  de 
pouco  aj)reço,  insignificante. 
Inanis,  vilis. 

Balaüor,  ra.  s.  Balador;  o  que 
berra  ou  bala  como  a  ove- 
lha, etc.  Balans,  antis. 

Baladrar,  a.  (ant.)  Berrar, 
gritar,  bradar,  fazer  alarido. 

Baladre,  m.  V.  Adelfa. 

Baladrear,  n,  (ant.)  Y.  Bala- 
dronear, 

Baladreo,  m.  (ant.)  Y.  Bala- 
dronado. 

Baladro,  m.  (ant.)  Berro,  gri- 
to, alarido. 

Baladron.  m.  Fanfarrão,  má- 
tasete; fallador  que,  sendo 
fraco,  aflecta  valentia.  Homo 


BAL 

gloriosas,  vaniloquus,  ina- 
nis jactantioi  plenus. 

Baladronada,  /.  Bravata,  fan- 
farronada. Jactatum  inani- 
ter. 

Baladronazo.  on.  augm.  de  Ba- 
ladron.  Grande  fanfarrão, 
etc. 

Baladronear,  n.  Pairar,  paro- 
lar, tagarellar.  Tnaniter  ja- 
ctare, seu  gloriari. 

Baladura./.  (ant.)  Balado,  ba- 
lido ;  o  balar  da  ovelha. 

Balagar.  m.  (p.  Ast.)  Palheiro 
ou  méda  de  palha  ou  feno 
para  o  gado.  Foini  strzces. 

Bálago,  m.  Cálamo;  caima  do 
trigo,  centeio  ou  feno.  Pa- 
lea, stipula:  —  espuma  de 
sabão.  Saponis  spuma.  Y. 
Balaguero.  Sacudir,  menear 
ó  zurrar  el  bálago  (fig. 
fam.);  tozar;  dar  uma  tun- 
da. Plagis  mulctare,  perca- 
tere. 

Balaguero,  m.  Monte  de  pa- 
lha na  eira  quando  se  limpa 
o  grão.  Paleai  strues,  cumu- 
lus. 

Balauú.  m.  (naut.)  Balahú; 
especie  de  escuna  ou  goleta 
americana,  usada  nas  Anti- 
lhas :  —  navio  pequeno  das 
costas  da  Biscaia. 

Balai.  on.  (p.  Cuba.)  Bandegi- 
nha  de  madeira  com  que  se 
aventa  o  arroz:  —  balai; 
sonda  exophagica. 

Balaida.  /.  (bot.)  Balaida; 
planta  das  Indias. 

Balaj.  m.  (min.)  Balaj;  fóssil 
roxo  escuro,  duro,  pesado, 
lustroso,  um  tanto  transpa- 
rente e  quebradiço.  Silex 
schorlas  raber. 

Bala  ja.  /.  (ant.)  Y.  Balaj:  — 
(germ.)  Balsa. 

Balajú.  m.  (naut.)  Y.  Balahú. 

Balaleiga.  /.  Guitarra  russa 
4e  tres  cordas. 

Balance,  m.  Balanço,  balan- 
ceadura,  oscillaçào.  Natalio, 
fltictuatio:  —  livro  de  rasao 
ou  do  balanço  do  negociante. 
Accepti  et  expensi  ratio:  — 
(a)d.  fig.)  hesitação.  Sors 
dabia,  dabius  aventus. 

Balancé,  m.  Balancé;  passo  de 
dança. 

Balancear,  n.  (naut.)  Balan- 
cear; agitar-se  em  balanço, 
jogar  o  navio.  Fluctuare:  — 
(fig.)  balancear;  estar  per- 
plexo,    irresoluto.    Hosrere, 


BAL 

cunctari:  —  a.  embalancar, 
pesar  em  balauça.  Librare^ 
ponderare. 

Balancero.  m.  V.  Balanzario. 

Balancia.  /.  (ant.  ]p.  And.)  V. 
Sandia:  —  (p.  Ar.)  uva 
branca. 

Balancica,  ta.  /.  dim.  de  Ba- 
lanza. Balaucinha. 

Balancín,  m.  Balancim;  peça 
de  madeira  que  pende  atra- 
vés da  lauca  da  carruagem, 
e  á  qual  se  prendem  os  ti- 
rantes da  segunda  parelha. 
Trabs  qucedam  carrucaria: 
—  balan cim;  maroma  de 
dansador  de  corda.  V.  Con- 
trapeso no  mesmo  sentido. 
j^quipondium,  ii:  — balan- 
cim;  cunho  de  moeda.  Ma- 
chinula  cudendoi  monetce :  — ■ 
pl.  (naut.)  balancinas;  cor- 
das  (}uc  pendem  da  anteuna 
do  navio,  e  servem  para 
mante-la  em  diversas  posi- 
ções. Múdenles  quibus  anten- 
na  regitur. 

Balandra.  /.  Balandi'á,  cúter ; 
embarcação  de  um  só  mas- 
tro.  Navigii  vectorii  gemís, 
qiiandoque,  proidonihus  usí- 
tati. 

Balandrán,  m.  Balandrán ;  ves- 
tidura, opa.  Desdichado  ba- 
landrán, 'nunca  sales  de  em- 
peñado (rif.);  estás  sempre 
no  ramerrão  e  nunca  pagas 

0  que  deves.  Nunquam  non 
(ere  alieno  gravatus. 

Balanga.  m.  (bot.)  Balanga; 
fructo  de  Madagáscar. 

Balangot.  m.  (bot.)  Balangot; 
nome  que  se  dá  nas  Filip- 
pinas  a  nma  especie  de  es- 
padana, lyrio  roxo  cu  sagit- 
taria;  cujas  folhas  têem  cer- 
ca de  uma  vara  de  altura  e 
meia  ijollegada  de  largura. 

BalÁnido,  da.  adj.  (zool.)  Ba- 

1  anido;  parecido  com  a  glan- 
de marítima. 

Balanina. /.  (zool.)  Balanina; 
genoi-o  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculionides,  composto 
de  vinte  e  duas  especies, 
cujo  typo  é  vulgarmente  co- 
nhecido pelo  nome  de  gor- 
gulho da  avella,  porque  sua 
larva  vive  no  interior  d'este 
fructo. 

Balanita.  /.  (bot.)  Balanita-, 
arvore  do  Egypto,  muito 
abundante  na  Nígricia.  Pli- 


BAL 

nio  dava  este  nome  ao  cas- 
tanheiro :  —  (min.)  balani- 
ta; pedra  preciosa  da  côr  de 
topázio  escuro,  dura  e  sus- 
ceptível de  ser  polida:  — 
(zool.)  balanita;  varias  es- 
pecies de  fosseis  molluscos, 
que  se  encontram  nos  terre- 
nos calcáreos  de  França,  In- 
glaterra, Allemaiiha,  Italia 
e  em  outras  paríe.s. 

Balanitis. /.  (med.)  Balanitis; 
attecçào  inílammatoria  da 
glande. 

Balako.  m..  (anat.)  Baiano;  a 
extremidade  do  penis  ou  a 
glande.  Glans,  andis. 

Balanófago,  ga.  adj.  Balano- 
phago;  diz-se  das  aves  que 
se  nutrem  de  bolotas. 

Balanofóreo,  EA.  adj.  Balano- 
phoreo;  que  se  parece  com 
o  balanophoro. 

Balaxóforo,  RA.  adj.  Balano- 
phoro ;  que  produz  bolotas. 

Balanóideo,  EA.  adj.  (bot.)  Ba- 
lanoifleo;  diz-se  do  fructo 
parecido  com  a  bolota. 

Balanoidbs.  adj.  (bot.)  Bala- 
noides;  synonymo  de  bala- 
nóideo: —  (zool.)  espinhos 
do  ouriço  fóssil. 

Balanomorfo.  m.  (zool.)  Bala- 
nomorpho;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tctramei*os, 
da  familia  dos  crisomelinos, 
composto  de  seis  especies. 

Balanorrajia.  /.  (med)  Bala- 
nhorrhagia;  especie  de  flu- 
xo inucoso  que  se  exijelle 
pela  glande. 

Balanorrajico,  cx.adj.  (med.) 
BalanoiThagico ;  que  perten- 
ce á  balanorrhagia. 

Balanquin.  m.  (ant.)  Balan- 
quim;  vestido  de  seda  e  oiro. 

Balante.  p>-  <^í'  ^^  Balar:  — 
adj.  (poct)  balante ;  o  que  ba- 
la:—  m.  (germ.)  carneiro. 

Balanti.  to.  (bot.)  Balanti;  ar- 
busto venenoso  das  Filip- 
pinas;  tem  uma  braça  de 
altura;  nasce  nas  ma,rgens 
dos  rios  e  das  lagoas . 

Balantioftalmo,  jia.  adj. 
(zool.)  Balantiophtalmo ;  diz- 
se  dos  auimaes  que  têem  as 
pálpebras  era  fórraa  de  uma 
bolsa. 

Balantion.  íh.  Çbot.)  Balaiition 
(bolsa);  genero  de  vegetaes 
acotyiedoneos  corresponden- 
tes á  familia  dos  fetos. 

Balanza./'.  Balauça;  machina 


BAL  347 

de  pesar.  Libra,  oí:  —  ba- 
lança; i^ratos  da  balança. 
TÃbrce  lanx :  —  (germ.)  forca. 
Furca,  oí:  —  (fig-)  balanço; 
confrontaçào,  comparação, 
c-alculo.  Comparatio :  —  ba- 
lança; o  signo  de  Libra.  V. 
Libra.  Acostarse  la  balança 
(fr.  ant.);  desequilibrar-se 
ou  inclinar-se  a  balança  pa- 
ra um  dos  lados.  Inclinari, 
propenderé  lancem.  Usa-se 
hoje  na  Andaluzia.  En  ba- 
lanza ou  en  balanzas;  em- 
balançado,  em  perigo,  duvi- 
da, risco.  In  fortmiíe  discri- 
mine. Poner  en  balanza  (fig); 
pôr  em  duA'ida.  Ancipitem 
reddere  cdiquem.. 

B ALANZAR,  a.  (ant.)  V.  Balan- 
cear. 

Balanzario.  m.  Juiz  da  balan- 
ça,  na  casa  da  moeda.  Stra- 
terã  metalla  ponderans. 

Balanze.  m.  V.  Balancr. 

Balanzk.  m.  V.  Balancé. 

Balanzeador,  RA.  ttdj.  V.  Ba- 
lanceador. 

Balanzear.  a.  V.  Balancear. 

Balanzeo.  to.  (naut.)  V.  Ba- 
lanceo. 

Balanzero,  RA.  adj.  V.  Balan- 
cero. 

Balanzik.  to.  V.  Balancín. 

Balanzo.  to.  V.  Balance  ou 
Balanze. 

Balanzón,  to.  Tigella  de  figu- 
ra oval  que  usam  os  ourives 
para  limpar  a  prata  e  o  oiro. 

Balão.  to.  (}:iot.)  Balan ;  arvore 
das  Filippinas,  cuja  ma- 
deira consitetente  produz 
uma  resina  fluida  c  aroma- 
tica,  empregada  para  enver- 
nizar as  pinturas  a  colla:  — 
(zool.)  balau ;  peixe  parecido 
com  a  sardinha. 

BaLAQUEAPOR,   KA.  ttdj.   (p.  A.) 

V.  Baladran. 

Balaquear,  n.  (p.  A.)  V.  Bala- 
dronar. 

Balaquero,  to.  V.  Baladran. 

Balar.  «.  Balar;  soltar  voz  (a 
ovelha).  Balare:  —  (fig. 
fam.)  suspirar  por  alguma 
cousa,  deseja-la  muito.  In- 
hiare,  veliementer  cvpcre. 

Balassen.  to.  (ant.  pliarm)'B&- 
lassen;  terebinthina  de  Me- 
ca. 

Balast.  to.  Balast;  areia  com 
que  nos  caminhos  de  ferro 
se  cobrem  as  travessas  para 
presei'va-l  as  da  humidade. 


348  BAL 

Balastaje,  m.  Balastagem; 
operação  de  cobrir  de  balast 
as  travessas  dos  caminhos 
de  ferro. 

Balata./,  (ant.)  Balata-,  eom- 
IDosiçào  i^oetica  jíara  se  can- 
tar. 

Balato.  m.  (zool.)  Balato;  es- 
pecie de  zoophytos,  do  gene- 
ro holoturia. 

Balantong.  m.  Balatong;  plan- 
ta das  Filippinas,  de  corol- 
las  verdes  e  cor  de  palha,  e 
cujos  legumes  téem  tres  pol- 
legadas  de  comprido. 

Balaustra.  /.  Balaustra;  flor 
da  romeira  sylvestre.  Puni- 
cum  inalum,  granatum. 

Balaustrada.  /.  Balaustrada; 
balaustres  de  urna  varanda. 
Clathratum  septum,  columel- 
larum  septum. 

Balaustrado,  da.  adj.  Balaus- 
trado; ornado  de  balaus- 
tres. Clathris  ornatus. 

Balaustral.  adj.  V.  Balaus- 
trado. 

Balaustrar,  a.  Balaustrar ; 
guarnecer  de  balaustres. 

Balaustas.  /.  x)l.  (naut.)  Bóta- 
los ;  paus  com  ferros  de  tres 
bicos  nos  extremos,  que  ser- 
vem para  se  largarem  os 
cutelos  6  também  as  varre- 
douras :  —  (art.)  varetas  de 
chapéu  de  chuva. 

Balaustre,  m.  Balaustre  ou 
balauste;  pequena  columna 
do  i^eitoril  de  uma  varanda, 
o  corrimão  de  uma  escada, 
etc.  Cancelli,  orum. 

Balaustrería.  /.  (ant.)  V.  Ba- 
laustrada. 

Balaustrero.  m.  (hot.)  Balaus- 
treiro ;  romeira  silvestre. 

BalaustrL'Vdo,  da.  adj.  (ant.) 
V.  Balaustrado.  Cancella- 
tus,  a,  um. 

Balaustrillo.  vi.  dim.  de  Ba- 
laustre. Balaustrinho.  Can- 
celli exigui. 

Balax.  m.  Balax;  rubim  pa- 
lhete de  alto  preço.  Carbim- 
culus  albicans. 

Balayon.  m.  (hot.)  Balaion ; 
arvore  das  Filippinas,  cuja 
madeira  encamada  e  forte 
serve  para  fazer  moveis,  e 
as  sementes  para  colla. 

Balazo,  to.  Balasio,  tiro;  feri- 
da de  bala.  Ictus  glohi  è  tor- 
mento sive  scloppeto  emissi. 

Balbacoa.  /.  (p.  Cuba.)  Sobra- 
do ou  deposito  cjue  ha  na 


BAL 

casa  dos  lavradores,  onde  se 
guardam  os  utensilios,  grãos 
e  outros  objectos  de  agri- 
cultura. 

Baleas.  /.  pl.  (ant.)  Direito  de 
um  e  meio  por  cento  que 
com  o  de  avaria  pagavam 

.  as  mercadorias  ou  fructos, 
quando  chegavam  da  Ame- 
rica. 

Balbiseas.  /.  pi.  Balbiseas; 
divisão  estabelecida  por  De- 
candolle  na  familia  das  sy- 
nanthereas,  tribu  das  sene- 
cionideas,  que  comprehende 
os  géneros  balbisia  e  robin- 
sonia. 

Balbisia.  /.  (ant.  bot.)  Balbi- 
sia; genero  de  plantas  da 
familia  das  synanthereas, 
tribu  das  senecionideas. 

Balbo.  adj.  (ant.)  Balbo,  bal- 
buciante. 

Balbuceamiento.  m.  Balbucia- 
çâo. 

Balbucear,  n.  Balbuciar;  pro- 
ferir gaguejando :  —  balbu- 
ciar, hesitar : —  a.  (ant.)  bal- 
buciar ;  pronunciar  palavras 
em  voz  baixa. 

Balbucencia.  /.  Balbucieucia 
ou  balbucie. 

Balbuceo,  m.  Balbucie;  diffi- 
culdade  de  pronunciar. 

Balbuciar,  Balbucir,  n.  (ant.) 
V.  Balbucear. 

Balbuciente,  adj.  Balbuciente; 
balbuciante,  que  balbucia. 
Balbutiens,  entis. 

Balbuzardo.  ?«-,  (zool.)  Balbu- 
zardo ;  ave  pertencente  á  fa- 
milia das  falconideas.  Ali- 
menta-se  com  peixe. 

Balcón,  to.  Balcão;  varanda, 
sacada.  Moenianum,  podium. 

Balconaje,  to.  Varandas;  sac- 
cadas  de  um  edificio.  Podio- 
rum  ordo,  series. 

Balconazo.  to.  augm.  de  Bal- 
con.  Varanda  grande. 

Balconcillo,  m.  dim.  de  Bal- 
con.  Varandinha. 

Balconería.  /.  (ant.)  V.  Balco- 
naje. 

Balda./,  (ant.)  Bagatela;  cou- 
sa de  pouca  entidade.  Pe.s 
iiihili.  A  la  balda,  mod.  adv. 
(ant.);  á  toa,  descuidada- 
mente, ociosamente. 

Baldado,  da.  adj.  Baldado: — 
baldado,  frustrado,  inútil, 
que  se  dá  debalde:  —  bal- 
dado, tolhido,  estropeado. 

Baldadura./.  Tolhimeuto ;  ac- 


BAL 

ção  de  tolher-se: —  acção  de 
baldar  ou  baldar-se. 
Baldaquí.  to.  V.  Baldaquino: 

—  adj.  (germ.)  baldado. 
Baldaquino,    m.    Baldaquino, 

•  docel,  pavilhão  sustentado 
por  columnas  ou  pilastras: 

—  baldaquino;  sorte  de  pa- 
lio ou  umbella. 

Baldar,  a.  Privar  (alguma  en- 
fermidade ou  accidente)  o 
uso  de  um  ou  mais  membi'os, 
deixa-los  inutilisados.  Usa- 
se como  reciproco.  Membra 
contrahere,  membris  capi :  — 
desirmanar,  desemparelhar. 
Deminuere,  mancum  atque 
imperfectum  aliquid  redde- 
re:  —  cortar  o  naipe  no  jogo 
de  cartas :  —  (ant.)  baldar, 
estorvar,  embaraçar,  im- 
pedir. 

Balde.  m.  Balde;  vaso  de  pau 
para  tirar  agua.  Situla  co- 
riácea: — (naut.)  balde ;  vaso 
para  molhar  a  estopa  e  a 
ferramenta  do  calafate.  >Z)fi 
balde  (loc.  adv.);  de  graça. 
Applica-se  ao  que  se  conse- 
gue ou  conseguiu  por  um 
baixo  preço.  Gratis,  nidia 
mercede.  En  balde,  mod. 
adv.  V.  Envano.  Estar  de 
balde,  (ant.)  V.  Estar  de 
más. 

Baldeable.  adj.  Que  se  pode 
baldear. 

Baldeador.  adj.  Baldeador; 
que  baldeia. 

Baldear,  a.  Baldear;  espargir 
ou  deitar  baldes  de  agua 
para  regar  qualquer  cousa: 

—  (naut.)  baldear;  lavar  as 
cobertas  dos  navios  com 
agua  do  mar  tirada  a  bal- 
des. Solaria  navium  irri- 
gare. 

Baldeo,  m.  (germ.)  Espada. 

Balderaya.  /.  Martinho  pes- 
cador ou  diabo  marinho; 
peixe. 

Baldero,  RA.  adj.  (ant.)Ba\dio, 
ocioso  :  —  inútil ;  feito  de- 
balde. 

Baldés,  to.  Baldreu;  pellica, 
pelle  de  carneiro  branquea- 
da, que  serve  para  luvas  e 
outras  cousas.  Aluta,  pellis 
tennis  et  suavis. 

Baldíamente,  adv.  m.  (ant.) 
Baldada,  infructuosa,  inutil- 
inente:  —  acaso;  casualmen- 
te, por  caso. 

Baldlir.  to.  (ant.)  V.  Baldio: 


BAL 

— dii'eito  de  apascentar  em 
baldios  estranhos. 

Baldio,  dl\.  adj.  Baldio,  incnl- 
tO;  desaproveitado;  appli- 
ca-se  á  terra  que  nada  rende 
e  ordinariamente  serve  de 
pastos  communs  de  algum 
povo.  Vacans,  otiosus,  incul- 
tus:  —  baldio;  ocioso,  vaga- 
bundo. Otiosus,  vacans :  — • 
baldio;  fi-ustraneo,  vão,  in- 
útil. Inanis,  vanus:  —  m.pl. 
baldios ;  terrenos  incultos, 
áridos  e  improductivos  que 
servem  de  pastos  communs. 

Baldo.  adj.  Baldo;  o  mesmo 
que  falho,  no  jogo  de  naipe. 

Baldón,  m.  Baldão,  affron- 
ta,  opprobrio.  Improperium, 
convicium.  De  baldón  de  se- 
ñor ó  de  marido,  nunca  za- 
herido (rif.);  de  baldão  de 
senhor  e  de  marido  nunca 
oôendido.  En  baldou,  mod. 
adv.  (ant.)  V.  De  balde. 

Baldonada.  ((rfy.fcíHÍ.J  Rameira; 
dizia-se  da  mulher  publica. 

Baldonadamente.  adv.  m.  (ant.) 
Injuriosa,  afirontosamente. 

Baldonado,  da.  adj.  Baldoa- 
do, deshonrado;  coberto  de 
opprobrio: — (ant.)  de  pouco 
preço. 

Baldonamiento.  m.  (ant.)  Bal- 
dão ;  oftensa. 

Baldonar,  a.  Baldoar,  inju- 
riar, ultrajar.  Imijr operar e: 
injuria,  contumeliis  afficere. 

Baldonear,  a.  (ant.)  V.  Bal- 
'  'donar.  Usava-se  também  co- 
mo reciproco. 

Baldono,  na.  adj.  (aȒ.J  Barato; 
de  pouco  preço. 

Baldosa.  /.  Ladrilho;  tijolo. 
Later  quadratus  ad  struen- 
dnm  2}avimentum. 

Baldosar,  a.  V.  Embaldosar: 
— m.  estancia  ou  deposito 
de  tijolos. 

Baldraque.  m.  (ant.)  Frioleira, 
bagatela;  cousa  de  pouco  ou 
nenhum  valor.  Bes  panei, 
nihili. 

Baldrés.  m.  (ant.)  V.  Baldes. 

Baldufa,  /.  (ant.)  V.  Baldra- 
que. 

Baldufario.  m.  (ant.)  Livro  de 
notas  ou  de  registo  nos  es- 
criptorios. 

Baldüina.  /.  (bot.)  Balduina; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  synanthereas ,  her- 
báceas e  vivazes. 

Balduque,  m.  Nastro;  fita  or- 
4Ü 


BAL 

dinariamene  encarnada  para 
atar  massos  de  papeis. 

Bale.  m.  (germ.)  Cabello. 

Balear,  s.  Balear;  habitante 
das  ilhas  Baleares. 

Baleárico,  ca.  adj.  Baleárico; 
pertencente  ás  ilhas  Balea- 
res. 

Baleario,  ria.  adj.  V.  Balea- 
rico. 

Baleba.  m.  (germ.)  Toucinho. 

Balería./.  Pilha  de  balas;  Glo- 
borum  missilivm  cojña. 

Balero,  m.  Deposito  de  balas 
e  o  molde  ou  matriz  em  que 
se  fazem :  —  (naut.)  tenaz 
com  que  se  suspendem  as 
balas  encadeadas.  V.  Chil- 
lera  e  Chilleron. 

Balesta.  /.  (ant.)  V.  Ballesta. 
Correr  la  balesta;  manejar 
a  besta,  atirar  com  ella. 

Balestilla.  /.  (ant.)  V.  Bal- 
lestilla. 

Baleston.  m.  (ant.)  V.  Balles- 
tero. 

Balestrinque.  m.  (naut.)  V. 
Ballestrinque. 

B  íleta.  /.  dim.  de  Bala.  Far- 
dinho.  Mercium  fasciculus. 

Balpuria.  /.  (bot.)  Balfuria; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  apocinaceas,  fundado  em 
um  ai'busto  da  Nova  Hollan- 
da,  de  folhas  oppostas  e  lan- 
ceoladas, o  cujas  flores  nas- 
cem em  Ijotòes  triphidos,  la- 
teraes  e  terminaes. 

Baliiuruia.  /.  (germ.)  Plebe; 
gentalha.  Flebecula,  ce. 

Balí.  ni.  (ant.)  Saca  para  cout 
duzir  lâ:  —  (zool.)  balj;  ser- 
pente pouco  conhecida  que 
se  encontra  nos  logares  mais 
quentes  da  Asia. 

Baliar.  a.  (germ.)  Bater. 

Balibago.  m.  (bot.)  Balibago, 
arvoresinha  das  Filippinas, 
cuja  casca  serve  aos  indí- 
genas para  fazer  mantas, 
sendo  o  carvão  aproveitado 
no  fabrico  da  pólvora. 

Baliche,  m.  (germ).  Porco; 
animal. 

Balicho,  m.  (germ.)  Toucinho. 

Balido,  m.  Balido ;  voz  das  ove- 
lhas. Sôa.  ba,  be;  este  som 
deu  sem  duvida  origem,  jwr 
onomatopéa,  á  palavra  de- 
finida. Balatas,  tcs. 

Balígulo.  m.  Agárico  do  cardo 
corredor;  cogumello  comes- 
tível. 

Balija.  /.  Mala,    alforge   de 


BAL 


349 


coiro :  —  Bulga,  hip>popera, 
saccus  coriaceus: — mala  do 
coi-reio.  Vidullus  tabellarii. 

Balijero.  m.  Correio  que  en- 
trega cartas  nas  povoações. 
Tabellarius,  ii. 

Balijia.  /.  (germ.)  Bateria. 

Balijon.  m.  aug.  de  Balija. 
Malotâo ;  mala  grande. 

Balili.  m.  (bot.)  Balili ;  planta 
das  Pilipi^inas,  cuja  raiz  é 
muito  doce. 

Balimbin.  m.  (bot.)  Balimbim; 
planta  das  Filippinas  de 
fructo  acido  e  folhas  sensi- 
tivas que  se  movem  até 
abaixo. 

Balín,  m.  Zagalote;  balasinha 
para  carregar  pistolas  de 
algibeira. 

Balingayo.  m,.  (7>o^JBalingaio; 
planta  rara,  rasteira  e  lisa; 
cria-se  commummente  nos 
logares  húmidos. 

BalixíHjLO.  to.  (bot.)  V.  Agá- 
rico. 

Balinhasai.  m.  (bot.)  Balinha- 
sai;  jjlanta  cuja  madeira  é 
branca,  e  o  fructo  do  tama- 
nho de  uma  cereja. 

Balisauro.   m.  (zool.)  V.  Ar- 

t07lÍX. 

Balisóide.  adj.  Balissoide ;  per- 
tencente á  canna  da  índia  ou 
bambú. 

Balista.  /.  Balista,  trabuco; 
machina  antiga  de  guerra 
para  lançar  pedras. 

Balística.  /.  Balística ;  arte 
de  calcular  o  alcance  de  um 
projéctil,  como  bala,  bomba, 
gi-auada,  etc. 

Balístico,  ca.  adj.  Pertencente 
á  balística. 

Balit adera./.  Instrumento  fei- 
to fle  caiiua  rachada,  para 
imitar  a  voz  do  corçozinho 
ou  enho,  e  attrahir  a  mãe. 

B  alitar.  n.(ant.)  Balar  amiúdo. 

Baliza.  /.  (l)ot.)  Baliza;  fructo 
da  cauna  da  índia :  — (naut.) 
baliza;  bóia,  tonel,  signal. 

Balizero.  m.  (bot.)  Balizeiro; 
canna  da  índia. 

Balji.  adj.  (germ.)  Bello. 

Baljisi.  oÂj.  (germ.)  Bella. 

Baljoró.  m.  (germ.)  Baldão. 

Balnadl'.  m.  (ant.)  Demónio 
ou  inimigo: — ^porta  de  en- 
trada sobre  a  fronteira.  Por- 
ta hostium  fines  respiciens. 

Balneable.  adj.  Balneavel ; 
apto,  próprio  para  banhos. 

Balneografía.  /.    Balueogra- 


350 


BAL 


j)hia;  descripção  ou  tratado 
sobre  os  banhos. 

BalneogrÁfico,  ca.  adj.  (med.J 
Balneographico ;  pertencen- 
te cu  relativo  á  balneogra- 
phia, 

Balneógkafo.  m.  Balneogra- 
pho ;  o  que  escreve  sobre  os 
banhos. 

BALNEOTENiA./.Balneotechnia ; 
arte  de  preparar  banhos. 

Balocanad.  m.  (bot.)  Baloca- 
nad;  arvore,  cujo  fructo, 
quando  maduro,  tem  um 
cheiro  parecido  com  o  do 
sabão. 

Balod.  in.  (bot.)  Balod ;  arvore 
grande,  cujas  raizes  tingem 
de  amarello  fraco. 

Balogar.  Qi.  (gemi.)  Voar. 

Baloguia.  /.  (bot.)  Baloguia; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  euphorbiaceas,  composto 
de  uma  só  especie. 

Balón,  m.  Fardo;  costal  de 
mercadorias.  Merciíân,  sar- 
cina :  —  pella ;  bola  elás- 
tica com  que  se  joga.  Pila 
pergrandis  vento  inflata,  vel 
ejus  ludus:  —  de  papel;  ba- 
-  lote;  fardo  de  papel,  con- 
tendo vinte  e  quatro  res- 
mas. Fascis  papyraceus. 

Balona.  /.  (ant.)  Baiona ;  col- 
larinho  da  camisa  virado  so- 
bre os  hombros.  . 

Baloncita.  /.  Mola,  na  boca  do 
castiçal. 

Balota.  /.  Pelouro  de  votar. 
Calculus  minor :  — (bot.)  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  labiadas,  composto  de 
uma  só  especie. 

Balotada.  /.  (equit.)  Salto  do 
cavallo  atado  entre  dois  pi- 
lares. 

Balotar,  a.  Votar  com  pe- 
louros. Calculis  suffragium 
ferre :  —  (figj  zombar  de 
alguém. 

Balótina.  /.  (cliim.)  Balotina ; 
principio  amargo  da  balota, 
planta  da  familia  das  la- 
biadas. 

Balsa.  /.  Charco,  lagoa,  pan- 
tano. Pahis,  stagnum  :  — 
balsa;  jangada  de  passar 
rios.  JRatis,  trabium  com- 
pages :  ■ —  meia  pipa  na  vi- 
nhataria  e  tonel  aria  da  Bai- 
xa Andaluzia.  Dimidirmi  ca- 
di:  —  tanque  para  as  borras 
do  azeite  nos  lagares.  Lacus 
nbi  nlei  .tardes  decidiivf :  — 


BAL 

(germ.)  embaraço.  Olex,  icis: 
—  de  sangre;  deposito  de 
agua  para  o  gado.  Stagnum, 
i.  Estar  como  tma  balsa  de 
aceite  (fig.  fam.);  não  tu- 
gir nem  mugir,  reinar  o  si- 
lencio. Placidh  conversari, 
convivere. 

Balsadera.  /.  (ant.)  Balseira; 
sitio  onde  ha  muitas  balsas. 

Balsadero,  m.  (ant.)  V.  Balsa, 
Balsadera. 

Balsain.  to.  (bot.)  V.  Pino. 

BalsamÁceas.  /.  jíZ.  (bot.)  Bal- 
samaceas;  nome  dado  por 
alguns  botânicos  ás  plantas 
balsamifluas. 

Balsamadina.  /.  (bot.)  Balsa- 
madina;  glândula  subcutâ- 
nea dos  vegetaes,  que  deita 
uma  substancia  oleo-resino- 
sa  e  odorífera. 

Balsamar,  a.  (ant.)  V.  Embal- 
samar. 

Balsamaría.  /,  (bot.)  Balsama- 
ría; genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  guttiferas,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Balsamea.  /.  (bot.)  Balsamea. 
V.  Balsamodendro :  —  (med.) 
balsamea;  liquido  que  se  ob- 
tém espremendo  os  bálsa- 
mos. 

Balsameleon.  m.  (pharm.)  Bal- 
sameleão;  liquido  provenien- 
te da  mistura  do  azeite  doce 
com  substancias  balsámicas. 

Balsamerita.  /.  Vasinho  para 
balsamo.  Vascidum  ad  opo- 
balsamum  servandum. 

Balsamero.  m.  (bot.)  Balsa- 
meiro,  balsamo;  arvore  que 
jDroduz  o  balsamo. 

Balsamía.  /.  (ant.)  Conto,  his- 
torieta, anécdota  jocosa. 

Balsámica.  /.  (bot.)  Balsamo ; 
nome  dos  vegetaes  balsámi- 
cos ou  odoríferos. 

Balsámico,  ca".  adj.  Balsámico ; 
odorífero,  oloroso.  Balsami- 
ciis,  a,  um. 

Balsamifero,  ra.  adj.  (bot.)^a\- 
samifero,  que  produz  bal- 
samo. 

Balsamifluo,  lua.  adj.  Balsa- 
mifluo,  que  produz  o  bal- 
samo. 

Balsamina.  /.  (bot.)  Balsamina ; 
planta  annual  da  familia  dos 
geranios,  que  cresce  até  á  al- 
tura de  dois  ou  tres  pés;  tem 
os  talos  sarmentosos  e  as  fo- 
lhas fendidas  em  tiras ;  as  flo- 
ros  são  pequenas,  e  o  frncto 


BAL 

é  de  figura  oval,  carnoso  e 
de  cor  alaranjada.  Momor- 
dica  balsamita. 

Balsamíneas.  /.  ]}l.  (bot.)  Bal- 
samineas;  familia  de  plan- 
tas dicotyledoneas. 

Balsamíneo,  nea.  adj.  (bot.) 
Balsamineo;  parecido  com 
a  balsamina. 

Balsamita.  /.  (bot.)  Balsami- 
ta ;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  synanthereas.  V. 
Yerba  de  Santa  Maria. 

Balsamizar,  a.  Dar  a  alguma 
cousa  as  qualidades  de  bal- 
samo. 

Balsamo,  m.  Balsamo;  sueco 
resinoso  balsámico.  Balsa- 
mum,  i:  —  (pharm.)  balsa- 
mo ;  unguento  aromático. 
Unguentum  medicatum:  — • 
(med.)  balsamo  do  sangue; 
a  parte  mais  pura  do  san- 
gue. Balsamum,  purior  san- 
guinis  succus: — de  copaiva; 
balsamo  de  copaiba;  tira-se 
de  uma  arvore  da  America 
que  cresce  em  abundancia 
no  Brazil.  Balsamum  copa- 
hu,  brasiliense :  -^  de  Maria  ; 
balsamo  de  Tolú;  especie 
de  resina  branca  que  vem 
da  America.  Balsamum  to- 
lutanum,  seu  Marice.  Es  un 
balsamo;  é  um  balsamo, 
costuma  dizer-se  do  Aanho. 
Suavem,  gratum  odorem,  spi- 
rat,  emittit :  —  (fig.)  balsa- 
mo; consolação,  allivio. 

Balsamodendro.  m.  (bot.)  Bal- 
samodendro; genero  da  fa- 
milia das  terebinthaceas. 

Balsamóte,  m.  Balsamo  ordi- 
nario, mal  preparado. 

Balsar,  m.  (p.  A.)  Lameiro 
ou  matagal  pantanoso.  Du- 
metum  palustre. 

Balsear,  a.  Passar  um  rio  em 
balsa  ou  jangada.  Bate  flu- 
mina  trajicere. 

Balsero,  to.  Conductor  da  bal- 
sa. Lintrarius,  ratis  ductor. 

Balsilla.  to.  dim.  de  Balsa. 
Balsinha.  Stagnum  minus. 
Ratis  exigua. 

Balso,  m.  (naut.)  Balso,  cabo, 
amarra;  certo  nó  com  bol- 
sos para  suster  um  homem. 

Balsopeto,  m.  (fam.)  Bolsa 
que  se  traz  ao  peito.  Pe- 
ra, ce:  —  (fig.  fam.)  o  inte- 
rior do  peito  do  homem. 
Sinus,  pectus. 

Baltadjí.   to.   Baltadji;    offi- 


BAL 

ciai  turco  eucarregado  da 
guarda  dos  jirincipes  e  do 
harem. 

Balteario.  m.  (ant.)  O  que 
fazia  bandas  ou  as  trazia. 

Balteo.  m.  (ard.  mil.)  Banda; 
insignia  de  official. 

Baltimora.  /.  (bot.)  Baltimo- 
ra;  genero  de  plantas  an- 
uuaes,  de  flores  radiadas. 

Baltimóreas.  /.  2^^-  Baltimo- 
reas;  familia  de  plantas  di- 
cotyledoneas,  cujo  typo  é  o 
genero  baltimora. 

Baltimoeo.  m.  (zool.)  Balti- 
moro;  ave  da  America  se- 
ptentrional, congenere  do 
verdelhao. 

Baltimute.  m.  (germ.)  Bal- 
samo. 

BALTRACAN.m.  (bot.)  Baltracan  •, 
planta  cujas  folhas  se  pare- 
cem com  as  do  nabo;  a  haste 
é  da  grossura  de  meia  pol- 
legada,  da  altura  de  dois 
pés,  oca  e  coberta  de  uma 
cortiça  amarellada ;  o  fructo 
abre-se  quando  está  madu- 
ro, exhala  um  cheiro  de  flor 
de  laranja,  e  suas  sementes 
parecem-se  com  as  do  funcho. 

Baltrueto,  ta.  adj.  (ant.)  Va- 
gabundo. 

Baluarte,  m.  (fort.)  Baluarte, 
bastião,  reparo.  Propugna- 
culum,  mcenium  munimen- 
tum: — (fig.)  baluarte;  de- 
feza,  protecção.  Protectio, 
tutamen,  prcesidium. 

Baluca.  /.  (germ.)  Cabclleira. 

Baluetas.  /.  p)l-  (a^'t-)  Vari- 
nhas atadas  urnas  ás  outras, 
que  servem  para  pescar. 

Baluina.  /.  fa7it.)  V.  Balumba. 

Baluma.  /,  (ant.)  V.  Balumba. 

Balumba.  /.  Volume,  trouxa, 
feixe,  lio,  molho.  Moles,  is. 

Balumbo,  m.  Objecto  que  tem 
mais  volume  que  peso. 

Balume.  m.  (ant.)  V.  Balumbo. 

Balumen.  m.  (ant.)  V.  Balumbo. 

Baluz.  m.  (ant.)  Barrasinha 
de  oiro.  Auri  frustuni. 

Balza.  /.  Balza;  bandeira  da 
ordem  dos  templarios.  Ve- 
xillum,  i. 

Ballacion.  /.  (ant.)  Canto;  a 
acção  de  cantar. 

Ballaoera./.  Bailadeiras;  mu- 
lheres da  India  que  habitam 
nos  pagodes,  onde  cantam  e 
bailam. 

Ballar.  a.  (ant.)  V.  Cantar. 

Ballata.  /.  (ant.)  Y.  Barata. 


BAL 

Ballena.  /.  (zool.)  Baleia; 
mammal  cetáceo  grandissi- 
mo.  Balcena  mysiicetus:  — 
barba  de  baleia  que  as 
mulheres  usam  nos  esparti- 
lhos. Os  cetaceum:  — baleia; 
constellaçãoaustral.;S'z'^íí2íí/i 
cceleste:  —  azeite  de  baleia. 
Olewn  cetaceum. 

Ballenato,  m.  (zool.)  Baleato 
ou  baleóte;  a  cria  da  baleia. 
Baloincc  vitulus  seu  pullus. 

Ballener.  to.  (ant.  naut.)  Na- 
vio comprido,  baixo  de  cos- 
tado e  tendo  a  figura  da  ba- 
leia, que  se  usou  na  idade 
media.  Empregavam-se  na 
guerra  e  havia-os  grandes- 
e  pequenos,  de  remo  e  vela. 
Navigii  genus. 

Ballenera.  /.  Baleeira;  em- 
baiKiação  que  se  usa  na  pes- 
ca da  baleia. 

Ballenero,  ra.  adj.  Baleei- 
ro; diz-se  do  na\ao  equijtado 
para  a  pesca  da  baleia. 

Ballenideo,  a.  adj.  (zool.)  Ba- 
lenidco;  que  se  assimilha  á 
baleia. 

Ballenóptero.  /.  (zool.)  Bale- 
nóptero;  nomc  de  um  genero 
de  baleias,  que  comprehen- 
de  varias  especies. 

Ballera,  /.  (bot.)  V.  Clibadio. 

Ballero,  ra.  adj.  (ant.)  Vale- 
dor, válido;  que  tem  valia. 

Ballesta.  /.  (mil.)  V.  Ballis- 
ta:  —  bésta;  arma  de  que  se 
usou  até  á  invenção  da  pól- 
vora, e  que  servia  para  ar- 
remeçar  settas  e  pelouros. 
Ballista,  ce.  Armar  la  bal- 
lesta (fr.)  V.  Annar  el  arco. 
Encabalgar  laballesta;  mon- 
tar a  bésta  no  seu  poste. 
Ballistam  aptare,  dispone- 
re:  —  costella;  armadilha 
que  se  faz  para  caçar  pás- 
saros:— pi.  (germ.)  V.  Al- 
forjas. A  tiro  de  ballesta 
(fr.fig.);  a  tiro  de  bésta,  a 
bastante  distancia.  Intra 
ballista  jactum,  longo  inter- 
vcdlo:  —  (ant.)  arco  de  que 
usam  os  torneiros  para  porem 
em  movimento  a  peça  que 
querem  tornear. 

Ballestada.  /.  Tiro  de  bésta. 
Ballistce  jactus. 

Ballestar.  «.  V.  Ballestear. 

Ballestazo.  m.  Golpe  de  bés- 
ta. Ballista}  idus. 

Ballesteador.  m.  (ant.)  V. 
Ballestero. 


BAL 


¿3Õ1 


Ballestear,  o.  Ballestar;  ati- 
rar com  a  bésta.  Ballista 
ajculari,  ferire. 

Ballesteo,  m.  Acção  e  efteito 
de  ballestar. 

Ballestera.  /.  (ant.)  Ballies- 
teira;  seteira  ou  abertura, 
por  onde  nos  navios  ou  mu- 
ralhas se  disparavam  as 
bestas.  Foramen  ballistia- 
rium,  ostiolumjacvlatorium. 

Ballestería./.  Balística;  arte 
de  usar  das  armas  dearreme- 
Ç0.  V.  Montería :  —  beste- 
ria;  o  conjuncto  de  bestas 
ou  gente  armada  com  ellas. 
Ballistarum  sen  ballistario- 
rum  "^tiilitum  copia: — bal- 
listario;  a  casa  onde  se  alo- 
jam os  besteiros,  e  a  em  que 
se  guardam  os  instrimientos 
de  caça.  Domus,  hospitium 
ballistariorum  ubi  appara- 
tus  venationi  deserviens  ser- 
vatur: — (inil.  ant.)  besteria; 
companhia  de  besteiros. 

Ballestero,  ra.  s.  Besteiro: 
o  que  usava  de  bésta  ou  ati- 
rava com  ella.  Ballistarius, 
a,  um :  —  besteiro ;  o  que  faz 
bestas.  Ballistarius  faber: 
—  besteiro ;  o  que  por  officio 
cuida  das  espingardas  e  ou- 
tras armas  das  pessoas  reaes 
c  as  acompanha  na  caça. 
Antigamente  usava-se  da 
bésta  em  logar  de  espingar- 
da, e  d'aqui  vem  o  nome  de 
besteiro.  Regius  ballista- 
rius:—  (ant.)  maceiro,  por- 
teiro. Lictor,  oris: — de  cor- 
te ;:poTteh:od'd.cíinníi,  da  casa 
real : — mayor;  besteiro  mor, 
chefe  dos  besteiros,  empre- 
go antigo  da  casa  real  de 
Castella.  Mal  ballestero  á 
los  suyos  tira  (rif.);  o  mau 
besteiro  aos  seus  atira; 
aquelle  que  é  mau  prejudi- 
ca as  pessoas  que  lhe  são 
mais  chegadas: — (art.)  V. 
Ferraja : — (volat.)  entre  ca- 
çadores de  rede,  aquelle  que 
arma  a  costella. 

Ballestilla.  /.  ãim.  de  Bal- 
lesta: —  (naut.)  bal  estilha; 
instrumento  para  tomar  a 
altura  dos  astros.  Instru- 
mentum  ferreum  arcubcdlis- 
ta;  simile,  astronomis  deser- 
viens:—  trapaça;  dolo  no 
jogo  de  cartas:  —  arte  de 
pescar  com  anzol:  —  (vet.) 
balestilha;  instrumento  de 


352 


BAM 


que  se  serviam  os  alveitares 
para  sangrar  os  animaes. 

Ballestón,  m.  augm.  de  Bal- 
lesta:—  (germ.)  trapaça  no 
jogo  de  cartas. 

Ballico.  m.  (bot.)  V.  Joyo. 

Ballopio,  a.  adj.  (germ.)  V. 
Manco. 

Baxltjviana.  /.  (hot.)  Balluvia- 
na;  planta  da  familia  das 
algas,  que  se  cria  no  mar 
Adriático. 

Bamba.  /.  Redouça,  balanço: 
V.  Bambarria:  —  (ant.)  V. 
Campana. 

BÁmbaceas.  /.  pl.  (bot.)  Bam- 
baceas  •,  sub-familia  das  mal- 
vaceas. 

Bambalear.  n.  V.  Bambolear. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco:— bambalear;  não  es- 
tar firme,  titubear.  Tituba- 
re, vacillare,  instabilem  esse. 

Bambalina./.  Bambolina;  par- 
te pendente  do  scenario  do 
theatro  que  vae  de  bastidor 
a  bastidor.  Lintece  fasciai 
fastigio  tlieati'i  pendentes. 

Bambanear,  n.  (ant.)  V.  Bam- 
bolear. 

Bambaneo,  m.  (ant.)  V.  Bam- 
boleo. 

Bambanicha./.  (germ.)  Bodega. 

Bambanichero  ,  RA.  s.  Bo- 
degueiro. 

Bambarotear.  n.  (ant.)  Alvo- 
rotar;  gritar,  vosear,  amo- 
tinar. 

Bambarotero,  ka.  s.  Gritador. 

Bambarría.  /.  Bamburrio;  no 
bilhar,  o  jogo  que  se  faz  sem 
ser  esperado.  Fortuita  et 
inesperata  sors:  —  (fctm.)  s. 
mentecapto,  néscio,  tonto. 

Bambarrion.  m.  augm.  de 
Bambarria  na  accepção  de 
bamburrio. 

Bambiaya./.  (zool.)  Bambiaya; 
pássaro  da  ilha  de  Cuba. 

BamblI./.  (zool.)  Bambla;  ave 
do  genero  formigueiro,  que 
se  cíiíferença  das  outras  por 
ter  uma  lista  transversal  em 
cada  aza. 

Bamboa.  /.  (bot.)  Bamboa; 
planta  das  Indias  orientaes, 
especie  de  canna  ou  junco. 

Bambochata.  /.  (pint.)  Bam- 
bochata; painel  que  repre- 
senta figuras  grutescas. 
Ebriorum  sive  epulantium 
pictiira. 

Bambochador,  ra.  s.  Aquel- 
le  que  pinta  bambochatas. 


BAN 

Bamboche,  m.  (pint.)  V.  Bam- 
bocliada.  Es  un  bamboche  ó 
parece  un  bamboch  e  (fr.fam .); 
é  um  tonel  ou  parece  um 
tonel,  applica-se  á  pessoa 
muito  gorda  e  de  baixa  es- 
tatura, que  tem  o  rosto.mui- 
to  cheio  e  corado.  Homo 
crassi  corporis,  et  ebriola- 
ti  oris. 

Bambolear,  n.  Bambolear; 
mover-se  uma  pessoa  ou  cou- 
sa de  um  lado  para  outro,  sem 
perder  o  equilibrio,  nem  ar- 
redar-se  do  sitio  em  que  está. 
Usa-se  mais  commummente 
como  reciproco.  Votare,  va- 
cillare:—  (fig.)  vacillar;  re- 
seutir-se  de  falta  de  segu- 
i-ança  ou  de  prumo:  —  de- 
sabar, abater ;  emprega-se 
fallando  de  um  edificio. 
Hacer  bambolear;  fazer  bam- 
bolear; abalar,  empurrar. 

Bamboleo,  m.  Bamboleadura, 
balanço;  acção  ou  effeito 
de  bambolear.  Nutatio,  va- 
cillatio. 

Bambolla.  /.  (fam.)  Fanfarra- 
ria, ostentação;  opulencia 
excessiva  e  de  mais  apparen- 
cia  que  realidade.  Tumidus 
et  inanis  apparatus,  festus : 
—  vaidade,  vangloria. 

Bambonear,  n.  V.  Bambolear. 

Bambont;o.  m.  V.  Bamboleo. 

Bambú,  Bambue.  m.  (bot.) 
Bambú;  genero  de  jilantas 
cia  familia  das  gramíneas, 
originario  da  India  e  das 
grandes  ilhas  de  Sonda, 
que  comprehende  doze  es- 
pecies. 

Bambusa.  /.  (bot.)  Y.  Bambú. 

Bambusaceas,  Bambuceas./'.^í. 
(bot.)  Bambusaceas  ou  Bam- 
buceas;  tribu  de  plantas  da 
familia  das  gramíneas  cujo 
typo  é  o  bambú. 

Bamia.  /.  (bot.)  Bamia;  espe- 
cie de  althea  ou  malvaisco, 
que  se  cultÍAa  como  horta- 
liça em  algumas  partes  de 
Hespanha.  Na  medicina  em- 
prega-se como  emoliente. 

Bamínea.  /.  (bot.)  Baminea; 
planta  marítima. 

Ban./.  (comm. )  Ban ;  especie  de 
mosselina  da  India :  —  ban ; 
governador  de  provincia  na 
Hungria.  ■ 

Banajear.  a.  (germ.)  V.  Ba- 
dear. 

Banana./,  (bot.)  Banana;  fru- 


BAN 

cta  da  bananeira: — (zool.) 
synonymo  de  trnpial  e  de 
jñco-grueso. 

Bananero,  m.  (bot)  V.  Banano. 

Bananista.  m.  (zool.)  Bana- 
nísta;  pássaro  natural  da 
America. 

Bananivoro,  ra.  s.  (zool.)  Ba- 
nanivoro ;  especie  de  alveloa, 
que  se  alimenta  do  fructo 
da  bananeira. 

Banano,  m.  (bot.)  V.  Pltttano. 

Bañara.  /.  (bot.)  Bañara;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  bixaceas,  que  se  encon- 
tra na  America  equatorial, 
e  da  qual  se  conhecem  pou- 
cas especies. 

Banasta.  /.  Canastra;  cesto 
grande  com  tampa,  de  vime 
ou  de  tiras  de  madeira  del- 
gadas e  entretecidas.  Ha-as 
de  difíerentes  formas  e  ta- 
manhos. Cophimis,  i.  Estar 
como  sardina  en  banasta(fr.); 
estar  como  sardinha  em  ti- 
gella;  estar  muito  apertado. 

Banastada.  /.  Canastrada; 
aquillo  que  se  contém  u'uma 
canastra,  ou  o  que  ella  pode 
levar  de  uma  vez. 

Banastero,  ra.  s.  Canastreiro; 
o  que  faz  ou  vende  canas- 
tras.  Cophinorum  artifex 
aut  venditor: — (germ.)  car- 
cereiro ou  alcaide  da  prisão. 

Banastello.  m.  dim.  de  Banas- 
to. Cauistrel,  canastrinha. 

Banasto,  m.  Condeça;  especie 
de  canastra  dé  forma  redon- 
da. Corbis  orbiculatus : — 
(germ.)  cárcere,  prisão. 

Banato.  m.  Banato;  governo 
militar  da  Hungría. 

Banca.  /.  Mocho,  assento 
de  madeira  sem  costas.  Sca- 
mmtni  sedile  dorso  carens: 
— joelheira  ou  banco  pe- 
queno de  que  usam  as  la- 
vadeiras para  se  não  mo- 
lharem quando  lavam.  Fol- 
lonium  sedile: — banca;  no- 
me de  um  jogo :  —  (ant.)  ban- 
ca; mesa  collocada  nos  lo- 
gares ¡íublicos  onde  se  põem 
fructas  e  outras  cousas  para 
vender: — (bot.)  banca;  pal- 
meira das  Filíppinas:  — 
(naut.)  canoa  de  uma  só  peça 
das  ilhas  Filippínas.  Ban- 
ca de  nieve;  banco  de  neve; 
grande  molle  de  neve  que  se 
encontra  nos  mares  das  mais 
altas  latitudes. 


BAN 

Bancada.  /.  (art.)  Bancad.i ;  o 
banco  ou  taboleiro  que  se 
usa  nas  fabricas  de  pannos, 
tendo  mais  de  duas  varas 
de  comprido  e  meia  de  lar- 
go, sustentado  por  pés  di- 
reitos até  certa  altura  e 
coberto  pela  parte  superior 
com  uma  colcha,  sobre  a  qual 
se  coUoca  o  panno  para  o 
bater.  Scamnum  quo  pannus 
tunditur:  —  bancada;  a  por- 
ção de  panno  que  occupa  o 
banco  ou  taboleiro,  ¡íara  ser 
batido.  Panni  jam-jam  in 
scam7io  hmãendi  portio: — 
(naut.)  V.  Banco  na  sua  pri- 
meira accepção  natitica. 

Bancal,  m.  Bancai ;  panno  com 
que  se  cobrem  os  bancos. 
Stragvhim,  operimentum  se- 
dilis:  —  (o.gT-)  taboleiro;  es- 
paço de  terreno  quadrilon^o, 
que  serve  para  plantar  diffe- 
rentes  vegetaes.  Hortcnsis 
área: — canteiro;  porção  de 
terreno  nas  liortas,  mais  ele- 
vado do  que  o  restante.  In 
hortis  área'  supereniiiieiites: 
—  (naut.)  areia  amontoada 
nas  margens  do  mar: — 
adj.  camljado ;  diz-se  d'aquel- 
Ic  que  apresenta  as  pernas 
tortas,  tendo-as  inclinadas 
para  dentro  ou  para  fora :  — 
m.  (geol.)  estratificado;  nome 
que  se  dá  aos  terrenos  que 
apresentam  camadas  de  dif- 
ferente  extensão  e  natureza. 
Bancales  de  p)edra,  arcilla, 
etc.;  camadas  de  pedra  de 
argilla,  etc. 

Bancaleuo,  RA.  s.  Aquella  que 
faz  ou  vende  bancaes.  *SY?y(- 
gidorum  textor  aut  vendifor. 

Bancarete.  m.  (bot.)  Bankare- 
te;  arvore  espinhosa  do  Ma- 
labar. 

Bancário,  a.  adj.  Bancário ; 
pertencente  aos  bancos.  V. 
Fianza,  Pensión. 

Bancarrota./.  (comm.jY . Quie- 
bra. Hacer  bancarrota  (fr. ); 
fazer  bancarrota;  declarar- 
se quebrado.  V.  (¿uebrai-, 
n'esta  accepção.  Creditoruin 
fraudaiio. 

Bancarrotero,  Bancarrotista. 
s.  (comm.)  V.  Quebrado,  na 
accepção  de  declarado  em 
quebra. 

Bancabo^  in.  (p.  Cnb.)  Vazi- 
Iha  em  que  cae  a  garapa,  im- 
mediatamente depois  de  es- 


BAN 

premida  a  canna,  nos  enge- 
nhos de  assucar. 
Bancaza.  /.  augm.  de  Banca : 

—  (ant.  naut.)  V.  Jugo :  — 
V.  Cruzetas  de  los  brazales. 

Bancazo.  m.  augm.  de  Banco. 

BA^x•o.  TO.  Bauco ;  assento  fei- 
to vulgarmente  de  madeira. 
Ha-os  de  costas  e  sem  ellas. 
Sedile,  scamnum :  —  V.  Es- 
caño: —  (p.  Cub.)  banco; 
dinheiro  que  o  banqueiro 
arrisca  no  jogo  do  monte: 

—  (germ.)  cárcere,  prisão. 
Estar  ou  sentarse  en  el  ban- 
co de  la  paciencia  [fr.  fig.); 
sentar-se  no  banco  da  pa- 
ciencia; estar  soíñ-endo  al- 
guma molestia.  Patienter 
ferre,  tolerare.  Pasar  por 
los  bancos  de  Flandes:  pas- 
sar pelos  bancos  de  Flan- 
dres, metter  uma  lança  em 
Africa.  Raçon  de  pie  de  ban- 
co; rasão  de  cabo  de  esqua- 
dra, o  que  carece  de  funda- 
mento : — (art.)  banco ;  aquel- 
lo que  se  forma  de  um  ma- 
deiro grosso,  para  uso  de 
carpinteiros,  ferradores,  etc. 
Scamnum  opi fieis  deserviens: 

—  banco;  ¡leça  de  madeira 
com  a  qual  se  lu-de  nas  fa- 
bricas de  lanificios :  —  ban- 
co ;  peça  onde  se  assenta  a 
fieira  para  adelgaçar  o  oiro 
c  prata :  —  banco ;  pranchão 
que  sustenta  as  cubas  de 
cerveja:  —  banco;  logar  on- 
de assenta  a  fieira  nas  fa- 
bricas de  alfinetes:  —  bau- 
co; logar  onde  os  impresso- 
res col  locam  o  papel  em- 
quanto  fazem  a  tiragem :  — 
mesa  oblonga  onde  os  tjpo- 
graphos  depositam  as  letras 
á  medida  que  saem  do  mol- 
de :  —  banco ;  é  o  que  sus- 
tenta a  pedra  onde  se  ali- 
sam os  espelhos,  nas  fabri- 
cas de  vidro :  —  caiba  do 
freio.  Usa-se  mais  commum- 
mente  no  pliu-al.  Freni  re- 
tinaculum:  —  de  tira  (fr.); 
banco  de  fieira :  —  de  zozo- 
brar;  banco  onde  batem  os 
relojoeiros  i' — de  tierra  (agr); 
banco  de  terra,  extensão  ou 
veio  de  terra  horisontal,  de 
particular  qualidade,  c  dis- 
tinoèa  de  qualquer  outra 
que  lhe  fique  contigua:  — 
(arcli.)  banco ;  pedestal  pe- 
queno sobre  o  qual  se  eleva 


BAN 


353 


um  corjjo  de  architectura : 

—  de  cantera;  banco  de 
canteira ;  o  que  excede  em 
altura  a  pedra  formada  ou 
junta  já  na  canteira  :  —  de 
cantera  y  contrahoja ;  ban- 
co de  canteira  e  contra  fo- 
lha; aquelle  em  que  são 
colloeadas  as  pedras,  de 
um  modo  contrario  ao  ban- 
co de  canteira  e  folha :  — - 
de  cantera  y  hoja;  banco 
de  canteira  e  folha;  aquelle 
cujas  i^edras  estão  collo- 
eadas á  maneira  das  fo- 
lhas de  um  livro  :  —  de  pie- 
dra; banco  de  pedra;  veio 
de  uma  canteira  que  contém 
muita  pedra  da  mesma  qua- 
lidade. Marmoris  alterius 
lapidis  vena  in  fodinis :  — 

—  banco ;  o  estabelecimento 
destinado  a  auxiliar  o  com- 
mcrcio,  o  thesouro  publico 
e  os  particulares,  descon- 
tando letras,  dando  e  rece- 
bendo dinheiro  de  emprésti- 
mo, admittindo  depósitos, 
emittindo  painel  moeda,  etc. 
Nummularii  mensa,  domus, 
ofjicina : — (geol.)  rocha ;  da- 
se este  nome,  em  geologia, 
á  estratificação  formada  por 
substancias  mineraes,  ou  se- 
jam de  uma  mesma  nature- 
za especifica  ou  de  varias: 

—  (naut.)  banco  ;  tabuão  ou 
prancha  proporcionadamen- 
te grossa  e  larga  nas  em- 
barcações de  remos,  que 
atravessa  de  costado  a  cos- 
tado, para  assento  dos  re- 
madores. Transtrum,  sedile 
remigium  in  navibus: — ban- 
co ;  cada  um  dos  degraus 
(juc  no  interior  da  muralha 
ou  caes  dos  diques,  serve 
para  apoio  dos  pontões  que 
sustentam  a  embarcação  di- 
reita:— banco;  nome  que  se 
dá  a  um  baixo  quando  é 
mais  comjDrido  que  largo,  e 
c  formado  por  areia,  búzios 
ou  conchas,  e  o  mesmo  nome 
se  dá  a  uma  sonda  de  maior 
ou  menor  comjjrimento  :  — 
de  mar;  banco  de  mar;  em 
algumas  ■  partes  o  mesmo 
que  onda  grande: — movible; 
banco  movei ;  aquelle  que  o 
mar  muda  de  lun  logar 
para  outro  :  —  de  la  pacien- 
cia ;  banco  da  paciencia ;  es- 
tá collocado  adiante  do  pau 


354 


BAN 


da  mezena.  Scamnum  ante 
piippis  malum :  —  da  arena ; 
banco  de  areia;  montcão  de 
areia  que  no  mar  e  mesmo 
nos  rios  impede  a  navega- 
ção. Syrtis,  agger  arena,  lo- 
en s  arenosvs  iii  mar  i  vel  os- 
tiis  fluminum.  Arrojar  ou 
despedir  banco  (fr.).  V.  Des- 
pedir:— de  Hipócrates  (cir.J; 
banco  de  Hypocrates  •,  nome 
de  um  instrumento  de  cirur- 
gia inventado  por  Hj'pocra- 
tes :  —  pinjado  (mil.  ant.)  ; 
banco  rico ;  macliina  de  guer- 
ra feita  de  madeiros  bem 
travados,  coberta  de  mate- 
ria resistente  ao  fogo,  de- 
baixo da  qual  levavam  o 
ariete  ou  uma  viga  grossa 
com  que  antigamente  ba- 
tiam as  muralhas :  —  (zool.) 
banco-,  genero  de  insectos 
hymenopteros,  da  familia  dos 
ichneumonidos,  composto  de 
um  pequeno  numero  de  es- 
pecies, luna  das  quaes  é 
muito  commum  na  Europa : 
■ — ])l.  cardumes;  chama-se 
assim  a  multidão  numerosa 
de  animaes  aquáticos,  que 
vivem  reunidos  e  viajam  em 
bandos. 

Bancoan.  m.  (hot.)  Bancoan; 
planta  das  Filippinas,  de 
altura  de  um  liomem,  cujo 
caule  tem  a  gi'Ossura  de  um 
dedo ;  fazem-se  com  ella  es- 
teiras d«  mesmo  nome. 

Bancolon.  m.  (bot.)  Bancolon; 
planta  das  Filii^pinas,  cu- 
jas sementes  são  emprega- 
das pelos  naturaes  em  cozi- 
mentos contra  as  dores  de 
cabeça. 

Bancon.  7?i.  (naiit.)  Bancon ; 
barco  de  tres  remos  por 
banda,  que  usam  na  China, 
e  que  tem  muito  pouca  ca- 
pacidade. 

Bancotilla.  /.  (germ.)  Baleia. 

Bancudu.  m.  (Ijot.)  Bancudú; 
arvore  das  índias  orientaes, 
pertencente  á  familia  das 
euphorbiaceas. 

Bancul.  m.  (bot.)  Bancul;  no- 
me dado  ao  fructo  do  ban- 
cudú. 

Banda.  /.  Banda,  tira,  cinta 
ou  faxa  de  panno,  madeira 
ou  metal,  mais  ou  menos 
comprida  e  estreita  que  co- 
bre ou  cinge  qualquer  cou- 
sa: —  distinctivo  de  que  só- 


BAN 

mente  usam  os  gran-cruzes  de 
qualquer  ordem.  Balteus,  i: 

—  banda,  lado.  Latus,  cris: 

—  fant.)  lado.  V.    Costado : 

—  (br.)  banda;  cinta  collo- 
cada  no  escudo  desde  a  par- 
te superior  da  direita  até  á 
parte  inferior  da  esquerda, 
é  de  côr  ou  metal  differente 
do  do  campo.  Scuti  gentili- 
tii  faseia :  —  banda ;  certa 
porção  ou  troço  de  tropa. 
Cohors,  caterva,  manus  mi- 
litum:  —  banda;  numero  de 
gente  que  favorece  e  segue 
o  ¡jartido  de  alguém.  Factio, 
facfiosormn  manns : — de  mú- 
sicos; banda  de  músicos.  V. 
Bandada  de  aves :  —  chapa 
de  rasto;  arco  de  ferro  com 
que  se  guarnecem  as  pinas 
do  carro  ou  coche  pela  par- 
te exterior  dn  circumferen- 
cia  da  roda.  De  banda  a  ban- 
da, adv.  m.;  de  lado  a  la- 
do, de  banda  a  banda.  Par- 
tido en  banda  ou  por  ban- 
da (br.);  partido  pela  ban- 
da; escudo  dividido  em 
duas  partes  por  uma  linha 
diagonal.  Scutum  gentili- 
tium  diagonali  linea  se- 
ctum:  —  de  babor  (naut.) ; 
lado  de  bombordo  :  — ■  dei 
gran  sacerdote;  faxa  do  gi-an- 
de  sacerdote;  divisa  que  elle 
usava :  —  (cir.)  bandagem ; 
serve  para  ligar  feridas :  — 
1)1.  (impr.)  bandas;  barras 
de  ferro  que  guarnecem  a 
prensa:  — tabella;  lado  do 
bilhar.  Serrarse  a  la  banda 
(fr.) ;  fazer  ouvidos  de  mer- 
cador; não  dar  ouvidos  a 
exhortaçoes  ou  a  pareceres. 
Hacerse  ou  llamarse  a  la 
banda;  i3Ôr-se  de  banda  ou 
de  i3arte ;  não  fazer  caso  de 
cousa  alguma :  —  de  p)lomo 
(arch.)Y. Moltura  descubier- 
ta:—  (astron.)  faxa;  certa 
lista  que  se  observa  em  al- 
guns astros,  a  qual  atravessa 
o  seu  disco  apparente:  —  de 
Júpiter;  listas  de  Júpiter; 
são  as  seis  linhas  observa- 
das no  disco  d'este  planeta, 
quatro  escuras  e  duas  bran- 
cas, parallelas  entre  si :  — 
de  Saturno;  faxas  d(^  Satur- 
no ;  são  análogas  ás  de  Jú- 
piter:—  (naut.)  lado;  cos- 
tado de  uma  embarcação: 
— falsa;  o  costado  que  em 


BAN 

alguns  navios  sáe  mais  fra" 
CO  e  leve,  já  pelo  secco  das 
madeiras,  já  por  outras  cau- 
sas. Bandas  dei  tajamar.  V. 
Curvas  bandas.  Arriar  en 
banda  (fr.).  V.  Arriar.  Ar- 
ribar ou  orzar  a  la  banda. 
Cambiar  de  ba7ida.  V.  Vi- 
rar de  bordo.  Cargarse  a  la 
banda;  carregar  de  banda; 
encostar-se  a  gente  para  um 
lado  determinado,  já  para 
que  o  barco  tombe  e  possa 
saíi"  de  qualquer  encalhe, 
já  para  que  se  endireite 
quando  vae  muito  inclinado. 
Cerrar  a  la  banda  el  timon. 
V.  Cerrar.  Dar  a  la  banda; 
dar  a  borda ;  tombar  muito 
o  navio  com  a  força  do  ven- 
to. Irse  a  la  banda;  metter 
a  borda;  tombar  o  barco 
facilmente  pela  sua  má  con- 
strucção  ou  por  qualquer 
outra  causa  accidental.  Sal- 
tar a  la  banda;  saltar  á 
borda;  saltar  qualquer  ma- 
rinheiro á  parte  exterior  do 
costado  apoiando-se  em  um 
canhão,  mesa  de  guarnição, 
pórtalo,  etc.  para  desempe- 
nhar qualquer  serviço.  Pi- 
cola banda;  pequena  ban- 
da de  instrumentos  que  se 
juntam  ás  orchestras,  como 
o  bvimbo,  pratos,  campai- 
nhas, etc. :  —  (íiumism.)  ban- 
da ;  moeda  antiga  de  Hespa- 
nha,  chamada  assim  porque 
tinha  cunhada  uma  banda. 

Bandada.  /.  Bando;  grande 
numero  de  aves  voando  jun- 
tas. Avitium,  ii :  —  bando ; 
multidão,  ajuntamento,  etc. 
Mídtitudo,  turba,  caterva, 
mamis. 

Bandado,  da.  adj.  (ant.)  Ban- 
dado; que  tem  bandas  ou 
listras.  Fasciis  vel  lineis 
distinctus,  variegatus:  — 
(br.);  bandado;  diz-se  dos 
escudos  cheios  de  bandas  em 
numero  igual,  de  modo  que 
haja  tantas  de  metal  como 
de  côr. 

Bandar.  a.  (ant.)  Bandar ;  pôr 
bandas,  dar  forma  debandas. 

Bandarkía.  /.  (naut.)  V.  Man- 
darria. 

Bandazo,  m.  (naut.)  Salavan- 
co;  grande  balanço  repenti- 
no que  dá  uma  embarcação. 

Bandeado,  da.  adj.  V.  Listado. 

Bandear,  a.  (ant.)  Balançar, 


BAN 

mover  alguma  cousa  para 
um  e  outro  lado : — guiar,  con- 
duzir, ajudar : — bandear,  au- 
xiliar, proteger:  —  n.  (ant.) 
bandear,  andar  em  ban- 
dos ou  parcialidades : — ban- 
dear; inclinar-se  a  algum 
bando  ou  partido:  —  ?•.  go- 
vernai--se,  manter-se;  tra- 
tar das  necessidades  da 
vida.  Callide  ubi  eonsule- 
re,  rehus  suis  prospicere :  — 
—  (naut.)  atravessar  de  lado 
a  lado;  diz-se  principalmen- 
te das  balas  que  atravessam 
os  costados  de  um  navio  de 
uma  a  outra  parte. 

Bandeja./.  Bandeja;  tabolei- 
ro  de  metal  em  que  se  serve 
chá,  doce,  etc.  Metallicalanx 
sellariis  inferendis. 

Bandejador.  m.  (ant.)  Ban- 
doeiro;  o  que  andava  com 
bandos  ou  partidos. 

Bandejar,  n.  (ant.)  Ban- 
dear; organisar  ou  susten- 
tar bandos. 

Bandera./.  Bandeira;  insignia 
de  panno,  e  que  ¡oor  sua  côr 
ou  armas  dá  a  conhecer  a 
potencia  ou  nação  a  que 
pertence  e  o  logar  onde  está 
arvorada.  Vexilhtm,  i:  — 
bandeira;  insignia  de  diver- 
sas cores,  que  serve  nas 
grandes  festividades,  e  tam- 
bém nas  esquadras  e  torres, 
para  fazer  signaes.  Signum 
vexUlum : —  bandeira,  estan- 
darte; insignia  militar  de 
que  usam  os  regimentos  de 
infantería  com  as  armas  da 
nação  que  servem  e  com  o 
distinctivo  do  corpo.  Vexil- 
Jnm,  i :  —  ãepaz  (mil.);  ban- 
deira de  paz,  a  que  se  arvo- 
ra como  signal  de  querer 
tratar  o  ajuste  de  paz  e  nos 
navios  em  signal  de  amisa- 
de,  ordinariamente  é  bran- 
ca. VexUlum  pacis:  —  ne- 
gra; bandeira  negra,  a  que 
arvora  qualquer  força  para 
declarar  guerra  sem  tre- 
guas : — de  recluta;  a  da  por- 
ção de  tropa,  commandada 
por  algum  official  ou  sar- 
gento, destinada  a  recrutas. 
Parva  militaria  manus  con- 
scribendis  voluntqriis  mili- 
fibus  destinata.  A  banderas 
desplegadas  (adv.  mod.fig.); 
a  bandeiras  despregadas; 
aberta  ou  descobertamente, 


BAN 

com'toda  a  liberdade.PaZam, 
aperte.  Asegurar  la  bandera 
(fr.);  firmar  a  bandeira,  dis- 
l^arar  um  canhão  com  bala, 
ao  tempo  de  arvorar  a  ban- 
deira da  sua  nação;  é  este 
o  signal  evidente  de  ser 
aquella  a  sua  bandeira,  por 
ser  contra  o  direito  das  gen- 
tes disparar  com  bala  não 
estando  içada  a  bandei- 
ra nacional.  Jacto  globo  e 
tormento  bellico  vexUlum  na- 
vis  adfigere.  Batir  bande- 
ras; abater  bandeiras;  fa- 
zer continencia  com  ellas 
a  um  inferior,  abaixando-as 
em  signal  de  sua  dignidade. 
Vexilla  honoris  causa  demit- 
tere.  Arriar  bandera  á  la 
bandera;  arriar  bandeira, 
render-se  ao  inimigo  abai- 
xando a  bandeira  em  signal 
de  entrega.  Hasti  redere,  ve- 
xUlum sut/mittere.  Dar  la 
bandera  (fr.  fig.);  entregar 
a  pasta;  ceder,  a  outrem  a 
primazia.  Prímas  alicui  con- 
cederé, cederé.  Leva)itar  ban- 
dera; levantar  bandeira, 
sublevar-sc,  fazer-se  cabeça 
de  partido.  Factione  aut  se- 
ditioniprKSse.  Militar  deba- 
jo de  la  bandera  de  alguno 
ó  seguir  su  bandera;  mili- 
tar debaixo  da  bandeira  de 
alguém,  ou  seguir  sua  ban- 
deira; ser  da  sua  opinião, 
bando  ou  ])artido.  Sub  ali- 
quo  stipendia  faceré,  ejus 
actionem,  p>nrtes  aut  consilia 
sequi.  Pendi r  la  bandera; 
(fr.  mil.)  iíiclinar  a  bandei- 
ra; inclina-la  de  modo  que 
apoie  no  sólo  o  ferro;  faz-se 
isto  por  honra  militar  ao 
ÍSS.  Sacramento.  Militice  ho- 
nores vexillo  in  terram  de- 
misso deferre.  /Salir  con  ban- 
deras desplegadas ;  sair  com 
todas  as  honras  que  se  con- 
cedem nas  capitulações  aos 
sitiados  para  a  entrega  das 
praças.  Milites  ex  arce  tra- 
dita  explicatis  signis  exire: 
—  (naut.)  l)andeira;  reunião 
de  alguns  pannos  de  lã  ou 
de  seda,  de  luna  ou  de 
varias  cores,  que  formam 
um  quadrado  ou  quadr  i  lon- 
go maior  ou  menor,  e  com 
desenhos  próprios  para  os 
usos  a  que  se  destina:  — 
ajedrezada;    bandeira    em 


BAN 


355 


xadrez;  a  que  com  duas  co- 
res combinadas  em  quadra- 
dinhos forma  a  figura  de  um 
taboleiro  de  xadrez:  —  ciia- 
drada  ó  de  insignia;  ban- 
deira quadrada  ou  de  insi- 
gnia; é  a  bandeira  nacional, 
quadrada  e  pequena,  que 
arvorada  n'um  tope  serve 
de  insignia  ao  general  com- 
mandante  da  esquadra  ou  á 
divisão  a  bordo  da  embarca- 
ção. No  tope  do  mastro  gran- 
de é  insignia  de  capitão  ge- 
neral ;  no  do  traquete,  de  te- 
nente general;  e  no  da  me- 
zena,  de  chefe  de  esquadra: 
— cuarteada  ;  híiudenaquar- 
teada;  a  que  é  composta  de 
quatro  quadrados  ou  qua- 
drilongos  de  duas  cores 
combinadas :  —  de  ampolle- 
tas; bandeira  de  ampulhe- 
tas; a  que  é  comjiosta  de 
cores  combinadas,  segundo 
a  intercepção  das  duas  dia- 
gonaes  do  quadrado  ou  qua- 
drilongo  da  bandeira:  —  de 
castigo;  bandeira  de  casti- 
go; é  uma  bandeira  roxa 
içada  no  tope  grande  e  acom- 
¡lanhada  por  um  tiro  de  ca- 
nhão, que  se  dispara  a  tem- 
po opportuno:  —  de  combate; 
bandeira  de  combate;  é  a 
nacional,  porém  muito  maior 
do  que  a  regularmente  usa- 
da :  —  de  contraseTia ;  ban- 
deira de  contrasenha;  é  a 
adoptada  jielas  nações  allia- 
das  em  tempo  de  guerra,  para 
que  estas  se  reconheçam  a 
grandes  distancias  quando  se 
encontram,  e  nos  navios  mer- 
cantes usam-se  á  entrada 
do  i^orto  aonde  se  dirigem, 
13ara  que  desde  logo  sejam 
conhecidos  por  seus  donos 
ou  consignatarios:  —  de  cor- 
reos; bandeiras  de  correios; 
aquella  que  tem  um  escudo 
orlado  com  uma  palma  e 
um  ramo  de  oliveira,  que 
enlaçam  uma  faixa  com  as 
cores  da  fita  da  ordem  de 
Carlos  III:  —  de  corso;  ban- 
deira de  corso;  a  nacional 
de  guerra :  • —  de  corso  y  mer- 
cancia; bandeira  de  corso  e 
commercio,  é  a  bandeira  de 
guerra  junta  com  o  signal 
da  auctoridade  superior:  — 
de  cuatro  colores;  bandeira 
de  quatro  cores,  é  a  quar- 


356 


BAN 


teadíi,  coin  uma  cor  em  cada 
quarto:  —  de  guerra;  ban- 
deira de  guerra: — de  llamar 
gente;  bandeira  para  cha- 
mar gente,  é  uma  bandeira 
roxa  que  costumam  içar  os 
navios  mercantes  no  tojDC 
grande,  para  recrutar  mari- 
nhagem:—  da  muerte;  ban- 
deira da  morte;  é  uma  ban- 
deira negra  que  os  piratas 
içam  no  logar  que  a  nacio- 
nal deve  occupar,  ou  em 
qualquer  tope,  para  signifi- 
carem que  não  dão  quartel 
a  ninguém :  —  de  pajamien- 
to;  bandeira  de  pagamento; 
é  roxa  e  conserva-se  içada 
no  tope  grande  por  espaço 
de  tres  dias,  ou  emquauto 
dura  o  pagamento  que  se 
faz  ás  tripulações  e  guarni- 
ções dos  navios :  —  de  jicir- 
tenza;  bandeira  de  partida; 
é  a  que  punham  as  galeras 
quando  saíam  do  porto :  — 
de  pedir  prático;  bandeira 
para  pedir  prático;  qual- 
quer bandeira  içada  no 
tope  do  traquete,  e  acom- 
panhada por  um  tiro  de  ca- 
nhão, á  entrada  ou  vista  de 
um  porto :  —  bandera  de  pla- 
tica ú  practica  ó  de  cuarente- 
na; bandeira  de  quarente- 
na; é  a  nacional  içada  no 
tope  do  traquetc,  e  que  não 
é  arreada  ató  que  a  em- 
barcação seja  vista  pelos 
empregados  de  saude:  —  de 
pólvora;  bandeira  de  pólvo- 
ra; é  roxa;  toda  a  embarca- 
ção carregada  com  este  ge- 
nero é  obrigada  a  leva-la 
içada: — de  rentas;  bandei- 
ra de  rendas;  é  a  nacional 
de  guerra  com  a  diíFerença 
de  serem  repetidos  e  cruza- 
dos os  castellos  e  o  leão  do 
escudo  de  armas,  e  ao  lado 
d'este  tem  as  iniciaes  R.  H. 
de  cor  igual  com  uma  coroa 
por  cima  de  cada  uma:  — 
de  sangre;  bandeira  de  san- 
gue; é  incarnada,  os  piratas 
costumam  iça-la  alem  da 
nacional,  para  significarem 
que  combaterão  até  á  ulti- 
ma extremid.ade :  —  de  seña; 
Ijandeira  de  senha;  é  a  que 
serve  para  fazer  signaes:  — 
diagonal;  bandeira  diago- 
nal; é  composta  de  duas 
coros  combinadas  em  listas 


BAN 

de  igual  largura:  —  mercan- 
te; bandeira  mercante;  é  a 
pertencente  ás  embarcações 
mercantes :  —  morrón  ó  de 
socorro  o  auxilio.  V.  Amor- 
ronar:—  nacional;  bandei- 
ra nacional ;  é  a  que  só  pode 
ser  usada  pela  nação  de  que 
é  distinctivo.  Chama-se  tam- 
bém pavilhão:  —  neutral;  é 
a  da  nação  que  se  conserva 
neutral  entre  duas  ou  mais 
nações  belligerautes :  — j)a?'- 
lamentaria;  bandeira  parla- 
mentaria; é  a  que  por  con- 
venção tacita  entre  as  na- 
ções é  içada  no  toj)e  do  tra- 
quete  do  navio  commissio- 
uadoparaparlamentear  com 
o  inimigo :  —  síipuesta  ó  en- 
ganosa; bandeira  supposta 
ou  enganosa;  é  a  estrangei- 
ra que  se  arvora  como  na- 
cional para  enganar  o  ini- 
migo :  —  universal ;  bandei- 
ra universal;  aquella  que 
entre  todas  as  bandeiras  de 
senha  tem  hypotheticamen- 
te  o  mesmo  valor.  Amorro- 
nar ó  embrollar  la  bandera 
(fr.)  V.  Amorronar  y  em- 
brotlar.  Arbolar,  largar  ó 
tremolar  bandera;  arvorar, 
içar  a  bandeira.  Enlutar  la 
bandera;  enlutar  a  bandei- 
ra; pôr  sobre  a  bandeira  na- 
cional, uma  bandeirola  ne- 
gra. Pedir  bandera;  j^edir 
a  bandeira;  içar  a  iDandei- 
ra  disparando  um  tiro  de 
canhão  para  que  a  embar- 
cação que  está  á  vista  ice 
também  a  sua.  Simidar  la 
bandera;  substituir  a  ban- 
deira; navegar  com  bandei- 
ra da  nação  alliada. 

Banderado,  da.  s.  (ant.)  V. 
Abanderado. 

Bandbreta.  /.  dim.  de  Ban- 
dera. Bandeirinha;  bandei- 
ra pequena :  —  (ant.)  V.  Ban- 
derilla, na  accepção  de  ven- 
tarolla. 

Bandería.  /.  Bandoria;  desor- 
dem, tumulto  de  pouca  con- 
sideração:—  (ant.)  V.  Ee- 
belion. 

Banderica,  lla,  ta.  /.  dim.  de 
Bandera.  B;indeirinha. 

Banderilla./.  Bandarilha,  far- 
pa; pan  delgado,  tendo  nm 
ferro  em  uma  extremidade, 
com  que  os  toureiros  far- 
pei am  os  touros.  Spiculum 


BAN 

hamatum  ad  agitandos  in 
circo  tauros  deserviens : — de 
fuego;  garrocha  de  fogo; 
rojão  guarnecido  de  bom- 
bas, que  se  accendem  ao 
mette-lo  no  cachaço  do  tou- 
ro. Poner  á  uno  una  bande- 
rilla (fr.  fig.  fam.);  metter 
ferro  a  alguém;  atacar  com 
ditos  picantes.  Scommate  la- 
cessere,  cavillo  morderé:  — 
(a7it)  ventarola;  especie  de 
leque. 

Banderillear,  a.  Bandarilhar ; 
farpear;  metter  farpas  nos 
touros.  Spiculis  hamatis  tau- 
ros pungere. 

Banderilleo,  m.  Acção  e  effei- 
to  de  farpear. 

Banderillero,  ra.  m.  Bandari- 
Iheiro ;  toureador ;  aquelle 
que  farpeia  os  touros;  capi- 
nha. Qui  tauros  spiculis 
lacessit. 

Banderim.  m.  (mil.)  Bandei- 
rola ;  bandeira  pequena,  em 
cujo  centro  se  acham  estam- 
padas as  armas  ou  o  nume- 
ro do  regimento,  e  que  é 
levada  pelos  guias  no  cano 
das  espingardas. 

Banderismo.  m.  Facção,  parti- 
do; divisão  em  bandos. 

Banderizador.  m.  V.  Abande 
rizador. 

Banderizamente,  adv.  (ant.) 
Parcialmente;  com  bando 
ou  parcialidade. 

Banderizar,  a.  V.  Abanderi- 
zar. Usa-se  também  como 
recijoroco. 

Banderizo,  za.  aãj.  Bandeiro, 
faccioso;  que  segue  qual- 
quer bando  ou  partido.  Fa- 
ctiosus,  seditiosus,  rerum  no- 
varum  cupidus: — (ant.)  ban- 
deiro, rixoso,  desordeiro. 

Bandero,  ra.  adj.  (ant.)  V. 
Banderizo. 

Banderola./.  Bandeirola;  ban- 
deira pequena  que  tem  va- 
rios usos  tanto  no  exercito 
como  na  marinha.  Vexillum 
br evi faseia,  quo  terra;,  adfixo 
spatia  ac  dimensiones  castro- 
riim  designari  solent: — (rei.) 
bandeirola;  a  bandeira  pe- 
quena que  se  põe  nas  effi- 
gies  de  Christo  resuscita- 
do,  S.  João  Bajjtista  e 
outros  santos.  Vexillum  bre- 
ve (naut.  ant.)  galhardete 
comprido  e  aberto  pela  ex- 
tremidade inferior,  á  manei- 


BAN 

ra  de  rabo  de  gallo,  que 
costumavam  arvorar  as  ga- 
leras 110  mastro  grande:  — 
(mil.)  baudeirolla;  bandeira 
pequena  feita  de  dois  peda- 
ços triangulares  de  diftereií- 
tes  cores  que  se  collocam 
na  parte  superior  da  haste 
da  lança,  e  tem  por  fim  es- 
jiantar  os  cavallos  do  ini- 
migo em  qualquer  combate. 
Fasciola  sérica. 

Bandía./.  Bandia;  nome  com 
que  se  designa  na  índia  a 
seita  de  Budda. 

Bandido,  to.  V.  Bandolero :  — 
(ant.)  bandido;  o  fugitivo  da 
justiç^  chamado  por  bando. 

BandillA. /.  (naut.)  Falca;  tá- 
bua delgada  que  se  colloca 
na  parte  da  proa  nos  botes 
razos,  para  evitar  a  entrada 
da  agua  quando  vem  uma 
onda  mais  forte. 

Bandín.  ;//.  {ant.  naut.)  Bau- 
caça;  cada  um  dos  assentos 
que  se  collocam  em  algumas 
embarcações  pequenas  ao 
redor  dos  costados  de  popa. 
Scammum,  sedile  jjujjpis  la- 
terihus  interius  aãfixum. 

Bandina,  /.  (bot.)  Bandina; 
nome  vulgar  da  planta  a 
que  os  botânicos  chamam 
polygono  sarraceno,  perten- 
cente á  familia  das  poly- 
goneas. 

Bandinegro,  a.  adj.  Bandine- 
gro;  tudo  aquillo  que  tem 
bandas  negras. 

Bandir.  a.  (ant.)  Bandir;  pu- 
blicar bando  contra  algum 
réu  ausente,  com  sentença 
de  morte,  pela  sua  revelia : 
—  bandir,  proscrever,  exilar. 

Bandirojo,  ja.  adj.  Baiidiro.xo ; 
tudo  aquillo  que  tem  ban- 
das roxas. 

Bandita.  /.  diin.  de  Banda. 
Bandinha;  pequena  banda. 

Bando.  m.  Bando,  edicto,  lei 
ou  mandato  solemnemente 
publicado  por  ordem  supe- 
rior, acto  da  sua  publicação. 
Edictum,  lexj  vel  ipsa  edidi 
pronudçatio :  —  bando,  fac- 
ção, partido.  Factio,  oiiis. 
Echar  bando  (fr.);  deitar 
bando;  publicar  alguma  lei 
ou  mandato.  Edicere,  edi- 
ctum promidgare:  —  (ant.) 
rixa,  pendencia,  desordem. 
Hacer  bando  á  parte;  fazer 
bando  á  parte;  separar-se 
46 


BAN 

d'aquellas  pessoas  com  quem 
tem  vivido  e  acompanhado. 
Poner  en  bando;  formar  em 
bando;  pôr  em  movimento: 

—  (mil.)  proclamação,  or- 
dem ou  disposição  regula- 
mentar, que  se  publica  na 
frente  de  uni  exercito  para 
que  todos  fiquem  scientes 
d'ella:  —  toque  de  generala, 
de  que  se  usa  em  infantería 
e  artilheria,  para  jjublicar 
as  ordens  que  o  comman- 
dante  das  armas  determina 
fazer  salier  notoria  e  solem- 
nemente. 

Bandola.  /.  Alaúde  russo,  in- 
strumento musico,  pequeno 
e  de  quatro  cordas,  pareci- 
do com  o  alaúde.  Cithara 
minar,  minoris  hjroe  genus: 

—  fna?;^J  bandola ;  armação 
provisional,^  que  se  faz  com 
alguns  ¡jaus  nas  embarca- 
ções, para  collocar  as  velas 
e  supprir  a  falta  dos  que  se 
téem  perdido  por  algum  des- 
niastreainento.  ITsa-se  mais 
commummente  no  plural. 
Mali  SHstentandis  velis  in 
na vibvs  subsidiara. 

Bandoi.kka.  /  Bandoleira;  cin- 
to de  coiro  fjue  trazem  os 
soldados  de  cavallaria  para 
jjrender  a  cartucheira  ou 
carabina.  Os  guardas  do 
corpo  real  usavam  d'estas 
bandoleiras  com  galòes  de 
prata  e  com  uns  ornatos  de 
coiro  correspondentes  ao  es- 
(luadrào  uu  companhia  a  que 
pertenciam.  Militare  cingit- 
Inm,  baletus:  —  (fi^-)  bando- 
leiro; emprego  do  giuirda 
do  corpo  real.  Ciistodis  regi  i 
munits.  Tomar  la  bandolera 
(fr.  fig.);  entrar  nas  guardas 
do  corpo  real. 

Bandolkro.  ?/í.  Bandoleiro,  ban- 
dido, salteador.  Grassator, 
latro:  —  (ant.)  desordeiro, 
rixoso, brigão:  —  (^aoo^.j  ban- 
doleiro; peixe  cujo  corpo  é 
adornado  de  bandas  trans- 
versaes  de  diversas  cores,  e 
que  se  encontra  na  America 
do  Sul  e  nas  índias. 

Bandolín,  m.  (mus.)  Bando- 
lim ;  instrumento  conhecido 
de  cordas. 

Bandolina.  /.  Bandolina;  li- 
quido gommoso  de  que  usam 
os  cabelleireiros  para  alisar 
e  fixar  o  cabello. 


BAN 


357 


Bandosidad.  /.  (ant.)  Parcia- 
lidade; bando,  partido. 

Bandujakio.  to.  (ant.)  Bando 
de  gentalha  desprezível. 

Bandujeria.  /.  (ant.)  Ajunta- 
mento, ou  conjuncto  de  ban- 
dos sem  organisação  nem 
influencia. 

Bandujo,  m.  (ant.)  Chouriço; 
tripa  grande  do  porco,  car- 
neiro ou  vacca,  cheia  de 
carne  picada.  Botelli  aut  bo~ 
tuli  genus. 

Bandullo,  to.  (fam.)  Bandu- 
lho, ventre,  o  conjuncto  das 
tripas.  Intestina,  orum. 

Bandurria.  /.  (mus.)  Bandur- 
ra; instrumento  musico  de 
quatro  ou  cinco  cordas,  que 
se  toca  ferindo-as  com  uma 
pua.  É  mais  pequeno  que  a 
cythara,  e  algumas  têem  a 
figura  de  uma  abóbora  de 
tamanho  mediano.  Chelys 
exigua :  — ■  (art.)  nome  gené- 
rico que  serve  para  designar 
certa  classe  de  redes:  —  a 
pesca  feita  com  as  redes  do 
mesmo  nome. 

Bankano,  s.  (rei.)  V.  Baniano. 

Bangi.o.  to..  (Tío/.jBanglo;  plan- 
ta da  familia  das  drimirri- 
zeas,  que  se  julga  ser  uma 
especie  de  gengibre  silves- 
tre; as  suas  raízes  são  tube- 
rosas, e  podem  substituir  a 
cúrcuma. 

Bango,  to.  (bot.)  Bango;  espe- 
cie de   cânhamo,  cujas  fo-    m 
lhas  os  indios  mastigam  e 
fumam,  e  que  excita  a  in- 
nervação. 

Bangon.  to.  (vet.)  Papeira;  tu- 
mor que  no  gado  lanígero 
costuma  apparecer  debaixo 
da  mandíbula  inferior. 

Banguabdia.  /.  (ant.)  V.  Van- 
guardia. 

Baniabu.  771.  (zool.)  Baniabu; 
especie  de  melro  de  Benga- 
la, cuja  plumagem  é  par- 
da escm-a,  e  tem  a  cauda  re- 
donda. 

Baniano.  m.  (bot.)  Baniano; 
arvore  originaria  da  índia 
e  Pérsia,  cujos  ramos  cres- 
cem até  occultarem  na  terra 
suas  extremidades  e  lançam 
logo  raizes  ¡Jroduzindo  no- 
vos troncos,  de  maneira  que 
uma  só  arvore  chega  a  for- 
mar pequenas  selvas  de 
1:600  e  mais  passos  de  cir- 
cumferencia.   Seu  fructo  é 


358 


BAN 


do  tamanho  de  uma  noz :  — 
s.  (rei.)  baniano ;  individuo 
de  uma  seita  idolatra  de  in- 
dios orientaes,  que  acredi- 
tam na  metempsycose. 

Baíjicheria.  /.  (germ.)  Baeha- 
relice,  garrulice,  loquacida- 
de, palavreado. 

Banichi.  s.  (germ.)  Palrador, 
tagarella. 

Banido,  da.  adj.  (ant.)  Banido, 
proscripto;  diz-se  d'aquelle 
cujos  delictos  são  pregoa- 
dos, annunciados  por  pregão 
publico.  ProscriphLs,  in  exi- 
lium  piãsus,  ejectas. 

Banib.  a.  (ant.)  V.  Bandir. 

Banistan.  m.  (bot.)  Banistan, 
raiz  oriunda  das  ilhas  Fi- 
lippinas,  empregada  pelos 
indígenas  como  febrífuga,  e 
contra  a  asthma. 

Banistería./.  (bot.)  Banisteria; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  malpighiaceas,  dedicado 
por  Liuneo  ao  botânico  in- 
glez  Banister,  e  que  com- 
prehende  mais  cincoenta  es- 
pecies de  arbustos. 

Banisteriaceas.  /.  pi.  (bot.) 
Banisteriaceas  5  tribu  de 
plantas  polypetalas,  da  fa- 
milia das  malpighiaceas, 
cujo  typç  é  a  banisteria.» 

Banitan.  m.  (bot.)  V.  Banistan. 

Banjia./.  (bot.)  Bangia ;  geiíero 
de  plantas  da  familia  das 
algas,  que  comprehende  oito 
ou  nove  especies  europeas, 
e  quasi  todas  maritimas. 

Banjoleas.  /.  (bot.)  Bangoleas ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  acanthaceas,  de  fo- 
lhas ovaes  e  oppostas,  cujas 
flores  formam  espigas  axil- 
lares  e  imbricadas. 

Banjolo,  la.  s.  (germ.)  Fan- 
farrão, espadachim. 

Banjurkí.  /.  (germ.)  Fanfai'- 
rice. 

Banksia./.  fSo^.ji  Banksia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  protheaceas,  originario 
da  Nova  Hollauda. 

Banksiana.  /.  (zool.J  Banksia- 
na;  arraia  enorme  dos  ma- 
res intertropicaes  do  an- 
tigo e  novo  continente,  co- 
nhecida pelo  nome  de  diabo 
do  mar. 

Banova.  /.  (p.  Ar.)  Colcha  ou 
coberta  da  cama.  Lodix, 
lecti  operimentum. 

Banquera.  /.  (p.  Ar.)  Colmeal 


BAN 

pequeno  e  descoberto  :  —  si- 
tio do  colmeal,  onde  se  col- 
locam  as  colmeias,  em  linha, 
sobre  bancos.  Exiguum  al- 
vearium. 

Banquero,  m.  Y.  Cambista :  — 
banqueiro;  nome  que  se  dá 
ao  que  faz  o  jogo  da  banca 
ou  do  monte.  Mensarius, 
princeps  cvjiisdam  charta- 
rum  ludi: — (germ.)  carce- 
reiro; t'  guarda  do  cárcere. 
Carceris  cítstos. 

Banqueta.  /.  Tripeça;  banco 
pequeno  de  tres  pés,  de  que 
usam  os  sapateiros  e  outros 
artistas.  Tripus,  sedecida : — 
(mil.)  banqueta,  degrau; 
apoio  coUocado  atrás  de 
qualquer  muralha  ou  ¡jara- 
peito  de  fortificação,  para 
que  d'ali  possam  os  soldados 
fazer  fogo,  estando  a,  coberto. 
Podium  Ínterins  circumam- 
bidandis  mcejiibus  extru- 
ctum :  —  banquinho  que  se 
colloca  diante  dos  sophás, 
camapés,  marquezas,  etc. 
Costumam  usar-se  dois,  do 
mesmo  material,  da  mesma 
côr  que  o  resto  da  mobilia: 

—  bancada;  ordem  de  as- 
sentos de  pedra  ou  ladrilho 
que  ha  em  volta  das  j)raças 
de  algumas  povoações:  — - 
assento  que  se  encontra  aos 
lados  de  uma  estrada  ou  de 
uma  ponte,  para  descanso 
da  gente  que  transita  a  pé: 

—  de  calafate  (naut.);  ban- 
co de  calafate,  o  que  lhe 
serve  de  assento  para  tra- 
balhar :  —  de  cureña;  as- 
sento de  carreta;  pedaço  de 
tábua  com  um  encaixe  em 
uma  extremidade  e  um  es- 
pigão na  outra,  para  des- 
cansar sobre  a  chave  e  o 
eixo  trazeiro  da  carreta :  — 
dei  dique;  banquinho  do  di- 
que ;  saliência  que  forma  o 
pavimento  d'este,  c  que  prin- 
cipia no  canal  onde  se  re- 
únem as  aguas,  ind'o  até  ao 
poço  da  casa  da  bomba. 

Banquete,  m.  Banquete;  fes- 
tim magnifico  a  que  assis- 
tem muitos  convidados.  Epu- 
Im,  convivium  solemne:  — ■ 
dú  Cielo,  dei  Cordero  (fr. 
fig.);  banquete  do  Céu,  do 
Cordeiro,  etc.: — regio;  ban- 
quete magnifico  e  variado  : 

—  real;  banquete  real:  — 


BAN 

(ant.)  dim.  de  Banco;  ban- 
quinho. 

Banquetear,  a.  (ant.)  Banque- 
tear; dar  banquetes  ou  ser 
convidado  para  elles.  Usa- 
se também  como  neutro  e 
reciproco.  Epulari,  convi- 
vari,  comessuri. 

Banquillo,  to.  dim.  de  Banco. 
Banquinho,  banco  pequeno 
e  sem  costas,  onde  o  réu  se 
senta  nos  tribunaes: — (art.) 
banquinho;  assento  do  tece- 
lão de  velludos;  —  de  caja; 
banquinho  que  serve  para 
entrar  nos  coches:  —  trase- 
ro; estribo  que  serve  para 
subir  á  trazeira  das  carrua- 
gens :  —  de  la  cama;  banco 
de  cama,  os  pés  de  madeira 
ou  ferro,  que  sustentam  as 
tábuas  onde  se  collocam  os 
colchões. 

Bansaqui.  m.  (germ.)  Banca. 

Bantam.  to.  (zool.)  Bantam; 
peixe  parecido  com  a  en- 
guia que  se  encontra  no 
mar  das  Mol  ucas. 

Bantiala. /.  (bot.)  Banthiala; 
planta  parasita  das  Molu- 
cas,  que  cresce  nos  troncos 
ou  nos  ramos  mais  grossos 
das  arvores. 

Banulaco.  m.  (bot.)  Banulaco; 
planta  das  ilhas  Filippinas. 

Banval.  to.  (bot.)  Banwal ;  ar- 
busto de  Ceylão. 

Banza./,  (mus.)  Banza;  instru- 
mento de  corda  de  que  usam 
os  negros. 

Banzo.  to.  (art.)  Banzo;  cada 
uma  das  peças  de  madeira 
do  bastidor,  que  são  duas 
parallelas  entre  si  e  que  ser- 
vem pai-a  fixar  a  tela  para 
bordar,  Tcenice  lignem  qni- 
bus  linteum  acu  pingendiim 
assuitur. 

Bana./.  (mont.)Y.  Bañadero. 

Banadera,  adj.  V.  Aljofaina:  — 
(naut.)  batidouro;  pau  i'e- 
dondo  e  comprido,  que  re- 
mata em  uma  especie  de  ex- 
cavação  ou  canal,  á  maneira 
de  telha,  fechada  em  uma 
extremidade,  e  que  serve 
para  banhar  exteriormente 
os  costados  das  embarcações. 

Bañadero,  m.  (mont.)  Enxur- 
deiro;  charco  onde  costu- 
mam banhar-se  e  revolver- 
se os  animaes  montezes.  Li- 
mosus  lacus. 

Bañado,  to.  (prov.)  Bacia  ou 


BAN 

cadeira  de  retrete :  —  adj. 
coberto.  Almendras  bañadas 
(fr.).  V.  Confites. 

Bañador,  ka.  s.  Banheiro;  o 
que  dá  o  banho.  Lavator, 
oris:  —  tina;  especie  de  va- 
silha de  que  se  gervem  os 
ceríeiros  para  o  fabrico  das 
velas,  e  onde  lhes  dào  os 
differentes  banhos.  Capsella 
qua  cerarii  in  confectione 
candelaruin  ufuntur. 

BaSar.  n.  Banhar;  metter  no 
banho  o  corpo,  parte  d'elle, 
ou  outra  qualquer  cousa. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Lavare,  abluere,  ma- 
defacere :  —  banhar,  hume- 
decer, regar.  Humectare, 
alluerc :  —  banhar ;  untar 
alguma  cousa  com  qualquer 
liquido,  bastante  consistente 
de  maneira  que  forme  uma 
crusta.  Cr  listare:  —  (pint.) 
banhar;  dar  uma  demâo  com 
tinta  de  côr  transparente, 
sobre  outra  já  secca.  Colo- 
rem illuminare,  vividiorem 
reddere:  —  (art.J  arrunhar; 
deixar  um  bordo  á  sola,  em 
volta  do  calçado,  para  evi- 
tar que  o  cabedal  de  cima 
)'oce  pelo  chão  :  —  el  sol  ou 
el  aire  (fr.  fiy.);  banhar  o 
sol  ou  o  ventu  algum  edifi- 
cio ou  sitio  determinado :  — 
para  estarcir  por  el  reverso 
(fr.  art.);  banhar  para  es- 
trezir  pelo  avesso ;  operação 
que  executam  os  esculpto- 
res,  banhando  de  um  lado  o 
papel  em  que  está  o  desenho 
que  querem  esculpir. 

BaSera./.  Banheira;  tina  pró- 
pria para  tomar  banhos. 

BaSero,  RA.  s.  Banheiro;  o 
dono  de  qualquer  estabele- 
cimento de  banhos  ou  a  pes- 
soa encarregada  de  cuidar 
d'elles,  e  de  assistir  ás  pes- 
soas que  concorrem  a  toma- 
los.  Balneator,  oris. 

Bakil.  m.  Charco,  lagoa  pe- 
quena onde  se  banham  as 
rezes.  Limosus  lacus. 

Bañista,  m.  Banhista;  aquelle 
que  concorre  a  tomar  ba- 
nhos, ou  a  beber  aguas  mi- 
neraes.  Qui  medicince  causa, 
balneis  aut  thermis  lavatur, 
aut  earum  aqiiam  ibidem  bi- 
bit. 

Bano.  m.  Banho ;  acção  e  effei- 
to  de  banhar  ou  banhar-se. 


BAN 

Lavatio,  onis:  —  banho;  as 
aguas  que  servem  para  ba- 
nhos, e  o  sitio  onde  estão. 
Usa-se  no  plural.  Balneai, 
thermce :  —  banho ;  banhei- 
ra, tina  grande  de  madeira 
ou  metal  que  serve  para  to- 
mar banhos.  Vas  balnearium, 
vel  balneatorium:  —  bacia 
ou  vaso  de  tamanho  pro- 
porcional para  lavar  os  pés. 
Labrum,  i:  —  (pint.)  banho; 
camada  de  tinta  que  se  dá 
sobre  outra,  para  que  fique 
mais  brilhante  e  transpa- 
rente, llluminatio,  onis :  — 
banho;  logar  onde  os  mou- 
ros e  turcos  costumam  en- 
cerrar os  escravos.  Captivo- 
rum  carcer,  custodia  apvd 
mauros:  —  (chim.)  banho; 
calor  temperado  pela  inter- 
IDosição  de  algum  corpo  en- 
tre o  fogo  e  o  objecto  que  se 
aquece.  Tem  differentes  no- 
mes segundo  a  diversidade 
das  materias  que  se  empre- 
gam, como  banho  de  areia, 
de  cinzas,  etc.:  —  de  maria; 
banho  maria;  aquelle  em 
que  a  agua  sei"\'e  de  meio 
pára  temperar  o  calor  do 
fogo.  Balneum  marice.  Fue 
la  negra  ai  baño  y  tuvo  que 
contar  un.  año  (rif);  foi  a 
a  negra  ao  banho  e  teve 
que  contar  um  anno;  signi- 
fica o  muito  que  a  gente 
simples  admira  qualquer 
cousa  quando  a  vê  pela  pri- 
meira vez.  Etiam  communia, 
si  incógnita  sunt,  admira- 
tionem  creant.  Jurado  á  el 
baño  de  negro  no  hacer 
blanco ;  jurado  tem  as  aguas 
de  negras  não  fazerem  al- 
vas; asneira  é  um  preto  ba- 
nhar-se ;  o  que  é  natural 
prevalece  sempre  contra  os 
esforços  da  arte.  Quod  na- 
tura comparatum  est,  non 
extinguitur.  Para  que  vá  la 
negra  ai  baño  si  blanca  no 
■puede  ser?  em  vão  se  ap- 
plicam  os  meios,  quando  se 
não  pode  conseguir  o  fim. 
Quod  natura  negat,  frustra 
qmvritur :— eléctrico  (phys.); 
banho  eléctrico;  communica- 
ção  por  meio  de  um  fio  me- 
tallico,  com  o  conductor  de 
uma  machina  eléctrica.  Ba- 
ños de  FÍ7ilandia  (med.);  ba- 
nhos de  Finlandia;  são  es- 


BAN 


359 


tufas  quentes  o  himiidas, 
tendo  maior  temperatura  que 
as  da  Rússia:  — de  los  egy- 
pcios:  banhos  dos  egypcios; 
•consistem  em  soffrer  por  gi-a- 
duação  o  augmento  do  calor 
até  á  temperatura  da  estu- 
fa: —  de  los  indios;  banhos 
dos  indios ;  reduzem-se  a  es- 
tender sobre  uma  tábua  a 
l^essoa  que  se  banha,  regan- 
do-a  com  agua  quente,  e  es- 
fregando-lhe  as  articulações: 

—  de  los  turcos;  banhos  dos 
turcos;  o  banho  dos  turcos 
é  a  estufa  secca:  - —  rusos; 
banhos  russos ;  constam  de 
uma  só  habitação  no  meio 
da  qual  se  encontra  um  for- 
no cheio  de  pedras,  averme- 
lhadas pelo  calor  do  forno. 
Deitando  agua  sobre  as  pe- 
dras forma-se  o  vapor,  que 
constitue  9  banho,  o  qual  se 
toma  sentando-se  o  doente 
sobre  banquetas  de  i-elva. 
Estes  banhos  têem-se  gene- 
ralisado  bastante  na  Europa. 

BaSoliakos.  m.  jÃ.  (rei.)  Ba- 
nholianos ;  nome  de  uma  sei- 
ta de  mauicheos  do  século 
oitavo  que  negavam  a  Deus 
o  attributo  da  presidencia, 
e  sustentavam  a  coeternida- 
de  do  mundo. 

BaSolismo.  ni.  (rei.)  Banholis 
mo;  doutrina  dos  banholia- 
nos. 

BaSuelo,  m.  dim.  de  Banoi 

Bao.  m.  (naut.)  Vau;  trave 
gi"ande  que  de  espaço  a  es- 
paço atravessa  de  bombordo 
a  estibordo ;  serve  para  fir- 
mar os  costados  da  embar- 
cação e  sustentar  a  coberta 
com  todo  o  peso  da  artilhe- 
ria  e  mais  objectos.  Trabes 
in  navi  crassiores :  —  vau ; 
cada  uma  das  latas  que  se 
colloca  á  direita  e  á  esquer- 
da de  um  pau  ou  mastaréu, 
no  sentido  de  popa  á  proa, 
descansando  sobre  as  cacho- 
las para  sustentar  as  cruze- 
tas:— barrote;  barrote ;va'u 
(]ue  tem  menores  dimensões, 
que  serve  para  augmentar  a 
resistencia   dos  principaes: 

—  compuesto;  vau  compôs-  i 
to;  que  é  formado  de  duas 
on  tres  peças :  —falso;  vau 
falso ;  que  pode  tirar-se  com 
facilidade: — maestro,  mayor 
ou  principal;  vau  maior  ou 


360 


BAQ 


principal;  é  a  travessa  mais 
comprida  de  todas. 

Baobab,  m.  (bot.)  Baobab;  ar- 
vore corpulenta  da  familia 
das  malvaceas,  que  se  en- 
contra na  Africa,  America 
e  Oceania.  Esta  arvore  é 
também  conhecida  pelo  no- 
me de  Adamsonia,  em  hon- 
ra do  naturalista  Adamson, 
que  foi  o  primeiro  que  a 
descobriu. 

Baptificar.  a.  (ant.)  Inclinar, 
curvar  ao  baptismo. 

Baptilejio.  m.  (ant.)  Escolha, 
eleição  do  baptismo':  —  re- 
solução de  baptisar-se. 

Baptiselismo.  m.  (ant.)  Inves- 
tigação sobre  o  baptismo  : 
—  propaganda  baptismal. 

Baptiselita.  s.  o  que  prega  ou 
recommenda  o  baptismo :  — 
o  que  elege  os  baptisandos. 

Baptisélito,  ta.  aclj.  Catechú- 
raeno ;  eleito  para  o  baptis- 
mo, que  se  baptisa  por  con- 
vicção. 

Baptisia.  /.  (hot.)  Baptisia ;  ge- 
nero de  plantas  herbáceas 
e  vivazes,  que  cumprchende 
umas  doze  especies,  todas 
originarias  da  America  se- 
ptentrional. 

Baptismal,  adj.  (a,uf.)Y.  Baii- 
tisnial. 

Baptismo,  m.  (ant.)  V.  Bautis- 
mo. 

Baptista,  s.  (ant.)  V.  Bautista. 

Baptisterio,  m.  (rei.)  Baptis- 
terio ;  logar  onde  está  a  jiia 
baptismal.  Baptisterinm,  i: 
— (ant.)  baptisterio;  capella 
situada  junto  ás  cathedraes 
onde  se  administrava  o  ba- 
ptismo. 

Baptizadok,  ra.  s.  (ant.)  V.  Bau- 
tista. 

Baptizante,  j)-  '^-  (o-nf)  de 
Baptizar.  Baptisante.  Ba- 
ptisans,  antis. 

Baptizar,  a.  (ant.)  V.  Bauti- 
zar. 

Baptizo,  m.  (ant.)  V.  Bautizo. 

Bapto.  (zool.)  Bapto;  genero 
de  insectos  lepidópteros  no- 
cturnos, da  tribu  dos  phal- 
lenitos. 

Baque,  m.  (ant.)  Baque ;  som 
do  corpo  quando  cae:  — 
(ant.  comm.)  baixa  ou  dimi- 
nuição de  preço. 

Baquea. /.  (mexi.)  Bachea;  no- 
me dado  pelos  pathologos  á 
cor  roxa  violácea,  que  apre- 


BAQ 

senta  a  cara  dos  que  se  em- 
briagam. 

Baqueano,  m.  (p.  A.)  Pratico; 
conhecedor  de  lun  terreno, 
e  dos  caminhos  c  atalhos 
que  o  atravessam:  —  perito; 
versado  no  negocio  tie  que 
se  trata. 

Baquear,  n.  (naut.)  Navegar 
com  a  corrente  c  vento  a 
favor. 

Baqueriza.  /.  (ant.)  Estabulo ; 
casa  onde  se  recolhe  o  gado 
grosso  no  inverno.  St  abu- 
lam,  i. 

Baquero,  ra.  s.  (ant.)  V.  Va- 
quero. 

Baqueta.  /.  Vaqueta;  liaste 
delgada,  de  ferro  ou  madei- 
ra, com  uma  cabeça  de  chi- 
fre ou  metal,  que  serve 
para  carregar  armas  de  fo- 
go. Virga  acl  suljjhureum 
palverem  ylobulosqae  plúm- 
beos in  tormento  bellieo  mi- 
nori premendos : — (art.)  chi- 
bata; varinha  secca  de  mar- 
meleiro ou  outra  qualquer 
arvore,  de  c^ue  usam  os  pi- 
cadores para  castigar  os  ca- 
vallos.  Virya  equis  subji- 
riendis  et  excitandis :  —  j^l- 
(mil.)  vaquetas ;  paus  com 
que  se  toca  tambor.  Bacilla 
quibus  tympana  pulsa)dur : 
— varada;  castigo  que  se  dá 
na  milicia  aos  soldados.  Ver- 
bera quibus  milites  puniri 
solent.  Mandar  á  baqueta  ó 
a  la  baqueta  (fr.fam.);  man- 
dar absoluta  e  despotica- 
mente. Tyraimice,  postliabi- 
tis  legibus  imperare.  Tratar 
á  baqueta  ou  á  la  baqueta 
a  alguno;  tratar  alguém 
com  desprezo,  rigor,  etc. 

Baquetazo.  ?h.  Trambolhão; 
pancada  grande  que  dá  o 
corpo  humano  quando  cáe; 
e  assim  se  diz :  tropece  y  di 
un  baquetazo;  tropecei  e 
dei  um  trambolhão.  Violen- 
tus  lapsus. 

Baqueteado,  da.  adj.  Traque- 
jado, experimentado;  acostu- 
mado a  negocios  c  traba- 
lhos. Negotiis  laboribusquc 
assuefus. 

Baqueteador,  ra.  s.  o  que  exe- 
cuta o  castigo  das  chibata- 
das. 

Baquetear,  a.  (ant.)  Chibatar: 
executar  o  castigo  de  chi- 
batadas :  —  (fig.)  causticar ; 


BAR 

incommodar  demasiadamen- 
te. Nimis  esse  molestum. 

Baqueteo,  m.  Acção  e  eíFeito 
de  chibatar. 

Baquetero.  m.  Bainha;  exca- 
vação  praticada  nas  coronhas 
das  armas  de  fogo  portáteis 
para  collocar  n' ellas  a  vare- 
ta das  mesmas:  — V.  Ba- 
queton. 

Baquetilla.  /.  dim.  de  Ba- 
queta. 

Baqueto.  m.  (zool.)  Baqueto; 
nome  dado  a  um  peixe  mui 
similhante  ao  lucio. 

Baquetón,  to.  (mil.)  Vara  de 
lavar  com  saca-trapos;  va- 
reta de  ferro  alguma  cousa 
mais  grossa  que  a  vareta 
ordinaria  da  arma,  de  que 
se  faz  uso  para  extrahir  a 
carga  das  armas  de  fogo. 
Em  um  dos  extremos  tem  o 
saca-trapos,  e  no  outro  o  la- 
vador. 

Baquetudo,  adj.  (p.  Cuba)  V. 
Pachorrudo. 

Baquía.  /.  (p.  A.)  Destreza; 
habilidade. 

Baquiano,  na.  adj.  (ant.  p.  A.) 
V.  Baqueano:  —  /.  nome 
que  se  dá  no  Panamá  á  mu- 
la aíFeita  ao  trabalho. 

Báquica.  /.  (bot.)  Bacchica; 
hera  consagrada  a  Baccho. 

BÁQUICO,  CA.  adj.  Bacchico;  o 
que  pertence  ou  se  refere  a 
Baccho. 

Baqutida. /.  Bacchida;  genero 
da  ordem  dos  dípteros. 

Baquinas.  /.  pi.  Bacchinas; 
plantas  leguminosas  da  ín- 
dia. 

Baquio.  (poet.)  Bacchio ;  pé  de 
verso  latino,  composto  de 
tres  syllabas,  a  lorimeira 
breve  e  as  ultimas  longas. 
Bachius,  a,  um. 

Baquionistas.  m.  pi.  Bacchio- 
nistas;  philosophos  que  des- 
prezavam todas  as  cousas 
d'este  mundo. 

Baquira. /.  (p.  A.)  Bacchira; 
porco  montez  da  Nova  An- 
daluzia, cuja  carne  é  mui 
boa  para  comer. 

Baracooto.  m.  (zool.)  Bara- 
cooto ;  peixe  não  classificado 
até  hoje,  que  se  encontra 
nos  mares  das  Antilhas,  e 
que  comprehende  duas  espe- 
cies, das  quaes  uma  é  comes- 
tível e  a  outra  mui  vene- 


BAR 

Baracutey.  adj.  (fig.  p.  Cuba) 
Triste,  solitario,  retirado, 
que  gosta  da  soledade :  — 
/.  periquito  que  se  cria  só. 

Baradas./.^jí.  (hot.)  Variedade 
de  cravo  de  cor  vermelha 
escura. 

Barago,  m.  Grade  para  seccar 
castanhas  ao  fiuno. 

Barahinda.  /.  V.  Baraúnda. 

Barahustar,  a.  fant.J  V.  Ba- 
raustar. 

Barahuste,  m.  (ant.)  V.  Ba- 
rauste. 

Baraja./.  Baralho;  o  conjun- 
cto  de  cartas  de  jogar.  Fo- 
liorum  luzorium  scapiis:  — 
(fig.)  reunião;  conjuncto  de 
pessoas  ou  cousas  que  ten- 
dem ao  mesmo  fim :  —  Ija- 
ralha;  confusão,  miscellanea 
de  cousas :  —  (ant.)  baralha; 
rixa,  contenda  de  uns  com 
outros.  Entrarse,  o  meterse 
en  la  baraja;  dar  a  niào  por 
perdida,  em  alguns  jogos  en- 
tregar as  cartas.  Manas  da- 
re  se  victum  fateri  in  ludo 
chartarum.  Meterse  en  ba- 
rajas; metter-se  em  bai-a- 
Ihas,  rixas,  desordens. 

Barajable.  adj.  O  que  pode 
ou  deve  ser  baralhado. 

Barajado,  da.  adj.  Baralhado; 
misturado,  embrulhado. 

Barajador.  n.  (ant.)  Baralha- 
dor;  o  que  baralha:  —  (fig-) 
baralhador,  perturbador, 
faccioso. 

Barajadura.  /.  (ant.)  Rixa, 
disputa,  contenda:  —  acto 
de  baralhar.  Coufasio,  per- 
mixtio:  —  (fig-)  baralha,  con- 
fusão, desordem. 

Barajar,  a.  Baralhar;  mistu- 
rar as  cartas  de  jogar  umas 
com  as  outras  antes  de  as 
repartir.  PageUas,  luxarias 
suhagitare,  immiscere:  — 
baralhar;  no  jogo  dos  dados 
impedir  ou  embaraçar  a  sor- 
te  que  se  vae  fazer.  Impe- 
diré, perturbare  sortem :  — 
(fig.)  baralhar;  misturar, 
confundir,  envolver  umas 
pessoas  ou  cousas  com  ou- 
tras. Usa-se  também  como 
reciproco.  Confundere,  per- 
miscere:  —  (ant.)  arrebatar; 
levar  de  impeto,  precipitar 
alguma  cousa:  —  n.  (ant.) 
baralhar;  renhir,  altercaron 
contender  uns  com  os  ou- 
tros. Paciencia  y  barajar; 


BAR 

paciencia  e  resignação ;  acon- 
selha   a   resignação  junta- 
mente com  a  constancia  no 
trabalho.  Barajar  al  cabal- 
lo (fr.  art.);  fazer  parar  o 
cavallo;  em  equitação  obri- 
ga-lo   a    deter-se,  puxando 
alternativamente   pelas  re- 
deas do  freio  ou  do  bridão 
quando   se  fez  inutilmente 
uso    das    mais    ajudas:  — 
11.  (naut.)  navegar  ao  longo 
da  terra,  n'um  rumo  jiaral- 
lelo  e  mui  immediato  á  cos- 
ta :  —  marar ;  fugir   d'onde 
ha    perigo  e  indo  para  os 
pontos  onde  o  nao  ha. 
Barajeo.  m.  (vulg.)  V.  Bara- 
jadura. 
BaralÍpton.     m.     Baralipton ; 
termo  da  lógica  antiga  usa- 
do para  designar  aquella  es- 
pecie de  syllogismo,    cujas 
projiosiçoes  maior  e  menor 
eram  affirmativas  e  geraes, 
e  a  consequência  pai'ticular 
e  afiumativa. 
Baramareca.  /.  (bot.)  Barama- 
reca ;  planta  ainda  não  clas- 
siñcada,  cujas  sementes,  con- 
venientemente   preparadas, 
acredita-se    serem   efficazes 
para  curar  a  gotta. 
Barameca. /.  (bot.)  Barameca; 
})lanta  vivaz,  sempre  verde, 
de   abundantes   flores,   raiz 
fibrosa    e   ramificada  e   de 
caule  trepador. 
Baranda./.  V.  Barandilki:  — 
Echar  de  baranda  (fam.); 
fr.  fallar  de  puljíito,  exage- 
rar ou  ponderar  muito  al- 
guma cousa.  Extollere. 
Barandado,    m.    Balaustrada; 
o  conjuncto  ou  serie  de  ba- 
laustres   de   um   parapeito, 
sacada,  balcão,  etc.  Clathro- 
rum  series. 
Barandal,  m.  Barras;  réguas 
de  ferro  ou  outra  materia 
sobre  que  assentam  os  ba- 
laustres, e  o  que  os  abraça 
I3or  cima.  Tenia;  -ubi  clathris 
utrinque  affinguntur. 
Barandar.  a.  (germ.)  Açoutar. 
Barandé.  m.  (germ.)  Açoute: 

—  corregedor. 
Barandelar.    a.    (germ.)  Cas- 
tigar. 
B.uiANDER.  m.  (germ.)  Juiz. 
Barandulla. /  Varanda;  para- 
peito comjiosto  de   balaus- 
tres de  madeira,  ferro,  bron- 
ze  ou   outra  materia,   que 


BAR 


361 


serve  de  ordinario  para  os 
balcões,  corrimões.,  etc.  Cla- 
thratum,  septum  collumellis 
distinctum:  — varanda,  ga- 
leria ;  logar  determi  nado  aon- 
de se  deve  estar  perante  o 
tribunal:  — claustro;  a  reu- 
nião dos  doutores  e  profes- 
sores de  uma  universidade. 

Barangay.  n.  Barangay;  es- 
pecie de  embarcação  de  re- 
mos de  que  usaA'am  os  pri- 
mitivos habitantes  das  Fi- 
lippinas  e  das  ludias.  Ge- 
nus  naviculw  apiid  indos  re- 
mis  aptce. 

Bararse.  r.  Varar-se;  enca- 
lhar-se,encravar-se  na  areia. 

Barata.  /.  (fam.)  Permutação, 
cambio,  alborque;  troca  de 
urna  cousa  por  outra.  Al- 
guns tomam  esta  palavra  no 
sentido  de  contrato  ou  bur- 
la. Perniutatio,  onis:  —  V. 
Baratura:  —  no  jogo  das 
damas  a  disposição  das  pe- 
ças que  tende  a  occupar  as 
duas  ultimas  casas  do  con- 
trario, aonde  se  termina  o 
jogo  com  peças  duplas.  In 
scruporum  ludo  superiora 
adversara  loca  occupare:  — 
(ant.)  barata;  trato,  nego- 
cio :  —  V.  Precio  :  —  confu- 
são, desordem.  A  la  barata, 
loe.  adv.;  confusamente,  sem 
governo  nem  ordem.  Conju- 
sè,  inordinate.  Mala  bara- 
ta (ant.);  o  desperdicio, aban- 
dono e  dissipação  dos  bens. 
De  mala  barata;  de  pouco 
credito. 

Baratador,  m.  (ant.)  Trapa- 
ceiro, mentiroso,  engana- 
dor: —  alborcador;  o  que  faz 
baratas,  alborques  ou  trocas. 
Pcrmutaior,  oris. 

Baratar,  a.  Baratar;  trocar, 
permutar,  cambiar  umas 
cousas  por  outras: — (aiã.) 
baratar;  tratar,  contratar, 
negociar :  —  baratar ;  dar  ou 
receber  uma  cousa  por  me- 
nos de  seu  legitimo  preço. 

Baratear,  a.  (ant.)  Baratear; 
regatear  sobre  o  preço: — 
baratear ;  vender  alguma 
cousa  por  preço  barato. 

Baratería./  Baratería;  enga- 
no, fraude  em  compras, 
vendas  ou  trocas: — (jur.) 
subornação  do  juiz  jjara  dar 
uma  determinada  sentença . 
—  (naut.)  baratería ;  a  perda 


362 


BAR 


causada  ao  navio  ou  á  sua 
carga,  por  dolo  ou  malicia 
do  capitão. 

Baratero,  m.  Barateiro;  o  que 
cobra  o  barato  ou  o  pede 
nas  casas  de  jogo.  Qui  à 
superantihus  in  ludo  dona- 
tioiiem  exigit: — adj.  (aiif.) 
engañoso. 

Baratijas.  /.  ^>Z.  Bagatelas; 
cousas  de  pouca  entidade. 
Hes  frivola',  nugatorüe, 
migce. 

Baratillero,  lera.  s.  Adelo; 
aquelle  que  tem  o  officio  de 
comprar  e  vender  fato  usado. 

Baratillo,  m.  dim.  de  Ba- 
rato:—  conjuncto  de  tras- 
tes ou  cousas  usadas  que  se 
vendem  por  pouco  preço,  e 
que  estão  á  venda  em  si- 
tios públicos.  Em  algumas 
localidades  chama-se  assim 
também  o  sitio  determina- 
do, ou  loja  de  adelo  onde  se 
fazem  estas  vendas.  Sonda, 
res  vüúsimi preiii,  vel  loáis 
uhi  venalia  fiunt :  —  (ant.) 
ajuntamento  de  gente  ordi- 
naria c|ue  á.  boca  da  ]ioito 
se  costuma  formar  nos  can- 
tos das  praças  para  se  enga- 
nar mutuamente  em  com- 
pras, vendas,  etc. 

Baratista,  adj.  (ant.)  Troca- 
dor ;  alborcador  de  objectos. 

Barato,  ta.  adj.  Barato;  de 
pouco  preço.  i?e.s  parvo  pré- 
lio empfa,  rendita  avt  con- 
ducta :  —  (fig-J  barato ;  o  que 
custa  pouco  trabalho.  Quod 
facili  ncgotio  fit:  —  on.  ba- 
rato ;  porçã(5  de  dinheiro  que 
os  jogadores  dão  ao  dono  da 
casa,  ao  parceiro,  e  aos  que 
decidem  duvidas.  Gratuita 
donatio  .superantis  in  ludo 
spectatorilms  facía :  —  par- 
tido; vantagem  que  se  con- 
cede no  jogo  ao  mais  fraco 
ou  que  não  joga  tão  bem 
cómo  os  demais:  —  (ant.) 
fraude  ou  engano.  Fraus, 
dolus,  i: — -(ant.)  abundan- 
cia, sobra,  baratc;ía:  — adv. 
m.  barato ;  por  pouco  preço, 
cora  abatimento: — ahorca- 
do sea  tal  barato  (loc.fant.); 
leve  o  demonio  o  ganho;  de- 
nota que  uma  cousa  se  ven- 
de sem  interesse  palpável, 
por  um  preço  muito  baixo. 
Tam  vile  pretium  pereat,  et 
me  judice.  Dar  de   barato 


BAR 

(fr.  fam.J;  dar  de  barato; 
conceder  gratuitamente  al- 
guma cousa,  em  harmonia 
com  o  que  se  deseja.  G}'a- 
tuito  concederé.  De  barato 
(loc.  adv.);  gratuitamente, 
sem  interesse.  Gratuito,  gra- 
tis. Hacer  mal  barato  (fr. 
ant.),'  obrar  ou  •  proceder 
mal.  Hacer  barato;  fazer 
bom  barato,  baratear,  fazer 
abatimento;  dar  as  merca- 
dorias  por  menor  preço  a 
fim  de  as  vender  prompta- 
mente.':  Minori  pretio,  mi- 
nus  justo  venderé.  Lo  ba- 
rato es  caro;  o  barato  sáe 
caro,  phrase  que  exprime 
que  muitas  vezes  o  baixo 
preço  corresponde  á  má  qua- 
lidade. Quod  parvo  emitur 
carius  esse  solet.  Meter  à  ba- 
rato; interromper  alguém 
com  bulha  e  vozeria  quan- 
do falia,  e  ás  vezes  também 
quando  vae  praticar  alguma 
cousa.  Confundere,  pertur- 
bare. Meter  à  Jiarato  la  tier- 
ra ó  el  puis  (fr.  fam.  ant.); 
devastar,  destruir  um  paiz. 
Depopidari,  devastare.  No 
hay  cosa  mais  barata  que  la 
que  se  compra;  não  ha  cou- 
sa mais  barata  que  a  que 
se  compra;  ensina  que  os 
serviços  e  obsequios  saem 
muitas  vezes  mais  caros  que 
se  despendêssemos  e  não  os 
recebêssemos.  Cariora  mu- 
ñera sunt  accepta  quàm  em- 
pta,.  Ni  juego  ni  doy  barato  ; 
exprime  a  neutralidade  de 
alguma  pessoa  em  qualquer 
negocio. 

Baratón,  m.  (ant.)  V.  Baratis- 
ta, Chalan:  —  lhano;  pessoa 
chã  e  franca  no  modo  de  tra- 
tar. 

Báratro,  m.  Báratro  ou  Bara- 
thro;  abysmo,  precipicio, 
profundidade,  voragem,  sor- 
vedouro, pego:  —  (poet.)  ba- 
rathro;  inferno.  Barathrum. 

Baratura./.  Barateza;  baixe- 
za, extrema  modicidade  de 
preço.  Vilitas,  atis. 

Baraúnda.  /.  Barafunda;  rui- 
do, motim,  confusão  grande. 
Strepitus,  confusio,  pertur- 
batio,  onis. 

Baraustado,  m.  (germ.)  Apu- 
nlialado;  morto  ás  punhala- 
das. 

Baraustador,  m.  (germ.)  Apu- 


BAR 

nhalador ;  o  que  mata  ás  pu- 
nhaladas :  —  punhal. 

Baraustar,  a.  (ant.)  Baralhar; 
confundir,  transtornar:  — 
(germ.)  accommetter  com 
punhal :  —  apunhalar ;  matar 
ás  punhaladas. 

Baraustaró.  m.  (germ.)  Panno 
que  serve  para  envolver  al- 
guma cousa. 

Barauste,  Baraustre.  m.  (ant.) 
V.  Balaustre. 

Baraustillo.  m.  (ant.)  dim.  de 
Barauste. 

Baraz,  Baraza.  s.  (ant.)  Emba- 
raço, obstáculo ;  tumulto,  dif- 
ficuldade. 

Barba.  /.  Barba;  a  parte  do 
rosto  que  fica  por  baixo  da 
hòca,.  Mentum,  i:  —  barba; 
o  cabello  que  nasce  na  cara 
e  a  povoa.  Usa-se  mais  com- 
mummente  no  plural.  Bar- 
ba, ce:  —  barba ;  no  gado 
caprino  os  pellos  que  pen- 
dem da  pelle  c(ue  reveste  a 
queixada  inferior.  Aruncus, 
i :  —  entre  os  colmieiros,  pri- 
meiro enxame  que  sáe  da 
colmeia,  e  a  parte  superior 
d'esta,  aonde  pousam  as  abe- 
lhas quando  se  vae  forman- 
do um  novo  enxame.  Exa- 
men primiim  apum;  alvearis 
apex: — pae  nobre ;  o  que  faz 
nas  comedias  o  papel  de  ve- 
lho ou  ancião.  Dramatis  per- 
sona senem  agens:  —  (ant.) 
homem  ou  pessoa.  Usava-se 
como  masculino:  —  pi.  bar- 
bas; os  pellos  que  nascem  no 
focinho  de  alguns  animaes, 
como  o  gato,  etc. :  —  (fig) 
barbas ;  qualquer  produeção 
similhante  aos  cabellos  da 
cara:  —  barbas;  as  duas  car- 
nosidades que  pendem  mais 
abaixo  do  bico  do  gallo,  gal- 
linha  e  outras  aves.  Barba 
á  barba  (mod.  adv.  ant.); 
barba  a  barba,  cara  a  cara. 
Barba  á  bar/ja  vergüenza  se 
cata  (rif);  barba  a  barba 
honra  se  cata;  exprime  a 
maior  attenção  e  respeito 
que  infimde  a  presença  da 
l^essoa  do  que  tratando  na 
sua  ausencia.  Proesentiam 
reiJerentia  comitatur.  Barba 
belida;  barba  bellica;  sol- 
dado valente,  de  boas  barbas. 
Barba  cabosa;  sujeito  nobre 
e  esforçado.  Barba  pone  me- 
sa, que  no  pierna  tiesa  ;  antes 


BAR 

marido  feio  e  laborioso,  que 
bonito  e  preguiçoso;  rifào 
que  ensina  que  é  ijreferivel 
o  marido  que  por  sua  idade 
tenha  os  conhecimentos  suf- 
ficientes  para  adquirir  o  ne- 
cessário. Non  otio,  sed  labo- 
re vichis  quceritur :  —  de  hal- 
lena.  V.  Ballena,  como  sub- 
stancia que  cobre  o  paladar 
do  animal  do  mesmo  nome. 
Barbas  honradas  (fig.);  bar- 
bas honradas;  a  pessoa  di- 
gna de  attençào  e  respeito. 
Venerabüis  et  honorandus 
vir.  À  barba  regada  (mod. 
adv.);  abundantemente;  com 
muita  abundancia.  Copióse, 
abundanter,  plenispoculis.  A 
la  barba,  en  las  barbas,  en 
sus  barbas  (mod.  adv.);  nas 
barbas  de  alguém ;  á ,  sua 
vista.  Coram,  in  os.  A  las 
barbas  con  dineros  hoiira  ha- 
cen los  caballeros;  quem 
tem  dinheiro  tem  gi-aça  e 
amigos;  rifào  que  adverte, 
que  aos  velhos  endinheira- 
dos todos  lhes  mostram  res- 
peito, pelo  interesse  que  es- 
peram lograr  (juando  elles 
morram.  Fecuniosus  senex 
vir  i  etiam  nobiles  obsequvn- 
tur.  Andar,  estar,  traer  la 
barba  sobre  el  hombro;  tra- 
zer, pôr  as  barbas  de  mo- 
lho; andar  acautelado,  viver 
com  precaução.  Vigilanter 
vivere,  omnia  cauere.  Ã poca 
barba  poca  vergüenza ;  pou- 
ca barba  pouca  vergonha; 
rifào  que  nos  diz  que  a  pou- 
ca idade  acompauha-se  qua- 
si  sempre  da  indiscrição  e 
da  ousadia.  Facile  procax 
adolescentia  esse  assolei.  Cal- 
len barbas  y  hablen  cartas; 
contra  factos  nào  ha  argu- 
mentos; rifào  que  pqndera 
a  inutilidade  de  palavras  e 
questões  acerca  de  qualquer 
facto  authenticamente  do- 
cumentado. Non  ver  bis,  sed 
scriptis  certanduni.  Cerra- 
do de  barba;  cerrado  de 
barba;  o  que  a  tem  muito 
densa  e  forte.  Barba  den- 
sus,  hirsutus.  Cuales  barbas 
tales  tobajas;  assim  tal  bar- 
ba tal  toalha;  rifào  que  ad- 
verte o  dever  de  se  dispen- 
sar a  cada  um  as  honras  e 
obsequios,  em  harmonia  com 
a  sua  classe.  Cuiquepro  sua 


BAR 

conditione  honor  tribuendu^. 
Cuando  la  barba  de  tu  veci- 
no vieres  2}elar  echa  la  tuya 
en  remojo,  ó  a  remojar; 
quando  vires  as  barbas  do 
teu  vizinho  a  arder  deita  as 
tuas  de  molho;  rifào  que 
aconselha  aproveitemos  o 
succedido  aos  mais  ¡jara  nos 
servir  de  liçào  e  de  guia 
para  o  nosso  proceder.  Alie- 
no  periculo  expertv^  fias. 
De  tal  barba  tal  escama;  tal 
barba  tal  escama ;  rifào  que 
adverte  que  regularmente 
não  se  deve  esperar  mais  dos 
homens  do  que  o  que  cor- 
responde ao  sea  nascimento 
e  creaçào.  Qiialis  arbor,  fa- 
lis fructus.  Echar  á  las  bar- 
bas (fr.  fig.)  ;  deitar  na  cara ; 
reprehender  alguém,  mos- 
trar-lhe  na  sua  presença  seu 
mau  proceder.  ín  faciera  ob- 
jicere.  Hacer  la  barba  (fr.); 
fazer  a  barba,  rapa-la.  To7i- 
dere  barbam.  Hazme  la, 
barba,  hacerte  he  el  corpetc; 
faz-ine  a  barba  que  eu  te 
pentearei ;  rifào  que  nos  re- 
commeuda  a  conveniencia  de 
nos  ajudarmos  uns  aos  outros 
para  conseguirmos  o  que  de- 
sejamos. Alter  alter ius  onera 
portemus.  Alterutrius  ónus 
2wrtemus  alferni.  Mentir  por 
la  barba  ó  por  mitad  de  la 
barba;  mentir  nas  barbas 
de  alguém;  mentir  impu- 
dente e  descaradamente. 
Impudenter,  procaciter  men- 
tiri.  Pelarse  alguno  las  bar- 
bas (fr.  fam.):  puxar  al- 
guém as  barbas;  manifestar 
pelo  gesto  o  estado  de  ira  e 
indignação.  Prce  iracundia 
et  indignatione  excruciare. 
Por  barija  (mod.  adv.);  por 
cabeça.  Viritim.  Tener  bue- 
nas barbas  {fr.  fam.);  ter 
boa  fachada;  applica-se  á 
mulher  bem  parecida.  Pul- 
chra  et  decora  fade  nitere. 
Tener  pocas  barbas;  ter 
pouca  barba;  com  isto  se  dá 
a  entender  a  pouca  idade  e 
pouca  experiencia.  Nimisju- 
venem,  inexpertum  esse.  Ar- 
rancarse las  barbas.  V.  Pe- 
larse alguno  las  barbas.  Bar- 
ba complida.  V.  Barba  beli- 
da.  Barba  jaura.  V.  Barba 
cabosa.  Barba  lenguada;  a 
tromba  do  elephante.  Barba 


BAR 


363 


puniente.  V.  Barbiponiente. 
Echar  el  gato  á  las  barbas; 
metter  nos  cornos  do  touro; 
expor  alguém  a  algum  pe- 
rigo. Hacer  la  barba  al  pa- 
pel, vestido,  etc.,  aparar  o 
papel,  o  vestido,  etc.,  cortar- 
Ihe  as  bordas.  llevar  al- 
guno por  la  barba;  levar  al- 
guém pela  mao;  instrui -lo, 
dirigi-lo,  eucaminha-lo.  Te- 
ner barbas  una  noticia;  tcr 
presente  urna  noticia,  sabe- 
la  já  desde  muito  tempo :  — 
(bot.)  barbas;  arestas  ou  fi- 
lamentos compridos  c  del- 
gados, que  cobrem  diiieren- 
tes  partes  das  plantas,  como 
fructos,  flores,  etc.  Barba 
cabruna;  barba  de  bode; 
planta  perenne  que  cresce 
até  á  altura  de  pé  e  meio, 
cujas  folhas  são  ovadas  e  li- 
sas e  a  flor  de  cor  amarella. 
Tragopogón  pratense.  Bar- 
ba de  Aaron  o  Arou;  barba 
de  Aarào;  planta  perenne  de 
raiz  mui  grossa,  de  que  nas- 
ce uma  porção  de  folhas,  de 
figura  lanciolada,  e  do  cen- 
tro das  quaes  sáe  a  haste 
(jue  sustenta  as  flores.  Aaro?i 
dracontium.  Barba  de  ca- 
bra; Ijarba  de  cabra;  planta 
peremie  que  cresce  á  altura 
de  tres  a  quatro  pés,  de  flo- 
res em  forma  de  espigas  de 
jianico,  pendentes  e  dotadas 
de  um  cheiro  agradável. 
iSjiinea  aruncus.  Barba  de 
capuchino;  liarba  de  capu- 
chinho; nome  dado  a  uma 
planta  da  familia  dos  cliico- 
reaceas,  producto  de  uma  cul- 
tura artificial,  e  a2)petecida 
para  salada.  Barba  deDius; 
barba  de  Deus;  nome  dado 
a  uma  especie  de  plantas 
gramíneas,  similhantes  ao 
andropogon.  Barba  de  Jú- 
piter; barba  de  Júpiter;  sy- 
nouymo  de  Antílida.  Barba 
de  monje;  barba  de  monge; 
nome  dado  a  uma  planta 
parasita,  que  cresce  no  tron- 
co das  arvores;  é  de  côr  aver- 
melhada e  com  mui  poucas 
folhas.  Barba  de  zorro  ;  bar- 
ba de  raposa;  nome  do  as- 
tragal,  planta  leguminosa: 
— pi.  Í)arbas;  as  raízes  del- 
gadas que  tèem  as  arvores  e 
hervas.  Arborum  tenuiores 
radices,  fibrce :  —  (naut.)  V, 


364 


BAR 


Barrique.jo:  —  pl.  barbas; 
os  fios  de  lodo  que  se  criam 
no  fundo  dos  navios  que  es- 
tão muito  tempo  no  mar,  e 
no  das  embarcações  menores 
que  se  deixam  por  alguns 
mezes  sem  ser  ensebados : 
—  barbas;  os  fios  soltos  do 
chicote  de  qvialquer  cabo 
de  laborar,  que  nao  está 
falcaceado  ou  não  termina 
em  ponta  delgada;  e  também 
os  filamentos  que  ajiresen- 
tam  os  cabos  por  estarem 
já  usados :  —  barbas ;  os  dois 
cabos  com  que  está  amarra- 
do um  navio,  quando  pela 
calma  e  a  bonança  do  mar 
toma  certa  posição  em  que 
aquelles  cingem  ambas  as 
faces  de  proa,  cada  um  por 
seu  lado.  Amarrarse  a  bar- 
ba de  gato  ó  gata  (fr.)  V. 
Amarrar.  Trabajar  a  bar- 
ba de  gata;  trabalhar  a 
barba  de  gata;  fallando  dos 
cabos,  é  obrar  igualmente 
com  os  dois  com  que  o  navio 
está  amarrado;  porque  sup- 
posto  também  igual  ou  com 
pouca  difierença  o  compri- 
mento de  ambos,  a  direção 
do  vento,  da  maré  ou  corren- 
te,  segue  a  diagonal  do  pa- 
rallelogrammo,  que  poderá 
descrever-se  sobre  elles 
quando  se  acham  assim  col- 
locados,  e  esta  divide  pelo 
meio  o  angulo  que  forma  en- 
tre si:  —  (vet.)  barbas,  bar- 
bilhoes,  sapinhos;  doença  de 
que  são  accommettidos  os 
cavallos  e  mulas,  e  que  ap- 
parece  debaixo  da  liugua. 
Tumor  equinus  sub  língua 
excrescens. 
Barbacana./.  Barbacan;  muro 
baixo  com  que  se  costuma 
rodear  as  pequenas  praças 
que  têem  algumas  igrejas, 
em  volta  ou  adiante  de  uma 
de  suas  portas.  Septum  lapie- 
dum:  —  (mil.  ant.)  barbacan; 
muralha  baixa  exterior  fabri- 
cada diante  dos  castellos  an- 
tigos. Era  mais  baixa  que  a 
principal  e  servia  para  defen- 
der o  fosso.  Munimenium  an- 
te mcenia,  ipsis  tamen  mceni- 
bus  inferius :  — p»^-  barba- 
cans;  pequenas  aberturas 
ou  canhoneiras,  que  se  pra- 
ticavam nas  muralhas  dos 
fortes  e  castellos  para  ati- 


BAR 

rar  a  coberto  sobre  o  ini- 
migo. 

Barbacanera.  /.  (ant.)  Prosti- 
tuta; meretriz. 

Barbacenia.  /.  (bot.)  Barbace- 
nia;  genero  de  ai'busto  de 
figura  e  aspecto  elegante, 
correspondente  á familia  das 
hemodoraceas,  e  composto  de 
doze  a  quinze  especies. 

Barbacoa./,  (p.  A.)  Caniçada; 
grade  que  levantada  do  solo 
com  umas  forquilhas,  serve 
para  varios  usos. 

Barbacú,  m.  (zool.)  Barbacú; 
genero  de  aves  da  ordem  das 
trepadoras,  cujo  typo  é  o  bar- 
bacú de  rosto  branco,  que 
se  encontra  na  America  me- 
ridional. 

Barbada.  /.  (ant.  fam.)  V.  Pa- 
piada: — pl.  barbadas;  certo 
licor  agradável  que  se 
extrahe  da  canna  doce  na 
ilha  de  Barbada :  —  (art.) 
barbella;  cadeia  ou  ferro 
curvo  que  se  poe  aos  caval- 
los ou  ás  mulas  por  baixo 
da  barba  e  atravessa  de  um 
a  outro  ramo  do  freio;  serve 
para  os  governar  e  sujeitar 
os  seus  impetos.  Catenula 
adstrictonia  íitrinque  freno 
afixa: — (naut.)  a  j^orção 
de  juncos  que  forma  a  face 
da  nassa  e  pela  entrada 
d'esta  segue  com  direcção 
obliqua  até  seu  centro:  — 
(veter.)  barbada;  a  parte  da 
queixada  inferior  do  cavai- 
lo,  mula  e  burro,  em  que 
aperta  a  barbella.  Inferior 
maxilloí  pars  in  equis  et  mu- 
tis:—  (zool.)  barbada;  espe- 
cie de  bacalhau  secco,  que 
se  distingue  d'este  por  ter 
nos  lombos  uma  barbatana 
em  logar  de  tres.  Godus  me- 
diterraneus. 

Barbadamente,  adv.  (ant.)  For- 
temente, varonilmente. 

Barbadillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Barbado. 

Barbado,  da.  adj.  Barbado; 
applica-se  ao  homem  que 
tem  barbas.  Barbatus,  a, 
um.  V.  Barbato :  —  m.  V. 
Hombre:  —  (germ.)  V.  Ca- 
brón : — (o-gr.)  adj.  barbado ; 
qualificação  do  sarmento  com 
raizes  que  serve  para  plan- 
tar, r.  g.,  as  vides,  assim  como 
diversas  arA^ores  em  idênti- 
cas circumstancias.  Tradíix 


BAR 

radicibus  stipatus;  surculus, 
germen.  Plantar  de  barbado 
(fr.);  transplantar  umbacel- 
lo  ou  sarmento  depois  de  ter 
lançado  raizes.  Traducem 
fibratum  plantare :  —  (anat) 
barbado ;  qualificação  do 
musculo  quadrado  da  barba. 

Barbaja.  /.  (agr.)  Barbalho; 
raizes  finas  das  plantas. 
Usa-se  mais  commummente 
no  plural.  Barbatce  radices : 
—  (bot.)  escorzonera  laci- 
niata;  nome  dado  a  luna 
variedade  de  escorzonera, 
mui  commum  em  Hespanha, 
cuja  haste  ou  caule  cresce 
até  á  altura  de  um  pé,  e  que 
se  diíFerença  da  commum  em 
ter  as  suas  folhas  mui  es- 
treitas e  dentadas  na  mar- 
gem. Scorzonera  laciniata : 
■ — V.  Barba  cabruna. 

Barbajano.  m.  (h.  n.)  Barba- 
jano;  especie  de  mocho. 

Barbajuelas.  /.  pl.  dim.  de 
Barbajas. 

Barbal.  m.  (germ.)  Ar :  —  adj. 
(anat)  concernente  á  barba. 

Barbali.  adj.  (germ.)  Rica. 

Barbaló.  adj.  (germ)  Airo- 
so :  —  1'ico. 

Barban,  s.  m.  (germ)  Vento: 
(zool.)  barban ;  nome  dado  a 
um  insecto  mui  pequeno  e 
damninho  nas  oliveiras,  que 
parece  pertencer  ao  genero 
trípode,  e  que  se  encontra 
nas  costas  de  Niza. 

Barbanar.  a.  (germ.)  Aventar. 

Barbanea. /.  (ant.  e  fam.)  Al- 
gazarra, vozeria,  confusão 
que  se  manifesta  quando 
faliam  muitas  pessoas  a  um 
tempo. 

BARBANELLEs.m.f^erm.J  Folies. 

Barbar,  n.  Barbar;  começar 
o  homem  a  ter  barbas.  Pu- 
besceré, mentum  barba  in- 
duere : — a.  (inus.)  fazer  nas- 
cer as  barbas  a  alguém, 
fazer-lhas  sair : —  enxamear ; 
fazer  enxames,  entre  os  col- 
meeiros,  crear  as  abelhas. 
Apes  edere,  procreare: — n. 
(agr.)  barbar ;  começarem  as 
plantas  a  lançar  raizes.  Pa- 
diami  fibras  vel  capillamenta 
emitiere. 

BÁRBARA,  (ant.  x)hilos)  Barba- 
ra; nome  de  um  syllogismo 
que  consta  de  tres  proi^o- 
siçoes  geraes  afirmativas. 
Santa  Barbara  (naut.);  San- 


BAR 

ta  Barbara;  paiol,  cámara 
onde  se  guarda  a  pólvora. 

Barearalexis.  m.  ('re^jBarba- 
ralexis;  figura  que  consiste 
em  unir  urna  palavra  estran- 
geira a  outra  nacional. 

Bárbaramente,  adv.  m.  Bar- 
baramente; com  barbarida- 
de, com  grosseria.  Barba- 
ra, rnstich: —  barbaramente, 
cruelmente:  —  barbaramen- 
te, monstruosamente :  —  te- 
merariamente:  —  barbara- 
mente; nos  escriptos  a  lin- 
guagem, etc.,  sem  cultura 
nem  polidez. 

Barbarazo.  adv.  augm.  de 
Bárbaro. 

Barbarea.  /.  (bof.)  Barbarea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  cruciferas,  cujas  es- 
pecies sao  herbáceas. 

Barbareria.  /.  (ant.)  Y.  Bar- 
harídad. 

Barbaresco,  adj.  (ant.)  Barba- 
resco; o  que  é  jK-oprio  dos 
barbaros,  o  que  está  em  har- 
monia com  os  seus  cos- 
tumes. 

Barbaría./,  (ant.)  Y.  Barbarie. 

Barbáricamente,  adv.  (ant.) 
V.  Barbaramente.. 

JÍAKiiÁRico,  CA.  adj.Y.  Bárbaro. 

Barbaridad.  /.  Barbaridade; 
crueldade,  crueza,  sevicia, 
deshumanidade,  fereza.  Fe- 
ritas,  inhumanitas: —  ar- 
rojo, temeridade.  Temeri- 
tas:  — barbaridade ;  falta  de 
cultura,  de  civilisaçào,  de 
politica,  llusticitas,  invrha- 
nitas :  —  barbaridade ;  dito 
ou  feito  néscio,  desatino,  dis- 
parate. Temerariitm,  ivcon- 
s>dtum,  impe.ritiim  dictnm 
facAum  ve. 

Barbarie.  /'.  Barbaríe,  rusti- 
cidade,  gi-osseria,  ignoran- 
cia. Bvsfimfas,  invrhantfa.i. 

Barbarina./.  (bof.)  Barbarina; 
nome  dado  a  urna  especie 
de  abóbora. 

Barbarino.  m.  (zonl.J  Barbnri- 
1)0 ;  nome  genérico  oniprega- 
.dó  em  alguns  paizes  para 
designar  os  peixes  que  tèem 
barbatanas  na  mandibulain- 
ferior. 

Barbario.  adj.  (ant.)  Y.  Bár- 
baro. 

Barbarísimo,  ma.  adj.  siqi.  de 
Bárbaro.  Barbarissimo.  Val- 
dh  barbarus. 

Barbarismo,  m.  Barbarismo; 
47 


BAR 

vicio  contra  as  regras  e  ¡pu- 
reza da  lingua.  Barbaris- 
mns :  —  (poet.)  barbarismo ; 
multidão  de  barbaros.  Bar- 
baroritm  mnltitndo,  ingens 
mnnerus : — barbari  smo;  dito 
ou  feito  inconsiderado,  bár- 
baro, néscio,  temerario,  im- 
prudente. Absnrdiías,  teme- 
rifas: — (fam.j  Y.  Barbarie. 

Barbaeisonante.  adj.  Barba- 
risoante;  o  que  eíFende  o 
ouvido,  'o  que  sôa  como 
barl^aro. 

Barbarizar,  a.  Barbarizar;  fa- 
zer barbara  alguma  cousa. 
Ba.rljariim,  rusticum  redde- 
re,  aliquid  barbarie  infus- 
care:—  liai-barizar;  dizer, 
commetter  ou  fazer  bar- 
barismos. 

BÁRBARO,  RA.  adj.  Barbare; 
fero,  inhumano,  atroz,  cruel, 
implacável,  l)arbarico.  Bar- 
t)arns,  ferox :  —  barbai'o ;  ar- 
rojado, temerario.  Temera- 
rivs,  a,  ?/???.•  —  bárbaro;  iii- 
culti»,  selvagem,  gi-osseiro. 
JhiMicvs,  incivilis: — bárba- 
ro; cnti'e  os  antigos  era  sy- 
nonymo  de  estrangeiro :  — 
emprega-se  ás  vezes  para 
exagerar,  como  quando  se 
diz:  la  sabiduria  de  fulano 
es  barbara;  n  sabedoria  de 
fulano  é  muito  grande:  — 
(gram.)  bárbaro:  applica-se 
a  todo  o  termo  impuro,  des- 
conhecido, diffieil  de  enten- 
der, ou  a  urna  ])alavra  alheia 
á  lingua  ein  que  se  introduz. 

BarbjVrote.  ad,j.  aiigm.  de  Bár- 
baro. 

Barbasco.  m.  Barbasco;  her- 
va  com  que  pescam  em 
Guayaquil. 

Barbastela.  /.  (zool.)  Barbas- 
tela; nome  dado  a  um  sub- 
género de  mammiferos,  da 
familia  dos  cheiropteros, 
correspondente  ao  genero 
mursielago. 

Barrate,  m.  (ant.)  Y.  Bahera. 

Barbato,  ta.  «á/.  fasí?-o?í.^  Bar- 
bato;  diz-se  do  cometa,  que 
parece  ter  l)arbas  por  causa 
do  resplandor  que  se  esten- 
de para  um  dos  seus  lados. 
Cometa  barhattis. 

Barbatulo,  m.  (zool.)  Barbatu- 
lo; synonymo  de  Barbo. 

Barbaza.  /.  augm.  de  Barba. 
Barba  ca. 

B.abbear.  a.  Abarbar:  chegar 


BAR 


335 


com  a  barba  a  alguma  parte 
determinada;  diz-se  dos  toi- 
ros, vaccas,  cavallos  e  ou- 
tros animaes  que  saltam  toda 
a  altura  que  abarbam  ou  al- 
cançam com  a  barba.  Adali- 
qtiem  locum  mento  pertinge- 
re: — (fig.)  al)arbar;  appro- 
ximar  o\\  chegar  quasi  urna 
cousa  51  altura  de  outra. 
Rei  alterius  altiivdinem  fere 
cequare.  Barbear  al  caballo 
(fr.  equi.)  abarbar  o  cavallo; 
medir  o  cavallo  approxima- 
damente,  chegando  a  elle 
com  a  cabeça  levantada  até 
á  cernelha,  e  avaliando  a 
sua  altura  (por  meio  da  dis- 
tancia que  d'esta  posição  re- 
sulta) desde  aquella  á  barba 
do  que  verifica  esta  operação. 

Barbebon.  m.  (bof.)  Bai-bebon; 
nome  vulgar  do  cercefí. 

Barbechacion./.  (ant.)  Y.  Bar 
bechazon. 

Barbechar,  a.  Barbechar,  ai- 
queivar;  arar  ou  lavrar  as 
terras,  dispoudo-as  para  a 
sementeira.  Arare,  terram 
aratro  seindere. 

Barbechazón.  /.  (ant.)  Tempo 
ou  estação  de  barbechar  ou 
alqueivar  as  terras. 

Barbechera.  /.  O  conjuucto 
de  varios  alqueives.  Verva- 
cfa,   terra  verx:actis  plena: 

—  tempo  em  que  se  fazem 
os  alqueives.  Aratio  verna: 

—  acção  e  efl'eito  de  alquei- 
var ou  barbechar. 

Barbecho,  m.  (agr.)  Bai'becho, 
primeiro  lavor  que  se  dá  ao 
alqueive.  Vervactum,  i:  — 
barljecho;  a  terra  que  depois 
de  lavrada  se  deixa  por  um 
certo  tempo  á  acção  mete- 
orológica dos  agentes  atmos- 
phericos.  Como  un  barbecho; 
sem  reflexionar,  sem  exame; 
e  d'aqui  vem  a  seguinte 
phrase.  Fir7nar  en  barljccJio; 
assignar  sem  ler  o  que  se 
assigna,  sem  reflexionar  no 
conteúdo.  Libere,  fidenfer. 
avdacter. 

Barbejones.  7??.  pl.  (ant.)  Ma- 
chinhos;  pellos  grossos  que 
tem  o  cavallo  na  parte  infe- 
rior dos  membros  sobre  a 
articulação  da  quai-tela  pela 
parte  posterior. 

Barbel,  m.  (zool.)  Barbel;  no- 
me dado  a  um  peixe  alguma 
cousa  mais  pequeno  que  o 


366 


BAR 


barbo,  mas  correspondente 
ao  mesmo  genero. 

Barbelados.  adj.  pl.  (braz.) 
Barbados,  barbatos;  diz-se 
dos  gallos  e  golfinhos  quan- 
do têeni  as  barbas  de  um 
esmalte  differente  do  resto 
do  corpo. 

Barbelina.  /.  (bot.)  Barbelli- 
na;  genero  de  plantas  dico- 
tyledoneas,  correspondente 
á  familia  das  compostas, 
tribu  dos  cynarios. 

Barbelula./.  (bot.)  Barbellula ; 
uome  dado  ás  escamas,  que 
formam  o  involucro  das  flo- 
res das  synanthereas  quan- 
do são  pequenas,  cónicas, 
ponteagudas  e  similhantes 
a  espinhos. 

Barbeluladas.  adj.  %)l.  (bot.) 
Barbelluladas  •,  nome  dado  ás 
flores  das  synanthereas,  cu- 
jos  involucros  estão  provi- 
dos de  barbellulas. 

Barbera.  /.  Barbeira;  mulher 
do  barbeii'o.  Tonsoris  uxor. 

Barbería.  /.  Barbearía;  loja 
de  barbeiro.  Tonstrina, ce:  — 
barbearía;  o  officio  de  bar- 
beiro. Tonsoris  opera: — bar- 
bearía, casa  da  rasoura;  o 
quarto  ou  sala  destinada 
nas  communidades  para  fa- 
zer a  barba.  Tonstrma  in 
ccenobiis. 

Barberil,  s.  (fam.)  O  que  é 
próprio  dos  que  exercem  o 
ofBcio  de  barbeiro. 

Barberillo,  to.  in.  dim.  de 
Barbero;  barbeiro  novo  e 
aceiado.  Juvenculus,  scitulus 
tonsor. 

Barbero,  vi.  Barbeiro;  o  que 
tem  por  officio  fazer  barbas. 
Tonsor,  oris.  Ni  barbero 
mudo,  ni  cantor  sesudo ;  não 
ha  barbeiro  mudo,  nem  can- 
tor sisudo;  rifão  que  mos- 
tra serem  grulhas  e  fallado- 
res  os  barbeiros,  e  pouco  si- 
sudos e  muito  amigos  de  rir 
e  folgar  quasi  todos  os  mú- 
sicos. Nec  mutus  tonsor,  nec 
cantor  prudens. 

Barberol.  to.  Babeira;  peça 
da  armadura  antiga  que 
cobria  a  boca,  barba  e  quei- 
xadas, e  fazia  parte  da  vi- 
seira ou  do  capacete. 

Barbesino.  m.  (bot.)  Barl^esi- 
no;  genero  de  plantas  da 
familia  dos  cogumelos,  que 
perde  suas  qualidades  dam- 


BAR 

nosas  e  é  comestível,  quando 
se  faz  cozgr  por  muito  t,empo. 

Barbeta.  (A)  loc.  adv.  A  bar- 
beta; usa-se  na  fortificação 
e  artilheria,  e  assim  se  diz 
que  está  construída  á  bar- 
beta quando  a  plataforma 
se  apresenta  sem  espaldar; 
e  quando  a  artilheria  se  põe 
sobre  este  genero  de  fortifi- 
cfiçào,  diz-se  estar  collocada 
á  bai'beta.  Gemís  munimenti 
sine  foraminibus  aut  fenes- 
tellis,  quibus  aptari  solent 
tormenta,  adeò  ut  horumpars 
superior  undique  ab  hostibus 
conspiciatur :  —  (naut.)  pe- 
daço de  mialhar. 

BÁrbetados.  adj.  pl.  {braz.) 
V.  Barbelados. 

Barbetar.  a.  (naiht.)  V.  Abar- 
betar. 

Barbete.  m.  (ant.  mil.)  V.  Fal- 
sabraga. 

Barbi-blanco,  ca.  adj.  Barbi- 
branco;  o  que  tem  a  barba 
branca.  Barba  albus,  can- 
didas. 

Barbica.  /.  dim.  de  Barba. 

Barbicacho.  m.  Listão;  fita  ou 
touca  que  se  ata  por  baixo 
da  barba.  Usa-se  esta  pala- 
vra na  Extremadura,  An- 
daluzia e  outras  provindas. 
Faseia  mentum  cingens,  vit- 
ta  mentum  ambiens. 

Barbicano,  na.  adj.  Barbicano; 
o  que  tem  pellos  brancos  na 
barba.  Barba  canus,  albes- 
cens:  —  (zool.)  barbicano; 
genero  de  aves  da  ordem  das 
trepadoras,  que  comprehen- 
de  dez  especies. 

Barbicórneo.  m.  (zool.)  Bar- 
bicorneo;  genero  de  inse- 
ctos lepidópteros,  da  fami- 
lia dos  diurnos,  originarios 
do  Brazil :  —  adj.  barbicór- 
neo; qualificação  dos  inse- 
ctos cujas  anthenas  estão 
IH'ovidas  de  pellos  mais  ou 
menos  finos. 

Barbichon.  m.  (zool.)  Barbi- 
chão;  especie  de  aves,  do 
genero  papa-moscas,  que 
tem  seis  pollegadas  de  com- 
¡irido,  e  cuja  plumagem  é 
de  cor  parda  azeitonada  na 
23arte  superior  e  amarella 
esverdeada  na  inferior. 

BarbierÍa. /.  (bot.)  Barbieria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  leguminosas,  cujo 
ty])o  é  a  barbiei'ia  de  mui- 


BAR 

tas  folhas,  formoso  arbusto 
que  se  cria  em  Porto  Rico, 
e  nos  terrenos  elevados  da 
ilha  de  Cuba. 

Barbi-espeso,  sa.  adj.  Barbi- 
espesso,  barbudo;  que  tem 
a  barba  espessa.  Spissam 
barbam  habens. 

Barbífero,  ra.  adj.  Barbifero, 
bai'bado;  que  tem  barba. 

Barbigebo.  V.  Barbijero. 

Barbi-hecho,  cha.  adj.  Bar- 
beado ;  que  tem  a  barba  fei- 
ta de  pouco.  Barba  recen s 
tonsus. 

Barbijero.  adj.  (bot.)  Barbige- 
ro;  qualificação  dada  aos 
vegetaes,  cuja  corolla  apre- 
senta um  velo  mais  ou  me- 
nos espesso,  comprido  e  rijo, 
já  na  totalidade,  já  em  ¡jarte 
das  suas  pétalas. 

Barbi-lampino,  ña.  adj.  Barbi- 
limpo  ou  imberbe ;  que  não 
tem  barba  ou  que  a  tem  rala 
e  pouco  povoada.  JRaripilus, 
a,  um. 

Barbilanio.  m.  (zool.)  Barbila- 
nio ;  genero  de  aves,  syno- 
nymo  de  esparacto  ou  pico 
de  hierro. 

Barbi-lindo,  Barbilucio,  cia. 
adj.  Bonito,  galante,  bem 
parecido.  Decorus,  politus. 

Barbilla.  /.  dim.  de  Barba. 
Barbinha:  —  barbinha;  a 
ponta  do  queixo,  a  ponta  ou 
remate  da  barba  que  faz  par- 
te do  rosto.  Acumen  menti: 
—  (arch.)  corte  que  se  dá  no 
extremo  de  um  madeiro,  re- 
baixando-o  em  forma  de 
ponta  ou  de  angulo  mui 
agudo:  —  (naut.)  dente  ou 
angulo  entrante  que  se  for- 
ma na  cabeça  das  pontas  ou 
escoras,  quando  se  hão  de 
adaptar  ao  angulo  inferior 
de  algum  tabuão  ou  madei- 
ro :  —  jjZ.  (vct.)  barbetões ; 
tumorzinhos  que  se  formam 
debaixo  da  linguados  cavai- 
los,  e  quando  cresce  os  es- 
torva de  comer.  Tumor  ju- 
mentis  sub  linguâ  succres- 
cens: — (zool.)  barbilha;  ge- 
nero de  aves  barbudas,  ori- 
ginarias da  Asia  e  Africa, 
que  se  difterençain  das  mais 
em  terem  o  bico  mais  com- 
prido e  carecerem  de  pellos 
na  base. 

Barbillera.  /.  (pj'ov.)  Filaça ; 
porção  de  estopa  que  se  põe 


BAR 

nas  cubas  por  diante  na  me- 
tade do  bojo,  para  que,  se 
ao  tempo  de  ferver  sair  al- 
gum mosto,  passando  este 
pela  estopa,  distille  nas  va- 
silhas, que  se  poem  debaixo 
para  o  recolher.  Tormejitum 
ori   ciqxe  vinaria  affixum: 

—  (ant.)  cinta  que  se  pue 
aos  cadáveres  para  lhe  cer- 
rar a  boca. 

Barbillo.  m.  (zool.)  Barbo  pe- 
queno; especie  de  ¡leixe  :  — 
lingueta  cío  anzol. 

Barhi-mohino.  adj.  (ant.)  O  que 
tem  a  barba  negra  ou  des- 
composta. 

Barbinegro,  ora.  adj.  Barbi- 
negro; o  que  tem  a  barba 
negra.  Barba  niger. 

Barbion.  vi.  Barbiao,  pequeno 
barbudo;  genero  de  pássaro 
barbudo. 

Baríppedo,  da.  adj.  (zool.)  Bar- 
bipedo ;  qualificação  dos  ani- 
maes  que  téem  as  patas  pro- 
vidas de  pellos  mais  ou  me- 
nos rijos  e  prolongados. 

Babbii'oniente.  adj.  (fain.)  Bar- 
bipoento;  mancebo  a  quem 
começa  a  sair  a  barba.  Ves- 
ticeps,  ipis:  —  (fig-)  noviço  ; 
principiante  em  alguma  fa- 
culdade ou  ofiicina.  Tiro, 
anis. 

Barbiquejo.  m.Y.  Barboquejo: 

—  lenço  branco  com  que  as 
mulheres  pobres  habitual- 
mente, e  as  abastadas  quan- 
do vão  de  trajo  simjjles,  co- 
brem parte  da  cabeça  e  ca- 
ra, prendeudo-o  por  baixo 
da  barba:  —  pi'isao;  laçada 
que  se  mette  ao  cavallo  por 
dentro  da  boca  para  o  sujei- 
tar :  —  (naut.)  cabo  gi-osso 
com  que  se  sujeita  o  mastro 
do  gurupez  por  duas  ou  tres 
pontas  em  uns  agulheiros 
que  ha  para  isso  no  encosto 
do  talhamar :  — toda  a  trin- 
ca que  se  dá  do  mesmo  mo- 
do a  qualquer  mastro  collo- 
cado  com  inclinação  ou  co- 
mo guindaste. 

Barbi-rostro,  adj.  (bot.)  Bav- 
bi-rostro;  applica-se  ás  plan- 
tas, cujos  articulos  sào  avel- 
ludados  e  estão  prolongados 
em  forma  de  bico :  —  (zool.) 
barbi-rostro ;  qualificação 
dada  ás  aves  e  insectos, 
cujo  bico  ou  tromba  se 
acham  providos  de  jjello. 


BAR 

Barbirubio,  bia.  adj.  Barbirui- 
vo ;  o  que  tem  a  barba  rui- 
va ou  vermelha.  Barba  ru- 
fas. 

Barbirucio,  cia.  adj.  Barbi- 
russo;  o  que  tem  a  barba 
misturada  de  pellos  brancos 
e  negros.  Barba  ¡jene  canes- 
cente. 

Barrita.  /.  dim.  de  Barba. 
Barbinha. 

Barbitaheño,  adj.  Barbiteso ; 
o  que  tem  a  barba  áspera 
e  dura.  Homo  áspera  et  rí- 
gida barba. 

Barbitista.  m.  (zool.)  Barbi- 
tista  (tangedor  de  alande); 
genero  de  insectos  da  fami- 
lia dos  locustideos  e  da  or- 
dem dos  orthopteros. 

Barbiton.  m.  (mus.)  Barbiton, 
alaúde;  instrumento  que  usa- 
vam os  antigos  e  de  que  ape- 
nas ha  memoria,  sabendo-se 
que  era  uma  especie  de  lyra. 
BarJdton,  i. 

BarbizaueSo,  ña.  aá/.  V.  Bar- 
bitaheTio. 

Barbo.  m.  (zool.)  Barbo;  gene- 
ro de  peixes  da  familia  dos 
epyrinoideos,  mui  commuin 
em  varios  rios  de  Hespanha. 
Cyprinus  barbiis: — de  mar. 
V.  Salmonete. 

Barbón,  m.  Barbarrão,  barba- 
ças ;  homem  barbudo  ou  bar- 
bado. Barbatus,  a,  um:  — 
(fig.  fam.)  barbaças ;  a  pes- 
soa mui  seria  c  austera:  — • 
barbadinho ;  na  ordem  da 
Cartuxa,  o  religioso  leigo 
que  deixa  crescer  a  barba. 
Chartusianus  laicas  barlià 
jiromissâ. 

Barbonia. /.  (zool.)  Barbonia; 
peixe  do  mar  que  se  parece 
com  o  barbo,  e  que  tem  o 
mesmo  gosto. 

Barboquejo,  m.  Listão"ou  cor- 
reia passada  debaixo  da 
barba  para  segurar  o  cha- 
péu, a  fim  de  que  se  não  le- 
vante com  o  vento.  Tcenia 
infra  meidum  ducta,  quã  ga- 
lerus  seu  galea  capiti  alli- 
gatur. 

Barbota.  /.  (zool.)  V.  Sollo. 

Barbotar,  a.  e  n.  Rosnar,  res- 
mungar ;  fallar  por  entre  os 
dentes.  Mussare,  mussitare: 
—  bater  a  agua  com  as 
mãos :  —  eulamear-se,  sujar- 
se,  caminhando  em  agua  la- 
macenta : —  divagar,  não  sa- 


BAR 


367 


ber  o  que  se  diz,  perder  o 
fio  ao  discurso. 

Barbote,  m.  Barbote ;  peça  da 
antiga  armadura  que  cobria 
a  barba.  V.  Babera.  Lorica 
mentam  protegens. 

Barbotear,  a.  (ant.)  Trancar; 
fechar  com  uma  tranca,  for- 
tificar. 

Barbotina./.  Barbotina;  pas- 
ta de  porcelana  para  enver- 
nizar as  peças  de  faiança: 
—santolina;  artemisa  santo- 
nica: —  barbotina ;  pós  para 
destruir  os  vermes. 

Barbudo,  da.  adj.  Barbudo ;  o 
que  tem  muitas  barbas.  Pro- 
chictam  barbam  liabens:  — 
(germ.)  Y.  Cabrón :  —  (agr.) 
Y.  Barbado,  na  accepção  de 
planta,  barbado  ou  sarmento: 
(astrou.)Y  .Barbato:—(  braz.) 
pl.  Y.  Barbelados  :  —  (bot.) 
barbudo ;  applica-se  este  epi- 
thoto  ás  i^lantas  ou  qualquer 
j)arte  das  mesmas,  que  téem 
filamentos  duros  e  rijos:  — 
(zool.)  barbudo;  qualifica- 
çã(»  dada  aos  mammiferos, 
cujo  rosto  se  acha  coberto 
no  todo  ou  om  parte  de  pel- 
lo ou  velo;  ás  aves,  cujo  bi- 
co está  guarnecido  de  pellos 
na  sua  base ;  aos  peixes  que 
téem  filamentos  na  mandi- 
bula  inferior;  aos  molluscos 
bivalves,  do  genero  arca, 
cuja  epiderme  está  coberta 
de  pontas  mais  ou  menos  re- 
sistentes, etc.  —  m.  barbu- 
do: genero  de  aves  da  zona 
tórrida,  que  pertence  á  or- 
dem das  zigoductilos  trepa- 
dores; vivem  em  sociedades 
numerosas,  téem  peunas  rijas 
na  base  do  seu  bico  e  o  res- 
to do  seu  corpo  está  ornado 
das  mais  brilhantes  cores: 
— m.  pl-  barbudos;  divisão 
de  insectos  da  familia  dos 
coleópteros  carnívoros,  e  da 
tribu  dos  carabicos. 

BÁrbula.  /.  (bot.)  Barbula ;  ar- 
busto aromático  correspon- 
dente á  familia  das  labia- 
das:—  barbula;  genero  de 
musgos  conhecido  mais  com- 
muumicnte  pelo  noinc  de 
tortula: — pl.  (zool.)  barbu- 
las;  )iomo  dado  aos  gauchos 
pequenos  e  corneos  que 
guarnecem  as  barbas  das 
peunas  de  certas  aves. 

Barbulado,  da.  adj.  (bot.)  BíU'- 


sm 


BAR 


bulado ;  qualificação  dada 
pelos  botánicos  a  toda  a 
planta  ou  órgão  que  tem 
pellos  em  forma  depennacho. 

BakbulÓdeo,  dea.  adj.  (bot.J 
Barbulodeo;  qualificação  da- 
da pelos  botánicos  ao  que  se 
assimilha  á  barbula : — m.  pl. 
barbulodeos;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  dos  musgos, 
cujo  typo  é  a  barbula. 

Bakbulla.  /.  Balbúrdia ;  o  rui- 
do, vozes  e  gritaria  dos  que 
faliam  a  um  tempo.  Vocife- 
raiio,  clamor,  oris. 

Barbullar,  n.  Pairar*,  fallar 
muito,  puuco  distinctamente 
e  em  confusão.  Garriré, 
Gonfuse  vociferare:  —  a.  su- 
jar,   conspurcar,   manchar : 

—  faltar  a  memoria,  ou  ser 
falto  de  memoria;  —  bor- 
rar ;  pintar  grosseiramente : 

—  embrulhar. 
Barbullón,  na.  adj.  Gárrulo; 

o  que  falla  confusa  e  atra- 
palhadamente. Inepth  et  con- 
fuse  multiloquus :  —  borra- 
dor i  artista  que  pinta  gros- 
seiramente. 

Baebüsérico.  m.  (zool.)  Barbu- 
serico  (barba  pequena) ;  no- 
me dado  a  um  genero  de 
aves  da  ordem  dos  passai-os. 

Barca.  /.  Barca;  nome  gene- 
rico  de  toda  a  embarcação 
pequena  destinada  a  pescar, 
carregar  e  traficar  nas  cos- 
t£ts,  portos  e  rios;  ha-as  de 
diversa  especie  e  figura. 
Cymba,     scajjJia.    Equivale 

•  em  certos  casos  a  batel,  es- 
quife, lancha^  etc. :  —  barca ; 
chama-se  por  desprezo  a  to- 
do o  navio  mau  e  mal  ma- 
nejado:— (fig.)  barca;  a  for- 
tuna, o  governo  da  vida,  e 
ássim  se  á\z:  fulano  conduce 
bien  su  barca;  fulano  conduz 
bem  a  sua  Ijarca.  Barca 
cañonera,  obusera  ou  bom- 
bardera:  barca  canhoneira, 
de  obuz  uu  bombardeira; 
a  construida,  apparelhada 
e  armada  de  proposito  para 
montar  unía  peça  de  grande 
calibre,  obuz  ou  morteiro. 
Barca  de  pasaje;  barco  de 
passagem,  especie  de  lan- 
chao  ou  pontão,  cuja  forma 
varia  segundo  os  paizes. 
Serve  para  atravessar  ou 
passar  os  rius  com  gente, 
animaes    e    (ítteitos.    Barca 


BAR 

larga  ou  longa.  V.  Barco  lon- 
go. Derecho  de  barca.Y.  Bar- 
caje. La  ventura  de  la  bar- 
ca, la  mocedad  trabajada  y 
la  vejez  quemada  (rif.)  V. 
Ventura.  Quien  lia  de  pasar 
la  barca  no  cuente  jornada 
(rif.);  ir  por  terra,  que  a 
viagem  por  mar  não  é  cer- 
ta ;  explica  a  contingencia  de 
retardar-se  a  jornada  quan- 
do se  faz  por  mar.  Usa-se 
também  no  sentido  figura- 
do. Semper  incerta  et  dúbia 
trajectio  jluminis. 

Barcada.  /.  (naut.)  Barcada; 
a  carga  que  leva  ou  pode 
levar  uma  barca  em  cada 
viagem.  Vectura  cymbce:  — 
barcada;  a  mesma  carga  que 
elle  leva: — V.  Cumplido  ou 
largo  de  barco  á  barca. 

Barcaje,  m.  V.  Fasaje:  —  bar- 
cagem; transporte  de  cousas 
em  uma  barca  .•  —  barcagem ; 
frete  que  por  ella  se  paga : 
—  o  direito  que  com  este  ti- 
tulo se  satisfaz  sobre  os  bar- 
cos de  passagem  dos  rios. 
Naulmn,  i :  —  barcagem ;  o 
que  paga  qualquer  pessoa 
13or  passar  de  uma  a  outra 
parte  do  rio  na  barca. 

Baecalon.  m.  Barcalão ;  nome 
que  se  dá  ao  primeiro  mi- 
nistro do  rei  de  Lyào. 

Barcania.  /.  (bot.)  Barka- 
nia;  synonymo  do  genero 
Halófila. 

Barcarola.  /.  Barcarola;  es- 
pecie de  canção  marítima, 
de  origem  italiana,  que  can- 
tam os  gondoleiros  veneríia- 
nos.  Chama-se  assim  tam- 
bém commummente  a  musi- 
ca a  que  se  adapta. 

Barcaza.  /.  (naut.)  Barcaça; 
barca  mui  grande,  regu- 
larmente sem  vela,  que  ser- 
ve para  fazer  nos  jjortos  a 
carga  e  descarga  das  em- 
barcações maiores.  Chama- 
se também  Alijador. 

Barcelonense,  BARCELONJís.ody. 
Barcelonez ;  pertencente  a 
Barcolona  ou  a  seus  halñ- 
tantes :  —  barcelonez ;  o  na- 
tural de  Barcelona.  Barcilo- 
nensis:  —  (germ. )  broquel. 

BARCENO,  adj.  V.  Barcino. 

Barceo.  on.  Palha  de  junco; 
esparto  secco  e  desfeito,  de 
({ue  em  logar  de  esteiras  s(í 
serve  a  gente  pobre  em  varios 


BAR 

logares  de  Castella  a  Velha. 
Spartum  avidum. 

Barcial.  /.  (ant.)  V.  Brezal. 

BÁRciGA.  /.  (ant.)  Jogo  de 
cartas. 

Barcina.  /.  (p.  An.)  Eede 
geralmente  feita  de  espar- 
to, jjara  recolher  palha  c 
transporta-la.Chama-se  tam- 
bém assim  á  mesma  car- 
ga ou  feixe  grande  de  palha. 
Bete  sparteum  vel  proigran- 
dis  palecB  sarcina. 

Barcinar.  a.  (p.  An.)  Salme- 
jar;  acarretar  as  paveias  do 
trigo  para  a  eira.  Frumenta- 
rias fasces  plaustro  impone- 
re  :  —  recolher  feixes  gran- 
des de  palha  em  redes  de 
esparto. 

Barcino,  na.  adj.  Pardo  cin- 
zento ou  um  jjouco  ruivo; 
applica-se  ao  animal  de  cor 
branca  e  parda  misturadas 
e  algumas  vezes  vermelha, 
como  costumam  ter  os  cães, 
vaccas  e  toiros.  Cinereus, 
leucoi^liceus ,  vel  subriifus: — 
(rif.)  El  galgo  arcino  o  maio 
o  mui  fino.  V.  Galgo. 

Barclaya. /.  (bot.)  Barchlaya; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  nympheaceas,  notá- 
vel pela  estructura  de  seu 
receptáculo  e  por  sua  corol- 
la  gamopetala;  está  fundado 
n'uma  só  esi^ecie. 

BarclayÁceas.  /.  pl.  (bot.) 
Barclayaceas;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  das  nymphea- 
ceas, cujo  typo  é  a  barchlaya. 

Barco.  m.  Barco;  qualquer 
embarcação.  Scaplia,  carina 
instructa:  —  (rif.)  For  viejo 
que  seja  el  barco  aun  pasa 
una  vez  el  charco;  por  ve- 
lho que  seja  um  barco,  ain- 
da passa  uma  vez  o  charco ; 
dá  a  entender  que  apesar, 
de  velho  e  quebrantado  que 
esteja  alguém,  ainda  as- 
sim i^óde  servir  de  alguma 
utilidade:  —  (naut.)  barco ; 
uma  das  denominações  ge- 
néricas com  que  se  designa 
toda  a  embarcação,  não  ob- 
stante entender-se  mais  com- 
mummente das pequenas  que 
traficam  nas  costas.  Barco 
de  cubierta  (fr.);  barco  de 
coberta;  o  que  é  de  porte 
bastante  para  admittir  esta 
parte  da  construcção,  e  por 
conseguinte    pode    expor-se 


BAR 

ao  alto  mar.  Barco  de  cucha- 
ra. V.  Pontón  de  limpia. 
Barco  de  cuero;  barco  de 
couro ;  o  que  os  indios  fazem 
ua  America,  com  couro  de 
lobo  marinho ,  amarrado 
pela  boca  e  cheio  de  vento, 
que  ordinariamente  serve 
para  passar  os  rios,  e  no 
(pial  se  aventuram  as  ve- 
zes até  quatro  e  seis  le- 
guas pelo  mar  dentro.  Barco 
de  la  vez;  barco  de  carrei- 
ra; oque  parte  dealgum  pon- 
to diariamente  e  a  hora  de- 
terminada levando  gente  de 
passagem.  Barco  de  vapor ; 
barco  â  vapor;  o  que  se 
move  por  meio  de  urna  ma- 
china d'esta  especie.  Barco 
de  vela  al  tercio;  barco  de 
vela  terceira;  o  que  no  seu 
apparelho  usa  d'esta  especie 
de  vela.  Barco  lowjo  ó  luen- 
go; barco  longo,  embarcação 
pequena,  de  proa  redondil, 
de  uma  só  coberta,  e  com 
imia  vela  que  o  abraça  de 
popa  á  proa.  Barco  mata- 
lote. V.  Matalote.  Barco  re- 
dondo o  de  cruz,  barco  lati- 
no; barco  redondo  ou  do 
cruz,  barco  latino;  os  appa- 
rel hados  de  tal  modo.  Barco 
trincado.  V.  Trincado.  iSu- 
jeitar  el  barco \  sujeitar  o 
barco ;  contê-lo  em  seus  mo- 
vimentos de  balanço,  etc. 

BaiíCon.  m.  angm.  de  Barco 
(naut.)  V.  Barca-a. 

Barda.  /.  Barda ;  armadura 
feita  de  ferro  ou  de  couro, 
ou  de  um  e  de  outro  jun- 
tamente, com  (}ue  antiga- 
mente se  guai-neeia  o  peito, 
os  costados  e  as  ancas  dos 
cavallos,  para  sua  defeza 
na  guerra,  nos  torneios,  etc. 
Munimcrdam  cx  cario  aut 
ferro,  quo  equi  bellatorcs 
tegebantur :  —  barda;  cobcr- 
tixra  de  sarmentos,  palha, 
mato,  ou  difterentes  resi- 
duos de  vegctaes,  que  se  pòc 
segura  com  terra  ou  peilrns 
sobre  os  muros  dos  curraes, 
hortas  e  herdades  para  sua 
conservação.  Muctrica  pnrs 
superior,  tegtdis,  virgidt:s 
aut  spinis  tecta. 

Bardado,  da.  adj.  (cmt.)  Barda- 
do; coberto  ou  armado  cuni 
barda;  dizia-se  dos  cavallos 
de  guerra.  Loricatvs  equus. 


BAR 

Bardaouera.  /.  (bot.J  Barda- 
gueira;  especie  de  salgueiro, 
que  se  cria  commummente 
nas  margens  dos  rios  e  ri- 
beiros, e  cujos  ramos  mais 
delgados  e  liexiveis  servem 
para  fazer  cestas  e  canas- 
tras. Chama-se  também 
Sauzgatillo.  Salicis  species 
vtdgò  notissiina. 

Bardaje.  m.  Puto;  o  que  se 
prostitue  ou  dá  ao  vicio  de 
sodomitas. 

Bardal,  m.  Muro  ou  vallado 
feito  de  terra  e  coberto  com 
barda.  Seps  dumis  contecta: 
—  sebe  viva  com  que  cercam 
as  herdades,  especialmente 
ua  Galliza  e  Asturias: — jíí. 
silvados;  em  algumas  partes 
da  Hespanha  o  coujuucto  de 
sarças  e  espinhos  que  res- 
guardam as  hortas,  como 
as  bardas.  SaltcL  bardidets; 
lietulante,  turbulento,  tra- 
(juinas,  salta  paredes.  Pelu- 
lans,  inconsideratus. 

Bardana.  /".  (bot.j  Bardana; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  comp(jstas: —  mayor; 
bardana  maior;  planta  an- 
nual  que  se  encontra  nos 
campos  e  nas  margens  dos 
caminhos  no  niez  de  agosto. 
8uas  flores,  folhas,  semen- 
tes  e  raizes  empregavam-se 
d'antes  com  frequência  na 
medicina;  estas  ultimas  cozi- 
das usam-se  contra  as  ob- 
strucçòes  das  visceras,  a^ 
attecções  venéreas,  o  escoi-- 
buto,  etc: — menor;  bai'da- 
na  menor;  planta  tambcm 
annual  que  floresce  em  ju- 
lho e  resiste  ao  frio  do  mes- 
mo modo  que  ao  falor.  As 
folhas  sao  amargas,  reso- 
lutivas e  adstringentes,  e 
a  semente  é  diurética.  As 
vaccas  e  as  cabras  comem- 
na,  mas  os  mais  animaes  n<àu 
gostam  d'ella. 

Bardanza.  /.  (ant.)  Ociosi- 
dade, vadiísmo :  ■ —  galanteio. 
Áiular  de  bardanza  (fr.);  an- 
dar á  gandaia,  andar  d'aqui 
para  ali,  levar  urna  vida 
dissipada. 

Bard.ui.  a.  Bardar;  por  bardas 
aos  vacilados,  ás  paredes  ou 
taipas.  Vepribiis  contegere: 
■ — bardar;  ]iôr  a  um  cavallo 
a  armadura  chamada  barda. 

Bardera.    /.     (ant.)     Campo, 


BAR  369 

prado  ou  bosque  cercado 
com  barda. 
Bardiglio.  m.  {'min.)  Bardi- 
glio;  palavra  italiana  com 
que  se  designa  uma  varie- 
dade silícea  de  sulphato  de 
cal  ou  gesso  anhydro,  de 
cor  parda  azulada  ou  azul 
clara,  e  que  se  emprega  para 
cobrir  mesas,  chaminés  e 
outros  objectos. 

Bardigliona.  /.  (min.)  V.  Bar- 
diglio. 

Bardilla.  /.  dim.  de  Barda. 

Bardismo.  m.  Bardismo;  gene- 
i'o  de  poesia  dos  bardos, 
clássica  entre  elles. 

Bardito.  m.  Bardito;  o  canto 
de  guerra  dos  antigos  ger- 
manos. 

Bard-manedje.  m.  (zool.)  Bard- 
manedje;  es^jecie  de  macaco 
pouco  vulgar. 

Bardo,  m.  Bardo;  nome  dos 
antigos  poetas  dos  gallos  e 
bretões.  Ditíerençavam-se 
dos  druidas  em  que  estes 
eram  sacerdotes  e  mestres, 
e  os  bardos  er.am  escriptores 
e  poetas :  —  bardo ;  sacerdo- 
te e  poeta  dos  antigos  cel- 
tas:—  bardo;  por  e.xtensão, 
poeta  lyrico  ou  heroico. 

Bardo-cogulla.  /.  Bardocú- 
cullo;  especie  de  capa  com 
capuz  de  que  usaram  os 
antigos  para  se  disfarça- 
rem e  andarem  incógnitos. 

Bardoma.  /.  fp.  Ar.)  Lama, 
porcaria,  lodo,  immundicia. 
Pcetidum  lutiim. 

Bardomeka.  /.  (p.  Mure.)  Des- 
troço, ramos,  etc.,  que  dos 
montes  ou  de  outros  logares 
os  rios  trazem  nas  cheias. 
Amniam  aeu  rivoriim  redun- 
dantiam  tjectamenta. 

Baré.  adJ.  (germ.)  grande. 

Barecia. /.  (bot.)  Barecia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  meliaceas. 

Baregina. /.  (chim.)  Baregina; 
substancia  mui  similhante 
á  rnucosidade  animal,  que 
que  fc  encontra  nas  aguas 
tnineraes  de  Bareges ;  conhe- 
ce-se  mais  com  o  nome  de 
glarina. 

Baremo.  r,i.  Baremo;  livro  ele- 
mentar de  arirhmetica,  con- 
tendo cálculos  todos  feitos: 
— ■  BarcnKj ;  nome  do  auctor. 

Bares.  m.  (comm.)  Vareja ;  es- 
tofo de  lã  que  usam  as  se- 


370 


BAR 


nhoras  nos  vestidos  chal- 
les, etc. 

Barfol,  vi.  (comm.)  Barfol; 
tela  que  vem  da  ribeira  do 
rio  Gambia,  e  com  a  qual 
se  vestem  os  negros. 

Barful.  vi.  (comm.)  V.  Barfol. 

Barga,  m.  (zool.J  Barga;  ge- 
nero de  aves  da  familia 
das  zancudas,  cujo  bico  é 
todavia  mais  prolongado 
que  o  da  gallinhola  e  as  pa- 
tas sao  mais  compridas;  sao 
muito  tristes,  tímidas  e  gri- 
tadoras; andam  sempre  reu- 
nidas, alimentam-se  de  pe- 
quenos animaes  cencontram- 
se  nos  logares  próximos  ao 
mar,  e  nas  suas  praias: — /. 
a  parte  mais  declive  de  urna 
encosta:  —  faiit.)  barga,  cho- 
ça; casa  pequena  coberta  de 
colmo :  —  (naut.)  pequeno  ba- 
tel de  fundo  chato  que  serve 
nos  rios  para  passar  de  um 
logar  a  outro;  tem  vela  e 
remo  e  ha-os  de  vinte  a  vinte 
e  dois  pés  de  comprido  e  de 
cinco  a  seis  de  largo. 

Barguilla./,  (agr.)  Nome  dado 
á  canna  do  cânhamo. 

Baribado.  m.  (zool.)  Baribado 
(de  passo  tardio)  ;  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  coleó- 
pteros jjentameros,  compos- 
to de  tres  especies. 

BARiBÚ.afZv.f^fej'TO.j  Muí, muito. 

Baribustrí.  adj.  (germ.)  Muita. 

Bariceko.  V}.  (zool.J  Baricero; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  vuna  só  especie:  —  bari- 
cero; genero  de  insectos  hy- 
menojiteros  da  familia  dos 
ichneumonidos,  composto  de 
urna  só  especie. 

BÁrico.  adj.  (chwi.)Y.  Barítico. 

Baricote.  vi.  (hot.J  Baricote; 
nome  dado  aos  fructos  do 
baricoteiro,  assim  como  ao 
licor  que  d'elles  se  extrahe. 

Baricotero.  m.  (bot.)  Baricote- 
ro;  arvoi'e  fructífera  uriun- 
da  de  Madagáscar,  de  cujo 
fructo  os  naturaes  extrahem 
um  licor. 

Baricoya.  /.  (med.)  Baricoya ; 
nome  com  que  os  pathologos 
designam  o  padecimento  de 
audição  e  o  primeiro  grau 
de  surdez. 

Baridio.  vi.  (zool.)  Baridio; 
genero  de  coleópteros  tetra- 


BAR 

meros  da  familia  dos  curcu- 
liónidos, que  comprehende 
umas  cento  vinte  e  cinco 
especies. 

Barifonía.  /.  (viexl.)  Baripho- 
nia;  impedimento  ou  diffi- 
culdade  para  articular  os 
sons. 

Barifónico,  ca.  adj.  (med.)  Ba- 
riphonico;  que  se  refere  á 
bariphonia. 

Barifono.  m.  (zool.)  V.  Momot. 

Bariga.  /.  (comvi.)  Bariga; 
seda  commum  que  os  liol- 
landezes  trazem  das  Indias 
orientaes. 

Barigula.  /.  (bot.)  Barigula; 
especie  de  cugumello  comes- 
tível, do  genero  agárico. 

Barijel.  m.  Barigel;  cabo  de 
ronda  dos  esbirros,  em  Roma 
e  Modena. 

Barillo.  m.  (comm.)  Barilho; 
especie  de  seda  Ínfima,  que 
trazem  do  Oriente  os  portu- 
guezes. 

Barimetría.  /.  (phys.)  Bary- 
metria;  parte  da  physica, 
que  trata  da  medida  de  peso 
e  dos  corpos. 

Barimetrico.  adj.  (phys.)  Ba- 
rymetrico,  que  se  refere  á 
barymetria. 

Barinoto.  m.  (zool.)  Barynoto 
(coberto  de  couro):  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros da  familia  dos  cur- 
culiónidos, que  comprehende 
quatorze  especies. 

Barínulo.  adj.  V.  Zahori. 

Bario,  vi.  (chivi.)  Baryo;  metal 
branco  ai'gentino,  bastante 
brando  para  se  poder  cor- 
tar com  uma  tesoura  ou  faca. 

Baripento.  vi.  (zool.)  Baripen- 
to;  genero  de  insectos  da 
familia  dos  friganidos,  assim 
chamado  pelo  sombrio  das 
suas  cores. 

BariplÓpteros.  m.  pi.  (zool.) 
Baripl oteros;  nome  dado  a 
uma  familia  de  aves,  da  or- 
dem dos  palmipedes,  que 
andam  com  bastante  diffi- 
culdade. 

BarÍpo.  VI.  (zool.)  Ba  ripo  (pe- 
sado no  andar);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros  da  familia  dos  cara- 
bicos,  cujo  typo  ó  o  barijjo 
elegante  do  Brazil. 

Bakípodo.  VI.  (zool.)  Baripodo 
(pé  pesado);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetrame- 


BAR 

ros,  da  familia  dos  crisome- 
linos,  composto  de  umas  qua- 
torze especies,  chamado  por 
alguns  escafidomorpho. 

Bariscelo.  m.  (zool.)  Barisce- 
lo ;  genero  de  insectos  da  or- 
dem dos  coleópteros,  secção 
dos  heteromeros,  composto 
de  duas  especies. 

Barisel.  m.  V.  Barijel. 

Barísomo.  VI.  (zool.)  Barisomo; 
(corpo  jyesado);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros  da  familia  dos  cara- 
bicos,  composto  de  tres  es- 
pecies. 

Baristo.  vi.  (zool.)  Baristo; 
nome  empregado  por  alguns 
para  designar  uma  ave  da 
ordem  dtis  pássaros,  chama- 
da sitela. 

Barita.  /.  (miaer.)  Baryta; 
nome  dado  ao  prutoxydo  de 
baryo,  que  se  apresenta  na 
fróina  de  uma  massa  branca 
porosa,  de  fácil  pulverisa- 
ção,  de  sabor  caustico,  e  fu- 
sível a  uma  elevada  tem- 
peratura. 

Barítico.  adj.  (chivi.)  Baryti- 
co;  corpo  composto  de  bario, 
e  também  se  chama  chlorure- 
to  barytico  á  combinação  do 
chloro  e  do  bario. 

Baritífero.  adj.  (miner.)  Ba- 
lytifero;  nome  dado  a  todo 
o  mineral  que  contém  acci- 
dentalmente baryta. 

Baritila  ,  Baritilita  ,  Bari- 
tina. /.  (min.)  Barytina; 
synonymo  de  sulphato  de 
baryta  ou  baryta  sulphata- 
da :  —  cuarzifera  ;  baiy tina 
quartzifera;  sulphato  de  ba- 
ryta misturado  mechanica- 
camente  com  silica;  apre- 
senta-se  em  massas  globu- 
losas do  tamanho  de  uma 
noz:— fétida;  barytina  fé- 
tida; variedade  de  barytina 
que  dá  um  cheiro  sulphu- 
roso  pela  fricção  ou  pelo 
calor. 

Baritíneas.  /.  pi.  (zool.)  Bary- 
tineas;  sub-familia  de  aves, 
correspondente  á  ordem  dos 
pássaros  e  ao  genero  corvo, 
que  comprehende  as  gralhas 
e  a  pega  de  Africa, 

Baritínico,  ca.  adj.  (min.  e 
¿reoZ.JBarytinico;  nome  dado 
a  umas  rochas  pedregosas 
sulphatadas,  que  têem  por 
base  a  barytina. 


BAR 

Barito-calcita.  /.  (min.)  Ba- 
ryto-calcita;  carbonato  du- 
plo de  cal  e  de  baryta,  que 
crystallisa  eni  prismas  rhom- 
boidaes. 

Barito-estroncianita.  /.  (mia.) 
Barito-estroucianita;  espe- 
cie de  mineral  com  posto  de 
baryta  e  estronciana. 

Barítono,  m.  (mus.)  Bary.tüno; 
voz  media  entre  o  tenor  e  o 
baixo;  chama-se  também  as- 
sim o  individuo  com  esta  voz. 
Vox  in  musicorum  scalagra- 
vipropinquior :  — ■  barytono ; 
também  se  chama  assim  um 
instrumento  de  arco  do  ge- 
nero do  baixo  de  viola,  que 
foi  inventado  em  17(X),  e  ti- 
nha sete  cordas  de  tripa  e 
dezeseis  de  arame,  que  se 
tangiam  com  odedopollegar. 

Barixilo.  m.  (hot.)  Baryxilo 
(madeira  pesada);  genero 
de  plantas  correspondente 
á  familia  das  leguminosas, 
conhecido  também  com  o 
nome  de  catarthocarpo. 

Barjameiar. a.  f^eí-ra.) Banhar. 

Barjoleta.  /.  Barjoleta;  bolsa 
grande  de  couro  ou  de  pan- 
no, que  levam  ás  costas  os 
caminhantes,  fechíida  com 
uma  cobertura,  e  serve  para 
conter  alguns  utensilios  le- 
ves. Mantica,pera: — (p.Ar.) 
barjuleta;  especie  de  bolsa 
com  dois  repartimentos,  usa- 
da em  alguns  cabidos  de  Ara- 
gao  para  fazer  as  distribui- 
ções. Mn  lítica'  (/eiuis. 

Barkhatsia./.  (bot.)  Barkbau- 
sia;  genero  de  plantas  her- 
báceas, aunuties  e  vivazes 
da  familia  daf  cliicoriaceas, 
composto  de  uma  só  especie, 
que  se  cultiva  nos  jardins 
como  plantas  de  ornato. 

Barleria.  /.  (bot.)  Barleria; 
genero  de  plantas  herbáceas, 
composto  de  umas  quarenta 
especies,  correspondentes  á 
familia  da  acanthaceas. 

BarleriÁceo.  7??.  (bot.)  Barle- 
riaceo;  relativo  ou  similhan- 
te  ao  genero  barleria: — /. 
pl.  (bot.)  barleriaceo;  secção 
de  plantas  da  familia  das 
acanthaceas,  cujo  tyjio  é  o 
genero  barleria. 

Barloa.  /.  (naut.)  Balroa;  cor- 
da com  que  se  atracam  e 
sujeitam  por  popa  e  proa 
deis  navios  abalroados. 


BAR 

Barloar,  a.  (nant.)  Abalroar; 
situar  um  navio  ao  lado  de 
outro,  atraca-los  pondo-se 
costado  cum  costado.  Usa- 
se mais  commummente  co- 
mo reciproco.  Naves  lateri- 
bus  mutuo  inniti. 

Barloventar.  n.  (7iaut.)\.  Bar- 
loventear. 

Barloventeauor.  oflj.  (naut.) 
Barlaventeador,  bordejador ; 
epitheto  que  se  dá  ao  na- 
vio ou  embarcação  que  bor- 
deja bem  ou  barlaventea. 

Barloventear,  n.  (naut.)  Bar- 
laventear;  chegar  ou  prose- 
guir contra  a  direcção  ou  á 
parte  do  vento.  Antigamen- 
te dizia-se  sobreveniear.  Ad- 
verso vento  velis  ohsistere: 
—  barlaventear;  ter  o  navio 
a  propriedade  de  seguir  com 
facilidade,  navegando  em 
menor  angulo  com  o  vento, 
e  derivando  menos  que  ou- 
tro em  igualdade  de  circum- 
stancias;  de  sorte  que  em 
qualquer  tempo  dado,  ga- 
nha mais  barlavento : — bar- 
laventear; navegar  de  boli- 
na em  bordos  successivos  e 
continuados,  para  trasladar- 
se a  pontos  distantes  até  á 
origem  do  vento.  Diz-se  tam- 
bém orçar,  bordejar,  boli- 
nar:—  ifig-)  vagar;  andar 
de  uma  parte  para  a  outra 
sem  permanecer  em  algu- 
ma. Vagari,  oberrare,  cur- 
sitare. 

Barlovento,  m.  (naut.)  Barla- 
vento; a  parte  d'onde  vem 
o  vento  com  respeito  a  um 
ponto  ou  logar  determinado. 
Plaga,  imde  ventus  spirat: 
— barlavento;  d'onde  ha  cor- 
rentes, qualquer  jjonto  si- 
tuado até  á  origem  do  curso 
d'aquellas  com  relação  a 
outro  dado.  Canar,  cojtr  y 
tomar  barlovento.  V.  Barlo- 
ventear na  sua  primeira  ac- 
cepçào.  Se  á  pala\Ta  barla- 
vento precede  o  artigo  ai 
a  phrase  significa  passar  ao 
semicirculo  d'este  nome  des- 
de sotavento,  com  respei- 
to a  outro  naA'io  a  que  se 
disputa  a  posição  que  tem. 
Mantener  el  barlovento;  man- 
ter o  barlavento;  conservar- 
se no  semicirculo  d'este  no- 
me, apesar  das  diligencias 
c  empenho  de  outro  navio. 


BAR  371 

Meter  todo  a  barlovento; 
metter  todo  a  barlavento; 
encostar  a  cana  do  leme  con- 
tra o  costado  do  barlavento, 
quando  esta  ande  por  ante 
a  ré,  e  o  inverso  quando  ande 
por  ante  avante.  Partir  a 
barlovento;  guinar  para 
barlavento;  começar  o  na- 
vio o  seu  movimento  de  or- 
çada ou  contra  o  vento.  Pre- 
venir a  barlovento  los  erro- 
res de  la  estima;  prevenir  a 
barlavento  os  erros  da  esti- 
ma; suppor  a  situação  do 
navio  ainda  mais  avançada 
do  que  a  que  resulta,  ¡jela 
estima,  para  as  paragens 
perigosas  ou  desvantajosas 
á  navegação  que  se  faz,  e 
dirigir  esta  com  jjrecauçào 
em  rumos,  cpie  em  todo  o 
caso  permittam  manobrar 
desembaraçadamente,  isto  é, 
aguentar-se  para  barlaven- 
to. Regatear  ou  disputar 
el  barlovento;  regatear  ou 
disputar  o  barlavento;  ma- 
nobrar em  competencia  dois 
ou  mais  navios  para  se  si- 
tuarem a  barlavento  um  do 
outro,  respectivamente.  Re- 
montar e  remontarse  a  bar- 
lovento.Y.  Barloventear,  na 
sua  terceira  accepçào.  Sacar 
a  barlovento;  sacar  a  barla- 
vento; diz-se  do  apparelho 
ou  véla«  determinadas  que 
por  sua  situação,  configura- 
ção, etc.  são  boas  para  fazer 
que  o  navio  grangeie  distan- 
cia até  á  origem  do  vento. 
Sacar  barlovento  a  otro  bu- 
que; tirar  barlavento  a  outro 
navio;  grangear  mais  distan- 
cia que  elle  até  á  origem 
dos  ventos.  Salir  a  barlo- 
vento; sair  a  barlavento; 
grangear  distancia  até  ¡l 
origem  ou  contra  a  direcção 
do  vento.  Tener  ou  ti-aer  el 
barlovento;  ter  ou  vir  a  bar- 
lavento; achar-se  ou  nave- 
gar o  navio  no  semicirculo 
de  barlavento  em  relação  a 
outro  que  o  observa.  Tener 
un  misino  barlovento;  seguir 
o  uiesmo  barlavento;  achar- 
se  com  outro  ou  outros  na- 
vios em  uma  mesma  linha 
perpendicular  á  direcção  do 
vento.  Ganar  el  barlovento 
(fr.);  ganhar  o  barlavento; 
estar  com  fortuna  em  rela- 


372 


BAR 


ção  a  outro.  Aliquem  fortu- 
na superare, 

Barluengo,  ga.  adj.  (ant.)  Que 
é  de  figura  quadrilouga  ir- 
reg'ular. 

Bakmejí.  m.  (germ.)  Bauho. 

Bakmkjiado.  adj.  (germ.)  Ba- 
nhado. 

Barnabita.  m.  (re.l.)  Baniabi- 
ta;  clérigo  regular  da  con- 
gregação de  S.  PauU),  que 
tomou  este  nome  por  ha,ver 
dado  principio  a  seus  exer- 
cícios no  auno  de  1533,  na 
igreja  de  S.  Barnabé  de  Mi- 
lão. Barnahita,  congregatio- 
nis  sancti  Pauli  frater. 

Baknaclo. /.  (zool.)  Barnacle; 
nome  dado  a  urna  ave  de 
passagem  ou  de  arribação, 
similhantc  ao  ganso,  que  se 
acha  em  certa  epocha  do  au- 
no nas  costas  do  Oceano,  e 
corresponde  á  ordem  dos 
palmii^edes. 

Barnadesia.  /'.  (7}of..)  Barnade- 
sia ;  nome  dado  a  um  arbús- 
culo iiidigena  das  monta- 
nhas do  Perú,  corresponden- 
te a  uma  das  tribus  da  fa- 
milia das  compósitas. 

BarnadesiÁceo,  cea.  adj.  (hot.) 
Barnadesiaceo;  relativo  ou 
similhante  á  barnadesia :  — 
f.X)l-  barnadesiaccas;  secção 
de  plantas  da  familia  das 
compostas,  tribu  das  corym- 
biferas,  que  comprehende 
géneros,  cujas  antheras  não 
têem  appendices  basilares. 

Barnadia.  /.  (hot.)  Barnadia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  liliáceas,  que  só  dif- 
fere  dos  ornithogalos  por  ter 
em  cada  eellulasinha  do  ova- 
rio um  só  ovulo. 

Barnaj  ou  Barnaje.  m.  (ant.) 
Façanha;  acção  distincta: 
—  tributo ;  imposto  aos  po- 
vos vencidos :  —  fructo  que 
resultava  de  urna  victoria. 

Barneto.  ???.  (zool.)  Barneto; 
especie  de  molluscos  do  ge- 
nero columbela,  que  se  en- 
contra no  t^enegal. 

Barnisote.  m.  [hot.)  Barniso- 
te ;  ef^pecie  do.  figueira. 

Barniz,  m.  Arrebique;  especie 
de  enfeite  ou  colorido  ligei- 
ríssimo que  as  mulheres 
põem  no  rosto,  especialmen- 
te as  actrizes.  Fuais,  certis- 
sa:  —  (fiff-)  conhecimento 
superficial,  tintura  de  algu- 


BAR 

ma  arte  ou  sciencia,  ou  de 
qualquer  das  cousas  que  se 
podem  aprender:  —  (art.) 
verniz;  nome  que  se  dá  ás 
soluções  preparadas  com  es- 
pirito de  vinho,  essência  de 
terebintbina,  óleos  essen- 
eiaes,  óleos  crassos  seccan- 
tes  e  o  ether  mais  ou  menos 
saturados  de  resinas  seccas, 
transparentes  e  poucu  cora- 
das:— verniz;  composto  fei- 
to de  terebinthina  e  oleo  co- 
zido, com  o  qual  e  os  p(')S  de 
fumo  de  pez  se  elabora  a 
tinta  para  imprimir.  liesina 
terehinthina  oleo  líquata:  — 
de  charol.Y.  Charol:  —  de 
pulimento;  A^erniz  de  poli- 
mento; o  que  depois  de  sec- 
co  adquire  tanta  dureza  que 
se  pode  polir  como  o  mai'- 
more.  Liquor gmnmosus  adeo 
compactus  et  durns,  nt  per- 
poliri  queat:  —  de  vidriado. 
V.  Vidriado.  Pintura  al  bar- 
niz; pintura  a  verniz;  a  que 
se  emprega  nas  artes  para 
os  moveis,  portas,  etc.,  e  em 
geral  ¡oara  todos  os  objectos, 
que  se  hão  de  expor  á  intem- 
perie. Liquor  gummosus:  — 
fòoí.J  verniz ;  resina  liquida 
natural  que  se  emprega  pa- 
ra dar  brilho  a  certos  corpos, 
especialmente  as  madeiras,  e 
preserva-las  de  insectos,  etc.: 
de  la  China;  verniz  da  Chi- 
na ;  o  mais  estimado  de  to- 
dos, e  que  parece  proceder 
de  muitos  vegetaes  :  —  de 
/SVam;, verniz  de  Sião ;  o  que 
procede  do  anacardo :  —  del 
Japón;  verniz  do  Japão ;  pro- 
ducção  acerca  da  qual  ha 
variedade  de  opiniões,  que- 
rendo uns  que  procoda  da 
aylantho  glanduloso  e  ou- 
tros do  rusco  de  verniz. 

Barnizado,  da.  adj.  (art.)  Acha- 
roado;  urna  das  operações 
do  euvernizador  de  charão. 

Barnizar,  a.  Envernizar;  dar 
verniz.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco.  Jvniperi gum- 
mi illinire. 

Barnojina.  /.  (germ.)  Babylo- 
nia. 

Baró.  adj.  (germ..)  Bom,  grande. 

Baroco.  m.  (philos.)  líaroco; 
termo  bárbaro  da  lógica  an- 
tiga, que  significa  o  quarto 
modo  de  arguir  na  terceira 
figura,  e  consta  de  uma  pro- 


BAR 

posição  universal  aftirmati- 
va  e  duas  particulares  ne- 
gativas. 

Barojil.  m.  (germ.)  Frio. 

Barolita.  /.  (min.)  Barolitha , 
nome  que  se  deu  á  baryta 
carbonatada. 

Baromacrómetro.  m.  (med.)  Ba- 
ronía crometro  ;  i  nstrumento 
destinado  a  medir  o  compri- 
mento e  iDCso  de  um  menino 
recemnascido. 

Barométrico,  ca.  adj.  (phys.) 
Barométrico ;  que  se  refere 
ao  barómetro.  Altura  baro- 
métrica; altura  barométri- 
ca; a  extensão  da  columna 
barométrica  marcada  pela 
escala.  Cámara  barométri- 
ca; a  parte  do  tubo  compre- 
hendida  entre  a  extremi- 
dade fechada  e  o  nivel  su- 
perior da  columna  baromé- 
trica, capacidade  que  deve 
estar  vasia.  Columna  baro- 
métrica; columna  barométri- 
ca ;  a  quantidade  de  mercu- 
rio contida  no  tubo  e  que 
aífecta  a  sua  forma.  Escala 
barométrica;  escala  baro- 
métrica; a  divisão  empre- 
gada para  assignalar  a  al- 
tura da  columna.  Indicacio- 
nes barométricas ;  indicações 
barométricas;  a  relação  que 
existe  entre  a  altura  mar- 
cada pela  columna  e  o  obje- 
cto da  observaçãx).  Tablas 
barométricas;  tábuas  baro- 
métricas; ordem  em  que  se 
marcam  as  observações  fei- 
tas com  o  barómetro. 

Barómetro,  m.  (phys.)  Baró- 
metro ;  instrumento  de  vi- 
dro com  o  qual,  por  meio  do 
mercurio,  se  conhece  a  pres- 
são e  densidade  do  ar  e  as 
variações  da  atmosphera. 
Barómetro  de  cuadrante; 
barómetro  de  quadrante;  é 
um  barómetro  de  siphão,  fi- 
xo atrás  de  um  quadrante, 
cuja  agulha  se  move  com  o 
impulso  quo  lhe  commuuica 
imia  pequena  mola.  Baró- 
metro de  sifón;  barómetro 
de  siphão ;  o  que  se  compõe 
de  um  tubo  dividido  em  tres 
¡jartes  distinctas;  a  primei- 
ra e  a  terceira  têem  um  mcíp- 
mo  diámetro,  igual  ao  d'o 
tubo  barométrico  ordinario; 
a  segunda  que  forma  o  co- 
tovelo  do  siphão,  é   muito 


BAR 

mais  estreita,  pai-a  prevenir 
d'este  modo  a  introducção 
do  ar  no  braço  mais  largo 
do  apparelho.  Serve  também 
o  barómetro  para  medir  as 
differentes  alturas  do  globo. 
Barometrum,  i:  —  (fig-)  ba- 
rómetro ;  a  cousa  de  si  mes- 
mo variável,  que  serve  para 
dar  a  conhecer  as  alternati- 
vas e  vicissitudes  de  outra;  e 
assim  se  diz:  la  bolsa  es  el 
barómetro  dei  crédito  y  x>o- 
der  de  las  naciones,  etc. ;  a 
bolsa  é  o  barómetro  do  cre- 
dito c  poder  das  nações,  etc. 

Barometrografía.  /.  (phys.) 
Barometrographia ;  descri- 
pção  dos  barómetros,  e  tam- 
bém o  conjuncto  de  regras 
6  preceitos  que  se  devem  ter 
presentes  para  fazer  as  ob- 
servações barométricas. 

Barometr<')Gkafo.  771.  (pliys.) 
Barometrograplio ;  instru- 
mento próprio  para  indicar 
as  A'ariações  do  barómetro. 

Baromez.  m.  (bot.)  líaromcz ; 
planta  da  familia  dos  fetos, 
de  um  pé  de  altura,  sustida 
por  (juatro  raizes  dirigidas 
liorisontalmcnte,  o  toda  cu- 
berta  ou  revestida  de  um 
vello  ou  pello  comprido,  se- 
doso e  de  côr  amarello-dou- 
rada. 

Baron.  m.  Barão ;  nome  ou  ti- 
tulo de  dignidade,  com  mais 
ou  menos  preeminencias,  se- 
gundo os  dift crentes  paizes. 
Baro,  onis: — (zool.)  barão; 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  escarios,  que  se  encon- 
tra no  mar  das  índias,  (! 
cuja  carne  segando  os  natu- 
raes  é  mui  delicada. 

Baronaje.  m.  Baronageni ;  si- 
gnificava o  corpo  inteiro  (l;i 
nobreza. 

Baronal.  adj.  Baronial ;  o  que 
pertence  ao  barão  ou  á  ))a- 
ronia. 

Baronato,  m.  V.  Baronin. 

Baronesa.  /.  Baroneza;  a  c.-- 
posa  do  barão  ou  a  que  gosa 
de  alguma  baronia.  Baronis 
iixor. 

Baronet,  in.  Baronete;  titulo 
hereditariíj  em  Inglaterra, 
((uasi  equivalente  ao  d(^  ba- 
rão entre  nós. 

Baronía./.  Baronia;  territorio 
fjue  confere  ao  seu  possui- 
dor o  titulo  de  barão: — ba- 
48 


BAE 

ronia ;  a  mesma  dignidade 
de  barão.  Baronis  dignitas, 
territorium. 

Barosánemo.  in.  (pliys.)  V.  Ane- 
mómetro. 

Baróscopo.  m.  (pliys.)  Barosco- 
po;  barómetro  que  serve  pa- 
ra calcular  até  ás  mais  li- 
geiras variações  atmosphe- 
ricas,  .e  é  de  grande  utilida- 
de na  marinha. 

Baroselenita  .  y.  (min.)  Baro- 
seleuita;  variedade  de  sul- 
¡jhato  de  baryta. 

Barosjia.  /.  (bot.)  Barosma; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  diúsmeas,  que  com- 
I^reliende  umas  dez  especies. 

Barota.  f,  (ant.  min.)  V.  Ba- 
rita. 

Barquear,  n.  Barquejar;  an- 
dar com  o  barco  de  uma 
parte  ¡lara  a  outra.  Cymba 
transvcJiere,  trajicerc:  —  o. 
bai-quejar;  conduzir  alguma 
cousa  em  uma  barca. 

Barquero,  vi.  Barqueiro,  ar- 
raes;  o  que  governa  o  bar- 
co. Navieiãarins,  naviada- 
/or.'— barqueiro;  o  dono  do 
imi  ou  n)uitos  barcos:  — 
(ant.)  I)ar(jueiro;  carregador 
('  descarregador,  que  com 
seus  lauchões  levava  os  gé- 
neros lio  caes  para  bordo  e 
vice-versa. 

lÍARQUETA.  /.  (p.  A.  Mer)  Bar- 
queta,  canoa ;  embarcação 
pequena  feita  de  uma  só 
peça,  excavada  por  meio  do 
fogo  ou  de  instrumentos,  e 
igual  ])ela  popa  c  jiròa,  de 
que  se  servem  os  indios  para 
navegar  nos  rios.  Si  no  és  en 
esta  barquefa,  serét  en  la  qne 
se  fleta  (rif.);  o  que  se  não 
faz  no  dia  de  Santa  Maria 
i':iz-se  em  outro  dia;  denota 
((ue  oque  se  não  alcançar  em 
uma  occasião,  se  ])ó(le  con- 
seguir cm  uma  outra.  Qnod^ 
hodie  fieri  nequit,  ficf  crus. 

Barquetin.  in.  Barquetim;  pe- 
í|uena  moeda  veneziana,  as- 
sim chamada  por  ser  a  que 
conuimmmente  se  dava  pa- 
]'a  a'lravessar  em  gôndolas 
os  canaes. 

Barquilla.  /.  (p.  Alicante) 
Barquilha;  medida  de  que 
ha  duas  especies  maior  ou 
menor;  esta  de  cogulo,  vale 
o  mesmo  que  aquella  rasa- 
da; cada  barquilha  faz  tres  \ 


BAR 


373 


selamins  menos  um  terço  de 
quartilho  :  —  (p.  Vat.)  V. 
Barcella:  —  (art.)  forma; 
molde  prolongado  em  forma 
de  barca,  que  serve  para  fa- 
zer pasteis : — (nau.t)  barqui- 
lha; tabuinha  triangular  ou 
com  a  forma  de  um  sector  de 
circulo,  que  se  põe  no  extre- 
mo da  corrediça,  com  uma 
chapa  de  chumbo  no  arco, 
jiara  que  se  mantenha  ver- 
tical, quando  aquella  se  in- 
clina, e  sei've  ¡lara  calcular 
o  que  anda  o  navio: — (pões.) 
barquilha;  cada  uma  das 
poesias,  que  Lopo  de  Vega 
dedicou  á  sua  barquilha. 

Barquillero,  m.  Pasteleiro;  o 
que  faz  ou  vende  a  pasta 
cozida  com  o  nome  de  bar- 
quillos: —  certo  molde  de 
ferro  para  fazer  sonhos  si- 
milhante  ao  das  hostias :  — 
ljar(|ueiro,  catraeiro;  o  que 
trafica  com  um  catraio  den- 
tro dos  portos:  —  barqueiro; 
o  dono  de  um  ou  mais  bar- 
cos ou  catraios. 

Barquillo,  ni.  dim.  de  Barco: 
—  (art.)  canudo;  pasta  mui 
delgada  em  forma  de  obreia 
iV'ita  de  farinha  sem  fer- 
mento, e  com  assucar  ou 
mel ;  tem  a  figura  de  um  ca- 
nudo. Crustidum  mellitnm 
convolutmn:  —  caldeirinha; 
na  elaboração  da  cera,  certo 
canal  com  uma  multidão  de 
buracos,  aonde  cáe  a  cera 
do  caldeiro  para  ir  logo  jja- 
rar  ao  rebolo. 

Barquín,  m.  (art.  of.)  Folie 
gnnide  usado  nas  ferrarias, 
fundições,  etc.  Follis  f erra- 
rias. 

Barquinazo,  m.  (fam.)  V.  Ba- 
quetazo. 

Barquinera.  /.  V.  Barquin. 

Barquinero.  m.  O  que  faz  ou 
concerta  folies. 

Barquino,  m.  V.  Odre. 

Barquito,  m.  dim.  de  Barco. 
Barquinho. 

Barquino,  m.  \ .  Barqidn. 

Jíarra. /.  Barra;  alavanca  de 
ferro,  que  serve  para  levan- 
tar ou  mover  cousas  de  mui- 
to peso.  Vectis  ferreus:  — 
barra;  qualquer  peça,  ainda- 
que  não  seja  de  ferro,  cylin- 
drica,  quadrada,  etc.  com- 
tautoque  seu  comprimento 
exceda  a  largura;  —  barra; 


374 


BAR 


o  rolo  de  oiro,  prata  ou  ou- 
tro metal,  que  está  sem  ser 
lavrado.  Rudis  metalli  mas- 
sa: —  barra;  ua  mesa  do 
jogo  do  truque  um  ferro  em 
forma  de  aro  (}ue  dista  da 
tabella  quasi  uma  vara.  In 
Iriidiculorum  ludo  arcusfer- 
reus  tahvlm  ajjixus: — barra; 
peça.  de  ferro  comprida.,  de 
differeute  figura  e  peso,  com 
a  qual  se  joga,  atirando  de 
um  sitio  determinado,  e  ga- 
uha  o  que  arroja  a  barra  a 
maior  distaucia,  comtauto- 
que  caia  de  ponta.  Vedis 
ferreus :  —  barra ;  a  tranca 
mettida  horisontalmente  na 
parede  por  ambos  os  extre- 
mos, com  que  se  seguram 
as  portas  interiormente :  — 
pi.  barras ;  no  jogo  da  argo- 
linha a  sua  frente;  é  assim 
chamada  por  estar  marcada 
por  umas  raias  atravessa- 
das em  forma  de  barras.  Ex- 
tima  pars  armillaris  metce. 
En  barras  derechas  (fr.); 
em  barras  direitas;  sem  en- 
gano. Sine  dolo  maio,  bona 
fide.  De  barra  a  barra;  de 
harra  a  barra ;  de  parte  a 
parte,  de  extremo  a  extremo. 
A  summo  ad  imum.  Estirar 
la  barra;  estirar  a  barra; 
fazer  todo  o  esforço  para. 
conseguir  luna  cousa.  Totis 
viribus  conari.  Tirar  a  la 
barra;  atirar  á  barra ;  exer- 
citar o  jogo  d'este  nome. 
Vecti  férreo  jaciendo  exer- 
ceri.  Sin  mirar,  reparar  ou 
tropezar  en  barras;  incon- 
sideradamente ;  obrar  sem 
olhar  aos  inconvenientes. 
Inconsiderafh.  Tirar  alguno 
la  barra;  fincar,  metter  a 
unha;  Acender  as  cousas  por 
um  preço  superior  ao  que 
valem.  Pluris  venderé :  — 
(agr.)  V.  Platabanda:  —  de 
hierro  de  cuadrillo  (archit.J; 
barra  de  feri-o  cuja  base  ou 
vértice  é  quadrada :  —  fart.J 
fieira;  peça  que  na  elabora- 
ção da  cera  serve  para  in- 
troduzir nos  orificios  o  pa- 
vio e  dar  ao  rolo  a  grossura. 
que  se  deseja :  —  barra ;  os 
atafoneiros  chamam  assim  á 
peça  que  joga  livremente 
sobre  um  ferrão  que  a  de- 
tém pela  parte  inferior  da 
caixa : — barra ;  entre  os  im- 


BAR 

pressores  a  peça  de  ferro  da 
prensa  pegada  á  arvore  e  que 
serve  para  dar  força  á  pres- 
são:— pi.  os  arcos  de  ma- 
deira sobre  que  os  albardei- 
ros  dão  a  forma  ás  albardas 
e  albardões.  Arcus  clitellari: 

—  barras;  no  bastidor  de 
bordar  duas  réguas  de  ma- 
deira delgadas  que  entram 
nos  bancos,  as  quaes  têem 
difí"erentes  buracos  para  por 
meio  de  cavilhas  se  poder 
pôr  o  bastidor  mais  ou  me- 
nos frouxo.  Toinioi  leviores 
in  machina  ad  acii,  pingen- 
dum  aptata: — barras;  nos 
teares  as  peças  ou  corpos  se- 
parados dos  liços,  formados 
por  licetes  ou  malhonos  para 
fabricar  as  cercaduras  ou 
barras  dos  tecidos:— de  mo- 
linete. V.  Molinete: — (l)raz.) 
barra;  a  terceira  parte  do 
escudo,  que  vae  do  alto  da 
esquerda  ao  inferior  da  di- 
reita; e  as  figuras  contidas 
n'este  espaço,  diz-se  que  es- 
tão em  barra.  Faseia  dex- 
trorsum.  ducta  in  gentilitiis 
stemmatibus: —  (comm.)  bar- 
ra; cercadura  de  distincta 
côr  que  orla  diíferentes  te- 
cidos. Faseia  discolor  j)anis 
àontexta:  —  (naut.)  barra; 
banco  de  areia  ou  pedra,  que 
se  estende  pela  entrada  de 
algum  rio  ou  porto,  fazen- 
do-a  difficil  e  perigosa,  es- 
pecialmente nas  marés  bai- 
xas. Brevia,  syrtes  in  ostio 
portus  aut  fluminis :  — ■  bar- 
ra ;  alavanca  que  com  outras 
iguaes  serve  para  virar  o 
cabrestante   e  o  molinete : 

—  bai-ra ;  ferro  quadrado, 
que  atravessado  firmemente 
nos  fogões  serve  para  as- 
sento das  caldeiras :  —  V. 
Barda:  — barra;  tranca  de 
ferro  com  que  se  fecham  as 
escotilhas  :  — ■  (mus.)  pi.  di- 
visões ;  linhas  perpendicu- 
lares ao  pentagrnmma,  por 
meio  dos  quaes  se  mede  a 
divisão  dos  comjiassos  en- 
tre si:  —  (zool.)  barra;  es- 
paço maior  ou  menor  que 
separa  os  dentes  caninos  dos 
molares  na  maior  parte  dos 
mammiferos :  —  barra ;  lis- 
tas negras  que  se  notam 
atravessadas  ua  cauda  do 
gavião,  ou  as  de  qualquer 


BAR 

outra  côr,  que  se  notam  em 
outros  animaes. 

Barrabasada./.  Diabrura,  tra- 
vessura, acção  inconsidera- 
da e  perigosa.  Improbum  fa- 
cinus.  . 

Barrabasino,  na.  m.  Diabrete, 
travesso,  maligno,  da  escola 
de  Barrabás. 

Barraca./.  Barraca,  palhoça, 
tegui-io,  choça  ou  habitação 
rustica.  Casa,  turgurium, 
domus  rustica  et  vilis. 

Barracarse,  r.  (ant.)  V.  Abar- 
racarse. 

Barraco,  m.  (fa,m.)  V.  Verra- 
co :  —  chapéu  ;  espuma,  su- 
jidade que  deita  o  mosto  ao 
ferver,  e  que  se  vae  tirando 
do  balseiro: — (p.Val.)  dente 
acavallado;  dente  que  nasce 
sobreposto  a  outro :  —  (mil. 
ant.)  peça  de  artilheria  cur- 
ta e  de  gi-ande  calibre  que 
se  collocava  ordinariamente 
na  muralha. 

Barracol.  m.  (zool.)  Barracol; 
nome  de  um  peixe  mui  pa- 
recido com  a  raia. 

Barracón,  m.  (p.  Cub.)  Barra- 
cão, cabana  ou  casa  rusti- 
ca unida  com  outras  ou  uma 
só  grande  e  com  divisões, 
aonde  se  depositavam  os  ne- 
gros recemchegados  de  Afii- 
ca  e  se  verificavam  as  pri- 
meiras vendas: — barracão; 
ponto  aonde  se  recolhem  os 
negi'os  que  trabalham  nos 
engenhos. 

Barrachel.  m.  (ant.)  Barra- 
chel ;  chefe  dos  aguazis. 

Barrado,  da.  adj.  Barrado; 
applica-se  ao  panno  ou  teci- 
do que  tem  alguma  lista  ou 
tira  que  diífere  do  demais. 
Virgatiis,  a,  um: — (braz.) 
barrado;  o  que  tem  barras; 
diz-se  das  peças  que  as  le- 
vam. Scuti  gentilitii  pars  qua 
duciíntur  fascice:  — •  (mus.) 
diz-se  quando  se  põe  o  dedo 
Índex  através  de  todas  as 
cordas  da  guitarra,  ou  de 
uma  só  para  executar  pas- 
sagens de  muita  difficuldade. 

Barragan,  m.  (ant.)  V.  Varon: 
—  V.  Compañero:  — barre- 
gão ;  moço  ou  rapaz  soltei- 
ro :  —  adj.  esforçado,  valen- 
te :  _V.  Soldado  ;— V.  Pa- 
triota:—  (comm.)  barrega- 
na ;  tela  de  lã  impenetrável 
á  agua,  de  pouco  menos  de 


BAR 

vara  de  lafgo,  que  serve  pa- 
ra capotes  e  outras  obras  de 
alfaiate.   Telen  lanem  genus. 

Barragana.  /.  (ant.)  V.  Com- 
pañera :  —  barregã ;  amiga 
ou  concubina  que  vive  com 
o  amigo  ou  amante :  —  (ant.) 
barregã;  em  Hespanha  era 
mulher  legitima,  aindaque 
desigual  e  sem  o  goso  dos 
direitos  civis. 

Barraganada.  /.  (ant.)  Faça- 
nha ou  acto  esforçado  de 
mancebo. 

Barraganería.  /.  (ant.)  V. 
Amaiicebamiento. 

Barraganero.  m.  (art.)  i)  que 
faz  barreganas  ou  as  vende. 

Barraganete.  m.  (naut.  ant.) 
Troço  de  madeira  que  se 
introduz  entre  os  travessões 
do  costado  da  embarcação, 
que  os  tem  claros,  para  lhes 
dar  mais  fortaleza  e  assen- 
tarem bem  afo  tábuas. 

Barraganía./.  (ant.)  V.  Ainan- 
cebamiento: — (ant.)  V.  Bar- 
raganada. 

Barral.  m.  (p.  Ar.)  Garrafão, 
lagena;  vaso  jiara  liquidos 
da  capacidade  de  vinte  e  cin- 
co litros.   Lagena  crassior. 

Barranca.  /.  Barranco;  cova, 
quebrada  profunda  que  fa- 
zem na  terra  as  correntes  de 
agua.  Caviim  alluvionibvs, 
defossum. 

Barrancal.  m.  (ant.)  V. 
Barranco. 

Barranco,  m.  V.  Barranca : — 
(fig.)  barranco;  difficuldade 
ou  embaraço  no  que  se  in- 
tenta ou  executa.  Arduiia.^, 
labor.  Salir  del  barranco; 
saír  do  barranco;  desemba- 
raçar-se  de  alguma  grave 
difíiculdade,  livrar-se  de  al- 
gum trabalho.  E  vadis  emer- 
geré, é  gravi  discrimine 
evadere. 

Barrancoso,  ha.,  adj.  Barran- 
coso; o  que  tem  barrancos. 
Locutí  cavis  plenus. 

Barranquear,  n.  Saltar  o  peão 

ou  a  pitorra. 
Barranquera.    /.     (ant.)     V. 
Barranca:- — -tropeço;  diffi- 
culdade e  embaraço. 
Barranquillo,  to.  m.  dim.  de 

Barranco. 
Barraque,  m.  V.  Traque  bar- 
raque:— pl.  (ant.)  barracas 
que  se  construiram  na  praia 
de  Vera  Cruz  immediatas  á 


BAR 

margem  onde  se  descarrega- 
vam os  géneros  no  tempo 
das  ñ'uctas. 

Barkaquillo.  m.  (ant.)  Peça 
pequena  de  artilheria  que  se 
usava  para  campanha  e  que 
era  curta  e  reforçada. 

Barrar,  a.  V.  Embarrar:  — 
(ariL)  Y.  Barrear : — V.  Es- 
trellar: —  (ant.)  esbarrar, 
despedaçar;  fazer  alguma 
cousa  em  pedaços  contra  a 
])arede. 

Barrear,  a.  Barricar;  fortifi- 
car com  barricadas  ou  bai'- 
reiras  algum  logar  ou  sitio 
aberto.  Transversis  lignis, 
aut  virgvltorum  fascibus  lo- 
cum  sepire,  munir e:  —  (p. 
Ar.)  riscar  ou  borrar  os  es- 
criptos,  passando  uma  risca 
por  cima  da  linha.  Transver- 
sis lineis  obliterare,  delere: 
— V.  Barretear:  —  n.  (p. 
Ext.)  chafurdar;  revolver- 
se o  javali  nos  logares  aon- 
de ha  barri)  ou  lodo:  —  n. 
resvalar  a  lança  por  cima 
da  armadura  do  cavalleiro. 
Lanceam  super  loricam  ela- 
bi: — r.  V.  Atrinxiherarse. 

Barreda.  /.  V.  Barrera. 

Barredera,  f.  (prov.)  V.  Es- 
coba:—  (art.)  V.  Red  bar- 
redera. 

Barredero.  ?h  .  Varredouro;  pau 
com  uns  trapos  no  extremo 
com  que  se  varre  o  forno 
antes  de  cozer  o  pão.  Lignea 
virga  detritis  panniculis  aã 
converrenduni  furmim  in- 
structa:  —  adj.  (fig.)  varre- 
doura:  applica-se  ao  que  ar- 
rasta ou  leva  quanto  en- 
contra. Q')iod  verrit,  trahit, 
atque  abripit  qucecumque 
obviam  fiunt:  —  que  é  fá- 
cil de  varrer-se. 

Barredor,  ua.  s.  (ant.)  Varre- 
redor;  o  que  varre.  Sco- 
parius,  ii. 

Barredura.  /.  Varredura;  a 
acção  de  varrer.  Scopis  ver- 
rendi  actus: — pl.  varredu- 
ras; a  immundicia  ou  lixo 
que  se  junta  com  a  vas- 
soura quando  se  varre.  Sor- 
des  scopis  congesta; :  —  var- 
reduras; os  resíduos  que 
costumam  ficar  como  rebo 
talho  de  alguma  quantida- 
de, especialmente  de  cousas 
soltas  e  miúdas,  como  grãos, 
etc.  Sardes  purgamenta. 


BAR 


375 


Bakeeforos.  m.  (mil.)  Peça  de 
grosso  calibre. 

Barrelería.  /.  (bot.)  Barrele- 
ria;  synonymo  de  Barleria. 

Barreleto.  to.  (bot.)  Barrele- 
to;  planta  bolbosa  caracte- 
risada  pelo  seu  cheiro  al- 
míscar ado. 

Barrena.  /.  Verruma;  instru- 
mento de  ferro  de  varias 
grossuras  e  tamanhos,  com 
uma  pega  de  madeira  atra- 
vessada na  parte  superior; 
na  parte  inferior  tem  umas 
roscas  feitas  no  ferro,  que 
servem  para  fazer  furos  na, 
madeira.  Terebra,  ce: — tra- 
do; barra  de  ferro  com  os 
extremos  cortantes,  que  ser- 
ve para  furar  os  penhascos 
que  se  hão  de  arrebentar  com 
pólvora.  Terebra  per  for  an- 
dis  rupibus: — (mil.)  broca; 
instrumento  de  aço  com  que 
se  forma  o  ouvido  da  peça : — 
verrumào ;  trado  forte  e  com- 
prido de  que  usam  os  mi- 
neiros para  alargar  o  bu- 
raco que  formam  nas  gale- 
rias de  contramina,  com  o 
fim  de  introduzir  o  mixto  ne- 
cessário para  desalojar  o  ini- 
migo ou  faze-lo  voar:  — 
(zool.)  V.  Carcoma. 

Barrenador,  ra.  s.  Verruraador; 
o  que  faz  furos  com  verruma. 

Barrenamiento,  m.  Acção  « 
effeito  de  verrumar. 

Barrenar,  n.  Verrumar,  tra- 
dear;  ftu-.ar  com  verruma 
ou  trado.  Terebrare:  —  (fig-) 
corromper,  destruir  paulati 
ñámente :  —  frustrar  as  pre 
tensões  de  alguém;  impe- 
dir maliciosamente  o  logi'o 
de  seus  projectos.  Impediré, 
perturbare: — trespassar  as 
leis,  os  princípios  da  sã  mo- 
ral, de  educação,  etc.:  — 
(naut.)  verrumar;  abrir  um 
ou  mais  rombos  ao  navio 
nos  costados  debaixo  do  lu- 
me de  agua  para  que  vá 
a  pique.  Também  se  fura  <> 
bote  e  a  lancha  que  vão  den- 
tro quando  se  encham  do, 
agua  com  os  golpes  do  mar. 
Navem  submergendam  te- 
rebrare. 
Barrendero,  ra.  s.  Varredor; 
o  que  tem  por  officio  o  varrer. 
Scoparivs,  a,  um. 
Barrenero,  to.  Rapaz  que  leva 
as  verrumas  aos  trabalha- 


376 


BAR 


dores  para  furar  os  roche- 
dos  que  se  qiier  fazer  saltar, 
nas  minas  de  Almadén. 
In  fodinis  minister  tcrehris 
liuc  illuc  asportandis. 

Barrenilla./.  dim.  úaBarrena. 

Barrenillo,  m.  Nó  apodrecido 
e  em  parte  cicatrizado  n'uma 
arvore,  o  que  provém  de  se 
haver  cortado  algum  ramo 
muito  junto  do  tronco. 

Barreno,  m.  Trado,  verrumão. 
V.  Barrena.  Usa-se  com- 
mummente  na  terminação 
mascullinapara  significar  os 
que  são  de  maior  tamanho. 
Terebra,  ce:- — buraco,  furo, 
trado,  que  se  faz  com  a  ver- 
ruma  cu  trado.  Foramen 
terebra  apertum:  —  agulhei- 
ro; o  furo  que  se  faz  nas 
rochas  vivas  para  as  encher 
de  pólvora  e  fazc-las  saltar. 
Foramen  in  jyetra  cxcava- 
íiim  nitrato  piduere  infar- 
ciendum :  —  (fig-)  'vaidade , 
presumpção,  soberba.  Vcí- 
nltas,  superbia,  elatio:  — 
(naut.)  rombo;  buraco  que 
de  projwsito  se  faz  no  navio, 
para  que  vá  a  pique.  Ad 
■navem  submergcndam  fora- 
men. Dar  barreno.  V.  Bar- 
renar. 

Barreña,  y.  (aiil.)  V.  Barreño. 

Barreño,  m.  Barrenhao,  alguir 
dar ;  vaso  de  barro  tosco,  com 
bastante  capacidade,  mais 
largo  na  boca  do  que  na  ba- 
se, que  serve  para  lavar  a 
louça  e  jDara  outros  usos. 
Pelvis  fictilis. 

BarreSon.??í.  augm.de  Barreño. 

Barroñoncillo.  m.  dim.  de 
Barrenan. 

Barrer,  a.  Varrer;  limpar  e 
levar  com  a  vassoura  a 
immuudicia,  lixo,  pó  ou 
qualquer  outra  cousa  que 
está  no  solo.  Converrere: 
—  (fiy-)  varrer ;  não  dei- 
xar nada  do  que  havia  em 
alguma  parte,  levar  tudo. 
Penitus  abradere,  abduce- 
re: — varrer;  fallando  da 
atmosphera  ou  das  nuvens, 
leva-las  o  vento,  deixando 
o  céu  claro.  Barrer  una 
obra  (fr.)  V.  Enfilar. 

Barrera.  /.  Barreira;  logar 
d'onde  se  tira  o  barro  para 
a  louça  e  outros  usos.  Ar- 
gilletum,  i:  —  terreno  com- 
miimmente  plano  e  fértil: 


BAR 

—  monte  de  terra,  que  fica 
depois  de  se  ter  tirado  o  sa- 
litre. Congeries,  ctmmlus  ter- 
rcB,  posi  extractam  ab  ea  ni- 
trum  remanens: —  louceira; 
armario  j^ara  guardar  louça 
de  barro  grosseir(7.  lÜscus 
fictilibus  vasibus  reponendis : 

—  barreira;  porta  feita  de 
barras  demadeira  ou  de  jiaus 
grossos  atravessados  e  cru- 
zados uns  com  os  outros 
para  fechar  alguma  estrada 
ou  caminho : — barreira ;  can- 
celia  de  madeiros  que  se 
atravessa  nas  pontes  e  ca- 
minhos, para  que  o  viajante 
se  demore  e  pague  o  direito 
de  portagem.  Transversa 
ligna  pontiuní  aditus  rcclu- 
dentia :  —  trincheira;  para- 
peito de  madeiros  e  tábuas, 
com  que  se  cerca  em  volta 
a  praça  de  touros,  para  im- 
pedir que  estes  saiain,  e  tam- 
bém servir  de  resguardo  im- 
mediato aos  capinhas.  Se- 
ptum,  repagulum :  — V.  Li- 
mite:—  (fig-)  barreira;  obs- 
táculo, impedimento  opposto 
á  vontade.  Sacar  á  barrera 
(fr.  fig.  ant.J;  tirar  á  bar- 
reira; desafiar  o  publico. 
Salir  a  barrera  (fr.  fig.) ;  saír 
á  arena ;  expor  á  publica  cen- 
sura, contender  em  publico. 
In  aciem,  campitm,  arenam 
descenderé,  prodire: —  (mil. 
ant.)  V.  Estacada :  —  barrei- 
ra; na  fortificação  antiga, 
parapeito  para  se  defender 
dos  inimigos.  Valiam,  i. 

Barrero,  m.  V.  Alfarero:  —  V. 
Barrera: — (j).  Ext.)  V.  Cer- 
ro :  —  V.  Barrizal. 

Barreta.  /.  dim.  de  Barra. 
Barreta: — -(ant.)  V.  Capa- 
cete:— (sap.)  vivo;  tira  ou 
lista  de  carneira  ou  cordo- 
A'ao,  que  se  assenta  no  inte- 
rior dos  sapatos  para  cobrir 
em  toda  a  circumferencia  a 
costura.  Coze-se  pelas  duas 
margens  ou  no  centro ;  e  re- 
gularmente é  de  dois  dedos 
de  largo  para  preservar  da 
humidade.  Calcei  faseia  in- 
terior. Barretas  ¿le  cruzar; 
pilares  da  sella;  barras  que 
atravessam  as  sellas  dos  ca- 
vallos  de  diante  para  trás  ou 
vice-versa: — (braz.)  a  devi- 
sa do  terceiro  grau  que  al- 
guns denominam  traversa. 


BAR 

Barrete,  m.  (aM.)  Barrete, 
capacete;  peça  da  armadu- 
ra antiga.  V.  Capacete  ó 
gorra. 

Barretear,  a.  Reforçar;  fir- 
mar ou  segurar  alguma 
cousa  com  barras  de  ferro 
ou  outro  metal,  como  se  cos- 
tuma fazer  nos  bahús,  cofres, 
caixões,  etc.  Transversisfer- 
ri  alteríusve  metalli  vectibus 
firmare,  muñiré : — rebitar ; 
dar  força  aos  sapatos. 

Barretero,  m.  (art.)  Opera- 
rio que  trabalha  nas  minas 
com  barra,  palmeta,  ou  pi- 
careta.. Vectiarius,  qu¿  vecte 
fodinam  excavat. 

Barretillo.  m.  dim.  de-Barrete. 
Barretinho. 

Barretón.  9».  augm.  de  Barrete. 

Barretoncillo.  m.  dim.  de 
Barretón. 

Barriada.  /.  V.  Barrio.  To- 
ma-se  algumas  vezes  por 
alguma  parte  d'elle. 

Barrial,  m.  (ant.)  V.  Barri- 
zal:-—  adj.  (ant.)  barrenta; 
applica-se  á  terra  que  tem 
greda  ou  é  argillosa. 

Barrica.  /.  Barrica;  especie 
de  vasilha  ou  cuba  que  serve 
para  transportar  e  conter 
diííerentes  géneros.  Dolio- 
lum,  cadus.  Barrica  incen- 
diaria (naut.);  barrica  in- 
cendiaria; a  que  cheia  de 
artificio  de  fogo  compõe,  com 
outras  iguaes,  parte  da  pre- 
paração e  armamento  de  um 
brulote. 

Barricada.  /.  Barricada;  con- 
juncto  de  barricas  para  fe- 
char a  passagem  a  modo  de 
parapeito.  Doliare  septum 
arcendo  hosti :  —  barricada ; 
toda  a  fortificação  provisio- 
nal, feita  com  toneis,  vigas, 
arvores  cortadas,  etc.,  den- 
tro de  uma  povoação  para 
sua  defensa  e  para  impedir  a 
passagem  ao  inimigo;  diz- 
se  especialmente  da  que  se 
construe  de  repente. 

Barricado.  í??.  (zool.)  Barrica- 
do; peixe  que  se  encontra 
nas  costas  de  Africa,  c  que 
ainda  não  está  classificado. 

Barrido,  m.  Varredura;  acção 
e  eíFeito  de  varrer.  Scojns 
verrendi  actus. 

Barriga.  /.  V.  Vientre : —  (fam.) 
V.  Preñado: — (fig.)  barriga, 
bojo;  parte  saliente  na  super- 


BAR 

ficie  de  alguns  objectos,  es- 
pecie de  i^roeminencia  semi- 
espherica,  como  succede  nos 
vasos  ou  n' outras  cousas.  Va- 
sis  pars  aniiJlior.  Hacer 
barriga  una  i^ared;  fazer 
barriga  urna  parede;  fazer 
curvatura  para  a  parte  de 
fóra.  Farietem  extra  incur- 
vari.  Estar,  hallarse  con  la 
barriga  a  la  boca,  ó  tener  la 
barriga,  a  la  boca;  estar 
ou  achar-se  com  a  barri- 
ga á  boca,  ou  tê-la  junto 
á  boca;  achar-se  perto  do 
parto.  Fartum  imminere :  — 
(comm.)  Barriga  de  moro; 
barriga  de  mouro ;  seda  com- 
mum  do  oriente:  —  (chim.) 
variedade  de  camphora  de 
Sumatra,  que  se  apresenta 
em  grãos  do  tamanho  de 
pimenta. 

Baiuugon.  m.  augm.  de  Barri- 
ga. Barrigào ;  barriga  gran- 
de, enorme. 

Baiuuüudo,  da.  adj.  Barrigu- 
do, pançudo;  o  que  tem 
grande  barriga.  Ventrosus 
vcl  veiitriosus. 

Bakrigueiía.  /.  Contra-ven- 
trilio;  especie  de  cilha 
ou  tira  de  couro  que  se 
emprega  nos  cavallos,  em 
forma  de  cinta,  e  serve 
para  sustentar  os  appare- 
Ihos,  ou  ¡jara  que  se  não  le- 
vantem as  varas  da  carrua- 
gem que  levam. 

3jLiiRiGuiw-Á.f.di)n.ãe  Barriga. 
Barriguinlia. 

Barril,  m.  Barril;  vasilha  de 
madeira  de  diflerente  gran- 
deza e  forma,  (jue  serve  para 
conservar  e  transportar  dif- 
ferentes  liquidos  e  géneros 
de  consumo  diario.  Dolio- 
lum,  ce:  —  bilha;  vaso  de 
grande  bojo,  e  eolio  aperta- 
do, em  que  ordinariamente 
os  ceifeiros  e  gente  do  cam- 
po téem  a  agua  ¡jara  be- 
berem : — barril  fulminante 
(mil.);  barril  fulminante; 
barril  breado  por  dentro  e 
por  fóra,  e  cheio  de  pol- 
\ov'A,  em  que  se  introduzem 
algumas  granadas  e  se 
accommoda  urna  mecha  para 
lhe  lançar  o  fogo. 

Barrilaje,  m.  Conjuncto  de 
madeiras  próprias  para  fa- 
zer barris. 

Babrilame.  m.  V.  Barrilería. 


BAR 

Barrilejo.  m.  dim.  de  Barril. 
Barrilinho. 

Barrilería,  /.  Conjuncto  de 
barris.  Doiiorum  congeries, 
copia:  —  tanoaria,  logar 
aonde  fazem  ou  vendem  bar- 
ris:—  collecçâo  de  barris  de 
um  navio. 

Barrilero,  m.  Tanoeiro;  o  cpie 
faz  ou  vende  barris.  Do- 
liarius,  ii. 

Barrilete,  m.  dim.  de  Bar- 
ril. Barrilete :  —  (ant.)  bar- 
rilete; instrumento  de  ferro 
grosso  da  figura  de  um 
sete,  de  que  usam  os  car- 
pinteiros e  outros  artífices, 
para  segurar  a  madeira  so- 
bre os  bancos,  a  fim  de  que 
melhor  se  possa  trabalhar 
n'ella.  Ferrum  quo  consirin- 
geuntur  et  firmanlur  dolan- 
da  ligna: — barrilete,  tam- 
bor; nome  que  dão  os  relo- 
joeiros, e  geralmente  todos 
que  se  occupam  cm  artes 
mechanicas,  a  uma  peça  oca, 
dentro  da  qual  se  poe  uma 
mola  enroscada,  que  ser- 
ve para  pôr  em  movimento 
luna  machina  ou  relógio:  — 
barrilete;  cipó,  peça  com  a 
firma  de  barril  pequeno, 
em  que  se  faz  alguns  cabos, 
e  serve  como  de  nó,  para 
que  não  passem  d'aquel- 
le  logar  em  que  devem  ficar 
firmes :  —  (zool.)  barrilete ; 
especie  de  carangueijo  mui 
commum  nos  mares  de  Iles- 
panha,  que  tem  a  cauda 
mui  curta,  c  os  braços  mui 
largos  e  cobertos  de  agui- 
Ihòes.  Câncer  maja. 

Barrilico,  llo,  to.  m.  dim.  de 
Barril.  Barrilinho. 

Barrilla.  /.  dim.  de  Barra: 
—  fòoí.j  barrilha ;  genero  de 
plantas  da  familia  dos  che- 
uopodias,  tribu  dos  salso- 
leas,  que  cresce  á  borda  do 
mar  e  nos  terrenos  salitro- 
sos. Salsola  soda.  Barrilla 
borde;  barrilha  silvestre, 
planta  do  mesmo  genero  que 
a  barrilha  commum,  de  que 
só  se  difierenca  em  estar  to- 
da coberta  de  acúleos  duros. 
Salsola  tragus.  Barrilla  de 
Alicante;  barrilha  de  Alican- 
te, planta  do  mesmo  genero 
que  a  anterior,  mui  simi- 
Ihante  a  ella,  de  que  se  dif- 
ferença  principalmente  por 


BAR  -377 

suas  folhas  serem  mais  pe- 
quenas e  cylindricas.  Sal- 
sola sativa :  —  (comm.)  barri- 
lha; as  cinzas  da  planta 
d'este  nome,  reduzidas  pelo 
fogo  a  uma  massa  dura  de 
côr  cinzenta  escura,  que  se 
emprega  para  fazer  o  vidro 
e  outros  objectos.  Favilla 
cinis  salsola;  soda;. 

Barrillar.  m.  Sitio  povoado 
de  barrilha.  Chama-se  tam- 
bém assim  ao  logar  aonde 
se  queima.  Locns  salsola  so- 
da consiíus,  vcl  ubi  salsola 
comburitur. 

Barrintokia.  /.  (bot.)  Barrin- 
gtonia;  genero  de  ¡dantas 
da  familia  das  myrtaceas, 
que  comprehende  duas  es- 
pecies. 

BarrintoniÁceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Barringtoniaceo;  que  se  as- 
similha  a  barriugtonea,  ou 
que  tem  relação  com  esta 
planta: — /.  pi.  barringto- 
niaceo; secção  de  plantas 
da  familia  das  myrtaceas, 
cujo  typo  é  a  barri  ngtonea. 

Barrio,  vi.  Bairro;  uma  das 
partes  em  que  se  dividem 
as  povoações  grandes  e  me- 
dianas. Vicus,  i:  —  (prov.) 
arrabalde;  como  o  bairro  de 
Triana  em  Sevilha.  N'este 
sentido  chamam-se  assim  na 
Nova  Hespauha  as  aldeias 
l^equenas  immcdiatas  ao  po- 
vo deque  dependem:  —  na 
Andaluzia,  o  grupo  de  meni- 
nos que  está  a  cargo  de  um 
aio  que  o  traz  e  leva  da  sua 
casa  á  escola,  e  vice-versa. 
Andar,  estar  de  barrio  ó  ves- 
tido de  barrio  (fr.);  andar 
em  trajos  caseiros,  andar 
vestido  simplesmente.  Veste 
domestica  i  aceder  e :  —  bair- 
ro; a  porção  de  casas  que 
augmentando-se  com  o  tem- 
po vem  a  reunir-se  com  a 
cidade  ou  villa,  formando 
uma  povoação  continuada. 

Barrioso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Barroso. 

Barrisco,  adv.  f«?ií.J  Barrisco; 
em  grande  copia :  — V.  Abar- 
risco. 

Barrita.  /,  dim.  de  Barra. 

Barritar,  a.  (zool.)  Berrar 
como  o  elej^hante  e  o  rhino- 
ceronte. 

Barrito,  m.  (ant.)  Berro  do 
elephante. 


378 


BAR 


Baerizal.  m.  Lamaçal;  loda- 
çal, atoleiro.  Lutulentus  lo- 
cus:  —  (art.)  Barrizal  de 
olleros;  jíasta  dos  oUeiros; 
terra  jrrcparada  para  fazer 
louca  de  barro. 

Barro,  m.  Lama;  massa  que 
resulta  da  unifto  da  terra 
com  a  agua.  lAitum,  i:  — 
púcaro;  vaso  de  ditFercntcs 
formas  e  grandezas  feito  de 
barro,  para  beber  agua.  Vas 
aquarium  fictile,  odorife- 
rium :  —  pl.  barros,  certas 
espiulias;  borbulhas  averme- 
lhadas que  apparecera  no 
rosto,  particularmente  aos 
que  começam  ater  barba.  Pa- 
pula,  pústula: — jíZ.  barros; 
terreno  argi  lioso  e  fértil,  d' on- 
de tomaram  a  sua  denomina- 
ção algumas  partes,  como  a 
terra  de  Barros  na  Extrema- 
dura. Dar  o  fencr  barro  a 
mano(fr.);  dar  ou  ter  barro 
á  mão;  dar  ou  ter  em  abun- 
dancia dinheiro  ou  o  preciso 
para  fazer  alguma  cousa. 
Plena  vianu  largiri,  pro' 
manu  habere.  Barro  y  cal 
e.ncuhren  mucho  mal;  barro 
e  cal  encobrem  muito  mal ; 
rifão  que  nota  que  o  enfeite  e 
a  apparencia  em  muitas  cou- 
sas lhes  occulta  o  mal.  Fu- 
cata  fácies  plura  tegit:  — 
(art.)  pasta;  a  terra,  argüía, 
etc.  misturada  com  agua, 
que  serve  para  fabricar  va- 
silhas de  differentes  formas 
e  grandezas,  e  que  cozidas 
e  endurecidas  ao  fogo,  ad- 
quirem consistencia  e  inso- 
lubilidade: —  nas  manufa- 
cturas de  lã  chama-se  as- 
sim o  copo  posto  no  pen- 
te:—  cantarero  (fr.);  barro 
próprio  para  cantaros.  Bai- 
ro  de  horno;  terra  ou  barro 
que  tem  mistura,  que  serve 
de  solo  aos  fornos.  Barro  de 
yerbas;  púcaro  que  se  fa- 
brica imitando  hervas  feitas 
da  mesma  terra  ou  barro. 
Vasculum  odorum  artificia- 
libus  sen  supposititiis  hei'his 
confectum.  Barros  minerales 
2)1.  (m.in.);  barros  mineracs; 
os  sedimentos  das  fontes  cu- 
jas aguas  estão  carregadas 
de  hydrogenio  sulphurado : 
—  (vet.)  barros ;  tumores  que 
vem  ao  gado  muar  e  vac- 
cum. 


BAR 

Barroca.  /.  (mus.)  Epitheto 
que  se  dá  á  musica,  cuja 
harmonia  é  confusa  e  está 
carregada  de  modulações  e 
dissonancias,  ou  a  que  tem 
cantos  duros  e  pouco  natu- 
raes,  entonação  difficil  e  mo- 
vimento forçado. 

Barrocho,  m.  V.  Birlocho. 

Barron.  m.  augm.  de  Barra. 

Barroso,  sa.  adj.  Lamacento, 
enlameado,  lodoso,  lama  ou 
lodo.  Lutulentus,  a,  um:  — 
barroso;  applica-se  ao  rosto 
que  tem  manchas  ou  signaes, 
chamados  barros,  Pustnlata 
fácies:  -'■  ejjitheto  dado  ao 
boi  entre  branco  e  verme- 
lho, ou  de  um  branco  escu- 
ro. Subrufus  bos:  —  m. 
(germ.)  jarro. 

BarfcOte.  m.  Travessa  ou  bar- 
ra de  ferro  com  que  se  segu- 
ram as  mesas  pela  parte  in- 
ferior: —  tranca;  chama-se 
assim  as  cintas  ou  barras  de 
ferro  qxie  servem  para  fechar 
ou  assegurar  alguma  cousa, 
como  cofres,  janellas,  etc. :  — 
(a.rt.)  barrote ;  pau  que  atra- 
vessam os  carpinteiros  sobre 
outi'os  paus  ou  tábuas  para 
sustentar,  reforçar,  etc. :  — 
barrote;  madeiro  que  os  or- 
ganistas atravessam  em  toda 
a  latitude  ou  largura  dos  fol- 
ies para  sua  ligação  interior 
e  exterior:  — barrote ;  na  ty- 
pographia,  uma  haste  de 
madeira  que  divide  jaerpen- 
dicnlarmente  a  caixa  pelo 
seu  meio:  —  galé ;  parte  on- 
de se  apoia  a  composição. 

Barrueco,  m.  Barroco;  pérola 
que  não  é  perfeitamente  re- 
donda. Unió  non  spheralis 
nec  rotunda. 

Barrumbada.  /.  Fanfarronada, 
jactancia,  ostentação,  baso- 
fia.  Ostentatio,  onis. 

Barruxí.  m.  (germ.)  Versa; 
couve  gallega. 

Barrunta.  /.  (cent,  e  fig.)  Pe- 
netração, transcendencia : 
adj.  —  (prov.)  V.  Hcpulin- 
rero. 

Barruntador,  ra.  adj.  Barruu- 
tador;  que  barrunta.  Con- 
jectans:  —  m.  a  pessoa  que 
suspeita. 

Barruntamiento,  m.  fíiní.j Bar- 
runto, suspeita;  acção  de 
barruntar  e  seu  efiPeito.  Con- 
jectura, ce. 


BAR 

Barruntar,  a.  Barruntar ;  sus- 
peitar ou  conjecturar  algu- 
aia  cousa  por  certos  indi- 
cios. Conjectare. 

Barrunte,  m.  V.  Noticia:  — 
(ant.)Y.  Barrunto :  —  espia. 

Barrunto,  m.  V.  Barrunta- 
miento :  —  indicio,  signal :  — 
barrunto,  conjectura,  receio, 
suspeita.  Conjectura,  ce. 

Barrutínes.  /.  pl.  (comm.)  es- 
pecie de  seda  da  Pérsia. 

Barsamia.  adj.  e  adv.  (germ.) 
Bastante. 

Barsca.  m.  (zool.)  Barsca;  no- 
me de  um  peixe  da  ordem 
dos  malacopterigeos  abdo- 
minaes,  da  familia  dos  sal- 
monideos,  e  do  genero  sal- 
mão. 

Barsella.  /.  (metrol.)  Barse- 
Iha ;  medida  de  grãos  usada 
em  Valencia,  cuja  capacida- 
de é  de  uns  quatro  selamins. 

Barsia.  /.  (bot.)  Barsia;  genero 
de  plantas  da  família  dos 
escrofularineos,  composto  de 
duas  a  tres  especies  herbá- 
ceas. 

Barsin.  m.  (bot.)  Barsin;  trevo 
que  se  cultiva  no  Egypto. 

Bartama.  /.  (bot.)  Bartama; 
planta  annual  com  folhas 
alternas,  flores  terminâes,  e 
oriunda  das  índias. 

Bartavela.  /.  (zool.)  Bartavel- 
la;  imi  dos  nomes  vulgares 
das  perdizes  gregas,  que  são 
mui  similhantes  ás  perdizes 
eommuus  ou  vermelhas ;  ali- 
mentam-se  de  insectos  e  re- 
novos de  arvores,  e  sua  car- 
ne é  mui  substancial  e  bran- 
ca, pelo  que  é  mui  apre- 
ciada. 

Bartesia.  /.  (bot.)  Bartesia. 

Bartlingia.  /.  (bot.)  Bartlin- 
gia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  myrtaceas,  com- 
l^osto  de  uiua  só  especie. 

Bartola.  /.  (fam.)  Pança,  bar- 
riga. A  la  bartola  (fr.fam.); 
sem  cuidados,  sem  desgos- 
tos, sem  pena.  Tenderse  a  la 
bartola;  estender-se  com  a 
boca  para  o  ar. 

Bartolillo. TK.  Pastel  ¡lequeno 
de  forma  qnasi  triangular  e 
com  carne  ou  creme  interior- 
mente. Parvvs  artocreas. 

Bartolinia.  /.  (bot.)  Bartoli- 
nia;  genero  de  plantas  da 
familia  dos  orchideas,  com- 
posto de  uma  só  especie. 


BAR 

Babtonia.  /.  (hot.)  Bartonia;  I 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia dos  loaceas,  composto  de 
duas  especies  herbáceas,  ir- 
riçadas  de  pellos  ásperos  e 
oriundas  da  America  se- 
ptentrional. 

Bartramia.  /.  (bot.)  Bartra- 
mia;  genero  de  plantas  da 
familia  dos  musgos  aero- 
carpos. 

BaktkamiÁce(J^  Baktramióideo, 
DEA.  adj.  (bot.)  Bartramia- 
ceo;  diz-se  do  que  se  assi- 
milha  á  bartramia :  — /.  pl. 
bartramiaceas ;  grupo  de 
plantas  correspondente  á  fa- 
milia dos  musgos  acrocar- 
pos,  cujo  typo  é  o  genero 
bartramia. 

Bartkaque.  m.  (germ.)  Taco. 

BÁRTULOS,  m.  pl.  (fig.)  Eífei- 
tos,  alfaias;  cousas,  objectos 
domésticos :  —  negocios,  tra- 
ctos. Res,  negotia:  — passos, 
meios  diligentes,  molas,  mo- 
tores que  se  poem  em  jogo. 
Mover  todos  los  bártidos  pa- 
ra, etc.  (fr.);  pôr  alguém  em 
jogo  todos  os  meios  com  que 
conta  para  conseguir  bons 
resultados.  Preparar  los 
bártulos;  tecer  os  paus;  dis- 
por os  meios  de  executar  al- 
guma cousa. 

Baruca.  /.  (ant.)  Dolo,  ft-aude, 
dobrez,  engano,  logro,  tra- 
paça, velhacada. 

BarudiSi./.  (germ.)  Phantasia. 

Barueco.  in.  BaiTÔco ;  nome  das 
pérolas  que  nao  sào  perfei- 
tamente redondas:  —  adj. 
(fig.)  irregular,  estranho,  etc. 

Barulé.  m.  (ant.)  Dobra  ou 
rolo  que  se  fazia  dobrando  a 
meia  sobre  o  joelho. 

Barullo,  m.  (germ)  Barulho, 
motim,  tumulto;  alvoroto  de 
gente.  Turba,  tmmdtus:  — 
barulho,  balbúrdia,  bara- 
funda ;  ruido  occasionado 
por  muitos. 

Baruto.  m.  (metrol.)  Baruto; 
medida  das  índias,  que  con- 
tém de  50  a  56  libras  cas- 
telhanas. 

Barzola.  /.  (ant.)  V.  Brazola. 

Barzón,  m.  Passeio  ocioso. 
Usa-se  om  alguns  pontos  da 
Andaluzia  e  Extremadura, 
na  phrase  dar  o  hacer  bar- 
zones; dar  ou  fazer  passeios 
ociosos.  Desidiosa  vagatio : 
—  (agr)  annel   ou   circulo 


BAS 

de  ferro  ou  pau  pov  onde 
passa  o  timão  do  arado  no 
jugo.  Annulus  ferreus  aiit 
ligneus  aratri  timonem  ad- 
stringens. 

Barzonear,  n.  Vaguear ;  andar 
vagabundo  e  sem  destino. 
Usa-se  em  algumas  partes  da 
Andaluzia  c  da  Extremadu- 
ra. Desidiosh  vagari. 

Barzoque,  m.  (fam.)  Diabo, 
Belzebuth.  demo,  demonio; 
e  assim  dizem  os  hespa- 
nhoes:  Llévete  Barzoque;  le- 
ve-te o  diabo. 

Basa.  /.  Base ;  o  assento  sobre 
que  se  pòe  a  columna  ou 
estatua.  Basis,  is :  —  (fig-) 
base;  jirincipio  ou  funda- 
mento de  qualquer  cousa. 
Fundamentum,  principium : 
—  (arch.)  base ;  todo  o  cor- 
po que  serve  de  assento  a 
outro,  cuja  linha  ou  contor- 
no paSsa  á  maneira  de  roda- 
pé :  —  (mil)  base;  lado  exte- 
rior de  um  polygtmo  ou  linha 
imaginaria,  tirada  do  flanco 
de  um  Ijaluarte  ao  lado  oj)- 
posto. 

Basaal.  /.  (bot.)  Basaal ;  gene- 
ro de  arbustos  sempre  ver- 
des, originario  do  Malabar, 
cujas  folhas  se  empregam 
para  curar  os  males  de  gar- 
ganta, c  suas  bagas  fritas 
em  manteiga  para  esfregar 
a  fronte  dos  phreneticos. 

Basalis.  m.  (zool.)  Basalis;  ge- 
nero de  insectos  da  familia 
dos  oxiuros,  c  da  ordem  dos 
hymenopteros,  que  consta  de 
uma  só  especie  originaria 
de  Inglaterra. 

Basáltico,  ca.  adj.  (geol.)  Ba- 
sáltico; dá-se  este  nome  aos 
terrenos  que  abundam  em 
basalto :  —  (min.)  iíasaltico ; 
diz-se  dos  mineraes  que  técm 
relação  com  o  basalto. 

Basaltiforme.  adj.  (min.)  Ba- 
saltiforme;  que  tem  a  forma 
de  basalto. 

Basalto,  m.  (geol.)  Basalto; 
rocha  denegrida  ou  de  cor 
pardo-azulada,  mais  dura 
que  o  vidro,  homogénea  }ia 
apparencia,  mas  em  cuja 
composição  entram  o  pyro- 
xene,  o  feldspatho  e  uuia 
grande  quantidade  de  oxydo 
de  ferro.  Basaltes,  ce. 

Basamknta.  /.  V.  Basamento. 

Basamento,  m.  (arch.)  Eraba- 


BAS 


379 


samento ;  qual(]ucr  corpo 
que  se  colloca  debaixo  da 
canna  da  columna.  Compre- 
hende-se  portanto  n'esía  de- 
nominação a  base  e  o  pe- 
destal. iStylobates,  ce. 

Basanista.  m.  (zool.)  Basanis- 
ta;  genero  de  crustáceos 
chupadores  e  parasitas,  da 
ordem  dos  IcrncidiiS. 

Basanita.  /.  (zool.)  Basanita; 
rochabasaltica  de  um  pardo- 
esverdeado  ou  gi'is  em  cuja 
composição  entra  o  feldspa- 
tho como  principio  dominan- 
te, com  crystacs  dissemina- 
dos de  pyroxene ;  sua  textura 
é  porosa,  assimilhando-se  á 
escoria  ou  fezes. 

Basaxo.  m.  (zool)  Basano  (pe- 
dra de  toque);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  heterome- 
ros  e  da  familia  dos  taxi- 
corneos. 

Basanomelano.  in.  (min.)  Ba- 
sanomelano;  mineral  que  se 
apresenta  em  crystaes  de 
uma  cor  negra  subida,  em 
cuja  composição  entram  o 
acido  titánico  e  os  oxydos 
férrico  e  ferroso. 

Basar,  a.  Basear;  fundar,  as- 
sentar,  estabelecer  sobre 
uma  1)ase. 

BasÁuida.  /.  (zool.)  Bassaiida; 
genero  de  mammiferos  da 
ordem  dos  carnívoros  digi- 
tigrados,  cujo  typo  é  a  bas- 
sarida  astuta,  descoberta  no 
I\[exico,  de  pelle  parda  aleo- 
nada, com  oito  aunéis  dene- 
gridos incon.ipletos  na  par- 
te inferior. 

Basca.  /.  Vasca,  nausea,  engu- 
lho, enjoo;  perturbação  que 
se  experimenta  no  estomago 
(|uando  se  quer  vomitar. 
Usa-se  mais  commummente 
no  plural.  Nausea,  ce:  — 
(fig.)  vasca,  desgosto,  ancic- 
dade. 

Bascani.  m.  (germ.)  V.  Alccd- 
día. 

Bascar,  n.  (ant.)  Nausear;  ter 
nausea,  ancia  ou  vontade  de 
vomitar :  —  (fig.)  ter  ou  pa- 
decer qualquer  ancia,  ago- 
nia ou  aíiiicção  do  corpo  ou 
da  alma. 

Basco,  rn.  (ant.)  V.  Basca. 

Bascosidade.  /.  Immuudicia, 
sordidez,  sujidade.  iSpurci- 
tia,  immunditia,  ce. 

Bascoso,  sa.  adj.  («??/.j  Vasco- 


380  BAS 

so,  nauseado,  anclado;  ap- 
plicava-se  ao  que  padecia 
anciãs  ou  nauseas. 

Bascuenck.  adj.  V.  Vascuence. 

BÁSCULA./,  (ant.)  Bascula;  pe- 
quena alavanca  que  obra 
sobre  as  cavilhas  da  roda 
que  produz  os  sons  nos  relo- 
jios  de  repetição,  e  serve  pa- 
ra levantar  o  inartello  :  — 
(mech.J  bascula;  instrumen- 
to destinado  a  averiguar  o 
peso  dos  corpos  de  grande 
massa:  —  (ant.)  cegonha; 
machina  ou  apparelho  me- 
chanico  para  tirar  a  agua, 
com  um  peso  que  fica  tora 
do  rio  ou  do  poço,  contrape- 
sando a  parte  submergida 
n'elle  para  a  levantar.V.  Ci- 
(jOfial.  Hueco  de  la  báscida. 
(mil.);  ôco  da  bascula;  abo- 
bada que  se  construo  por 
baixo  da  umbreira  das  por- 
tas de  uma  praça  fortifica- 
da, e  que  se  cobre  com  ta- 
buoes  moveis,  a  fim  de  que 
possa  receber  as  alavancas 
da  ponte  levadiça,  quando 
esta  SC  levanta. 

Bascurkia.  /.  (germ.)  V.  Bar- 
rena. 

Bascurriar.  a.  (germ.)  V.  Bar- 
renar. 

Bascurrio.  m.  (germ.)Y.  Bar- 
reno. 

Base.  /.  V.  Basa:  —  (fig.)  ba- 
se; o  principal  fundamento 
ou  apoio  em  que  se  estriba 
alguma  cousa:  —  (agr.j  ba- 
se; linha  que  se  traça  no 
terreno,  e  sobre  a  qual  os 
agrimensores  construem  os 
triangules  necessários  para 
a  medição:  —  (anat.)  base; 
parte  que  serve  de  susten- 
táculo ás  mais,  e  assim  se 
diz:  base  do  cráneo:  — (arf.) 
base ;  o  principal  ingredien- 
te que  entra  nas  tintas  c 
outras  manufacturas,  com- 
jjosiçoes,  etc.:  — base;  na  re- 
lojoaria, a  parte  inferior  de 
qualquer  peça,  por  exemplo 
de  um  cylindro  :  —  (astron.) 
base;  medida  da  distancia 
que  existe  entre  dois  pontos 
afastados  do  nosso  planeta, 
com  o  fim  de  averiguar  a 
extensão  dos  graus  terres- 
tres:—  (hot.)  base;  ponto 
em  que  um  órgão  tem  o  sou 
apoio,  e  assim  se  diz  que  a 
base  do  pericarijo  c  o  i^outo 


BAS 

de  inserção  com  o  pedúncu- 
lo:—  distinta  (phys.);  base 
distincta;  synonymo  de  foco 
naslentes  convexas: — (math.) 
base;  nas  figuras  jjlanas,  a 
linha  sobre  que  carregam  to- 
das as  mais,  como  no  trian- 
gulo ou  parallelogrammo; 
assim  a  base  do  triangulo 
rectângulo  é  a  hypotenusa, 
ou  a  linha  opjiosta  ao  angu- 
lo recto,  e  a  base  das  figu- 
ras solidas  é  a  superficie  so- 
bre que  assentam  as  mais. 
Bases,  is: — -(med.)  base;  da- 
se este  nome  a  uma  formu- 
la qualquer  no  medicamen- 
to que  ha  de  exercer  a  ac- 
ção principal:— fmiY.J  base; 
o  lado  exterior  de  um  poly- 
gono,  ou  a  linha  que  se  sup- 
põe  tirada  do  um  angulo 
flanqueado  a  outro :  —  de 
una  linea;  base  de  uma  li- 
nha; os  dois  pontos  marca- 
dos por  duas  guias  para  de- 
terminar a  direcção  da  mes- 
ma :  —  estratejica  ou  de  ope- 
raciones; base  estratégica 
ou  de  operações,  j)ontos  de 
partida  de  um  exercito  que 
avança  a  tomar  a  ofiensiva, 
ou  os  de  apoio  do  que  se 
mantém  na  defensiva:  • — 
(mus.)  base ;  a  parte  mais 
baixa  que  serve  de  funda- 
mento das  outras :  —  (jmit.) 
base ;  a  superficie  inferior 
sobre  que  se  pintam  dire- 
ctamente os  pés  da  figura: 
— (chim.)  base ;  em  qualquer 
combinação  dá-se  este  nome 
ao  elemento  mais  electro- 
positivo, ainda  quando  em 
outras  seja  electro-negati- 
vo ;  assim  no  acido-sulphu- 
rico  o  enxoñ-e  é  a  base  j)or 
ser  mais  electro-positivo  que 
o  oxy genio,  aindaque  no  sul- 
phureto  de  prata  o  enxofre 
seja  o  mais  electro-negati- 
vo :  —  salificahle  ;  base  sa- 
lificavel ;  nome  dado  aos  cor- 
pos que  em  contacto  com 
um  acido  se  combinam  com 
elle  e  formam  um  composto 
chamado  sal:  —  (zool.)  base; 
aquella  parte  de  uma  con- 
cha em  que  se  acha  situado 
o  dorso  do  animal  que  con- 
tém:—  base;  origem  das  di- 
versas partes  do  que  consta 
exteriormente  o  corpo  de  um 
insecto. 


BAS 

Basel.  m.  (ant.)  Baixel,  navio. 

Básela.  /.  (bot.)  Basella;  ge- 
nero de  plantas  originarias 
das  índias,  correspondente 
á  familia  das  atripliceas: — 
basella;  genero  de  plantas 
herbáceas,  da  familia  das 
chenopodeas. 

BaselÁceo,  cea,  adj.  (bot.)  Ba- 
selaceo;  que  se  parece  ou 
se  assimilha  ao  genero  ba- 
sella :  — /.  piW  basellaceas ; 
grupo  de  plantas  que  com- 
prehende  um  pequeno  nu- 
mero de  géneros,  e  tem  por 
typo  o  genero  basella. 

Basemia.  /.  (ant.)  Asco;  enjoo, 
nausea  que  produz  alguma 
cousa  desagradável  e  repu- 
gnante. 

Basentidemo.  m.  (zool.)  Basen- 
tidemo  (inserto  na  base) ;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
,  dos  dípteros,  divisão  dos  bra- 
coceros,  composto  de  uma  só 
especie. 

Baseofillo.  m.  (bot.)  Bkseo- 
fillo  (folha  na  base);  subdi- 
visão feita  do  genero  casia. 

Baseolójia.  /.  (chim.)  Baseo- 
logia;  despripção  ou  tratado 
das  bases  chimicas. 

Baseolójico,  ca.  adj.  (chim.) 
Baseologico;  o  que  tem  re- 
lação com  a  baseologia. 

Baseto.  m.  (bot.)  Basseto ;  no- 
me dado  a  alguns  cogume- 
los, caracterisados  por  terem 
um  pedículo  summameute 
curto,  como  succede  espe- 
cialmente aos  agáricos. 

Basia.  /.  (bot.)  Basia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
sapoteas ;  são  arvores  lactes- 
centes, de  flores  amarellas, 
cujas  especies  principaes  são 
a  basia  de  folhas  compridas 
e  a  de  folhas  largas. 

Basial.  adj.  (zool.)  Basial ;  o 
corpo  impar  central  dos  no- 
ve que  constituem  a  verte- 
bra dos  animaos  articulados. 

Basicerina.  /.  (min.)  Basiceri- 
na;  fluoreto  básico  de  cerio. 

Basicidad.  /.  (chim.)  líasicida- 
de;  propriedade  peculiar  de 
todo  o  corpo  que,  em  qual- 
quer combinação  chimica, 
servo  de  base  ou  elemento 
electro-positivo. 

Básico,  ca.  adj.  (anat.)  Básico; 
relativo  á  base  de  um  órgão: 
—  (med.)  básico ;  relativo  ao 
medicomento,  chamado  base 


BAS 

nas  formulas :  —  (chim.J  bá- 
sico ;  ■  qualificação  dada  a 
todo  o  corpo  composto,  uo 
qual  domina  o  elemento  ele- 
ctro-positivo ou  a  base  sali- 
ficavel:  — (zool.)Y.  Bastai. 

Basificacion.  /.  (chim.)  Basifi- 
caçào ;  nome  dado  ao  acto, 
em  virtude  do  qual  um  cor- 
po passa  ao  estado  de  base 
em  uma  combinação  chimica. 

Basificae.  a.  (chim.)  Basificar; 
palavra  usada  pai-a  indicar 
a  acção  de  formar  compos- 
tos básicos. 

Basifijo,  ja.  adj.  (bot.)  Basifi- 
xo ;  qualificação  dada  por  to- 
dos os  botânicos  a  todo  o  ór- 
gão que  se  acha  adhereute 
a  outro  jjela  base. 

Basíjeno,  na.  aclj.  (chim.)  Basi- 
geno ;  qualificação  de  todo  o 
corpo  c(ue  ao  combinar-se 
com  outro  forma  productos 
já  electro-negativos,  já  ele- 
ctro-positivos, como  succede 
ao  oxygenio,  enxofre  c  ou- 
tros. 

Basíjino.  m.  (bot.)  Basigynio  •, 
nome  dado  ao  sustentáculo 
do  pistillo,  quando  não  é 
mais  que  uma  prolongação 
adelgaçada  do  ovario. 

Basilado,  da.  adj.  (bot.)  Basi- 
lado;  qualificação  de  qual- 
quer corpo  situado  sobre  uma 
base. 

Basilar,  adj.  Basilar;  que  nas- 
ce da  base  ou  é  próprio  d' el- 
la :  —  (bot.  e  zool.)  basilar ; 
que  se  acha  collocado  na 
base  de  um  órgão,  e  serve 
como  tal,  como  appendice 
basilar,  areola  basilar. 

Basilea.  /.  (germ.)  V.  Hor- 
ca:—  (bot.)  basilea;  genero 
de  plantas  da-  familia  das 
asfodelias,  e  cuja  especie 
mais  notável  ó  a  basilea 
real,  que  se  cultiva  nos  jar- 
dins e  é  mui  apreciada  por 
seu  elegante  aspecto. 

Basílica./.  Basílica;  segundo 
a  sua  origem  significa  pala- 
cio ou  templo  real.  Depois 
(leu-sc  este  nome  ás  igrejas 
magnificas,  como  em  Roma 
a  de  S.  Pedro,  tíanta  Maria, 
a  do  Coração  de  Jesus  em 
Lisboa,  etc.  Basílica,  (e:  — 
basílica;  tribunal  em  que  o 
rei  administrava  justiça :  — 
adj.  (anaf.)  basílica;  quali- 
ficação de  uma  das  veias  do 
«9 


BAS 

braço,  resultante  da  veia 
mediaiia  com  a  cubital  que 
sobe  pelo  lado  interno  do 
braço,  perfura  a  aponevrose 
brachial  e  desemboca  na 
orieem  ou  principio  da  veia 
axillar.  Pratica-se  u'ella 
muitas  vezes  a  sangria. 

Basilicario.  7n.  Basiiicario;  o 
ecclesiastico  que  assiste  ao 
papa  ou  ao  bispo,  quando 
celebram. 

Basilicon.  m.  (pharm.)  Basa- 
licão.  V.  Ungüento  amarillo. 

Basilidion.  m.  (pharm.)  Basi- 
lidião ;  unguento  descripto 
por  Galeno,  que  se  emprega 
para  curar  a  sarna. 

Basiliense.  adj.  Basiliense ; 
que  pertence  á  cidade  de 
Basilea  ou  a  seus  habitan- 
tes ou  que  é  natural  d'ella. 
Basileensis ,  sis. 

Basilio,  lia.  adj.  e  s.  (rei.)  Ba- 
silio; monge  ou  religioso 
que  segue  as  regras  de  S. 
Basilio.  Basilianus  mona- 
chns,  basiliani  ordinis  sive 
instituti  monachns. 

Basilisco,  m.  Basilisco ;  ani- 
mal fabuloso,  ao  qual  se  at- 
tribue  o  matar  com  a  vis- 
ta. Basiliscus,  i:  —  (fig-)  ba- 
silisco; a  pessoa  em  extremo 
irritável,  A^iva  de  genio, 
cruel,  etc. :  —  (ostrón.)  basi- 
lisco; estrella  fixa  da  con- 
stellação  de  Leo.  chamada 
também  coração  de  leão  :  — 
(br az. )has}lUco\  animal  ima- 
ginario que  symbolisao  pres- 
tigio e  a  vigilancia: — (mil.) 
basilisco;  peça  antiga  de  ar- 
tilheria,  de  grosso  calibre 
e  comprimento,  que  atirava 
uma  bala  do  calibre  de  160 
libras.  Basiliscus,  tormenti 
bellici  genns :  —  (zool.)  basi- 
lisco ;  genero  de  animaes 
vertebrados  da  classe  dos 
reptis,  ordem  dos  lagartos, 
familia  dos  iguanidos,  cujas 
principaes  especies  são :  o 
basilisco  de  capuz  e  o  fran- 
jado. 

Basilo.saukio.  m.  (zool.)  Basi- 
losaurio  (lagarto  real);  no- 
me impropriamente  dado  a 
um  animal  fóssil,  que  se 
acreditou  ser  um  reptil  da 
ordem  dos  saurios,  e  pelas 
ultimas  investigações  se  viu 
que  é  um  mammifero  pisci- 
forme da  ordem  dos   ceta- 


BAS 


381 


ceos,  chamado  zenglodonte 
e  achado  nos  terrenos  ter- 
ciarios da  Luisiana. 

Basinérveo,  vea.  adj.  (bot.)  Ba- 
sinerveo;  qualificação  dada 
á  disposição  especial  que  of- 
ferecem  as  nervosidades  das 
folhas  quando  partem  diver- 
gentes da  base,  como  succe- 
de nas  plantas  monocotylé- 
dones.  Este  adjectivo  é  sy- 
nonymo  da  palavra  Digiti- 
nerveas. 

Basio-ces.ato-g'loso. adj.(anat.) 
Basio-cerato-glosso ;  nome 
dado  pelos  anatómicos  a  um 
musculo  da  lingua,  que  cou- 
stitue  a  segunda  porção  do 
licoglosso,  e  que  se  estende 
desde  os  ramos  do  hyoide 
até  á  base  da  língua. 

Basio-farinjeo.  adj.  (anat.)  Ba- 
sio-pharingeo ;  nome  de  um 
dos  músculos  da  pharinge, 
constituido  por  um  fasciçulo 
de  fibras  musculares,  que 
se  estende  desde  a  base  do 
osso  hyoide  e  termina  na 
pharinge. 

Basio  gloso.  adj.  (anat.)  Ba- 
sio-glosso ;  nome  dado  á  pri- 
meira porção  do  musculo 
hyoglosso ;  ou,  por  outra  for- 
ma, a  porção  que  se  estende 
desde  o  osso  hyoide  até  á 
base  da  lingua. 

Basiprioxoto.  m.  (zool.)  Basi- 
prionoto  (base  em  forma  de 
serra);  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  coleópteros  te- 
trámeros, e  familia  dos  lon- 
gicorneos,  composto  de  tres 
especies. 

Basipto.  m.  (zool.)  Basipto;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros,  secção  dos 
tetrámeros,  composto  de  uma 
só  esiDCcie. 

Basis.  (ant.)  Basis,  base  ou 
fundamento. 

Basis  fenal.  adj.  (med.)  Basis 
fenal;  diz-se  da  base  ou  do 
corpo  de  uma  das  quatro 
vertebras  que  constituem  o 
cráneo. 

Basisoluto.  adj.  (bot.)  Basisso- 
luto;  o  que  é  prolongado 
pela  sua  base. 

Basistan.  to.  Basistan;  sitio 
ou  logar  em  que  estão  as 
tendas  na  Turquia. 

Basitoxo.  m.  (zool.)  Basitoxo 
(base  arqueada);  genero  de 
insectos    coleópteros   te4;ra- 


382 


BAS 


meros,  composto  de  duas  es- 
pecies originarias  do  Brazil. 

Baslú. /.  (germ.)  Bacia. 

Baso,  sa.  adj.  (ant.)  V.  Bajo : 
—  m.  medida  de  dois  azum- 
bres e  meio,  em  Verona :  — 
(raar.)Y.  Anguila:  —  (zool.) 
baso;  genero  de  insectos  liy- 
menopteros  da  familia  dos 
icbneumonidos,  composto  de 
um  grande  numero  de  espe- 
cies todas  euroj^eas. 

Basoideo,  dea.  adj.  (min.)  Ba- 
soideo;  qualificação  dada  a 
todo  o  crystal  prismático, 
terminando  por  pyramides, 
que  apresentam  uma  de 
suas  faces  de  maior  exten- 
são que  as  outras,  de  maneira 
que  parece  um  prisma  cujas 
bases  são  obliquas.  Esta  mo- 
dificação apresenta-se  mui 
commummente  nos  crystaes 
de  quartzo. 

Basólas,  /.  (mar.)  V.  Anguila. 

Basoleo.  m.  (zool.)  Basoleo ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  carabicos,  que  alguns 
referem  ao  genero  axino- 
pboro. 

Basoea. /.  (bot.)  Bassora;  no- 
me dado  a  uma  planta  ori- 
ginaria da  Guyana.  Goma 
de  Basorà;  gomma  de  Bas- 
sora ;  gomma  produzida  pela 
acacia  gommifera,  da  Ara- 
bia; apresenta-se  no  com- 
mercio  em  fragmentos  irre- 
gulares, brancos  ou  ama- 
rellos,  quasi  transparentes 
6  de  pouco  volume. 

Basorina./.  (chim.)  Bassorina; 
principio  immediato  vegetal 
análogo  ás  gommas,  um  pou- 
co menos  transparente  que 
a  gomma  arábica,  com  a 
qual  tem  muita  similhança. 

Basorínico,  ca.  (ulj.  (chim.)  Bas- 
sorinico;  parecido  ou  con- 
cernente á  bassorina. 

Basorita.  /.  (chim.)  Bassointa; 
synouymo  de  Basorina. 

Basquear.  ?;.  V.  Basear. 

Basquia. /.  (bot.)  Baschia;  no- 
me de  uma  secção  de  plan- 
tas do  genero  litospermo. 

Basquilla.  /.  (vet.)  Plethora; 
enfermidade  que  padece  o 
gado  lanígero  por  abundan- 
cia de  sangue.  Morbus  ^;e- 
co7'/s  ò  sangíiinis  repletione 
ortus. 

Basquina.  /.  Saia  que  trazem 


BAS 

as  mulheres  liespanholas, 
que  lhes  chega  da  cintura 
até  aos  pés,  com  pregas  pa- 
ra ajustar  sobre  os  quadris. 
Poe-se  cm  cima  da  outra 
roupa,  é  commummente  pre- 
ta e  serve  para  sair  á  rua. 
Mídiebris  túnica  exfima. 

Basta./.  Alinhavo;  pontos  que 
dão  os  alfayates  e  costurei- 
ras, com  os  quaes  dispõem  a 
tela  de  modo  que  saiam  bem 
direitas  as  costuras.  Sarci- 
men  jjerfuiictorie  factum:  — 
— 2)1-  bastas;  pontos  que  se 
dão  no  colchão  para  man- 
ter a  lã  no  seu  logar  e  sem 
amontoar-se.  Sutura  culcitce 
superaptata:  —  especie  de 
albarda:  —  inter j.  basta; 
bom!  bastante!  não  ha  ne- 
cessidade de  mais. 

Bastadamente.  adv.  (ant.)  V. 
Suficientemente. 

BÁSTAGO,  m.  V.  Vastago. 

Bastaje,  m.  V.  Ganapán. 

Bastante,  p.  a.  de  Bastar.  Bas- 
tante ;  o  que  basta.  Sufficiens, 
entis :  —  adv.  bastante,  suffi- 
cientemente.  Satis. 

Bastantear.  a.  (jurisp.)  Reco- 
nhecer o  advogado  ou  outra 
pessoa  encarregada  o  poder 
conferido  ao  procurador,  pa- 
ra que  se  admitta  como  le- 
gitimo mandatario  de  quem 
o  outorgou. 

Bastantemente,  adv.  Bastan- 
temente, sufficientemente,  de 
modo  bastante.  Sufficienter, 
satis. 

Bastanteo.  m.  Reconhecimen- 
to; acção  e  efieito  de  reco- 
nhecer como  apto  o  advoga- 
do ou  outra  pessoa  que  al- 
guém outorga. 

Bastantero.  m.  Verificador  de 
procurações ;  na  audiencia 
de  Valhadolid  e  outros  tri- 
bunaes  é  iim  ofticio  para  re- 
conhecer se  os  poderes  que 
se  apresentam  são  bastan- 
tes. Qui  mandata  p)^'ocura- 
toribus  litteris  tradita  scru- 
tatur. 

Bastantísimo,  ma.  adj.  snp.  de 
Bastante.^&siiiwtissixno.Suf- 
ficientissimus,  amplissimus. 

Bastar,  n.  Bastar;  dar  o  suffi- 
ciente  e  proporcionado  para 
alguma  cousa.  Sufficcre,  sat 
esse:  —  (ant.)  V.  Abundar: 
—  a.  (ant.)  fornecer;  dar  ou 
subministrar  o  que  se  neces- 


BAS 

sita: — V.  Abastecer: — (ant.) 
V.  Bastear. 

Bastarda.  /.  (art.)  Lima  bas- 
tarda; especie  de  lima  que 
usam  os  serralheiros,  e  que 
se  diflerença  das  regulares 
em  que  o  picado  é  menos 
forte  e  profundo,  e  serve 
para  dar  lustro  ás  peças. 
Lima  mollior:  —  (ant.)  sella 
bastarda;  em  equitação  a 
sella  que  é  um  termo  medio 
entre  a  de  bridão  e  a  gine- 
ta; o  modo  de  montar  e  ir 
montado  n'ella  chamava-se 
a  la  bastarda.  Ephippium 
nec  admodum  arcuatum: — • 
(naut.)  bastarda ;  grande  ve- 
la de  galé,  a  vela  maior  la- 
tina nos  navios  com  esta  dis- 
posição:— (mil.  ant.)  bastar- 
da ;  peça  de  artilheria.  Tor- 
menti  bellici  genus : — Y. Bas- 
tardilla, letra  ou  em  rela- 
ção á  letra. 

Bastardear,  n.  Bastardear ;  de- 
generar de  sua  primitiva  na- 
tureza. Diz-se  dos  animaes 
e  vegetaes.  Degenerare :  — - 
(fig.)  bastardear;  degenerar 
alguma  pessoa  no  seu  pro- 
ceder do  que  é  conveniente 
á  sua  origem,  degradar-se, 
envilecer-se,  viciar-se.  De- 
generare,  dissimiles  stirpje 
mores  induere.  Por  extensão 
se  applica  ao  estylo  ou 
phrase  que  desdizem  da  Ín- 
dole do  idioma  a  que  per- 
tencem; —  bastardear ;  usa- 
se também  como  activo  na 
significação  de  corromper  ou 
viciar. 

Bastárdelo,  m.  (p.  Ar.)  Reper- 
torio; registo  no  qual  os  es- 
crivães ou  notarios  escrevem 
as  minutas  das  actas.  Com- 
pendium  scripturarum.. 

Bastarderia.  /.  (ant.)  V.  Bas- 
tardia. 

Bastardía./.  Bastardia;  nas- 
cimento illegitimo.  Nata- 
lium  vitium: — (fig-)  bastar- 
dia, degeneração;  dito  ou 
feito  que  degenera  do  estado 
ou  obrigações  de  cada  um. 
Factum,  vel  dictum  aliad 
indecorum,  indecens : — (bot.) 
genero  de  plantas  dicoty- 
ledoneas,  da  familia  das 
malvaceas,  cujos  fructos 
são  vesiculosos. 

Bastardilla,  adj.  (art.)  Cursi- 
vo, grifo,  itálico;  applica-se 


BAS 

á  letra  de  imj)rensa  que 
imita  a  letra  manuscripta. 
TÂttera  'prcdo  typico  excus- 
sa,  manu  exaratcn  similis :  — 
instrumento  musico;  especie 
de  flauta.  Tibice  species. 

Bastakdísimo,  ma.  adj.  svj).  de 
Bastardo.  Máxime  degener, 
deterrimus. 

Bastardo,  da.  adj.  Bastardo; 
o  que  degenera  da  sua  ori- 
gem ou  natureza,  ¡Ilegitimo, 
degenerado.  Degeiíer,  eris: — 
bastardo  espurio ;  applica- 
se  ao  filho  ou  filha  qvie  não 
nasceu  de  legitimo  matrimo- 
nio. Nothus,  a,  um:  —  m. 
cobra.  V.  Boa:  —  (naut.) 
vela  bastarda  que  antiga- 
mente se  usava  nas  galés. 
Veli  genus  antiquitus  in  hi- 
remihus  aliis  que  navibus 
usitati:  —  (dgf-)  bastardo; 
especie  de  uva  preta,  doce 
e  têmpora.  Uva  nigra  dul- 
civa: — bastardo;  letra  bas- 
tarda. Littera  major:  — 
(naut.)  bastardo;  cabo  com 
que  se  atracam  as  vergas 
aos  mastros. 

Bastardona.  /.  Raça  Ijastarda. 

Bastaré,  adj.  (germ.)  Direito. 

Bastarí.  adj.  (germ.)  Direita. 

Baste.  m.  (prov.)  V.  Basta: — 
especie  de  albarda :  —  appa- 
relho  dos  muares  destinado 
a  conduzir  a  artilheria  de 
montanha. 

Bastear,  a.  BastciU*;  pôr  bas- 
tas a  Colchões.  Filinn  tra- 
diicere. 

Bastecedor,  m.  (ant.)  V.  Abas- 
tecedor. 

Bastecer,  o.  (ant.)  V.  Abaste- 
cer:—  (fig.)  tramar;  maqui- 
nar, urdir.  Molire  commolire. 

Bastecimiento.  m.  (ant.)  V. 
Abastecimiento. 

Basterua./.  Basterna;  especie 
de  carruagem,  tirada  por 
muares  ou  cavallos,  usada 
pelas  damas  romanas.  O  in- 
terior era  cercado  de  almo- 
fadas e  nos  lados  tinha  pe- 
dras transparentes.  Vehiculi 
genus. 

Bastero,  m.  Albardeiro;  o 
que  faz  e  vende  albar- 
das. Cietellarum  opiifex,  aut 
venditor. 

Bastida./.  Bastilha;  fortaleza, 
castello.  ProjJugnacuhim , 
i : —  (mil.)  bastida,  manta  de 
guerra;  machina  ou  castello 


BAS 

de  madeira  usado  antiga- 
mente jjara  atacar  as  praças 
fortes.  Pluteus,  vinea. 

Bastidad.  /■  (ant.)  Eudeza, 
grosseria.   Ingenii  tarditas. 

Bastido,  adj.  (ant.)  Bastido; 
nas  chapelarias  chama-sc 
assim  a  uma  peça  de  jDello 
em  feitio  de  funil,  que  se 
forma  unindo  exti-emidade 
com  extremidade  varias  pe- 
ças triangulares. 

Bastidor,  m.  Bastidor;  instru- 
mento de  madeira,  qvie  ser- 
ve para  fixar  os  pannos 
Cfue  se  pretendem  pintar  ou 
bordar:  —  aro;  peça  de  ma- 
deira que  guarnece  em 
roda  as  AÚdraças.  Lignea 
machina  ad  opus  phrygium 
et  alia  qucevis  deserviens :  — 
(theat .)  2)1.  bastidores;  sceuas 
moveis,  pannos  pintados,  que 
se  fixam  sobre  grades  de  ma- 
deira maiores  ou  menores, 
e  que  collocadas  perpendi- 
cularmente nos  theatros , 
servem  para  figm-ar  os  luga- 
res onde  se  passa  a  sce- 
na.  Depicta  lintea  super 
compactos  assercidos  expan- 
sa.  Entre  bastidores  (fr.); 
entre  bastidores;  atrás  da 
cortina.  Usa-se  em  senti- 
do figurado  para  significar 
([ue  uma  cousa  se  faz  a 
occultas:  —  (fort.)  bastida; 
tranqueira  de  j^aus  fincados 
para  impedir  a  separação 
dos  costados  das  barcas 
pouco  solidas  que  sustêem 
as  pontes  militares:  —  de 
transporte;  bastida,  balsa 
ou  jangada  que  serve  jíara 
transportar  as  carretas  de 
uma  praça :  — giratorio  ;  bas- 
tidor giratorio;  marco  ou 
armação  de  madeira  sobre 
que  se  collocam  as  carretas 
á  moderna.  Bastidores  de 
asnillo  (a)t.);  bastidores; 
peças  fortes  de  madeira  que 
formam  nas  fabricas  de  ta- 
peçarias os  dois  lados  do 
tear,  e  conduzem  os  dobra- 
dores. 

Bástiga.  /.  (ant.)  V.  Vastago. 

Bastilla,  /.  Bainha;  dobra 
feita  nos  extremos  dos  es- 
tofos para  que  estes  se  uâo 
desfiem.  Plicatura  ad  oram 
tela^  assuta. 

Bastillado,  da.  adj.  (braz.) 
Bastilhado;  diz-se  das  peças 


BAS 


383 


que  téem  as  ameias  de  torre 
voltadas  para  a  ponta  do 
escudo. 

Bastillar,  a.  Embainhar ;  cozer 
a  bainha,  fazer  uma  ou  mais 
bainhas  n'  uma  peça  de  estofo. 

Bastimextar.  a.  Abastecer ; 
prover  de  bastimentos. 

Bastimentero.  m.  (ant.)  V. 
Abastecedor. 

Bastimento,  m.  Bastimento ; 
provimento  de  cousas  neces- 
sárias para  sustento  de  uma 
cidade,  exercito,  etc.  Anno- 
na,  vibaria,  commeatus:  — 
navio,  embarcação.  Navis: 
— (ant.)  V.  Edificio: — (ant.) 
o  conjuucto  de  bastas  de 
luna  colcha  ou  colchão:  — 
na  ordem  de  S.  Thiago,  o 
direito  de  cobrar  ou  pagar 
as  primicias  que  constituíam 
o  rendimento  das  respectivas 
commendas.  Jus  percipiendi 
frugimi  primitias. 

Bastión,  m.  (fort.)  Bastião. 
Y.  Baluarte. 

Bastioxar.  a.  (mil.)  V.  Abas- 
tionar. 

Bastir,  a.  (ant.)  Abastecer:  — 
fazer,  dispor  alguma  cousa: 
—  edificar. 

Basto.  m.  Basto;  esijccie  de 
apparelho  ou  albarda  que 
levam  as  bestas  de  carga. 
Clitellarum  genus:  —  basto; 
az  de  paus.  Usa-se  mais 
commummente  com  o  artigo. 
Pagella  Insoria  in  qua  ba- 
cilli  species  depicta  est:  — 
qualquer  das  cartas  do  naijie 
de  paus.  Pagella  seu  charta 
Insoria  bacillo  signata:  — 
adj.  gi-osseiro;  tosco,  incivil. 
Evdis,  impolitus:  —  m.  pi. 
basto;  quatro  de  paus  nas 
cartas  de  jogar,  assim  cha- 
mado por  ter  pintadas  figu- 
ras representando  uns  paus 
ou  bastões.  Bacilli;  charlee 
Insoria}  bacillorum  figuris 
ornatce:  —  pi.  (equit.)  man- 
tinhas; chama-se  assim  a 
uma  especie  de  almofada 
de  crina  que  vae  por  baixo 
da  sella,  assenta  immedia- 
tamente sobre  os  lombos  do 
cavallo,  e  serve  para  evitar 
que  se  fira  ou  maltrate. 

Bastón,  m.  Bastão,  bordão, 
bengala.  Scipio,  baculus:—^ 
bastão ;  na  milícia,  insignia 
de  commando.  Scipio,  insi- 
gne dncis  vel  prcefedi  mili- 


384 


BAS 


tice :  —  vara ;  insignia  de 
magistrado :  —  (fiffO  mando 
ou  poder  que  se  exerce  es- 
pecialmente na  guerra.  Im- 
perium  pra'fectura :  —  (art.) 
bastão;  pau  redondo,  de 
meia  vara  de  comprido  em 
que  está  envolvida  a  seda 
para  d'alii  passa-la  ao  cy- 
liudro  dobadcr.  Cylindrus 
quo  tela  sérica  implicatur :  — 
pl.  (hraz.J  palas ;  as  listas 
que  dividem  o  escudo  de 
alto  a  baixo,  como  as  de 
Aragão,  que  vulgarmente 
denominam  barras.  Cha- 
mam-se  bastones;  bastões, 
sendo  mais  de  uma;  de  con- 
trario diz-se  palo  ou  ^jaí; 
pala  ou  faixa.  Fascice  ingen- 
tilitiis  á  summo  ad  ima  scu- 
tum  secantes.  Emxmñar  el 
bastón;  empunhar  o  bastão; 
tomar  ou  conseguir  o  com- 
mando.  Imperium,  domina- 
tum  obtinere.  Meter  el  bastón 
(fr.);  metter  o  bastão,  in- 
trometter-se  em  contenda, 
interpor- se  entre  dois  que 
disputam  ou  se  batem,  apar- 
ta-los. Conciliare.  Terciar 
el  bastón  o  el  palo  (fr.); 
dar  pauladas  em  cheio.  Ple- 
no ictu  ferire.  Bastón  aro- 
mático TUSÓ ;  substancia  em 
forma  de  cylindro,  composta 
de  varios  bálsamos  que  ser- 
vem para  perfumar  os  quar- 
tos. Bastón  de  brujiré.  V. 
Brujidor.  Bastón  de  cera; 
pau  de  cera ;  pequeno  bastão 
de  ébano  coberto  de  cera 
n'uma  das  extremidades,  e 
serve  para  apanhar  os  dia- 
mantes e  colíoca-los  no  en- 
gaste. Bastón  de  enderezar; 
bruñidor;  especie  de  rolo 
de  que  usam  os  ourives  para 
alisar  qualquer  tira  fina  de 
oiro  ou  prata.  Bastón  de 
guantero  ;  pau  de  abrir  luvas, 
pequeno  instrumento  de  ma- 
deira torneado  em  forma  de 
fuso  que  serve  para  dar  ás 
luvas  de  pellica  a  elastici- 
dade precisa.  Bastón  de  Jtor- 
mero ;  pau  de  formeiro;  pe- 
queno cylindro  guarnecido 
de  pelle  lixa,  que  usam  os 
fabricantes  de  formas  para 
deixa-las  lisas  e  acabadas. 
Bastón  de  lapidario;  pau 
de  betume;  pedaço  de  ma- 
deira, grosso  n'uma  das  ex- 


BAS 

tremidades  e  delgado  na 
outra,  usado  pelos  lapida- 
rios para  sujeitar  com  elle 
as  pedras  que  hão  de  traba- 
lhar, pegando-as  com  algum 
mastique  ou  cimento.  Bastón 
de  prueba;  pau  de  prova; 
madeiro  achatado  em  um  de 
seus  extremos,  usado  nos 
engenhos  de  assucar  para 
bater  esta  materia  na  cal- 
deira antes  de  ferver:  — 
(bot.)  nome  dado  ás  plantas 
cujas  flores  estão  dispostas 
em  espiga  á  roda  de  um 
eixo.  Bastón  de  oro;  bastão 
de  oii-o;  especie  de  flor 
dobrada.  Bastón  eléctrico 
(phys.);  bastão  eléctrico; 
instrumento  de  madeira,  cy- 
lindrico,  perfeitamente  sec- 
co,  com  a  propriedade  de 
electrisar-se  pelo  attrito, 
e  podendo  substituir-se  nas 
experiencias  ao  tubo  ou  bar- 
ra de  vidro:  —  tubo  de  vi- 
dro, terminando  por  uma  ou 
duasespheras  metallicas,  ar- 
mado e  disposto  como  uma 
garrafa  de  Leyde:  —  (hist.) 
bastão ;  insignia  que  os  impe- 
radores romanos  concediam 
a  certos  gladiadores  victo- 
riosos na  luta  do  circo.  Bas- 
ton  augurai;  bastão  augu- 
rai ;  pau  em  forma  de  cajado, 
distinctivo  dos  arúspices,  que 
lhes  servia  j^ara  dividirem  as 
regiões  do  céu  quando  o 
observavam.  Bastón  pasto- 
ral; bastão  pastora],  bordão 
comprido,  também  em  forma 
de  cajado,  com  que  se  re- 
presentavam os  faunos  ^  e 
mais  divindades  dos  bos- 
ques :  —  (naut.)  V.  Esnon. 

Bastonada.  /.  (ant.)  V.  Bas- 
tonazo. 

Bastonazo.  in.  Bastonada; 
pancada  com  bastão.  Fustis 
ictus  graviter  impactus. 

Bastoncico.  m.  dim.  de  Bastón: 
— Bastãozinho ;  galão  estrei- 
to para  guarnecer  estofos  e 
^•estidos.  Fasciola  ad  exor- 
nandas  vestes  contexfa  :  — 
chibata  delgada  que  se  usa 
á  maneira  de  bengala. 

Bastoncillo,  to.  m.  V.  Bas- 
toncico. 

Bastonear,  a.  Mecher  o  vinho 
com  um  bastão. 

Bastonero,  m.  Mestre-sala; 
a  pessoa  que  dirige  os  bai- 


BAT 

les  e  marca  os  pares  para 
a  dansa.  Choragus,  choree 
dux,  magisfer: — ajudante 
do  alcaide  do  cárcere.  Cus- 
todis  carceris  apparilor. 

Bastringues.  m.  pi.  Bastrin- 
gues;  especie  de  baile  popu- 
lar dos  arredores  de  Paris. 
A2Jarato  de  los  bastringues 
(art.);  apparelho  em  que  se 
utilisa  o  calor  dos  fornos  de 
soda,  para  a  fabricação  do 
acido  hydrochlorico. 

Basura.  /.  Varredura,  lixo, 
immundicia,  pó  que  se  reúne 
na  acção  de  varrer,  e  os 
excrementos  ou  esterco  das 
cavallariças.  Sordes,  xmr- 
gamentum. 

Basurero,  m.  Varredor,  ribei- 
rinho, conductor  do  lixo  ou 
pessoa  que  leva  o  esterco 
para  o  campo.  Sordium  et 
immimditiarum  levator:  — 
montureira,  esterqueira,  al- 
furja,  sitio  ou  área  onde  se 
lança  e  acama  o  lixo.  Locus 
colligendis  sordibus  desti- 
nat.us. 

Bat.  m.  (zool.)  Extremidade 
da  guela  do  peixe. 

Bata.  /.  Bata;  roupão,  cham- 
bre, vestido  talai"  caseiro. 
As  damas  usavam  uma  ves- 
te similhante,  com  cauda, 
que  vestiam  especialmente 
para  visitas  ou  funcções. 
Synthesis  seu  cubicidaria 
vestis  apud  viros,  palia  apud 
mulleres.  Media  bata;  man- 
drião, roupão  que  chega  só 
um  pouco  abaixo  da  cintura. 
Cvbicidaria  vestis  breviore : 
—  algodão  que  nasce  em 
torno  de  uma  fructa  do 
Oriente:  —  rebotalho  da  se- 
da das  índias :  —  (germ.) 
mãe:  —  (art.)  especie  de  te- 
cido que  se  faz  com  os  pri- 
meiros fios  do  casulo  da 
seda,  e  que  serve  para  acol- 
choar qualquer  vestidura. 
Sericum  tomentum. 

Batacazo,  m.  Fracasso;  baque 
ruidoso  e  forte  de  alguma 
cousa  que  improvisamente 
cáe.  Subitus  et  gravis  lapsus. 

Batacolé.  adj.  (germ.)  Ama- 
rello. 

Batafiol.  m.  (naut.)  Batafiol; 
instrumento  que  nos  baixeis 
latinos  serve  para  aferrar  a 
vela  á  sua  antenna. 

Batafiolak.    a.   (nmd.)   Afer- 


BAT 

rar,  prender  a  vela  á  sua 
antenna. 

Batahola.  /.  Bulha,  ruido, 
confusão  grande.  Vocifera- 
tio,  clamor. 

Bataia.  /.  (ant.)  V.  Batalla. 

Bataiador.  m.  (ant.)  V.  Ba- 
tallador. 

Bátala.  /.  (ant.)  V.  Batalla. 

Batalla.  /.  Batalha,  luta, 
combate,  prélio  ou  peleja  de 
um  exercito  com  outro,  ou 
entre  duas  forças  navaes. 
Pugna,  pro'lium,  i: — bata- 
lha; antigamente  significa- 
va o  centro  do  exercito  para 
o  distinguir  da  vanguarda 
e  retaguarda.  Media  acies: 
—  batalha;  cada  uma  das 
brigadas  ou  divisões  em  que 
antigamente  se  dividia  o 
exercito.  Militum  manus, 
agmen,  j^cirs  exercitus.  En 
órden  de  batalla;  em  ordem 

.  de  batalha.  Acies,  et :  — 
(pint.)  batalha;  quadro  ou 
painel  em  que  se  representa 
alguma  batalha  ou  acção 
guerreira.  Tabula  jñcta,  ubi 
prcsliantium  conflictus  spe- 
ctatur:  —  (es ff.)  a  peleja  dos 
que  jogam  com  espadas  pre- 
tas. Gladiatorius  ludns:  — 
na  balista,  o  encaixe  da  noz, 
onde  se  i^õe  o  dardo  para 
que  na  occasião  de  disparar 
a  balista,  dê  n'elle  a  corda. 
Commissura  fibuke  in  bal- 
lista:  —  (fig.)  batalha,  luta; 
agitação  e  inquietação  da  al- 
ma. Animi  commotio,  agita- 
tio:  —  (ant.)  V.  Guerra: — 
justa  ou  torneio: — campal; 
batalha  campal;  a  que  se  dá 
entre  dois  exércitos.  Totis 
utrinque  viribus  commissa 
pugna : — ciudadana  (ant.) ; 
guerra  civil.  En  batalla 
(mod.  adv.  tnil.);  em  bata- 
lha, com  a  frente  da  trojja 
estendida.  Acie.  Perder  la 
batalla  (fr.);  perder  a  bata- 
lha, abandonar  o  campo  de 
batalha,  fugir  em  retirada. 
Prwlirim  amittere ,  predio 
cederé,  daré  manus.  Pre- 
sentar la  batalla  (mil.):  dis- 
por o  exercito  em  frente  do 
inimigo,  provocando-o  a  com- 
bate. Copias  in  aciem 2)rodu- 
cere.  Caballo  de  batalla. 
V.  Caballo.  Canr^o  de  ba- 
talla. V.  Campo: — (art.)  ce- 
po ;  a  peça  das  garlopas  que 


BAT 

roça  com  a  madeira  que  se 
lavra: — coxim;  a  parte  su- 
perior da  sella  de  montar. 
Ancha  ó  estrecha  de  batalla; 
diz-se  da  sella  guerreira  e 
de  montar  que  tem  os  arções 
mais  ou  menos  distantes:  — 
movimento  e  esforço  conti- 
nuo de  duas  ou  mais  poten- 
cias ou  objectos  que  estão 
em  acção.  Quitar  batalla 
(fr.);  arriar  o  mastaréu  de 
joanete,  vergas  e  tudo  que 
possa  amainar-se  em  tempos 
tormentosos  para  aliviar  os 
mastros:  —  (mil.)  toque  mi- 
litar, usado  na  cavallaria 
para  o  serviço  de  atii'adores. 

Batallado,  da.  adj.  (braz.) 
Diz-se  de  um  sino  ou  cam- 
painha cujo  badalo  tem  um 
esmalte  diíferente. 

Batallador,  m.  Batalhador; 
pessoa  que  batalha,  lidador. 
Bellator,  oris  :  —  batalha- 
dor; appellido  que  se  dava 
ao  que  tinha  feito  muitas 
batalhas,  como  o  rei  D.  Af- 
fonso,  o  batalhador.  Prcelia- 
tor,  oris: — V.  Esgrimidor. 

Batalladura.  /.  (ant.)  Acção 
e  effeito  de  batalhar. 

Batallamiento.  m.  (ant.)  Ba- 
talha. 

Batallante.  J}-  «•  (ant.)  de  ba- 
tallar. Batalhante,  comba- 
tente ;  o  que  batalha  ou  com- 
bate» 

Batallar,  n.  Batalhar,  pele- 
jar, combater.  Prceliari,  pu- 
gnare, armis  contendere:  — 
(esg.)  contender  um  com  ou- 
tro, jogando  com  espadas 
pretas.  Gladiatoriam  ludi- 
cram  exercere:  — (fig-)  bata- 
lhar; disputar,  altercar. 

Batallaroso,  sa.  adj.  (ant.) 
Guerreiro,  bellicoso,  mar- 
cial. 

Batallóla.  /.  (nant.)  V.  Ba- 
layóla. 

Batallón,  m.  Batalhão;  corpo 
ou  troço  de  tropas  que  com- 
2we  uma  ¡í^rte  de  um  regi- 
mento de  infantería  com 
maior  ou  menor  numero  de 
companhias.  Cohors,  ortis: 
—  (ant.)  batalhão;  esqua- 
drão de  cavallaria.  Equitum 
ala  (fig.)  ;  batalhão ;  reunião 
de  pessoas,  guardando  certa 
ordem;  e  por  extensão  se 
diz  de  uma  turba,  de  um 
tropel,  etc. 


BAT  385 

Batallor.  m.  (naut.)  Especie 
de  gurupez  pequeno. 

Batalloso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Belicoso. 

Batan,  m.  Pisão ;  machina  com- 
posta de  uns  maços  grossos 
de  madeira,  que  de  ordina- 
rio se  move  por  meio  de  uma 
roda,  impellida  i^ela  agua,  e 
serve  para  amaciar  certas 
pelles  e  apisoar  os  pannos 
para  os  alisar.  Machina ful- 
lonia:  —  edificio  em  que  se 
acha  estabelecido  o  pisão: 
—  pi.  jogo  que  se  faz  entre 
duas  ou  mais  pessoas,  esten- 
didas no  chão  e  dando-se 
mutuamente  algumas  pan- 
cada?, ao  compasso  do  som 
que  ellas  fazem.  Pnerorum 
ludus  mutuis  ictihns  nates 
contundentium.  Como  los  ma- 
zos del  batan  (fr);  batendo 
alternativamente  :  —  (bot.) 
batan ;  nome  de  uma  arvore 
das  Índias  orientaes,  pouco 
conhecida  dos  naturalistas. 

Batanadura.  /.  Apisoadura; 
acção  e  resultado  de  apisoar. 

Batanar,  a.  V.  Abatanar.  Ba- 
tuere. 

Batanear.  a.(fam.)  Bater ;  mal- 
tratar, dar  pancadas  em  al- 
guém. Contnndere,  percu- 
tere: — (ant.)  V.  Abatanar. 

Batanero,  m.  Pisoeiro,  apisoa- 
dor;  o  que  trata  dos  pisões 
ou  trabalha  n'elles.  Pullo, 
onis. 

Batanga.  /.  (naut.)  Armação 
de  cannns  separada  da  borda 
e  apoiada  nos  ovens,  que 
usam  alguns  barcos  das  Fi- 
lippinas  i^ara  sua  maior  es- 
taliilidade. 

Batanomo.  m.  Batanomo;  es- 
pecie de  estofo  do  Levante. 

Batara.  /.  (zool.)  Baíara;  ge- 
nero de  aves,  da  ordem  dos 
pássaros,  que  se  divide,  se- 
gundo a  sua  cor  e  a  forma 
do  bico,  em  tres  grupos.  Es- 
tas especies  constituem  o 
ponto  de  transição  das  ba- 
taras  para  os  formigueiros. 

Bataria./,  (bot.)  Bataria;  ge- 
nero de  cogumelos,  da  fami- 
lia das  lycojjerdaceas. 

Batat.  m.  (astr)  Batat;  nome 
dado  pelos  árabes  a  uma 
estrella  da  constellação  da 
hydra. 

Batata./,  (bot.) Batata;  planta 
da  familia  das  convolvula- 


386 


BAT 


ceas,  de  caule  rasteiro  e  ra- 
moso e  de  flor  campanulada, 
grande  e  encarnada.  Dá-se 
esta  denominação  também 
aos  tubérculos  radicaes  da 
planta  do  mesmo  nome,  que 
se  usam  muito  na  arte  culi- 
naria.  Convolvulus  battata. 

Batatín,  m.  dim.  de  Batata: 
— Xp-  And.)  a  batata  miúda 
e  de  menor  preço.  Batatce 
bidhus  tennis,  exilis. 

Batavia./.  Batavia;  nome  que 
dão  os  hoUandezes  a  um  pei- 
xe da  Costa  do  Oiro,  cnja 
carne  sabe  muito  a  lodo:  — 
(geogr.)  Batavia,  cidade  ca- 
pital da  ilha  de  Java. 

Batavo,  aãj.  Batavo;  o  natu- 
ral da  antiga  Batavia,  e  o 
que  a  ella  pertence.  Bata- 
vus,  a,  ti7n. 

Bataya.  /.  (a:nt.)  V.  Batalla. 

Batayola./.  (nard.)  Trincheira 
da  borda-,  i^arapeito  que  se 
forma  sobre  a  borda  dos 
navios,  com  pilares  e  redes 
por  fora  e  por  dentro,  para 
entre  elles  metter  objectos, 
como  macas  da  guarnição, 
etc.,  e  nos  combates  navaes 
cortiça  ou  algodão,  a  fim 
de  obstar  ao  estrago  da 
mosquetaria.  Trabecidce  na- 
vis  lateribus  adfixce. 

Bate.  m.  Batedura;  acto  e 
eífeito  de  bater. 

Batea.  /.  Batea;  especie  de 
bandeja  ou  açafata  de  difte- 
rentes  feitios  e  tamanhos, 
que  vem  das  Indias,  feita 
de  palha  e  madeira  pintada. 
Calathus  fiscella : — -V.  Arte- 
sa:— (naid.J  bateira;  embar- 
cação rectangular  ou  qua- 
drilonga ,  cujos  costados , 
popa,  fundo  e  proa  são  su- 
perficies planas,  e  que  se 
empregam  no  serviço  dos 
portos  e  arsenaes.  Por  ex- 
tensão dá-se  este  nome  a 
todo  o  navio  de  vela  ou  de 
vapor,  destinado  á  navega- 
ção dos  rios. 

Batear,  a.  (ant.J  V.  Bautisar. 

Batedores,  m.  pl.  (art.)  Nome 
de  uma  rede  de  pescar. 

Bateluela.  /.  dim.  de  Batea. 

Batel,  m.  V.  Bote: — -(gcrm.) 
quadrilha  de  ladrões  ou  ru- 
fiões:—  barco  chato  que  de 
ordinario  serve  para  pes- 
car:—  batel;  bote  pequeno 
que  serve  para  o  trafico  nos 


BAT 

portos :  —  (ant.)  esqviife ;  em- 
barcação menor  que  leva- 
vam os  navios  como  hoje 
levam  a  lancha  ou  o  bote. 

Batelada.  /.  (naut.)  Batella- 
da;  a  carga  que  leva  ou 
pode  levar  um  batel.  Onus 
scaphce. 

Bátele,  m.  (germ.)  Badalo. 

Batelejo.  m.  dim.  de  Batel. 
Batelzinho. 

Batelero,  m.  Bateleiro.  V. 
Barquero: — /.  pl.  batelei- 
ras;  chama-se  assim  na  cos- 
ta da  Biscaya  ás  mulheres 
que  governam  os  barcos:  — 
VI.  (zool.)  bateleiro;  genero 
de  aves  correspondente  á 
ordem  das  de  rapina  e  á  fa- 
milia das  águias,  cujo  typo 
é  o  bateleiro  de  cauda  curta. 

Batelico,  llo,  to.  m.  dim.  de 
Batel.  Batelinho. 

Bátelo,  m.  (bot.J  Bátelo ;  nome 
de  um  lichen  oriundo  da 
Africa :  —  (zool.)  tambcm  se 
chama  assim  a  uma  especie 
de  calhandra  africana. 

Batemania.  /.  (bot.)  Batema- 
nia; genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas,  tribu 
das  vendeas. 

Batemar.  m.  (naut.  ant.)  Bate- 
mar;  cada  uma  das  tábuas 
ou  madeiras  que  se  colloca- 
vam  desde  a  parte  exterior 
das  mesas  de  guarnição  até 
ao  costado,  com  u  fim  de  dar 
vasào  ás  ondas,  impedindo 
que  açoitassem  a  superficie 
inferior  das  ditas  mesas. 
Geralmente  levavam  esta 
defeza  os  navios  que  íam  na- 
vegar 25ara  a  Asia  ou  para 
o  Oceano  Pacifico;  porém  já 
se  não  usa:  —  V.  Batidero. 

Batenista.  adj.  (hist.)  Bate- 
nista;  nomo  dos  mussulma- 
nos  que  renovaram  us  erros 
dos  ismaelitas. 

Bateo,  m.  (fam.)  V.  Baidizo. 

Bateraléctoro,  ra.  adj.  (zool.) 
Bateralectoro ;  que  pertence 
á  familia  das  gallináceas 
ordinarias. 

Bateraptodáctilo  ,  la.  adj. 
(zool.)  Bateraptodáctilo ;  ap- 
plica-se  á  ave  que  tem  os 
dedos  apropriados  para  an- 
dar e  agarrar  os  objectos: 
— /.  pl.  familia  de  aves 
cujos  dedos  servem  para  an- 
dar e  para  tomar  os  objectos 
como  os  papagaios. 


BAT 

Batería.  /.  (fort.)  Bateria; 
obra  de  fortificação  com 
peças  assestadas  para  repel- 
lir  o  inimigo.  Chama-se  tam- 
bém ao  sitio  em  que  se  col- 
locam  os  canhões.  Tormen- 
torum  bellicorum  ordo:  — 
bateria;  nos  navios  a  serie 
de  canhões  que  vae  de  po- 
pa a  proa  em  cada  cober- 
ta. Tormentoriim  bellicorum 
ordo  in  navibus  à  puppi 
ad  proram  vergens :  —  (fig-) 
perturbação ;  consternação, 
tudo  que  causa  grande  im- 
pressão. Conturbatio,  con- 
sternatio:  —  (fig-)  bateria; 
multidão  ou  repetição  de 
empenhos,  solicitação  vehe- 
mente; meios  que  se  empre- 
gam para  conseguir  algu- 
ma cousa.  Tnstantia,  solli- 
citudo  vehemens:  —  acção  e 
efteito  de  bater.  Concussio, 
quassatio  murorum  machi- 
nis  bellicis  facta :  —  de  coci- 
na; bateria  de  cozinha;  o 
conjuncto  de  peças  neces- 
sárias a  uma -cozinha,  que 
de  ordinario  são  de  cobre 
ou  de  ferro.  Coquendis  cibis 
apparatus,  coquinaria  va- 
sa:—  (fig.  fam.  ant.)  cha- 
mava-se  a  um  penteado  fe- 
minino composto  de  aunéis 
grossos  em  forma  de  ca- 
nhões :  —  (qrt.)  bateria ;  o 
jogo  de  martellús  que  ha  nas 
fabricas  de  objectos  de  latão 
para  bater  o  metal  e  dar-lhe 
a  forma  ¡írecisa.  Bateria  elé- 
ctrica ;  bateria  eléctrica ; 
exprime-se  assim  o  aggre- 
gado  maior  ou  menor  de 
garrafas  de  Leyde,  dispos- 
tas de  modo  a  descarrega- 
rem-se  a  um  tempo  n'um 
só  corpo  que  deve  receber 
a  chispa  eléctrica.  Bateria 
galvânica;  bateria  galvâ- 
nica; reunião  de  elementos 
ou  pares  galvânicos,  usados 
na  electrotypia  e  na  galva- 
noplastia :  —  (naid.)  balan- 
ço, o  conjuncto  dos  movi- 
mentos ou  agitação  em  todos 
os  sentidos!,  j^or  eífeito  das 
pancadas  e  sacudiduras  das 
velas,  vergas  e  apparelho, 
que  soffre  o  navio.  Bateria 
ahogada;  bateria  afogada; 
a  que  tem  pouco  pontal, 
de  sorte  que  não  possue  ca- 
pacidade sufiiciente  para  o 


BAT 

manejo  dos  canhões.  Bateria 
corrida;  bateria  con-ida;  a 
que  em  alguns  naviosc  ontem 
uma  fileira  completa  de  ca- 
nhões desde  a  popa  até  á 
proa,  na  coberta  do  alcaçar 
e  castello.  Media  bateria; 
meia  bateria;  :i  do  alcaçar 
6  castello  nos  navios  que  a 
nào  téem  corrida.  Perder  la 
hatería;  perder  a  batería; 
impossibilitar-se  o  seu  uso 
e  effeito  em  consequência 
da  muita  inclinação  do  na- 
vio. Tener  poca  ó  amicha  ba- 
teria; ter  a  jjrimeira  linha 
mais  ou  menos  elevada  sobre 
o  nível  do  mar.  Zafar  la 
bateria;  safar  a  bateria, 
livra-la  dos  estorvos,  e  pre- 
para-la para  manejar  a  ar- 
tilheria  em  caso  urgente: — 
(mil.)  bateria;  sub-divisão 
da  brigada  de  artilheria,  e 
que  corresponde  ao  que  em 
infantería  se  chama  compa- 
nhia. Bateria  à  barbeta. 
V.  Barbeta.  Bateria  a  rebo- 
te; bateria  de  rechasse;  a 
que  é  destinada  contra  as 
praças  a  fim  de  desmontar 
a  artilheria  inimiga.  Bateria 
casamatada;  bateria  casa- 
matada;  reunião  de  peças 
coUocadas  debaixo  da  casa- 
mata, em  um  dos  planos  de 
uma  obra  fortificada.  Bate- 
ria cubierta;  bateria  cober- 
ta; a  que  está  n'uma  forti- 
ficação resguardada  dos  fo- 
gos inimigos.  Bateria  de 
br('cha\  bateria  de  brecha; 
a  que  ordinariamente  se  es- 
tabelece depois  de  terminado 
o  fogo  da  praça  sitiada,  para 
desmoronar  a  muralha  e  pra- 
ticar a  brecha.  Bateria  de 
campo;  bateria  de  campo; 
a  que  tem  as  peças  a  des- 
coberto, sem  parapeito  que 
as  resguarde  c  aos  artilhei- 
ros. Bateria  de  costa;  bate- 
ria de  costa;  a  que  tem  por 
fim  defender  os  ¡rortos  marí- 
timos, e  que  de  ordinario  se 
compõe  de  peças  de  grosso 
calibre.  Bateria  des  cohetes 
ú  la  congreve;  bateria  de 
foguetes  á  congreve;  a  que 
se  estabelece  para  lançar  os 
foguetes  de  guerra.  Bateria 
de  desmonte;  bateria  de  des- 
monte; a  que  se  estabelece 
Com  o  fim  principal  de  des- 


BAT 

montar  a  artilheria  inimiga 
e  arruinar  os  parapeitos. 
Bateria  de  enfilada;  bate- 
ria de  enfiada;  a  que  tem 
por  fim  dirigir  os  fogos  pelo 
costado  de  uma  tropa,  ou 
obra  fortificada,  varrendo 
quanto  se  encontra  em  toda 
a  linha  do  flanco.  Bateria  de 
estrella;  bateria  de  estrella; 
a  que  se  construe  com  ân- 
gulos reentrantes  e  salien- 
tes, e  cujas  frentes  se  flan- 
queiam reciprocamente.  Faz- 
se  uso  d'estas  baterias  ¡íara 
resistir  ao  desmonte  que  o 
inimigo  tem  estabelecido. 
Bateria  de  fuegos  artificia- 
les; bateria  de  fogos  artifi- 
ciaes;  a  disposta  para  arro- 
jar foguetes  e  artificios  in- 
cendiarios ou  de  illuminaçào. 
Bateria  de  gaviones ;  bateria 
de  gaviões;  a  que  se  construe 
de  prompto  por  meio  de  mui- 
tas fileiras  de  gaviões  collo- 
cados  na  linha  e  sitio  onde 
se  ha  de  formar  <j  ¡parapeito, 
apertadas  depois  com  esta- 
cas e  cheias  de  terra,  etc. 
Bcderia  de  pantano ;  bateria 
de  pantano ;  a  que  se  colloea 
nos  sitios  pantanosos,  e  que 
se  estabelece  por  meio  de 
fachinas,  sarças  e  estacas 
grossas  devidamente  combi- 
nadas. Bateria  de  plaza; 
bateria  de  praça;  cada  uma 
das  estabelecidas  n'ella  p;ira 
sua  defeza.  Bcderia  de  revés; 
bateria  de  revez;  a  que  está 
estabelecida  de  modo  a  l)a- 
tcr  o  inimigo  pela  esijalda, 
ou  retaguarda,  c  olha  dentro 
da  i:)raça,  o  que  acontece 
quando  abateria  émais  emi- 
nente que  a  praça,  liateria 
de  rodaje;  bateria  á  roda- 
gem; a  de  desmonte,  que 
pôde  dirigir  os  seus  tiros 
para  desmontar  as  peças  do 
inimigo.  Bateria  direcha; 
bateria  directa;  a  que  bate 
quasí  directamente  os  cos- 
tados ou  flancos  das  obras 
a  cuja  frente  se  acha.  Bate- 
ria enterrada;  bateria  en- 
terrada; a  que  está  coUoca- 
da  u'um  fosso,  que  serve  de 
parapeito  á  altura  do  nível 
do  campo,  em  que  se  for- 
mam cantoneiras  apropria- 
das. Bcderia  estable;  batei-ia 
estável ;  como  as  baterias  de 


BAT 


387 


costa  e  outras.  Bateria  flo- 
tante; bateria  fluctuante;  a 
a  que  se  forma  sobre  barcos 
chatos,  balsas  ou  embarca- 
ções reforçadas,  dispostas 
assim  para  defeza  dos  rios, 
portos,  bahías,  etc.  Bateria 
horisontal ;  bateria  horisou- 
tal;  a  que  dirige  o  fogo 
n'uma  linha  horisontal  pa- 
rallela  ao  terreno.  Bcderia 
mortifera  ó  bateria  de  tra- 
vés; são  expressões  synony- 
mas.  Bateria  oblicua;  bate- 
ria oblíqua;  a  que  dirige  o 
fogo  em  angulo  de  uns  vin- 
te graus,  pouco  mais  ou  me- 
nos, contra  a  linha  que  se 
propõe  bater.  Bateria  ocul- 
ta ó  tapada:  bateria occulta 
ou  tapada ;  a  que  se  estabe- 
lece atrás  de  um  corpo  de 
tro23a,  formado  n"uma  po- 
sição, e  que  só  se  descobre 
no  momento  de  apreseutar- 
se  o  inimigo  a  distancia  de 
tiro  para  atacar  a  bateria. 
Bcderia  rasante;  a  que  di- 
rige o  fogo  parallelo  ao  ter- 
reno e  á  base  dos  objectos 
que  se  hão  de  bater.  Bate- 
rias primeras  ó  p>^'i^neras 
baterias;  baterias  principaes 
ou  primeiras  baterias ;  as 
que  no  ataque  das  praças 
se  estabelecem  com  o  fim  de 
transtornar  o  fogo  d'estas, 
arruinar  os  parapeitos  c  des- 
truir tudo  que  obsta  á  a¡)pro- 
ximação  das  nuu'alhas.  Me- 
dia bateria;  meia  bateria; 
fracçàu  táctica  da  artilheria 
montada,  em  que  se  subdi- 
vide a  bateria. 

Batero,  RA.  s.  O  que  tem  por 
ofiicio  fazer  batas  ou  rou- 
pões. Fcdlarum  aut  vestis 
cubiculurice  sarcincdor,  sar- 
cinatrix: — m.fgerm.)hacu\o. 

Baterocorópteno.  adj.  (zool.) 
Baterochopteno;  que  anda 
c  vive  especialmente  nos 
campos,  fallando  das  galli- 
náceas— f.  pi.  família  das 
gallináceas. 

BaterodÁctilo,  la.  adj.  (zool.) 
V.  Bater  aptodáctilo :  —  m. 
pi.  bateraptodactylos;  famí- 
lia de  aves  com  dedos  pró- 
prios para  tomarem  objectos. 

Bath. /.  (metrol.)  Bath;  medi- 
da de  capacidade  para  lí- 
quidos, usada  entre  os  he- 
breus :  —  bath ;   medida   do 


388 


BAT 


Egypto  equivalente  a  tres 
arrobas. 

Batibueillos.  m.  V.  Baturillo. 

Baticola  /.  (art.)  Retranca; 
correia  ligada  á  sella  e  que 
passa  debaixo  da  cauda 
do  cavallo. 

Baticolin.  m.  Baticolim ;  nome 
de  uma  madeira  da  Ásia. 

Baticor.  m.  (ant.)  Pena,  dor, 
afflicção.  Baticores  clerico- 
rwn;  bandidos  que  antiga- 
mente açoitavam  os  cléri- 
gos. 

Baticulo.  m.  (naut.)Y.  Ayuda: 
— mezena  pequena  ou  espe- 
cie de  carangueja  que  usam 
os  botes,  faluas  e  algumas 
embarcações  latinas  em  um 
mastro  que  collocam  ao  lado 
das  peças  de  madeira,  uni- 
das em  cada  um  dos  ângulos 
da  popa. 

Batida./.  Batida;  a  montaria 
da  caça  grossa,  que  se  faz 
batendo  o  monte  com  ruido 
e  algazarra,  para  que  ella 
saia  aos  sitios  onde  os  caça- 
dores a  espei*am.  Vematoria 
exercitatio,  qua  ferce  clamo- 
ribus  et  strepitu  e  cubilibus 
exeunt :  —  (mil.)  exploração ; 
reconhecimento  de  um  logar 
para  descobrir  o  inimigo, 
praticando  de  vima  maneira 
idêntica  á  da  montaria  da 
caça  gi-ossa. 

Batidea. /.  (bot.)  Batidea;  no- 
me dado  a  um  arbusto  da 
America  equatorial,  ainda 
não  classificado.  Usa-se  nas 
Antilhas  francezas  para  a 
fabricação  da  soda. 

Batidera.'  /.  (art.)  Batedei- 
ra;  instrumento  composto  de 
uma  haste  comprida,  termi- 
nando por  uma  prancha  de 
ferro,  que  serve  para  mecher 
6  misturar  a  cal  e  areia,  ^s- 
cia  ccementarii. 

Batidero,  m.  Batedui-a,  bati- 
mento, embate;  o  continuo 
bater  de  uma  cousa  com  ou- 
tra. Concussio,  attritus :  — 
o  terreno  desigual  que  torna 
difficil  o  transito  dgs  vehi- 
culos,  em  consequência  das 
sobrerodns,  barrancos,  pe- 
dras, etc.  que  elle  contém. 
Incequale  solam,  via  fossuUs 
aut  saxis  interrupfa  :  — pZ. 
(naut.)  pedaços  de  tábua  que 
formam  um  triangulo  e  se 
collocam  na  parte  inferior 


BAT 

das  bandas  do  talhamar, 
para  que  o  navio  não  soífra 
muito  com  o  continuo  cho- 
que da  agua.  Tiyna  trian- 
gularia lateribus  navis  affi- 
xa,  ad  aquce  irruentis  vim  et 
impetum  miiiuendum.  Guar- 
dar batideros  (fr.  fig.)  ;  pôr- 
se  era  guarda.  Futura  pe- 
ricida  prcevidere ,  vitare. 
Aguardar  los  batideros;  pre- 
venir as  difficuldades,  evi- 
tar contratempos.  Difficidta- 
tes  diligenter  vitare :  —  (fig.) 
sitio  muito  concorrido  de 
gente,  e  assim  se  diz:  la 
Puerta  del  Sol  es  un  conti- 
nuo batidero;  a  Porta  do  Sol 
é  um  continuo  labyrinto  de 
gente  :  —  batedouro ;  logar 
em  que  se  bate  alguma  cou- 
sa:— (naut.J  batedouros;  os 
forros  comjiostos  de  pannos 
cosidos  ao  alto  em  forma  de 
escada,  do  centro  para  os 
punhos  das  gáveas,  destina- 
das a  defender  o  panno  dos 
embates  contra  os  cestos  das 
mesmas  gáveas :  —  embate ; 
movimento  das  ondas,  cho- 
que, ou  o  fluxo  e  refluxo  do 
mar  sobre  a  praia,  costa,  etc. 
Motus  et  agitatio  fluctmim. 
JEstus  reciprocatio. 

Batido,  m.  (zool.)  Batido;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
crisomelinos. 

Batido,  da.  adj.  Furtacôr, 
acatasolado;  applica-se  ao 
tafetá  e  outras  telas  de  seda, 
cujo  tecido  leva  duas  cores 
que  ofíerecem  muitas  va- 
riantes, vistas  de  lado,  e 
apresentam  uma  cor  inter- 
media vistas  de  frente.  Con- 
textus  tenuissimis  filis  pan- 
mis  sericus  versicolor : — ba- 
tido, trilhado;  applica-se  ao 
caminho  muito  frequentado. 
Tritus,  frequentatus :  —  m. 
pasta;  a  massa  com  que  se 
formam  as  hostias  e  os  bis- 
coitos. Pulticula  subacta  con- 
ficiendis  crustulis : — batido ; 
uma  das  operações  do  ofíicio 
de  fiandeiro,  que  tem  por 
fim  separar  da  lã  todas  as 
impurezas  que  a  conspur- 
cam. Batido  de  fieltro;  sujo; 
diz-se  defeito  do  papel  quan- 
do n'elle  se  encontram  al- 
guns pontos  escuros. 

Batidok.  m.  Batedor;  o  que  ba- 


BAT 

te: — batedor,  explorador,  o 
que  reconhece  os  caminhos  e 
os  campos  para  saber  se  es- 
tão livres  de  inimigos.  Ex- 
plorator,  oris :  —  monteiro ; 
o  individuo  que  levanta  a 
caça  nos  montes  pai-a  as  ba- 
tidas. Ferarum  agitator :  — 
batedor;  qualquer  dos  crea- 
dos ou  militares  que  vae  na 
frente  dos  coches  reaes,  ou 
algum  dos  soldados  de  ca- 
vallaria  que  precede  os  capi- 
tães geueraes  e  os  vice-reis. 
Corporis  custos  equestris :  — 
de  oro  opiata;  bate  folha  de 
oiro  ou  de  prata;  o  que  faz 
2)ães  de  oiro  ou  prata  para 
dourar  ou  pratear.  Baractea- 
tor,  oris:  —  pente  para  ali- 
sar o  cabello :  —  (art.)  bate- 
dor; operario  que  nas  fabri- 
cas de  cerveja  bate  os  ingre- 
dientes nas  pias  destinadas 
ao  seu  fabrico:  —  batedor; 
instrumento  com  que  se  bate 
e  corta  o  trapo  nas  fabricas 
de  papel: — nos  teares  a  cai- 
xa e  tambera  a  peça  que 
abraça  as  espaldas  dos  la- 
dos:— Batidor  de  mimbres; 
cesteiro,  o  que  faz  cestos  de 
vimes :  —  m.  pl.  (mil.)  bate- 
dores;  corredores,  explora- 
dores, batedores  de  campo. 

Batiduea.  /.  (art.)  Estende- 
dura;  acção  de  estender  um 
fio  metaliico. 

Batiente,  p.  a.  de  Batir:  — 
m.  batente;  v.g.,  a  argola  da 
porta,  etc.  para  bater.  Qua- 
tiens,  concidiens:  —  m.  ba- 
tente; entalhe,  rebaixo  em 
que  as  portas  e  janellas  4 
entrara  para  fecharem  bem  * 
juntas.  Fostis,  ubi  occlusa; 
p)orta},  pídsant  et  consistunt : 
—  batente;  nos  pianos,  pe- 
ça de  madeira,  forrada  de 
panno  ou  feltro,  que  se  col- 
loca  sobre  os  martellos  para 
modificar  a  vibração  das  cor- 
das.  Faseia  lignea  ubi  pin- 
mdce  organipvlsant:  —  cada 
uma  das  metades  da  janella 
ou  porta: — (mar.)  batente, 
quebramar;  a  parte  de  ma- 
deiramento de  um  dique  em 
que  o  mar  bate :  — (mil.)  ba- 
tente; madeiro  que  nas  es- 
1)1  añadas  das  baterias  serve 
para  conter  e  fixar  as  tábuas 
que  formara  o  pavimento  da 
esplanada,  e  impedir  que  as 


BAT 

carretas  offendam  o  parapei- 
to. A  tamhnr  hatientc:  — -  a  to- 
que de  caixa,  a  rnfo  de  tam- 
bor :  —  (zool.)  duas  peças 
moveis,  que  nas  tartarugas 
de  rio  serve  para  lhes  occul- 
tar  os  membros.  Também  se 
chamavam  batentes  as  vál- 
vulas das  conchas  bivalvu- 
lanS;  que  hoje  se  conhecem 
pelos  nomes  de  direita  c  es- 
querda. 

Batiergo.  m.  (zool.)  Bathyor- 
go",  genero  de  mammiferos 
da  ordem  dos  roedores. 

Batifulla.  m.  (ant.  p.  Âr.)Y. 
Batihoja. 

Batihoja,  m.  f«r¿.JBate-folha; 
o  batedor  de  oiro  ou  prata, 
reduzindo  estes  metaes  a 
ftilhas  muito  tenues,  llra- 
fítcatorius,  hradeator : — I)a- 
te-folha;  o  artista  que  tra- 
balha o  ferro  ou  outro  me- 
tal rcduzindo-o  a  folhas  ou 
laminas  similhantes  ás  co- 
nhecidas pelo  nome  de  fo- 
lhas de  Flandres.  Bradea- 
tor  ferri  aid  alterins  mef al- 
lí :  —  urdume  que  serve  de 
base  ao  tecido  dos  galões 
finos,  em  certas  fabricas  de 
seda. 

Batimento,  m.  (pint.)  V.  ^'^.s'- 
hatimento. 

Batimiento,  m.  (ant.  pr.  Ar.) 
Batimento;  acção  de  liater, 
especialmente  a  moeda:  — 
a  cousa  batida  ouirevolvida. 
Commixtura,  vcl  commixke 
res,  dilutoi:- — (art.)  bati- 
mento; entre  relojoeiros,  a 
pancada  que  recebem  as  pa- 
lhetas de  um  relógio  de  algi- 
beira quando  j^assam  os  den- 
tes da  roda  catarina. 

Batintin.  m.  (naut.)  Batintin ; 
nome  que  os  chiiiezes  dào  á 
camjjainha  que  levam  a  bor- 
do, muito  sonora,  e  que  é 
vibrada  com  o  extremo  de 
um  pau  em  que  está  fixa 
uma  bola  ordinariamente  co- 
berta de  lã. 

Bationdeo.  m.  Ondulação ;  mo- 
vimento oscillatorio  de  uma 
cortina,  bandeira,  etc.,  agi- 
tadas pelo  vento. 

Batii'Orta.  /.  (naut.)  V.  Bati- 
2)orfe. 

Batiportai!.  a.  (naut.)  Atracar 
a  artilheria  por  causa  do  ba- 
lanço; levar  os  canhões  con- 
tra a  amurada,  de  modo  que 
50 


BAT 

as  bocas  toquem  no  batente 
da  respectiva  portinhola 

Batiporte.  m.  (naut.)  Cabeço; 
cada  uma  das  peças  que  for- 
mam os  ângulos  das  porti- 
nholas das  baterias  nos  na- 
vios de  guerra. 

Batir,  a.  Abater,  demolir;  der- 
rubar, deitar  por  terra  algu- 
ma parede,  edificio,  etc.  Di- 
rucre, evertere: — bater;  agi- 
tar, mover  com  impeto  e  for- 
ça alguma  cousa.  Acjitare, 
com  mo  vere :  — ■  bater ;  revol- 
ver alguma  cousa,  para  que 
se  condense,  liquifaça  ou  dis- 
solva. Diruere,  confundere, 
X)ermiscere :  —  dar  ou  bater 
em  nlguma  parte;  fallando 
do  sol,  do  vento,  do  mar,  etc. 
Usa-se  também  como  neu- 
tro. Pcrciltere  :  —  (prov.) 
arrojar  ou  lançar  de  alto  al- 
guma cousa,  como  batir  el 
arjua  par  la  ventana;  lan- 
çar agua  da  janella.  Proji- 
rere,jaccre:  —  r.  Y.  Abatir- 
se:—  (ant.)  chamar  a  uma 
porta :  —  aguilhoar ,  picar : 
—  bater;  golpear,  ferir:  — 
r.  bater-se;  pelejarem  ou 
combaterem  duas  ou  mais 
pessoas  em  desafio:  —  bater, 
calcar;  nas  fabricas  de  pa- 
pel ajustar  as  resmas  depois 
do  feitas.  Componere,  apta- 
rc:  —  cortar  o  trapo  antes 
de  o  collocar  nas  pilhas  ou 
debaixo  dos  cylindros,  sepa- 
rando o  que  é  inútil :  —  fa- 
zer tomar  ás  pelles  certa  fle- 
xibilidade a  fim  de  as  cur- 
tir:— bater  fortemente,  mar- 
tellar;  fazer  tomar  aos  me- 
taes a  forma  desejada  á  forca 
de  martello.  Batir  a  la  ma- 
no, (cquit.)  V.  Picotear.  Ba- 
tir el  polvo;  bater  o  cavallo 
os  ilhaes,  accelerando  dema- 
siadamente os  movimentos. 
Batir  la  letra  (art.);  bater 
a  letra,  a  forma;  dar  bran- 
damente com  a  mão  sobre 
as  paginas  de  uma  forma 
que  acaba  de  assentar-se  no 
prelo  a  fim  de  que  saiam  as 
linhas  iguaes  e  regulares. 
Batir  vn  lihro.  V.  Libro.  Ba- 
tir una  linca;  bater  uma  li- 
nha, entre  pedreiros,  serra- 
dores c  pintores,  fazer  vi- 
brar com  a  mão  um  cordel, 
tinto  de  branco  ou  preto  e 
fixo  por  seus  extremos,  a  fim 


BAT 


389 


de  marcar  uma  linha  recta 
sobre  um  corpo  qualquer. 
Batir  el  monte  o  el  soto.Y. 
Monte,  Soto:  —  (naut.)  V. 
Pairear.  Batir  la  catara- 
ta (meã.)  V.  Catarata :  — 
(mil.)  bater,  canhonear;  dar 
bateria,  a  uma  fortaleza, 
praça,  etc.  Batir  banderas. 
V.  Bandera.  Batir  o  recor- 
rer el  campo  ó  la  campaña; 
bater  ou  correr  o  campo, 
para  descobrir  o  inimigo  e 
reconhecer  o  paiz.  Batir  en 
brecha;  bater  em  brecha. 
V.  Bateria  de  brecha.  Ba- 
tir marcha;  bater  marcha, 
toque  de  tambor  para  orde- 
nar continencia.  Batir  hue- 
vos, chocolate;  bater  ovos, 
chocolate.  Batir  en  una  dis- 
cussion  (fig.);  bater  em  dis- 
cussão, convencer  alguém  a 
ponto  de  o  fazer  vacillar. 

Batirinco,  Batirinquio.  m. 
(zool.)  Bathj-rrhinco ;  ave 
de  bico  gi'osso. 

l?ATisMAL.  adj.  (ant.)  V.  Bau- 
tismal. 

Batismo.  m.  (ant.)  V.  Bautismo, 

Batista.  /.  '(comm.)  Cambraia; 
tecido  muito  fino  e  branco, 
fabricado  em  Flandres  e  ou- 
tras partes.  Linteum  subti- 
lissimnm. 

Batisterio.  m,  (ant.)  V.  Bau- 
tisterios. 

Batmis.  m.  (med.)  Batmis;  no- 
me usado  por  Hypocrates  e 
Galeno  para  designar  a  ca- 
vidade de  um  osso  que  re- 
cebe a  eminencia  de  outro, 
e  em  j^articular  para  indi- 
car as  duas  forças  que  ajire- 
senta  a  extremidade  do  hu- 
mero. 

Bato.  m.  (germ.)  Pae. 

Batocal'lo.  /.  (bot.)  Batocaule 
(haste  espinhosa);  uma  das 
secções  do  genero  mimosa. 

Batocera.  /.  (zool.)  Batocera 
(antenna  espinhosa)  ;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
longicornios,  que  compre- 
hende  duas  especies. 

Batochar.  a.  (art.)  Appare- 
Ihar  ;  formar  a  mistura  dos 
pellos  e  das  lãs  que  entram 
no  fabrico  de  um  chapéu. 

Batojar,  a.  (prov.)  Varejar 
alguma  arvore.  Excutere. 

Batolina.  /.  (chim.)  Batolina ; 
principio  amargo. 


390 


BAT 


Batolita./.  Batólito.  m.(zool.) 
V.  Hipurita. 

Batolojia. /.  (gram.)  Battolo- 
gia,  redundancia,  pleonas- 
mo; repetição  inútil  e  fasti- 
diosa de  uma  mesma  pala- 
vra, pbrase  ou  conceito.  Bat- 
tologia.  Vorhornm  reãundan- 
tia. 

Batoló.jico,  ca.  adj.  Battolo- 
gico;  que  pertence  á  batto- 
logia. 

Batólojo.  m.  Battologo ;  au- 
ctor  insípido  pelas  suas  re- 
petições. 

Batometría.  /.  (phys.)  Batlio- 
metria;  arte  de  medir  as 
aguas  por  meio  do  appare- 
Iho  conhecido  com  o  nome 
de  bathometro. 

Batométrico,  ca.  adj.  Batlio- 
metrico;  pertencente  ou  re- 
lativo á  bathometria. 

Batómetro,  m.  (pliys.)  Batho- 
metro ;  instrumento  que  se 
inventou  com  o  íim  de  sub- 
stituir a  sonda  ordinaria, 
para  medu-  a  profundura 
das  aguas,  especialmente  a 
do  mar. 

Batoria.  /.  Batorií^;  nome  das 
feitorias  que  tinham  as  ci- 
dades anseáticas  em  muitos 
povos  da  Europa. 

Batorré.  m.  (germ.)  Padrinho. 

Batoscelo.  m.  (zool.J  Batosce- 
lo  (perna  espinhosa) ;  gene- 
ro de  insectos'  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
carabicos. 

Bátraca.  /.  (med.)  Batraca; 
tumor  inflammatorio  que  se 
desenvolve  na  lingua,  prin- 
cipalmente dos  meninos. 

Batraciano.  adj.  (zonl.)  Batra- 
ciauo ;  que  se  parece  com 
os  batracios. 

Batracianos.  m.  pi.  Batracia- 
nos,  batracios;  genero  de 
rãs. 

Batracios,  m.  pi.  (::ooL)  Batra- 
cios (rã);  ordem  da  classe 
dos  reptis,  que  vivem  na 
agua  ou  nos  logares  húmidos. 

Batracocépalo,  la.  adj.  (zool.) 
Batrachocephalo ;  diz-se  dos 
animaes  com  a  cabeça  pare- 
cida á  das  rãs:  —  m.  pd.  ba- 
trachocephalos ;  genero  da 
classe  dos  reptis,  que  tem  a 
cabeça  similhante  á  da  rã, 
e  o  corpo  como  a  salamandra. 
Batracografía.  /.  (zooL.)  Ba- 
trochographia;  parte  da  zoo- 


BAT 

logia  que  trata  da  descri- 
pção  dos  batracios. 
BatracogrÁfico,  ca.  a.dj.  (zool.) 
Batrachographico ;  que  per- 
tence á  batrachographia. 
Batracógrafo.  m..  (zool.)  Ba- 
trachographo ;  o  que  se  de- 
dica ao  estudo  da  ))atracho- 
graphia. 
Batracóideo,  dea.  adj.  (zool.) 
Batrachoideo;  ¡jarecido  com 
a  rã: — m.  pi.  batrachoideos; 
genero  de  peixes  de  cabeça 
larga  e  grossa,  que  lhes  dá 
certa  similhança  com  a  rã 
quando  é  de  ¡íHmeira  idade. 
Batracójidos.  m.  pi.  (zool.)  Ba- 
trachogidos;  genero  de  re- 
ptis que  faz  a  transição  dos 
ophidios  para  os  batrachios; 
l)arece-se  com  os  primeiros 
na  forma  do  corpo,  e  com  os 
segundos  na  falta  de  esca- 
mas ao  longo  da  })ellc. 
Batracomiomaquia.   f.    (pops.) 
Batracomyomachia;  comba- 
te dos  ratos  e  rãs,  poema  sa- 
tyrico,  attribuido  a  Homero. 
Batracorina.  /.  (zool.)  Batra- 
choriíia  (nariz  de  rã);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,    cujo   typo   é  a 
batrachoria  cylindrica. 
Batracospérjieas.  /.  (bot.)  Ba- 
trachospermeas  (semente  de 
rã);   tribu    das  alga?,   que 
compreheude    seis    géneros, 
cujo  typo  é  o  genero  batra- 
chospermo. 
Batracospermo.  97?..  (bot.)  Ba- 
trachospermo     (semente    de 
rã);  genero  de  plantas  da 
familia  das  ficias,  que  com- 
prehende  oito   a  dez  espe- 
cies ;  são  algas  de  agua  doce. 
Batracóstomo.  m.   (zool.)  Ba- 
trachostomo   (boca   de  rã); 
genero  de  aves.  V.  Podarga. 
Batracotetricia.  /.  (zool.)  Ba- 
trachotetricia;  genero  de  in- 
sectos da  familia  dos  achri- 
dios,  e  da  ordem  dos  ortó- 
pteros. 
Batraquídea. /.  (zool.)  Batra- 
chidca  (forma  de  rã);  divi- 
são do  genero  tctricia,  fami- 
lia dos  achridios. 
Batraquio.   m.    (zool.)   Batra- 
chio  (rã  pequena);   genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  ca- 
rabicos,   que    comprehende 
tres    especies    oriimdas    do 
México- 


BAU 

Batraquita.  /.  (min.)  Batra- 
ehita  (rã);  mineral  que  se 
encontra  abundantemente 
napartemeridional  doTjTol. 
Batratora.  /.  (bot)  Batratora 
(espiga  ascendiente);  familia 
de  ¡llantas  gramíneas,  que 
pertence  á  tribu  das  andro- 
pogoneas,  cujo  typo  é  o  an- 
dropogon  lanciolado,  que  ve- 
geta na  India. 
Batricajo.    m.    (ant.)     Golpe 

forte. 
BÁtrico.  m.  Batrico;  nome  da- 
do no  oriente    aos  patriar- 
chas  christãos. 
Batriso.  m.  (zool)  Batriso ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
dípteros,  que  comprehende 
oito  especies. 
Batron.  m.  (med)  Instrumen- 
to que  se  emprega  na  reduc- 
ção  das  luxações  e  fracturas 
do  fémur;  foi  inventado  por 
Hypoerates,  d'onde  lhe  veiu 
o  nome  com  que  alguns  o 
conhecem  de  banco  de  Hy- 
poerates. 
Batseba,  Batseva,  /.  Bathse- 
ba;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  crisomelinos. 
Batucar,  a.  (ant.)  V.  Bazucar. 
Batudo,  da.  p.p.  de  Batir.  Ba- 
tudo: — /.  (ant)  pista,  ras- 
to :  —  cama,  covil  ou  jazida 
dos  animaes. 
Batueco,  ca.  Batueco ;  natural 
de    Batuecas,    paiz   monta- 
nhoso do  reino  de  Leão  na 
Hespanha. 
Baturrillo,     m.     Misturada; 
mistura  de  cousas  heterogé- 
neas   que    não    dizem    bem 
umas  com  outras,  especial- 
mente fallando  de  guisados. 
Promiscuoe,  confusce  dapes: 
— (fig.    e   fam.)    confusão, 
desordem: — na  conversação 
e  nos  escriptos,  a  mistura 
de    idéas    ou    phrases    sem 
connexão,  e  que  se  empre- 
gam f<;')ra  de  proposito.  Jíio?'- 
dinata    et   indigesta   verba. 
Batuta.  /.  (mus)  Batuta;  voz 
italiana  admittida  pelos  mú- 
sicos, equivalente  a  compas- 
so e medição: — batuta;  tam- 
bém se  dá  este  nome  a  uma 
varinha  com  que  os  directo- 
res de  orchestra  marcam  o 
compasso. 
Baucador.  s.  (ant)  V.  Embau- 
cador. 


BAU 

Baucia.  /.  (ant.)  Rebellião, 
traição,  perfidia. 

Baudequik.  m.  Bauclequir ; 
moeda  frauceza,  qnc  corria 
nos  principies  do  século  xiv. 

Bauhinia.  /.  (bof.)  Bauliinia-, 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  leguminosas,  sub-or- 
dem  das  cezalpinas,  chama- 
das assim  em  honra  dos  ir- 
mãos Bauhiii,  celebres  bo- 
tânicos. 

Baúl,  m,  Bahul,  bahú;  espe- 
cie de  cofre  ou  caixa  que 
tem  a  tampa  mais  convexa 
do  que  as  ordinarias.  Arca 
camerata:  —  (fain.)  pausa, 
ventre,  barriga.  Venter,  cris. 
Henchir  ó  luar  el  baúl  (fr.); 
encher  a  jíansa,  comer  mui- 
to. Ventrem  implere :  —  el- 
mo de  torneio  do  século  xiv 
e  principios  do  século  xv. 
Baid-maleta ;  maleta;  pe- 
quena mala  para  viagem. 

Baulero,  m.  Bahuleiro;  o  que 
faz  bahus.  JSíscorwm  artifcx. 

Baulillo.  m.  dim.  de  Baúl. 
Bahusinho. 

Baumea.  /.  (hot.)  Baumea ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  ciiieraceas,  composto  de 
duas  especies. 

Bauprés,  m.  (naut.)  Gurupés; 
mastro  que  assenta  sobre  a 
roda  de  proa.  Malus  prorcc 
navis  procliviter  innitens. 
Pasar  j)or  debajo  del  haiv- 
prés;  cortar  a  proa  a  um 
navio  por  um  ponto  muito 
próximo.  Dar  ou  pegar  con 
el  bauprés  en  tierra  (fr.); 
bater  com  o  gurupés  na 
areia;  diz-se  para  manifes- 
tar o  muito  que  o  navio 
atracou  á  terra  ou  a  peque- 
na distancia  a  que  d'ella 
está. 

Bausán,  m.  Figura  de  homem 
feita  de  palha,  que  se  ves- 
tia de  armas,  muito  usada 
antigamente.  Species  armati 
liominis,  super  mcenia  ad 
decipiendos  hostes  collocata : 
— (fiff-J  bobo,  simi^lorio,  nés- 
cio. Stupidus,  stolidus :  — 
basbaque;  o  que  está  em- 
basbacado observando  algu- 
ma cousa,  ou  que  procura 
algum  objecto  sem  os  dados 
para  encontra-lo:  —  (ant.) 
pello  muito  fino  ou  vello : — 
(naict.)  V.  Bauprés. 
Bausla.  /.  (ant.)  V.  Baucia. 


BAV 

Bausiné.  ?n.  (germ.)  Banco. 

Bautismal,  af//. Baptismal;  que 
pertence  ao  baptismo  ou  a 
ello  se  refere.  Bapiismalis, 
ad  baptismum  pertincns. 

Bautismo,  m.  (rei.)  Baptismo; 
primeiro  dos  sete  sacramen- 
tos da  igreja  christã  ou  da 
Nova  Lei,  pelo  qual  se  re- 
generam os  homens  para  a 
vida  espiritual.  Bapiismus, 
i:  —  (fig.)  baptismo;  especie 
de  castigo  que  se  dá  a  bordo 
mergulhando  03  marinheiros 
na  agua:  — baptismo;  cere- 
monia burlesca  e  ridicula 
que  executam  os  marinhei- 
ros de  quasi  todas  as  nações 
com  03  que  passam  pela  pri- 
meira vez  a  linha  equino- 
xial,  molhando-os,  e  princi- 
palmente fazcudo-os  pagar 
a  patente  ou  contribuição 
para  a  equipagem  do  navio. 

Bautista,  m.  Baptista;  o  que 
baptisa.  Baptista,  cc:  —  ba- 
ptista; epitheto  dado  por 
antonomasia  a  S.  João  por 
ter  administrado  o  baptismo 
a  Jesus  Christo :  — V.  Ana- 
baptista. 

Bautisterio,  ni.  Baptistério; 
sitio  onde  está  a  pia  baptis- 
mal nas  igrejas.  Baptiste- 
ritim,  i. 

Bautizante.  x>.  a.  de  Bautizar. 
Baptisante ;  o  que  baptisa. 
Baptizans,  antis. 

Bautizar,  a.  Baptisar;  admi- 
nistrar o  sacramento  do  ba- 
ptismo. Ikiptizare:  —  (fig-) 
haptisar;  dar  a  alguma  pes- 
soa ou  cousa  outro  nome  que 
não  ó  o  seu,  ou  dar-lh'o 
quando  o  não  tem,  como 
succedc  ao  lançai'-se  o  na- 
vio á  agua.  Fictum  nominan 
ulieni  imponer e:  —  chapu- 
sar;  mergulhar  na  agua:  — 
(fam.)  baptisar;  aguar  o  vi- 
nho, o  leite,  etc.  para  lhes 
augmentar  a  quantidade, 
quando  se  destinam  á  venda. 

Bautizo.  7».  V.  Bautismo:  — 
baptizamcnto;  acção  e  eftei- 
to  de  baptisar:  —  baptismo 
ou  baptisado;  conjiincto  de 
jiessoas  que  concorrem  ao 
liaptismo  e  ás  festas  que 
por  este  motivo  costumam 
celebrai--se. 

Bauzador,  RA.  s.  (ant.)  V.  Em- 
baucador.   ■ 

Bavang.  m.  (bot.)  Bavang;  no- 


BAY 


391 


me  de  uma  arvore  da  fami- 
lia das  sapindaceas  que  ve- 
geta nas  ilhas  Moluccas. 

Ba  varia.  /.  (med.)  Bavaria; 
bebida  agradável,  emprega- 
da cm  alguns  paizes  para 
diminuir  a  tosse  e  conciliar 
o  somno. 

BÁvARio,  KiA.  adj.  Bavario  ou 
bavaro;  que  nasceu  na  Ba- 
viera ou  que  c  jn-oprio  d'el- 
la. Bavarus,  a,  um. 

Bavaro,  ra.  adj.  V.  Bavario. 

Baatíquia.  /.  (ant.)  Burla,  mo- 
fa, bazofia. 

Baviera.  /.  (ant.)  Borla  ovi 
pennacho  de  seda  com  que 
se  adornava  o  elmo. 

Bax^vka, /.  (bof.)  Baxana;  no- 
me de  uma  arvore  da  índia, 
de  cujas  folhas  e  raiz  se  ex- 
trahe  um  exccllente  contra- 
veneno, não  obstante  ser  o 
seu  fructo  muito  venenoso. 

Baxtera.  /.  (bot.)  Bastera ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  asclopideas,  composto 
de  uma  só  especie. 

Baya./.V.  Vaina: — (fig.  fam.) 
vaia,  chasco,  zombaria  ;man- 
gação  que  se  faz  de  alguma 
pessoa:  — (bot.)  baga;  nome 
dado  a  todos  os  fructos  car- 
nosos, succosos,  sem  abertu- 
ra determinada,  e  que  con- 
tém sementes  separadas.  Po- 
mum,  i:  ■ —  planta  de  raiz 
bolbosa,  com  todas  as  folhas 
estreitas,  cylindricas,  nas- 
cendo do  eolio.  Hyaciathus 
racemosus :  —  vagem ;  nome 
dado  aos  fructos  carnosos 
desprovidos  de  ossiculos.  Al- 
guns distinguem  duas  clas- 
ses nas  vagens :  vagem  ver- 
dadeira e  vagem  falsa. 

Bayal.  adj.  Linho  de  sequeiro. 
Linum  non  irrigatum:  — m. 
alavanca  composta  de  duas 
peças  de  madeira,  uma  re- 
cta, outra  curva,  unidas  por 
meio  de  um  annel  de  ferro. 
Serve  nos  moinhos  para  vol- 
ver as  mós  de  um  lado  para 
outro,  quando  é  mister  pi- 
ca-las. Vectis  duplici  ligno,  et 
recto,  et  incurvo  instinctus. 

Bayaxismo.  m.  (rei.)  Bayanis- 
mo;  doutrina  de  Bayo  e  seus 
discípulos. 

Bayanistas.  s.  pi.  (rei.)  Baya- 
nistas;  partidarios  de  Bayo, 
sectarios  do  secuto  xvi,  que 
approvam   muitas  proposi- 


392 


BAY 


ções  dos  lutlieranos  c  dos 
calvinistas. 

Bayato.  m.  (zool.)  Bayato ;  \}e,i- 
xe  que  se  cria  no  Nilo,  per- 
tencente ao  genero  siluro. 

Bayekma.  /.  (min.)  V.  Tanta- 
lato  de  hierro  y  de  manga- 
neso. 

Bayestoso.  m.(germ.)  Pombo. 

Bayeta./.  Baeta;  tecido  de  lã 
frouxa  e  rala,  que  tem  or- 
dinariamente duas  varas  de 
largura.  Textum  laneum  cir- 
ratum  et  laxum.  Arrastar  ó 
arrastrar  bayetas  (fr.);  ar- 
rastar baetas;  dizia-se  nas 
universidades  a  respeito  do 
académico  que  pretendia  be- 
ca. Usa-se  também  no  sentido 
metaphorico  -por  cursar  n'al- 
guma  universidade,  ou  por 
andar  com  pretensões.  Syr- 
ma  induerc  ad  merendum  in 
collegiis  litterariis:  — pl. 
baetas-,  os  pannos  mortuá- 
rios, e  os  que  u'algumas  par- 
tes se  collocam  á  porta  da 
casa  em  que  jaz  o  cadáver, 
ou  á  porta  das  igrejas  em- 
quanto  se  celebram  as  exe- 
quias. Chamam-se  assim  por 
serem  ordinariamente  de 
baeta. 

Bayetón,  m.  Baetão ;  tecido  de 
lã  com  muito'  pello  e  encor- 
¡Dado,  que  se  usa  para  abri- 
go. Lanea  tela  ¡Ánrimum 
stipata,  et  valde  2ñlosa. 

Bayífero.  adj.  (bot.)  Bacifero  ; 
designação  das  plantas  que 
produzem  bagas. 

Bayna.  m.  (bot.)  Bayna;  arvo- 
re ainda  não  classificada  da 
ilha  de  Cuba,  cuja  madeira 
se  acha  nas  coUecçoes  do 
museu  de  artilheria  de  Ma- 
drid. 

Bayo,  ya.  adj.  Baio;  o  que  é 
de  côr  aurea-desmaiada ; 
diz-se  especialmente  dos  ca- 
vallos.  Badias,  phcenicius: 
■ — a  borboleta  do  bicho  de 
seda  que  usam  os  pescado- 
res de  camia,  pondo-a  no 
anzol  como  isca.  Phalcena 
mori. 

Bayoco.  m.  Baiôco  ou  Baiò- 
que;  moeda  de  cobre  qu(í 
corre  em  Roma  e  grande 
joarte  da  Italia:  é  a  decima 
parte  do  julio,  e  actualmente 
corresponde  a  seis  quartos 
hespanhoes.  Moneta  itala 
qucedam: — pi.  figo  verde 


BAZ 

ou  que  se  perdeu  e  seccou 
na  arvore  antes  de  amadu- 
recer. Grossus,  i. 

Bayon.  m.  Esj)adana. 

Bayona.  /.  (naiit.)  Kcmo  de 
ponta  mais  comprida  que  os 
outros,  e  que  serve  de  es- 
parrella  em  navios  baleei- 
ros. V.  Espiadilla.  En  bayo- 
na  (fr.  fam.);  que  exprime 
o  pouco  cuidado  que  causa 
ao  individuo  ver  despender 
muito  em  alguma  funcçào. 
Nidli  parcatur  sumpAui. 

Bayonés.  adj.  Bayonez;  o  na- 
tural de  Bayona: —  perten- 
cente a  Bayona  ou  a  seus 
habitantes. 

Bayoneta./.  Bayoneta;  arma 
de  que  usa  a  infantería  e 
os  dragões,  c  que  pode  fa- 
cilmente adaptar-se  á  es- 
¡íingarda.  Sica  catapidto} 
Ígnea}  aplata:  — pl.  bayone- 
tas; usa-se  metaphorica- 
mente  para  designar  a  força 
armada  ou  o  ¡^loder  militar, 
como  n'esta  phrase:  Imjo  el 
imperio  de  las  bayonetas; 
sob  o  imperio  das  bayone- 
tas. Armar  la  bayoneta 
(mil.);  armar  bayoneta;  voz 
de  commando  para  fixar  a 
bayoneta  na  boca  da  arma. 
ÍSicam  affigerc.  A  la  bayone- 
ta! (mil.);  á  bayoneta!  voz 
que  ordena  o  ataque  com  a 
bayoneta  calada.  Calar 
bayoneta;  calar  baj'oneta; 
pôr  a  espingarda  com  a  pon- 
ía da  bayoneta  para  a  fren- 
te, apoiando-a  na  mão  es- 
querda e  em]>uuhando-a  com 
a  direita.  Sicam  catapultai 
ignece  aptare. 

Bayonetazo,  m.  Bayonetada ; 
golpe  de  bayoneta.  Ictus  si- 
ca impactus. 

Bayoque.  m.  V.  Bayoco. 

Bayosa.  /  (gerih.)  Espada. 

Bayuca.  /.  Baiuca,  taverna. 
Pepina,,  a;:  —  (2J.  A.)  V. 
Cantina. 

Baza.  /  Vasa ;  no  jogo  de  car- 
tas o  numero  d'ellas  que  re- 
colhe o  que  ganha  a  mão. 
Chartarum  series  à  victore 
in  ludo  pagelarmn  collccta. 
Asentar  bien  su  baza;  fazer 
vasa;  estabelecer  alguém  o 
seu  credito,  opinião,  interes- 
ses. FamcB  aut  opibiis  accu- 
rafe  consulere.  Asentar  la 
baza  ó  su  basa  (fr.);  no  jogo 


BAZ 

de  cartas  levantai",  o  que 
ganha,  as  cartas,  e  pô-las 
ao  lado.  Collusorum  pagel- 
tas  sibi  trctditasjüxta  se  po- 
neré. Entrar  a  uno  en  baza 
(fr.);  obrigar  a  fazer  a  vasa 
ao  que  tem  quatro  azes  no 
jogo  do  reversino.  Collusori 
cedere¡pum  ipsius  damiio.  No 
dejar  meter  baza  (fr.  fig.  e 
fam.);  fallar  muito  alguém, 
não  deixando  fallar  as  de- 
mais pessoas.  Loqnendi  fa- 
cultatem.  cdteri  praicludere. 
Soltar  la  baza  (fr.) ;  no  jogo 
de  cartas,  deixar  a  vasa  po- 
dendo-a  fazer.  Chartam  lu- 
soriam  vincenti  submittere. 

Bazac.  m.  (comm.)  Bazac;  al- 
godão mui  fino,  procedente 
de  Jerusalém :  ■ — basac ;  pan- 
no feito  do  mesmo  algodão. 

Bazab.  m.  Bazar;  no  oriente 
chama-se  assim  ao  sitio  des- 
tinado ao  trafico  e  ao  com- 
mercio: —  bazar;  reunião  de 
muitas  lojas  por  Isaixo  de 
um  só  edificio,  ou  situadas 
n'uma  rua  coberta  por  cima : 

—  loja  de  jóias  c  telas  pre- 
ciosas. 

Bazeta.  /.  Nome  das  quatro 
cartas  que  ficam  deijois  de 
ter  repartido  as  necessárias 
no  jogo  do  reversino:  —  va- 
sas; denominação  de  certo 
jogo  de  cartas. 

Bazjenje.  to.  Galha  roxa  que 
os  turcos  empregam  para 
tingir  de  escarlate. 

Bazo.  m.  (anat.)  Baço ;  viscera 
situada  no  abdomen  dos  ani- 
maes  superiores.  Splen,  is: 

—  baço ;  tudo  que  tem  côr 
morena  e  tira  para  amarello. 
Fuscus,  subniger. 

Bazofia.  /  Bazofia;  guizado 
dos  restos  da  mesa  mistu- 
rados. Obsonioruni  diversi 
generisrelicpdaipermixtai: — ■ 
(fig.)  porcaria;  comida  mal 
feita,  qualquer  cousa  salga- 
da e  que  se  faz  com  pouco 
aceio.  Sordes,  res  vilis.. 

Bazucar,  a.  Vascolejar,  choca- 
lar;  revolver  alguma  cousa 
liquida  agitando  a  vasilha 
que  a  contém.  Commovere, 
permiscere:  —  incommodar 
uturdir  um  viandante,  por 
effeito  de  maus  caminhos  ou 
da  má  conducção. 

Bazuquear,  o.  V.  Bazucar. 

Bazuque,  Bazuqueo,  to.  Sacu- 


BEA 

didura,  mexedura;  acção  e 
effeito  de  mexer,  de  vasco- 
lejar.  Commotio,  premixtio. 

Bé,  Bé;  som  produzido  pelo 
balar  das  ovelhas  e  carnei- 
ros, similhante  ao  que  re- 
sulta da  pronuncia  da  letra 
h,  segunda  do  alpliabeto. 
Nomen  littera  b. 

Bea.  /.  (bot.J  Bea;  nome  de 
uma  planta  cujas  flores  têem 
a  forma  de  uma  esjiiga,  e 
são  de  côr  azul. 

BeÁrfico.  m.  (zool.)  Beárfico; 
peixe  pouco  commum,  que 
se  cria  no  mar  de  Noruega, 
mui  parecido  com  o  baca- 
lhau. 

Beaknés.  adj.  Bearnez;  o  per- 
tencente ao  Bearne  ou  o  na- 
tiu-al  d'aquella  jirovincia. 
Bearnensis,  se. 

Beata./.  Beata;  a  mulher  que 
veste  habito  religioso,  e  fo- 
ra de  communidade  vive  em 
sua  casa  como  recolhida, 
occupando-sc  em  obras  de 
virtude.  Pia  mulier  monia- 
lium  vestem  induta,  plerum- 
que  tamen  extra  cmnohium 
vitam  agens :  —  beata ;  mu- 
lher que  veste  habito  reli- 
gioso e  serve  j^ara  sair  a  fa- 
zer alguns  cumjjrimentos  em 
nome  da  communidade  a 
que  pertence;  também  a  que 
com  habito  religioso  pede 
esmola  em  nome  de  alguns 
conventos  de  religiosas  de 
S.  Francisco.  Pia  mídier, 
monialibus  ad  quccdam  offi- 
cia  extra  ccenobiuvi  adim- 
jjlenda  deserviens :  —  (fam.) 
beata;  a  mulher  que  fre- 
quenta muito  os  templos,  e 
se  dedica  a  tudo  quanto  é 
devoção. 

Beatería.  /.  (irou.)  Beataria; 
beatice,  carolice;  termos 
que  se  empregam  frequen- 
temente em  sentido  irónico 
como  equivalentes  de  virtude 
tingida  ou  hypocrisia.  Simii- 
latus  virtus. 

Beaterío,  m.  Mosteiro,  habi- 
tação, casa  em  que  vivem 
as  beatas,  formando  commu- 
nidade e  seguindo  alguma 
regra.  Piarum  fmmiiiarum 
communis  domus. 

Beático,  ca.  s.  difii.  de  Beato. 
Beático.  Usa-se  regularmen- 
te por  ironia. 

Beatificación.  /.  Beatificação; 


BEB 

a  acção  de  beatificar.  Inter 
beatos  adscriptio. 

Beatíficamente,  adv.  m.  (theol.) 
Beatificamente;  em  visão 
beatifica.  Beatifice. 

Beatificar,  a.  Beatificar;  con- 
tar em  o  numero  dos  bem- 
aventm-ados.  Beatorum  ca- 
talogo adscrihere :  —  beati- 
ficar; fazer  venerável  algu- 
ma cousa,  santifica-la.  Stis- 
pieiendum,  venerandum  ali- 
quid  reddere:  —  (fig-J  bea- 
tificar; fazer  alguém  feliz. 

Beatífico,  ca.  adj.  (theol.)  Bea- 
tifico; que  faz  bemaveu- 
turado,  ditoso.  Beatificus, 
a,  um. 

Beatilla.  /.  (comm.)  Beatilha ; 
especie  de  panno  muito  fino 
6  ralo.  Lintea  tela  qimdam 
raro  et  tenui  filo  contexta. 

Beatísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Beato.  Beatíssimo.  Beatí- 
simo padre;  beatissimo  pa- 
di-e;  titulo  que  se  dá  aos 
papas.  Beatissime  pater. 

Beatitud.  /.  Beatitude;  bem- 
avcnturança,  felicidade  eter- 
na. Beatitudo  perennis :  ■ — 
beatitude;  tratamento  que 
se  dá  ao  summo  pontifice, 
como  o  de  santidade.  Beati- 
tudo,  inis: — (ant.)  V.  Feli- 
cidade. 

Beato,  ta.  adj.  Beato,  feliz, 
bemaventurado.  Beatus,  a, 
um: — beato;  dado  á  vida 
ascética,  espiritual.  Pius 
homo,  pietati  deditus:  — 
beato;  hypocrita,  falso  de- 
voto, santanario;  diz-se  do 
que  affecta  virtude  sem  a 
ter.  Pietatis  larvam  in- 
duens :  —  m.  beato ;  servo  de 
Deus  beatificado  pelo  sum- 
mo pontifice.  Beatus,  beato- 
rum albo  adscriptus : — bea- 
to; o  que  veste  habito  reli- 
gioso sem  viver  em  commu- 
nidade nem  seguir  regra 
determinada.  Pius  homo  re- 
ligioso habitu  indutus. 

Beatón,  m.  augm.  de  Beato. 
Beatào,  hypocrita,  papa  san- 
tos. V.  Santurrón. 

Beatonia.  /.  (bot.)  Beatonia; 
jílanta  da  familia  das  iridias, 
correspondente  ao  genero 
cipela. 

Beatsonia. /.  (bot.)  Beatsonia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  franqueniaceas. 

Bebda.  /.  (ant.)  V.  Viuda. 


BEB  393 

Bebdar,  a.  (ant.)  Embebedar. 
V.  Embriagar. 

Bebdez.  /.  (ant.)  Bebedice.  V. 
Embriaguez. 

Bebdo,  da.  adj.  (ant.)  Bêbedo. 
V.  Beodo. 

Bebedero,  ra.  adj.  Potável; 
que  se  pôde  beber.  Potabi- 
lis,  le: — m.  bebedouro;  vaso 
pequeno  de  louça,  vidro  ou 
metal  em  que  se  deita  agua 
aos  pássaros  e  ás  outras  aves 
domesticas.  Vasculum  aqua- 
rium:  —  bebedouro;  logar 
onde  vão  beber  as  aves  e 
outros  animaes.  Aquarium, 
Ü: — (atit.)  bico  que  tem  al- 
guns vasos  similhante  ao 
das  cafeteiras,chalciras,  etc. : 
—  (alf.)  pi.  entretelas;  for- 
tes pedaços  de  panno  pela 
parte  de  dentro  da  roupn, 
a  fim  de  resguarda-la  e  for- 
tifica-la. Tceaioi  vestiznn  oris 
interius  assutce. 

Bebedizo,  za.  adj.  l'otnvcl; 
apiilica-sc  á  agua  que  ó  bua 
para  beber.  Potabilis,  le:  — 
m.  poção;  bebida  mediei-» 
nal.  Medicamcntum  p)otabi- 
le: —  philtro;  amavia;  bebi- 
da a  que  se  attribuia  a  vir- 
tude de  conciliar  o  amur; 
também  assim  se  chamava 
a  bebida  confeccionada  com 
veneno.  Philtra,  amatorium 
poculum,  venenóla  potio. 

Bêbedo,  da.  adj.  (p.  As.  e  Gal.) 
Bêbedo.  V.  Borracho. 

Bebedor,  ra.  adj.  Bebedor; 
o  que  bebo;  diz-se  ordina- 
riamente do  que  bebe  com 
excesso  vinho  ou  outros  lico- 
res. Bibax,  nimius  potator. 

Bebelis.  m.  (zool.)  Bebelis 
(profano) ;  genero  de  coleó- 
pteros tetrámeros,  da  fami- 
lia dos  longicornios,  que  com- 
prehende  urna  só  especie  ori- 
ginaria do  Brazil. 

Beber,  a.  Beber;  passar  da 
boca  a  o  estomago  alguma 
cousa  liquida.  Bibere:  — 
(ant.)  beber,  brindar:  — 
fresco.  V.  Fresco.  Bebe  con 
blanco  ou  bebe  en  blanco; 
bebe  em  branco;  diz-se  do 
cavallo  de  boca  branca. 
Equus  ore  albus.  Do  entra 
beher,  sale  saber  (rif.) ;  onde 
entra  o  beber  sáe  o  saber. 
Viuum  sapientice  inimicum. 
Es  tan  delgado  que  se  puede 
beber;  é  tão  fino  que  se  pode 


394  BEB 

metter  na  mão.  Tenuissimus. 
La  que  se  enseña  á  heher  de 
tierna,  enaiará  el  Miado  á 
la  taverna  (rif);  a  nmllier 
que  muito  bebe  tai'de  paga 
o  que  deve.  Res  tota  fami- 
liaris  sola  ehrictate  con- 
sumitur. 

Bebera./.  (bot.J  Bebera;  plan- 
ta de  cuja  cortiça  se  extrahe 
a  beberina,  e  que  os  habi- 
tantes da  Guianna  empre- 
gam em  eo.^imento  contra 
a  febre. 

Beí:ekía.  /.  (ant.)  Bebedice, 
embriaguez.  Larga  potaiio. 

Beberina./.  (chim.)  Beberina; 
nome  dado  a  um  alcaloide 
que  se  encontrou  na  cortiça 
da  bebera.  Este  corpo  apenas 
tem  sido  estudado  suj)erñ- 
cialmeníe. 

Bebeuría. /.  (aitL)Y .  Beberia. 

Beberrón,  na.  adj.  Beber- 
rão;  que  bebe  muito.  Pota- 

.    tor,  oris. 

Bebetura./,  (ard.)  V.  Bebida. 

Bebida.  /.  Bebida;  qualquer 
liquido  que  é  próprio  jjara 
beber.  Potus,  us:  —  bebida; 
poção,  qualquer  licor  que 
se  introduz  nas  vias  digesti- 
vas para  reparar  as  partes 
fluidas  do  corjDo.  Pátio, 
onis:  —  (23.  Ar.)  descanso 
de  trabalho  dos  jornaleiros. 
Potiuncido}  tempus  datum 
ad  instaiírandas  vires.  Tem- 
plar la  bebida;  amornar 
uma  bebida.  Potum  rigescoi- 
tem  igne  temperare. 

Bebido,  da.  adj.  Atordoado; 
meio  ebrio  ou  embriagado. 
Ebriolatus ,  a ,  iim:  —  m. 
(ant.)  V.  Bebida  ou  Breba- 
je:—  (vet.)  beberagem,  po- 
ção; medicamento  para  be- 
ber. Pátio,  07iis. 

Bebienda.  /.  (ant.)  V.  Bebida. 

Bebiente,  p.  a.  (ant.)  de  Beber  : 

,    — bebedor,  o  que  bebe. 

Bebistrajo,  m.  (fam.)  Mistu- 
rada; mistura  de  bebidas. 
Potio  exótica. 

Beblado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Embriagado. 

Beborrotear.  11.  (fam.)  Beber- 
ricar,  beber  a  miúdo,  e  em 
pouca  quantidade.  Freqnen- 
ter  et  modiice  biberc. 

Berra.  /.  (ant.)  Transposição 
de  breba  ou  breva. 

Bebraje,  Bebrajio,  Bebkayo. 
7n.  (ant.)  V.  Brebaje. 


BEC 

Beca./.  Faxa;  banda,  insignia 
que  se  traz  a  tiracollo. 
Trabea,  faseia  lanea  trans- 
verse suprapectusducta,  quo- 
rundam  collegiorum  insigne: 
— beca;  toga.  Trabea,  ce:  — 
pensão  ou  logar  de  um  col- 
legial.  Locus  inter  collegii 
sedales  adsignafus : — (prov.) 
o  mesmo  coUegial.  Collegii 
sodalis: — p)l.  bandas;  tiras 
de  velludo  em  uma  capa. 
Tce.nioi  pallii  oris  anteriori- 
bus  Ínterins  assuto2. 

BeCABUNCA,  BECABUNGA./.f Í0¿.  ) 

Becabuuca;  especie  de  ve- 
rónica que  nasce  nas  mar- 
gens dos  rios. 

Becacin.  m.  (zoai.)  V.  Galli- 
neta ciega. 

Becada.  /.  V.  ChocJia,  ave. 

Becafigo.  m.  Papafigo;  ave 
de  tres  a  quatro  pollegadas 
de  comprido,  de  cor  parda 
jjelo  lombo  e  branca  pelo 
ventre.  Motacilla  ficedida. 
Y.  Papafigo. 

Becarda.  /.  V.  Picaza  chillona. 

Becardon.  m.  (p.  Ar.)  V. 
Agachadiza,  ave. 

Becasina,  Begasa.  /.  (zool.) 
V.  Chocha. 

Becerra./.  (?)0/'.j  Focinho  de  be- 
zerro, herva  bezerra;  planta 
que  cresce  até  a  altura  de 
dpis  a  .tres  pés :  suas  folhas 
são  carnosas  e  lanceoladas, 
e  as  flores  assimilham-se  a 
uma  cabeça  com  capacete. 
Cultivam-se  nos  jardins  dif- 
ferentes  variedades  d'esta 
flor  que  se  distinguem  pe- 
la variedade  de  suas  cores. 
Anthirrihinum,  i :  —  bezer- 
ra; a  fêmea  do  bezerro. 

Becerril.  adj.  Próprio  de 
bezerro. 

Becerrillo,  lla,  to,  ta.  s.  dim. 
de  Becerro  e  de  Becerra. 
Bezerrinho :  —  bezerro ;  pelle 
de  bezerrç  curtida.  Viluti 
pellis  macérala.  Becerrilla 
mansa  á  sa  madre  y  ti  la 
ajena  mama,  ó  becerrilla 
mansa  á  todas  las  vacas  ma- 
ma (rif.);  bezerrinha  mansa 
em  todas  as  vaccas  mama. 
Obsequium  araicos  parit. 

Becerro,  rra.  s.  Bezerro,  no- 
vilho, filho  de  touro  e  vacca, 
que  apenas  tem  um  anno. 
Vitidus,  i:  —  bezerro;  vitel- 
la;  cabedal  para  fazer  cal- 
cado. VituUnum  corium:  — 


BED 

livro  de  privilegios  das  igre- 
jas e  mosteiros.  Commenta- 
rii  in  quibus  acta  et  jura 
alicvjzis  ccenobii  vit^dinis  pa- 
ginis  referuntur : — livro  que 
continha  os  direitos  de  Cas- 
tella.  Liber  in  quo  jiora  qua- 
rundam  Castellce  civitatum 
referuntur : — marino. Y .  Lo- 
bo marino;  especie  de  ce- 
táceo. 

Beclardia.  /  (bot.)  Beclai'dia ; 
genero  de  plantas  da  tribu 
das  vandeas,  fundado  sobre 
tres  especies  de  orchideas 
originarias  das  ilhas  aus- 
traes  da  Africa. 

Becmania.  /.  (bot.)  Becmania; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  gramíneas,  tribu  das 
falarideas,  composto  de  urna 
só  especie. 

Begmaro.  m.  (zool.)  Becmaro; 
genero  de  insectos  coleó- 
pteros tetrámeros,  hoje 
compreheudido  no  genero 
apodero. 

Beco.  m.  (ant.)  Y.  Labio. 

Beconguilla.  /.  (bot.)  Becon- 
guilla;  planta  não  classifica- 
da, cujas  raizes  têem  pro- 
priedades eméticas. 

Becoquín,  m.  Barrete  com  ore- 
lhas. Pileus  ansatus. 

Becquerelia.  /.  (bot.)  Becque- 
relia ;  genero  de  plantas  cy- 
peraceas,  considerado  por 
alguns  como  secção  do  ge- 
nero escleria. 

Becuadro,  m.  (mus.)  Bequadro ; 
accidente  da  musica  que 
desfaz  o  bemol  e  o  susteni- 
do pondo  a  nota  no  seu  som 
natural.  Musices  sigrmm 
quoddam. 

Becuiba.  /.  (bot.)  Becuiba; 
dá-se  este  nome  a  uma  noz 
do  Brazil,  cuja  amêndoa 
tem  virtudes  balsámicas. 

Beculo.  m.  (bot.)  Y.  Ipe- 
cacuana. 

Becuna./,  (zool.)  Becuna;  es- 
pecie de  i^eixe  similhante  ao 
barbo,  e  tão  feroz  como  o 
tubarão.  Acha-se  nas  costas 
da  America. 

Beda.  /.  Mina  de  oiro  ou  prata 
com  mistura  de  ferro,  explo- 
rada no  Perú :  —  (germ.) 
costume. 

Bedarenji.  /.  (ant.  bot.)  Y.  Me- 
lisa. 

Bedegame.  (ant.)  Y.  Vedegaw 
hre,  Eléboro. 


BED 

Bedegar.  m.  (bot.)  Bedegai" 
tumor  ou  protuberancia  es- 
¡Donjosa  produzida  nas  rosei- 
ras silvestres  pela  jileada  de 
um  insecto. 

Bedel.  m.  Bedel;  maceiro  da 
universidade,  oíRcial  de  in- 
ferior graduação,  que  assis- 
te a  certas  funcçoes  acadé- 
micas, aponta  as  faltas  aos 
estudantes,  etc.  Academice 
apparitor. 

Bedela. /.  Bedelía;  nome  da- 
do á  arvore  que  produz  a 
gomma  rezina  chamada  be- 
dellia.  Também  se  lhe  dá 
este  ultimo  nome,  e  ainda- 
que  não  esteja  classificado, 
julga-se  que  é  uma  especie 
de  palmeira :  —  (zool.)  ge- 
nero de  arachnidos,  da  fa- 
milia dos  bedellios  e  ordem 
dos  acáridos  que  vivem  pe- 
gados ás  pedras :  —  genero 
de  annelidos  da  familia  das 
hirudineas,  cujo  typo  é  a 
bedelía  do  Nilo,  que  é  um 
animal  parasita  do  croco- 
dilo. 

Bedelar.  a.  (germ.)  Apagar. 

Bedelarios.  m.  pi.  (zool.)  Be- 
dellarios;  familia  de  vermes 
intestinaes  apodos. 

Bedeleos.  m.  pi.  (zool.)  Be- 
delleos;  familia  de  arachni- 
dos,  da  ordem  dos  acáridos, 
cujo  typo  é  o  genero  bedelía. 

Bedelía.  /.  Bedelía;  emprego 
de  bedel.  Apparitoris  scho- 
lastici  munus. 

Bedelianos.  m.  2^1-  (zool.)  Be- 
dellianos ;  secção  da  familia 
das  hirudineas,  cujo  typo  é 
o  genero  bedelía.  ' 

Bedeligmia.  /.  (med.)  Bedeli- 
gmia;  cheiro  fétido  das  ul- 
ceras. 

Bedelio.  5??.  (bof.)  Bedellio ;  re- 
zina de  certa  arvore  da 
Arabia.  Bedellium,  ii. 

Bedelómetro.  m.  (med.)  Bede- 
lometro ;  instrumento  que 
substituo  as  sanguesugas,  e 
que  indica  a  quantidade  de 
sangue  que  se  extrahe. 

Bedelópodo,  da.  adj.  (zool.) 
Bedallopodo;  diz-se  dos 
animaes  que  têem  os  ¡jés 
providos  de  ventosas. 

Bedelópodo-batracios.  m.  pl. 
BedallojDodo-bathracios ;  fa- 
milia de  reptis  bathracios. 

Bederre,  m.  (germ.)  Verdugo. 

Bedfordia.  /.  (bot.)  Bcdfordia; 


BEF 

genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas,  tribu  das 
scnecionideas,  fundado  em 
duas  especies  de  arbustos. 

Bedija.  f.  CÓ250  ou  fios  de  lã 
despegada  do  vello.  Floc- 
cus,  i. 

Bedijero,  ra.  adj.  Ajuntador 
da  la,  quando  se  tosquia  o 
gado.  Floccorum  lance  colle- 
ctor. 

Bedilla.  /.  (germ.)  Cobertor. 

Bedo.  m.  (bof.)  Bedo;  nome 
que  se  deu  a  uma  especie 
¡particular  do  genero  arto- 
carpo. 

Beduino,  na.  adj.  Beduino;  no- 
me com  que  se  designam  as 
tribus  errantes,  espalhadas 
pelos  desertos  da  Arabia, 
da  Syria,  do  Egypto  e  do 
j\íagreb,  que  formam  a  raça 
mais  pura  dos  povos  árabes. 
Emprega-se  também  como 
substantivo. 

Bedul.  m.  (ant.)  V.  Abedul. 

Beduro.  m.  (mus.)  V.  Becua- 
dro. 

Bedusi.  m.  (bot.)  Bedusi;  ar- 
busto da  India  cujas  folhas 
têem  cheiro  e  sabor  aromá- 
tico. Não  está  classificado  e 
é  quasi  desconhecido  dos  na- 
turalistas. 

Beemerlo.  m.  (zool.)  Beemcrlo; 
nome  dado  a  um  pequeno 
pássaro  que  ha  nas  cerca- 
nias de  Nuremberg,  e  que  é 
olhado  pelo  povo  como  per- 
cursor  da  2?cste. 

Beenel.  m.  (bot.)  Beenel;  ar- 
busto do  Malabar,  cuja  raiz 
tem  propriedades  medici- 
naes. 

Beesa.  /.  (bot.)  Beesa;  nomo 
dado  a  uma  planta  gramí- 
nea das  Indias  orientaes, 
que  por  muito  tempo  se  jul- 
gou ser  uma  especie  de  bam- 
bú:—  genero  de  plantas  da 
familia  das  cyperaceas. 

Befa.  /.  Burla,  escarneo,  lao- 
fa,  zombaria. 

Befabemi.  m.  (mus.)  Befabc- 
mi;  terceiro  signal  da  mu- 
sica  segundo  o  systema  de 
Guido  Arctiuo,  que  consta 
de  urna  letra  c  duas  vozes. 
Musiccs  signum  quoddam. 

Bej- ador,  ra.  s.  Burlador,  mo- 
fador, escarnecedor. 

Befadura.  /.  Burlaría,  burla, 
zombaria  escarneo. 

Befar,  a.  BiU'Iar,  zombar,  mo- 


BEG  395 

far,  escarnecer.  Uludere,  de- 
ridere :  —  n.  mover  os  bei- 
ços o  cavallo  jiara  morder 
o  freio.  Usa-se  nos  picadei- 
ros de  Córdova.  Eqiíos  labia 
moveré  ad  frena  mordenda. 

Befasí.  m.  (mus.)  Be-fa-si,  ter- 
mo com  que  se  distingue  o 
tom  de  si  na  escala  de  mu- 
sica  ou  solfa. 

Befedad.  /.  (ant.)  Defeito  do 
zambro. 

Befer.  adj.  (ant.)Y.  Bajo. 

Befo,  fa.  adj.  (ant.)  Beiçudo; 
que  tem  beiços  grossos :  — 
belfo ;  que  tem  muito  mais 
grosso  o  labio  inferior  que 
o  superior.  ZaZ/eo,  onis:  — 
zambro;  que  tem  os  joelhos 
mettidos  para  dentro  e  as 
pernas  divergentes.-  —  m. 
labio  inferior  do  cajallo  c 
de  outros  animaes.  É  termo 
usado  nos  picadeiros.  La- 
brum  inferius. 

Befre.  m.  (ant.)  V.  Castor. 

Begardo,,  DA.  s.  Begardo;  he- 
rege dos  que  no  século  xiii 
sustentavam,  entre  outros 
erros,  que  o  homem  podia 
tornar-se  impeccavcl,  ainda- 
qnc  vivesse  escandalosamen- 
te. Beguardus,  i. 

Begma.  m.  (med.)Y.  Esputo. 

Begnívolo,  la.  adj.  (ant.)  Be- 
névolo. 

Begónia./.  (l)ol.)  Begonia;  ge- 
nero de  plantas  exóticas,  de 
flores  irregulares,  muito  pa- 
recido cora  a  azeda  em  sua 
forma  e  sabor.  E  typo  da 
familia  das  begoniaceas  e 
comprehende  jíerto  de  oiten- 
ta especies. 

BegoniÁceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Begoniaceo;  parecido  com  a 
begonia: — /.  pl.  begonisi,- 
ceas ;  familia  de  plantas, 
cujo  typo  é  o  genero  bego- 
nia. Nasce  abundante  e  es- 
pontaneainente  nas  regiões 
tropicaes. 

Begüan.  to.  (med.)  Begunn; 
nome  dado  joelos  indios  a 
unías  concreções  parecidas 
com  os  cálculos  que  se 
>  acham  nos  intestinos  do  la- 
garto, e  a  cuja  substancia 
.se  atribuem  propriedades 
maravilhosas. 

Beguek.  m.  Corregedor  da  Ca- 
talunha e  Malhorca.  Pre- 
tor, oris. 

Beguerío.  m.  Corregedoria ;  dis- 


396  BEI 

tricto  do  corregedor.  Prceto- 
tís  clitio  vel  territorium. 

Begüino,  na.  s.  Beguino;  he- 
rege que  defendia  os  mes- 
mos erros  que  os  begardos. 
Beguinus,  i. 

Beguna.  /.  (zool.)  V.  Becuna. 

Behatría./.  (ant.)  V.  Behetría. 

Behemotii.  m.  Behemoth ;  no- 
uie  de  um  animal  de  que  se 
faz  menção  no  livro  de  Job. 

Behen.  to.  (bot.)  Belien;  gene- 
ro de  i:)lantas  de  que  só  se 
conhecem  duas  especies. 

Behetría.  /.  (jur.  ant.)  Behe- 
tría; jíovoação  cujos  habi- 
tantes tinham  direito  de  ele- 
ger para  seu  senhor  a  ¡res- 
soa que  quizessem.  Jas  cli- 
gendi  sihi  dominum,  ciiivis 
civitati  acquisitum :  —  (fig-) 
l)ehctria,  confusão,  desor- 
dem, licnim  j:)e?-í!írio/ío, 
confasio :  —  de  entre imrien- 
tes;  behetría  de  entre  paren- 
tes, a  que  podia  eleger  o  se- 
nhor que  quizesse,  comtan- 
toque  fosse  de  determinada 
familia  d'aquelle  logar.  Mii- 
nicipium  cid  jus  erat  domi- 
nuin  inter  populares  dum- 
taxat  eligendi:  —  de  mar  à 
mar;  behetría  de  mar  a 
mar,  aquella  que  livremen- 
te podia  eleger  senhor,  sem 
se  sujeitar  a  linhagem  de- 
terminada. Municipium,  cui 
jus  erat  quemcumque  domi- 
num libere  eligendi.  Tjugar 
de  hehctria.  V.  Lugar. 

Beiço.  to.  (ant.)Y.  Labio:  — 
(germ.)  único. 

Beid-el-sar.  to.  Çjot.)  Beid-cl- 
sar;  especie  de  asclepias, 
planta  de  que  se  faz  viso  em 
Africa  para  curar  a  morde- 
dura dos  animaes  venenosos. 
Tem  o  fructo  coberto  de  pel- 
los abundantes  e  finos,  de 
qvie  se  servem  os  naturacs 
do  paiz  para  encher  almo- 
fadas. Seu  sueco  lácteo,  de 
])ropricdades  causticas,  ap- 
plica-se  para  curar  os  tu- 
mores venéreos. 

Beilsmidtia. /.  Çjot.)  Beilsmid- 
tia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  lauríneas,  tribu 
das  criptocarías,  de  folhas 
alternas  e  flores  hermaphro- 
ditas  e  axilares. 

Beiriquia.  /.  (bot.)  Beirichia; 
genero  de  plantas  do  Brazil, 
da  família  das  eserophula- 


BEL 

rias,  tribu  das  gracioleas, 
de  folhas  oppostas  e  flores 
em  espiga  terminal. 

Beiso.  to.  (ant.)  V.  Beso. 

Beitea. /.  (bot.)  líeitea;  gene- 
ro de  plantas  da  família  das 
tiliáceas,  tribu  das  cleocar- 
peas,  cujo  typo  é  uma  ai'vore 
que  se  cria  nas  ilhas  de 
Sandwich,  de  folhas  alter- 
nas e  pecioladas,  e  de  flores 
sempre  dispostas  em  grupos 
axilares. 

Beizo.  m.  (ant.)  V.  Labio. 

Bejaeia.  /.  (bot.)  Bejaría;  ge- 
nero de  i^lantas  da  família 
das  ericáceas,  tribu  das  ro- 
dodendreas,  que  comprehen- 
de  muitos  arbustos  indige- 
nas  de  ambas  as  Américas. 

Bejín,  adj.  Impaciente,  pouco 
soffredor;  diz-se  da  pessoa 
que  se  enfada  por  qualquer 
cousa:  —  imiíertincnte,  cho- 
rão; diz-se  do  menino  que 
chora  muito  c  se  irrita.  Sto- 
machosus,  in  iram  prcecepjs : 
—  TO.  (bot.)  beijim;  especie 
de  cogumelo  similhante  a 
uma  bola. 

Bejina.  /.  (ant.)  V.  Alpechín. 

Bejinero.  to.  (ant.)  (p.  And.) 
O  que  compra  a  agua  ruça 
das  azeitonas  jiara  tirar-lhe 
o  azeite  que  ainda  contém. 

Bejucal,  to.  Cipoal,  balsa,  ma- 
ta de  cipós.  Junatum,  i. 

Bejuco,  m.  Cipó;  planta  ras- 
teira, enrediça  e  sarmentosa 
que  se  cria  na  America.  Ba- 
musculus,  barba. 

Bejuquera./,  (p.  A.)  Bejuquei- 
ra ;  nome  genérico  das  tre- 
padeiras copadas  e  frondo- 
sas. 

Bejuquillo,  to.  Cadeiasinha  de 
oiro  que  vem  da  China  e 
com  que  as  mulheres  ador- 
nam o  pescoço.  Catenida 
áurea,  monilis  genus : — (bot.) 
V.  Ipecacuana,  planta. 

Bekea.  /.  (bot.)  Bekea ;  genero 
de  i^lantas  da  familia  das 
myrtaceas,  que  comprehen- 
de  umas  vinte  especies;  são 
arbustos  de  folhas  oppostas 
e  de  flores  solitarias. 

Bel,  la.  adj.  (ant.)  V.  Bello. 

Bela.  to.  (ant.)  n.  p.  de  ho- 
mem. Braz. 

Bela-aya.  to,  (bot.)  Bela-aya; 
nome  dado  a  uma  arvore 
que  nasce  em  Madagáscar. 
Sua  cortiça,  dotada  de  pro- 


BEL 

priedades  adstringentes,  é 
usada  em  medicina. 

Beladabo.  to.  (bot.)  Beladam- 
boc;  especie  de  campainha, 
trepadeira  vivaz  do  Mala- 
bar que  contém  um  sueco 
lácteo  e  acre. 

Belairia./.  (bot.)  Belairia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  leguminosas:  —  espino- 
sa; belairia  espinhosa,  ar- 
busto da  ilha  de  Cuba. 

Belamientre.  adv.  (ant.)  Bella, 
boamente. 

Belamo.  to.  (zool.)  Bellamo;  no- 
me dado  a  um  peixe  do  ge- 
nero clupea. 

Bela-modagan.  to.  (bot.)  Bella- 
inodagan;  nome  de  um  ar- 
busto do  Malabar. 

]3el  ANJERA./.  (bot.)  Bellangera ; 
genero  de  jjlantas  da  fami- 
lia das  saxifragaceas,  que 
comprehende  um  pequeno 
numero  de  arvores  indigenas 
do  Brazil. 

Bela-pola.  /.  (bot.)  Bella-pola; 
planta  orchidea  da  Índia, 
cujos  bolbos  machucados 
com  arroz  formam  um  leni- 
mento,  empregado  nos  ab- 
cessos pelos  naturaes  do  paiz. 

Belarda.  /.  (bot.)  Belarda; 
nome  de  uma  pl.anta  de 
Cayenna. 

Belasqüita,  Velasquita.  /. 
(ant.)  n..  p.  de  mulher.  V. 
Blasifa,  Blasa. 

Belbosio.  m.  (zool.)  Belbosio; 
genero  de  insectos  dipteros 
que  comprehende  uma  só  es- 
pecie. 

Belcebú.  to.  V.  Belzebu. 

Beldad.  /.  Beldade,  belleza, 
formosura.  Muliebris  pxd- 
chritudo,  venustas. 

Beldar,  a.  (ant.)  V.  Bieldar. 

Belemnita. /.  (zool.)  Belemni- 
ta;  moUusco  fóssil. 

Belemnitia.  adj.  (h.  nat.)  Be- 
lemnitia,  que  tem  analogia 
com  a  belemnita. 

Belen.  to.  (fig.  fam.)  Ruido; 
algazarra,  confusão. 

Beleño,  to.  (bot.)  Meimendro; 
planta  que  cresce  até  á  al- 
tura de  dois  pés.  Suas  folhas 
são  largas,  esbranquiçadas, 
pegajosas,  cortadas  em  se- 
gmentos e  lançam  um  cheiro 
desagradável.  As  flores  nas- 
cem-lhe  na  extremidade  das 
hastes,  formando  espigas: 
são  amarellas  pela  parte  pn- 


BEL 

perior,  e  pela  inferior  pur- 
pureas, e  o  fructo  encerra 
lima  porção  de  sementes 
muito  pequenas,  redondas  e 
amareüas.  Tuda  a  planta, 
especialmente  a  raiz,  é  nar- 
cótica. Tlyoscyamus   niger: 

—  planta  do  mesmo  genero 
que  a  anterior  e  muito  pou- 
e«  diíierente  em  sua  forma 
c  virtudes.  Hyoscyamus  al- 
hiis. 

Beleópteiío.  m.  (zool.J  Beleo- 
ptero  (aza  em  forma  de  dar- 
do); genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 
milia dos  carabicos,  que 
comprehende  duas  especies. 

Belérico.  m.  Y.  Mirabolano. 

Belekofonte.  m.  (li.  naf.)  Be- 
lerojilionte ;  dá-se  este  nome 
a  um  genero  de  conchas  fos- 
seis, de  caracteres  muito  aná- 
logos aos  dos  nautilos  e  ar- 
gonautas, e  conhecem-se 
urnas  vinte  e  cinco  especies. 

Belesa.  /.  Persicaria;  planta 
similhante  á  labaca  e  medi- 
cinal para  os  olhos.  Pbun- 
bajo  europea. 

Beleto.  m.  (zool.)  Beleto:  pe- 
queno mammifero  de  corpo 
delgado,  e  prolongado,  que 
entra  facilmente  por  peque- 
nas aberturas. 

Belevalia. /.  (bot.)  Belevalia; 
nome  dado  a  um  genero  de 
plantas  pertencente  á  fami- 
lia das  liliáceas,  cuja  única 
especie  é  o  jacintho  romano 
muito  conhecido  em  Italia  e 
França. 

Belfo,  fa.  adj.  Belfo-,  que  tem 
o  labio  inferior  grosso  e  caí- 
do. Cui  Icihrum  inferius 
jjendet  aut  x^lus  aiquo  tumet: 

—  m.  labio;  ou  beiço'  in- 
ferior do  gado  cavallar.  In- 
ferius  equorum  avt  jumento- 
rum  labrum.  V.  Befo. 

Belga,  adj.  Belga;  natural  da 
Bélgica.  Belya,  ce. 

Bélgico,  ca.  adj.  Bélgico ;  per- 
tencente á  Bélgica  ou  nas- 
cido n'aquelle  paiz.  Belgi- 
cus,  a,  nm. 

Belueces.  /.  -pl.  (germ.)  Tras- 
tes, moveis  de  casa. 

Belhez.  /.  Talha,  cántaro,  po- 
te, para  dei^ositar  vinho  ou 
azeite.  Hydria  olearia  vel 
vitviria. 

Belhezo.  m.  (ant.)  Y.  Fardo, 
Muelle :— Y.  Belhez. 


BEL 

Belia.  /.  (boi.)  Belia;  planta 
da  familia  das  eorymbife- 
ras:  —  pLinta  da  familia  das 
compósitas,  tribu  das  asthe- 
rineas,  sub-divisào  das  be- 
lideas. 

Bélica.  /.  n.  p.  de  midher.  Y. 
Isabelica. 

Bélicamente,  adv.  m.  Bellica- 
mente;  de  um  modo  guer- 
reiro. 

Bélico,  ca.  adj.  Bellico,  per- 
tencente A  guerra.  Bellicus, 
a,  um. 

Belicosidad.  /.  Animo,  dispo- 
sição, inclinação  guen-eira. 

Belicosísisio,  jia.  adj.  sup.  de 
Belicoso.  Bellicosissimo ; 
muito  bellicoso.  Bellicosis- 
simus,  a,  um. 

Belicoso,  sa.  adj.  Bellicoso, 
guerreiro,  marcial.  Bellico- 
sus,  a,  um. 

Belicüla.  /,  (zool.)  Belicula; 
especie  de  caracol  marinho. 

Belidastro.  771.  (bot.)  Bclidas- 
tro;  genero  de  j:íantas  es- 
tabelecido para  classificar 
uma  que  fazia  parte  do  ge- 
nei'o  asther.  A  única  espe- 
cie conhecida  é  uma  herva 
vivaz,  que  se  acha  em  mui- 
tas montanhas  da  Europa. 

Belídeas.  /.  (liot.)  Belideas; 
nome  dado  a  uma  das  sub- 
divisões das  compósitas  as- 
therineas. 

Belideoide./.  C¿oí.JBelideoide; 
uma  das  especies  do  genero 
belia. 

Belido,  da.  adj.  (ant.)  Y.  Bel- 
lido :  —  adv.  (ant.)  formosa, 
lindamente. 

Belifeko,  KA.  adj.  Belligero, 
bellicoso.  V.  Guerrero. 

Beligerante,  Belijerante. 
adj.  Belligerante ;  applica- 
se  á  potencia  ou  nação  que 
está  em  guerra.  Usa-se  mais 
no  plural.  Bellum  gerens. 

Belígero,  Belijero,  ka.  adj. 
(poct.)  Belligero:  V.  Guer- 
rero. 

Belilla.  m.  (hot.)  Belilla;  no- 
me dado  a  um  arbusto  que 
nasce  na  índia,  cuja  raiz  se 
usa  na  medicina  contra  as 
.  enfermidades  do  fígado. 

Belino.  m.  (bot.)  Belino;  espe- 
cie de  aijio  sylvestre. 

Belio.  m.  (bot.)  Y.  Belia. 

Belióforo.  /.  (zool.)  Beliopho- 
ro  (provido  de  um.  dardo); 
genero    de   insectos   coleo- 


BEL 


397 


pteros  pentameros,  da  fa- 
milia dos  estcrnosos  e  tribu 
dos  clateridos,  composto  de 
uma  só  especie. 

Belionoto.  ia.  (zool.)  Beliono- 
to;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 
milia dos  esternoxos  e  tribu 
dos  bui^restidos,  composto 
de  seis  especies. 

Belis.  m.  (bot.)  Belis;  nome  de 
um  genero  de  plantas  que 
comprehende  a  margarita  e 
outras. 

Belísono,  na.  adj.  Bellisono; 
que  dá  som  guerreiro,  que 
respira  a  guerra. 

Belito.  m.  (zool)  Belito  (agu- 
lliiulia);  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  hymenopteros, 
composto  de  mu  pequeno 
numero  de  especies. 

Belitre,  adj.  (fam.)  Biltre,  ri- 
dículo, vil,  desprezível;  diz- 
se  do  homem  de  maus  cos- 
tumes. Vilis,  maligims,  pra- 
xis moribus  instructus:  — 
mendigo,  pedinte:  —  (bot.) 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas  que  nas- 
ce em  terrenos  húmidos  e 
pantanosos. 

Belitrería. /.  Velhacaria;  ac- 
ção de  velhaco,  de  bilti-e. 

Belitrero.  711.  (germ.)  Ladrão 
que  rouba  os  seus  camara- 
das. 

Béljico,  ca.  adj.  Y.  Belga. 

Belmar.  adj.  (ant.)  Verdene- 
gro. 

Beljiontia./.  (bot.)  Belmontia; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  gencianas,  tribu  das 
sebeas,  composto  de  algu- 
mas especies  herbáceas. 

Belo,  la.  adj.  (ant.)  V.  Bello : 
—  m.  (ant.)  cortina :  —  (Iwt.) 
bello;  fructo  produzido  por 
uma  especie  de  palmeira  de 
Africa :  — •  (zool.)  bello ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  que  compre- 
hende duas  especies. 

Belocia./.  fòoí.JBellocia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  tiliáceas,  composto  de 
urna  só  especie. 

Belocórida.  /.  (zool.)  Becollo- 
rida;  genero  de  insectos  da 
familia  dos  escutei  arios  ena 
ordem  dos  hemipteros. 

Belóculo.  /.  (min.)  Belloculo  ; 
nome  dado  a  urna  pedra  pre- 


398 


BEL 


ciosa  muito  parecida  com  os 
olhos,  pelo  que  ridiculamente 
se  julgou  que  tinha  apiílica- 
ção  ás  enfermidades  da  vista. 

Beloeeo.  m.  (bot.)  BcUoero; 
malvaisco,  cujas  folhas  são 
parecidas  com  o  álamo  bran- 
co. Suas  folhas,  seccas  e  re- 
duzidas a  pó,  s<ão  um  vio- 
lento purgante. 

Belófero.  m.  (zool.)  Bellophe- 
ro  (provido  de  um  dardo); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  cinco  especies. 

Belomancia.  /.  Bellomancia-, 
adivinhação  por  meio  de  set- 
tas  e  outras  armas  de  aiTC- 
meço.  Foi  muito  usada  en- 
tre os  árabes. 

BelomÁntico,  ca.  adj.  Bello- 
mantico;  relativo  á  bello- 
mancia. 

Belonia.  /.  (bot.)  Bellonia 
(aguUia);  genero  de  }jlantas 
da  familia  das  oscilarias, 
que  se  cria  em  certas  algas 
quando  começam  a  decom- 
por-se. 

Belonita.  /.  (bot.)  Bellonita 
(ayidlia  ■pequena);  genero  de 
plantas  da  familia  das  apo- 
cineas,  creado  para  classifi- 
car certos  arbúsculos. 

Belonüco.  m.  (zool.)  Bellonu- 
co;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentamerus,  da  fa- 
milia dos  brachelitros,  que 
comprehende  treze  especies. 

Belopeo.  m.  (zool.)  Bellopeo; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  que  com- 
prehende uma  só  especie, 
originaria  do  Brazil. 

Beloperona. /.  (bot.)  Bellope- 
rona;  genero  de  plantas  da 
familia  das  acanthaceas,  de 
folhas  oppostas  e  flores  alon- 
gadas, estreitas  e  formosas, 
que  crescem  sob  os  trópicos, 
na  Asia  e  America. 

Belóptero.  m.  (zool.)  Bello- 
ptero  (aza  em  forma  de  fre- 
cha); concha  fóssil  de  figura 
oblonga  que  se  acha  nos  ter- 
renos terciarios. 

Belorinco.  m.  (zool.)  Bellorin- 
co  (Ideo  em  forma  de  fre- 
cha); genero  de  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  ordem  dos  or- 
thoceros,  que  comj)rehende 


BEL 

duas  especies,  ambas  origi- 
narias do  Brazil. 

Belorino.  m.  (zool.)  Bellorino 
(nariz  em  forma  de  dardo). 
V.  Megaprocto. 

Belorta.  /.  (agr.)  Annel  ou 
rosca  de  ferro  que  une  ou 
segura  o  timão  do  arado  á 
parte  inferior  do  mesmo. 
Ferreus  anuidas  ad  temonem 
aratri  annectendmn  et  fir- 
mandum. 

Belorto.  m.  Eamos  flexíveis 
que  servem  para  atar  os  fei- 
xes de  lenha.  Dá-se-lhe  este 
nome  nas  montanhas  de  San- 
tander. 

Belostema.  /.  (bot.)  Belloste- 
ma  (coroa  em  forma  de  fie- 
cha);  genero  de  ¡llantas  da 
familia  das  asclepiadeas,  que 
tem  folhas  oppostas  e  flores 
jjequenas. 

Belóstoma.  /.  (zool.)  Bellosto- 
ma  (boca  em  f orina  de  dar- 
do); genero  de  insectos  da 
tribu  dfts  nepidos,  e  da  or- 
dem dos  hemipteros  hetero- 
pteros. 

Beltat.  /.  (ant.)Y.  Beldad. 

Belua.  /.  (ant.)  V.  Bestia. 

Beluga./,  (zool.)  Belluga;  no- 
me dado  a  um  peixe  amphi- 
bio. 

Belulco.  m..  (med.)  Bellulco; 
instrumento  usado  antiga- 
mente para  extrahir  da  car- 
ne os  dardos  e  as  flechas. 

BeluSí./.  (germ.)  Rainha. 

Beluko.  m.  (germ.)  Reino. 

Beluta-amel-poeli.  f.  (bot.) 
Belluta-amel-poeli ;  planta 
apocinea,  que  é  empregada 
para  curar  a  moi-dedura  das 
serpentes. 

Beluta-kanelli.  /.  (bot.)  Bel- 
luta-kanelli;  planta  do  Ma- 
labar, que  pertence  á  fami- 
lia das  myrthaceas,  e  cujas 
folhas,  reduzidas  a  pó,  se 
tomam  com  leite  para  ata- 
lhar as  diarrhéas. 

Belvedera.  /.  (bot.)  V.  Bclla- 
vista. 

Belyisia. /.  (^oí.jBelvisia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  fetos. 

Belvoisia. /.  (zool.)  Bclvoisia; 
genero  de  insectos  dipteros, 
da  familia  dos  calipteros, 
tribu  dos  entomobios,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Belzebu,  m.  V.  Beelzebub:  — 
Lucifer :  —  diabo :  —  (zool.) 


BEL 

belzebuth;  nome  dado  a  um 
mono  da  America  perten- 
cente ao  genero  ateio. 

Belzuf.  m.  (bot.)  Belzuf ;  nome 
de  uma  arvore  de  Sião,  da 
qual  se  extrahe  o  benjoim. 

Bellacada.  /.  (ant.)  Velhaca- 
da;  ajuntamento  de  velha- 
cos :  — V.  Bellaquería. 

Bellacamente,  adv.  m.  Velha- 
camente, com  velhacaria. 
Astute,  subdole. 

Bellaco,  ua.  adj.  Velhaco;  o 
que  engana  com  dolo.  Pel- 
lax,  versutus,  vafer. 

Bellacon,  na.  adj.  aiigm.  de 
Bellaco.  Velhacaz-,  grande 
velhaco. 

Bellaconazo,  za.  adj.  augm. 
de  Bellacon.  Grandissimo 
velhaco. 

Bellacuelo,  la.  adj.  dim.  de 
Bellaco.  Velhaquete,  velha- 
quinho. 

Belladama.  /.  (bot.)  Bellada- 
ma.  V.  Armuelle :  —  (ant.) 
belladona :  —  (zool.)  maripo- 
sa diurna  do  genero  vanesa, 
que  se  encontra  em  quasi 
todos  os  paizes  do  globo. 

Belladona./.  Belladona ;  plan- 
ta narcótica  de  que  se  faz 
uso  na  medicina. 

Bellamente,  adv.  m.  Bella- 
mente; com  primor  ou  per- 
feição. Belle,  egregie. 

Bellamientre.  adv.  (ant.)  Boa- 
mente,  de  bom  grado. 

Bella-modagan.  m.  (bot.)  Bel- 
la-modagan ;  arvore  da  costa 
do  Malabar,  cujas  folhas  são 
diuréticas. 

Bellaquear,  n.  Velhaquear; 
usar  velhacarias.  Subdolh, 
vafre  agere. 

Bellaquería.  /.  Velhacaria; 
acção  de  velhaco.  Versidia, 
vafritia. 

Bellaquísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Bellaco.  Velhaquissimo, 
muito  velhaco.  Vaferrimus, 
a,  um. 

Bellavista.  /  (bot.)  Bellavis- 
ta;  planta  que  dá  uma  flor 
rosácea,  chamada  também 
belveder. 

Belleguin.  m.  (ant.)  Belle- 
guim,  quadrilheiro,  esbirro. 

Bellera.  /.  (ant.)  A  que  tira- 
va  o  véu  ás  mulheres. 

Bellerife.  /.  m.  (germ.)  Off- 
cial  de  diligencias. 

Belleza./.  Belleza,  formosu- 
ra ;  justa  proporção  nas  íór- 


BEL 

mas  com  agradável  mistura 
de  cores.  Pulchritudo,  venus- 
las  :  —  belleza,  beldade ;  a 
mulher  formosa : —  (fio-)  bel- 
leza, perfeição,  graça;  qua- 
lidade de  ser  amável.  Decir 
bellezas  (fig.);  dizer  bellezas, 
fallar  com  graça  e  primor. 
Lepide,  concinne  loqui. 

Bellico,  m.  (bot.J  Bellico  ;  da- 
se este  nome  a  uma  das  va- 
riedades da  aveia. 

Bellido,  da.  adj.  (ant.)  Bello, 
formoso  :  —  m.  (germ.)  vel- 
ludo. 

Bellísimo,  ma.  adj.  snp.  de 
Bello.  Bellissimo.  Pulcher- 
rimiis,  a,  um. 

Bello,  lla.  adj.  Bello,  formo- 
so.  I'idclier,  perfectMs:  — 
(fig.)  bello;  nobre,  excellen- 
te,  de  boas  qualidades,  liei- 
las  artes  (fr.)  V.  Arte.  Bel- 
las letras;  bellas  letras,  o 
conjuncto  do  conhecimentos 
que  constituem  a  gramma- 
tica,  a  eloquência  c  a  jíoo- 
sia.  Bello  ideal ;  bello  ideal, 
conjuncto  das  maiores  per- 
feições que  podem  ofí'erecer 
particularmente  certos  indi- 
viduos, escolhidos  d'entre  os 
da  sua  especie.  Bello  sexo  ; 
bello  sexo,  as  mulheres  em 
geral.  Lo  bello  absoluto;  o 
bello  absoluto,  a  perfeição 
absoluta.  Lo  bello  moral;  o 
bello  moral,  o  amor  da  or- 
dem e  do  dever. 

Bellon.  m.  (bot.)  Bellon;  ar- 
busto pertencente  á  familia 
das  rubiáceas:- — fmed.)  no- 
me com  que  alguns  j:iatho- 
logos  designam  uma  eiifer- 
iwidade  produzida  pela  a1)- 
sorpção  de  substancias  ema- 
nadas das  minas  de  chumbo. 
E  urna  especie  da  denomina- 
da cólica,  dos  pintores  ou  có- 
lica metallica. 

Bellopeak.  a.  (germ.)  Meneiar. 

Bellopio.   m.  (germ.)  Meneio. 

Belloriee.  5.  V.  Bellerife. 

Belloiufoliado,  da.  adj.  (bot.) 
Bellorifuliado ;  que  tem  as 
folhas  parecidas  com  a  mar- 
garita. 

Bellorio,  ia.  adj.  V.  Pardtís- 
co.  Applica-sc  aos  cavallus 
cor  de  rato. 

Bellorita.  /.  (bot.)  Bellorita; 
nome  que  empregam  alguns 
auctores  como  synonymí^  de 
mai-garita. 


BEM 

Bellosa.  /.  (germ.)  V.  Bedil- 
la,  Frazada. 

Bellota.  /.  Bolota;  frueto  do 
carvalho,  da  azinheira  e 
de  outras  arvores  do  mesmo 
genero.  Glans,  dis: — botão 
de  cravo  ainda  não  aberto. 
Calyx  belonic.ce  coronar  ice: 
— vaso  para  bálsamos.  T'ff.s'- 
culum  odorariam. 

Bellotado.  m.  (ant.)  V.  líizo : 
— especie  de  panno. 

Bellote,  to.  Belmaz ;  prego  de 
cabeça  redonda. 

Bellotear,  n.  Comer  bolota; 
diz-se  dos  llóreos.  Sues  glan- 
dibus  vesci,  glandes  depas- 
cere. 

Bellotera.  /.  Montado;  bos- 
que de  azinheiros  onde  se 
engordam  os  porcos :  —  tem- 
po próprio  para  recolher  a 
bolota  e  engordar  o  gado 
suíno.  Tempus  legendi  glan- 
des, iisque  cdendi  sues. 

Bellotero,  ra.  s.  Vendedor  ou 
apanhador  de  bolotas.  Glan- 
diiim  collecfor  cmt  venditor: 
—  m.  azinheiro;  arvore  que 
dá  bolota: — V.  Bellotera. 
Glandium  tempus  :  —  azi- 
nhal. Glandaria  silva,. 

Bellotica,  lla,  ta.  /.  dim.  de 
Bellota.  Bolotinha.  Farra 
gldns. 

Bembecia./.  (zool.)  Bembecia; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros, da  familia  dos  cre- 
puscularios,  composto  so- 
mente de  duas  especies. 

Bembécido,  da.  adj.  fsooZ.jBem- 
becido;  parecido  com  o  beni- 
becio :  — m.  pi.  nome  de  uma 
tribu  de  insectos  da  ordem 
dos  hymcnopteros,  cujo  typo 
ó  o  genero  bembecio. 

Bembecio.  to.  (zool.)  Bembecio; 
genero  de  insectos  hymcno- 
pteros da  familia  dos  bein- 
becidos,  composto  de  varias 
especies. 

Bbmbel.  m.  (chim.)  Bcmbel; 
nome  dado  pelos  alchimistas 
ao  mercurio  ou  á  pedra  phi- 
losophal. 

Bembicia.  /.  (bot.)  Bembicia; 
nome  dado  a  uma  liana  da 
Cochinchina,  que  se  julga 
pertencer  á  familia  das  mal- 
pigiaccas;  seus  principaes 
caracteres,  são :  frucío  car- 
noso, folhas  inteiras  eoppos- 
tas,  e  flores  dispostas  em  ra- 
cimos. 


BEN  399 

Bembidio.  m.  (^^ooZ.j  Bembidio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros, da  familia  dos  carabi- 
cos,  que  vivem  debaixo  da 
areia  húmida  á  borda  dos 
arroios  e  do  mar.  Compre- 
hende  cerca  de  cento  e  cin- 
coenta  especies. 

Bembrizo.  í)?..  (bot.)  Bembrizo; 
nome  de  uma  arvore  que 
nasce  na  Cochinchina,  e  cu- 
jas folhas  são  usadas  para 
cobrir  as  casas. 

Bemol.  m..  (mus.)  Bemol;  acci- 
dente da  musica,  cujo  eôeito 
é  contrario  ao  do  sustenido, 
e  serve  para  diminuir  um 
semittim  ao  ponto  a  cujo  lado 
esquerdo  se  escreve.  Sonus 
quídam  in  musicis. 

Bemolado,  da.  adj.  bemolado; 
com  bemoes. 

Bemolar,  Bemolizar.  a.  (mus.) 
Bemolisar;  pôr  bemoes  na 
clave  ou  diante  das  notas. 

Ben.  to.  (ant.)\.  Bien: — (bot.) 
genero  de  plantas  da  familia 
das  leguminosas,  composto 
de  quatro  especies. 

Benafulio.  to.  (Ijot.)  Benafulio; 
variedade  de  arroz  muito  es- 
timada em  Bengala. 

Benath. /.  (med.)  Benath;  no- 
me por  que  se  conhece  na 
Arabia  uma  pústula  que  ap- 
parece  na  i^ellc,  durante  a 
noite,  depois  de  ter  suado. 

Bencidramida.  /.  (chim.)  Ben- 
cidramida;  corpo  crystallino 
que  se  obtém  tratando  pelo 
ether  a  massa  rezinosa,  pro- 
ducto do  tratamento  pelo 
ammouiaco  da  essência  da 
amêndoa  amarga. 

Bencina.  /.  Benzina ;  nome  da- 
do ao  azeite  volátil,  produ- 
zido pela  disti  Ilação  do  acido 
benzoico. 

Bende.  /.  Bende;  moeda  da 
costa  de  Gruinó. 

Bendecidor,  ka.  s.  (ant.)  Bem- 
dizcnte,  eloquente ;  o  que  se 
cxpres>sa  bem. 

Bendecir,  a. Benzer;  abençoar, 
deitar  bênçãos  fazendo  o 
signal  da  cruz  com  a  mão 
direita  estendida  sobre  as 
pessoas  ou  cousas,  e  invo- 
cando a  Santissima  Trin- 
dade. Bene.dicerc :  —  benzer ; 
dedicar  alguma  cousa  ao 
culto  divino  por  meio  de  cer- 
tos ritos  c  ceremonias.  Bene- 
dicere,   solemni  ritu  conse- 


400 


BEN 


crari :  —  los  campos,  las  ar- 
mas, los  navios;  benzer  os 
campos,  as  armas,  os  navios. 
liencdicere,  bene  precavi: — 
abençoar,  um  pae  ou  uma 
mãe  a  seus  filhos.  BenecU- 
cere,  hene  precavi  :  —  bem- 
clizer;  louvar,  engrandecer. 
Laiidare,  laudibus  efferre. 

Bendequi.  m.  (numism.)  Ben- 
dequí;  especie  de  moeda  de 
Marrocos. 

Bendi.  m.  (bot.)  Bendi;  for- 
mosa planta  da  America  que 
produz  um  fructo  do  com- 
primento e  grossura  de  um 
dedo,  dividido  em  cinco  cel- 
lulas  cheias  de  sementes  re- 
dondas; é  doce  e  mucilagi- 
noso  depois  de  cozido. 

Bendicera.  /.  (ant.)  Benzedei- 
ra, benzedora;  mulher  que 
benze  ou  diz  jDalavras  com 
que  pretende  suj)ersticiosa- 
mente  curar  doenças  e  fei- 
tiços. 

Bendiciente.  p.  a<.  de  Bendi- 
cir.  Bemdizente;  o  que  bem- 
diz. 

Bendición.  /.  Benção;  acção 
e  effeito  de  benzer.  Bene- 
dictio,  onis:  —  episcopal  ou 
2Jonfificcd;  benção  episcopal 
ou  ¡pontifical,  aquella  que  os 
l^ai^as,  os  bispos  e  outros  pre- 
lados ecclesiasticos  dão  nos 
dias  solemnes.  Benedicfio 
pontificalis  aut  episcopalis: 
— nupcial;  benção  nupcial, 
cerimonias  com  que  se  cele- 
bra o  sacramento  do  matri- 
monio. Nuptiavum  solemnia, 
coerimonia}  miptiales.  Echar 
la  bendición  (fig-) ;  dar  de 
mão,  renunciar  a  alguma 
cousa,  não  se  intrometter 
n'ella.  Bei  alicui  valedicere. 
Es  una  bendición,  ó  es  ben- 
dición de  Dios  (fam.);  é  um 
louvar  a  Deus,  é  uma  ben- 
ção de  Deus.  Abundh,felici- 
ter,  fausth.  Hacerse  alguna 
cosa  con  bendición;  fazer 
uma  cousa  abençoada,  fa- 
ze-la  com  accrío  e  felici- 
dade. Fausñ,  a,uspÍGata  ali- 
quid  fieri. 

Bendicir.  a.  (ant.)  V.  Bendecir. 

Bendicho,  cha.  ]).  p.  irreg. 
(ant.)  de  Bendecir.  V.  Ben- 
dito:—  adj.  (ant.)  V.  Ben- 
dito. 

Benditísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Bendito.  Bémditissimo ;  mui- 


BEN 

to  bemdito.  Sanctissimus , 
beatissimus. 

Bendito,  ta.  p.  p.  irreg.  Bem- 
dito :  ■ —  adj.  V.  Santo,  Bien- 
aventurado :  —  V.  Dich  oso : 
— m.  n.  p.  (ant.)  V.  Benito: 
— bemdito;  oração  que  co- 
meça por:  bemdito  e  louva- 
do seja  etc.  Es  un  bendito, 
(fam.);  é  um  pobre  de  Chris- 
to;  diz-se  d'aquelle  que  é 
simples  e  de  joouco  entendi- 
mento. Simplex,  candidus, 
liaut  multum  perspicax. 

Benecib.  a.  (ant.)  Bemdizer. 
V.  Bendecir. 

Benedicek.  a.  (ant.)  V.  Ben- 
decir. 

Benedicite.  Benedicite;  pala- 
vra latina  que  usam  os  reli- 
giosos para  pedir  licença 
aos  seus  ijrelados.  Abeundi 
vel  exeundi  venia. 

Benedicta.  /.  (pliarm.)  Bene- 
dicta; electuario  purgativo. 
Confectio  medicamentavia , 
vulgo  benedicta. 

Benedictino,  na.  adj.  Bene- 
dictino; que  pertence  á  re- 
gra ou  ordem  de  ¡á.  Bento. 
Benedictinus,  a,  um: — m,.p)l- 
benedictinos;  religiosos  da 
ordem  fundada  por  S.  jjento 
no  século  vi: — f- pi-  bene- 
dictinas; ordem  de  religio- 
sas da  regra  de  ÍS.  Bento, 
fundada  em  õoO. 

Benedicto,  ta.  adj.  (ant.)  V. 
Bendito. 

Benefactor,  m.  (ant.)  V.  Bien- 
JiecJior. 

Benefactoría.  /.  (ant.)  V.  Be- 
hetría. 

Benefactría.  /.  (ant.)  V.  Be- 
hetría. 

Benbficacion.  /.  Beneficio ;  ac- 
ção e  efíeito  de  beneficiar. 
Benefactio,  onis. 

Beneficativo,  va.  adj.  V.  Be- 
néfico. 

Beneficencia. /.  Beneficencia; 
virtude,  acto  de  fazer  bem  c 
a  pratica  dos  beneficios.  Be- 
neficentia,  ce. 

Beneficentísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Benéfico.  Beneficentissi- 
mo;  muito  beneficente.  Be- 
neficentissimus ,  a,  um. 

Beneficiado,  m.  Beneficiado; 
o  que  desfructa  algum  bene- 
ficio ecclesiastico  que  não  é 
curato  ou  prebenda,  Benefi- 
ciarius,  heneficium  ecclesias- 
ticinn  obtinens. 


BEN 

Beneficiador,  ra.  s.  Beneficia- 
dor; o  que  beneficia.  Sedti- 
lus  administraior. 

Beneficial.  adj.  Beneficiai ; 
pertencente  a  algum  bene- 
ficio ecclesiastico.  Beneficia- 
7-itis,  a,  um. 

Beneficiar,  a.  Beneficiar;  fa- 
zer bem.  Benefacere: — be- 
neficiar, bemfeitorisar,  cul- 
tivar, melhorar.  Excolere, 
fcecundare :  —  conseguir  al- 
gum emprego  por  serviço 
pecuniario.  Peoiniâ  collata 
immus  acquirere:  —  benefi- 
ciar; administrar  as  rendas 
que  procedem  do  serviço  dos 
impostos  por  conta  da  fa- 
zenda real.  Qumdam  vectiga- 
lia  hispanis  própria  exer- 
cer e,  exigere :  —  beneficiar ; 
dar,  conceder  beneficio  ec- 
clesiastico:—  ceder  ou  ven- 
der créditos  por  menos  do 
seu  valor.  Census ¡yarvo  pre- 
tio  venderé,  cederé. 

Beneficiario,  m.  (for)  Benefi- 
ciario ;  herdeiro  de  territorio, 
predio  ou  usufructo  de  um 
superior  a  quem  reconhece. 
Beneficiarius ,  a,  um. 

Beneficio,  m.  Beneficio;  o  bem 
que  se  faz  ou  se  recebe.  Be- 
Qieficium,  domim: — (ant.)  V. 
Afeite: — (for.)  beneficio ;  di- 
reito que  compete  a  alguém 
por  lei  ou  privilegio.  Jus  le- 
■ge  vel  privilegio  datum:  — 
beneficio;  cultura,  melhoria 
feita  n'uma  terra  ou  herda- 
de. Ctdtura,  opera :  —  be- 
neficio; proveito,  utilidade. 
Commodum: — cessão  de  em- 
prego por  dinheiro,  ou  de 
créditos  por  menos  do  seu 
valor.  Muneris  acquisitio pe- 
cunia pacta.  Júris  aid  censas 
venditio  parvo  pretio: — be- 
neficio ;  producto  de  uma 
noite  de  espectáculo  que  se 
concede  a  algum  dos  come- 
diantes. Pecunia}  summa  ex 
'singxdari  dramatis  actione 
congesta ,  ^^crcejijía ;  —  ecle- 
siástico; Ijcneficio  ecclesias- 
tico, titulo  com  certa  renda, 
Ha-os  de  duas  espécies;  sim- 
ples o  curado.  Beneficium  ec- 
clesiasticum.  Desconocer  el 
beneficio;  desconhecer  o  be- 
neficio, ser  ingrato.  Benefi- 
cio ingratíim  esse: — de  in- 
ventario '(f^'>'-)j  beneficio  de 
inventario,    privilegio    que 


BEN 

consiste  em  admittir  um  her- 
deiro á  herança  do  fallecido 
sem  o  obrigar  aos  encargos, 
alem  do  valor  dos  bens  de 
que  a  herança  se  compõe, 
comtantoque  faça  o  inven- 
tario no  tempo  prescripto 
pela  lei. 

Beneficioso,  sa,  adj.  Benefi- 
cioso, benéfico,  ¡^i'oveiíoso, 
útil.  Beneficus,  utilis. 

Benéfico,  ca.  adj.  Benéfi- 
co, bemfazejo;  amigo  de 
fazer  bem.  Beneficvs,  a,  um. 

Beneicer.  a.  (ant.)  V.  Bendecir. 

Beneicion.  /.  (ant.)  V.  Ben- 
dición. 

Benel.  m.  (bot.)  Benel;  arbus- 
to aromático  de  Malabar, 
de  folhas  permanentes  e  de 
liella  apparencia  quando  es- 
tá coberto  de  flores. 

Benemekencia.  /.  (ant.)  Be- 
nemerencia ,     merecimento , 

Benemérito,  ta.  a/lj.  Beneméri- 
to •,  digno  de  honra  c  empre- 
go por  seus  méritos  ou  ser- 
viços. Benemeritits,  dignus. 

Beneplácito,  ni.  Beneplácito, 
approvação,  permissão.  Ve- 

■   nia,  ce. 

Benevolencia.  /.  Benevolen- 
cia; amor,  aft'ecto,  boa  von- 
tade, sympathia  espontanea 
(juc  nos  inclina  para  os  nos- 
fos  similhantes.  Bcnevo- 
lentia,  ce. 

Benevolentísimo,  ma.  adj.  siip. 
de  Benévolo.  Benevolentís- 
simo; muito  benévolo.  Vol- 
de  henevolus. 

Benévolo,  la.  adj.  Benévolo; 
que  é  dotado  de  benevolen- 
cia. Benevolus,  a,  um. 

Benfecho.  9??.  (ant.)  V.  Be- 
neficio. 

Bengala.  /.  (ant.)  V.  Musseli- 
na : —  bengala,  assim  chama- 
da por  terem  vindo  as  primei- 
ras de  Bengala.  Usa-sc  esta 
]nalavra  nas  montanhas  de 
Burgos:  —  junco  da  ludia. 
Véngala,  a;. 

Bengali,  m.  (bot.)  Bengali; 
planta  do  Brazil :  —  benga- 
li;  nome  por  que  se  distingue 
luna  pequena  familia  de 
aves  granívoras,  do  tamanho 
do  pintaroxo,  importadas 
do  Benga,la:  —  íambcm  as- 
sim se  chama  um  peixe. 

Bengalia.  m.  (zool.)  Benga- 
lia;  genero  de  insectos  dí- 
pteros, composto  de  quatro 


BEN 

especies,  cujo  typo  é  a  ben- 
galia testacea. 

Benge.  m.  (bot.)  Bcnge;  nome 
dado  a  uma  arvore  da  Afri- 
ca, cujo  fructo  é  empregado 
pelos  naturaes  d'aquelle  paiz 
para  a  confecção  de  um.a 
especie  de  viuho  a  que  elles 
chamam  makcrsi. 

Bengiri.  m.  (bot.)  Bengiri ;  ar- 
vore jjertencente  á  familia 
das  euphorbiaceas,  que  se 
cria  no  Malabar. 

Bengoji.  7??.  (fferm.)  Basilisco. 

Bengorré,  Bengorro.  m.(germ.) 
Demonio. 

Bengui.  m.  (germ.)  Diabo. 

Beni.  m.  (zool.)  Beni;  peixe  do 
Nilo,  parecido  com  o  barbo. 

Benibel.  m.  (ant.  chim.)  Beni- 
bel;  nome  que  os  alchimis- 
tas  davam  ao  mercurio. 

Benignamente,  adv.  m.  Beni- 
gnamente, com  benignida- 
de. Benignh,  comiíer. 

Benignidad.  /.  Benignidade; 
affabiüdade,  agrado,  indul- 
gencia. Benignitas,  comitas: 
— (fi9-)  benignidade,  brandu- 
ra, amenidade;  como  la  be- 
nignidad^ del  clima,  del  ai- 
re; a  benignidade  do  clima, 
do  ar. 

líENiGNÍsiíio,  KA.  adj.  svp.  dc 
Benigno.  Benignissimo.  Be- 
'7iignissimns,  a,  uní. 

Benigno,  na.  adj.  Benigno, 
aft'avel,  humano,  agradável. 
Benignus,  humanus :  —  (fig.) 
benigno,  brando,  temperado, 
suave.  Suavis,  lenis:  — 
(astron.)  benigno,  propicio, 
favorável : — (med.)  benigno ; 
que  nao  causa  incommodo 
grave  e  tende  a  um  termo 
feliz:  —  benigno;  applica-se 
ao  medicamento  cuja  acção 
não  é  violenta. 

Benincasa.  /.  (bot.)  Beninca- 
sa;  genero  de  plantas  da 
familia  das  cucurbitáceas. 
E  herbácea,  annual,  oriunda 
da  India  o  de  cheiro  al- 
miscarado. 

Beningakio.  m.  (bot.)  Benin- 
ganio;  nome  dado  a  uma 
fructa  muito  parecida  com 
o  limão. 

Benixo,  na.  adj.  (ant.)  V.  Be- 
nigno. 

Benisa. /.  (bot.)  Benisa;  nome 
de  uma  planta  da  familia 
das  euphorbiaceas,  origina- 
ria da  India. 


BEN  401 

Benifez.  m.  (patr.)  Filho  de 
Bento;  é  boje  appellido  de 
familia. 

Benito,  ta.  s.  Bento,  benedi- 
ctino; religioso  que  profes- 
sa a  regra  de  S.  Bento. 
Benedictinus  monacJnts. 

Benjamín,  m.  (fig.)  Benjamim; 
o  filho  mais  mimoso  e  que- 
rido de  seus  paes,  por  allu- 
sao  ao  ultimo  de  Jacob  e  de 
Rachel. 

Benjamina.  f.  (bot.)  Benjami- 
na;  genero  de  plantas  da 
familia  das  sapindaceas, 
composto  de  urna  só  especie. 

Benjebar.  a.  (germ.)  Tost^ar. 
V.  Achicharrar. 

Benjó.  m.  (bot.)  Bcnjó;  espe- 
cie de  meimendro,  cujas  se- 
mentes sao  muito  narcóticas. 

Benjuí,  m.  Benjoim;  balsamo 
concreto  que  flue  natural- 
mente e  por  incisão  da  cas- 
ca da  arvore  chamada  esto- 
raque benjoim,  c  de  varias 
outras  especies  de  arvores 
de  ¡Sumatra,  Sião,  Java,  etc. 
Usa-se  como  perfume  e  como 
medicamento.  Laser,  eris. 

Bknkaua.  m.  (Ijot.)  Bcnkara; 
arbusto  do  Malabar,  cuja 
raiz  secca  é  empregada  na 
medicina. 

Bennet.  m.  (zool.)  Bcnnet; 
peixe  do  Cabo  da  Boa  Es- 
perança, que  pesa  seis  a 
oito  arráteis,  e  tem  a  carne 
vermelha. 

Benni.  m.  (zool.)  Benni;  espe- 
cie de  barbo  que  se  pesca 
no  rio  Nilo,  e  cuja  carne 
se  assimilha  á  dos  demais 
barbos. 

Benodactilas.  /.  ^íZ.  Benoda- 
ctylas;  familia  de  i^assaros. 

Benosaurianos.  m.  pl.  Beno- 
saurianos;  que  tem  órgãos 
ambulatorios. 

Benquerencia.  /.  (ant.)  Y. 
Bienquerencia. 

Bentajil\.  /.  (bot.)  Bentamia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  caprifoliáceas,  que 
comprchcncie  muitos  arbus- 
tos:—  genero  da  familia  das 
orclu'deas. 

Benteveo.  m.  (zool.)  Bemtevi; 
pássaro  do  tamanho  do  uma 
andorinha,  similhaute  a  esta 
no  bico,  mas  de  corno  mais 
avultado;  é  pardo,  esvcrdi- 
nhado  pela  parte  superior 
e  amarello  pela  inferior. 


402  BEO 

Bentinquia.  /.  (hot.)  Bciitin- 
chia;  genero  tic  plantas  da 
familia  das  palmeiras^,  com- 
posto de  uma  so  especie,  que 
se  cria  nas  Indias  oricutaes. 

Bentukon.  m.  (zool.)  V.  Idido. 

BenzÁmida.  /.  (chim.)  Benza- 
mida,  benzimida,  ou  benzi- 
na; compostos  de  benzoilc. 

Benzoato,  m.  (cliim.)  Benzoa- 
to; genero  de  saes  produzi- 
dos jDcla  combinação  do 
acido  benzoico  com  uma 
base  salilicavel. 

Benzoe.  m.  (^¿íoí.JBenzoe;  nome 
antigo  do  benjoim.  Também 
se  lhe  chamou  bcnzoino. 

Benzoica.  /.  (bot.)  Benzoica; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  lauríneas;  uma  de 
suas  especies  é  a  benzoica 
odorífera,  que  cresce  espon- 
taneamente na  America  e 
se  cultiva  na  Europa  como 
planta  de  adorno. 

Benzoico,  ca.  aclj.  (cMm.)  Ben- 
zoico; qualiricaçào  de  um 
acido  que  se  obtem  pela  dis- 
tillaçâo  do  benjoim. 

Benzoíla. /.  (chim.)  Benzoila; 
nome  do  radical  do  acido 
benzoico. 

BenzoilÁmida.  f,  (cJiim.)  V. 
Beiizcimida. 

Benzoilato.  m.  (chim.)  Y.  Ben- 
zoato. 

Benzójlico.  aclj.  (chim.)  Ben- 
zoilico;  nome  dado  ao  acido 
benzoico  depois  da  descober- 
ta do  sen  radical. 

Benzóina./.  (chim.)  Camphora 
feita  do  oleo  das  amêndoas 
amargas. 

Benzoino.  772.  V.  Benjuí. 

Benzoita. /.  (chim..)  Benzoita; 
radical  do  acido  benzoico. 

Benzola.  /.  (chim.)  Benzola; 
liquido  incolor,  , oleoso,  de 
cheiro  ethereo.  E  insolúvel 
na  agua  c  solúvel  no  álcool 
e  ether.  Obtem-se  pela  dis- 
tillação  secca  do  benzoato 
de  cal. 

Benzona.  /.  (chim.)  Beuzona; 
oleo  esjoesso,  obtido  peladis- 
tillação  do  benzoato  de  cal. 

Benzonos.  m.  pl.  (chim.)  Bcn- 
zonos;  antigo  nome  dos  ben- 
zoatos. 

Beo./.  (germ.)  A  parte  puden- 
da da  mulher. 

Beócio,  cia.  adj.  Beócio;  que 
pertence  á  Beocia:  —  beó- 
cio; natural  do  mesmo  paiz. 


BER 

Beodera.  /.  (anf.)  Bebedeira, 
borracheira. 

Beodo,  da.  adj.  Bêbado;  em- 
borrachado, ebrio.  Ebrins, 
a,  um. 

Beoforcia. /.  (bot.)  Beoforcia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  myrtaceas. 

Beola. /.  (bot.)  Beola;  peque- 
na planta  de  flores  radicaes, 
que  se  cria  nas  rochas  ex- 
postas á  humidade  no  es- 
treito de  Magalhães. 

Beomicea.  /.  (Ijot.)  Beomicea 
(cogumelo  jjeqiieno);  genero 
de  lichens  fundado  em  uma 
só  especie,  a  beomicea  ro- 
sada, muito  commum  na 
Europa. 

Beorí,  m.  (::ool.)  Béori;  qua- 
drúpede do  Oriente. 

Beque,  m.  (naut.)  Beque;  ex- 
tremidade da  proa  ou  peca 
de  madeira  sobreposta  á 
roda  da  proa  dos  navios. 

Bequea.  /.  (bot.)  Bequea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  myrtaceas,  composto 
de  umas  vinte  especies. 

Bequerelia.  /.  (bot.)  Bechere- 
lia ;  genero  de  plantas  da 
familia  das  cyperaceas,  reu- 
nida por  alguns  auctores  ao 
genero  escleria. 

Béquico,  ca.  adj.  Bechico,  pei- 
toral; diz-sc  das  plantas  e 
dos  remedios  que  são  contra 
a  tosse. 

Bequio.  m.  (bot.)  Bechion;  ge- 
nero da  familia  das  C(;mpo- 
sitas  veronias. 

Ber.  m.  Açufeifeira,  maceira 
da  anafega;  nrvore: — (naut.) 
berço;  apparelho  para  lan- 
çar um  navio  á  agua. 

Bera.  /.  (bot.)  Bera;  arvore  da 
ilha  de  Cuba,  cuja  madeira 
e.xiste  no  musen  de  artilhc- 
ria  de  Madrid:  a  sua  espe- 
cie ainda  não  pôde  ser  deter- 
minada. 

Berable.  adj.  (gcrm.J  Perdu- 
rável, perpetuo. 

Bkean.  /.  Bcran ;  ¡^cdra  bran- 
ca e  branda  que  se  lavra  no 
Cairo,  e  ser^'e  para  fiízer 
panellas  e  outros  utensilios 
de  cozinha. 

Berarbar.  a.  (germ.)  Salvar. 

Berardia.  /.  (bot.)  Berardia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  bruniaceas,  origina- 
rio do  Cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 


BER 

Berba.  m.  (zool.)  Berba ;  espe- 
cie de  fuinha. 

Berbén.™. (aiit.)Y.  Escorbuto. 

Berber.  m.  (germ.)  Espelho. 

BerberÁceas.  /.  pl.  (bot.)  Ber- 
beraceas ;  synonymo  de  ber- 
berideas. 

Berberí,  adj.  Barbaresco;  na- 
tural da  Barbería.  Barbari- 
ces, a,  um:  — »??.. V.  Nácar. 

Berberídeas.  adj.  Berberideas ; 
parecido  com  o  berberís:  — 
/.  ])^"  berberideas;  familia 
de  plantas  dicotj^ledoneas, 
de  flores  hermaphroditas  j)0- 
lipetalas  e  estames  hipogy- 
neos,  que  tem  por  typo  o 
genero  berberís. 

Berberifoliado,  da.  adj.  (bot.) 
Berberifoliado;  diz-se  de  to- 
das as  folhas,  ou  antes  dos 
vegetaes  cujas  folhas  sao 
multo  parecidas  cora  a  do 
berberís. 

Berberina./.  (chim.)  Berberi- 
na;  substancia  extractiva, 
que  se  encontra  na  raiz  do 
berberís  commum. 

Berberís,  m.  V.  Bérbero :  — 
(bot.)  berberís,  synonymo  de 
agracejo,  nome  com  que  é 
mais  conhecido :  arbusto 
commum  na  Europa,  cujo 
fructo  é  multo  estimado  co- 
mo refrigerante.  O  genero 
berberís  tem  muitas  espe- 
cies, c  algumas  se  cultivam 
nos  jardins  como  ¡jlantas  de 
adorno. 

Berberisí'O,  ca.  aclj.  Berberis- 
co, barberesco;  da  Barba- 
ria. Barbaricus,  a,  um. 

Bérbero,  Bérberos,  m.  (p.  Ar.) 
V.  Agracejo:  —  confecção 
feita  com  o  fructo  do  berbe- 
ris.  Coitfectio  acidula  quce- 
dam. 

Berbiquí,  m.  (art.)  Berbe- 
quim; especie  de  broca  de 
que  usam  os  marceneiros  e 
ferreiros.  Terebra  arcuato 
maimbrio. 

Berbiriciia.  /.  (germ.)  Stellio 
ou  cstellião;  lagarto. 

Bercebú .  m.  (vnlg.)  V.  Belzebu. 

Bercería.  /.  (avf.)  Praça,  mer- 
cado de  verduras  ou  horta- 
liças. 

I^ERCERO,    RA.    S.    (cült.)  Vcndc- 

dor  de  hortaliça.  V.  Verdu- 
lero:—  (fr.  ant.)  Tratarse 
como  unas  berceras.  V.  Tra- 
tarse como  unas  verduleras. 
Bercial.  m.  V.  Bresal, 


BER 

Berciano,  na.  adj.  Berciano; 
natural  de  Bierzo.  Bergiden- 
sis,  e. 

Behctoldia.  /.  (hol.)  Berctol- 
dia;  nome  dado  a  um  ,2,-enero 
de  plantas  da  familia  das 
gramíneas,  tribu  das  pani- 
ceas. 

Berdejí.  m.  (germ.)  Lagarto. 

Berdí. /.  (germ.)  Barca. 

Beudin.  m.  fzool.J  Berdim;  in- 
secto que  ataca,  a  vinha. 

Berdó.  m.  (germ.)  Barco. 

Berdolé.  m.  (germ.)  Barqui- 
nho. 

Berea.  /.  (zool.)  Pintaroxo; 
pássaro. 

Bereniados.  m.2jl.  Bereniados; 
nome  dado  a  uma  classe  de 
zoophytos,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero berenice. 

Berenice,  m.  (zool.)  Berenice; 
genero  de  polypos  micros- 
cópicos, da  ordem  dos  brio- 
soarios,  composto  de  varias 
especies,  tanto  vivas  como 
fosseis :  — genero  de  zoophy- 
tos acalephos,  composto  de 
tres  especies  próprias  dos 
mares  austraes. 

Berenjena./.  Beringela;  plan- 
ta annual  de  pé  o  meio  a 
dois  pés  de  altura,  ramosa 
e  cheia  de  folhas  grandes, 
ovadas,  de  côr  verde,  salpi- 
cada de  branco  e  cheia  de 
espinhos.  Suas  flores  são 
grandes  e  de  um  roxo  escu- 
ro, e  seu  fructo  é  da  forma 
de  um  ovo.  iSolaniim  mdon- 
gc.aa:  —  beringela;  fructo 
da  mesma  planta.  Melon- 
gena,  ce:  —  catalana;  berin- 
gela catalã,  variedade  da 
beringela  communi,  cujo  fi-u- 
cto  é  quasi  cylindrico  e  de 
côr  roxa  escura:  —  de  hue- 
vo; beringela  oval;  varie- 
dade de  beringela  oommum 
inteiramente  similhante  a 
um  ovo  de  gallinha. 

Beuenjenado,  da.  adj.  (ant.) 
V.  Aberengenado. 

Berenjenal,  m.  Beriugelal; 
sitio  plantado  de  beringelas. 
Locus  malis  insanis  consi- 
tus.  Meterse  en  algún  beren- 
jenal, ó  en  buen  ó  mal  be- 
renjenal (fam.);  metter-se 
em  camisa  de  onze  varas. 
In  tricas  se  conjicere,  ardua 
et  difficilia  tentare. 

Berenjenia.  /.  (bot.)  Berenge- 
nia;  variedade  de  beringela 


BER 

commum,  cujo  fructo  é  quasi 
cylindrico,  de  mais  de  seis 
pollogadas  de  comprido,  e 
inteiramente  branco  ou  bran- 
co raiado  de  roxo  ou  roxo 
claro. 

Berenjexin.  m.  Variedade  de 
beringela  commum.  V.  Be- 
renjenia. 

Bekeo.  m.  (zool.)  Bereo;  ave 
de  rapina  das  índias  orien- 
taes. 

Bergamasco,  ca.  a/Jj.  Berga- 
masco ;  natural  ou  perten- 
cente á  cidade  de  Bergamo. 

Bergames.  adj.  V.  Bergamasco. 

]5ergamo.  m.  (comm.)  Berga- 
mo; tapeçaria  antiga. 

Bergamota.  /.  (bof.)  Bergamo- 
ta; especie  de  pera  de  gosto 
ex(|uisito.  Firum  quoddam 
e  Bergamo  oriundum. 

Bergamote,  m.  V.  Bcrgamoto. 

Bergamotero.  m.  (bot.)  V.  Bcr- 
gamoto. 

Bergamoto.  m.  Pereira  berga- 
mota. Finís  h  Jiergamo 
oriundus. 

Bergante,  m.  Bargante;  ve- 
lliaco,  brejeiro,  liomem  pi- 
caro. ImjMdens,  audax,  ho- 
mo perfricta¡  frontis. 

Bergantín  m.  Brigue ;  navio  de 
dois  mastros. 

Bergantinejo.  rn.  dim.  de  Ber- 
gantín. 

Berganton,  na.  s.  augm.  de 
Bergante.  Bargantaco. 

Bergantonazo.  m.  augm.  de 
Berganton.  Grande  bargan- 
te, velhaco,  tratante. 

Bergknia.  y".  Jíergencia;  espe- 
cie de  planta. 

Bkrgeria. /.  Bergeria;  arvore 
das  Indias,  da  familia  das 
hespérideas. 

Beugilto.  m.  Bergilto;  peixe 
dos  mares  do  Norte. 

Bergorear.  n.  (gerin.)  Chegar. 

Beriuen. /.  (germ.)  Morte. 

Beribéri,  m.  (mecí.)  Beribéri; 
enfermidade  da  India,  ca- 
racterisada  por  debilidade 
com  tremor  geral  ou  parcial 
dos  membros;  especie  de 
rheumatismo. 

Bericobe.  m.  (germ.)  Bigode. 

Bericl':.  m.  V.  Bridecú,  Vi- 
ricit. 

Beriga.  /.  (germ.)  Cadeias. 

Berijia./.  (bot.)  Berigia;  ge- 
nero da  familia  das  laurí- 
neas, synonymo  do  genero 
denominado  tctrantera. 


BER  403 

Beril.  «?.  (ant.)Y.  Berilo. 

Berilado,  da.  adj.  (phys.)  Be- 
rilado;  diz-se  da  dupía  re- 
fraeçào  quando  o  raio  ex- 
traordinario se  separa  do 
eixo  e  se  situa  entre  este  c 
o  raio  ordinario. 

Berilio,  m.  (chim.)  Berilio; 
um  dos  nomes  que  antiga- 
mente se  dava  ao  metal  que 
serve  de  base  á  glucina. 

Berisdítica./.  Berisditica;  adi- 
vinliação  fundada  nas  figu- 
ras estranhas  que  se  refle- 
ctem nos  espelhos. 

Berilo,  m.  fm¿«.J  Berilo;  agua 
marinha,  pedra  preciosa. 

Berinia.  /  (bot.)\.  Crepis. 

Berixjeria.  /.  (bot.)  V.  Balota. 

Beris.  7n.  (zool.)  Beris;  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
dípteros,  divisão  dos  braco- 
ceros,  familia  dos  natacari- 
tos,  composto  de  nove  espe- 
cies. 

Beritense.  adj.  Beritense;  na- 
tural de  Berito  ou  perten- 
cente a  esta  cidade.  Bery- 
tensis,  e. 

Berition.  m.  (med.)  Berition; 
especie  de  corilio  emprega- 
do no  tratamento  da  oph- 
talmia:  —  pastilha  empre- 
gada para  suspender  a  dy- 
senteria. 

Berjenia.  /.  (bot.J  Bergenia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  saxifragaceas,  cujo 
typo  é  a  saxífraga  de  folhas 
espessas  ou  da  Sibéria,  que 
hoje  SC  cultiva  muito  nos 
jardins,  onde  floresce  desde 
o  principio  da  primavera. 

Berjera. /.  (bof.)  Bergera;  ge- 
nero de  ])lantas  da  familia 
das  auranthiaceas,  composto 
de  duas  especies. 

Berjeretia.  /.  (bot.)  Bergere- 
tia;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  cruciferas,  tribu 
das  alisineas,  formado  parei 
classificar  uma  pequena 
planta  annual,  indígena  da 
Asia. 

Berjia./.  (bof.)  Bergia;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
cariophyladas,  que  cresce 
nas  regiões  tropicaes  da  Asia 
e  Africa;  suas  folhas  são  op- 
postas,  lanceoladas  ou  elí- 
pticas, e  suas  flores  ordina- 
riamente esbranquiçadas  e 
pedunculadas. 

Berjilla.  /.  Caixa  das  esco- 


404  BER 

vas  e  gi'axa  para  o  calçado : 
— limpador ; lamina  de  ferro. 

Beela.  /.  Berla-,  planta. 

Berlanga.  /.  Brelao;  jogo  de 
cartas. 

Beblixa.  /.  Berlinda;  especie 
de  carruagem.  Berolimensis 
rliceda, '  coniradior  rhceda. 
Estar  en  berlina;  ser  o  obje- 
cto da  couversaçào. 

Berlinés,  sa.  adj.  Berlinez; 
de  Berlim. 

Berlinga.  /.  (p.  And.)  Pau 
que  sustenta  a  corda  em  que 
se  estende  a  roupa:  —  (naid.) 
V.  Percha. 

BerlIxgar.  n.  (ant.  p.  And.) 
V.  Contonearse. 

BerluXi.  /.  (germ.)  Caleca, 
carro. 

Berlüreta.  /.  Berluretta;  es- 
pecie de  jogo  de  cabra  cega. 

Beríla.  /.  (fort.)  Berma,  relei 
so,  sapata.  Espaço  ao  pé  da 
muralha,  arrimado  ao  decli- 
ve exterior  do  terrapleno; 
serve  para  que  a  terra  e  pe- 
di-as  ciue  saem  d'ali  quando 
o  inimigo  a  está  batendo,  se 
detenham  e  não  caiam  no 
fosso.  Spatium  infimo  muro 
vicinum  excijnendis  ejus  ru- 
derihus  exteriiis  adjunctum. 

Bermejear,  a.  (ant.)  Averme- 
lhar ;  f a  zer  ^■ermelhu :  —  n. 
avermelhar ;  mostrar-se  ver- 
melho. Huhcscere. 

Bermejecer,  n.  (ant.)  V.  Be>'- 
mejear:  —  r.  (ant.)  averme- 
Ihar-se,  tornar-se  corado. 

Berjiejexico,  ca.  Cif//'.  (ant.)Y. 
Bermejo. 

Bermejez.  /.  (ant.)  Vermelhi- 
dão. 

Bermejia.  /.  (ant.)  Agudeza 
maliciosa  e  prejudicial  que 
se  attribuia  á  gente  de  côr 
vermelha. 

Bermejia,  za.  adj.  Averme- 
lhado. Suhruhens,  a,  um. 

Bermejo,  ja.  adj.  Vermelho,  de 
côr  vermelha.  Eubictindus, 
a,  um. 

Ber3[ejon,  na.  adj.  Vermelho, 
avermelhado.  Htihicundus, 
ridjeus: — m.  (ant.)Y.  Ber- 
mellón. 

Bermejor.  m.  (ant.)  Vermelhi- 
dão, rubor.  Ezihor,  rubeus 
color. 

Bermejuela. /.  (zool.)  Cyprinu 
phoxino;  peixe  coramum  em 
alguns  rios  de  Hespanha  que 
pouco  passa  de  duas  polle- 


BER 

gadas  de  comprido,  ila-os 
todos  esvcrdinkados  com 
lima  mancha  negi-a  junto  ¡l 
cauda  e  outros  com  manchas 
douradas  e  encarnadas.  Cy- 
23rinus  plioxinus :  —  cypri- 
na  aphia,  jseixe  também 
commum  em  alguns  rios  de 
Hespanha,  do  mesmo  tama- 
nho que  o  anterior,  mas  é 
mais  comprimido,  tem  o 
lombo  denegrido,  o  ventre 
branco  e  algumas  vezes 
roxo.  Cyprina  apliia:  — 
(p.  And.)  V.  Brezo,  ¡llanta. 

Beriiejdelo,  la.  adj.  dim.  de 
Bermejo.  Vermelhinho. 

Bermejuba.  /.  (inus.)  Verme- 
lhidão, côr  vermelha.  Rube- 
do, color  rubeus. 

Bermellón,  m.  (min.)  Verme- 
lhão; mineral  cuja  côr  é 
muito  encarnada.  Cinnabris: 
—  (chim.)  vermelhão;  corpo 
que  se  obtém  deitando-se 
mercurio  em  jjequenas  gotas 
sobre  o  enxofre  fundido. 

Berjullon.  m.  (chim.)  V.  Ber- 
mellón. 

Bermúdez.  m.  Bermudes ;  filho 
de  Bermudo;  é  hoje  appel- 
lido  de  familia.  Beremundi 
filius. 

Bermudiana.  /.  (bot.)  Bermu- 
diana;  genero  de  plantas 
da  familia  das  irideas,  com- 
posta de  um  grande  numero 
de  especies. 

Bernacho,  Bernaclo.  m.  Ber- 
nacho ;  especie  de  pato  bravo. 

Bernal,  Beenald,  Bernaldo, 
Bernalt,  Bernar.  m.  (ant.) 
Bernai'do ;  nome  próprio.  V. 
Bernardo. 

Bernaldez.  m.  Bernardes; filho 
de  Bernardo ;  nome  patroní- 
mico, hoje  appellido  de  fa- 
milia. Bernardi  filius. 

Beun ARDIA./,  (bot.)  Bernardia; 
genero  de  plantas  perten- 
cente á  familia  das  lico- 
podiaceas. 

Bernardinas. /.jjZ.  (fam.)  Fan- 
farronadas, jactancias. 

Bernardo,  da.  s.  Bernardo; 
frade  ou  freira  da  ordem  de 
S.  Bernardo.  Santi  Bernar- 
di regulam  professus. 

Berna VI.  m.  (bot.)  Bernavi; 
].)lanta  americana  a  que  se 
attribuem  projiriedades  ca,- 
pazes  de  produzir  alegria 
e  bom  humor. 

Beknegai-.  m.  Barquinha;  vaso 


BER 

pequeno  jiara  beber.  Vasis 
patuli  genus. 

Beknés,  sa.  adj.  Bernez;  na- 
tural da  cidade  de  Berne  ou 
cantão  de  Berne.  Usa-se 
como  substantivo.  Bernen- 
sis,  e. 

Bernia.  /.  Bernco  ou  Berne; 
panno  de  lã  para  fazer  eai^as. 
Laneus  pannus  versicolor  et 
rudis  textura}. 

Beesicla.  /.  (zool.)  Bei'nicla, 
ave  similhante  ao  ganso: 
—  uome  dado  ás  lapas,  ge- 
nero de  concha  univalva. 

Beroe.  7n.  (zool.)  Beroe;  nome 
dado  a  um  dos  géneros  de 
zoophytos,  da  familia  dos 
acalephos,  de  aspecto  ge- 
latinoso. Convertem-se  em 
liquido  quando  se  lhes 
toca,  e  dissolvem-se  facil- 
mente no  álcool;  fóra  da 
agua  morrem  instantanea- 
mente. Ignoram-se  os  por- 
menores de  sua  nutrição  e 
reproducção. 

Beeoideos.  to.  2^^-  Beroideos; 
genero  de  acalephos. 

Beroso.  m.  (zool.)  Beroso;  ge- 
nero de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  palpicornios,  composto 
de  imias  treze  especies. 

Berósomo.  m.  (zool.)  Berosomo; 
tribu  de  zoophytos  acalej)hos 
da  familia  dos  besoideos. 

Berqueleya.  /.  (bot.)  Berque- 
leia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  diatómeas  que 
comprehende  urna  so  espa- 
cie conhecida.  São  de  forma 
gelatinosa  e  pardas  ou  ver- 
des; nascem  sobre  as  algas 
marinhas. 

Berqüemia.  /.  (bot.)  Berque- 
mia;  genero  de  arbustos 
indígenas  da  America  do 
norte,  onde  se  cria  nos  si- 
tios elevados ;  pertence  á  fa- 
milia das  ramneas. 

Berqüera.  /.  (art.)  Eede  de 
arame  que  os  confeiteiros 
põem  sobre  uma  caixa  de 
madeira  e  na  qual  estendem 
os  bolos  para  seccar. 

Berqltcya.  /.  (bot.)  Berqueia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  synanthereas,  com- 
posto de  um  grande  numero 
de  especies. 

Berqueyodes.  m.  pl.  (bot.) 
Berqueiodes;  secção  de 
plantas  do  genero  estepha- 


BER 

nosomo,  estabelecida  para 
classificar  unia  só  especie 
do  Cabo  da  Boa  Esperança. 

Berra.  /.  Mastruço;  agi-jào 
grande  e  copado. 

Berraco.  m.  Barrão;  2^'^rt'" 
destinado  a  procrear. 

Berradaña.  /.  (germ.)  Pedra. 

Berraza.  /.  V.  Berrera,  jilan- 
ta:  —  agrião  alto.  Kastur- 
tium  cauUcatum. 

Berrazal.  m.  Plantação  de 
agriões. 

Berreadero.  m.  (nant.J  Logar 
exposto  ao  vento  em  um  an- 
coradouro. 

Berrear,  h.  Ben-ar,  mugir. 
Mvgire. 

Berrechí.  m.  (germ.)  Limão. 

Berreguetar  n.  Usar  de  tra- 
paças no  jogo  de  cartas. 

BERRExcnrx.  m.  Cheiro  nau- 
seabundo dos  javalis  quan- 
do estão  fuinosos.  Aprius 
fctor,  odor,  quem  apri  fu- 
rentes exhalare  solent:  — 
(fig.)  berreiro  das  crianças. 
Ploratus  piierorum  ira  per- 
mistns. 

Berrenchín ADO,  da.  adj.  Furio- 
so; possuido  de  um  movi- 
mento de  colera. 

Berrendearse.  r.  Amarellecer, 
amarellejar,  tornar-se  ania- 
reilo.  Diz-se  do  trigo.  Tri- 
ticum  variegari,  colorem  na- 
tirum  mutare. 

Berrendo,  da.  adj.  Bicolor; 
de  duas  cores.  Bicolor,  oris: 
—  qualificação  do  trigo  com- 
mum  cujo  folliculo  tem  man- 
chas azues  ferretes.  Triticvm 
hyhernitm  — (p.  Mure.)  bi- 
cUp  da  seda  de  côr  parda. 
Suhniger,  fuscus. 

Berreo,  m.  Berro,  grito;  acção 
de  berrar  ou  gi-itar  muito,  e 
seu  etteito. 

Berrera.  /.  Sitio  onde  cresce 
o  mastruço :  —  rabaça  (plan- 
ta aquática) ;  cria-se  uasmar- 
gens  dos  i-egatos  e  dos  char- 
cos. Cresce  até  á  altura  de 
mais  de  dois  pés,  e  lança 
varias  hastes  cylindrieas  o 
ramosas.  Suas  folhas  são 
largas,  compostas  de  folli- 
culos  dentados,  lisos,  um 
tanto  duros  e  de  um  bello 
verde,  e  as  flores  brancas 
e  umbelliferas.  Sivm  la- 
ti folium. 

Berria./'.  (hot.)  Berria;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
52 


BER 

I  tiliace  as  composto  de  uma 
só  especie  indigena  da  índia. 

Berrido,  m.  Bramido;  berro, 
mugido  dos  bois  e  de  outi'os 
animaes.  Mugitus,  vs. 

Berrín,  adj.  Rabugento,  fre- 
nético ;  diz-se  especialmente 
dos  meninos  que  com  qual- 
quer cousa  se  eneolerisam. 
Facile  irascens,  iracvndus. 

Berrinche  ,  Berrinchix.  m. 
Rabugem,  mau  genio  das 
creanças.  Excandescentia , 
rabies. 

Berriondez.  /.  V.  Cachondez. 

Berriondo,  da.  adj.  Que  tem 
ben-a,  brama  ou  cio:  diz- 
se  dos  animaes. 

Berrizal,  m.  Logar  em  que 
se  criam  agi-iòes. 

Berro.  m.  Agrião;  planta  que 
cresce  nos  logares  aquosos, 
e  lança  varias  hastes  de  um 
pé  de  comprido :  suas  folhas 
compòem-sedefoUiculos  lan- 
ceolados, e  as  flores  são  pe- 
quenas c  brancas.  Toda  a 
planta,  especialmente  as 
folhas,  tem  um  gosto  pican- 
te, e  come-.se  feita  em  sala- 
da. Sisymhrium,  nasturtium 
aquaficum.  Tu  que  coges  el 
herró,  guárdate  delanapelo 
{rif.J;  nao  colhas  cicuta  por 
agriões,  não  procures  o  mal 
pelo  bem.  Cave  iie  malum 
specie  te  honi  decipiat. 

Berrocal,  m.  Barrocal;  cor- 
dilheira de  barrocas. 

Berrochí.  m.  (germ.)  Horror. 

Berrochizar.  a.  (germ.)  Hor- 
rorisar. 

Berroqi  E.NA.  adj.  Granitoide; 
diz-se  da  pedra  muito  dura, 
parda  e  manchada  de  negro. 
Granites. 

Berroqteno.  m.  Forreta,  mau 
pagador,  sovina. 

Berrozal.  m.  Logar  plantado 
de  agi'ioes. 

Berrueco,  m.  (ant.)  Barroco; 
penedo  alto :  — V.  Barrueco : 
—  terçol:  empolinha  que  se 
forma  nos  olhos.  Verruca  iii 
oculris  cxcrescen.s: 

Berrvga.  f.  Verruga;  excres- 
cencia callosa. 

Berrugon.  rn.  (p.  agr.)  Enfer- 
midade que  costuma  atacar 
as  arvores. 

Berri'gueta.  /.  Trapaça,  tre- 
ta, no  jogo  de  cartas. 

Berrugilla.  /.  Y.  Berrugveta. 

Bers.  m.  (pharm.)  Bers;  ele- 


BER 


405 


etuario  narcótico  dos  egy- 
pcios. 

Bersaca.  /.  (ant.)  Mochila; 
saco  dos  soldados. 

Bers.vjio.  m.  (bot.)  Bersamo; 
arvQi"e  da  Abyssinia. 

Bersesí.  m.  (germ.)  Bulha, 
pendencia. 

Berso,  m.  (p.  Ga/.j  Berço;  lei- 
to de  menino. 

Berta.  /.  Berte ;  cabeção  largo 
de  renda  de  que  usam  as 
senhoras. 

Bertelar.  a.  (germ.)  Appellar. 

Bertelerí.  /.  (germ.)  Appel- 
lação. 

Berteroa.  /.  íbot.)  Berteroa; 
genero  de  plantas  biennaes 
e  vivazes,  da  familia  das 
cruciferas,  composto  de  qua- 
tro especies  que  crescem  no 
meio  dia  da  Europa. 

Bertiielotia.  /.  (bot.j  Berthe- 
lotia;  genero  de  jjlantas  da 
tribu  das  comijositas  aste- 
roideas,  que  só  comprehen- 
de  duas  especies:  uma  ori- 
ginaria do  Senegal,  cujas 
corollas  são  henuaphroditas 
e  vellosas,  e  outra,  indigena 
da  India  ti'opical,  cujas  flo- 
res sao  completamente  des- 
providas  de  jiellos  e  de 
glándulas. 

Bertholetia./.  íbot.)  Berthole- 
tia;  genero  da  familia  das 
myrtaceas,  composto  de  uma 
?ó  especie,  que  cresce  nos 
bosques  do  Orinoco.  Suas 
sementes  são  comestíveis, 
e  por  isso  se  cultiva  no  Bra- 
zil  e  na  Guyana. 

Bertiera. /.  (bot.)  Berthieira; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  iiibiaceas.  composto 
de  nove  ou  dez  especies. 

Bertierina.  /.  (min.)  Berthie- 
rina;  substancia  magnética. 

Bertierita.  /.  (min.)  Berthie- 
rita,  variedade  da  gamuzi- 
ta :  —  berthierita ;  sulphato 
natural  de  antimonio  e  de 
ferro :  — V.  Haidinjeriia. 

Bertolecia.  /.  (bot.)  Berthol- 
lecia;  genero  de  plantas 
myrtaceas. 

Bertolímetro.  m.  (chim.)  Ber- 
tholimetro,  synonymo  de 
chlorometi'o. 

Bertoloxia.  VI.  (bot.)  Berthol- 
lunia:  genero  de  plantas  da 
familia  das  raelastomaceas, 
que  comprehende  quatro  es- 
pecies, próprias  do  Brazil, 


406 


BES 


Berula.  /.  (bot.)  Bernia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  umbelliferas,  composto 
de  uma  só  especie. 

Berusa.  /.  (comm.J  Beru- 
sa;  estofo  que  se  fabrica 
em  Lyão. 

Bervete,  m.  (a7it.)  Amputação 
leve  de  alguma  cousa. 

Berza.  /.  (bot.)  Bersa,  versa, 
verça,  couve;  planta  da  fa- 
milia das  cruciferas.  V.  Col: 
—  de  pastor.  Y.  Ceñiglo: — 
de  perro  ou  perruna;  verça 
de  cao,  planta  que  cresce  até 
á  altura  de  pé  e  meio.  Tem  as 
folhas  ovadas  cheias  de  pello 
no  peciolo,  e  as  flores  são  pe- 
quenas  e  brancas.  Sua  raiz 
é  medicinal.  Asclepias  vin- 
cetoxiciim.  Berzas  y  nabos, 
ó  coles  y  nabos,  para  una 
son  entrambos  (rif.);  os 
maus  entendem-se  uns  com 
os  outros.  Similis  simili 
gaudet.  Estar  en  berza; 
estar  em  herva,  fallando 
do  trigo.  In  herba  aut  her- 
his  esse.  Picar  la  berza 
(fani.);  ser  caloiro.  Tiroci- 
nium  agere.  Si  perguntais 
por  berzas,  mi  padre  tiene 
un  garbanzal  (fam.);  fallo- 
Ibe  em  alhos  responde-me 
em  bugalhos.  Ad  rogafum 
non  responderé. 

Berzaza.  /.  augm.  de  Berza. 
Coiwe  grande. 

Berzelina.  /.  (rnin.J  Berze- 
lina;  uome  dado  em  honra 
de  Berzelius  ao  seleniuro 
de  cobre. 

Berzelita.  /.  (min.)  Berze- 
lita;  nome  dado  em  honra 
de  Bei'zelius  a  um  arseniato 
de  cal  e  magnesia,  encon- 
trado na  Suécia. 

Berzelius.  m.  (bot.)  Berzelius; 
nome  dado  a  ura  genero  de 
plantas  da  familia  das  bru- 
niaceas,  por  haver  sido  de- 
dicado ao  celebre  chimico 
Berzelius.  Compõe-se  de  um 
pequeno  numero  de  especies 
próprias  do  Cabo  da  Boa 
Esperança. 

Berzeri'a.  /.  (ant.)  Mercado  de 
couves  e  outras  hortaliças 
communs. 

Berzero.  m.  (ant.)  V.  Bercero. 

Besa./,  (ant.)  Bolsa,  saco:  — 
(bot.)  besa;  genero  de  plan- 
tas pouco  conhecido,  da  fa- 
milia das  celastríneas,  es- 


BES 

tabelecido  para  classificai* 
duas  arvores  da  India. 

Besador,  ra.  s.  Beijador;  que 
beija. 

Besamanos,  m.  pl.  Beijamâo; 
ceremonia  em  que  os  sobe- 
ranos dão  a  mão  a  beijar. 
jRegum  abliibito  manus  oscido 
publica  et  solemnis  consalu- 
tatio :  —  comjjrimeuto ;  modo 
de  saudar  qualquer  pessoa, 
levando  á  boca  a  mão  direita. 
Manu  salutatio,  veneratio. 

Besana.  _/'.  (agr.)  Sulco  ou  o 
primeiro  rego  que  faz  a 
charrua,  e  que  serve  de  mo- 
delo. Primus  sidcus  arationi 
dirigendce  deserviens. 

Besantado,  da.  adj.  (braz.)  Be- 
santado  ;cobei'to  de  besantes. 

Besante,  m.  (braz.)  Besante; 
peça  redonda  de  oiro  ou 
prata,  que  os  paladinos  fran- 
cezes  collocavam  no  escudo 
para  mostrar  que  haviam 
feito  a  viagem  á  terra  san- 
ta:—  besante;  moeda  anti- 
ga de  oiro  ou  de  prata. 

Besañi.  m.  (germ.)  Espia. 

Besar,  a.  Beijar,  oscvüar,  to- 
car com  os  labios.  Osculari: 
—  (fiff-  ./"«™-J  beijar;  tocar- 
se, approximar-se  uma  cou- 
sa de  outra.  Attingere  ali- 
quid,  rei  alterius  oram  per- 
tingerc:  —  r.  (fig.fam.)  bei- 
jar-se ;  tropeçar  batendo  com 
a  cara  na  de  algiiem.  Mu- 
tuo collidi,  casu  frontibus 
adversis  concurrere. 

Besi.  m.  (bot)  Besi;  nome  de 
uma  arvore  muito  grossa 
que  cresce  nas  ilhas  Molu- 
cas,  cuja  madeira  é  muito 
.apreciada,  para  com  ella  fa- 
bricar mobilia.  Distilla  por 
incisão  um  sueco  roxo. 

Besico,  llo,  ito.  m.  dim.  de 
Beso.  Beijinho.  Besicos  de 
monja.  V.  Farolillos,  plan- 
ta trepadora. 

Besieko.  m.  (bot.)  Pereira  sil- 
vestre. 

Besimeno.  m.  (bot.)  Besimeuo; 
nome  que  se  dá  ao  corpo  re- 
productor das  plantas  que 
carecem  de  sexo.  Esta  pala- 
vra é  sjnionyma  de  semi- 
nulas. 

Besleria.  /.  (bot.)  Besleria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  gesneraceas,  que 
comprehende  vegetaes  de 
pouco  fructo  que  se  criam 


BES 

na  America  tropical.  Culti- 
vam-se  entre  nós  como  plan- 
tas de  adorno. 

Besselerieas.  /.  pl.  Bessele- 
rieas;  tribu  de  plantas  da 
familia  das  gesneriaceas, 
cujo  typo  é  o  genero  bes- 
leria. 

Beso.  m.  Beijo,  osculo;  acto 
e  efleito  de  beijar.  Oscida- 
tio,  oscidum:  —  (fig-)  beijo; 
pancada,  golpe  na  cara  ou 
cabeça  que  se  dão  mutua- 
mente duas  pessoas: — beijo; 
encontro  das  cousas  umas 
com  as  outras.  Duorum  for- 
tuito simtd  concurrentium 
collisio,  conflictatio:  —  de 
Judas;  beijo  de  Judas,  beijo 
pérfido.  Osciãum  perfidum, 
simulatum :  —  de  paz  ;  oscu- 
lo de  paz,  de  carinho,  de 
amisade.  Pacis  osculum. 

Besque.  m.  (p.  Ar.)  V.  Liga, 
materia  viscosa,  etc. 

Besta.  /.  (ant.)  V.  Bestia. 

Bestalé.  m.  (germ.)  Banco. 

Bestarse.  r.  (germ.)  Sentar-se. 

Bestezuela.  /.  dim.  de  Bestia. 
Bestinha,  bestasinha. 

Bestia./.  Besta;  animal  qua- 
drúpede; applica-se  mais 
commummente  ao  domesti- 
co. Quadrupes,  dis:  —  bes- 
ta, ignorante,  sandeu.  Rudis, 
stolidus:  —  de  albarda;  ani- 
mal de  albarda,  o  asno  ou 
jumento.  Asinus,  i:  —  de 
carga;  besta  de  carga,  ani- 
mal destinado  a  levar  car- 
ga, como  são  o  macho,  a  mu- 
la ou  o  jumento.  Jumentum 
sarcinarium :  —  de  guia ; 
besta  de  carga  para  ^s  ba- 
gagens militares.  Jumenttím 
surcinarium  publica  conces- 
sum.  A  la  bestia  cargada  el 
sobornal  la  mata  (rif.); 
quem  está  muito  carregado, 
não  pode  com  mais  carga. 
Ónus,  si  grave  est,  quam 
niinimo  pondere  fit  gravius! 
Cerrar  la  bestia  mular  ou 
caballar  (fam.);  cerrar  a 
besta  muar  ou  cavallar,  ter 
completado  sete  annos.  Den- 
tes ejnississe.  Gran  bestia; 
gran  besta,  alce,  animal  qua- 
drúpede. V.  Anta.  Reniego 
de  bestia  que  en  invierno 
tiene  siesta  (rif);  arrenego 
da  besta  que  no  inverno 
tem  sesta.  Pigros,  quicum- 
que  sint,  odio  habeo. 


BES 

Bestiage.  m.  Eécua;  conjuncto 
de  bestas  de  carga.  Sarcina- 
rium  bestiarium  agmen,  co- 
pia. 

Bestial,  adj.  Bestial,  brutal, 
irracional. 

Bestialidad.  /.  Bestialidade; 
brutalidade,  irracioualida- 
dade.  StoUditas.  stupiditas. 

Bestializarse,  r.  Bestialisar- 
se ;  embrutecer-se,  tornar-se 
bruto,  estupido. 

Bestialmente,  adv.  m.  Bestial- 
mente, com  bestialidade, 
com  brutalidade.  Belluinum 
in  modum. 

Bestiame.  ?;i.  (ant.)Y.  Bestiage. 

Bestiarios,  m.  pi.  Bestiarios; 
nome  dado  em  Roma  aos  que 
combatiam  com  os  animaes 
ferozes. 

Bestiaza.  /.  augin.  de  Bestia. 
Grande  besta,  pessoa  estu- 
pida. 

Bestiecica,  lla,  ta.  /.  dim  de 
Bestia.  Bestinha,  bestiola. 
V.  Bestezuela. 

Bestiedad,  Bestiez.  /.  (aiit.) 
Bestialidade.  V.  Bestialidad. 

Bestiiiuela.  /.  (ant.J  dim.  de 
Bestia.  Bestiola. 

Bestión,  m.  augm.  de  Bestia. 
Bestiaga. 

Bestipe.  /.  (geriu.)  Riqueza. 

Béstola.  /.  V.  Arrcjada. 

Bbsucador,  RA.  s.  (fam.)  Bei- 
jocador,  o  que  beija  a  miú- 
do ou  dá  beijocas.  Crebro  ao 
vehementer  deosculans. 

Besucar,  a.  (fam.)  Beijocar; 
beijar  repetidas  vezes.  Deos- 
culari  crebro. 

Besuco,  m.  (ant.)  V.  Bejuco. 

Besucón,  m.  V.  Besucador. 

Besugada.  /.  Merenda  ou  ceia 
de  besugos.  Amicorum  co- 
inessatio  sparos  simul  edendi 
gratiã. 

Besugazo.  m.  angiii.  de  Besu- 
go. Besugo  grande. 

Besugo,  m.  Besugo,  vesugo; 
peixe.  Sparus  cantabricus, 
aso:  — ■  ruivo,  salmonete. 
Sparus  erytriuus: — V.  Den- 
tou. Ya  te  veo,  besugo,  que 
tienes  el  ojo  claro  (fig.fam.); 

,  como  te  conheço,  vesugo,  e 
■  elle  era  caranguejo ;  com 
que  se  dá  a  entender  que 
se  penetra  a  intenção  de  al- 
guém. Mentem  vel  consilimn 
tuum  teneo. 

Besuguera.  /.  Peixeira;  ven- 
dedeira   de  peixe :  —  fi-igi- 


BET 

deira  para  frigir  peixes  in- 
teiros. 

Besuguero,  RA.  s.  Vendedor  de 
besugos.  Sparorum  veudi- 
tor :  —  (p.  Ast.)  anzol  para 
pescar  besugos.  Hamusgran- 
dior. 

Besuguete.  m.  V.  Pajel,  peixe. 

Bksuquear.  a.  (fam.)  V.  Be- 
sucar. 

Besuqueo,  vi.  Acçào  do  bei- 
jocar. 

Beta.  /.  (naut.)  Qualquer  dos 
cabos,  empregados  nos  ap- 
parclhos  e  que  nao  tenha 
nome  particular.  Funis,  is: 

—  também  se  dá  este  nome 
a  toda  a  corda  de  esparto: 

—  (prov.)  pedaço  de  corda 
ou  guita.  Frustillum  funis. 

Betarraga.  /.  V.   Remolacha, 

planta. 
Betarrata./.  (ant.)Y.  Bemo- 

lacha. 
Betel,  m.  (bot.)  Betel;  planta 

que  trepa  como  a  videira : 

—  betel;  masticatorio  cujos 
principaes  ingredientes  sao 
folhas  de  betel. 

Betencurtia.  /.  (bot.)  Beten- 
curtia;  genero  de  plantas 
da  familia  das  leguminosas, 
composto  de  uma  só  especie, 
originaria  das  montanhas 
do  Brazil. 

Betería.  /'  (naut.)  Cordoalha; 
toda  a  sorte  do  cabos. 

Betesumia.  /.  (germ.)  Passa. 

Bético,  ca.  adj.  Bético;  natu- 
ral d;i,  antiga  Betica,  hoje 
Andaluzia.  Bceticus,  a,  um. 

Bktilo.  111.  (zool.)  Betilo;  ge- 
nero de  insectos  heminoptc- 
ros,  da  familia  dos  oxiurus, 
cujo  t3'po  é  o  betilo  fusicor- 
neo  : — betilo;  sub-genero  de 
aves,  compreheudido  entre  o 
grupo  das  pegas,  e  funda- 
do para  classificar  uma  só 
especie  originaria  da  Guya- 
na e  do  Brazil. 

Bétis.  in.  (bot.)  Betys;  arbus- 
to que  ijroduz  urna  especie 
de  pimenta  análoga  ao  betel. 

Betlémita.  m.  Bethlemita;  re- 
ligiosa que  professa  a  ordem 
dos  bethlemitas,  fundada  e 
estabelecida  na  Nova  Hes- 
panha.  Bethlemita,  te. 

Betlemítico,  ca.  adj.  Bethle- 
mitico;  pertencente  a  Be- 
thlem,  á  ordem  dos  bethle- 
mitas. Bethlemiticus,  a,  um. 

Betoan.  m.  (zool.)  Betoan ;  ser- 


BET 


407 


pente  muito  venenosa  da 
Arabia. 

BETa^.  m.  Cera  que  está  na 
entrada  do  cortiço: — (med.) 
betón ;  nome  dado  ao  pri- 
meiro leite,  amarellado  e 
gommoso  que  segregam  as 
glándulas  mamarías  das  re- 
cemparidas. 

Betónica.  /.  (bot.)  Betónica; 
planta  medicinal  cujo  caule, 
que  cresce  até  á  altura  de 
um  pé,  é  quadrado  e  cheio 
de  nós,  de  cada  um  dos  quaes 
nascem  duas  folhas,  e  na  ex- 
tremidade do  mesmo  as  So- 
res que  são  arroxadas  e  al- 
gumas vezes  brancas.  Beto- 
nica  officinalis. 

Betonismo.  m.  (arch.)  Arga- 
massa que  se  deita  nos  ali- 
cerces de  um  edificio  e  se 
petrífica:  —  (chim.)  leite 
turvo,  depois  do  parto. 

Betoso,  sa.  adj.  (art.)  Atra- 
vessado de  veias;  diz-se  do 
mármore  ou  pedra. 

Bétula.  /.  (bot.)  V.  Abedul. 

Betuláceas.  /.  p>l"  Betulaceas ; 
familia  de  plantas  dicotyle- 
doneas,  comprehendida  an- 
teriormente no  grupo  das 
amenthaceas.  Compoe-se  dos 
géneros  álamo  e  bétula,  sen- 
do esta  a  que  forma  o  typo 
e  dá  nome  á  familia. 

Betulina. /.  (chim.)  Betulina; 
especie  de  oleo  volátil  da 
bétula. 

Betulita.  ./".  (7i.  nat.)  Betulita, 
especie  de  betulaceas  fosseis 
i|ne  se  encontram  na  Alle- 
manha,  e  que  pouco  diíferem 
da  bétula. 

Bétulo.  in.  (myth.)  Betulo;  pe- 
dra que  Saturno  devorou, 
pensando  engulir  seu  filho 
Júpiter. 

Betume,  Betumen.  in.  (ant.) 
V.  Betun. 

Betuminizar,  a.  Betumar;  un- 
tar com  betume. 

Betuminoso,  sa.  adj.  V.  Bitu~ 
minoso. 

Betun.  m.  Betume;  materia 
inflammavel,  etc.  Bittcmen, 
inis :  —  betume  ;  composição 
de  cal,  azeite  e  outros  ingre- 
dientes, que  serve  ¡lara  unir 
e  pegar  umas  cousas  com 
outras.  Usa-se  nos  encana- 
mentos, fontes,  tanques,  etc. 
Bitumen  ex  calce  et  oleo  con- 
fectuin: — Judaico  ou jde  Ju' 


408  BEZ 

dea.  V.  Asfalto.  Biíitmeii,  ju- 
daicuiii. 

Betunar,  a.  (aiit.)  V.  Eiibetu- 
liar. 

Beüdantina.  ./'.  (mili,.)  Beii- 
dantina;  substancia  do  Ve- 
súvio, variedade  de  nephe- 
lina. 

Beudantita.  /.  (min.)  Beu- 
dantita;  nome  dado  a  uina 
substancia  mineral  que  se 
encontra  na  superficie  de  al- 
guns pedaços  de  limonita  no 
paiz  de  Nassau. 

Beudez.  /.  (ant.)  V.  Beodez. 

Beudo,  da.  adj.  (ant.)  V.  Beo- 
do, Borracho: — m.  beudo; 
arvore  de  colossal  dimensão 
que  se  encontra  no  archipe- 
lago  indico. 

Bedna.  m.  (2i-  Ar.)  Vinho  pa- 
lhete, que  se  faz  da  uva  do 
mesmo  nome,  a  qual  é  ver- 
melha, pequena  e  de  pelle 
tenra.  Vinam  ex  uva  rubra 
cxpressum. 

Beuria.  /.  fbot.)  Beuria;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  melastomaceas,  cujo  ty- 
po  é  um  arbúsculo  origina- 
rio do  Brazil. 

Beut.  m.  V.  Roucador,  peixe. 

Bevekinquia.  /.  (bot.)  Beverin- 
quia;  nome  dado  a  um  dos 
géneros  de  plantas  que  for- 
mam a  familia  das  eriaceas. 

Bevragio.  m.  (ant.)  V.  Bre- 
vage. 

Bey.  m.  Bey;  titulo  do  gover- 
nador de  uma  provincia  ou 
cidade  turca.  Prmfecti  no- 
nien  apud  turcos. 

Beya.  (chim.)  Bcya;  nome  em- 
pregado pelos  alchimistas 
como  synonymo  de  agua 
merciu'ial. 

Beya-pura.  m.  (zoo¿.)  Beya- 
pura;  nome  dado  a  lun  ¡lei- 
xe  que  se  cria  no  mar  do 
Brazil,  e  cuja  carne  é  de  um 
gosto  delicado.  Não  se  sabe 
a  que  genero  nem  familia 
pertence. 

Bez.  m.  Bez;  stalactite  salina. 

Beza.  /.  (p.  Ast.)  V.  Alberja. 

Bezaak.  /.  V.  Bezoar. 

BezaÁrtico,  ca.  (ant.)  V.  Be- 
zoardico. 

Bezante.  in.  (braz.)  Besante, 
arruela;  peça  redonda  nos 
quartéis  do  escudo.  Forma, 
figura  rotunda  et  metallica 
in  scuto  gentüitio. 

Bezanteado,    da.    adj.   (braz.) 


BIA 

Besantado;  coberto  de  be- 
santes. 

Bezak. /.  Bezoar;  pedra,  con- 
creção que  se  acha  no  esto- 
mago de  algumas  especies 
de  cabra  da  ludia. 

Bezazas.  /.  Alforges,  saccola, 
sacco. 

Bezo.  m.  Beicada,  beiço  grosso. 
Labium  crassum:  —  (ant.) 
V.  Labio: — (fig)  beiço,  la- 
bio; carne  esponjosa,  ao  re- 
dor da  ferida.  Os  vulneris. 

Bezoar.  /.  V.  Bezar. 

Bezoard.  /.  Bezoard;  vegetal, 
concreção  pedregosa  que  se 
acha  nos  cocos. 

Bezoardico,  ca.  adj.  Bezoardi- 
co;  diz-se  do  medicamento 
preparado  com  o  bezoar.  Be- 
zoharticus,  a,  um:  —  mine- 
ral (med.) ;  bezoardico  mine- 
ral ;  antimonio  reduzido  a  pó 
branco. 

Bezoardina. /.  (chim.)  Bezoar- 
dina;  nome  dado  a  uma  sub- 
stancia particular  que  forma 
a  base  dos  bezoares  orien- 
taes. 

Bezon.  m.  (ant.)  V.  Ariete. 

Bezote  .m.  Pingente;  annel  que 
os  indios  traziam  no  labio 
inferior.  Annulus  seu  fibula 
inferiori  labro  inserta. 

Bezudo,  da.  adj.  Beiçudo;  com 
beiços  grossos.  Também  se 
applica  ás  cousas  inanima- 
das e  materiaes,  como  as 
moedas,  etc.  Labii  crassus. 

BiAHBOxAS./.^-»^.  (comm.)  Biam- 
bonas ;  pannos  da  Índia,  fei- 
tos da  casca  de  certas  arvo- 
res e  de  seda. 

BiAjiONTÉs.  adj.  (aid.)Y.  Bcua- 
montés. 

BiANAL.  adj.  V.  Bienal. 

BiANGLLAR.  ttdj.  Biaugular; 
que  tem  dois  ângulos. 

BiANi.  m.  (zool.)  Byani;  cypri- 
no  do  Egypto. 

BianterÍfero,  RA.  adj.  (bot.) 
Biantherifero ;  applica-se  aos 
estames  que  têem  duas  an- 
theras. 

Biantijioniato.  m.  (chim.JBiñu- 
timoniato;  sal  cm  que  o  oxy- 
genio  do  acido  antimonico 
é  duplo  do  da  base. 

BiARO.  m.  (bot.)  Biaro ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
aroideas,  comj)osto  de  uma 
só  especie. 

BiARON.  m.  (1)01.)  Biaron;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 


BIB 

das  aroideas,  cujo  typo  é  o 
ai-o  de  folhas  pequenas. 
Biarseniato.  m.  (chim,.)  Biar- 
seniato ;  sal  em  que  o  acido 
arsénico  contém  dupla  quan- 
tidade de  oxygenio  que  a 
base. 

BlARTICULADO,    DA.    odj.    (zOol.) 

Biarticulado;  applica-se  aos 
órgãos  que  apresentam  duas 
articulações. 

BiAs.  m.  (zool.)  Bias  (força); 
subgénero  de  aves  da  fami- 
lia das  muscicapideas,  cujo 
typo  é  o  platirrinco  negro  e 
branco  do  Senegal. 

BiASLiA.  /.  (bot.)  V.  Mayaca. 

BiAsoLETiA./.  (bot.)  Biasoletia; 
genero  de  plaiitas  da  fami- 
lia das  umbelliferas,  syno- 
nymo do  genero  Freyera: — • 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  bitneriaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie, 
que  cresce  nas  ilhas  Ma- 
riannas,  e  cujos  ramos  são 
lenhosos,  as  folhas  peciola- 
das,  e  as  flores  esverdinha- 
das,  pequenas  e  dispostas 
em  espigas  axillares. 

BiASTADO,  DA.  adj.  (zool.)  Bi- 
hastado ;  que  tem  dois  appeu- 
dices  lanceolados. 

Biatómico,  ca.  adj.  Biatómico; 
diz-se  de  um  corpo  que  en- 
cerra um  numero  duplo  de 
átomos  simi^les. 

BiATORA.  m.  (bot.)  Biatora 
(da  configuração  de  pequena 
taça);  genero  de  lichens 
composto  de  umas  sessenta 
especies,  que  se  cria  nas 
zonas  temperadas  de  ambos 
os  hemisplierios. 

BiAtRELA.  /.  (bot.)  Biaurela; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideas,  reunido 
ao  genero  Macdonalia. 

BiAURicuLADO,  DA.  adj.  (bot.) 
Biauriculado;  proAido  de 
duas  aurículas. 

Biazas.  /.  xjI.  V.  Bizazas. 

BÍBARO.  in.  (ant.)  V.  Castor. 

BibÁsico,  ca.  adj.  (chim.)  Bi- 
basico;  applica-se  aos  oxy- 
saes  que  contêem  duas  vezes 
tanta  base  como  quando  es- , 
tão  em  estado  neutro,  ou 
aos  saes  aloideos  resultantes 
da  combinação  de  um  átomo 

-  neutro  com  dois  átomos  do 
oxydo  do  mesmo  radical. 

BiBBi.  m.  Bibbi;  palmeira  da 
America  meridional,  de  cujo 


BIB 

fructo  se  extrahe  um  oleo 
que  os  naturaes  emjíregam 
para  untar  o  corpo,  e  com  o 
qual  se  faz  um  licor  que  se 
assimilha  ao  soro,  de  gosto 
picante,  agradável  e  bom 
para  refrescos. 

BiBDA.  /.  (ant.)  V.  Viuda. 

BiBERO.  m.  Bibero;  panno  as- 
sim chamado  por  ser  feito 
em  Bibero,  logar  de  Galliza. 
Lintei  genus. 

Biberón.  in.  Bule  pequeno, 
que  se  usa  para  dar  de  be- 
ber ou  administrar  certos  re- 
medios aos  doentes. 

BiBiNAKio.  adj.  (min.)  Bi- 
binario;  diz-se  dos  crystaes 
produzidos  por  dois  decres- 
cimentos  differentes. 

BiBiNo-ANULAK.  ad/j .  (miii.) 
Bibino-annular;  diz-se  de 
um  prisma  exaedro  regular, 
cuja  base  é  rodeada  de  seis 
facetas  igualmente  inclina- 
das e  produzidas  em  virtude 
de  dois  decrescimentos. 

BiBioN.  m.  (zool.)  Bibion;  ge- 
nero de  insectos  dípteros  da 
familia  dos  tipularios,  de 
cabeça  larga  e  arredondada 
nos  machos  e  quadrada  nas 
fêmeas,  com^íosto  de  muitas 
especies. 

BiBiÓNiDOs.  m.  pi.  (zool.)  Bi- 
bionidos-,  sub-tribu  de  in- 
sectos diptei'os,  cujo  typo  é 
o  genero  bibion,  e  que  se 
compõe  de  oito  géneros  per- 
tencentes á  familia  dos  ti- 
pularios. 

BiBiONiTos.  m.  pi.  (zool.)  Bi- 
bionitos;  divisão  de  insectos 
da  ordem  dos  dipteros,  fun- 
dado na  metamorphose  das 
larvas  do  genero  bibion. 

BiBiR.  a.  (ant.)  V.  Beber. 

BiBisALTERNO,  NA.  adj.  (mia.) 
Bibisalterno ;  applica-se  a 
lun  prisma  regular  com  seis 
facetas  obliquas,  situadas 
ao  redor  de  cada  base,  em 
duas  series,  e  que  estão 
alternadas  relativamente  ás 
faces  do  lado  opposto. 

Bíblia./.  Biblia;  livros  do  ve- 
lho e  novo  Testamento.  Bi- 
blia, ce. 

Bibliátrica.  /.  Bibliátrica;  ar 
te  de  restaurar  os  livros. 

Bíblico,  ca.  adj.  Bíblico;  que 
l^ertence  á  Biblia.  Biblicus, 
a,  mn. 

Bibliófilo,  la.  m.  Bibliophilo; 


BIB 

que  ama  os  livros,  o  estudo, 
a  litteratura. 

Bibliognóstica.  /.  Bibliognós- 
tica; sciencia  dos  livros. 

Bibliografía./.  Bibliographia; 
conhecimento  dos  livros.  Bi- 
bliographia, ce. 

Bibliográfico,  ca.  adj.  Biblio- 
graphico;  que  pertence  á  bi- 
bliographia. Bibliographi- 
ciis,  a,  um. 

Bibliógrafo,  t??.  Bibliographo ; 
que  é  versado  no  conheci- 
mento dos  livros. 

BiBLioLiTA.  /.  (min.)  Biblio- 
litha;  pedras  calcáreas  e 
schistosas  que  têem  em  si  im- 
pressas folhas  de  vegetaes. 

Bibliolojía.  /  (litt.)  Bibliolo- 
gía; parte  da  sciencia  bi- 
bliographica  que  trata  da 
definição  das  palavras  e  das 
regras  da  bibliographia. 

BiBLiOMANciA.  /  Biblioiiiancia; 
especie  de  adivinhação  por 
nieio  de  um  livro.  Os  chris- 
tãos  serviam-se  algumas  ve- 
zes da  Biblia  para  esse  fim. 

BiBLioMAxcico.  adj.  e  s.  Biblio- 
mancico;  que  pratica  a  bi- 
bliomancia. 

Bibliomanía.  /.  Bibliomania; 
paixão  pelos  livros. 

BlBLIOMANIACO,  CA.  üdj.  C  S.  Bl- 

bliomaniaco;  o  que  tem  ma- 
nia ou  furoor  de  ajuntar  mui- 
tos livros. 

Bibliómano,  na.  adj.  e  s.  Bi- 
bliómano; que  tem  paixão 
l)ela  bibliomania. 

Bibliomapa.  /.  Bibliomappa; 
collecção  de  cartas  geogra- 
phicas. 

Bibliopola,  m.  Bibliopola.  V. 
Librero. 

Biblioteca.  /.  Bibliotheca; 
logar  destinado  a  colleccio- 
nar  livros.  Bibliotheca,  a¡. 
V.  Libreria: —  bibliotheca, 
lista  das  obras  e  produccoes 
de  diversos  auctores.  Bi- 
bliotheca, recensio  auctornm. 

Bibliotecvrio.  m.  Bibliotheca- 
rio;  o  encarregado  da  di- 
recção de  urna  bibliotheca. 

BiBLiOTOFO.  m.  Bibliotapho ; 
o  que  não  empresta  os  li- 
vros que  possue. 

BiBLis. /.  (Ijot.)  Biblis;  genero 
de  droseraceas. 

BiBLiTOs.  m.  pl.  (zool.)  Bybli- 
tos;  nome  dado  a  um  grupo 
de  insectos  lipidopteros , 
diurnos,  da  familia  dos  nym- 


BIC 


409 


phalidos,  que  comprehende 
tres  ou  quatro  géneros,  todos 
exóticos. 

BiBLo.  m.  Biblus;  planta  aquá- 
tica do  Egypto. 

BiBO.  m.  (bot.)  Bibo;  nome 
dado  pelos  naturaes  da  India 
ao  anacardo. 

BiBONÉ.  adj.  (gerrn.)  Bilbaí- 
no; natural  de  Biíbau. 

Bibracteolado,  da.  adj.  Bi- 
bracteolado;  diz-se  dos  ve- 
getaes que  têem  duas  bra- 
cteas. 

BicA.  /.  (zool.)  Bica;  especie 
de  peixe  que  se  acha  na  cos- 
ta de  Biscaia. 

BicAPscLAF.  adj.  (bot.)  Bica- 
psular;  diz-se  dos  fructos 
que  apresentam  dois  espa- 
ços, parecido  cada  um  a  urna 
capsula.  Tal  é  o  fructo  de 
quasi  todas  as  plantas  da 
familia  das  apocineas. 

Bicarbonado,  da.  adj.  (chim.) 
Bicarbouado;  diz-se  do  se- 
gundo grau  de  carbonisação 
do  hych'ogenio  que  contém 
duas  vezes  mais  carbone  que 
o  primeiro.  O  gaz  que  se 
emprega  na  illumiuação  é 
o   hydrogenio   bicarbonado. 

Bicarbonato./,  (chim.)  Bicar- 
bonato; nome  genérico  dado 
a  todos  os  saes  formados  pelo 
acido  carbónico,  nos  quaes 
este  acido  é  em  dupla  quan- 
tidade que  nos  carbonatos. 

Bicarburo.  VI.  (chim.)  Bicarbu- 
ro;  carburo  no  qual  a  pro- 
porção do  carbone  é  dupla. 

BlCARENADO,  DA.   adj.  (bot.)  BÍ- 

carenado;  diz-se  das  plan- 
tas que  apresentam  duas 
carenas  ou  pétalas  inferiores. 

BicAUDAL.  m.  (anat. )  Bicaudal ; 
nome  que  os  latinos  davam 
ao  musculo  auricular  poste- 
rior:—  adj.  (zool.)  bicaudal; 
diz-se  dos  animaes  que  têem 
duas  caudas  ou  appendices 
caudiformes. 

BicEFALio.  TO.  (med.)  Bicepha- 
lio ;  nome  usado  para  expres- 
sar uma  especie  de  excres- 
cencia muito  volumosa  que 
se  desenvolve  sobre  a  cabe- 
ça, e  que  parece  á  primeira 
vista  que  a  duplica. 

Bicéfalo,  la.  adj.  Bicephalo; 
que  tem  duas  cabeças. 

BicELARios.  m.  pl.  (zool.)  Bi- 
cellarios;  nome  dado  a  um 
grupo  de  polypos,  cujas  cel- 


410  BIC 

lulas,  pouco  salientes,  estào 
dispostas  em  duas  ordens 
alternas. 

Bicenal,  adj.  Bicenal ;  que  tem 
ou  dura  vinte  anuos.  Vi- 
ginti  annos  ãurans. 

BicENiA. /.  (T^oí.J  Byzenia;  ge- 
nero de  plantas  vivazes. 

Bíceps,  m.  {'a??aí'.jBiceps;  dá-se 
este  nome  aos  músculos  que 
terminam  em  dois  cordões 
tendinosos. 

Bicerra.  /.  Cabra  montez.  Ca- 
]ira,  rupicapra. 

BiciA. /.  (hot.)  Bicia-,  arbusto 
que  se  cria  na  America,  e 
que  c  muito  parecido  com  o 
algodoeiro. 

BiciANATO.  7??,.  (chim.)  Bicianato ; 
nome  genérico  dado  aos  so- 
bre-saes  em  que  o  oxyge- 
nio  do  acido  cyanico  existe 
em  dupla  quantidade  do  da 
sua  base. 

BiciPiTAL.  adj.  (anat.J  Bicipi- 
tal;  que  tem  relação  com  o 
musculo  biceps. 

BicLAvo,  VA.  ac{j.  (zool.)  Bicla- 
vo;  applica-se  aos  insectos 
hemipteros,  cujos  penúlti- 
mos artelhos  das  antennas 
se  alargam  para  as  extre- 
midades. 

BicoBAY.  adj.  (germ.)  Velho. 

Bicoca.  /.  (ant.)  Guarita  de 
sentinel  1  a : — (fig.)  ni  nh  ar  i  a, 
cousa  de  ¡louco  apreço  ou 
estima.  Bes  jjarvi  momeaii. 

Bicolor,  adj.  Bicolor;  de  duas 
cores. 

BicoLORiNA.  /.  (chim.)  Bicolo- 
rina;  substancia  que  se  acha 
na  tintura  da  quassia,  na  dis- 
solução do  sub-sulphato  de 
quinino,  etc.,  e  que  dá  aos 
líquidos  em  que  se  dissolve 
a  i3ropriedade  de  produzir 
uma  còr  azul. 

Bicóncavo,  va.  (phys.)  Bicón- 
cavo; applica-sc  ás  lentes 
que  apresentam  os  dois  lados 
côncavos,  e  que  servem  para 
dispersar  os  raios  de  luz  que 
as  atravessam,  e  é  por  isso 
que  são  usadas  pelos  myopes. 

BicoNDOY.  adj.  (7/er?n.)  Bisonho. 

BicoNJUGAPA.  adj.  (hot.)  Bicon- 
jugada;  diz-se  das  folhas  que 
têem  dois  foUiolog  nos  dois 
peciolos  secundarios. 

Biconvexa,  adj.  (jih/s.)  Bi- 
convexa; applica-se  ás  len- 
tes que  têem  as  duas  superfi- 
cies convexas,  e  cujo  objecto 


BIC 

é  approximav  os  raios  da  luz 
que  as  atravessam,  pelo  que 
se  empregam  na  construcção 
da  maior  parte  dos  ajjpare- 
llios  de  óptica.  Usam-se  na 
medicina  para  corrigir  o 
presbytismo. 

Bicoquete,  m.  (ant.)  Especie 
de  gorro. 

Bicoquín,  m.  V.  Becoquín. 

BlCORAZEOS.    TO.  j9¿.    (zool.)    BÍ- 

coraceos;  nome  dado  a  uma 
das  familias  de  que  se 
compõe  a  ordem  dos  esto- 
mapodeos. 

BicoRDATURA.  /.  (muti.)  Bicor- 
datura;  palavra  italiana 
adoptada  para  exprimir  a 
dupla  escala  nos  instrumen- 
tos de  arco. 

Bicorne,  Bicórneo,  adj.  Bicor- 
ne; qvie  tem  dois  cornos. 

BicoRNEVA.  /.  (bot.J  Bicorneva ; 
.genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideas,  composto 
de  uma  só  especie,  que  cres- 
ce na  ilha  de  Madagáscar, 
e  de  cuja  haste  coberta  de 
folhas  brotam  flores  peque- 
nas e  dispostas  em  espigas. 

BicoRNio.  TO.  (zool.)  Bicornio; 
verme  intestinal. 

BicoRONADA.  adj.  (bot.J  Bicoro- 
nada;  qualificação  da  cala- 
thide  das  synanthereas,  que 
apresentam  na  coroUa  tres 
especies  distinctas  de  flores. 

BicoRPÓREO,  REA.  adj.  Bicorpo- 
reo;  que  tem  dois  corpos. 

Bicos.  TO.  pi.  (ant.)  Borla  de 
oiro;  enfeite  que  se  punha 
nas  gorras  de  velludo.  Áu- 
rea cusjndes  pileoli  ornatus. 

Bicorn.EDÓNEO,  nea.  adj.  (bot.J 
Bicotyledoneo ;  emprega-se 
como  synonymo  de  dicotyle- 
doneo.  Esta  ultima  palavra 
está  mais  admittida. 

Bicromato,  m.  (chim.)  Bichro- 
mato ;  saes  que  contêem  duas 
pcft'coes  de  acido  chromico 
sobre  uma  de  base. 

Bicuadrado,  da.  adj.  (mathem.) 
Biquadrado;  diz-se  de  uma 
equação  que  não  contém 
mais  termos  que  aquellos 
cm  que  entram  a  quarta  e 
segunda  potencia  da  incó- 
gnita, e  o  termino  constante. 

Bicha.  /.  Corça;  fêmea  do  vea- 
do:— j.  (ant.)  V.  Bicho. 

BiCHABAR.  a.  (germ.)  Enviai". 

BiCHAciA.  /.  (bot.J  Bichacia; 
genero  de  algas  mostocineas. 


BID 

BicHALAR.  n.  (germ.J  Parecer. 

BicHARDAR.  a.  (germ.J  Dester- 
rar. 

BicHARDÓY.  TO.  (germ.)  Des- 
terro. 

Bichero,  to.  (naut.J  Croque; 
gancho. 

BicHiR.  TO.  (zool.J  Bichir;  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  esóceos,  um  tanto  simi- 
Ihante  ao  caimán,  cujo  corpo 
é  prolongado  e  coberto  de 
escamas  lapídeas;  cria-se  no 
Nilo,  parece  ser  carnivoro, 
e  a  sua  carne  é  muito  apre- 
ciada.. 

Bicho.  m.  Bicho;  qualquer  in- 
secto. Vile  animalculum : — 
(fig.)  bicho ;  pessoa  de  figura 
ridicula.  Homo  aspectu  de- 
formis.  Maio  bicho ;  mau  bi- 
cho; pessoa  de  más  inclina- 
ções e  enredadora.  Impro- 
bus,  turbulentus  homo. 

BicHODÍcuLO.  TO.  (med.)  Bicho- 
diculo;  nome  de  uma  enfer- 
midade endémica  da  Ame- 
rica meridional,  que  consiste 
em  uma  dilatação  excessiva 
do  anus  que  chega  a  tomar 
a  forma  de  um  funil. 

BicHOso,  sA.  adj.  Diz-se  do  que 
lhe  custa  a  andar  por  pade- 
cer de  callos. 

BiDÁcTiLO,  LA.  adj.  (zool.J  Bi- 
dactylo;  diz-se  dos  animaes 
que  têem  dois  dedos.  Usa-se 
mais  a  palavra  didactylo. 

BiDARiA./.  (bot.)  Bidaria;  sub- 
género de  plantas  da  fami- 
lia das  asclepiadas. 

Bidé.  to.  (neol.J  Bidé;  bacia 
para  lavar  o  corpo. 

Bidentado,  da.  adj.  (zool.J  Bi- 
dentado; que  tem  dois  den- 
tes. 

Bidente,  to.  (agr.J  Bidente; 
especie  de  enxadão  que  tem 
dois  dentes.  Bidens,  entis :  — 
(ant.)  V.  Carnero  ou  Oveja. 

Bidentídeas.  /.  pi.  (bot.J  Bi- 
dentideas;  nome  dado  a  uma 
divisão  de  plantas  da  tribu 
das  senicionideas,  cujo  typo 
é  o  genero  bidente. 

Bidijitadas.  adj.  (bot.J  Bidigi- 
tadas;  diz-se  das  folhas  cujo 
peciolo  commum  é  termi- 
nado por  dois  foliólos. 

Bidijiti-pinadas.  adj.  (bot.J^i- 
digiti-pinnadas ;  diz-se  das 
folhas  cujo  peciolo  commum 
tem  no  seu  extremo  outros 
dois    peciolos    secundarios, 


BIE 

nos  quaes  estão  insertos  os 
foliólos  de  um  e  outro  lado- 

BiDOKADo.  m.  (zool.)  Bidoura- 
do;  dá-se  este  nome  a  um 
pombo  que  tem  o  bico  e  os 
pés  amarellos. 

BiDucTULoso,  SA.  o/íj.  (bot.)  Bi- 
ductuloso ;  que  tem  duas  ner- 
vuras. 

BiDUErao.  m.  V.  Abedul. 

BiDULFiA.  /.  (bot.)  Bidulphia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  diatomeas,  composto 
de  tres  especies  que  se  criam 
nos  mares  da  Europa. 

BlELAMTENTRE.      aclv.    7)1.     (aut.) 

Boamente;  de  bom  grado. 

Bielda./.  Esmoinhadeira;  es- 
pecie de  garavanço  que  tem 
seis  a  sete  dentes,  e  serve 
para  mecher  a  palha.  Li- 
gneum  instrumentum  ad  con- 
gregandas  palcas. 

Bieldar,  a.  Aventar  o  trigo. 
Ventilare. 

Bieldo,  m.  Garavanço;  instru- 
mento de  alimpar  o  trigo  na 
eira.  Ventilabrum,  i. 

Bielgo,  m.  V.  Bieldo. 

BlEMBRlONADO,     DA.     odj.     (bot.) 

Biembrionado ;  applica-se  ás 
plantas  que  conté  em  dois 
embryões  em  sua  semente. 
Bien.  m.  Bem;  o  que  tem  em 
si  a  summa  perfeição  e  bon- 
dade; n'este  sentido  só  Deus 
é  o  summo  bem.  Summum 
bonum: — bem;  o  objecto  que 
move  e  inclina  a  vontade  ao 
seu  amor ;  v.g.,  hien  útil,  bem 
útil,  bien  deleitable,  bem  de- 
leitavel,  hien  honesto,  bem 
honesto.  Bonum,  i: — bem; 
utilidade,  beneficio;  v.g., hien 
de  la  republica,  bem  da  re- 
publica; bien  de  la  patria, 
bem  da  patria.  Bonum,  com- 
modum :  —  (ant.)  bem.  V. 
Caudal  ou  Hacienda: — adv. 
m.  bem,  rectamente,  com 
acerto,  segundo  se  deve.  Be- 
nl,  recte,  probe: — bem,  fe- 
lizmente; V.  g.,  va  hien,  vae 
ou  passa  bem.  Faciliter:  — 
bem ;  com  gosto,  de  boa  von- 
tade; v.g.,  yo  hien  hiciera 
esto,  bem  o  faria.  Libcnter: 
—  bem;  quando  se  junta  a 
alguns  adjectivos  ou  adver- 
bios corresponde  a  mtiy, 
muito ;  como  bien  malo,  bem 
mau;  bien  rico,  bem  rico, 
e  quando  se  junta  aos  ver- 
bos vale  por  mucho,  muito; 


BIE 

como  comió  bien,  comeu  bem, 
caminó  bien,  caminhou  bem. 
Surnme,  máxime,  affatim, 
valde:—  bem,  bastante;  jun- 
to a  alguns  verbos  qualifi- 
ca-lhes  a  acção,  e  denota 
maior  intenção  ou  perfeição; 
como  creer  bien;  crer  bem, 
ou  bastante.  Certo,  recte: — 
bem;  muitas  v.ezes  denota 
tedio,  ou  ameaça,  segundo 
o  tom  e  gesto  com  que  se 
diz;  como,  hien  está,  está 
bem;  hien,  hien;  bem,  bem. 
Sat  est.  Ahora  bien;  supposto 
isto.  Nunc  autem:  —  bera; 
dito  com  agrado  é  signal 
de  conceder  o  que  se  pede, 
e  de  se  ficar  contente  com  o 
que  se  ouviu.  Bene,  recte 
admodum:  —  bem;  muito, 
junto  ao  verbo  ser,  v.g.;  hien, 
es  verdad;  é  bem  verdade. 
Certh  admodum,  verum  qui- 
dem :  —  certamente,  segura- 
mente, anteposto  aos  verbos 
a  que  se  junta;  v.  g.,  bien  es- 
taria yo  en  la  cama  quince 
dias  cuando  estuve  enfermo; 
estive  certamente  quinze 
dias  de  cama,  quando  estive 
doente.  Certh,  abs  dúbio:  — 
como;  bem  ou  assim  como, 
de  modo  que.  Veluti,  tam- 
quam: — que  ou  si;  ainda- 
que.  Efsi:  —  bem;  apenas, 
depois  de  negativa;  v.g.,  no 
hube  bien  visto  tal  cosa  cuan- 
do dije  entre  í/w,etc.;  ainda 
bem  não  tinha  eu  ouvido  is- 
so quando  disso  comraigo, 
etc.  Vix,  vix  dum:  —  bem 
bom,  útil,  conveniente,  com 
o  verbo  substantivo  ser.  lie- 
ctum:  congruum ,  utile:  — 
así  (ant.);  bem  assim.  Ita 
pariter.  Bien  está;  está  bem. 
Bene,  recte: — pi.  bens;  fa- 
zenda, riqueza.  Bona,  opes: 
—  adventicios  (for.);  bens 
adventicios,  os  que  o  filho  de 
familia,  estando  debaixo  do 
poder  paterno,  adquire  por 
seu  trabalho  em  algum  ofii- 
cio,  arte  ou  industria,  e  os 
que  herda  de  parentes  ou 
estranhos,  ou  adquire  por 
fortuna.  Bona  adventitia:  — 
castrenses  ó  cuasi  castrenses  ; 
peculio  castrense,  ou  quasi 
castrense;  bens  adquiridos 
no  serviço  militar  ou  na  ma- 
gistratura. Peculium  cas- 
trense, aut  quasi  castrense : 


BIE 


411 


—  de  campana,  dalos  Dios, 
y  el  diablo  los  derrama 
(rif);  bens  de  sacristão,  can- 
tando vem,  cantando  vão.  Ec- 
clesicc  bona,  à  Deo  data,  dia- 
holus  disperdere  solet: —  de 
fortuna,  bens  da  fortuna, 
temporaes.  Fortuita  bona  : 
— f orales;  bens  foraes.  Bo- 
na forensia:  — gananciales  ; 
bens  adquiridos  durante  o 
matrimonio.  Bona  manente 
matrimonio  acquisita: — he- 
ridos; bens  onerosos,  sobre- 
carregados por  algum  im- 
posto. Bona  gravata:  —  li- 
bres; bens  livres,  que  não 
estão  vinculados.  Bona  quo- 
rum libera  proprietas  jjenes 
posscssorem  est : — mostren- 
cos; bens  que  passam  á  na- 
ção, que  não  tendo  herdeiro 
conhecido  se  apropriam  á 
coroa.  Incerti  domini  bona: 
— muebles;  bens  moveis,  qu& 
se  podem  passar  de  uma 
para  outra  parte,  em  con- 
traposição aos  bens  de  raiz. 
Kxceptuam-se  os  gados,  que 
se  Costumam  chamar  se- 
moventes: —  parafernales  ; 
bens  parafernaes,  os  que  a 
noiva  leva  fora  do  dote.  Pa- 
raphernalia  bona:  — profe- 
cticios;  os  que  adquire  o  fi- 
llio  que  está  debaixo  do  po- 
der paterno  com  os  de  seu 
])ae,  ou  lhe  vera  por  seu 
respeito.    Bona  profectitia: 

—  raices,  bens  de  raiz,  os 
que  consistem  era  terras  c 
possessões.  Bona  immobilia: 

—  sedientes,  bens  de  raiz. 
Bona  stabilia: — sitos  ou  si- 
tios. V.  Bienes  sedientes.  A 
bien  librar,  (mod.  adv.)  V. 
Librar.  A])render  los  bienes 
(for.  p).  Ar.);  sequestrar  os 
bens.  Sequestrure.  Contar  ó 
decir  mil  bienes  (fam.);  dizer 
muito  bem  de  alguma  pes- 
soa. Conwiendare ,  verbis 
extollere ,  laudibus  efferre. 
De  hien  á  bien  (mod.  adv); 
amigavelmente ;  sem  contra- 
dicção,  nem  desgosto,  de  bora 
grado.  Lihentcr,  ultrò,  spon- 
te.  Del  bien  al  mal  no  hay 
un  canto  de  real  (rif);  pouca 
distancia  ha  do  bem  ao  mal. 
Bona  malis  piroxima.  Des- 
amparar sus  bienes  (for.) 
desamparar  os  bens,  para 
evadir-se  aos  credores.  Ce- 


412 


BIE 


aere  honis.  El  bien  le  hace 
mal  (fam.);  o  bem  lhe  faz 
mal;  ha  quein  fazendo  mau 
uso  do  bem  que  possue,  o 
converte  em  damno  próprio. 
Bonum  in  maliim  convfírtit, 
bona  in  malum  ceditnt.  El 
bien  y  el  mal  á  la  cara  sale 
(rif.J;  o  mal  e  o  bem  á  face 
vem.  Sanitatem  ant  cegri- 
tudinem  vultus  indicat.  El 
bien  no  es  conocido  hasta  que 
es  ¡perdido  (rif.J;  o  bem  não 
se  conhece  senão  dei^ois  que 
se  perde.  Cum  bonum  amit- 
titur,  tune  cagnoscitur.  El 
bien  suena  y  el  mal  vuela 
(rif.J;  o  bem  soa,  o  mal  voa; 
mais  depressa  sabemos  o 
mal  que  o  bem.  Bonum  au- 
ditu,  malum  visu  fit  notum. 
Espiritualizar  algunos  bie- 
nes; dar  bens  em  ijatrimo- 
nio,  reduzir  os  bens  por  au- 
ctoridade  legitima  á  condi- 
ção de  bens  ecclesiasticos. 
Bona  qucedam  alendis  cleri- 
cis  devovere.  Estar  bien  con 
alguno,  estar  bem  com  al- 
guém. Esse  amicum  alicui. 
Haz  bien  y  no  cates  ou  no 
mires  á  quien  (rif.J;  faz  bem, 
não  olhes  a  quem.  Egenti 
quicnmque  Ule  sit,  benefac. 
For  bien.  (mod.  adv.J  V.  De 
bien  á  bien.  Quien  bien  te 
hará,  ó  se  te  irá,  ó  se  te  mo- 
rirá (rif.J;  quem  bem  te  fi- 
zer, cedo  ha  de  acabar  ou 
ha  de  morrer.  Mors  te  vel  ab- 
sentia  súbito  benefactore  2>rí- 
vabit.  Quien  bien  tiene,  y  mal 
escoge,  del  mal  que  le  venga 
no  se  enoje  (rif.J;  quem  bem 
está,  e  mal  escolhe,  pelo  mal 
que  lhe  venha,  não  se  enoje. 
Qui  bonum  malo  commutat, 
sibi  imputet.  Y  bien;  então; 
v.g.,  y  bienf  que  tenemos  de 
este  'negocio?  então,  que  ha 
a  respeito  d'este  negocio? 
Y  bienf  que  sucedió?  então, 
o  que  ha  succedido?  Quid 
igitur? 

Bienal,  adj.  Biennal,  que  dura 
dois  aunos.  Biennis,  biennio 
durans. 

Bienamado,  da.  adj.  Bem  ama- 
do, estimado. 

BiENANDANciA.  /.  (aut.J  V.  Bie- 
nandanza. 

Bienandante,  m.  (ant.J  Feliz, 
ditoso,  afortunado. 

Bienandanza.  /.  Bemandança, 


BIE 

ventura,  felicidade.  Felici- 
tas, pirosper  eventits. 

BniNAPAEENTE.  üdj.  (ant.J  V. 
Bien  p>arecido. 

Bienaventuradamente,  adv.  m. 
Bem  aventurada,  felizmen- 
te. Beater,  feliciter. 

Bienaventurado,  da.  adj.  Bem 
aventurado,  feliz,  afortuna- 
do. i?ea¿?ís,/oríw?2a<?ís./eZ{a;; 
—  (fig.)  simples,  innocente. 
Vir  simplex,  nimis  credu- 
lus. 

Bienaventuranza.  /.  Bemaven- 
turança ;  gloria,  possessão 
da  felicidade  eterna.  Beati- 
tudo,  inis :  —  bemventuran- 
ca;  prosperidade,  felicidade 
humana.  Frosperitas,  felici- 
tas:— pl.  bemaventurancas, 
as  oito  felicidades  que  consta 
pelo  Evangelho  haver  Chris- 
to  manifestado  a  seus  discí- 
pulos, para  que  aspirassem 
a  ellas.  Octo  beatitudines  à 
Christo  bene  operantibusjJro- 
missm. 

Bienaventurar,  a.  (ant.J  Bem- 
aventurar;  tornar  bemaven- 
turado. 

Biendicho,  cha.  adj.  (ant.J  Y. 
Biendito. 

Bienestar,  m.  Bem  estar,  com- 
modidade,  conveniencia.  Vi- 
tce  commoda. 

BiENFACER.  m.  (ant.J  V.  Bene- 
ficio. 

Bienfamado,  da.  adj.  (ant.J  Hon- 
rado, de  boa  reputação. 

Bienfecho.  ??i.  (ant.J  Y .  Bene- 
ficio. 

Bienfechor,  ra.  adj.  (ant.J  Bem- 
feitor.  V.  Bienchechor. 

Bienfechoría.  /.  (ant.J  Bem- 
feitoria.  V.  Benificencia. 

BiENFETRÍA.  /.  (aut.JY.  Behe- 
tría. 

Bienfortunado,  da.  adj.  (ant.J 
Y.  Afortunado. 

BlENGRANADA.     /.       ChcilOpodio 

botrys;  planta  que  cresce 
até  á  altura  de  um  ¡dc;  suas 
folhas  são  largas,  ovacs,  bi- 
partidas, e  de  um  verde 
amarellado;  as  flores  nas- 
cem cm  pequenos  racimos 
junto  a  dois  foliólos  verme- 
lhos. Chenopodium  botrys. 

Bienhablado,  da.  adj.  Bem  fal- 
lante; que  falla  polidamen- 
te. Comiter,  benigne  loqueáis. 

Bienhaciente,  adj.  (ant.J  Bem- 
fazejo.  V.  Bienhechor. 

Bienhadado,    da.    adj,    (ant.) 


BIE 

Bemfadado,  afortunado.i^or- 
tunatus,  a,  um. 

Bienhecho,  cha.  adj.  Bemfeito, 
bem  constituido,  de  bella 
estatura. 

Bienhechor,  ra.  «.  Bemfeitor; 
o  que  faz  bem  a  outro.  Be- 
nefactor, cris. 

Bienio,  m.  Biennio;  o  espaço 
de  dois  anuos.  Biennium,  i. 

Bienllegado,  da.  adj.  Bemvin- 
do,  bem  chegado. 

Bienmereciente,  adj.  (ant.)  Y. 
Benemérito. 

BiENNO.  Bem  o;  contracção 
(ant.)  de  Bien  lo. 

BiENPLAciENTE.  adj.  (ant.)  Pra- 
zenteiro, agradável. 

Bienquerencia.  /.  (ant.)  Bem- 
querença,  amor,  carinho ;  o 
acto  de  querer  bem.  Volun- 
tatis  erga  aliquem  prnpen- 
sio,  amor. 

Bienquerer,  a.  Bemquerer,  es- 
timar, apreciar.  Amare,  di- 
ligere:  —  m.  bemquerer,  boa 
vontade  ou  carinho.  Volun- 
tatis  erga  aliquem  p)i'open- 
sio,  amor. 

Bienqueriente,  p.  a,  de  Bien- 
querer. Bemquerendo: — adj. 
bemquerente,  benévolo,  af- 
feiçoado. 

Bienquisto,  ta.  adj.  Bemquis- 
to;  amado,  estimado  de  to- 
dos. Ómnibus  acceptus. 

Bienseer.  m.  (ant.)  Cortezia, 
urbanidade,  boa  educação. 

Bienteveo,  m.  (bot)  Cipó,  en- 
rediça,  planta,  synonymo  de 
Bejuco:  —  (zool.)  Y.  Bente- 
veo. 

Bienvenida./.  Boa  vinda;  feli- 
citação á  chegada  de  al- 
guém. De  adventu  gratula- 
tio. 

Bienvenido,  da.  adj.  Bemvin- 
do;  que  se  acolhe  com  ¡tra- 
zer. 

BiENVisTA. /.  (ant.J  Bemvlsta; 
juizo  prudente,  bom  parecer. 

Bienviviente,  p.  a.  (ant)  de 
Bienvivir.  Bemvivente ;  que 
vive  bem. 

Bienvivir.  71.  (ant.J  Bemviver. 

BiEzzA.  /.  (p.  Ar)  Y.  Binza. 

B1ERV0.  m.  (ant.J  Palavra:  — ■ 
rasão,  arrasoado. 

BiERzo.  m.  Bierzo;  panno  que 
vem  da  ^^rovincia  de  Bierzo. 
Lintei  genus. 

BiESPiGADA.  adj.  (bot)  Biespi- 
gada;  applica-se  ás  ¡llantas 
cujas  flores  estão  dispostas 


BIF 

de  modo  que  formam  duas 
espigas. 
BiESPiNOso,  SA.  adj.  (zool.)  Bies- 
pinhoso;  diz-se  do  que  apre- 
senta duas  espinhas,  como 
o  cosselete  da  formiga  espi- 
nhosa. 

BlESPOLONADO,    DA.    adj.    fzOol.) 

Biesporado;  que  tem  dois 
esporões;  diz-se  das  aves. 

BlFAHIBUANQUIO,    QUIA.    Culj.   BÍ- 

faribranchio ;  que  tem  dois 
ramos. 
Bifémoro-calcÁreo,  rea.  arlj. 
(ant.)  Bifemoro-calcareo; 
applica-se  a  um  musculo  da 
perna  que  se  estende  des- 
de os  dois  condylos  do  fémur 
até  o  calcáneo. 

BiFÉMORO-PLANTAL.     S.    BifcmO- 

ro-plantal ;  um  dos  músculos 
da  perua  das  rãs. 

BÍFERO,  RA.  adj.  (bot.)  Bifero; 
diz-se  das  plantas  que  flo- 
rescem duas  vezes  por  anno. 

BiFÉRRico,  CA.  adj.  (chim.)  Bi- 
férrico;  diz-se  dos  sub-saes 
cm  que  o  oxygenio  do  oxy- 
do  de  ferro  é  duplo  do  que 
entra  no  sal  neutro. 

BlFERRUJINOSO,    SA.   (idj.   (cJlim.) 

Biferruginoso ;  applica-se  ao 
failphato  biferrico  natural 
({ue  contém  agiia  ou  pituita. 

Bífido,  da.  adj.  (bot.)  Bifido; 
fendido  por  um  angulo  re- 
entrante. 

BiFiLLO.  m.  (zool.)  ]3ifillo  (fo- 
lha dupla);  genero  de  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  xylophagos,  com- 
posto de  duas  especies,  que 
se  encontram  por  baixo  da 
cortiça  das  arvores. 

Bifillócera.  /.  (zool.)  Bifil- 
locera;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicornios, 
composto  de  uma  só  especie, 
cor  de  ])çz  e  coberta  de  unja 
felpa  amarellada. 

BiFisTULoso,  SA.  udj.  (bot.)  BÍ- 
fistuloso ;  diz-se  de  urna  fis- 
tula que  apresenta  duas  ca- 
vidades. 

Biflor,  adj.  (bot.)  Biflor;  que 
tem  duas  flores. 

Bifloro,  Bifloral,  adj.  (bot.) 
Bifloro;  que  tem  duas  flores. 
V.  Biflor. 

BiFOLiÁCEO,  Bifoliado,  adj. 
(bot.)  Bifoliaceo;  que  tem 
duas  folhas  oppostas. 

Bifoholado,  da.  adj.  (bot.)  Bi- 
53 


BIF 

foliolado;  diz-se  das  folhas 
compostas  de  dois  foliólos. 

BiFORA.  /.  (bot.)  Bifora  (com 
duas  portas);  genero  de 
plantas  da  familia  das  um- 
belliferas,  e  da  tribu  das 
coriandreas,  composto  de 
um  pequeno  numero  de  es- 
pecies. Sao  herbáceas,  an- 
nuaes  e  fétidas,  e  seu  fru- 
cto  é  didymo,  de  commissu- 
ra  concava,  e  com  dois  ori- 
ficios no  vértice. 

Biforada.  adj.  (bot.)  Biforada; 
,  applica-se  ás  partes  de  um 
vegetal  que  têem  dois  ori- 
ficios. 

BiFORME.  adj.  (poet.)  Biforme; 
composto  de  duas  formas 
distinctas.  Biformis,  me. 

BiFORO.  m.  (zool.)  Biphoi-o; 
mollusco  marinho. 

BiFosFATO.  m.  (chim.)  Biphos- 
phato;  saes  duijlos. 

BiFosFiTO.  m.  (cliim.)  Biphos- 
¡íhito ;  sobre-sal  eni  que  o 
oxygenio  do  acido  phospho- 
rico  é  duplo  do  de  sua  base. 

BiFosFURO.  m.  (chim.)  Biphos- 
phoro ;  combinação  de  phos- 
phoro  com  qualquer  corpo 
simples. 

BiFRENARiA.  /.  (bot.)  Bifreua- 
ria;  genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas,  com- 
posto de  uma  só  especie  ori- 
ginaria do  Brazil. 

Bifronte,  adj.  (poet.)  Bifronte; 
que  tem  duas  frontes.  Bi- 
frons,  tis. 

Bifurca.  /.  (bot.)  Bifurca; 
planta  da  familia  dos  mus- 
gos. 

Bifurcación.  /.  (¡jot.)  Bifurca- 
ção ;  parte  em  que  um  ramo, 
urna  haste,  etc.  se  divide  em 
dois,  ficando  como  um  for- 
cado. 

Bifurcado,  da.  adj.  (bot.)  Bi- 
furcado; diz-se  de  um  ór- 
gão, ordinariamente  cylin- 
drico,  quando  ao  chegar  a 
certo  ponto  se  divide  em 
dois  ramaes  oppostos  : — /. 
2)1.  (zool.)  bifurcadas;  divi- 
são de  arachnidos  perten- 
cente ao  genero  gaster acan- 
tilo, que  comprehende  as  es- 
pecies de  abdomen  bifurcado 
e  de  dois  lóbulos  com  mui- 
tas espinlias  nas  extremida- 
des dos  mesmos. 
Bifurcarse,  r.  Bifurcar-se ; 
feuder-se  a  modo  de  forcado. 


BIG  413 

BiGA. /.  Biga;  carro  antigo  de 
dois  cavallos: — (ant.)  viga; 
grande  peça  de  pau  ordina- 
riamente de  pinho. 

Bigamia. y.  (for.)  Bigamia;  ca- 
samento com  duas  pessoas 
aomesmotemiw.  Bigamia, ce. 

Bígamo,  m.  Bigamo ;  o  que  casa 
com  duas  pessoas  existentes, 
ou  com  mulher  viuva,  ou  o 
que  casa  segunda  vez.  Bi- 
gamus,  i. 

Bigarada.  /.  Bigarada;  espe- 
cie de  laranja  azeda.  V.  Bi- 
garrada. 

Bigardeado,  adj.  Licencioso, 
desregrado;  que  tem  vida 
desregrada,  licenciosa,  mal 
procedido. 

Bigardear,  n.  (fam.)  Levar  vi- 
da alegre,  livre.  Yitiis  in- 
didgere. 

Bigardía.  /'.  Engano,  trapaça, 
dissimulação.  Stimulatio, 
deceptio. 

Bigardo,  m.  Velhaco ;  desa- 
vergonhado. Protervus,  pro- 
cax:  —  adj.  vagabundo,  vi- 
cioso, de  maus  costumes. 

BiGARDON.  m.  av.gm.  de  Bigar- 
do. Velhacão :  —  adj.  (fam.) 
aiigm.  do  bigardo. 

BiGARKA./.  Alavanca;  pau  com- 
prido que  serve  de  apoio  á 
íbrça  motora  para  fazer  com 
que  ande  o  animal  que  puxa 
nas  atafonas. 

Bigarrada.  /.  (bot.)  Bigarrada ; 
especie  de  laranja  azeda  ou 
acre  cuja  casca  apresenta 
algumas  rugosidades. 

Bigarrado,  da.  adj. Y.  Abigar- 
rado. 

BiGARRAR.  a.  V.  Abigarrar. 

Bigarro.  m.  (zool.)  Caracol  do 
mar,  especie  de  concha.  Li- 
max  viarinus. 

BiGELOviA. /.  (bot.)  Bigelovia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas,  tribu  das 
senicionideas,  que  compre- 
hende varias  especies  her- 
báceas. 

BiGEMiNADo,  DA.  (bot.)  Bigcmi- 
nado;  diz-se  de  uma  folha 
cujo  peciolo  é  terminado  por 
dois  peciolos  secundarios. 
Bi-GENERiKo.  ra.  (zool.)  Bi-ge- 
nerino ;  genero  de  conchas 
foraminiferas,  microscópi- 
cas, da  familia  das  polymor- 
finidas,  que  se  criam  no 
mar  Adriático. 
Bi-GÉNERO.  adj.  (bot.)  Bi-gene- 


414 


Bia 


vo;  o  que  provém  de  cl()is 
géneros  distinctos. 
BiGENo,  NA.  adj.  (bot.J  Bigeno; 
que  jjroduz  duas  vezes  por 
anno. 

BiGLANDULOSO,     SA.     Cldj.     (hot .) 

Biglauduloso ;  o  que  tem  as 
folhas  com  duas  glândulas 
um  tanto  mais  acima  de  sua 
base. 
BiGLOBULOso,  SA.  aclj.  (hot.)  Bi- 
globuloso ;  o  que  tem  as  flo- 
res dispostas  em  espiga  e 
unidas  pelo  meio,  de  tal  sor- 
te que  parecem  compostas 
de  duas  espheras  ou  globos 
sobrepostos. 

BlGLOQUIDEO,     DEA.    ttãj.     (hot.) 

Bigloquideo ;  provido  de  duas 
pontas  ou  jaartes  salientes. 

BiGLUMADO,    DA.    ttãj .   (bot.)    BÍ- 

glumado;  que  tem  duas  glu- 
mas ou  está  provido  d'ellas. 
BiGNONiA.  /.  (bot.)  Bignonia; 
genero  de  jilantas,  typo  da 
familia  das  biguoniaceas, 
que  comprehende  mais  de 
sessenta  especies. 

BlGNONlÁCEO,     CEA.     Cldj.     (bot.) 

Bignoniaceo;  que  se  parece 
com  a  bignonia:  — /.  j}l-  bi- 
gnoneaceas;  familia  de  plan- 
tas dicotyledoneas,  cujo  typo 
é  o  genero  bignonia. 

BiGODELA.  /.  (bot.)  Bigodella; 
variedade  de  cereja. 

BiGORDA.  /.  (bot.)  Campainha, 
corrióla,  trepadeira;  planta. 
V.  Albohol. 

BiGOKEAK.  n.  (germ.)  Chegar. 

BiGORNETA.  /.  dim.  de  bigor- 
nia. Bigornasinha  portátil. 
Parva  incus. 

Bigornia.  /.  Bigorna  ;  instru- 
mento sobre  o  qual  se  ba- 
tem os  metaes.  Incus,  i.  Los 
de  la  bigornia  (germ.);  os 
da  quadrilha,  valentões  que 
se  fazem  temer. 

BlGORNICA,  BlGORNILLA.  /.    dim. 

de  Bigornia.  Bigornasinha. 
BiGORNiEJA.  /.  Bigorninha. 
BiGORNiLLO.  m.  Bigornasinha. 
BiGORNio.  TO.  (germ.)  Chibante, 

fanfarrão,  valentão  dos  que 

andam  em  quadrilha. 
BiGORRELLA.  /.    (art.)    Pedra 

que  serve  para  introduzir  as 

redes  na  agua. 
BiGOTAzo.  m..  augm.  de  Bigote. 

Bigode  grande. 
Bigote,    m.    Bigode;   cabellos 

ci-escidos  no  beiço  superior. 

Lahii   superioris  pili :  —  á 


BIL 

la  fernandina;  bigode  com- 
prido e  retorcido.  Labii  su- 
pcrioris  pili  oblongi  cincin- 
nati  et  torti.  El  bigote  al 
ojo  aunque  no  haya  mi  cuar- 
to (fam.);  pouco  dinheiro  e 
muita  prosapia.  Stipercilium 
grave  etsi  careat  crumena 
teruntio.  Tener  bigotes  (fig.); 
ter  bigodes,  caracter  firme. 
Constantia  et  fortitudine 
pollere. 

Bigotera.  /.  Fita  para  ador- 
nar o  pescoço  das  senhoras. 
Ornatus  muliebris  genus: — 
bigodeira ;  assento  dobra- 
diço na  dianteira  da  car- 
ruagem. In  essedo  scamillus: 
—  (fiff-  fam.)  gatunice,  ca- 
lote: —  bigodeira;  tira  de 
camurça  branda  ou  de  car- 
neira com  que  se  cobria  o 
bigode  estando  em  casa  ou 
na  cama,  para  que  se  não 
desarranjasse  ou  arrepiasse. 
Fasciola  pellicea  ad  redigen- 
dos  labii  superioris  pilos.  Pe- 
gar una  bigotera  (fam.);  sur- 
ripiar; roubar  alguém  com 
engano.  Fucum  faceré  ali- 
quem  argento  emungere.  Te- 
ner buenas  bigoteras  (fam.); 
ter  bons  bigodes;  diz-se  de 
uma  mulher  bonita.  Ore  vel- 
lusto  p)ollere. 

Bigotudo,  da.  adj.  Que  tem 
bigode  farto. 

BiHAY.  TO.  V.  Heliconia. 

Bihidro-sulfato.  to.  (chim.) 
Bihydro-.sulphato;  nome  da- 
do a  um  bi-sulphato  que  con- 
tém agua  de  crystallisação. 

BiHiPO-suLFARSENiTO.  m.  (chim.) 
Bihypo-sulfarsenito ;  nome 
dado  a  um  sobre-sulphosal 
no  qual  o  sulphido-hypoar- 
senioso  está  em  dupla  quan- 
tidade do  que  existe  no  sal 
considerado  como  neutro. 

Bua.  /.  V.  Achiote. 

BiJAGUANA./.  (bot.)  Bijaguana; 
genero  de  ¡ílantas  da  fami- 
lia das  ramneas. 

BijiTiNERVO.  adj.  (bot.)  V.  Ba- 
sinervio. 

BiJURÍ.  adj.  (germ)  Dourado. 

BijuTELA.  /.  (germ.)  Biscouti- 
nho,  bolaxa. 

BijuTOL.  TO.  (germ.)  Biscouto. 

BiLABiADO,  DA.  (bot.)  Bilabia- 
do;  applica-se  a  um  cálix 
ou  a  uma  corolla  irregular, 
cujas  partes  distiuctas  ou 
soldadas  estão  dispostas  de 


BIL 

modo  que  se  assimilham  a 
dois  labios,  um  superior  e 
outro  inferior. 

Bilateral,  adj.  Bilateral;  que 
tem  dois  lados:  —  (bot.)  bi- 
lateral ;  diz-se  das  partas  de 
uma  planta  dispostas  em 
ambos  os  lados  de  seu  órgão 
central. 

Bilbaíno,  na.  adj.  Bilbaíno; 
natural  de  Bilbau.  Flávio- 
brigensis. 

BiLBERjÍA. /.  (bot.)  Bilbergia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  bromeliaceas,  com- 
posto de  umas  trinta  espe- 
cies. 

BiLBiLiTANo,  NA.  adj.  Bilbilita- 
no ;  habitante  de  Calatayud 
ou  que  é  pertencente  a  esta 
cidade.  Bilbitanus,  a,  um. 

BiLDUR.  m.  (ant.)  Diabo,  tras- 
go, coco. 

Biliar,  Biliario,  adj.  (med.) 
Biliario;  que  tem  relação 
com  a  bilis. 

BiLiBRA,  BiLiBRE.  /.  Pcça  de 
duas  libras. 

BlLIGULADO,  BlLIGULIFORME.flfZ/. 

(bot.)  Biíigulado;  diz-se  da 
corolla  das  synanthereas,  lo- 
goque  seu  limbo  se  prolon- 
ga em  duas  linguetas,  uma 
exterior  ou  posterior,  e  ou- 
tra interior  ou  anterior. 

BiLiMBi.  TO.  (bot.)  Bilimbi;  ar- 
vore do  Malabar,  que  está 
sempre  carregada  de  fru- 
ctos. 

Bilingue.  arZ/.  Bilingue;  escri- 
pto  em  duas  linguas: — bi- 
lingue; o  que  falia  dois  idio- 
mas. 

BiLiNGuo.  adj.  (zool.)  Bilinguo; 
diz-se  de  um  testaceo  fóssil, 
cuja  válvula  inferior  se  as- 
similha  muito  á  jionta  da 
lingua  de  um  boi. 

Bilioso,  sa.  adj.  (med.)  Bilioso; 
que  abunda  em  bilis  ou  co- 
lera. Biliosus,  a,  um:  — 
(fig.)hilioso,  colérico;  de  hu- 
mor agastadiço. 

Bílis./,  (med.)  Bilis.  V.  Cólera. 

Bilocarse,  r.  Achar-se  ao  mes- 
mo tempo  em  dois  logai-es 
diíFerentes.  Duobus  simul 
dissitis  locis  adesse, 

BiLOcuLAR.  ad/j.  (bot.)  Bilocu- 
lar;  que  tem  capsulas  com 
duas  cavidades. 

BiLocuLiNA. /.  (zool.)  BilocuH- 
na;  genero  de  conchas  mi- 
croscópicas da  familia  das 


BIL 

miliolidas.  Existe  em  grande 
numero,  tanto  no  estado  de 
animaes  vivos,  como  no  de 
fosseis. 

BiLORTA.  /.  V.  Vilorta: — /. 
pi.  (a^'r.)  braçadeiras  de  fer- 
ro que  unem  o  timào  do  ara- 
do aparte  inferior  do  mesmo. 

BiLORTo.  in.  V.  Vilorto. 

BiLTANZA.  /.  faiit.J  Aviltamen- 
to, attronta. 

BiLTROTEAR.  11.  Saracotear,  di- 
vagar, girar.  Vagare. 

BiLTROTERA. /.  Saracoteadora ; 
que  divaga  ou  gira.  Mídier 
vaga,  errabunda. 

BlLUNULADO,  DA.  ttãj.  (zOol.)  BÍ- 

luuulado;  diz-se  dos  animaes 
que  têem  duas  manchas  em 
forma  de  meia  lua. 

BiLLA. /.  Bola;  acção  de  fazer 
bola  no  jogo  do  bilhar. 

Billalda,  Billarda.  /.  Bilhar- 
da. V.  Tala,  jogo. 

Billar,  m.  Bilhar;  jogo  que  se 
joga  com  bolas  de  marfim, 
impellidas  por  um  taco :  — 
bilhar;  casa  ou  sitio  onde 
elle  se  joga. 

BiLLARDE.  m.  (arí.J  Raspilha  de 
volta,  instrumento  de  ta- 
noeiro. 

BiLLARDiERA.  /.  (bot.)  Billar- 
deira;  genero  de  plantas  da 
familia  daspitosporeas,  com- 
posto de  certo  numero  de 
arbustos  indigenas  da  Nova 
Hollanda;  cultivam-se  na 
Europa  cinco  ou  seis  es^^e- 
cies  como  plantas  de  adorno. 

Billarista.  111.  Jogador  de  bi- 
lhar. 

BiLLEA.  /.  (zool.)  Billea;  gene- 
ro de  insectos  dípteros,  da 
familia  dos  calipteros  e  tri- 
bu dos  macropodeos,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

BiLLEAR.  n.  Fazer  muitas  bo- 
las no  jogo  do  bilhar. 

BiLLERo.  m.  O  que  faz  muitas 
bolas  no  jogo  do  bilhar. 

Billete,  to.  Bilhete;  escripto, 
missiva.  Scheda,  ce:  — bilhe- 
te de  theatro.  Tessella  tkea- 
trum  adeundi. 

BiLLETico.  m.  dim.  de  Billete. 
Bilhetinho, 

Billón,  to.  (arith.)  Billiâo ;  mil 
milhões. 

BiLLOTiA. /.  (bot.)  Billotia;  ge- 
nero da  familia  das  myrtha- 
ceas,  tribu  das  leptosper- 
meas,  composto  de  varias 
especies  de  arbúsculos. 


BIN 

BiMALATO.  TO.  (chim.)  Bimala- 
to;  sal  duplo  de  acido  ma- 
lico^. 

BiMANo,  NA.  adj.  Bimauo;  que 
tem  duas  niàos: — to.  pi.  bi- 
manos ;  ordens  de  mammife- 
ros  e  de  reptis. 

BiMARGARATO.  TO.  (cMm.)     Bi- 

margarato;  sal  duplo  de  aci- 
do margarico. 

BiMBRE.  /.  (bot.)  Vime,  saisso. 
V.  Mimbre. 

BiMBRERA.  /.  V.  Mimbrera. 

BiMBu.  TO.  (bot.)  Bimbu;  nome 
vulgar  de  uma  planta  do 
genero  bombax,  cujo  fructo 
contém  uma  especie  de  al- 
godão. 

BiMEDiA,  BiMEDiAL.  adj.(geom.) 
Bimedial;  diz-se  da  linha 
formada  de  duas  outras  li- 
nhas juntas  uma  com  outra. 

Bimembre,  adj.  Bimembre;  o 
que  consta  de  dois  membros 
ou  partes.  Bimembris,  e. 

Bimestre,  adj.  Bimestre;  que 
dura  por  espaço  de  dois  me- 
zes.  Usa-se  também  como 
substantivo.  Bimestris,  c. 

BiMÉTBico.  adj.  (min.)  Bime- 
trico;  diz-se  de  um  crystal 
no  qual  dois  decrescimentos 
dão  origem  a  lados  referen- 
tes a  dois  solidos  de  dimen- 
sões diversas. 

BxMOLiBDATo.  TO.  (clivm.)  Biuio- 
libdato;  sobre-sal  em  que  o 
oxygenio  do  acido  molibdico 
é  duplo  do  da  base. 

BiMORi-o.  adj.  (li.  nat.)  Bimor- 
pho;  o  fjue  é  capaz  de  tomar 
duas  formas  diversas. 

BiN.  (germ.)  Vinte. 

Bina.  /.  (agr.)  Especie  de  in- 
strumento para  binar  ou  ar- 
rendar. 

Binadera.  /.  (agr.)  Restilho; 
instrumento  para  tirar  o  ma- 
to e  raizes  que  estão  mistu- 
rados com  a  terra. 

Binador,  to.  (agr.)  Trabalha- 
dor que  bina  ou  arrenda  as 
vinhas.  Terram  iterum  pros- 
cindens. 

Binadura.  /.  (agr.)  Arrenda- 
diu-a;  acção  de  binar  ou  dar 
segunda  cava  ou  amanho  ás 
vinhas. 

Binar.  a.  (agr.)  Binar  ou  ar- 
rendar; dar  segundo  ama- 
nho ás  vinhas  ou  terras.  He- 
pastinare,  riirsus  scindere 
aut  fodere  agrum :  —  dizer, 
por  necessidade  e  com  licen- 


BIN 


415 


ça  do  bispo,  duas  missas  no 
mesmo  dia. 

Benario.  m.  (arith.)  Binario; 
numero  que  consta  de  duas 
unidades.  Bínariíim,  ii. 

Bínatela.  /.  (bot)  Binatella; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  ficeas,  composto  de 
umas  vinte  especies,  que 
nascem  nos  regatos  ou  char- 
cos. 

Binatera./.  Bolinas ;  cabos  com 
que  se  fazem  fixos  os  toldos 
nas  enxárcias,  etc.  N'este 
caso  dá-se-lhe  também  o  no- 
me de  bolina  pela  similhan- 
ça  que  as  pernadas  têem 
com  as  pôas  e  amantes,  que 
nas  testas  das  velas  redon- 
das servem  de  as  tentear 
contra  os  braços,  quando  se 
navega  á  bolina. 

BiNAzoN.  /.  Ai-renda;  segundo 
amanho  ou. trabalho  que  se 
dá  ás  vinhas  ou  terras.  Re- 
pastinatio,  intereta  aratio. 

BiNcuMBA.  /.  (bot.)  Binkohum- 
ba;  planta  de  Ceylão. 

Bindera./.  (bot.)  Bindeira;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  ficeas,  sub-familia  das 
florideas,  estabelecido  para 
classificar  uma  alga  marí- 
tima. 

BiNi.  TO.  (zool.)  Bynni;  bello 
peixe  do  genero  dos  barbos. 

BiNiTRATO.  m.  (chim.)  Binitra- 
to ;  sobresal  em  que  a  quan- 
tidade de  acido  nitrico  é  du- 
pla do  que  e.xiste  no  sal 
neutro  da  base. 

BiNO-ANi'LAR.  adj.  (min.)  Bi- 
no-aiinular;  applica-se  a  um 
prisma  exaedro  regular,  mo- 
dificado por  facetas  dispos- 
tas em  forma  de  anneis  ao 
redor  de  cada  base. 

Bino-cuadri-unitario.  adj. 
(min.)  Bino-quadri-unitario ; 
diz-se  de  um  crystal  que  re- 
sulta de  cinco  decrescimen- 
tos, um  d'elles  por  cinco 
series  e  os  outros  quatro  por 
uma  só. 

Binocülado.  adj.  (zool.)  Bino- 
culado ;  o  que  tem  dois  olhos : 
— m.x>l.  binoculados ;  divisão 
de  insectos  ápteros  que  com- 
prehende  as  aranhas  de  dois 
olhos. 

Binocular,  ad/.  Binocular;  que 
serve  aos  dois  olhos. 

Binóculo,  to.  Binóculo;  luneta 
ou  óculo  duplo  para  ver  com 


416  BIO 

os  dois  olhos  ao  mesmo  tem- 
po :  —  adj.  binóculo  •,  bino- 
cular, que  serve  aos  dois 
olhos. 

Binómio,  m.  Binomio;  quanti- 
dade algébrica  composta  de 
dois  termos  unidos  pelos  si- 
guaes  mais  ou  menos. 

BiNOSENAKio.  adj.  (min.)  Bi-. 
nosenario;  applica-se  a  um 
crystal  produzido  eui  virtu- 
de de  dois  decrescimentos, 
um  d'elles  por  duas  series, 
e  o  outro  por  tres. 

BiNOTiuKNiTAiiio .  aclj . (min.)Wi- 
notiurnitario ;  diz-se  de  um 
crystal  formado  em  virtude 
de  quatro  decrescimentos; 
um  j)or  duas  series,  e  cada 
um  dos  tres  restantes  por 
uma  só. 

BiNToco.  VI.  (bot.)  Bintoco ;  ar- 
vore pequena  das  ilhas  Fi- 
lippinas,  que  pertence,  se- 
gundo alguns,  á  familia  das 
terebinthaceas ,  e  produz 
uma  resina  amarellada,  chei- 
1'osa  e  empregada  para  fazer 
verniz. 

BiNUNGA.  /.  (bot.)  Binunga; 
especie  ou  variedade  de  uva 
americana. 

BiNZA.  Pellicula;  entre  casca 
do  ovo  ou  da  cebolla.  Hymen 
ovi,  pellicula :  —  membranas 
delicadas  do  corpo  do  ani- 
mal. Membranula,  te. 

BiocuLAR.  adj.  V.  Binocular. 

BiócuLo.  m.  V.  Binócido. 

BiÓFiTo./.(6oí.JBiophyto('2J¿a?i- 
ta  de  vida);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  oxalida- 
ceas. 

BiOFLEO.  m.  (zool.)  Biofleo  (cor- 
tiça de  vida);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros, 
da  familia  dos  xilophagos, 
composto  de  tres  especies. 

Biografía.  /.  Biographia;  his- 
toria da  vida  de  um  indivi- 
duo. Biograpliia,  cp. 

BlOGKAFICAMEUTE.  udv.  m.  BÍ0- 

grajjhicamente;  de  um  modo 
biographico. 

Biográfico,  ca.  adj.  Biogra- 
phico; que  pertence  á  bio- 
graphia. Bioyraphicus,  a, 
um. 

Biógrafo,  m.  Biograplio;  cs- 
criptor  de  vidas  particula- 
res. Vitarum  scriptor,  bio- 
grapTius. 

BioLEATO.  m.  (cldm.)  Bioleato; 
sobre-sal    que    tem    dupla 


BIO 

quantidade  de  acido  oleico 
da  dos  saes  neutros  da  base. 

Biólogo,  m.  Biólogo;  o  que  se 
occupa  em  estudos  ou  tra- 
balhos biographicos ;  ou  que 
se  occujia  de  biologia. 

BiOLOjÍA. /.  Biologia;  tratado 
sobre  a  vida  do  homem  ou 
dos  animaos. 

Biolójico,  ca.  adj.  Biológico; 
que  é  relativo  á  biologia. 

Biombo,  m.  Biombo;  grades  de 
pan  portáteis  forradas  e  com 
dobradiças,  para  guardar  do 
vento  ou  para  cobrir  cercan- 
do. Cancclli  versaíilis  ge- 
mís. 

BiOiMETRA.  VI.  Biometro ;  memo- 
rial horario  que  serve  para 
indicar  as  horas  da  vida  in- 
dividual. 

Biometria.  /.  Biometria;  arte 
de  calcular  o  emprego  da 
vida. 

BioMÉTRico,  CA.  adj.  Biomctri- 
co ;  que  se  refere  á  biometria. 

BiÓMETRO.  VI.  V.  Biouietra. 

BioMiA.  /.  (zool.)  Biomia  (mos- 
ca de  boi);  genero  de  inse- 
ctos dípteros  da  familia  dos 
calipteros,  tribu  dos  musci- 
dos,  composto  de  tres  espe- 
cies, cujas  picaduras  ator- 
mentam os  bois  e  as  vaccas 
que  pascem  nos  prados  hú- 
midos. 

BiONiA./.  (hot.)  Bionia ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
papilionaceas,  que  compro- 
hende  um  pequeno  numero 
de  arbustos  indígenas  do 
Brazil. 

BioQuÍMiA./.  Biochimia;  i^nrie 
da  cliimica,  que  trata  das 
substancias  produzidas  pela 
acção  vital. 

BiOQuíj!/nco,  CA,  adj.  (physiol.) 
Biochimico ;  applica-se  á  ac- 
ção que  os  corjDos  odoríferos 
exercem  na  materia  orgáni- 
ca animal  e  na  força  nervo- 
sa, para  produzir  a  sensação 
do  olfato. 

Bios.  VI.  (zool.)  Bios;  genero  de 
insectos  coleópteros  heíero- 
meros,  da  familia  dos  tene- 
brionitos. 

Biosfera./,  (physiol.)  Biosphc- 
ra;  átomo  globuloso,  que  se 
suppSe  ser  a  base  de  todos 
os  corpos  vivos. 

BiosoGRAFÍA.  /.  Biosographia ; 
conhecimento  de  todos  os 
seres  do  2:lobo. 


BIP 

BiosoGRÁFico,  CA.  adj.  Bioso- 
graphico;  relativo  á  bioso- 
graphia. 

BiosÓGRAFo.  VI.  Biosographo ; 
o  que  conhece  a  biosogra- 
phia. 

BioTiA. /.  C¿o¿.j  Biotia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
compósitas,  tribu  das  aste- 
roideas. 

Biótico,  ca.  (p)hysiol.)  Biótico; 
applica-se  a  uma  substancia 
imjDonderavel  hypothetica, 
que  se  suppõe  ser  o  agente 
ou  principio  vital  material. 

BioTiNA.  /.  (min.)  Biotina; 
substancia  mineral  que  se 
encontra  no  Vesúvio,  e  se 
apresenta  debaixo  da  forma 
de  pequenos  crystaes,  trans- 
parentes e  brilhantes.  Al- 
guns mineralogistas  a  crêem 
apenas  uma  variedade  de 
anortita. 

BioxALATO.  m.  (clmn.)  Bioxa- 
lato;  sobre-sal  que  contém 
dujjla  c|uantidade  de  acido 
oxálico  que  o  sal  neutro 
da  base. 

BioxALiDKATO.  VI.  (chím.)  Bio- 
xalidrato;  sal  que  contém 
dupla  quantidade  de  acido 
oxalidrico  do  que  o  sal  neutro 
correspondente. 

Bióxido,  vi.  (chim.)  Bioxydo; 
oxydo  no  segundo  grau  de 
oxydação;  isto  é,  com  dupla 
quantidade  de  oxygenio  que 
o  oxydo. 

BlPALMADO,    DA.    ttdj.    (bot.)   BÍ- 

palmado;  diz-se  das  folhas 
compostas,  quando  os  pecio- 
los parciaes  nascem  apar- 
tando-se  do  vértice  do  pecio- 
lo commum,  e  com  foliólos 
distribuidos  segundo  o  mes- 
mo systema. 

BiPAPiLAR.TO.  (zool.)  Bipapilar; 
genero  de  molliiscos,  desco- 
berto ultimamente  nas  cos- 
tas da  Australia,  composto 
de  uma  só  especie,  que  tem 
o  corjío  glanduloso  c  consis- 
tente, e  termina  em  rabo 
de  rato. 

BiPARiETAL.  adj.  (ancd.)  Bipa- 
rietal;  que  se  estende  de 
mn  a  outro  parietal. 

Bipartido,  da.  adj.  (poet.)  Bi- 
partido; que  está  partido 
em  dois  pedaços  ou  partes. 
Bipartitus,  a,  uvi. 

BiPECTÍNEo.  adj.  (zool.)  Bipe- 
ctineo;  diz-se  das  antennas 


BIP 

dos  insectos  quando  por  um 
ou  outro  lado  têem  a  forma 
de  peute. 

BiPEDAL.  aã).  Bipedal;  da  al- 
tura de  dois  pés. 

Bípede,  aclj.  Bi^jcde,  que  tem 
dois  pés.  Bipes,  edis. 

Bípedo,  adj.  V.  Bípede. 

BiPENNADAS.  /.  pi.  (hot.)  V.  BÍ- 

jñnadas. 
BiPENNOs.    711.    pi.    Bijjennos; 
secçào  de  insectos  anelitros 
que  comprehende  os  que  só 
técm  duas  azas. 

BlPKKFOEADO^  DA.  ttdj.   (li.   HCU.) 

Biperforado;  que  offerece 
duas  abcrtui'as. 

BlPER0NEAD(í,     DA.      CldJ.     (hot.) 

Biperoueado;  o  que  tem  a 
corolla  armada  de  dois  espo- 
roesinhos:  —  (zool.)  bipero- 
neado;  diz-se  das  aves  que 
têem  os  tarsos  armados  de 
dois  esporões. 

BipÉTALO,  LA.  adj.  Bipetalo; 
que  tem  duas  pétalas. 

BiPiNADAs.  /.  pi.  (hot.)  Bipin- 
nadas;  diz-se  das  folhas  em 
que  o  iDCciolo  commum  tem 
de  cada  lado  um  certo  nu- 
mero de  peciolos  secunda- 
rios, nos  quaes  estão  collo- 
cados  os  foliólos  como  nas 
simplesmente  pinnadas. 

BipiNATÍFiüA.  adj.  (Jiot.)  Bipi- 
natiíida;  qualificação  dada 
ás  folhas  divididas  em  ló- 
bulos lateraes. 

BipÍNLLA.  /.  (bot.)  Bipinula; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideaS;  composto 
de  uma  só  especie. 

BiPLEGADO.  adj.  (hot.)  Biplega- 
do;  diz-se  dos  cotyledones, 
quando  estao  dobrados  duas 
vezes  transversalmente  so- 
bre si  mesmos:  —  (zool.)à.\z- 
se  de  certas  conchas  que  for- 
mam caracol  e  têem  a  espira 
formada  por  duas  voltas. 

BiPLOMBiCA.  adj.  (chim.)  Bi- 
plombica;  diz-se  de  um  sal 
de  chumbo. 

BiPLUMADo,  DA.  adj.  (li.  nuf.) 
Biplumado;  que  tem  duas 
plumas. 

Bipolar,  m.  (ant.)  Bipolar;  o 
que  tem  dois  poios  ou  está 
baseado  sobre  elles. 

BiPOLARiDAD.   /.     (phys.)     BÍp0- 

laridade;  estado  de  um  cor- 
po  eléctrico   que  tem  dois 
poios  de  virtude  contraria. 
BipÓREA. /.  (bot.)  Biporea;  ge- 


BIR 

nero  de  plantas  da  familia 

das  simarubaceas. 
BiPOKOso,    SA.    adj.   Biporoso; 

que  se  abre  por  dois  poros. 
BipotÁsica.  adj.  (chim.)  Bipo- 

tassica-,  diz-se  de  mu  sal  de 

potassa  duplo. 
BiPUNTUADO,  DA.    adj.   Bipon- 

tuado;  que  tem  dois  pontos. 

BiPUPILADO,      DA.       adj.      (zool.) 

Bipupilado;  que  tem  duas 
pupilas  em  cada  olho: — m. 
pi.  bipupilados;  tribu  de  pei- 
xes da  familia  dos  cyprini- 
dos,  que  comprehende  03 
que  têem  duas  pupilas. 

BlPUSTLLADO,   DA.    (h.  7iat.)    BÍ- 

pustulado,  que  se  adia  as- 
signalado  com  duas  pústulas 
ou  manchas  roxas. 

BiQuÉ,  m.  (germ.)  Cartaz. 

BiQuiNTiL.  m.  (astr.)  V.  Aspecto. 

BiQuiRO.  m.  (zool.)  V.  Bicliir. 

BiRA.  7n.  Bora;  reptil. 

BiRADOR.  m.  (naut.)  Y. Virador. 

BiRAR.  a.  V.  Virar. 

BniRiQui.  m.(art.)  V.  Berbiqiii. 

BiRGo.  m.  (zool.)  Birgo;  genero 
de  crustáceos  da  ordem  dos 
decápodos,  composto  de  uma 
só  especie. 

J5niii5Ís.  m.  V.  Bishis. 

Biricú,  m.  Cinto,  boldrié,  ta- 
labarte. Jialteus,  i. 

BiRiiMiiAo.  m.  Birimbau,  instru- 
mento de  ferro,  que  se  tan- 
ge na  boca. 

Birla.  /.  (p.  Ar.)  Vinte;  pau 
do  jogo  da  bola. 

Birlada.  /.  Classe;  catadura, 
gerarchia,  modo,  maneira. 
Usa-se  commummcnte  no  es- 
tylo  jocoso. 

Birlador,  ra.  s.  O  que  dá  no 
vinte  batendo  no  pau  do  jogo 
da  bola.  Tritnculos  secundo 
ictu  deturhans: — (germ.)  V. 
Estafador. 

BiRGANDÍ.  /.  (germ.)  Bigorna. 

Birlar,  a.  Atirar  segunda 
vez  a  bola ;  no  jogo  da  bola. 
Ia  triíiculorum  ludo  alterum 
jacftnn  faceré :  — matar,  der- 
rubar a  golpes.  Dejicere , 
prosterncre:  —  (fig)  dar  no 
vinle;  conseguir,  acertar. 
1  'rwripcre :  —  (germ.)  V.  Es- 
tafar. 

Birlesca./,  (germ.)  Bando  de 
ladroes. 

Birlesco,  m.  (germ.)  Ladrão; 
rufião. 

Birlibirloque,  (por  arte  de) 
(loc.  fam.)  V.  Arte. 


BIR  417 

Birlo,  m.  (germ.)  Ladrão:  — 
(ant.)  V.  Bolo  para  jogar. 

Birlocha,  f.  Papagaio  de  pa- 
pel com  que  os  rapazes 
se  divertem.  Papyraceus 
cometes. 

Birloche,  m.  (germ.)  V.  Bir- 
lesco. 

Birlocho,  m.  Especie  de  car- 
ruagem muito  leve,  de  qua- 
tro rodas.  Mhida,  essedum. 

BiRLON.  m.  (jfj.  Ar.)  Vinte;  pau 
maior  do  jogo  da  bola. 
Truncus  grandior  in  triui- 
culorum  medio  prominens. 

Birlonga.  /.  Espadilha  obri- 
gada, no  jogo  do  voltare- 
te. Ludi  p)agellortim  gemis. 
A  la  birlonga  (mod.  adv. 
fam.);  confusa,  desordena- 
damente. Negligenter,  iii' 
curióse. 

Birlos,  m.  pi.  (ant.)  Y.  Bolo, 

BiROL.  m.  (ant.)  Pez;  rezina. 

BiROLA.  /.  Virola;  circulo  de 
ferro.  Canthus,  circulus  fér- 
reas quó  lignorum  extrema 
muniiuitar. 

BiROLiA.  /.  (bot.)  Birolia;  ge- 
nero de  plantas  elatrinaceas, 
reunido  como  synonymo  ao 
genero  elatrina. 

BiRONiA. /.  Biroiiia;  genero  de 
plantas  da  familia  das  ilici- 
iieas,  composto  de  uma  só 
especie. 

BiROSTROs.  adj.  (zool.)  Biros- 
tros;  que  tem  dois  bicos. 

B1ROTE.  m.  V.  Virote. 

BiRoxiKA. /.  Birotina;  seda  do 
levante. 

BiROTisMO.  m.  V.  Virotismo. 

B1RREFRINJENTE.  adj.  (phys.) 
Birefringente;  diz-se  de  um 
prisma  que  apresenta  duas 
imagens  separadas. 

BiRREME.  /.  Bireme;  antigo 
navio  com  duas  ordens  de 
remos. 

Birreta./.  Solideo;  barrete  de 
cardeal,  dado  pelo  papa.  Pi- 
Iciim,   carãinalium  insigne. 

Birrete,  m.  Barrete.  V.  (xor- 
ro: — V.  Bonete. 

Birretina./.  Barretina  de  gra- 
nadeiro. Pilei  cacuminati 
genus. 

BiRRios  m.  pi.  Birrios;  tribu 
de  insectos  coleópteros,  da 
familia  dos  clavicornios,  sec- 
ção dos  pentameros,  que 
commummente  se  encontram 
nos  logares  areientos. 


418 


BIS 


Birro.  in.  fsooZ.J  Birro;  genero 
de  insectos  pcntameros,  da 
familia  dos  clavicornios , 
composto  de  trinta  e  quatro 
especies. 

BiRROTON.  m.  (ant.)  Sege ;  velii- 
culo  de  duas  rodas. 

BiRSANTO.  m.  (hot.)  Birsanto; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  lobeliaceas,  que  com- 
prebende alguns  arbustos 
dos  Andes,  pouco  conheci- 
dos até  ao  presente. 

BissocARPO.  m.  (hot.)  Bp-so- 
carpo;  syuonymo  de  Oni- 
phalobio. 

BiRSONiMA.  m.  (hot.)  Byrsouy- 
ma;  genei-o  de  plantas  da 
familia  das  malpigeaceas. 

BiRSÓPAGO.  m.  (zool.)  Byrsopa- 
go;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros ,  da 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  uma  só  especie. 

BiRSOPO.  m.  (zool.)  Byrsopo; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  divisão 
dos  birsojjsidos,  composto  de 
mnas  nove  especies. 

BirsÓpsidos.  m.  (zool.)  Byrso- 
psidos;  divisão  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  que 
tem  por  typo  o  genero 
byrsopo. 

BiRsopsiTos.  m.  2)1.  (zool.)  Byr- 
sopsitos;  grupo  de  insectos 
da  secção  dos  byrsopsidos. 

Bis.  adv.  Bis;  duas  vezes. 

Bisabuelo,  la.  s.  Bisavô;  pae 
ou  mãe  do  avô.  Proaxiis, 
proavia. 

BisACA./.  Bisaca;  animal  qua- 
drúpede do  Perú. 

BisÁcEO.  adj.  Byssaceo;  simi- 
Ihante  ou  parecido  ao  bysso : 
— /.  2)1-  byssaceos;  tribu  de 
plantas  da  familia  das  al- 
gas:—  tribu  de  plantas  mu- 
cidineas  cujo  typo  é  o  genero 
bysso. 

Bisagra.  /.  Bizegre;  instru- 
mento de  sapateiro,  bruñi- 
dor feito  de  buxo  para  bru- 
nir os  saltos  e  bordas  da 
sola  do  sapato.  Lmvigata 
tabella  2)e.rpoliendis  calceis : 
—  bizagra;  gonzo  de  porta 
ou  de  janella.  Vertebra  fér- 
rea, artic'ulus  ferreus. 

BlSAGlJELOj  LA.  S.  (ttilt.)  V.  Bt- 

sabuelo. 
BisAL./.  (c/izm.jBisal,  sal  dujjlo; 
diz-se  em  geral  dos  que  con- 


BIS 

têera  uma  quantidade  dupla 
de  acido: — V.  Sal  ácido. 

BlSALTERNO,      NA.      üdj.      (mili.) 

Bisalterno ;  crystal  qvie  apre- 
senta em  seus  extremos  ou 
A'ertices  faces  angulosas. 

Bisalto,  m.  (j).  Ar.  e  Nav.) 
V.  Guisante,  planta. 

Bisanuo,  Bisanual,  adj,  Bis- 
annual;  diz-se  das  plantas 
que  perecem  no  fim  de  dois 
annos. 

Bisarana.  /.  (ant.  naiit.)  Ma- 
chadinha  de  abordagem 
para  cortar  os  apparelhos. 

BisARMA.  /.  (ant.)  Bisarma; 
especie  de  lança  de  baste 
curta  e  lamina  larga,  e  de 
ponta  similhantc  á  da  ala- 
barda, assim  chamada  por 
ter  dois  gumes. 

BisBis.  m.  Jogo  de  azar,  que 
se  joga  com  bolas  ocas. 
Atece  ludus  quidam. 

Bisbisar,  a.  (ant.)  Mussitar, 
murmurar,  rosnar;  fallar 
entre  dentes. 

BiscocHO,  cha.  adj.  (ant.)  Bis- 
coutado;  cozido  ou  recozido 
duas  vezes. 

BiscoRNEAR.  11.  (i).  Oub.)  Scr 
vesgo,  olhar  de  través. 

Biscuculada.  adj.  (bot.)  Bis- 
cuculada;  diz-se  das  plantas 
que  têem  dois  involucros 
acapillados. 

BiscuTELA.  /.  (bot.)  Biscutella; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  cruciferas,  composto 
de  limas  trinta  especies. 

BiscHOPiA. /.  (hot.)  Bischofia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia, das  euphorbiaceas,  que 
comprehende  cinco  esjiecies. 

BisDECiMAL.  adj.  (min.)  Bis- 
decimal;  diz-se  dos  crystaes 
prismáticos  de  dez  faces,  ter- 
minados por  duas  pyramides 
de  cinco,  como  o  arsénico 
sulphurado. 

Bisección,  f.  (geom.)  Bissec- 
ção; divisão  em  duas  partes 
iguaes. 

BisECTOR.  TO.  (matli.)  Bisector; 
plano  que  divide  um  angulo 
em  duas  partes  iguaes. 

Bisectriz.  /.  (math.)  Bisectriz; 
linha  que  corta  um  angulo 
em  duas  secções  iguaes. 

Bisel.  m.  Bizel;  gume,  corte 
ou  fio  do  cinzel  ou  buril  com 
ângulos  obliquos:  —  unha- 
dura,  borda,  corte  do  vidro 
de  um  espelho,  cortado  em 


BIS 

escarpa :  —  engaste  da  pedra 
de  um  annel. 

BisELAMiEivro.  TO.  (min.)  Bise- 
1  amen  to;  corte  que  se  faz  a 
um  crystal. 

BisELENiATO.  TO.  (ckim.)  Bise- 
leniato ;  nome  genérico  dado 
aos  saes  formados  pelo  acido 
selenico,  em  que  este  acido 
entra  em  dupla  quantidade 
que  nos  saes  neutros  que 
forma. 

BisELENiTO.  TO.  (cMm.)  Bisclc- 
nito;  nome  genérico  dado 
aos  saes  formado  pelo  acido 
selenioso,  em  que  entra  este 
ultimo  em  dupla  quantidade 
que  nos  neutros. 

BiSEPTEM-PUSTULADO.      üdj.     (h. 

nat.)  Bisejjtem-pustulado;  o 
que  está  marcado  com  qua- 
torze  pontos  roxos. 

BisERiADO .  adj.  (bot.)  Bisseria- 
do;  diz-se  de  todo  o  systema 
de  órgãos  dispostos  em  duas 
series,  uma  interior  e  outra 
exterior.  Na  familia  das  ano- 
naceas  as  pétalas  de  muitas 
plantas  são  bisseriadas. 

BisERRULA. /.  (bot)  BiseiTula; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie  her- 
bácea, aiinual,  de  flores  pe- 
quenas, azuladas,  que  se  cria 
no  meio  dia  da  Europa,  e  no 
oriente  nos  logares  pedre- 
gosos. 

BisESTiL.  adj.  (ant.)  Bissextil. 
V.  Bisiesto. 

BisExo,  Bisexual,  adj.  (hot.) 
Bisexo,  bisexual;  synonymo 
de  hermaphrodita. 

Bísico.  adj.  Byssico;  jaerten- 
cente  ao  bysso. 

Bisiesto,  adj.  Bissexto;  diz-se 
do  anno  que  consta  de  366 
dias.  Bissextus,  hissextilis. 
Mudar  bisiesto  ou  de  bisies- 
to; mudar  de  rumo,  variar 
de  discurso.  Consilium  aut 
sermonem  matare:  —  to.  bis- 
sexto; dia  acrescentado  to- 
dos os  quatro  annos  ao  mez 
de  fevereiro. 

BisiFiTA. /.  (zool.)  Bissyphita; 
genero  de  crustáceos  fosseis, 
caracterisado  por  ter  duas 
especies  de  siphões. 

Bisílabo,  ba.  adj.  V.  Disilabo. 

BisiLicATO.  TO.  Bisilicato;  nome 
genérico  dado  aos  saes  for- 
mado pelo  acido  silicico, 
quando  este  se  acha  em  du- 


BIS 

pia  proporção  da  do  sal  neu-  I 
tro. 
Bis-isQuio-TiBiAL.    adj.    (zool.) 
Bis-ichio-tibial;     nome    de 
um  musculo  da  perna  da  rà. 
BisMÚTico,  CA.  adj.  Bismuthi- 
co;    qualificação   dada   aos 
oxydos  e  saos  em  que  entra 
o  bismutho  em   certo   grau 
de  combinaçào. 
BiSMÚTiDos.  VI.  pl.  (min.)  Bis- 
muthidos;  familia  de  mine- 
raes  cujo  typo  é  o  genero 
bismutho. 
BisMUTÍFERo,  KA.   cidj.  Bismu- 
thifero;  diz-se  dos  mineraes 
que  coutéem  bismutho. 
BisMUTiNA.  /.  (mili.)  Bismuthi- 
na;  substancia  mineral  cor 
de  chumbo  ou  de  aço,  que 
se   crystallisa    em   agulhas 
rhomboidaes  muito  compri- 
das e  estriadas  longitudinal- 
mente. E  composto  de  doi.s 
átomos  de  bismutho  e  tres 
de   enxofre,  e   é  synonymo 
de  bismutho  sulphurado,  ou 
sulphuro  de  bismutho. 
BiSMUTiTA.  /.  (min.)  Bismuthi- 
ta;   substancia  ten-osa,  de- 
negrida que  se  encontra  em 
Cornwall;    é    synonymo   de 
carbonato  de  bismutho. 
Bismuto  ou  Bismutii.  m.  (min.) 
Bismutho;  metal  frágil  de 
um  branco  amarellado. 
Bisnaga.  /.  V.  Biznaga. 
BisNAJERA.  /.  (f/erm.)  Ventura. 
Bisnieto,  ta.  s.  V.  Biznieto. 
BisNio.  m.  (zool.)  Bisnio-,  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
brachelitros,  reportado   por 
alguns  ao  genero  philouto. 
Biso.  m.  (bot.)  Bysso;  especie 

de  lichen. 
BisocLADio.  TO.  (bot.)  Byssocla- 
dio;  genero  de  cogumelos 
da  familia  dos  hypomicetos, 
composto  de  uma  só  espe- 
cie, que  se  cria  nos  vidros 
das  janellas  expostas  á  hu- 
midade. 
BisÓDio.  m.  (ant.)  Visão,  phan- 

tasma. 
BisóiDEO.  adj.  Byssoideo;  pa- 
recido com  o  bysso- 
Bisojo,  ja.  adj.  Zarolho,  ves- 
go; torto  dos  olhos.  Strabo, 
anis. 
Bisolita.  /.  Bysolitha;  vege- 
tação mineral. 
Bisomia.  /.  (zool.)  Byssomia; 
genero   de  molluscos,  cuja 


BIS 

concha,  coberta  de  uma  epi- 
derme, é  oblonga  e  irregu- 
lar ;  vivcm  nos  buraquinhos 
dos  penedos  ou  nas  plantas 
marinhas,  e encontram-se  al- 
gumas vezes  na  areia. 

BisoN.  7??.  (zool.)  Bisonte;  es- 
pecie de  touro  selvagem. 

Bisonte,  m.  (zool.)  Bisonte; 
touro  selvagem  da  America 
meridional.  Bos  bison. 

Bisoñada./,  (fam.)  Bisonharia, 
bisonhioe,  rudeza,  ignoran- 
cia, líes  inconsid érate,  in- 
considte  facía . 

Bisoñería.  /.  V.  Bisoñada. 

Bisofso,  ña.  axlj.  Bisonho;  diz- 
se  do  recruta  ou  soldado  no- 
vel:—  bisonho,  acanhado. 
TÍ7-0,  onis. 

Bispadgo,  Bispago.  m.  (ant.) 
V.  Obispado. 

BispAL.  adj.  (ant.)  Bispai.  V. 
Episcopal. 

BisPALÍA./.  (ant.)  Y.  Obisj)ado. 

BisPARAJA.  /.  (germ.)  Baralho. 

BisPARAJAR.  a.  (germ.)  Emba- 
ralhar. 

BisPAZGo.  m.  (ant.)  V.  Obis- 
jjado. 

BisPENiANo,  NA.  adj.  (zool.)  Bis- 
peniano;  diz-se  de  certos  re- 
])tis  por  causa  da  dujjla  dis- 
j)osiçáo  <|ue  apresenta  o  ór- 
gão excitador  do  macho:  — 
m.  2)1-  ordem  de  reptis,  que 
comprehende  os  saurios  e  os 
ophidios. 

Bispo.  m.  V.  Obispo. 

BispoN.  m.  (ant.)  liólo  coberto 
de  oleado,  de  que  fazem  uso 
os  cspadiíirus.  Tela'  inserata' 
volumen. 

BiSQUINDECIMAL.  ttdj.  (?ílWi.jBÍS- 

quindecimal;  diz-se  de  uma 
substancia  crystallisada  em 
prismas  de  nove  faces,  com 
duas  pyramides  extremas, 
uma  de  cinco  lados  e  outra 
de  quinze. 

Bis-SEx-DEciMAL.  adj.  (min.) 
Bis-sex-decimal;  appliea-se 
a  uma  substancia  crystalli- 
sada em  prismas  de  seis  fa- 
ces, com  duas  pyramides  nos 
extremos,  de  oito  lados  cada 
urna. 

BisTEARATO.  m.  (cMni.)  Bistea- 
rato;  sal  contendo  dobrado 
acido  stearico, 

BísTOLA.  /.  (p.  jSIanclia.)  V. 
Al-rejada. 

BisTON.  m.  (zool.)  V.  Anfida- 
sita. 


BIS  419 

BiSTouTA.  /.  (bot.)  Bistorta; 
planta  cuja  raizé  lenhosa,  e 
as  fulhas  ovadas  e  de  um 
verde  escuro.  As  hastes  são 
simples,  e  eni  sua  extremida- 
de  têem  uma  espiga  de  flores 
pequenas,  mas  de  um  encar- 
nado claro.  A  raiz  é  adstrin- 
gente. Polygonum  bistarta. 

BisTRiADo,  DA.  adj.  (mín.  e  zool.) 
Bistriada;  que  apresenta 
transversalmente  (luas  es- 
trias duplas. 

BisTRo.  m.  (art.)  Bitre;  tinta 
preparada  com  ferrugem  da 
chaminé,  e  de  que  antiga- 
mente se  fazia  uso  na  pin- 
tura á  aguarella.  E  hoje  sub- 
stituido pela  tinta  da  siba. 

BisTROPOGON.  TO.  (bot.)  Bistro- 
pogon;  genero  de  plantas 
da  familia  das  labiadas  com- 
posto de  sete  ou  oito  espe- 
cies. 

Bisturí,  to.  Bisturi;  instru- 
mento de  cirurgia.  Nova- 
cula  chirurgis  usitata. 

Bisulco,  ca.  adj.  (zool.)  Bisul- 
cado,  bisulco;  diz-se  do  ani- 
mal que  tem  a  unha  bifida, 
fendida  ou  rachada.  Bisnl- 
CHS,  a,  um. 

BiSULKARSENITO.  TO.  (cllhn.)  BÍ- 

sulpharsenito;  sal  que  con- 
tém dupla  quantidade  de 
sulphureto  arsénico  que  o  sal 
neutro  correspondente. 

liisuLFATO.  TO.fc/íiw.JBisulplia- 
to;  sal  em  que  o  acido  sul- 
phurico  contém  o  dobro  do 
oxygenio  da  sua  base. 

BisuLi'iTo.  m:(chím.)  Bisulphi- 
to;  sal  cm  que  o  acido  sul- 
phuroso  contém  dupla  quan- 
tidade de  oxygenio  do  que 
a  sua  base. 

BisuLEOBÁsico,  CA.  adj.  (chim.) 
Bisulpbobasico;  applica-se  a 
vun  sal  binario  em  duas  pro- 
23orçòes  de  sulpho-sal. 

BlSULFOMOLIBDATO.     m.     (ckim.) 

Bisulphomolibdato;  sal  que 
contém  dupla  quantidade  de 
sulphido  molibdico  do  que  o 
sal  neutro  correspondente. 

BiSULFOTUNGSTATO.     TO.     (cJlim.) 

Bisulphotungstato;  sal  que 
contém  dupla  quantidade  de 
sulphido  túngstico  do  que  o 
sal  neutro  correspondente. 
BisuLFURO .  TO.  (cJdm  .jBisulphu- 
reto;  corpo  em  que  entra  o 
enxofre  como  substancia  ele- 
ctro-negativa, e  que  contém 


420  BIT 

dupla  quantidade  d'aquelle 
elemento  do  que  a  primitiva 
combinação  ou  sulphureto. 

BisuNiBiNARio.  adj.  (min.)  Bi- 
sunibinario;  diz-se  das  sub- 
stancias, cujos  crystaes  re- 
sultam de  dois  decrescimen- 
tos  em  urna  só  serie. 

BisuNisENARio.  aclj.  (min.)  Bi- 
sunisenario;  diz-se  de  um 
crystal  que  resulta  de  tres 
decrescimentos,dois  poruma 
só  serie  e  um  por  seis. 

Bisunto,  ta.  adj.  (arif.J  Adi- 
poso; gordurento,  besunta- 
do, sujo. 

Bisurcado,  da.  Bifurcado;  em 
forma  de  forquilha,  separa- 
do em  dois  ramos.  Bifurcus, 
hisulcus. 

Bisutería./.  Bijoutería ;  peque- 
nos  objectos  de  oiro,  prata, 
ou  quinquilharia. 

BisuTERO.  m.  IMercador  de  bi- 
joutería, quinquilharia,  etc. 

BiszADo.  adj.  Serpeado;  dá-se 
este  epithcto  na  heráldica 
aos  escudos  cheios  de  ser- 
pentes ou  cobras. 

BiTAco.  m.  (zool.)  Bitaco;  ge- 
nero de  insectos  neurópte- 
ros, da  familia  dos  panorpi- 
cos,  composto  de  quatro  es- 
pecies. 

BiTAcoMORFO.  m.  (zool.)  Bita- 
comorpho ;  genero  de  insectos 
di^jteros,  da  familia  dos  ti- 
pularios,  composto  de  uma 
só  especie,  notável  pelo  des- 
medido comprimento  de  seu 
abdomen. 

Bitácora.  /.  (naid.J  Bitacola; 
caixão  da  agulha  de  marear. 
Pyxis  náutica. 

Bitadura.  /.  (natd.)  Cobro; 
porção  de  mn  cabo  que  se 
toma  desde  a  talingadura 
até  á  volta  das  abitas,  se- 
gundo o  fundo  em  que  deve 
deixar-se  cair  a  ancora. 

BiTAJiMÉ. /.  (gemi.)  Batata. 

BiTAR.  n.  (nant.)  V.  Abitar. 

Bitarda. /.  (zool.)Y.  Abutar- 
da. 

BiTARTRATo.  ')??..  (cliim.)  Bitar- 
trato;  sal  que  contem  dupla 
quantidade  de  acido  tártri- 
co da  de  sal  neutro  corres- 
pondente. 

Bitas.  /.  pi.  (naut.)  Abitas; 
travessões  de  madeira  de- 
baixo do  castello  de  proa, 
que  servem  de  fixar  a  amar- 
ra que  se  surge.  Trabes  qui- 


BIT 

bus  anchone  funes  alligan- 
tur. 

Bitentaculado,  da.  adj.  (zool.) 
Bitentaculado;  que  é  provi- 
do de  dois  tentáculos. 

BitestÁceos.  m.  pi.  (zool.)  Bi- 
testaceos;  qualificação  dada 
aos  crustáceos  da  ordem  dos 
brachioptidos,  cujo  corpo  está 
coberto  de  um  duplo  escudo, 
similhante  a  uma  concha  bi- 
valva. 

BiTi.  m.  Biti;  grande  [arvore 
do  Malabar. 

BiTijí. /.  (germ.)  Bandarilha. 

BiTijiAR.  a.  (germ.)  Bandari- 
Ihar. 

BiTiNO.  m.  (zool.)  Bitino ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros, 
da  familia  dos  dípteros,  que 
vivem  na  madeira  carun- 
chosa, 

Bitneria./.  (bot.)  Bitneria;  ge- 
nero de  plantas,  typo  da  fa- 
milia das  bitneriaceas,  que 
se  compõe  de  umas  vinte  es- 
pecies. 

Bitneriaceas.  /.  pi.  (bot.)  Bit- 
neriaceas; familia  de  plan- 
tas, formada  a  expensas  do 
grupo  das  malvaceas,  e  que 
comprehende  todos  os  gene- 
ros  que  têem  estames  solda- 
dos e  monadelphos,  e  o  ein- 
bryão  formado  de  cotyledo- 
nes  planos  fechados  n'um 
endospermo  carnoso . 

Bitola.  /.  (mil.)  Passadeira; 
medida  de  madeira  ou  de 
ferro  que  serve  para  conhe- 
cer o  calibre  das  balas  de  ar- 
tilheria. 

Bitoma. /.  (zool.)  Bitoma;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros  da  familia  dos 
xilophagos,  comj^osto  de  no- 
ve especies. 

Bitongo,  ga.  adj.  (fam.)  V. 
Niño. 

Bitoque,  m.  (p.  And.)  Bato- 
que; rolha  de  pipa  ou  tonel. 
Obturamentum  doliare. 

BiTOR.  m.  Rei  das  codornizes, 
ave.  Glottis,  idis. 

BiTÓscopo.  m.  (zool.)  Bitosco- 
l^o;  genero  de  insectos  lie- 
mipteros  homópteros,  da  fa- 
milia dos  cercopios,  que  se 
compõe  de  um  pequeno  nu- 
mero de  especies. 

BiTUBERCuLADO,  DA.  adj.  Bitu- 
berculado;  que  apresenta 
dois  tubérculos. 

BiTUBEROSo,  SA.  adj.   Bitube- 


BIV 

roso;    que   apresenta   duas 

tuberosidades. 
BiTUBULADo,  DA.  adj.  Bitubula- 

do;  que  tem  dois  tubos. 
BiTUME,  BiTUMEN.  971.  (ant.)Y . 

Betún. 
BiTUMiNACioN.  m.  (chim.)  Bitu- 

minação;  transformação  de 

uma  substancia  orgánica  em 

betume. 

BlTUMINADO,    DA.    Cldj.    (unt.)  V 

Bituminoso. 

BiTUMiNÍFERO.  ttdj,  Bituminifc- 
ro;  que  contém  betume. 

BiTUMiNisAciON.  /.  (cMm.)  Bi- 
tuminisação;  conversão  de 
uma  materia  orgánica  eni 
betume. 

Bituminoso,  sa.  adj.  Bitumi- 
noso; que  tem  betume.  Bi- 
tximinosus,  a,  um. 

Bitunita.  /.  (min.)  Bitunita; 
silicato  de  alumina  e  cal 
que  se  encontra  em  alguns 
pontos  do  Canadá. 

BiTURO.  m.  (zool.)  Bituro ;  ge- 
nero de  insectos  coleoptei-os, 
da  familia  dos  palpicornios, 
composto  de  duas  especies 
que  vivem  a  expensas  das 
flores  e  das  arvores. 

BiuRATO.  m.  (chim.)  Biurato; 
sal  de  duplo  acido  úrico  que 
o  sal  neutro  correspondente. 

BivACAR.  o.  Bivacar ;  passar  a 
noite  no  acampamento,  per- 
noitar no  camjDo. 

Bivalvo,  m.  (zool.)  Bivalvo; 
mollusco  de  duas  conchas. 
Duas  conchas  habens : — adj. 
(bot.)  bivalvo;  diz-se  do  fru- 
cto  que  se  separa  em  dois. 

Bivalvulado,  adj.  (zool.)  Bi- 
valvulado; que  tem  duas 
válvulas. 

BivALvuLAR.  (idj.  (zool.)  Bival- 
vular;  o  que  tem  a  forma 
de  vmia  válvula  dupla. 

BivANADATo.  w.  (chim.)  Biva- 
nadato;  sal  em  que  o  aci- 
do vanadico  contém  dupla 
quantidade  de  oxygenio  que 
a  sua  base. 

BivARicoso,  SA.  ad;¡.  (med.)  Bi- 
varicoso;  que  é  munido  de 
duas  varizes. 

BivERio,  RIA.  m.  (ant.)  V.  Vi- 
vero. 

BivERONA./.  (zool.)  Biverona; 
sorte  de  concha. 

Bivio,  m.  Bivio;  caminho  que 
se  divide  em  deis. 

BivoNEA.  /.  (bot.)  Bivonea ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 


BIZ 

das  cruciferas,  composto  de 
uma  só  especie,  que  cresce 
na  Sicilia  nas  ladeiras  dos 
montes  mais  áridos.  Suas 
flores  são  pequenas  e  ama- 
relias. 

BixA.  /.  (hot.)  V.  Achiote. 

BixÁcEAS.  /.  pi.  (hot.)  Bixa- 
ceas ;  familia  de  plantas 
dicotyledoueas  polypetalas 
liypogj^neaSj  cujo  tjiw  é  o 
aeliiote. 

Biza.  /.  V.  Bonito. 

Bizantino,  na.  adj.  Byzantino; 
natural  de  Byzancio,  hoje 
Constantinopla.  Byzantiutí, 
byzantinus. 

Bizarramente,  adv.  m.  Bizarra, 
generosa,  nobremente.  Egre- 
gih,  streiwe. 

BizARREAK.  n.  Bizarrear,  osten- 
tar bizarria  ou  haver-se  com 
ella.  Ecjyegih,  strenuh  agere. 

Bizarría.  /.  Bizarria,  cora- 
gem, bravura.  Magnanimi- 
tas,  aniíni  fortitudo :  —  bi- 
zarria, generosidade,  magna- 
nimidade. Ostentaíio,  ma-' 
giiificentia. 

Bizarrísimo,  MxV.  íuI¡.  snp.  de 
Bizarro.  Bizarríssimo;  mui- 
to bizarro.  Eximie  liberalis, 
stre.mi.us. 

Bizarro,  ra.  adj.  Bizarro ;  brio- 
so, valente.  Eortis,  .ffrenmts: 
— generoso,  magnânimo,  es- 
plendido. Magnificus,  splen- 
didus. 

BizAURA. /.  (germ.)  Divida. 

BizAURAOR,  RA.  .V.  Devedor. 

Bizazas.  /.  pi.  Alforges;  saco 
de  viagem.  Mantica  pclli- 
cea,  pera. 

Bizcar,  n.  V.  Bizquear. 

Bizco,  ca.  adj.  V.  Bisojo. 

Bizcochada./.  Sopa  de  biscou- 
tos  que  commummente  se 
faz  com  leite,  canella  c  as- 
sucar.  OJf'a  dulciarii  jjo/íí's 
lacte  condita. 

Bizcochado,  da.  adj.  V.  Afj/::co- 
chado. 

BizcocHADURA.y.  Porca'v  qiiiiu- 
tidade  de  biscouto. 

Bizcochar,  a.  Biscoutar  ;  cozer 
até  ficar  como  biscouto;  diz- 
se  do  pão.  Biicellatmn  con- 
ficerc. 

Bizcochería.  /.  (ant.)  Loja  ou 
confeitaria  em  que  se  fazem 
biscoutos. 

Bizcochero,  ra.  s.  Biscouteii'o ; 
o  que  faz  ou  vende  biscou- 
tos. Pistor,  bicocforuví  arti- 
54 


BLA 

fex : — adj.  apjalica-se  ao  bar- 
ril em  que  se  guardam  as 
l^olachas  a  bordo.  Doliolum 
panem  biscoctmn  in  navibiis 
deferens. 

BizcocHir.LO,  To.  m.  dim.  de 
Bizcocho.  Biscoutinlio. 

Bizcocho,  m.  Biscouto;  massa 
delicada  feita  de  farinha, 
ovos  e  assucar.  Diddariiis 
2xinis:  —  bolacha  com  que 
se  abastecem  as  embarca- 
ções. Buccellatura,  jjanis  bis- 
coctus.  Emljarcarse  con  poco 
bizcocho  (fig.);  fazer  negocio 
com  pouco  dinheiro.  Temeré 
aggredi,  adoriri. 

Bizcochuelo.  ni.  dim.  de  Bis- 
cocho.  Biscoutinho. 

Bizcotela.  /.  Bolachinha ;  es- 
pecie de  bolacha  mais  del- 
gada do  que  a  commum. 
Crustuli  dulciarii s  genit.9. 

BrzcoTELAR.  a.  Mandar  presen- 
te de  biscoutos,  fartar  al- 
guém d'elles. 

líiziRcÓNico.  adj.  (chim.)  Bizir- 
conico ;  diz-se  de  uin  sal  com 
])orção  dobrada  de  zircone. 

BiziuRO.  m.  (zool.)  Biziuro;  ge- 
nero do  aves  da  familia  das 
fuligulineas.  Usa-se  cm  es- 
tylo  festivo. 

Bizma.  _/'.  (pharm.)  Cataplas- 
ma ou  emplasto  confortati- 
vo. Cataptlasma,  malagma. 

BizArAR.  a.  Applicar,  pôr  cata- 
plasmas. C'ataplasmare. 

BizNA./.  Pellicula  interior  que 
di^'^de  a  noz  em  quatro  i^ar- 
tes.'  , 

Biznaga.  /.  (bot.)  Bisnaga; 
planta  de  talo  alto,  eom  fo- 
lhas miúdas  e  recortadas,  de 
que  se  tiram  palitos.  Daucns 
visnaga. 

Biznieto,  ta.  .*;.  Bisneto ;  filho 
do  neto  ou  da  neta.  Protic- 
pios,  proueptis. 

Bizquear,  n.  Olhar  ^^^esgo  ou 
de  través,  entortar  os  olhos. 

BizuEJO,  JA.  adj.  fawí.J  Vesgo; 
que  entorta  os  olhos. 

Blabero.  m.  (zool.)  Blabero 
(damnoso);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros 
da  familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  uma  só  especie : 
—  blabero;  genei-o  de  inse- 
ctos da  familia  dos  blatia- 
nos  da  ordem  dos  orthopte- 
ros,  cujo  tyi^o  é  o  blabero 
gigantesco  da  America  me- 
ridional. 


BLA 


421 


Blacburnia.  /.  (bot.)  Blacbur- 
nia:  genero  de  jilantas  da 
familia  daszantoxileas,  com- 
posto de  urna  só  especie. 

Blacdropo.  m.  (pharm.)  Blac- 
dropo ;  esjjecie  de  medica- 
mento dos  inglezes,  compos- 
to principalmente  de  ojjio. 

Blaco.  m.  (zool.)  Blaco;  milha- 
fre africano. 

Blacodo.  m.  (zool.)  Blacodo 
(preguiçoso) ;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  heterome- 
ros,  da  familia  dos  melaso- 
mos,  composto  de  sete  es- 
pecies. 

Bi.AcsTONiA.  /.  (¡)ot.)  Blacsto- 
nia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  gencianas. 

Blacvelia.  /.  (bot.)  Blacvelia ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  homaliuaceas,  com- 
posto de  umas  oito  especies 
de  arbustos. 

Blacveliaceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Blacveliaceo;  parecido  com 
a  blacvelia:  — /.  ])l.  blac- 
veliaceas;  familia  de  plan- 
tas, cujo  typo  é  a  blacvelia. 

Bladia.  /'.  (bot.)  Bladia ;  gene- 
ro de  plantas  pertencentes  á 
familia  das  mirsinaceas. 

Blago.  m.  (ant.)  V.  Cordón  ou 
Báculo. 

Bi.agro.  jí?.  (zool.)  Blagro;  fal- 
cão da  Africa,  especie  de 
aguia. 

Blainvillia,  /  (bot.)  Blainvil- 
lia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  compósitas,  to- 
d;is  herbáceas  e  annuaes:  — 
(zool.)  genero  de  insectos  dí- 
pteros da  familia  dos  muscí- 
voros, composto  de  uma  só 
especie. 

Blairia.  y.  (ijnt.)  Blairia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  eriaceas,  composto  de 
urna  duzia  de  especies  que 
se  cultivam  nos  jardins  da 
Europa  como  plantas  de 
adoi-no. 

Bi,AKEA.  /.  (bot.)  Blakea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  melastomaceas,  comjjos- 
to  de  umas  quinze  especies. 

Blanca./.  Branca;  moeda  an- 
tiga. 

Blanca-azul.  /;  (geol.)  Branca- 
azul;  especie  de  ardósia. 

Blan¿a-espina.  /.  Alva-espi- 
nha;  espinheiro  alvar. 

Blancal,   adj.   Muito   branco 
diz-se  do  trigo:  —  V.   Can- 


422 


BLA 


deal:  —  (zool.)  V.  Ferdiz 
blanccd. 

Blancamente,  adi:  m.  (ant.) 
V.  Limpiamente. 

Blancardo.  m.  (zool.)  Blancar- 
clo ;  nome  de  uma,  especie  de 
íiguia  que  habita  os  paizes 
orientaes.   ■ 

Blancazo,  za.  adj.  augin.  de 
Blanco:  —  (fa.m.)  V.  Blan- 
quecino. 

Blanco,  ca.  adj.  Branco,  alvo, 
lácteo.  Albus,  i:  —  honi-ado, 
estimado.  Honoratus,  a,  iim: 
— V.  Candeal: — m.  branco, 
malha  branca;  mancha  nos 
cavallos  pela  qual  se  lhes 
conhece  a  propensão  e  in- 
clinação. Alba  macula :  — 
branco;  espaço  não  escripto 
em  um  livro  ou  papel.  Sjm- 
titim  vacuum,  lacuna:  — 
(impr.)  branco;  o  primeiro 
lado  que  se  imprime.  Prima 
forma,  sive  primum  exem- 
plar iu  opere  typograpMco : 
—branco;  alvo  a  que  se  ati- 
ra. Scopus,  meta:  — •  (fig.) 
branco;  alvo,  fim,  objecto  a 
que  se  dirigem  nossos  de*- 
sejos  ou  acções.  Scopus,  fi- 
nís:— (germ.)  bobo,  néscio. 
Stidtus,  tardus :  — V.  Inter- 
medio, nas  comedias :  —  de 
huevo;  enfeite  que  se  faz 
com  cascas  de  ovo.  Fucus 
ovi  crusta  confectus.  Algo 
hemos  de  hacer  para  blanca 
ser  (rif.);  nada  se  faz  sem 
trabalho.  Quedarse  en  blanco 
ó  dejar  alguno  en  blanco: 
ficar  em  branco,  licar  sem  o 
que  se  pretendia;  deixar  al- 
guém em  branco,  esquece-lo, 
priva-lo  do  que  outros  par- 
ticipavam. 

Blancok.  m.  V.  Blancura. 

Blancura.  /.  Brancura  ;  quali- 
dade que  constitue  uma  cou- 
sa branca.  Candor,  albedo: 
—  dei  ojo  (vet.)  V.  Nube. 

Blancuzco,  ca.  adj.  Branco  su- 
jo ;  diz-se  da  cor. 

Blanchete.  m.  (ant.)  Cão  fral- 
diqueiro:  —  (ant.)  guarni- 
ção do  selito  do  cavallo. 

Blanda.  /.  (germ.)  Cama. 

Blandal.  m.  (ant.)  V.  Brandal. 

Blandamente,  adv.  m.  Branda, 
suave,  docemente.  Mollitcr, 
leniter. 

Blandeadok,  GA.  s.  O  quc 
amollece,  abranda.  Versati- 
lis,  mdabilis. 


BLA 

Blandear,  a.  Abalar ;  fazer 
mudar  de  parecer  ou  pro- 
posito. Animum  alterius  jle- 
ctere,  mutare: — V.  Blandir: 
— n.  abrandar,  afrouxar,  ce- 
der. Ilemittere,  cederé:  —  r. 
abalar-se ;  mover-se  de  uma 
parte  para  a  outra.  Flecti, 
inflecti: — con  otro;  contem- 
porisar,  comprazer.  Alicui 
cederé,  consentiré. 

Blandecer.  a.  (ant.)  Lisonjear, 
adular. 

Blandengue,  m.  (mil.)  Soldado 
bastarlo  que  defendia  os  li- 
mites da  provincia  de  Bue- 
nos Ayres.  Hastati  militis 
genus. 

Blandeza.  /.  (ant.)  Brandeza, 
brandura,  delicadeza. 

Blandezbaban.  m.  (germ.)  Ri- 
fão. 

Blandícia./,  [ant.)  Blandicia, 
caricia,  lisonja :  —  delica- 
deza. 

Blandicioso,  sa.  udj.  {ant.) 
Blandicioso,  adulador,  lison- 
jeiro. 

Blandiente.  adj.  Oscillatorio ; 
que  se  balanceia.  Versatilis, 
tremulus. 

Blandillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Blando.  Brandinho. 

Blandoiiento.  m.  (ant.)  Bran- 
dimento;  acção  e  efíeito  de 
brandir : — adulação,  lisonja, 
blandicia. 

Blandir,  a.  Brandir;  mover, 
vibrar  a  espada,  fiorete,  lan- 
ça, etc.  Motare,  iñbrare:- — 
(ant.)  adular,  lisonjear :  — 
r.  mover-se,  agitar-se.  Mi- 
care,  concidi. 

Blandísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Blando.  Brandíssimo ;  muito 
brando.  Lenissimvs,  a,  um. 

Blando,  da.  adj.  Brando ;  mol- 
le,  tem-o ;  que  cede  ao  tacto. 
Molis,  tener,  factui  cedens: 

—  brando,  agradável,  tem- 
perado ;  diz-se  do  tempo.  Pla- 
cidus,  lenis :  —  (fig.)  bran- 
do, suave,  doce.  Comis,  sua- 
vis :  ■ —  brando,  efíeminado, 
fraco,  molle.  MolUs,  effemi- 
natus :  —  brando ;  de  bom 
genio  ou  caracter.  Z/Cn?*,  .sua- 
vis :  — (mus.)  V.  Bemolado : 

—  (germ.)  covarde.  Iners, 
ignavus :  ■ — ■  adv.  m.  branda, 
suavemente.  Blandee,  suavi- 
ter,  placida:  — de  ojos.  V. 
Tierno  de  ojos. 

Blandón,   m.  Brandão;  tocha 


BLA 

de  cera.  Cereus,  fúñale :  — 
tocheiro.  Contelabrum,  i. 

Blandoncillo.  m.  dim.  de  Blan- 
dón. Brandãosinho. 

Blanducho,  Blandujo,  adj. 
(fam.)  Brando,  embrandeci- 
do.  Lenis,  mollescens. 

Blandura.  /.  Brandura;  qua- 
lidade do  que  é  brando.  Mol- 
litia,  ce :  —  emplasto  emol- 
liente.  Malagma  leniendis 
tumoribus :  —  brandura,  se- 
renidade ;  temperatura  do 
ar  que  desfaz  o  gelo  e  a 
neve.  Temperies,  coeli  hidul- 
gentia: — V.  Blanquete,  en- 
feite :  —  (fig)  brandura ;  re- 
galo, deleite,  delicia.  Molli- 
ties,  delicice : — (fig-)  bran- 
dura ;  doçura,  affabilidade. 
Lenitas,  comitas,  suavitas: — 
brandura;  palavras,  modos 
brandos.  Blanditia,  verba. 

Blandurilla./.  Pomada;  com- 
posição de  banha  de  porco 
aromatisada  com  essências, 
de  que  fazem  uso  as  mulhe- 
res de  Andaluzia.  Unguentum 
fucus. 

Blano.  m.  (zool.)  Blano  (myo- 
jje);  genero  de  reptis  da  or- 
dem dos  amphisbenios,  as- 
sim chamados  por  terem  os 
olhos  occultos  por  baixo  da 
pelle. 

Blanqueación.  /.  V.  Blanqui- 
ción. 

Blanqueado,  da.  adj.  (aiit.) 
Vestido  de  branco. 

Blanqueador,  ra.  s.  Branquea- 
dor;  o  que  branqueia.  Alba- 
riiis,  dcalbator. 

Blanqueaduba.  /.  Branqueadu- 
ra,  branqueamento ;  acção 
de  branquear.  Dealbandi 
actus. 

Blanqueamiento,  m.  (a^it.)  V. 
Blanqueo. 

Blanquear,  a.  Branquear ;  em- 
branquecer. Dealbare,  al- 
bum  reddere :  ■ —  branquear , 
caiar;  dar  cor  branca  com 
gesso,  cal,  etc.  Gypso  deal- 
bare, incrustare :  —  cobrir, 
untar  os  favos  de  mel  de- 
pois do  inverno;  diz-se  das 
abelhas.  Elinire: — n.  bran- 
quejar, alvejar;  mostrar-se 
branco.  Albescere. 

Blanquecedor.  m.  Brauquidor; 
operario  que  nas  casas  de 
moeda  branqueia,  limpa  e 
pule  a  que  se  cunha.  Arti- 
fex  2>oliend(e  monetos. 


BLA 

Blanquecer,  a.  Extrahir  o  ver- 
dete do  cobre.  Detergeré, 
mundare:  — V.  Emblanque- 
cer. 

Blanquecimiento,  m.  V.  Blan- 
quición. 

Blanquecino,  na.  adj.  Esbran- 
quiçado, alvacento,  desmaia- 
do. Âlhidus,  albinens. 

Blanqueo,  m.  Branqueamento, 
brauqueadura ;  acção  e  effei- 
to  de  branquear.  Dealbandi 
actus:  —  cal  preparada  para 
caiar.  Confectio  dealbando 
ãeserviens. 

Blanquería.  /.  Branquearia; 
sitio  ou  casa  onde  se  bran- 
queiam os  pannos  de  linho 
ou  algodão  novos:  —  Mtio 
onde  se  lava  a  roupa  branca. 

Blanquero,  RA.  s.  (p.  Ar.)Y. 
Curtidor. 

Blanqueta.  m.  (ant.)  Blanque- 
ta,  friza ;  estofo  de  lã  que  se 
usava  antigamente.  Tela  la- 
nea  rudis. 

Blanqitete.  m.  Alvaiade;  côr 
branca  postiça  de  que  usam 
algumas  mulheres. 

Blanquetia.  /.  fljot.)  Blanquc- 
tia ;  genero  de  jilantas  da  fa- 
milia das  compósitas,  tribu 
das  vernonieas,  que  consta 
de  uma  só  especie,  origina- 
ria dos  arredores  da  Bahia. 

Blanquíbolo.  m.  (ant.)Y.  Al- 
bayalde. 

Blanquición.  /'.  Branqueamen- 
to das  moedae  antes  de  as 
cunhar.  Monetam  dealhc^ndi 
actus. 

Blanquilla./,  dim.  de  Blanca, 
na  accepção  de  moeda. 

Blanquillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Blanco.  Branquinho. 

Blanquimiento,  m.  Brauquea- 
dura, branqueamento ;  ac- 
ção de  limpar  ou  branquear 
os  metaes. 

Blanquinina.  /.  (chim.)  Blan- 
quiniua ;  alcali  que  se  ob- 
tcui  pela  evaporação  do  sue- 
co de  certas  plantas. 

Blanquinoso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Blanquecino. 

Blanquísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Blanco.  Branquíssimo;  mui- 
to branco.  Candidissimns , 
a,  um. 

Blanquizal,  Blanquizar,  m. 
(agr.)  V.  Gredal.  Albicans 
terra. 

Blanquizco,  ca.  Esbranquiça- 
do, alvacento,  alvadio;  o  que 


BLA 

tii'a  a  côr  branca.  Albidus, 
suhalhidus. 

Blanquizo,  za.  adj.  V.  Blan- 
quecino. 

Blao.  adj.  (braz.)  Blao.  V.  Azul. 

BlÁpida.  /.  (zool.)  Blapida 
(damno);  genero  de  insectos 
■  coleópteros  heteromeros,  da 
familia  dos  teuebrionitos, 
cujo  typo  é  uma  especie, 
originaria  do  Brazil,  inteira- 
m.entc  negi'a. 

Blapsid-uíio.  adj.  (zool.)  Bla- 
psidario;  que  tem  relação 
ou  SC  parece  com  o  blapso  : 
—  m.  pi.  blajisidaños ;  tribu 
de  insectos  da  familia  dos 
melásemos,  cujo  corpo  é  ápte- 
ro e  quasi  sempre  oblongo. 

BlÁpsidos.  m.  p)^-  ("Ool.)  Bla- 
psidos ;  familia  de  insectos 
coleojiteros,  cujo  typo  c  o 
genero  blapso. 

Blapsigonia.  /•  (zool.)  Blapsi- 
gonia ;  molestia  das  abelhas, 
que  lhes  impede  rejDroduzi- 
rcm-se. 

Blapsitos.  m.2yl.  (zool.)  Blapsi- 
tos ;  tribu  de  insectos,  cujo 
typo  é  o  genero  blapso,  que 
consta  de  vinte  e  seis  géne- 
ros:  —  blapsitos;  segundo 
grupo  ou  divisão  de  insectos 
da  tribu  dos  blapsidarios. 

BLAr.so.  m.  (zooL)  Blapso;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
heteromeros,  da  familia  dos 
melasoinos,  que  tem  cerca 
de  dez  linhas  de  comprido. 

Blapstino.  m.  (zool.)  Blapsti- 
no;  genero  de  insectos  co- 
leópteros heteromeros,  da 
familia  dos  melásemos,  com- 
posto de  quinze  especies. 

Blapto.  m.  (zoo,l.)Y.  Blapso. 

Blaquka.  /.  (bot.)  Biaquea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  melasíomaceas. 

Blakia.  /.  (lot.)  V.  Blairia. 

Blasco,  ca.  s.  n.  p.  (anf.}Y. 
Blas. 

Blasfemable.  adj.  Y.  Vitupe- 
rable. 

BLASFEJiAnoR,  RA.  s.  Blasphc- 
mador,  blasphemo;  o  que 
blasphema.  Blasphemus,  i. 

Blasfemajiente.  adv.  m.  (ant.) 
Blaspliemamente ;  com  blas- 
phemia :  —  injuriosamente. 

Blasfemante,  p.  a.  (ant.)  de 
Blasfemar.  Blasphemante;  o 
que  blasphema. 

Blasfemar,  n.  Blasphemar, 
proferir  blasphemia.   Blas- 


BLA 


423 


phemare,  execrare :  —  blas- 
phemar, maldizer,  vitupe- 
rar. Maledicere,  contumeliis 
laccssere. 

Blasfematorio,  hia.  adj.  (ant.) 
Blasphematorio;  que  contém 
blasphemias. 

Blasfemia.  /.  Blasi^hemia ;  pa- 
lavra injuriosa  contra  Deus 
ou  contra  os  santos.  Blas- 
phemia, ce: — (fig)  blasphe- 
mia; palavra  gravemente 
injuriosa  contra  alguma  pes- 
soa. Convitium,  contumelia. 

Blasfemo,  ma.  adj.  Blasphemo ; 
que  contém  blasphemia:  — 
•s.  blasphemo;  o  que  profere 
blasphemia.  Blasphemus. 

Blasia./.  (bot.)  Blasia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
hepáticas,  composto  de  uma 
só  especie  que  se  cria  nos 
climas  temperados  do  hemis- 
pherio  boreal. 

Blasmar,  a.  (ant.)  Murmurar; 
fallar  mal  de  alguém. 

Blasmo,  m.  (aní.J Blasmo;  vitu- 
perio, censura. 

Blasón.  in.  Brazao;  heráldica, 
arte  de  descrever  os  escudos 
de  armas.  Stemmatologia, 
seu  ars  cxplicandi  interpre- 
tandiqzie  gentilitia,  stemma- 
ta: — brazao;  insignia,  figu- 
ra, signal  que  se  põe  nos  es- 
cudos. Gentilitia  insignia: 
— brazao,  honra,  timbre,  glo- 
ria. Hacer  blasón,  (ant.)  Y. 
Blasonar. 

Blasonado,  da.  adj.  Blasona- 
do; adornado  com  armas  ou 
escudos ;  diz-se  do  brazao. 

Blasonador,  ka.  s.  Blasonador, 
vaidoso,  jactancioso,  vanglo- 
rioso, presumpçoso. 

Blasonante.^,  a.  de  Blasonar. 
Blasonante: — adj.  blasona- 
dor, jactancioso.  Gloriosus, 
a,  um. 

Blasonar,  a.  Blasonar;  dispor 
um  escudo  de  armas  segun- 
do as  regras  heráldicas.  Gen- 
tilitium  scidum  disponere , 
designare  :  —  n.  blazonai", 
jactai"-se,  ostentar.  Gloriari. 

Blasontíria.  /.  (ant.)  Y.  Bala- 
dronada. 

Blasónico,  m.  Ai'morial;  livri> 
de  registro  de  armas  e  bra- 
zoes :  —  adj.  concernente  á 
armaria  ou  ao  brazao. 

Blasonista,  m.  Armorista ;  pes- 
soa que  sabe  a  arte  herál- 
dica ou  dos  brazóes,  que  a 


424 


BLA 


enaiiia  o.  escreve:  —  mestre 
de  armaria,. 

Blastema.  /.  (bot.)  Blastemo; 
nome  que  se  dá  ao  corpo 
constituido  pelos  cotyledo- 
nes,  a  radícula,  a  pluraula  e 
o  collo,  isto  é,  a  semente  pro- 
priamente dita : — (meã.)  eru- 
pção de  um  jíriucijño  mor- 
boso á  superñcie  do  corpo. 

Blasterlv.  /.  (hot.)  Blasteria-, 
desenvolvimento  dos  lichcns 
e  formação  de  sua  haste. 

Blasto.  m.  (bot.)  Blasto;  ar- 
busto:—  blasto;  nome  dado 
a  uma  parte  do  embrj'ao  das 
gramíneas,  que  é  de  íorma 
cylíudríca,  e  se  compõe  su- 
periormente de  dois  cotyle- 
dones,  e  inferiormente  do 
corjio  radicular. 

Blastocarpo.  m.  (bot.)  Blasto- 
cari^o ;  diz-se  do  embryão  que 
começa  a  desenvolver-se. 

Blastodérjuco,  ca.  aclj.  (li.  naf.) 
Blastodermíco ;  concernente 
ou  relativo  ao  blastodermo. 

Blastoderjio.  m.  (li.  nat.)  Blas- 
todermo; corpo  membrani- 
forme  situado  acima  da  gal- 
ladura do  ovo. 

Blastóforo.  m.  (bot.)  Blasto- 
phoro ;  parte  de  um  embryão 
comijrehendida  entre  o  blas- 
to e  o  hypoblasto. 

Blastografía.  /.  (bot. )  Blasto- 
graphía;  parte  da  botânica 
que  tem  por  objecto  o  estu- 
do dos  gomos  ou  renovos  das 
plantas,  e  que  descreve  sua 
forma,  essência  c  dcscnvul- 
vimento. 

Blastográfico,  ca.  adj.  (bot.) 
Blastographico ;  que  tem  re- 
lação com  a  blastographia. 

Blastojenesia. /.  ('6of.)  Blasto- 
genesia;  multiplicação  de 
plantas  por  meio  de  renovos. 

Blastojenía.  /.  (med.)  Blasto- 
genia ;  ei'upcao  que  apparece 
na  sui3erficie  do  corpo,  por 
acção  de  qualquer  principio 
morbífico. 

Bi-ASTÓrOROS.  m.pl.  (bot.)  Blas- 
toporos;  secção  de  íichens 
que  comprehende  duas  fa- 
mílias. 

Blata.  /.  (ant.)  Traça;  ^'crmc 
roedor:  — (zool.)  barata;  ge- 
nero de  insectos  orthoptcros, 
que  exhalam  um  cheiro  des- 
agradável, e  vivem  nas  ha- 
bitações, onde  causam  gra- 
ves damnos. 


BLE 

Blati.  m.  (bot.)  Blatí;  arvore 
do  ]\Ialabar,  de  propriedades 
adstringentes,  que  a  medi- 
cina a2iroveita  para  o  trata- 
mento de  algumas  molestias. 

Blati-acido.  m.  Blati-acído, 
myrto  do  Malaljar. 

Blatianos.  J7i.  2JÍ-  ('Mol.)  Bla- 
tianos;  família  de  insectos  or- 
thopteros,  caracterisada  por 
ter  anteunas  compridíssím as, 
a  cabeça  quasi  occulta,  e  as 
patas  i^roprias  para  correr. 
8ào  nocturnos,  muito  ágeis 
c  causam  grandes  estragos. 

Blauchete.  711.  V.  Blauchcle, 
cão  fraldíqueiro. 

Blavo,  va.  adj.  (aid.)  Quali- 
ficação da  côr  Ijranca  e  par- 
da ou  um  tanto  vermelha. 

Blaxion.  m.  (bot.)  Blaxion 
(brando);  divisão  do  genero 
dimorphoteca,  composto  de 
uma  só  especie. 

Blazquez.  m.  n.  (patr.)  Velas- 
ques;  filho  de  Velasco,  de- 
pois passou  a  ser  nome  de 
família.  Blasci  filias. 

Ble.  ?n.V.  Pie. 

Blecno.  m.  (bot.)  Blccno;  ge- 
nero de  fetos  comi^osto  de 
umas  trinta  e  seis  especies, 
quasí  todas  exóticas. 

Blecnóideo,  dea.  adj.  (bot.) 
Blecnoídeo;  o  que  se  parece 
ou  tem  relação  com  o  blecno: 
■ — m.pl.  blecnoideos;  secção 
de  plantas  polypodíaceas, 
cujo  typo  é  o  genero  blecno. 

Blecropo.  m.  (zool.)  Becropo; 
genero  de  aves  da  ordem  dos 
pássaros,  correspondente  á 
família   dos   muscícapídeos. 

Bleda.  /  (ant.)  V.  Acelga. 

Bledita.  /.  (min.)  BÍedita; 
substancia  salina,  de  côr 
roxo  pallida,  frágil,  que  se 
apresenta  em  massas  com- 
pactas ou  em  fibras  muito 
unfdas,  que  se  acha  na  Aus- 
tria, acompanhada  da  poly- 
galíta  e  da  karsteuíta. 

Bledo,  m.  (bot.)  Bredo;  planta 
annual  que  lança  ramos  ras- 
teiros de  um  pé  de  compri- 
mento; tem  as  folhastovadas, 
de  um  verde  escuro,  e  as  fio- 
res  muito  pequenas  c  amon- 
toadas formando  especies  de 
racimos.  Em  muitas  partes 
comem-n'a  cozida.  Amaran- 
tlms  blitum.  No  dársele  un 
bledo,  no  importar  ó  no  va- 
ler un  bledo  (fig.  fani.);  não 


BLE 

vale  um  caracol.  Mem  líiliili 
penderé  aid  nidlins  pretil 
esse. 

Bledomora.  /.  CèoL)  Espinafre; 
genero  de  plantas  chenopo- 
deas. 

Blefaracanto.  íí¿.  (bol.)  Ble- 
pharacantho;  genero  de  ar- 
bustos corresjjondentes  á  fa- 
milia das  acanthaceas,  sum- 
mamente  parecido  com  os 
acantilos. 

Blefarakto.  m.  (bot.)  Blepha- 
rauto ;  genero  de  plantas  cor- 
respondentes á  familia  das 
passifloraceas,  tribu  das  mo- 
déceas,  reputada  por  alguns 
como  um  sub-genero  da  mo- 
décea  de  Linneo. 

Blefaras.  ./'.  ^jZ.  (bot.)  Blepha- 
ras;  pestanas  que  rodeiam  o 
peristomo  da  urna  dos  vege- 
taes  acotyledoneos,  conipre- 
hendidos  na  familia  dos  mus- 
gos. 

Blefárico,  ca.  adj.  (med.)  Ble- 
pharico;  diz-se  de  um  col- 
lyrío  empregado  pelos  mé- 
dicos para  combater  a  ble- 
j)harótis. 

BlefÁrida./.  (bot.)  Blepharida ; 
genero  de  plantas  annuaes 
da  familia  das  acanthaceas. 

Blefartoia.  /.  (bot.J  Blephari- 
dia;  secção  de  plantas  indi- 
cada por  De  Candolle,  mas 
não  estabelecida  no  grande 
genero  polygala. 

BlefÁrido.  m.  (zool.)  Blepha- 
ñdo;  genero  de  peixes  da 
ordem  dos  acanthopterígios 
e  familia  dos  escomberoi- 
deos,  que  consta  de  tres  es- 
pecies:—  genero  de  insectos 
orthopteros,  que  consta  de 
uma  só  especie :  —  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  coleó- 
pteros tetrámeros,  composto 
de  cinco  especies. 

Blefaripapo.  m.  (bot.)  Blepha- 
ripapo;  genero  de  plantas 
dicotyledoneas,  da  familia 
das  compósitas,  fundado  eni 
uma  planta  indigena  do  nor- 
deste da  America. 

Blefaripo.  m..  (zool.)  Blepha- 
ripo;  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  heminop  teros , 
comijosto  de  nove  especies. 

Blefaríptero.  m.  (zool.)  Ble- 
phariptero;  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  dípteros, 
divisão  dos  bracoceros,  fa- 
milia dos  athericeros,  tribu 


BLE 

dos  muscidos,  que  vivem  no 
lenho  das  arvores  e  nos  cai- 
xilhos das  janellas  das  habi- 
tações. Compoe-se  de  doze 
especies. 

Blefaritis.  /.  (med.)  Blepha- 
rótis ;  inflanimação  aguda  ou 
clironica  das  pálpebras.  Di- 
AÍde-se  em  erisi^Delatosa  e 
glandulosa. 

Blefaiío-blenokrea.  /. 
(med. )  Blepharo-bleuorrliea ; 
ophtlíalmia  ou  inflauiinaçao 
das  pálpebras  nos  rcceía- 
nascidos. 

Blefakocloa. /.  (bot.)  Blepha- 
rocloa;  genero  de  vegetaes 
monoctyledoneos,  correspon- 
dente á  familia  das  gramí- 
neas, que  cresce  nas  para- 
gens pantanosas  das  Indias 
orientaes. 

Blefarodonte.  m.  (bot.)  Ble- 
pharodonte;  secção  de  plan- 
tas do  genero  aplopapo, 
cujos  fructos  são  cobertos 
de  pellos  compridos  e  sedosos. 

Blefarodero.  m.  (zool.)  Ble- 
pharodero ;  nome  dado  a  uma 
divisão  de  insectos  do  gene- 
ro periespheria,  da  familia 
dos  blatianos,  composto  de 
uma  só  especie. 

Blefarofillo.  m.  (bot.)  Ble- 
pharophyllo ;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  eriaccas. 

BlefarÓforo,  ra.  adj.  (bot.) 
Blepharoplioro ;  qualificação 
emijregada  para  designar  as 
folhas  que  sao  pelludas  ou 
hirsutas  pela  borda : — (zool.) 
diz-se  de  todo  o  animal  que 
tem  pálpebras  manifestas. 

Blefaroftalmía. /.  [med.)  Ble- 
pharophthalmia ;  inflamma- 
çàodasjDalpebrasouophthal- 
inia  palpebral. 

Blefauoglótide.  adj.  f¿oí.JBle- 
pharoglotide;  epitheto  dado 
ás  plantas  em  que  o  labio  do 
nectario  forma  imna  especie 
de  lingueta  guarnecida  de 
pellos. 

Blefaroncosis.  /.  (med.)  Ble- 
phai'oncosei  tumefaccáo  das 
pálpebras. 

Beefaroplejia.  /.  (med.)  Ble- 
pharoplegia;  paralysia  das 
pálpebras. 

Bi.EFAjiopTosis.  /.  (med.)  Blc- 
pharoptose;  abaixamento  da 
pálpebra  superior. 

Blefarospasmo.  m.  (med.)  Ble- 
pharospasmo;  nevrosis  das 


BLE 

pálpebras  que  consiste  n'um 
espasmo  das  mesmas. 

Beefarospermo.  m.  (bot.)  Ble- 
pharosjiermo ;  genero  de 
plantas  dicotyledoneas,  da 
familia  das  compósitas,  tri- 
bu das  asteroides,  que  com- 
prehende  duas  especies  de 
arbustos. 

Blefaróstomo.  m.  (bot.)  Ble- 
pharostomo  (boca  de  pálpe- 
bra); nome  collectivo  de 
uma  secção  de  ¡llantas  he- 
páticas, carácter!  sadas  pela 
presença  de  pellos  no  periau- 
tho,  situados  em  redor  de 
seu  orificio. 

Blefarotis.  /.  (med.)  Blepha- 
rotis;molestiadaspalpebras. 

Blefaroxisto.  m.  (med.)  Ble- 
pharoxysto ;  instrumento  pa- 
ra tirar  as  callosidades  e  ver- 
rugas das  pálpebras. 

Blefarozia.  /.  (bot.)  Blepha- 
rosia  (pálpebra) ;  secção  de 
plantas  hepáticas,  que  com- 
prehende  todas  as  especies 
cujas  folhas  involucraes  es- 
tão guarnecidas  de  pellos. 

Blefilia.  /.  (bot.)  Blephilia; 
genero  de  ])lantas  correspon- 
dentes á  familia  das  labia- 
das, do  qual  se  cultivam 
duas  especies. 

Blemo.  m.  (zool.)  Bienio;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  ¡lentameros, 
familia  dos  carabicos,  que 
se  encontra  nas  margens  do 
oceano,  permanecendo  mui- 
to tempo  debaixo  da  agua 
sem  asphyxiai'-se. 

Blenda./,  (min.)  Blenda;  sul- 
fureto de  zinco  que  se  apre- 
senta na  natureza  luiido  aos 
sulfuretos  de  ferro,  cobre  e 
chumbo. 

Blendoso,  sa.  adj.  (min.)'lMen- 
doso;  que  pertence  á  blenda, 
ou  que  a  contém. 

Blenelitría.  /.  (med.)  Blene- 
litria;  catarrho  vaginal. 

Blexentería./.  (med.)  Blencn- 
teria  ;[catarrho  dosintestinos. 

Blexio.  to.  (zool.)  Bienio  (mu- 
cosidade);  genero  de  peixes 
correspondentes  á  ordem  dos 
acanthopterygios  e  á  fami- 
lia dos  gobioideos,  caracte- 
risado  pela  abundante  mu- 
cosidade  que  segrega  a  sua 
pelle;  tem  a  carne  branca  c 
é  comestível. 

BleniÓideo  dea.  adj.  (zool.)  Ble- 


BLE 


425 


uioideo;  diz-se  de  tudo  que 
tem  relação  ou  similhança 
com  o  genero  bienio :  — 
m.  pi.  bleuioideos;  familia 
de  peixes  acanthopterygios, 
cujo  typo  é  o  genero  bienio. 

Blexismía./.  (med.)  Blenismia ; 
affecção  catarrhal  da  larpi- 
ge  e  da  pharynge. 

Bleno.  m.  (zool.)  Bleno;  syno- 
nymo  de  bienio. 

Blenoderma.  /.  (bot.)  Bleno- 
derma  (pelle  mucosa) ;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
cnotereas,  tribu  das  epilo- 
biadas,  que  parece  synony- 
mo  do  typo  da  dita  familia. 

Blexoft  A.LMÍA.  /.  (med.)  Ble- 
nophthalmia;  nome  collecti- 
vo das  differentes  inflamma- 
ções  que  podem  manifestar- 
se na  conjunctiva  palpebral 
e  ocular,  caracterisadas  pela 
secreção  de  um  liquido  mu- 
coso purulento. 

BlenoftÁlmico,  ca.  aAj.  (med.) 
Bleuophthalmico ;  qualifica- 
ção dada  ao  que  tem  relação 
com  a  blenophthalmia. 

Blexójeno,  na.  adj.  (med.)^\e- 
nogeno;  qualiíicação  dada 
a  tudo  o  que  gera  mucosidade. 

Blknójietro.  m.  (mil.)  Bleno- 
metro;  instrumento  que  ser- 
\ç,  i)ara  medir  e  comparar  a 
fcjrça  relativa  das  molas  da 
espingarda. 

Blexopiria.  /.  (med.)  Blenno- 
pyria;  febre  mucosa. 

Blenoria.  /.  (bot.)  Blenoria 
(mucosidade) ;  planta  acoty- 
ledonia  da  familia  dos  cogu- 
melos, que  se  encontra  nas 
folhas  do  buxo  em  forma 
de  tubérculos  salientes  de- 
negridos. 

Blexorina.  /.  (bot.)  Blenorina 
(mucosidade);  secção  de  ve- 
getaes acotyledoneos,  da  fa- 
milia dos  lichens,  que  cor- 
responde ao  genero  berru- 
gueira,  cujo  caracter  -^rm-- 
cipal  é  ter  o  tallo  gelatinoso. 

BlenorrÁico,  ca.  adj.  (med.) 
synonymo    de    Blenorreico. 

Blexorrajía.  /.  (med.)  Blen- 
norrhagia;  tíuxo  das  partes 
sexuaes  do  homem  ou  da 
mulher. 

BlenorrÁjico,  ca.  adj.  (meã.) 
Blenuorrhagico ;  pertencen- 
te á  blennorrhagia. 

Blenorrea./,  (med.)  Blennhor- 
rhea;  fluxo  mucoso  que  se 


426  BLE 

verifica  jDcla  raembraua  mu- 
cosa gcnito-urinaria. 

Blenorréico,  ca.  -culj.  (mecí.) 
Blcnnorrheicb;  relativo  á 
Ijlennorrhea. 

Blennokrinia.  /.  (mecí.)  Blcn- 
norrliinia;  inflammacao  da 
membrana  pituitaria,  que 
recorre  rapidnmente  seus 
periodos. 

Blenosis. /.  (mecí.)  Blemioses; 
catarrho  das  membranas 
mucosas,  affecção  que  jDÓde 
considerar-se  como  genérica. 

Blexospekmo.  /.  (hot.)  Blen- 
nos2oermo  (semeiiíe  imieosa) ; 
genero  de  plantas  pertencen- 
tes á  familia  das  compósi- 
tas, herbáceas  c  oric:inarias 
do  Chili. 

Blenotürax.  ???.  (mccl.)  Blenno- 
tliorax"  catarrho  da  mucosa 
pulmonar,  affecção  que  pode 
ser  aguda  ou  chronica. 

Blenotorrea.  f.  (mecí.)  Blen- 
notorrhea;  catarrho  da  nm- 
cosa  do  ouvido  ou  otorrhea. 

Blenuretría.  /.  (mecí.)  Blen- 
nuretria;  synonymo  deblen- 
]iorrhagia. 

Bleki  uiA.  /.  (meã.)  Blenuria; 
catarrho  vesical. 

Blenvillea.  /.  (l)of.)  V.  Blaiii- 
villia. 

Blepsias.  m.  (zool.)  Blepsias; 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  escorpenos,  composto  de 
duas  especies  conhecidas. 

Blestrismo.  m.  (mecí.)  Blestris- 
mo;  inquietação  vaga  e  con- 
tinua no  cor230. 

Bletador,  ra.  axlj.  (ant.)  V. 
Bretador. 

Bletia. /.  (bof.)  Eletia;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
orchideas,  tribu  das  epiden- 
dreas,  composto  de  A'inte 
especies. 

Bletisa. /.  (zool.)  Bletisa;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
carabicos,  composto  de  tres 
especies. 

Bleto.  m.  (hot.)  Bleto;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
atripliceas.  Consta  de  tres 
especies,  todas  comestíveis. 

Blexon.  m.  (hot.)  Blexon;  ge- 
nero de  ¡llantas  da  familia 
das  acanthaceas,  que  com- 
prehende  varias  es^iecies. 

Blezo.  ni.  (ant.)  Cama  feita 
sobre  grades  de  vimes  enla- 
çados. 


BLO 

Bliek.  m.  (zool.)  Bliek;  pcixe 
correspondente  ao  genero 
escaro,  que  se  differenceia 
do  typo  d'este  genero  por 
ser  mais  largo  e  curto. 

Bliemo.  m.  (zool.)  Bliemo;  pei- 
xe pequeno  e  muito  estreito, 
comestível,  com  sete  barba- 
tanas, originario  do  mar 
da  índia,  e  correspondente 
ao  genero  escaro. 

Bligma.  /.  (Ijot.)  Bliguia;  ge- 
nero de  ijlantas  da  familia 
das  sapindáceas ;  [seu  typo 
é  uma  arvore  de  Guiné  e  das 
Antilhas,  que  tem  vinte  me- 
tros de  altura,  e  cujos  fructos 
são  cajjsulares  com  tres  cel- 
lulas,  cada  uma  das  quacs, 
alem  da  semente,  contém  uma 
polida  alimenticia. 

Blinda.  /.  (fort.)  Blinde;  ra- 
mada, tábuas,  etc.,  para  sus- 
ter as  fachinas  das  trinchei- 
ras e  cobrir  a  tropa  do  fogo 
inimigo.  Valliim,  i. 

Bi-indaje.  m.  (fort.)  Acção  de 
reparar  a  trincheira,  com 
blindes:  —  resguardo  con- 
tra os  tiros  do  inimigo.  Con- 
fugivm-  ex  trahilvs  aclversiis 
■missilia  to rm enta ria. 

Blindar,  a.  (mil.)  Blindar; 
cobrir  uma  trincheira  com 
blindes,  tábuas,  etc. 

BLINKWORTIA./.f7íOÍ.J  BlinlíAvor- 

tia;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  couvalvulaceas, 
cujo  typo  é  uma  arvoresi- 
nha  da  índia,  de  varas  cy- 
lindricas,  folhas  alternas  e 
pedúnculos  axilares  e  uni- 
flores. 

Bliso.  m.  (zool.)  Bliso ;  genero 
de  insectos  hemipteros,  da 
familia  dos  ligeos  que  consta 
de  uma  só  especie. 

Blita.  /.  (bot.)  Blita;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
chenopodeas. 

Blíteas.  /.  pi.  (hot.)  Bliteas; 
secção  de  plantas  da  familia 
das  chinopodeas,  cujo  typo 
é  o  genero  blita. 

Blitia.  /.  (bot.)  Biitia ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
hepáticas,  secção  das  diplo- 
mitrias. 

Blixa.  m.  (Ijot.)  Blixa;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
hydroxarideas. 

Bloca.  /.  (ant.)  V.  Giiarnicion. 

Blockaus.  m.  (mil.)  Fortim  ou 
pequeno  reducto  de  madeira. 


BLU 

Blomceabo.  m.  (zool.)  Blom- 
crabo;  especie  de  lagosta 
das  ilhas  Molucas,  cujo  cor- 
po é  elliptico,  mais  largo  que 
comprido ,  ponteagudo  em 
seus  dois  extremos,  e  provido 
pela  parte  anterior  de  doze 
appendices  espinhosos,  dos 
quaes  dez  são  azues. 

Blonda.  /.  Blonda;  renda  de 
seda.  Tcenia  vel  vitta  sérica 
reticulata. 

Blondelia.  /.  (zool.)  Blonde- 
lia;  genero  de  insectos  dí- 
pteros da  familia  dos  calij? te- 
ros e  da  tribu  dos  entomo- 
bios,  composto  de  quatro 
esiiecies. 

Blondina.  /.  Renda  de  seda 
estreita.  Tcenia  vel  vitta  sé- 
rica reticulata  contractior. 

Blondo,  da.  aclj.  Louro;  diz-se 
da  pessoa  que  tem  os  cabei- 
los  louros,  e  dos  mesmos  ca- 
bellos. Flavus,  a,  um. 

Blonjios.  m.  pi.  (zool.)  Blon- 
gios;  especie  de  aves  pernal - 
tas,  que  constitue  uma  di- 
visão do  genero  garça. " 

Bloquear,  a.  Bloquear;  pôr 
bloqueio  a  uma  praça.  Cir- 
cumcliidere,  obsidere. 

Bloqueo,  m.  Bloqueio,  cerco, 
sitio,  assedio  de  tima  praça. 
Obsidio,  onis. 

Blosevillea.  /.  (bot.)  Blose- 
villea;  genero  de  plantas  da 
familia  das  ficeas,  composto 
de  umas  vinte  especies. 

Blosiro.  m.  (zool.)  Blosiro  (ter- 
rivel);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  seis  especies. 

Blue-lias.  m.  (geol.)  Blue-lias 
(depósitos  azues);  nome  com 
que  os  geólogos  inglezes  de- 
signam as  capas  corresjjon- 
dentes  á  parte  mais  inferior 
dos  terrenos  jurássicos. 

Blufia.  /.  (hot.)  Blufia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
gramíneas. 

Bl^mea.  /,  (bot.)  Blumea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compósitas,  que  consta 
de  umas  cem  especies,  a 
maior  parte  herbáceas,  de 
folhas  alternas,  dentadas  em 
mais  ou  menos  profundidade. 

Blumenbaquia.  /.  (bot.)  Blu- 
menbachia;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  loasaceas, 
formado  em  honra  do  natu- 


BOA 

ralista  allemâo  Blumenbach; 
suas  folhas  são  oppostas,  e 
suas  flores  encarnadas  ou 
brancas ;  cultivam-se  nos 
jardins  duas  de  suas  espe- 
cies, ambas  annuaes. 

Blusa./.  Camisola  de  que  usam 
os  operarios. 

Bo.  m.  (bot.)  Bo;  especie  de 
chá  da  China. 

Boa.  /.  (zool.)  Boa;  a  maior  co- 
bra conhecida,  e  cujo  com- 
primento chega  ás  vezes  a 
trinta  pés.  Boa,  ce. 

BoABAB.  m.  (bot.)  V.  Baobab. 

BoADJA./.  ('òoí.jBoadja;  planta 
correspondente  á  familia  das 
malvaceas. 

Boalaje,  m.  Pasto  para  os  bois. 
Pascua  hoaria :  —  (ant.  p. 
Ar.)  tributo  que  se  pagava 
por  ter  bois. 

Boa-lansa.  m.  (bot.)  Boa-lança ; 
fructo  do  tamanho  de  uma 
ginja  que  nasce  em  racimos 
amarellados,  contendo  um 
sueco  branco  e  acre. 

BoAL.ui.  TO.  (aid.  ij.  Ar.)  Pasto 
para  os  bois. 

BoA-MALAcA.  /.  (bot.)  Boa-ma- 
laca;  fructo  originario  da 
ilha  de  Java,  de  gosto  aci- 
dulo ou  agro,  do  tamanho 
de  um  ovo  de  galliuha:  os 
javanezcs  comem  este  fructo 
quando  bebem  o  chá, 

BoARDA.  /.  (ant.)  V.  Buharda. 

Boardilla./.  Mansarda;  aguas- 
furtadas. 

Boauillo.  m.  V.  Boaro. 

Boarmia./.  (zool.)  Boarmia ;  ge- 
nero de  insectos  lepidópteros 
nocturnos,  cujo  typo  é  a 
boarmia  dos  carvalhos.  Com- 
põe-se  de  mais  de  trinta  es- 
pecies. 

Boaro.  m.  (sooí.j  Butio ;  ave  de 
rapina. 

BoARRETE.  m.  faíií.J  Temporal, 
tormenta. 

BoASBAs.  TO.  (bot.)  V.  Boboa. 

BoAsr.  m.  (meã.)  Lepra  de  Su- 
rinam. 

BoASTO.  TO.  (mcd)  Boasto;  ul- 
cerações que  apparecem  em 
Angola  durante  a  enfermi- 
dade conhecida  pelos  patho- 
logos  com  o  nome  de  ele- 
phantiasis. 

Boato.  m.  Ostentação,  ajjpa- 
rato,  pompa.  Pompa,  appa- 
ratus,  ostentatio : — (ant.)  ac- 
clamação,  gritaria,  vozeria. 
Acdamatio,  anis. 


BOB 

Boba.  /.  (bot.)  Boba;  arvore 
das  ilhas  Molucas,  cujo  fru- 
cto contém  uma  amêndoa 
amarga. 

BoBAc.  TO.  (zool.)  Bobac ;  mam- 
mifero  que  corresponde  á 
ordem  dos  roedores,  e  que  se 
assimilha  bastante  ao  coe- 
lho commum. 

Bobada./.  Bobage.  V.  Boberia. 
Stultitia,  ce. 

Bobago.  to.  (zool.)  Bobago;  sy- 
nonymo  de  bobac. 

BoBAjE.  TO.  Tributo  antigo  da 
Catalunha,  que  consistia  no 
pagamento  de  doze  dinhei- 
ros por  cada  junta  de  bois. 

]3oBALÍAS.  TO.  (fam.)  Simplório, 
estupido,  tolo,  néscio.  Stul- 
tus,  .stupidus. 

Bobalicón,  to.  angra,  de  Bobo. 

Bobamente,  adv.  to.  Boba,  estu- 
13Ída,  simplesmente.  Stvlte: 
—  sem  trabalho,  sem  cuida- 
do. Iiiopinate,  prceter  span 
aut  laborem. 

BobaSi.  /.  (gemi.)  Havana. 

BoBAr.ciA.  /.  (bot.)  Bobarcia; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  irideas. 

BoBARRiA.  TO.  (fam.)  V.  Boba- 
lías. 

BoBARKOx.  TO.  augm.  de  Bobo. 

Bobatel,  m.  (fam.)  V.  Bobo. 

Bobáticamente.  adv.Y.  Boba- 
mente. 

Bobático,  ca.  adj.  (fam.)  Tolo, 
¡^arvo  estólido;  diz-se  com- 
mummente  das  cousas  feitas 
tolamente.  Stultus,  a,  um. 

Bobazo.  m.  augm.  de  Bobo. 

Bobear,  n.  Bobear;  haver-se 
como  bobo.  Desipere,  stultc 
agere  aut  lorpii :  —  (fig.)  bo- 
bear; dizer  frioleiras,  ine- 
pcias. Nugari. 

Bobedad. /.  (ant.)  V.  Boberia. 

BoBERÍA.  /.  Bobice,  tolice,  par- 
voíce. Nuga},  stidtus  sermo, 
inania  verba. 

BoBi.  m.  (zool.)  Bobi;  especie 
de  concha  comprehendida  no 
genero  voluta  de  Linneo. 

BÓBILIS  BÓBILIS  (de)  (mod.  adv. 
fam.)  Gratuitamente,  sem 
retribuição. 

Bobillo,  lla,  to,  ta.  adj.  diui. 
de  Bobo.  Bobozinho:  —  m. 
jarro;  vaso  vidrado  de  bojo 
e  com  azas.  Urceus  fictilis 
vcntrosus:  —  ornato  de  ren- 
das largas  de  que  usavam 
as  mulheres. 

Bobino,  na.  adj.  V.  Bobo.  Usa- 


BOB 


427 


se  como  expressão  de  cari- 
nho. 

BoBis,  BOBis  (de),  adv.  (mod. 
fam.)  V.  Bóbilis :  —  m.  pl. 
(germ.)  favas. 

Bobísimamente.  adv.  m..  Lou- 
ca, extravagante,  tolamente. 
Siidtissime. 

Bobísimo,  ma.  adj.  sup.  de  Bobo. 
i\Iuito  bobo.  Valde  stultus. 

Bobo,  ba.  adj.  Bobo;  iiescio, 
tolo,  que  é  de  pouco  entendi- 
mento ou  capacidade.  Stul- 
tus, a,  um : — (fam.)  comple- 
to, farto.  Amplior,  plenior, 
largior ,  cumidatior :  — •  to. 
adorno  de  que  usavam  as 
inullieves;  traziain-o  por  bai- 
xo da  barba  para  fazer  sobre- 
f;aír  o  rosto.  Muliebris  orna- 
las  coUum  2)i'cecingens :  — 
(ant.)  bobo;  gracioso  nos  en- 
tremezes :  —  (germ.)  furto 
apparecido.  Bobos  van  al 
mercado,  cada  cual  con  su 
asno  (rif.);  cada  doudo  com 
sua  inania.  Suam  quemque 
mordicus  scntentiam^  fenere, 
insipientium  est.  A  bobas, 
mod.  adv.  (ant.);  tola,  nes- 
ciamente.  StuUc.  Al  bobo 
múdale  el  juego  (rif);  ao 
tolo  inuda-lhe  de  jogo,  isto 
é,  ao  que  parece  instrui- 
do falla-lhc  em  differentes 
assumptos,  e  Ihc  descobrirás 
a  ignorancia.  Disceptatio- 
nem  literatoris  muta,  et  ta- 
cebit.  A  los  bobos  se  les 
aparece  la  madre  de  Dios 
(rif.) ;  a  alguns  vae-lhe  a  for- 
tuna bater  á  porta.  Nonmi- 
lis  fortuna  favct  non  rogata. 
El  bobo,  si  es  callado,  por 
sesudo  es  reputado  (rif); 
o  tolo,  se  é  calado,  por  sisu- 
do é  reputado;  quem  muito 
falla  muito  erra.  Silentium 
sapientiam  simulat.  Fmtre 
bobos  anda  el  juego  (iron.); 
entendom-se;  diz-sc  d'aquel- 
les  (jue  tratam  de  um  nego- 
cio, e  que  sao  igualmente 
destros  e  astutos.  Par  pari 
refertur:  ¿(lúe  haces  bobo? 
bobeo;  escri/x)  lo  (pie  me  de- 
ben y  borro  lo  que  debo  (rif. 
iron.);  cada  um  faz  aquillo 
que  ilie  couvem.  3Iihi  ipsi 
favco;  pereant  cctcri. 

Boboa.  m.  (bot.)  Boboa;  arvore 
das  ilhas  Filippinas  que  pro- 
duz um  fructo  muito  esti- 
mado no  paiz. 


428 


BOC 


BoBON,  NA.  adj.  (fam.)  augm. 
de  Bobo.  Toleirâo,  grande 
simplório. 

BoBONciLLo,  LLA.  cidj .  (fam.) 
dim.  de  Bobon.  Tolinho,  pa- 
tinho. 

Bobos.  m.  (zool.)  Bobos;  reptil 
correspondente  á  classe  dos 
ophidios  propriamente  ditos, 
que  chega  a  ter  de  vinte  a 
vinte  e  tres  varas  de  com- 
prido. 

Bobote,  m.  augm.  de  Bobo. 

BoBUA./.  fòoí.jBobua;  genero 
de  plantas  da  família  das 
combrethaceas,  comjjosto  de 
um  pequeno  numero  de  es- 
pecies. 

Bobuna.  /.  V.  Boberia. 

Bobuno,  na.  adj.  (fam.)  Pro- 
I^rio  de  bobos. 

Boca./.  Boca;  parte  do  rosto 
por  onde  se  toma  o  ali- 
mento e  por  onde  sahe  a  voz. 
Bucea,  os: — -boca; entrada. 
Aditus,  os: — boca,  abertu- 
ra; greta,  bui-aco.  Hiatus, 
cliasma:  ferrão  dos  caran- 
guejos e  laci-aus.  Chila;: — ■ 
boca;  moças  no  fio,  gume 
ou  corte  dos  instrumentos. 
Acies,  ei :  ■ —  gosto ,  sabor. 
Sapor,  oris:  —  (fig-)  boca; 
pessoa  ou  animal  a  qvicni 
se  mantém  ou  dá  de  comer. 
Qui  alitur.Boca  á  boca  (mod. 
adv.)  V.  A  boca.  Boca  con 
boca.  (mod.  adv.)  boca  com 
boca,  ou  nariz  com  nariz, 
muito  junto.  Os  ad  os, 
strictim.  Boca  con  duelo 
no  dice  bueno  (rif);  quem 
má  boca  tem  má  bostella 
faz.  Nescit  iratus  blanda  lo- 
qui.  Boca  con  rodilla,  y  al 
rincón  con  el  almohadilla 
(rif);  boca  fechada  e  traba- 
lhar na  almofada;  ensina  o 
retiro  e  applicação  que  de- 
vem ter  as  donzellas.  Hones- 
tam virginem  labor  et  seces- 
sus  máxime  decent:  —  de  es- 
corpión (fig.);  maldizente, 
murmurador.  Osmalcdicum: 
— de  espuerta  (fig.);  boca 
grande,  rasgada.  Os  patu- 
lum:  —  del  estómago;  boca 
do  estomago.  Ventricidum  ci- 
bi  receptacidum,  vel  ejus  ex- 
tima pars: — de  fuego;  boca 
de  fogo,  qualquer  arma  que 
se  carrega  com  pólvora.  Ar- 
ma ignívoma: — de  gachas; 
boca   de  papas;   diz-se   da 


BOC 

pessoa  que  falla  branda- 
mente.  Debilis ,  languidus 
ore'.  —  de  hucha;  boca  de 
mealheiro  ou  cofre  em  que  se 
deita  dinheiro.  Labia  com- 
pressa ,  os  rugosum, : — de 
lobo  (fig.);  boca  de  lobo, 
grande  obscuridade.  Nox 
atra,  tenebrosa :  —  de  oro. 
V.  Pico  de  oro:  —  de  i-io; 
boca,  foz  do  rio;  logar  por 
onde  o  rio  desagua  no  mar. 
Ostium,  ii: — de  risa;  bo- 
ca de  riso;  denota  aíFabi- 
lidade  e  agrado  no  semblan- 
te e  nas  palavras.  Grata,  ju- 
cunda oris  species: — de  ver- 
dades; boca  de  verdades;  o 
que  diz  a  outrem  com  clare- 
za o  que  sabe  ou  sente.  Os 
veracissimum,  qui  veraciter 
et  aperteloquitur.  Boca  pajo- 
sa cria  cara  hermosa,  ó  boca 
brozosa  cria  mujer  hermosa 
(rif.);  a  mulher  applicada  ao 
trabalho  sempre  parece  bem. 
Laboris  studium  midieris 
decus.  Boca  por  boca  (adv. 
mod.  ant.) ;  cara  comeara: 
—  rasgada;  boca  rasga- 
da, grande.  Pra;grande  os. 
A  boca  (mod.  adv.);  por  boca, 
verbalmente.  Aboca  decañon 
(mod.  adv.);  á  queima  roupa, 
de  muito  perto.  Proximè. 
A  boca  de  jarro,  mod.  adv.; 
até  não  ^^oc^si'  mfiis,  em 
abundancia.  Plenis  poculis, 
lar  ge,  affatim.  A  boca  de 
invierno  (mod.  adv);  á  boca 
do  inverno.  Jam  imminente 
hieme.  A  boca  de  costal; 
copiosa ,  abundantemente. 
Abunde,  affatim.  A  boca  de 
noche  (mod. adv.);  V.  Al  ano- 
checer. A  boca  llena  (mod. 
adv.);  á  boca  cheia,  com  cla- 
i-eza ,  abertamente.  Pleno 
ore,  aperth.  Andar  de  boca  en 
boca  (fig.);  andar  de  boca 
em  boca,  ser  o  alvo  de  to- 
das as  conversações.  In  ore 
omnium  esse.  Andar  en  bo- 
cas de  todos  (fig.)  V.  Andar 
de  boca  en  boca.  Andar  ó 
estar  con  la  boca  abierta; 
andar  ou  estar  com  a  boca 
aberta,  admirar-se  ¡jor  qual- 
quer cousa  que  se  vê  ou  ou- 
ve. Inaniter  in  admirationem 
rapi.  A  qué  quieres  boca 
(fam.);  é  pedir  por  boca,  á 
medida  do  desejo.  Ex  animi 
sententia.  Á  una  boca  tma 


BOC 

sopa  (rif.);  a  cada  boca  uma 
sopa.  Cuique  sua  pars. 
Blando  de  boca;  brando  de 
boca;  diz-se  dos  animaes 
que  sentem  muito  o  freio. 
Equus  ore  infirmior,  debi- 
lior,  freni  impatiens.  Blan- 
do de  boca;  cesto  roto; 
diz-se  da  pessoa  que  é  fácil 
em  dizer  o  que  deveria  ca- 
lar. Inconsiderate  secreta 
revelans.  Buscar  á  uno  la 
boca;  fazer  fallar  alguém. 
Tacentem  verbis  lacessere, 
provocare.  Calentársele  á 
uno  la  boca  ó  la  lengua  (fig.); 
espraiar-se,  dilatar-se  no 
discurso.  Loquendo  incales- 
cere.  Callar  la  boca.  V.  Ca- 
llar. Cerrar  la  boca  a  alguno  ; 
tapar  a  boca,  fazer  calar  al- 
guém. Ad  silentium  adigere. 
Cerrar  la  boca  ó  los  labios. 
V.  Callar.  Coserse  la  boca, 
(fam.);  cozer  a  b(jca,  não 
responder  palavra.  Obmu- 
tescere.  De  boca,  mod.  adv.; 
de  boca;  diz-se  aos  que  se 
jactam  de  valentía  para  dar- 
Ihe  a  entender  que  não  fize- 
ram o  que  dizem.  Verbo  te- 
nus.  Decir  alguna  cosa  con 
la  boca  chica  (fam.);  dizer 
alguma  cousa  ¡jela  boca  pe- 
quena.  Verbo  tenus  aliquid 
promittere.  Despegar  ó  des- 
plegar la  boca  ó  los  labios; 
abrir  a  boca,  fallar.  Loqui. 
Duro  de  boca;  dui-o  de  bo- 
ca; diz-se  dos  animaes  que 
sentem  pouco  o  freio.  Freno 
haud  obediens.  Echar  de  ó 
por  aquella  boca  (fam.);  lan- 
çar i^or  aquella  boca;  dizer 
a  alguém  contra  outrem  com 
imprudencia  e  descaro  pala- 
vras injuriosas  e  offensivas; 
V.  g.,  echaba  por  aqriella  bo- 
ca venablos,  sapos  y  cule- 
bras; deitava  por  aquella, 
boca  toda  a  casta  de  imi^re- 
cações;  dizia  cobras  e  lagar- 
tos. Insoliter  loqui,  injurias 
et  convicia  emovere.  En  boca 
cerrada  no  entra  mosca 
(rif.);-  em  boca  fechada  não 
entra  mosca;  calar  é  útil. 
Nihil  silentio  tutius.  Estar 
con  la  boca  cüñerta;  estar 
com  íi  boca  aberta.  Os  inten- 
tum  tenere  En  la  boca  del 
discreto  lo  público  es  secre- 
to (rif);  na  boca  do  discre- 
to o  publico  é  secreto;  deve 


BOC 

haver  reserva  e  prudencia 
no  fallar.  Sapiens  numquam 
secreta panclit.  Quedarse  con 
la  boca  abierta;  ficar  cura  a 
boca  aberta,  ficar  extático. 
Stulte  mirari.  Estar  con  la 
boca  á  la  pared  ó  pegada  ci 
la  pared  (fam.);  estar  em 
grande  aperto  ou  extrema 
necessidade.  Summa  inevi- 
tabilique  egestate  premi.  Ga- 
nar la  boca;  ganhar  a  von- 
tade de  alguém,  convénce- 
lo a  que  siga  alguma  opi- 
nião. Aliciíjus  silentium  et 
consensum  captare.  Guardar 
la  boca;  guardar  a  boca, 
não  se  exceder  na  comida, 
ser  sobrio.  Gulcc  non  indul- 
gere.  Guardar  la  boca;  calar 
o  que  não  convém  dizer. 
Silireprudenter.  Hablar  por 
boca  de  ganso  (fam.);  ser  o 
echo  de  alguém.  Ad  nutum 
alterius  loqui.  Hablar  por 
boca  de  otro  ;  fallar  por  outra 
boca,  fallar  por  opinião 
alheia.  In  alteriussententiam 
ire.  Halagar  con  la  boca,  y 
morder  con  la  cola;  dizer 
bem  na  presença  e  na  au- 
sencia proceder  como  ini- 
migo. Ore  blanditias,  cor- 
de  insidias.  Heder  ú  oler 
mal  la  boca  á  algima  pierso- 
na  (fig.fam.);  ser  ¡jediuchâo, 
pedir  muito.  Facilem  esse 
postulando,  verba  pietendo 
parata  habere.  Irse  de  boca, 
ó  Írsele  á  alguno  la  boca; 
ser  fallador,  fallar  inconsi- 
deradamente. Inaniter  et  in- 
considcrate  loqui.  Irse  de 
boca;  deixar-se  seduzir  pelo 
vicio.  Vitio  tralii.  Irse  la  bo- 
ca adonde  está  el  corazón; 
ter  o  coração  ao  pé  da  boca. 
Ex  abundantia  cordis  os  lo- 
qui. La  boca  hace  juego 
(fam.);  nao  se  deve  faltar 
ao  que  se  diz.  Standum  ver- 
bis,  verba  ligant  homines. 
La  boca  y  la  bolsa  abierta 
parahacer  casa  cierta  (rif); 
bolsa  e  boca  aberta  para  fa- 
zer casa  certa.  Ore  favens 
et  pecunia}  largus  ómnibus 
grattis  crit.  Llorar  á  boca 
cerrada,  y  no  dar  cuenta  á 
quien  no  se  le  dá  nada  (rif); 
chora  á  boca  fechada,  e  não 
dês  conta  a  quem  te  não  dá 
nada.  No7i  juvaturo  mala 
plangere,  stultwn  est.  Mala 
55 


BOC 

boca  peces  coma  (rif.);  en- 
gasgue-se  quem  fallar  mal 
de  mim.  Mala  maledicum 
spina  suffocet.  No  abrir  la 
boca;  não  abrir  a  boca;  ca- 
lar-se  quando  é  mister  fal- 
lar. Non  hiscere,  nihil  mutire. 
No  caérsele  á  alguno  alguna 
cosa  de  la  boca;  dizer  uma 
cousa  frequentemente.  Ide7n 
sodpe  repeleré,  inculcare.  No 
decir  esta  boca  es  mia  (fam.); 
não  dar  um  pio,  não  fallar 
nada.  Nihil  loqui.  No  diga 
la  boca  lo  que  pague  la  coca, 
ó  no  diga  la  lengua  lo  que 
pague  la  cabeza  (rif);  nao 
digas  cousas  que  te  preju- 
diquem. Verbum,  quod  plecti 
jure  possit,  ne  proferas.  No 
salir  de  alguno,  ó  no  salir 
de  su  boca  alguna  cosa.  Y. 
Callarla.  No  tomar  en  boca 
ó  en  la  boca  (fig.);  nao  to- 
mar a  peito,  não  fazer  men- 
ção de  qualquer  cousa.  Nul- 
lam  de  aliqua  re  mentionem 
faceré.  Pegar  la  boca  á  la 
pared;  metter  a  viola  no 
saco  ou  calar  a  necessidade 
que  se  padece.  Certum  esse 
alicuz  perire  potius  quam 
suam  egestatem  alteri  ape- 
rire.  Por  una  boca  (mod. 
adv)  y. General  mente.  Quien 
tiene  boca,  no  diga  á  otro 
sopla  (rif);  quem  tem  boca 
não  manda  a  outro  que  asso- 
pre. Sua  unusquisque  curet. 
Quitar  á  nno  alguna  cosa 
de  boca  (fig.fam.);  tirar  al- 
guma cousa  da  boca  a  al- 
guém, antecipar-se  alguém 
a  dizer  o  que  outrem  ía  a 
dizer.  Verbis  prcevenire , 
pra;ociipare.  Quitárselo  de 
la  boca  ó  de  su  comer  (fig. 
fam);  tira-lo  da  boca,  pri- 
var-se  do  necessário  para 
dar  a  outrem.  Necessariis 
sponte  privari,  aliis  elar- 
gicndi  grafia.  Pejndgar 
la  boca;  estender  os  labios. 
Plicare  labra.  Eespjirar  por 
la  boca  ó  por  la  voz  de  otro; 
^•iver  sujeito  á  vontade  de 
outrem.  Ex  alterius  sente n- 
tiâ  agere  aut  loqui.  Ser  la 
boca  de  cdguno  medida 
(fam.);  dar  a  alguém  quan- 
to pede.  Desideria,  vota  ex- 
plere.  Tapar  bocas  (fam.); 
tapar  a  boca;  impedir  que 
se  continue  a  censurar  uma 


BOC 


429 


pessoa.  Silentium  obtrecta- 
toribus  imponere.  Tapar  ou 
cerrar  la  boca  á  alguno  (fig-); 
tapar  a  boca  a  alguém;  dar 
a  alguém  dinheiro  para  que 
se  cale ;  citar  a  alguém  uma 
rasão  tão  concludente  que 
não  tenha  que  responder. 
Muneribus  elinguem  aliquem 
reddere,  ejus  linguce  bovem 
appendere.  Tener  buena  ó 
mala  boca;  ter  doce  ou  dura 
a  Jjoca;  diz-se  dos  cavallos 
que  sao  ou  não  obedientes 
ao  freio.  Freno  parere  vel 
obluctari.  Torcer  la  boca  ó 
el  rostro;  torcer  a  boca, 
demonstrar  desgosto.  Os  dis- 
torquere.  Traer  en  bocas  ó 
lenguas;  ter  alguém  entre 
dentes,  traze-lo  á  baila; 
miu-murar  frequentemente 
de  alguém,  mettendo-o  na 
con\ersac3iO.'[Dicfisfrequen- 
ter  obtrectare.  Traer  siem- 
ptre  en  la  boca  alguna  cosa; 
trazer  semjjre  na  boca  al- 
guma cousa,  algum  assum- 
\iio,  repeti-lo  muitas  vezes. 
Aliquid  in  ore  semper  habere. 
De  la  mano  à  la  boca  se  pier- 
de la  sopa  (rif);  da  mão  á 
boca  se  perde  a  sopa.  Ve- 
nirse á  la  boca;  vir  á  boca, 
sentir  n'ella  o  sabor  de  algu- 
ma cousa  que  ha  no  esto- 
mago. Saporem  corrupti  cibi 
stomacho  in  os  ascenderé. 
Venirse  a  la  boca;  vir  á 
boca;  diz-se  quando  alguém 
se  lembra  inopinadamente 
de  uma  phrase  em  defeza  de 
outrem.  Occurrere  alicui  in- 
ter loquendum. 

BocAiiARRA.  /.  (mech.)  Abertu- 
ra praticada  nos  cabrestan- 
tes, de  forma  prismática, 
e  na  qual  se  introduzem  as 
barras  ou  alavancas  jDara 
faze-los  actuar. 

Bocacalle.  /.  Entrada,  embo- 
cadura de  uma  rua.  Vicinalis 
vice  os,  aditus. 

BocACAz.m.  Sangradovu'O ;  aber- 
ta para  desviar  a  agua  de 
um  rio  e  applica-la  á  rega 
ou  a  outro  qualquer  fim. 
C'ataracta  meatus,  foramen 
ad  deducendam  aquam. 

BocAcí.  m.  Bocacim,  bocaxim; 
tela  encerada.  Lineum  tcx- 
tum  rude  et  gumminosum. 

BocACHON.  m.  Fallador,  gi-ulha. 

Bocada.  /.  (ant.)  V.  Bocado: 


430 


BOC 


—  (ant.)  bocado;  íi  porção 
que  cabe  na  boca:- — (ant.) 
V.  Boqueada. 

BocADEAK.  a.  Partir  cm  boca- 
dos. In  hvcccllas  conciãere, 
morsu  carjpere. 

Bocadillo,  m.  dim.  de  Bocado. 
Bocadinho:  —  cassa  ¡lara  fa- 
zer cortinas  e  bambineUas 
ou  sanefas.  Linteum  quod- 
dam  tenuis  textiircB :  —  fiti- 
nha muito  estreita.  Tteniola 
sérica :  —  refeição  qu^  to- 
mam os  trabalhadores  do 
campo,  entre  o  almoço  e  o 
jantar.  Jentaculum,  i. 

Bocadito,  m.  dim.  de  Bocado. 
Bocadinho. 

Bocado,  m.  Bocado;  porção  de 
alimento  que  se  toma  de 
uma  vez  na  boca.  Buccea,  ce: 

—  dentada,  mordedura.  Mor- 
st(s,  íis: — bocado;  pedaço  ti- 
rado com  os  dentes  ou  com 
o  sacca-bocado,  instrumento 
de  cortar.  Frustum  morsu  aut 
orhiculato  scalpello  avulsum: 
— 'Aveneno;  toxico  que  se  dá 
a  alguém  na  comida.  To- 
xicum,  venenum : — bocado ; 
peça  do  freio  que  entra  na 
boca  do  cavallo.  Lupciíus,  i: 

—  abre-bôca,  instrumento  de 
alveitar: — jpl.  quartos  de 
mai'mellos  ou  peras  para 
conserva.  Editlia  dulcia  in 
frusta  dissecta.  Bocado  sin 
hueso  (fig.  fam.) ;  bocado 
sem  osso,  vantagem,  lucro, 
muito  ganho  e  pouco  traba- 
lho. Utile  commodum  et  la- 
horis  expers.  A  bocado  ha- 
ron  espolada  de  vino  (rif.); 
a  bocado  fraco  esporada  de 
vinho.  Cruda  vino  coquas. 
A  buen  bocado  buen  grito 
(rif.);  o  que  muito  vale  mui- 
to custa.  A  buen  bocado  buen 
grito  ó  suspiro;  quem  boa 
cama  faz  n'ella  se  deita. 
Quod  síbi  2^nravit  sihi  ha- 
beat.  Beber  abocados  (ant.); 
beber  de  bruços  em  alguma 
fonte  ou  rio.  Ore  prouuvi, 
prostrattim  bibere.  Bocado 
comido  no  gana  amigo  (rif.); 
bocado  comido  não  ganha 
amigo.  Uliberalitas  anti  cos 
nonparit.  Caro  bocado ;  caro 
bocado,  o  que  custa  muito 
ou  tem  maus  resulfcado.s.  /¿eni 
diffi.cile77i  postulasti.  Comer 
€n  uno  ó  dos  bocados  alguna 
cosa  (fam.);  comer  alguma 


BOC 

cousa  avidamente,  n'um  in- 
stante. Vorare,  avidh  come- 
dere.  Con  el  bocado  en  la  bo- 
ca; com  o  bocado  na  boca, 
ao  acabar  de  comer.  Contar 
los  bocados;  contar  os  boca- 
dos, observar  o  que  outrem 
come.  Prandentem  7iimia  cu- 
riositate  observare.  Dar  un 
bocado  á  alguno  (fig-);  dar 
um  bocado  a  alguém,  dar  de 
comer  por  caridade.  Cibum 
pauperi  pra^bere.  Mas  valen 
dos  bocados  de  vaca  que  siete 
de  patata  (rif);  mais  vale  o 
jiouco  e  bom  que  o  muito  e 
mau.  Oleribus  pra^stat  bene 
coctm  buccea  vacca;.  Me  lo  co- 
meré, me  lo  comería  ó  qui- 
siera comérmele  ú  bocados 
(fam.);  heide  traga-lo,  qui- 
zera  come-lo  aos  jjedaços. 
Morsibus  aliquem  dilacerare 
velle  2)ra¡  ira.  No  tener  para 
un  bocado;  não  ter  real,  es- 
tar em  extrema  necessidade. 
Extrema  eg estáte p>remi.  No 
tener  ó  no  haber  para  un  bo- 
cado (fam.)  ;  não  haver  pão, 
faltar  a  comida.  Cibum  proi- 
parcum  esse. 

BocAiNA.  /.  (naut.)  Canal  pró- 
prio para  navegarem  quaes- 
quer  embarcações. 

Bocaje,  m.  Bosquete,  bosque- 
sinho. 

Bocajea.  /.  (bot.)  Bocagea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  anonaceas,  que  compre- 
hende  algumas  arvores  ou 
arbustos  do  Brazil,  de  folhas 
alternas,  ovadas  e  lanceola- 
das, e  de  flores  pequenas  e 
solitarias: — fpl-  bocageas; 
tribu  da  familia  das  anona- 
ceas  cujo  typo  é  o  genero 
bocagea. 

Bocal,  m.  Vaso  de  barro  com 
boca  estreita  para  tirar  o 
vinho  das  dornas.  Vas  vina- 
rium,  lagena : — (ant.)  V.  Bo- 
quilla:— (p.  Ar.)  V.  Presa, 
dique  para  reter  a  agua  de 
um  rio.  Repagulum,  i. 

Bocalo.  m.  (bot.)  Boealo;  ge- 
nero de  ^ilíintas  da  familia 
das  gramíneas,  que  cresce 
nos  terrenos  areientos  e  pe- 
dregosos; multiplica-se  e  re- 
produz-se  por  meio  de  reno- 
vos que  tem  nas  folhas  e  que 
cáem  no  chão. 

Bocamancia.  /.  (med.)  Boca- 
mancia;    conhecimento   dos 


BOC 

signaes  que  a  boca  apre- 
senta nas  molestias. 

Bocamanga.  /.  Canhão,  parte 
inferior  da  manga.  Manica- 
rum  ora. 

Bocanada.  /.  Bochechada,  sor- 
vo, trago,  gole ;  porção  de  li- 
quido que  se  toma  de  uma 
vez  na  boca ;  baforada  de  fu- 
mo. Buccea ,  haustvs :  —  de 
gente  (fig.  fam.);  tropel  de 
gente  que  desemboca  de  uma 
rua  ou  cabe  com  difficuldade 
por  alguma  parte.  Hominum 
caterva: — de  viento;  gol- 
pe de  vento.  Aeris  subitus 
et  vehemens  flatus.  Echar  bo- 
canadas; dizer  fanfarrices, 
ostentar  de  valente.  Sese  ti- 
mide  jactare.  Bocanada  de 
sangre;  jactancia  de  nobre. 
Genus  et  p)roavos  inepto 
jactare. 

Bocarda.  /.  Bacamarte  de  bo- 
ca de  sino. 

BocARDO.  m.  (philos.)  Bocardo, 
syllogismo;  maneira  de  ar- 
guir que  consiste  em  apre- 
sentar tres  proposições,  a  se- 
gunda universal  affirmativa, 
e  a  primeira  e  ultima  parti- 
culares negativas. 

BocARRONADA./.  Faufarricc,  ba- 
sofia. 

Bocarte,  m.  Bocaste;  machina 
para  triturar  o  mineral  an- 
tes de  o  fundir. 

Bocas. /.jjí.  Bokas;  panno  de 
algodão  de  8urate. 

BocATA.  /.  (germ.)  Fome. 

BocATE JA.  /.  Beira ;  telhas  que 
formam  as  bordas  do  telha- 
do, ínfima  in  tectis  tegula. 
A  toca  teja;  no  mesmo  in- 
stante, no  acto. 

Bocaza.  /.  (fam.)  avgm.  de  Bo- 
ca. Bocaca;  boca  grande. 

Bocear,  n.  V.  Bocezar. 

BocEDo.  m.  (ant.)  Pranto,  grito. 

Bocel,  m.  (arch.)  Bocel;  espe- 
cie de  moldura  que  rodeia  a 
extremidade  inferior  da  co- 
lumna. C'feZa^?íraco?íí;e£Cct,ca- 
naliculatcL :  —  bocel ;  instru- 
mento que  serve  para  fazer  a 
moldura  chamada  bocel.  In- 
strumentum  ad  elaboranda 
opera  caniculuta :  —  Medio 
bocel  (arch.);  meio  bocel,  mol- 
dura lisa,  cuja  jn'ojcctura 
comprehende  um  semicír- 
culo. Semilabrum,  labrum  in 
semicirculi  speciem. 

Bocelar.  a.  (arch.  e  art.)  Bo- 


BOC 

celar ;  formar  boceis.  Infor- 
mam canalis  elaborare  ali- 
quid. 

Bocelete,  m.  dim.  de  Bocel.  Bo- 
celete. 

BocELON.  m.  augm.  de  Bocel. 

BocELLAK./.  Caldeira  de  cobre. 

Bocera.  /.  Eesto  de  comida 
ou  bebida  que  fica  nos  bei- 
ços depois  de  comer  ou  be- 
ber. Escm  vestigia  lahiis  ad- 
Imrentia. 

Boceto,  m.  Bosquejo;  esboço 
que  o  pint(jr  faz  antes  de  pin- 
tar um  quadro.  Tahião3  colo- 
ribus  depicfcB  adumhratio. 

BocEZAE.  11.  (ant.)  V.  Bostezar : 
—  mover,  mexer  os  beiços  de 
um  para  outro  lado;  diz-se 
dos  cavallos.  Jumenta  ah 
utroqiie  latere  labia  ciere, 
verteré. 

Bocezo,   m.  (ant.)  V.  Bostezo. 

BociDio.  m.  f>jooZ.JBocidio;  ge- 
nero de  insectos  hemipteros 
da  familia  dos  membracidos. 

BociN.  m.  Rolete  de  esparto  da 
roda  de  iima  carruagem.  Mo- 
dioli  armilla  spartea,  niu- 
nimen  sparteum. 

Bocina./.  Bozina,  buzina;  trom- 
beta curva  de  metal  ou  de 
outra  substancia.  Buccina, 
tuba: — buzina  náutica;  por- 
ta-A'Oz  com  que  se  falia  de 
longe.  Tuba  stentorea : —  bo- 
zina;  búzio,  caracol  marinho 
do  feitio  de  corneta.  Murex 
tritonis :  — buzina ;  ursa  me- 
nor, constellação  composta 
de  sete  estrellas.  Ursa  mi- 
nar. 

BociNAL.  adj.  (zool.)  Buzinai; 
diz-se  da  concha  em  forma 
de  buzina. 

Bocinar,  n.  (ant.)  Buzinar;  to- 
car buzina. 

Bocinas.  /.  pi.  (zool.)  Buzinas, 
búzios  esphericos ;  conchas 
univalves. 

Bocinero,  m.  Buzinador ;  o  que 
tocabuzina.  Buccinator,  oris. 

BociNGLERÍA.  /.  Gritaria,  ala- 
rido, algazarra. 

BociNiLLA.  /.  dim.  de  Bocina. 
Buzininha. 

Bócio.  m.  (mcd.)  Bocii»;  papo 
na  garganta,  papeira;  tumor 
escrophuloso. 

Bocioso,  sA.  adj.  Papeirento; 
da  natureza  da  pajoeira. 

BocoL.  m.  Barrica,  vasilha  pa- 
ra transportar  géneros  de 
commercio. 


BOC 

BocoN.  m.  O  que  tem  a  boca 
gi-ande.  Ore  loatulus : — (fig.) 
^jaroleiro,  parolador,  gabo- 
las.  Loquax,  garrvlus. 

BocoNiA. /.  (¡jot.)  Boconia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  papaveráceas,  composto 
de  duas  especies  exóticas  c 
notáveis  por  carecerem  de 
cerollas,  e  terem  uma  ca- 
23sula  monosiíerma  e  pelo 
sueco  que  têem  as  folhas  e 
a  haste. 

BocoNiÁcEO,  CEA.  adj.  (bot.)  Bo- 
coniaceo;  similhante  ou  re- 
lativo á  boconia  :— /.  pi.  bo- 
coniaceas ;  tribu  da  familia 
das  papaveráceas  cujo  typo 
é  a  boconia. 

Bocoy,  m.  Barrica  de  assucar. 

Bocudo,  da;  adj.  (ant.)  Que 
tem  a  boca  grande.  Ore  pa- 
tulus,  vastus. 

Bocha./.  Bola,  para  jogar.  Glo- 
bidus  ligneus  :  —  (p.  Mure.) 
prega,  ruga  nos  vestidos. 
Plica,  ruga.  Juego  de  las 
bochas;  jogo  da  bola.  Glo- 
hulorum  ludus. 

Bochado,  m.  (germ.)  Justiçado, 
enforcado. 

Bochar,  a.  Bater  uma  bola  na 
outra;  no  respectivo  jogo. 
Globulum  alterius  globuli 
ictu  trudere,  i^ellere. 

Bochazo.  ?».  Embate,  choque 
de  uma  bola  na  outra.  Idus 
glóbulo  impacus. 

Boche.  m.  Covinha  que  os  ra- 
pazes fazem  no  chào  para 
jogar  atirando  para  ella  as 
peças  com  que  jogam.  Scro- 
biculus,  i:  —  (germ.)  ver- 
dugo. 

BocHERO.  m.  (germ.)  Ajudante 
do  carrasco. 

Bochín,  m.  (ant.)  Verdugo,  car- 
rasco. 

Bochinche,  m.  (p.  America) 
Alvoroto,  assoada. 

Bochinchero.  7?!.  (p.  America) 
Alvorotador,  sedicioso. 

Bochin-cho.  m.  (ant.)  Bochecha, 
golle,  trago. 

líocHiR.  m.  (wol.)  Bochir;  ani- 
mal correspondente  á  classe 
dos  reptis,  e  ordem  dos  ophi- 
dios  propriamente  ditos. 

BocHisTA.  m.  Destro  no  jogo 
da  bola.  Globtdorum  gncwus 
propidsator. 

Bochorno,  m.  Bochorno,  suão; 
vento  do  levante,  medio  en- 
tre o  euro  ou  les-sueste  e  o 


BOD 


431 


vcníu  íiiú.  Vulturnus,  i:  — 
bochorno;  calor  forte.  JRs- 
íiyus  ardor:  —  escandescen- 
cia;  calor  de  pouca  duração 
que  -s'era  á  cabeça.  Tenuis 
vapor  ccsíuosus  capjut  gra- 
vans :  —  incendimento,  alte- 
ração procedida  de  ira  ou  de 
vergonha.  Irritatio,  accensío 
proi  ira  vel  alio  affectu. 
Bochornoso,  sa.  adj.  Vergonho- 
so; que  causa  vergonha  ou 
"vituperio.  Quod  ruborem  in- 
Jcrt. 

Boda.  /.  Boda,  casamento,  des- 
posorio, e  o  festim  que  se 
faz  por  essa  occasiào.  Nu- 
ptioi,    arum:  —  de    negros 
(fam.);  festim  em  que  se  faz 
muita    bulha    e    algazarra;, 
Quasi  cethiojnim  repotia.  A 
boda  ni  bautizo  no  vayas  sin 
ser  llamado  (rif.);  a  boda 
nem  baptisado,  nao  vás  sem 
ser  convidado.  Ad  convivium 
non  invitattis  nunquam  adito. 
De  tales  bodas  tales  costras 
ó  tortas  (rif.);  de  taes  bo- 
das, taes  tortas;  quem  mal 
começa,  mal  acaba.*  Qui  rtia- 
le  incipit,  male  desinit.  En 
la  boda  quien  menos  come  es 
la  novia  (rif);  na  boda  quem 
menos  come  é  a  noiva;  rif. 
que  mostra  que  ñas  grandes 
funcçòes  o  dono  da  casa  é 
quem    menos  as    desfructa. 
Dum  convivce  edunt,  jejunat 
convivator.  Lo  que  no  viene 
á  la  boda  no  viene   á  toda 
hora  (rif);  o  que  não  vem 
antes  da  boda  não  vem  de- 
jíois ;  se  o  que  os  sogros  pro- 
mettem  nao  se  cumpre  antes 
do  casamento,  com  difficul- 
dade  se  cum^irirá  depois.  Si 
uxorem  accipias;  soceri  pro- 
missis  ne  fidito.  Ni  boda  po- 
bre, ni  mortuorio  rico  (rif.)  ; 
nao    ha    casamento    pobre, 
nem  mortalha  rica;  nem  bo- 
da sem  canto,  nem  morte  sem 
pranto.  In  nnptiis  simidan- 
iur  divitifii,  in  funere  pau- 
pertas  ostentatur.  No  hacer- 
se la  boda  de  horros,  sino  de 
buenos  ducados  redondos,  ó 
de    buenos    bollos   redondos 
(rif);  não  se  jiescam  trutas 
a  bragas  enxutas.  Non  ma- 
gna  sitie  sumptu  fiunt.  No 
hay  boda  sin  doña  toda  (rif); 
não   falta   a  festa  alguma; 
applica-se    ¡ts    pessoas    que 


432 


BOD 


apparecem  em  todas  hs  fanc- 
ções.  Ubi  conviviwn  paratur, 
ibi  adest.  Quien  bien  baila, 
de  boda  en  boda  se  anda 
(rif.);  quem  tem  graça  ou 
sabe  alguma  prenda  quer 
logo  manifesta-la  a  todos. 
Qui  egregie  saltatorem  agit, 
ubicumque  ei  saltare  lubet. 
Quien  se  ensaña  en  la  boda, 
piérdela  toda  (rif.);  quem  se 
anoja  na  boda,  perde-a  to- 
da ;  rif.  que  mostra  a  incon- 
veniencia dos  que  u'esta 
funcção  promovem  algum 
desgosto.  In  rmptiis  rixari 
stultum  est.  Si  de  esta  esca- 
po y  no  rmiero,  nunca  mas 
bodas  ai  cielo,  ou  si  Dios 
de  esta  me  escapa,  nunca  me 
cubrirá  tal  capa;  se  d'csta 
escapo  em  outra  não  me 
metto.  Peream,  si  denuò  pe- 
riculiini  istud  adiero. 

BoDAERTo.  m.  (zool.)  Bodacrto ; 
peixe  do  genero  gobio. 

BoDAK.  n.  (inus.J  V.  Casarse. 

Bode.  m.  Bode;  macho  da  ca- 
bra. Hircus,  i. 

Bodega./.  Adega*,  casa,  arma- 
zém onde  se  guarda  o  -sánho. 
Celia  vinaria:- — colheita  de 
vinho.  Vindemia  vel  vini 
nhertas,  copia :  —  porão ;  a 
parte  mais  funda  do  navio. 
Navigii  alveus  sub  tabúlalo : 
—  armazém  de  mercadorias 
nos  portos  de  mar.  Mercium 
apotheca.  Al  que  va  à  la  bo- 
dega por  vez  se  le  cuenta, 
beba  ó  no  beba  (rif);  quem 
vai  á  taverna,  por  vez  se 
lhe  conta,  beba  ou  não  be- 
ba; adverte  que  devemos 
fugir  dos  logares  suspeito- 
sos aindaque  se  frequentem 
com  um  fim  bom.  A  suspe- 
ctis  conventibus  omnino  fu- 
gito. 

Bodegón,  Bodego.  m.  Bodega, 
taverna,  baiuca.  Caupona, 
popina :  —  pintura  que  re- 
presenta cousas  comestíveis. 
Cavpona  depicta.EcJiar  elbo- 
degon por  la  ventana  (fain.); 
dar  um  grande  banquete, 
fazer  gasto  extraordinario. 
Proftise,  abundanter  convi- 
vium  celebrare,  sumpttiis  fa- 
ceré. Echar  el  bodegón  por 
la  ventana  (fr.);  enñxdar-se, 
encolerisar-se  em  demasia. 
Vehementer  irasci.  ¿En  qué 
bodegón  hemos  comido  jnn- 


BOD 

tos?  já  comemos  no  mesmo 
prato?  quem  lhe  deu  con- 
fiança? Undenam  tibi  m,e- 
cum  tanta  familiaritasf 

Bodegoncillo,  to.  m.  dim.  de 
Bodegón.  Bodegasinha. 

Bodegonear,  a.  Frequentar  ta- 
vernas. 

Bodegonero,  ra.  s.  Bodegueiro ; 
o  que  tem  bodega.  Caupo, 
anis. 

Bodeguero,  ea.  s.  Adegueiro. 
Cellarius,  ii. 

Bodegueta.  /.  dim.  (ant.)  de 
Bodega. 

BoDEGuiLLA./.  dim.  dc  Bodega. 

Bo-diang.  m..  (bot.  e  med.)  Bo- 
diang;  raiz  usada  em  Sião 
contra  a  paralysia. 

BoDiANiTos.  m.  pi.  (zool.)  Bo- 
dianitos ;  tribu  de  peixes  da 
família  dos  esparoideos,  cujo 
typo  é  o  genero  bodiano. 

BoDiANo.  m.  (zool.)  Bodiano ; 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  esparoideos,  que  se  di- 
vide em  dois  sub-generos. 

Bodigo,  m.  Pao  bodivo;  pão  de 
flor  de  farinha  que  se  leva 
á  igreja  por  offerenda.  Li- 
bum,  ii. 

Bodijo,  m.  (fam.)  Casamento 
desigual  ou  mal  festejado. 
Dispares  et  indebitm  nuptice. 

Bodo.  m.  (zool.)  Bodo;  genero 
de  infusorios,  caracterisado 
por  terem  cauda,  única  cir- 
cumstancia  que  o  distingue 
dos  outros  géneros  da  mes- 
ma familia. 

BoDocADA.  /.  (fam.)  V.  Bodo- 
cazo. 

BoDOCAL.  ctd¡j.  (prov.  agr.)  Diz- 
se  de  uma  especie  de  uva 
preta,  e  das  vinhas  que  a 
produzem.  Uvce  aut  vitis 
genus. 

BoDocAzo.  171.  Pancada  de  bo- 
-  doque.  Globidi  ballistm  ictus. 

BoDOLLO.  m.  (p.  Ar.JY.Podon. 

BoDONAL.  m.  (p.  Gal.)  Pasta- 
gem para  os  bodes. 

Bodoque,  m.  Bodoque;  bola  de 
barro  secco  ao  sol  para  ati- 
rar com  a  besta  chamada 
de  bodoque.  Globtdxis  fictilis 
ballistcB  : — (fig.)  inepto,  par- 
vo, estupido.  Stolidus,  ine- 
p)tus.  Hacer  bodoques  (fam..); 
ser  enterrado.  Terra  pt'n'emi 
vel  humatum  esse. 

Bodoquera.  /.  Bodoqueira ; 
molde  para  fazer  bodoques 
para  atirar  com  a  arma  cha- 


BOF 

mada  balesta  de  bodoque. 
Globulorum  balUstce  forma, 
typus: — redezinha  de  corda 
de  guitarra  junta  á  corda 
da  balesta  de  bodoque  para 
reter  a  bola.  Funis  aut  tce- 
nia  globulum  in  ballista  con- 
stringens. 

Bodoquero,  m.  (p.  A.  Meridio- 
nal) V.  Contrabandista. 

BoDOQuiLLO.  m.  dim.  de  Bodo- 
que. Bodoquezinho. 

Bodorrio,  to.  (fam.)  V.  Bodijo. 

BoDRATO.  m.  (art.)  Bodrato; 
especie  de  estofo  egypciaco 
ou  do  Levante. 

Bodrio,  m.  Bródio;  caldo  com 
restos  de  soj^a,  hervas,  etc. 
que  de  ordinario  se  dava  aos 
mendigos  nas  portarias  dos 
conventos :  —  guizado  mal 
preparado.  Male  conditwn 
obsonium. 

BoE.  m.  (ant.)  dim.  de  Boe.  V. 
Buey. 

BoEciLLo.  m.  (ant.)  Bolsinho. 

BoÉMicA.  /.  (bot.)  Boemica; 
genero  de  lichens. 

BOEMICÓIDEO,      DEA.    üdj.      (Òot.) 

Boemicoideo ;  qualificação 
dada  aos  vegetaes  similhan- 
tes  ao  genero  boemica :  — ■ 
/.  pi.  boemicoideas;  tribu  de 
plantas  da  familia  dos  li- 
chens, cujo  typo  ó  o  genero 
boemica. 

BoEMio,  IA.  adj.  e  s.  V.  Bohe- 
mio. 

BoENiNGosENiA.  /.  (bot.)  Boe- 
ningosenia;  especie  de  ar- 
ruda com  flores  brancas,  e 
considerada  por  alguns  co- 
mo um  genero  distincto. 

BoENiNGOSiA.  /.  (bot.)  Bocnin- 
gosia ;  genero  de  plantas  da 
familia  das  papilionaceas, 
tribu  das  loteas. 

BoERAviA.  /.  (bot.)  Boheravia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  nictagineas,  compos- 
to de  varias  especies  herbá- 
ceas, que  se  criam  nas  re- 
giões intertroiDicaes,  e  se 
cultivam  nos  jardins  da  Eu- 
ropa. 

BoEzuELO.  m.  Boi  artificial  que 
serve  para,  debaixo  d'elle, 
esper.ar  e  caçar  as  perdizes. 
Fictus  bvjCidus  aucupato- 
ribus. 

Bofada.  /.  (vulg.)  Guisado  fei- 
to com  bofes. 

Bofe.  to.  Bofe;  órgão  essen- 
cial da  respiração.  Pulmo, 


BOG 

onis.  Echar  el  bofe  ou  los 
bofes  (fam.);  deitar  os  bofes 
pela  loôca  fóra,  trabalhar 
demasiado.  Enixias  in  labo- 
rem incumbere.  Echar  el  bo- 
fe ou  los  bofes  jpor  ale/una 
cosa  (fam.);  cansar-se  por 
alguma  cousa.  Vehementer, 
enixius  cupere. 

Bofena.  /.  (ant.)  Bofe. 

BofetX.  /.  Bofetá;  panno  de 
algodão  muito  fino  e  cngom- 
mado  que  vem  da  Asia.  Tex- 
tum  tenue  et  rigidum. 

Bofetada.  /.  Bofetada;  pan- 
cada na  face  com  a  palma 
da  mão.  Alapa,  colaphus. 
Dar  rma  bofetada  (fig-);  fa- 
zer alguma  grave  injuria. 
Dispicere,  parvifacere.  Des- 
cargar bofetadas;  dar  bofe- 
tadas. Pugnis  ccedere. 

Bofetón,  m.  Bofetão;  grande 
bofetada.  Alapa,  vehemcn- 
tior  ictus :  —  certa  machina 
thcatral  em  forma  de  meias 
portas.  Theatralis  machina 
qiKcdam  versai  üis.  Bofetón 
amagado,  minea  bien  dado 
(rif.);  cao  que  ladra  não 
morde,  quem  muito  ameaça 
pouco  faz.  Minax  nonferit. 

BoFETONciLLO.  m.  cUm.  de  Bo- 
fetón. Bofetàosinho. 

BoFORDAR.  n.  (ant.)Y .  Bohor- 
dar. 

BoFOKDO.  m.  (ant.)  Bafôrdo; 
lança  curta,  usada  em  certo 
jogo  que  se  fazia  a  cavallo. 

Boga./,  (zool.)  Boga;  peixe  de 
corpo  cylindrico,  prateado, 
de  barbatanas  quasi  bran- 
cas. Cyprinus  grislagine : — 
boga;  especie  de  peixe  de 
corpo  estreito,  de  côr  bran- 
co-azulada,  com  seis  ou  oito 
raios  em  todo  o  seu  compri- 
mento, sendo  os  superiores 
denegridos  e  os  inferiores 
dourados  e  prateados.  E  co- 
mestivel.  Spariis  boops: — • 
voga;  movimento  da  embar- 
cação a  remos.  Bemigatio, 
onis:  —  (p.  Extr.)  faca  de 
dois  fios.  Cidter  anceps,  bi- 
pennis :  —  m,  voga,  rema- 
dor, remeiro.  Também  se 
usa  no  feminino.  Bemex, 
igis : — arrancada;  voga  ar- 
rancada, modo  de  remar  cora 
toda  a  força  e  expedição. 
Vehementior  remigatio:  — 
larga;  voga  larga,  modo  de 
remar  estendendo  muito  os 


BOH 

remos.  Remis  latins  jactatis 
navis  impiãsio.  Estar  en  bo- 
ga alguna  cosa  (fam.);  estar 
alguma  cousa  em  voga,  estar 
em  moda,  ou  muito  seguida. 
Bene  mídtis  p>lttcer-¿. 

Bogada. /.Vogada;  espaço  per- 
corrido pelu  barco  em  cada 
remadura.  Spatium  uno  ictu 
rcmorum.  à  navi  percursum: 
— barreia;  fallando  da  rou- 
pa branca.  V.  Colada. 

Bogador,  ra.  s.  Remador,  re- 
meiro. Remcx,  igis. 

Bogante,  p.  a.  (poet.)  de  Bo- 
gar. Vogante.  ttemigans,  an- 
tis: —  remador,  remeiro. 

Bogar,  n.  (naut.)  Vogar.  V.  i?e- 
mar:  —  a.  (ant.)  vogar;  con- 
duzir remando. 

Bogavante,  m.  Voga-avante; 
primeiro  remador.  Primits 
remex,  vel  primum  sedile  in 
transtris  occupans:  —  (zool.) 
certa  classe  de  lagostas  ma- 
rinhas, conhecida  nas  costas 
de  Andaluzia.  Lacusto}  ma- 
rinai genus. 

BoGUEAR.  n.  (art.)  Pescar  o 
peixe  chamado  boga. 

Boguera.  /.  (art.)  Bogueiró; 
rede  própria  para  pescar  bo- 
gas. 

BoGUEWV.  777.  (agr.)  Trigo  mou- 
risco. 

Bogüilla. /.  (zool.)  Boguilha; 
peixe  saboroso  que  se  cria 
n'uma  lagoa  do  Perú;  tem 
uma  quarta  de  vara  de  com- 
primento c  tres  dedos  de 
gi-ossura. 

BoHEDAL.  m.  (min.)  Bohedal; 
abobada  do  feitio  de  uma 
concha  muito  gi-ande  que  a 
natureza  forma  em  algumas 
minas. 

Bohemiano,  na.  adj.  Bohemia- 
no. V.  Bohemo. 

Bohémico,  ca.  adj.  Bohemio; 
pertencente  á  Bohemia.  Bo- 
hemicus,  a,  um. 

Bohemio,  m.  Bohemio;  capa 
curta  que  descia  pouco  abai- 
xo da  cintura.  Pallium  bo- 
hemicum:  —  V.  Gitano:  — 
adj.  (ant.)Y .  Bohemo.  , 

Bohemo,  ma.  adj.  Bohemo,  bo- 
hemio; natural  da  Bohemia; 
bohemo;  pertencente  á  Bo- 
hemia. Bohemus,  a,  um. 

Bohena,  Boena.  /.  (ant.)  V.  Bo- 
fes :  —  linguiça  feita  de  bo- 
fes de  porco.  Lucanica  e  por- 
ei pvlmone. 


BOI 


433 


Bohio.  m.  Palhoça,  choça.  Tii- 
gurium,  ii. 

Bohonería.  /.  (ant.)  V.  Bidio- 
neria. 

Boiionero.  m.  V.  Bidionero. 

Bohordak.  n.  (ant.)  Bafordar; 
arrojar  bafordos  ou  lanças 
curtas  nas  cavalhadas. 

Bohordo,  to.  (ant.)  V.  Bof or- 
do :  —  bafordo ;  cannas  cujo 
primeiro  canudo  era  cheio 
de  areia,  para  jogar  nas  ca- 
valhadas. Canna  vel  virga 
jaculatoria :  — (bot.)  i:»edun- 
culo  siniilhante  a  um  talo 
herbáceo  que  não  tem  fo- 
lhas :  —  espadana  e  o  junco 
da  mesma.  Scujms,  i. 

Bor.  m.  (zool.)  Boi;  palavra 
americana  que  significa  ser- 
pente, e  da  qual  provavel- 
mente se  deriva  a  palavra 
boa. 

Boicixinga.  /.  (zool.)  Boicinin- 
ga;  reptil  da  classe  dosophi- 
dios,  propriamente  ditos,  in- 
dígena do  Brazil,  de  perto 
de  duas  varas  e  meia  de 
comprido  e  da  grossura  de 
um  braço,  com  a  cabeça 
comprida  e  delgada,  a  lín- 
gua bifida,  os  olhos  peque- 
nos e  os  dentes  ponteagua- 
dos.  Tem  na  extremidade  da 
cauda  um  corpo  parallelipi- 
pedo,  e  faz,  quando  anda,  um 
ruido  similhante  ao  da  co- 
bra cascavel.  E  muito  vene- 
noso, e  ataca  os  ^^ajantes. 

Boicuaba.  /.  (zool.)  Boicuaba; 
cobra  de  cinco  varas  e  meia 
de  comprido,  negra  pela 
¡larte  anterior  do  corpo,  e 
amarella  no  resto.  E  inimi- 
ga das  outras  cobras  e  es- 
pecialmente da  cascavel. 

BoiGA. /.  (zool.)  Boiga;  reptil 
correspondente  á  ordem  dos 
ophidios,  propriamente  di- 
tos, que  só  se  encontra  na 
America,  e  èm  numero  bas- 
tante escasso. 

BoiL.  m.  V.  Boyera. 

Boina.  /  Gorra ;  barrete  de  lã 
ou  panno,  redondo  e  com- 
23rido,  que  usam  os  naturaes 
das  Provincias  Vascongadas 
e  de  Navarra. 

Boik-kakeli.  m.  (bot.)  Boin- 
kakeli ;  orchidea  parasita  da 
índia. 

Boira.  /.  (p.  Ar)  V.  Niebla. 

BoisDcvALiA.  /.  (bot.)  Boisdu- 
valia;  genero  de  plantas  da 


434 


BOL 


familia  das  onagrarias,  que 
consta  de  duas  especies:  — 
(zool.J  genero  de  insectos  di- 
pteros  da  familia  dos  philo- 
midos,  comjjosto  de  cinco  es- 
pecies jiroprias  dos  paizes 
calidos,  e  cujo  tyj^o  c  a  bois- 
duvalia  brilhante. 
Boj.  m.  Buso;  arbusto  sempre 
verde  cuja  madeira  é  de 
grande  uso  no  officio  de  tor- 
neiro. Buxue  semper  virens: 

—  (ant.  naut.JY.  Bojeo:  — 
buxo  de  sapateiro;  i^eça  ro- 
liça de  madeira,  sobre  a  qual 
os  sapateiros  cozem  o  cabe- 
dal. Tigillum  bvxeum  suto- 
ribus  cleserviens. 

BojA./.  (p.  Mure.)  Y.  Abróta- 
no, planta: — (aid.JY.  Buba. 

Bojar.  ?í.  Bojar;  ter  bojo  ou 
uma  certa  circumferencia. 
In  amhitu  habere,  p)rotendi: 

—  a.  (naut.)  circumdar  luna 
ilha,  para  a  medir.  Amhirc, 
circumire :  — limpar  o  corde- 
vão.  Alutce  maculas  radere, 
delere. 

Boje.  (p.  Períi)  Tonto,  néscio: 

—  (bot.)  V.  Boj,  arvore  e 
madeira. 

Bojear,  a.  (naut.)  Y.  Bojar. 

Bojedal,  in.  Buxal;  mata  de 
buxos.  Buxetum,  i. 

Bojenia. /.  (bot.)  Bogenia;  ge- 
nero de  plantas  legumi- 
nosas. 

Bojeo,  m.  Griro  em  rodas  de 
uma  ilha;  acção  de  circum- 
da-la.  Circnitio,  anis. 

BojERiA.  y.  (bot.)  Bogeria;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compósitas,  tribu  das 
vernonieas,  composto  de  uma 
só  especie. 

BojÉRicAs.  /.  pi.  (bot.)  Bogeri- 
cas;  secção  de  plantas  da 
tribu  das  vernonieas,  cujo  ty- 
po  é  o  genero  bogeria. 

BojETA.  /.  (ant.p.  Ar.)  Y.  Sar- 
dineta, peixe. 

Bojiganga./.  Bugiganga;  com- 
panhia ambulante  de  acto- 
res :  —  mascara  de  actor  am- 
bulante. Larva,  ridícula 
vertis. 

Bojo.  m.  (naut.)  Y.  Bojeo. 

BojOBi.  m.  (zool.)  Bojobi;  ser- 
pente do  genero  boa. 

Bol.  m.  (art.)  Y .  Bolo  armcni- 
CO,  dos  douradores. 

Bola.  /.  Bola ;  corpo  espherico 
de  qualquer  materia.  Glo- 
bus,  sphoira :  — jogo  da  bola. 


BOL 

Discus,  i:  — geral;  diz-se 
no  jogo  quando  se  ganham 
todas  as  vazas.  Ludi  char- 
la rum  sorsq  uctdam : — (fain .) 
Y.  Mentira :  —  (germ.)  feira. 
Dale  bola  (fam.);  que  sécca; 
denota  o  enfado  que  causa 
alguma  cousa  repetida  mui- 
tas vezes.  Vali!  molestas  es. 
Escurrir  la  bola  (fam.);  sa- 
far-se,  escapar-se.  Fugere. 
Escurrir  la  bola;  despedir- 
se á  franceza,  ir-se  embora 
ou  sair  de  alguma  ¡larte  sem 
se  despedir.  Aufugere,  elabi. 
Eiiede  labola;  haja-se  Deus 
com  seu  mundo,  tanto  se  me 
dá  como  se  me  deu. 

Bolada.  /.  Bolada;  golpe  de 
bola  no  jogo.  Globi  ictus. 

Bolado,  m.  Pão  de  assucar. 
V.  Azucarillo.  Sacchari  fa- 
viis. 

Bolam.  m.  (zool.)  Bolam ;  peixe 
da  familia  dos  esparoideos, 
azeitado,  e  pouco  agradável 
ao  paladar. 

BoLANTiM.  m.  Cordel;  corda 
delgada.  Funis,  restis. 

Bolar.  adj.  (med.)  Bolar;  qua- 
lificação dada  pelos  médicos 
ao  barro  ou  argilla  que  se 
jiega  aos  dedos  ou  á  língua. 

Bolarmenico.  m.  Y .  Bfilo  ar- 
menico. 

BoLATA./.  (germ.)  Ladrão  sor- 
rateiro; o  que  furta  entran- 
do pelas  janellas  ou  pelos 
telhados. 

BoLATERo.  m.  (germ.)  Saltea- 
dor; ladrão  que,  correndo, 
acommettc  para  roubar. 

Bolaverde,  m.  Bolaverde;  es- 
pecie de  cogumelo  próprio 
13 ara  comer. 

BoLAx.  m.  (bot.)  Rolax;  planta 
da  familia  das  umbelliferas, 
indígena  daPatagonia ;  é  pe- 
quena e  segrega  uma  grande 
quantidade  de  substancia  re- 
sinosa : — (zool.)  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros  da  familia  dos  lamelli- 
cornios,  oriundos  do  Brazil. 

BoLAzo.  m.  Bolada;  golpe  com 
a  bola.  Globi  ictus. 

BoLBiDio.  in.  (bot.)  Bolbidio; 
tribu  de  plantas  da  familia 
das  orchideas,  que  consta  de 
cinco  especies. 

BoLiiiTis.  /.  (J>ot.)  Bolbitis;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  i^oh^podeaceas,  tribu  das 
liolypodeas,  considerado  por 


BOL 

alguns  como  simples  secção 
do  genero  acróstico. 

Bolboceras.  ??i.  pi.  (zool.)  Bol- 
boeeras;  genei-o  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicornios,  de 
tamanho  mediano,  figura 
convexa  e  quasi  globulosa,  e 
nocturnos.  Consta  de  deze- 
seis  especies. 

BoLBocHETA./.  (bot.)  Bolboche- 
ta  (pello  bulboso);  genero  de 
])lantas  da  familia  das  al- 
gas, de  cor  verde  e  azulada, 
composto  de  uma  só  especie 
que  vive  nas  plantas  das 
margens  dos  rios  e  das  aguas 
estagnadas. 

BoLDOFiLLO.  m.  (bot.)  Boldofillo 
(pello  bulboso);  genero  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chideas, tribu  das  deudro- 
bieas,  composto  de  cincoenta 
esjjecies  tropicaes,  cujas  flo- 
res são  pequenas  e  de  cores 
variadas.  Cultivam-se  nas 
estufas  quinze  especies. 

BoLCHACA,  BoLCHAco.  m.  (fam. 
p.  Ar.)  Bolsa,  algibeira. 
Marsupinm,  loculus. 

BoLDA. /.  (bot.)  Bolda;  arvore 
do  Chili,  que  serve  de  typo 
ao  genero  ruizia. 

BoLDEA.  /.  (bot.)  Y.  Ruizia. 

BoLDu.  m.  (Jjot.)  Boldu ;  arvore 
aromática  do  Chili. 

BoLDUciA.  /.  (bot.)  Bolducia; 
synonymo  do  genero  dipte- 
rix. 

Bolea.  /.  Bolea;  jieça  de  pau 
torneado  e  fixo  na  lança  do 
coche,  onde  se  atam  os  ti- 
rantes. Tignum  animlo  fér- 
reo instructum. 

Boleada.  /.  (p.  America)  Par- 
tida de  caça. 

Boleador,  m.  (germ.)  Ladrão 
que  rouba  nas  feiras  e  mer- 
cados:— (germ.)  velhaco. 

Bolear,  n.  Jogar  por  diverti- 
mento e  sem  interesse  o  jogo 
do  truque  ou  do  bilhar.  Gló- 
bulos incassiim  jactare:  — 
apostar  a  atirar  bolas  de 
madeira  ou  de  ferro.  De  glo- 
bulorum  emissione  longius 
p¡rotralienda  decertare:  — V. 
Arrojar:  —  (p.  Mur.)  men- 
tir muito.  Mentiri,  menda- 
cia  venditare : —  (germ.)  caí  r. 

Bolenia./.  (min.)  Bolenia;  es- 
pecie de  pedra  preciosa  que 
se  descobre  pela  chuva  que 
a  limpa  e  a  põe  a  descober- 


BOL 

to,  porque  de  contrario  con- 
fuiíde-se  com  a  torra. 

Boleo.  m.(bot.)  Boleo;  g'oncro 
de  plantas,  correspondentes 
á  familia  das  cruciferas,  tri- 
bu das  veleas,  composto  de 
urna  só  especie,  que  é  um 
arbúsculo  ramoso,  com  ra- 
mos divergentes,  provido  de 
pellos  asideros  e  rígidos,  com 
inflorescencia  em  racimos 
erectos,  e  as  flores  de  cor 
amarella  e  esbranquiçada. 

Boi.EO.  m.  Jogo  da  bola,  logar 
destinado  a  este  jogo.  Lo- 
cus  ubi  globo  luditur. 

Bolero,  ka.  s.  Bailador  de  bo- 
lero :  —  (f(íin.)  caramboleiro, 
mentiroso:  —  bolero,  baile 
hespanhol.  Saltationis  his- 
panicce  gemís. 

Boleta.  /.  Bilhete  ou  licença 
(jue  se  dá  para  se  ¡wder  en- 
trar em  qualquer  parte.  <S'.v/í- 
graj^hvs,  i:  —  boleto;  bilhe- 
te de  alojamento  para  os  sol- 
dados. Chirograplnnn  domui 
assignandtcmilitlbusprccter- 
ewitibns  deserviens :  —  or- 
dem ;  bilhete  para  cobrar  di- 
nheiro. Chirographum  ])ecu- 
oiice  exsolvendcc:  —  (prov.) 
mortalha ;  papel  para  embru- 
lhar tabaco.  Scliedula  papy- 
racea,  qua  tahaci  vcnalis  exi- 
gua partió  continetur. 

BoLETÁCEAs.  m.pl.Y.  Boletió- 
deos. 

Boi-isTAK.  a.  Fazer  maços  de 
tabaco  para  vender.  Schc- 
dulas  papyraceas  tabaco  mi- 
nutatiin  vendendo  eff'ormare. 

BoLETATO.  m.  (chim.)  Boletato; 
sal  que  resulta  da  combina- 
ção do  acido  boletico  com 
qualquer  base  salificavel. 

BoLETEiio,  KA.  adj .  (mil.)  In- 
dividuo que  prepara  aloja- 
mento e  reparte  os  boletos 
dos  soldados. 

BoLÉTico.  m.  (chim.)  Boletico; 
acido  vegetal,  crystallino, 
descoberto  em  uma  planta 
do  genero  boleto,  que  se  ob- 
tém tratando  os  suecos  da 
mesma  planta  pelo  acetato 
dn  chumbo. 

Boletín,  m.  Ordem  para  cobrar 
dinheira.  Tessera  numma- 
ria: — V.  Boleta  para  aloja- 
mento dos  soldados :  —  bi- 
lhete de  theatro  ou  de  ou- 
tro qualquer  divertimento. 
Schedula    theatrum     ingre- 


BOL 

diendi  grafia:  —  boletim; 
periódico  semanal  ou  diario 
destinado  a  um  genero  de 
assumptos. 

BoLETixo,  XA.  adj.  (li.  nat.)  Bo- 
letino;  que  vive  nos  cogu- 
melos. 

BoLETiTA.  m.  (min.)  Boletita ; 
pedra  argillosa  de  aspecto 
cinzento  escuro,  e  taopai-eci- 
da  com  os  boletos  que  á  pri- 
meira vista  se  confunde  com 
elles.  V.  Alaonita. 

Boleto,  m.  f6oí.J Boleto;  espe- 
cie de  cogumelo. 

BoLETOBLi.    /.      (ZOOI.)     Bolcto- 

bia;  genero  de  insectos  le- 
pidópteros nocturnos,  com- 
posto de  uma  só  especie, 
que  vive  nos  boletos. 

Boletófago.  m.  (zool.)  Boleto- 
2)hago;  synouymo  de  bolitó- 
phago. 

Buletófilo.  m.  (zool.)  Boleto- 
pililo;  synonymo  de  bolito- 
philo. 

BOLETÓIDEO,  EA.   adj.  (hot.)  Bo- 

letoideo;  que  se  parece  ou 
tem  relação  com  o  boleto: 
— /.  2il-  boletoideas;  divisão 
de  plantas  da  familia  dos 
cogumelos,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero boleto. 

BoLuiA.  /.  (bot.)  Bolhia;  arvore 
da  ilha  de  Cuba,  citada  nos 
catálogos,  mas  cuja  espe- 
cie não  está  determinada. 

BoLicHAHA.  (de  lina)  (mod.  adv. 
fam.)  De  uma  vez,  de  um 
golpe.  Simiil  uno  ictn. 

Boliche,  m.  Bola  pequena  para 
jogar.  Minor  globulus:  —  ca- 
garria; peixe  raiudoque  se  ti- 
ra da  rede.  Piscicidornm  ex- 
tractorum  Jarope  litiis  copia: 
—  (germ.)  casa  de  jogo:  — 
emboca-bola,  jogo.  Glubido- 
rum  ludiís:  —  chincha;  rede 
para  pescar  peixe  miudo.  líe- 
tíu  jjiscatorice  gemís. 

Bolichero,  ka.  s.  Dono  do  jogo 
da  bola  ou  de  emboca-bola. 
Liidi  globalorum  curator, 
p>ra'fectus. 

BoLicHiLLO.  m.  (art.)  Rede  pe- 
quena para  pescar  peixe 
miudo. 

BoLiCHO.  m.  (art.)  Camaroeiro; 
rede  para  pescar  camarões. 

Bólido,  vi.  (geol.)  Bólido;  sy- 
nonymo de  Aerolito. 

Bolilla,  m.  dim.  de  Bola.  Bo- 
linha; bola  pequena. 

Bolillo.  ?íí.  dim.  de  Bolo:  — 


BOL  435 

bilro;  peça  de  fazer  renda. 
Paxillus  torno  politus:  — 
bilro;  pau  de  jogar  a  bola. 
Férrea  columella  arece  tru- 
dicidari  affixa :  —  forma  pa- 
ra fazer  as  voltas  de  ga- 
ze. Circulus  Ugneus:  —  Acoi- 
ta de  gaze  ou  de  tafetá 
azulado  de  que  usam  os  mi- 
nistros togados  e  os  eccle- 
siasticos  que  são  de  algum 
tribunal  real.  Monicee,  quo- 
rundam j udicum  insigne:  — 
osso  que  cobre  o  casco  do 
cavallo.  Os  bestiarum  ungu- 
lis  affixum  :  —  ¡d.  palitos 
doces  f[ne  fazem  os  confei- 
teiros. Faxilli  ex  massa  dul- 
ciaria. 

Bolín,  m.  V.  Boliche,  na  sua 
primeira  accepção.  De  Bo- 
lín de  bolán  (loe.  adv.); 
inconsideradamente,  sem  re- 
flexão, arrebatadamente.  Te- 
meré, inaniter:  —  (zool.)  bo- 
lín; denominação  emprega- 
da líelos  negros,  para  desi- 
gnar uin  moUusco,  que  con- 
tém um  principio  corante 
análogo  á  purpura. 

Bolina.  /.  (fam.)  Ruido,  boli- 
Ç0,  alarido,  barafunda,  pen- 
dencia, bulha  causada  por 
alguma  rixa  ou  disputa. 
Strepitvs,  vociferatio,  con- 
tentio: — sonda;  prumo  que 
se  lança  ao  mar  para  reco- 
nhecer a  sua  altura  on  pro- 
fundidade. Jlolis:  —  bolina; 
cabo  que  prende  a  vela  á 
amurada,  (juando  se  mano- 
bra, para  tomar  o  vento  por 
banda.  Funis  quo  velinn  obli- 
que  intcndifur: — bolina ;  ^w- 
sição  do  navio  singrando:  — 
castigo  de  açoutes  que  se 
dava  aos  marinheiros.  Echar 
de  bolina  (fr.  fam.);  jactar- 
se. Jactare.  Ir  ó  navegar  de 
bolina  (fr.  naut.);  navegar  á 
bolina;  navegar  barlaven- 
teando  ot  ganhando  distan- 
cia na  direcção  do  Aento. 
Adverso  vento  navigare,  la- 
teri  incumbere  navem.  Boli- 
na agarrochada.  V.  Agarro- 
char. Bolina  de  golfo  ;  boli- 
na de  golfo;  bolina  compri- 
da, que  se  usa  nas  navega- 
ções quando  se  encontram 
ventos  contrarios.  Bolina  de 
revés.  Y.  Cabos  de  revés.  Bo- 
lina escasa;  bolina  escassa; 
posição  que  o  velame  toma 


436 


BOL 


para  seguir  um  rumo  deter- 
minado. Bolina  larga,  fran- 
ca, ancha  ó  abierta;  bolina 
comjirida,  franca,  larga  cu 
aberta;  refere-se  á  posição 
em  que  a  bolina  se  conser- 
va. Correr  la  bolina;  soíFrer 
o  castigo  conhecido  por  este 
nome.  Navegar  de  bolina  y 
orza,  x>or  bolina,  a  la  relin- 
ga; navegar  de  bolina  e  or- 
ça, por  íjolina  á  relinga; 
navegar  contra  a  direcção 
do  vento,  formando  com  a 
bolina  o  maior  angulo  pos- 
sível. Ronzar  las  bolinas. 
V.  Ronzar,  na  sua  accepção 
náutica.  Saltar  ó  dar  um 
salto  a  las  bolinas.  V.  Sal- 
tar, na  sua  primeira  acce- 
pção náutica. 
BoLiNEADOu,  RA.  adj.  (naut.) 
Bolineiro;  diz-se  do  navio 
que  tem  a  propriedade  de 
colher  bem  o  vento,  e  saír 
a  barlavento. 

BoLiNEAE.  a.  (naut.)  Bolinar; 
navegar  á  bolina:  —  boli- 
nar; separar  as  bolinas  de 
todo  o  apparelho,  depois 
d'este  estar  bem  seguro  por 
sotavento :  — V.  Ceñir,  Trin- 
car, nas  suas  segundas 
accepçoes  de  marinha,  e 
Puntear,  na  iDrimeira:  — 
bolinar;  ter  o  navio  a  pro- 
priedade de  executar  esta 
manobra  com  vantagem. 
V.  Barlaventear ,  na  sua 
terceira  accei^ção,  e  Bor- 
dear, na  primeira. 

Bolinero,  ea.  adj.  (naut.)  V. 
Bolineador. 

BoLiNETE.  m.  (naut.)  Bolinete; 
pau  roliço  que  está  fixo  na 
coberta,  de  maneira  que  se 
mova  e  borneie  de  bombor- 
do a  estibordo ;  e  tem  um  vão 
por  onde  joga  o  pincote. 
Vedis  in  navi  rotundus. 

BoLiKGA.  /.  (naut.)  Y.  Gavia, 
na  sua  accepção  (|e  marinha. 

BoLiNGRiN.  m.  Boliiigriu;  jar- 
dim formado  de  verdura, 
com  taboleiros  de  dift'erentes 
figuras,  e  arvores  sempre 
verdes  nos  ángulos,  apresen- 
tando um  variado  matiz. 

BoLiK.  n.  (ant.)  V.  Bullir. 

BoLisA. /.  fprov.)  V.  Pavesa: 
—  (ant.)  V.  Valiza. 

Bolita.  /.  dim.  de  Bola.  Bo- 
linha. 

BoLiTENA. /.  (zool.)  Bolithena; 


BOL 

especie    de    mollusco    que 
hoje  é  desconhecido  e  que 
Aristóteles    mencionava    e 
classificava  entre  os  pulpos. 
BoLiTOBio.  m.  (zool.)  Bolitobio; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  pentameros, 
familia  dos  brachelitos,  com- 
posto de  urnas  vinte  e  duas 
especies  que  vivem  em  al- 
gumas   arvores,  nas  algas, 
nos    musgos    e   nas    folhas 
podres,  ou  que  começam  a 
entrar  em  putrefacção. 
BoLiTÓFAGO.    in.    (zool.)    Boli- 
thophago ;    insecto   armado, 
em  alguma  de  suas  especies, 
com  uma  antenna.  E  syno- 
nymo  de  eledona. 
BoLiTÓFiLO.  m.  (zool.)  Bolitho- 
philo;    genero    de   insectos 
dipteros,  secção  dos  nemo- 
ceros  e  da  familia  dos  thi- 
pullarios,  composto  de  duas 
especies  cujas  larvas  vivem 
nas  arvores  do  genero  aylan- 
thus  e  que,  ainda  no  estado 
de  nymijhas,  abandonam  os 
vegetaes  que  lhes  serviam 
de  alimento  e  passam  para 
a  terra. 
BoLiTÓjiRO.  m.  (zool.)  Bolitho- 
giro;    genero    de    insectos 
colaopterospentameros  da  fa- 
milia dos  brachelitros,  com- 
posto de  uma  só  especie,  que 
se  encontra  no  México. 
BoLiToxAKA.  m.  (zool.)  Bolitho- 
xara;    genero    de    insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  brachelitros,  que 
consta    de   quatro   esioecies 
que  vivem  nos  vegetaes  em 
decomposição,  e  distinguem- 
se  dos  bolithobios,  por  serem 
maiores  e  terem  cores  mais 
vivas  e  brilhantes. 
BoLiVARiA.  /.  (bot.)  Bolivaria; 
uma  das  secções  do  genero 
menodora. 
Bolo.  m.  Fito;  pau  fincado  no 
chão  a  que  se  faz  o  tiro  com 
a    bola.    Oheliscus    ligneus, 
trancidus  lusorius:  —  peão; 
entre  carpinteiros  e  jiediei- 
ros   tem   este  nome   o  pau 
grosso  e  redondo  que  coUo- 
cam  a  prumo,  para  formar 
algumas   escadas,  especial- 
mente as  de  caracol,  e  tam- 
bém n' outras  machinas  tem 
o  mesmo  nome,  aindaque  não 
seja    de    i?au,  comtantoque 
tenha  figura  cylindrica.  Ti- 


BOL 

gnum  cylindricum,  columella 
lignea.  V.    Bola:  —  em    al- 
guns   jogos    de    cartas:  — 
(fam.)  V.  Tonto,  Mentecato: 
—  n' um  jogo  de  cartas,  que 
se   chama    das   carregadas, 
aquelle  que  não  faz  vaza  al- 
guma:—(p.  Ar.)  almofadi- 
nha comprida  e  arredonda- 
da   em    que    as   mulheres 
fazem     bordados.     Cervical 
manuale   ad  reticulata  la- 
bor anda: — jogo  da  bola: — 
armenio;  bolo  armenio;  ter- 
ra vermelha  oíficinal.  Bolus 
armenius.  Es  un   bolo  (fr. 
fam.);  é  um  pateta,  um  to- 
leirão.  Stolidus,  ineptus  est. 
Mudarse,  trocarse  los  bolos 
(fr.   fig.);    mudarem-se    as 
circumstaucias    ou    melho- 
rar os  meios  ou  empenhos, 
em  qualquer  pretensão  ou 
negocio.  Res  sive  in  melius, 
sive  in  deterius  mutari.  Te- 
ner bien  puestos  los  bolos; 
ter  as  cousas  bem  dispostas ; 
ter  as  medidas  bem  toma- 
das. Optimis  auxiliis  instru- 
ctum  esse  ad  aliquid  assequen- 
dum.    Estar   en   los   bolos; 
ser  competente  para  tratar 
bem  de  qualquer  negocio :  — 
(pharm.)   bolo ;    preparação 
composta    de    pós,    polpas, 
extractos,  rezinas,  etc.,  tendo 
a  forma  de  azeitona,  mais  , 
volumosa  e  branda  que  pu- 
lulas, e  tendo  mais  consis- 
tenci  a  que  os  electuarios.  Bo- 
lo alimenticio  (physiol.);  bo- 
lo alimenticio;   corpo  mais 
ou  menos  arredondado,  foi*- 
mado    pelos    alimentos,    já 
mastigados    e    ensalivados, 
para    assim   poderem   mais 
facilmente    ser    engulidos, 
escorregando  pelo  esophago. 
BoLOMANciA.    /.    Bolomancia; 
sorte  que  se  decidia  mistu- 
rando varias  flechas  em  qual- 
quer vaso  nas  quaes  esta- 
vam escriptos  os  nomes  dos 
J30V0S  a  quem  devia  decla- 
rar-se  a  guerra.  Tirava-se 
uma  á  sorte,  e  esta  decidia 
da  expedição. 
BolomÁntico,    CA.    adj.    Bolo- 
mantico;   tudo  aquillo  que 
pertence    á    bolomancia:  — 
m.  bolomantico ;  aquelle  que 
tirava  a  flecha  com  o  nome 
da   cidade    que    devia   ser 
atacada. 


BOL 

Bolón,  m.  (mil.)  Cavilha  com- 
prida e  quadrada,  que  atra- 
vessa os  tabuues  da  carreta 
do  canhão,  e  os  aperta  jun- 
tamente  com  as  travessas. 

BOLONDRONES.      (A.)     (loC.     CUlv. 

ant.)  V.  A.  Montones. 

BoLONio,  lA.  s.  V.  Bolones:  — 
adj.  (fig.  fam.)  ,  bolonio, 
idiota,  estupido.  Es  itn  ho- 
lonio  (fr.);  é  um  bolonio; 
é  um  tolo,  é  imi  pateta.  II- 
litteratns  cst. 

BoLoxKs,  SA.  adj.  Bolonhoz; 
natural  de  Bolonha,  cidade 
de  Italia,  ou  tudo  aquillo 
que  lhe  pertence.  Bolonien- 
sis,  e. 

Bolsa.  /.  Bolsa;  especie  de 
saco  feito  de  panno  ou  de 
outra  qualquer  materia  fle- 
xível que  serve  para  levar 
ou  guardar  qualquer  cousa. 
Sacus,  tlieca :  —  bolsa ;  sa- 
quinho de  couro  ou  de  outra 
qualquer  cousa  que  serve 
para  metter  dinheiro.  Tam- 
bém se  dá  este  nome,  figu- 
radamente, ao  dinheiro:—- 
bolsa;  saco  de  seda  onde  os 
porteii'os  dos  ministerios  le- 
vavam os  papeis  quando  os 
ministros  íam  a  despacho 
do  rei:  —  bolsa;  a  que  os 
homens  usavam  para  trazer 
o  cabello  mettido:^ — -bolso; 
a  membrana  que  contém  e 
cobre  os  testiculos.  Scro- 
tiim,%: — bolsa;  aparte  onde 
'  nas  minas  de  oiro  este  me- 
tal se  encontra  mais  puro. 
In  fodinis  locvs  nhi  i^uñus 
aurum  reperitur:  —  (cir.) 
bolso;  a  cavidade  cheia  de 
pus.  Cavermila  sanie  refer- 
ía:—  bolso;  a  ruga  que  faz 
qualquer  vestido  quando 
está  largo  e  não  ajusta  bem 
ao  corpo,  üriga,  ce:  —  bol- 
sa; especie  de  saco  de  espar- 
to, que  está  pendente  entre 
os  A'araes  dos  carros  e  na 
trazeira  dos  coches  ou  cale- 
cas,  e  que  serve  para  col- 
locar  quaesquer  objectos. 
Sacxvs  spartcus  reticidafus, 
iiiferiori  parti  planstroriim 
aptari  solitns:  —  (comía.) 
bolsa;  edificio  publico  onde 
se  reúnem  os  cajjitalistas, 
especuladores ,  cambistas , 
corretores,  etc.,  para  trata- 
rem de  objectos  de  commer- 
cio,  negociar  com  papeis  de 


BOL 

divida  do  estado,  e  jogar 
com  a  alta  ou  baixa  de  fun- 
dos:—  de  corporales  (reí.); 
bolsa  de  corporaes;  bolsa 
quadrada  de  cartão  forrada 
de  tafetá,  a  qual  tem  duas 
capas  entre  as  quaes  se  col- 
locam  os  corporaes.  Sacro- 
rum  linteaminmn  theca:  — 
de  Dios  (ant.)  V.  Liíuos- 
na:  —  de  Jiierro;  bolsa  de 
ferro;  em2)rega-se  para  de- 
signar qualquer  pessoa  que 
é  miserável.  A.variis,  a,  um: 
—  rota;  bolsa  rota;  diz-se 
d'aquelle  que  gasta  com  pro- 
digalidade. Frodigns,  a, 
■um:  —  turca;  bolsa  turca; 
especie  de  copo  feito  de  cou- 
ro em  forma  de  pequena 
bolsa,  o  qual  pode  levar-se 
na  algibeira,  dobrado  jjoi" 
ambos  os  lados,  e  serve  para 
beber  agua  ou  vinho  quan- 
do se  A'ae  ao  campo.  Pocu- 
lum  coriaceum.  Bolsa  sin  di- 
ñero llamóla  cuero  (rif.); 
bolsa  scm  dinheiro  é  o  mes- 
mo que  torcida  sem  candiei- 
ro;  emprega-se  para  signifi- 
car o  pouco  a]n'eço  que  se 
deve  fazer  das  cousas,  (|uan- 
do  não  ser\'pm  para  o  fim  a 
que  estão  destinadas.  Quid 
pra'statmarsnpiumsinenmn- 
mis.  Alargar  la  bolsa  (fr. 
fig.  fam.);  alargar  os  cor- 
dões á  bolsa;  fazer  grandes 
despezas.  Pecunia  jxirata 
hahere.  Castigar  en  la  holsa 
(fr.);  castigar  abolsa;  appli- 
car  luna  ])ena  pecuniaria, 
impor  multa.  Pecunia  mid- 
tare,  preña  pecuniária  affi- 
cere.  Él  que  comjíra  y  mien- 
te su  bolsa  lo  siente  (rif); 
quem  compra  e  mente  na 
bolsa  o  sente;  emprega-se 
para  aquel  les  que,  querendo 
ostentar  esperteza,(liminuem 
o  preço  d'aqnillo  que  com- 
in-am.  Se  ijjsnmfallit  qui  par- 
vi  emisse  jaclat.  Estar  jJ'^or 
que  en  la  bolsa  (fr.  fam.); 
estar  com  menos  segurança 
que  o  dinheiro  na  bolsa; 
dá  íi  entender  a  incerteza  ou 
pouca  segurança  que  se  tem 
com  a  posse  de  qualquer 
cousa,  liem  in  incerto,  in 
discrimine  esse.  Huélame  á 
mi  la  bolsa,  y  Jiiédate  a  ti  la 
boca  (rif.);  antes  cama  dou- 
rada   do    f|ue    boa   nomea- 


BOL  437 

da;  ande  eu  quente  ria-se 
a  gente;  emprega-se  para 
designar  aquelles  que  pre- 
ferem a  sua  commodidade  e 
l^roveito  á  sua  fama  e  bom 
nome.  Dum  vita  sit  com- 
moda,  sit  ignobile  nomen. 
No  echarse  nada  en  la  bol- 
sa (fr.  fig.);  não  embolsar 
cousa  alguma,  não  interes- 
sar ou  não  ter  utilidade  al- 
guma em  qualquer  negocio. 
Nihil  Incri  faceré.  Tener 
como  en  la  bolsa  alguna  caza 
(fr.);  ter  uma  cousa  tão  se- 
gura como  o  dinheii'o  na 
bolsa;  ter  toda  a  certeza  de 
a  conseguir.  Rem  in  tutopo- 
sitam  iiabere.  Tener  ó  llevar 
bien  herrada  la  bolsa  (fr. 
ant.);  ter  a  bolsa  bem  pro- 
vida; estar  bem  provido  de 
dinheiro.  Pecunia  aljundare. 
Bolsa,  común;  bolsa  com- 
mum;  dinheiro  pertencente 
a  alguma  companhia,  asso- 
ciação, C'immunidade,  etc. 
Para  quasi  todas  estas  phra- 
ses  e  (Mitras  análogas,  usa-se 
hoje  muito  mais  da  palavra 
bolsillo.  Dos  amigos  de  vna 
bolsa,  el  uno  canta  y  el  otro 
llora  (rif);  dois  pobres  a 
uma  porta  ha  de  algum  ficar 
sem  esmola;  dá  a  entender 
que  quando  muitos  preten- 
dem a  mesma  cousa,  algum 
ha  de  ficar  descontente.  i?o/sa 
dep>astor  (bot.);  bolsa  depas- 
tor;  pequena  jilanta  silves- 
tre, de  flores  brancas  e  folhas 
radicaes,  usada  antigamen- 
te em  medicina  como  um  li- 
geiro adstringente.  Bolsa  de 
mu niciones  (mil.);  bolsa  de 
munições ;  utensilios  da  ar- 
ma de  artilheria,  que  constam 
de  bandoleira,  bolsa  e  car- 
tucheira. 

Bolsear,  n.  (p.  Ar.)  Bolsear, 
bolsar;  fazer  pregas  e  bolsos 
o  vestido,  tapeçarias  e  de- 
mais telas  quando  se  do- 
bram ou  comprimem.  Ves- 
tem in  plicas  et  rufas  con- 
tralti. 

BoLSKUA. /.  (ant.)  Coifa;  espe- 
cie de  bolsa  que  usam  as 
mulheres  para  metterem  o 
cabello. 

Bolsería./.  Fabrica  de  bolsas, 
o  oflicio  de  faze-las  e  o  sitio 
ou  local  em  que  estas  se 
vendem.  Ars  socculos  confi- 


438 


BOL 


ciendi  et  eorum  copia  aut  of- 
ficina. 

Bolsero,  ra.  m.  Bolseiro;  f)es- 
soa  que  faz  ou  veude  bolsas. 
Saculorum  artifex:  —  (ant.) 
bolseiro ;  o  que  tinha  a  seu 
cargo  a  administracrio  do 
dinheiro  de  outrem. 

BoLSiCA.  /.  dim.  de  Bolsa.  Bol- 
sinha. 

Bolsico.  in.  dim.  de  Bolso.  Bol- 
sinho:—  (fig.  ant.)  bolsinho; 
capital,  dinheiro,  fundos. 
Quien  tiene  cuatro  y  gasta 
cinco  no  ha  menester  bolsico 
(rif.);  quem  tem  tres  e  gas- 
ta quatro  escusa  de  bolsa  ou 
de  saco;  quem  gasta  mais  do 
que  tem,  próxima  a  ruina 
lhe  vem ;  dá  a  conhecer  que 
aquelle  que  excede  na  des- 
peza  á  receita  por  fim  ver- 
se-ha  embaraçado  e  á  mer- 
cê^  Cujus  swnptihus  non  suf- 
ficiunt  redditus,  ei  imuper- 
tas  imminet. 

BoLsiLLA.  /.  dim.  de  Bolsa. 
Bolsinha  :  —  (germ.)  bolsi- 
nha; bolsa  de  que  usam  os 
trapaceiros  ao  jogo,  para  es- 
conderem as  cai'tas.  Pasceo- 
lus,  i. 

Bolsillo,  m.  dim.  de  Bolso. 
Bolsinho.  Usa-se  hoje  em  lo- 
gar da  palavra  bolsa,  quan- 
do esta  serve  para  trazer  di- 
nheiro. Marsiqmim,  ii :  — 
bolsinho;  certa  quantia  em 
dinheiro,  como  quando  se 
diz :  fulano  tiene  buen  bol- 
sillo; fulano  não  tem  mau 
bolsinho.  Ojyes,  divitiai :  — 
bolso;  algibeira  que  se  usa 
em  varias  partes  da  vesti- 
menta e  que  serve  para 
metter  algumas  cousas  de 
que  nos  servimos  muito  a 
miúdo,  como  o  lenço,  a  cai- 
xa, o  relojio,  etc.  Loculi, 
sacculus.  Bolsillo  ou  bolsillo 
secreto  (fr.  fam.)  ;  bolsinho 
particular,  secreto;  certa 
somma  que  o  rei  destina  jja- 
ra  as  suas  despezas  particu- 
lares e  eventuaes.  Regiis 
sumptibus  resérvala  jj^^c-u- 
nia.  Consultar  con  el  bolsi- 
llo (fr.fam.);  consultar  a  al- 
gibeira; examinar  cada  um 
o  estado  dos  seus  fundos  ou 
bens  para  emprehender  qual- 
quer negocio  ou  empreza. 
Crumenam,  facúltales  con- 
sulere. 


BOL 

BoLsiTA./.  dim.  de  Bolsa.  Bol- 
sinha. 

Bolso.  9?i.  Bolsa  de  dinheiro;  sa- 
quinho em  que  este  se  guar- 
da. Orumena,  ce:—(naut.) 
bolso ;  parte  da  vela  enfu- 
nada pelo  vento.  AjMgar  un 
bolso.  V.  Apagar,  na  sua 
primeira  accepção.  Correr 
con  los  bolsos  dei  trinquete. 
V.  Correr  en  calzones.  Dar 
ó  marcar  un  bolso;  dar  ou 
marear  um  bolso ;  desferrar 
ou  deixar  de  ferrar  uma  par- 
te da  vela  para  assim  nave- 
gar com  ella.  Perder  el  bol- 
so;  perder  o  bolso;  parar 
verticalmente  uma  vela, 
quando  se  orça  ou  bracea 
para  largar.  V.  Perflomear. 

Bolsón,  m.  augm.  de  Bolso. 
Grande  bolso :  —  (art.)  fer- 
rolho; i^eça  de  ferro  met- 
tida  em  um  varão  do  mesmo 
metal,  que  se  acha  perpen- 
dicular aquella,  onde  vão 
prender  as  linhas  ou  bar- 
ras também  de  ferro,  que 
abrangem  horisoutalmcnte 
as  abobadas  para  sua  maior 
firmeza.  Férrea}  compagis 
genus  aidificis:  —  tabuão  de 
,  madeira,  com  que  nos  laga- 
res de  azeite  se  forra  o  solo 
do  tanque,  desde  a  soleira 
até  á  superficie.  Tigna  qui- 
biis  traj)etum  insternitur. 
Donde  hay  saca  y  nunca 
pon,  presto  se  acaba  el  bol- 
són (rif.) ;  d'onde  se  tira  e 
não  põe  a  faltar  vem;  em- 
prega-se  para  significar  que 
por  considerável  que  seja  o 
capital,  se  se  gasta  e  não 
repõe,  chega  a  ponto  de  ex- 
tiuguir-se.  Ubi  expensa  ac- 
cepta  supieraiit,  actum  est  de 
re:  —  (min.  p.  Ar.)  deposito 
de  mineral  rico,  que  se  en- 
contra em  uma  especie  de 
bolsas  ou  cavidades  feitas 
nas  rochas  ou  na  terra,  s'e- 
guiiido  as  veias  di)  minério. 

BoLSOR.  m.  (ant.)  V.  Dovela. 

BoLTEADO.  í/í.  (germ.)  Grazua. 

BoLTEADOR.  m.  (geriii.)  O  la- 
drão que  se  introduz  em 
uma  casa  por  meio  de  gazua. 

BoLTeNiA. /.  (zool.)  Bolthenia; 
genero  de  molluscos  da  fa- 
milia dos  ascidios,  composto 
de  duas  especies,  originarias 
do  Oceano  Boreal  e  do  Ocea- 
no Americano. 


BOL 

BoLTONiA.  m.  (bot.)  Bolthonia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  comjjostas,  tribu  das 
astheroideas,  que  compre- 
hende  duas  especies,  ambas 
originarias  da  America  se- 
ptentrional. 

BoLULA.  /.  V.  Buculú. 

Bolla./.  Bolla;  cei'to  direito 
que  se  pagava  na  Catalu- 
nha, quando  se  vendiam  a 
retalho  os  tecidos  de  lã  e 
seda  que  se  consomiam  no 
paiz.  Deu-se-lhe  este  nome 
por  causa  de  um  sêllo  que 
se  lhes  costumava  pôr  na 
alfandega.  Vectigal  ex  textis 
laneis  aut  serieis  sigillo  mu- 
nitis:—  (min.  p.  A.  e  Mure.) 
a  abundancia  e  boa  quali- 
dade de  mineral  que  se  ex- 
trahe  de  qualquer  mina. 

Bolladura.  /.  V.  Abolladura. 

BoLLANDisTAs.  m.  pi.  Bollan- 
distas;  nome  de  uns  escri- 
ptores,  quasi  todos  jesuítas, 
que  trabalharam  na  celebre 
collecção  dos  Feitos  dos  san- 
tos, principiada  por  João 
Bolando. 

Bollar,  a.  (comm.)  Sellar ;  pôr 
um  sêllo  de  chumbo  nos  te- 
cidos para  que  se  conheça  a 
fabrica  d'onde  saem  ou  pro- 
cedem. Texta  sigillo  munir e: 
—V.  Abollonar,  na  accepção 
de  lavrar. 

BoLLECER.  n.  (ant.)  Tumultuar- 
se, alvorotar-se,  revoltar-se, 
sublevar-se.  Tumultuari. 

Bollería.  /.  Loja,  estabeleci- 
mento em  que  se  fazem  ou 
vendem  bolos  de  farinha. 

Bollero,  ra.  s.  Fogaceiro;  pes- 
soa que  faz  ou  vende  foga- 
ças ou  bolos  de  farinha.  Pa- 
ñis didciarii  venditor. 

Bolliciador,  m.  (ant.)  V.  Bu- 
llanguero. 

BoLLi(;iAR.  a.  (ant.)  Alvorotar, 
sublevar,  amotinar;  causar, 
promover  tumultos,  alvoro- 
tos ou  sedições.  Turbas  fa- 
ceré. Também  se  usava  como 
reciproco. 

Bollicio,  m.  (ant.)  V.  Bullicio. 

BoLLicioN.  /.  (ant.)  Ebullição, 
fervura;  acção  e  effeito  de 
ferver,  de  bolhar;  efíerves- 
cencia  dos  liquidos:  —  efier- 
vescencia,  bulício,  inquieta- 
ção, ruido  de  gente. 

BoLLicioso,  sA.  adj.  (ant.)Y. 
Bullicioso. 


BOL 

BoLWco.  m.  dim.  de  Bollo.  Bo- 
linho. 

BoLLiMiENTo.  1».  (aut.jY.  Bol- 
licioii. 

BoLi/iR.  n.  (ant.)  V.  Bullir. 

BoLLiTO.  m.  dim.  de  Bollo.  Bo- 
linho. 

Bollo,  m.  Bolo;  pequeno  pão 
amassado  com  differentes 
substancias,  como  ovos,  lei- 
te, manteiga  e  farinha,  que 
depois  vae  ao  forno.  Placen- 
ta mollis  ex  sili ff inea  farina, 
ovis,  lacte  et  saccharo  siãta- 
cta :  —  V.  Abolladura :  — 
requife*,  certo  adorno  de  tela 
de  forma  espherica,  usado 
nas  guarnições  de  certos 
vestidos  de  senhoras,  e  tam- 
bém usado  pelos  armadores 
em  algumas  decorações  das 
casas.  Plicatura  in  fimhriis 
vesíium,  necnon  in  axdaeis  et 
aliis:  —  de  relieve;  obra  de 
relevo;  o  lavor  que  se  faz 
em  algumas  ¡^eças  de  prata, 
como  salvas,  bandejas,  etc. 
Btdla  in  opere  arffcnteo  scal- 
pro  facta:  —  mainon;  mas- 
sapâo;  rosca  de  biscoitos:  — 
bolo;  massapão  cheio  de  con- 
servas. Massa  amygdalina 
dulciis  refería.  No  cocérsele 
à  uno  el  bollo  ó  el  i^an  (fr. 
fam.);  não  se  poder  cozer  o 
bolo  ou  pão  de  alguém ;  ex- 
plica a  inquietação  em  que 
se  está  até  fazer,  dizer  uu 
saber  o  que  se  deseja.  Niinis 
avidb  expetere.  Ni  ai  niño  el 
bollo,  ni  al  santo  el  voto 
(rif);  o  promettido  é  devi- 
do ;  emprega-se  ¡jara  lem- 
brar que  se  devem  cumj^rir 
as  promessas  que  se  empe- 
nham. Pacta  conventa  ser- 
vato. Perdonar  el  bollo  jyor 
el  coscorrón  (fr.fam.J;  per- 
doar o  mal  que  faz  pelo  bem 
que  sabe,  perdoar  o  mal  cau- 
sado por  qualquer  cousa  pelo 
bem  que  ella  sabe  ou  delei- 
ta; quer  dizer  que  muitas 
cousas  occasiouam  mais  dañi- 
no e  trabalho  do  que  utili- 
dade e  conveniencia.  Utili- 
tatis  speciem  prai  labore  te- 
miere :  —  V.  Cli  iclion :  —  (}). 
Amer.)  pão  de  farinha  de 
maís  e  manteiga,  de  palmo 
e  meio  de  comprido  e  duas 
pollegadas  de  diámetro,  que 
usam  muito  para  alimento  a 
maior  parte  dos  indígenas: 


BOM 

— jjI.  (min.  pi.  Per.)  pedaços 
ou  barras  de  prata  que  se 
tiram  das  minas  depois  de 
sofi'rerem  a  operação  do  fo- 
gij  ou  da  agua  forte. 

Bollón,  m.  Prego  de  cabeça 
grande,  dourada  ou  pratea- 
da, que  serve  para  adornos. 
Clavas  prcegandi  et  cavo  ca- 
pite   insfructus:  —  (p.    Ar. 

r  bot.J  gomo,  botão;  olho  que 
brota  das  plantas,  especial- 
mente da  videira.  Gernma, 
re  .•  —  botão ;  brinco,  arreca- 
da das  orelhas  das  mulheres 
com  a  forma  de  botão.  In- 
auris,  is. 

Bollonado,  da.  adj.  Guarneci- 
do, adornado  com  pregos  de 
caí)eça  dourada  ou  pratea- 
da. Bidlcdus,  a,  um. 

BoLLUELo.  m.  dim.  de  Bollo. 
Bolinho. 

BoMAUEA.  /.  (bot.)  Bomarea ; 
genero  de  ¡jlantas  da  fami- 
lia das  amaryllideas,  forma- 
do por  algumas  especies  do 
genero  alstremeria,  que  ve- 
getam na  America  meridio- 
nal. 

BoMARiA./.  (bot.)Y.  Aristotelia. 

BoMAKiNo.  711.  (zool.J  V.  Hipo- 
póiamo. 

BoMPA./.  Bomba;  machina  que 
serve  para  tirar  agua  dos 
navios,  poços  e  outros  quaes- 
quer  logares  jirofundos.  An- 
iila,  ce: — bomba;  macliina 
hydraulica  que  serve  para 
extingnir  e  apagar  incen- 
dios, manobrando  por  meio 
de  uma  dupla  manÍA-ela,  que 
posta  em  movimento  por 
dois  homens,  faz  sair  a  agua 
com  toda  a  força  jior  uma 
mangueira  de  couro : — (mil.) 
bomba,  esphera  òca  de  fer- 
ro, que  se  enche  de  pólvora 
por  um  orificio  em  que  se 
colloca  um  canudo  delgado 
de  madeira,  a  que  se  dá  o 
nome  de  espoleta.  E  arre- 
messada pelo  morteiro,  e 
communicado  o  fogo  da  es- 
poleta ao  interior  da  bom- 
ba, faz  com  que  ella  reben- 
te causando  com  a  metralha 
graves  damnos  e  prejuizos 
nos  pontos  em  que  cáe.  Glo- 
hits  ignifer  arte  tormentaria 
inventus.  Dar  á  la  bomba 
(fr.  naut.);  dar  á  bomba, 
zonchar;  manobrar  com  este 
instrumento  para  desaguar 


BOM 


439 


e  esgotar  os  navios.  Aquam 
e  navibus  antlia  extrahere, 
exliaurire :  —  chaminé;  peça 
de  crystal  de  figura  esphe- 
rica e  ás  vezes  cylindrica, 
que  se  colloca  nos  candiei- 
ros  de  globo,  2)ara  augmen- 
tar a  claiidade  da  luz :  — 
(arl.)  retorta  de  grés  que  se 
usa  em  varios  laboratorios 
de  chimica:  —  botelha;  gar- 
rafa redonda  de  vidro,  com 
gargalo  pequeno,  mas  muito 
forte.  Bombas  aspirantes; 
bombas  aspirantes ;  são 
aquellas  em  que  a  pressão 
do  ar  faz  com  que  a  agua 
suba,  operaudo-se  uma  ver- 
dadeira aspiração.  Bombas 
aspirantes-impelentes ;  bom- 
bas aspirantes  prementes; 
as  que  elevam  a  agua  ao 
corpo  da  bomba  por  aspira- 
ção, e  d'ahi  por  impulsão  ao 
sitio  desejado.  Bombas  de 
agotamiento;  bombas  de  es- 
gotamento ;  são  aquellas 
que  se  empregam  para  es- 
gotar qualquer  sitio  que 
contenha  agua,  extrahin- 
do-a  como  succede  nas  mi- 
nas. Bombas  de  alimenta- 
ción; bombas  de  alimenta- 
ção; são  as  que  servem  para 
conduzir  a  agua  desde  o  car- 
ro de  provisões  até  á  caldei- 
ra das  locomotoras,  e  em 
geral  desde  qualquer  pon- 
to em  que  se  ache  o  liquido 
até  á  caldeira  de  qualquer 
machina  a  vapor.  Bombas  de 
desecación.  V.  Bombas  de 
agotamiento.  Bombas  de  va- 
por; bombas  de  vapor ;  aquel- 
las em  que  o  vapor  é  empre- 
gado para  pôr  o  embolo  em 
movimento.  Bombas  impe- 
lentes;  bombas  prementes; 
são  aquellas  em  que  a  pres- 
são exercida  pelo  embolo  é 
sufticiente  para  fazer  com 
que  a  agua  se  eleve.  Bom- 
bas soplantes;  bombas  asso- 
pradoras  ou  folies;  são  ma- 
chinas destinadas  a  submi- 
nistrar aos  fornos  de  gi-ande 
capacidade  uma  porção  de 
ar  maior  que  a  subministra- 
da pelas  correntes  naturaes. 
Estas  machinas  são  ordina- 
riamente de  ferro  ou  de  ma- 
deira ;  quando  são  de  madei- 
ra têem  a  forma  quadrada, 
e  sendo  de  ferro  a  sua  for- 


440 


BOM 


ma  é  cyliiidrica: — (iiaui.)  V. 
Pompa.  Bomba  marina.  V. 
Manga.  Achicar  la  bomba 
(fr.)  V.  Achicar.  Estar  ou 
venir  a  uno  o  a  dos  bom- 
bas; j)recisar  constantemen- 
te de  uma  ou  duas  bombas; 
assim  se  diz  quando  o  navio 
faz  agua  em  tào  grande 
quantidade  que  necessita  do 
jogo  constante  de  uma  bom- 
ba, e  ás  vezes  de  duas.  Sen- 
'  tenciar  a  las  bombas  (ant.); 
condemnar  ao  serviço  das 
bombas;  sentenciar  certos 
criminosos  ao  trabalho  das 
bombas  que  serviam  nos  di- 
ques de  Carthagena. 
BoMBACE.  m.  (bot.)  Bombax ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  bombaceas,  compos- 
to de  varias  especies  de  ar- 
vores, que  vegetam  na  Ame- 
rica tropical.  Suas  sementes 
acham-se  cobertas  de  uma 
especie  de  algodão,  empre- 
gado para  fazer  almofadas, 
colchões,  etc. 
BombÁcko,  cea.  adj.  (bot.)  Bom- 
baceo;  similhante  ao  bom- 
bax, ou  parecido  com  elle : — 
/.  pi.  bumbaceas ;  familia  de 
plantas,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero bombax. 
Bombacino,  adj.  (comm.J  Bom- 
bazino;  qualificação  que  se 
deu  antigamente  aos  estofos 
de  algodão. 
Bombar,    ti.   fnaiit.  ant.)  Zon- 

char;  dar  á  bomba. 
Bombarda./,  (mil.)  Bombarda; 
canhão  de  grande  calibre, 
que  se  usava  antigamente. 
Bombarda,  tormentum  bel- 
licum :  ■ —  (naid.)  bombarda 
ou  bombardeira;  embarca- 
ção de  dois  mastros,  que  são 
o  grande  e  o  da  mezena,  e 
com  dois  morteiros  colloca- 
dos  desde  este  ultimo  mastro 
até  ao  logar  que  devia  oc- 
cupar  o  do  traquete.  Serve 
para  bombardear  as  praças 
marítimas  ou  outros  quaes- 
quer  pontos  do  continente. 
Também  se  lhe  chamava 
bombardera,  em  hespanhol. 
Esta  embarcação  tem  do  or- 
dinario as  cobertas  bem  es- 
coradas para  que  possam  re- 
sistir aos  abalos  causados 
pela  explosão  dos  tiros.  Na- 
vis  globidis  igniferis  emit- 
tendis: — embarcação  de  dois 


BOM 

mastros  sem  gáveas,  com 
velas  quadradas,  caranguei- 
ja  de  popa  e  cutelos  á  proa, 
muito  commum  no  I\íediter- 
raueo :  —  (mil.  ant.)  bombar- 
da; antes  da  invenção  da 
pólvora  dava-se  este  nome 
a  certas  machinas  de  guerra, 
com  que  se  arremeçavam 
pedras  de  grosso  calibre:  — 
(mus.)  instrumento  de  vento, 
feito  de  madeira,  com  varios 
furos,  que  foi  muito  usado 
nos  séculos  xvi  e  xvii.  Era 
da  especie  do  oboé,  e  divi- 
di a- se  em  varias  classes:  — 
o  jogo  mais  forte  c  maior  dos 
canudos  do  órgão. 

Bombardeado,  da.  adj.  Bom- 
bardeado. 

Bombardear,  a.  (mil.)  V.  Bom- 
bear :  ■ —  (naut. )  bombardear ; 
canhonear,  atirar  com  bom- 
bas. Globos  igniferos  emit- 
iere :  —  arremessar  ¡ledras 
com  a  machina  antiga  cha- 
mada bombarda. 

Bombardeo  .  m .  Bombardea- 
mento; acção  c  efieito  de 
bombardear.  Globorum  igni- 
fcroriim  emissio. 

Bombardero,  m.  Bombardeiro; 
soldado  que  carrega  e  dis- 
para as  bombas  dos  mortei- 
ros. Miles  qui  globos  ignife- 
ros jaculatur  :  —  bombardei- 
ro; o  que  faz  bombardas: 
—  adj.  (naut.)  bombardeira; 
applica-se  á  embarcação  que 
tem  um  ou  mais  morteiros 
para  bombardear. 

Bombardo.  m.  (naut.)  V.  Bom- 
barda. 

BoMBARDÓ.  m.  (germ.)  V.  Leun. 

Bombasí.  to.V.  Fustán. 

Bombástico,  ca.  adj.  Bombas- 
tico  ;  altisonante ,  retum- 
bante. Dá-se  este  nome,  por 
onoinato2ieia  ao  estylo  em- 
pollado. 

BoMBAY.  íH..  (germ.)  Simples. 
Acero  de  Bombay  (art.);  aço 
de  Bombaim ;  bello  aço  orien- 
tal, em  que  a  sua  brilhante 
superficie,  tratada  pelo  acido 
nitrico  diluido  adquire  pas- 
sados alguns  minutos  um 
formoso  matiz  avermelhado 
mais  ou  menos  regular,  que 
se  chama  a<hunascado. 

Bombazo,  m.  Bombardada;  es- 
trondo que  faz  a  bomba  ao 
rebentar,  e  o  estampido  de- 
terminado pela  explosão  ([ue 


BOM 

a  impelle  do  morteiro  para 
fora.  Globi  igniferi  fragor: 
— bombardada;  golpe  que 
dá  a  bomba  sobre  o  objecto 
onde  cáe,  e  o  estrago  resul- 
tante da  sua  queda  e  explo- 
são :  —  bombardada ;  tiro  da 
bomba. 

Bombea.  /.  (zool.)  Bombea ;  es- 
pecie de  tartaruga  pouco  co- 
nhecida que  se  acha  sempre 
occulta  no  lodo. 

Bombear,  a.  (mil.)  Bombear; 
lançar  bombas  contra  algu- 
ma in'aca,  etc.  Globos  igni- 
feros jacidari,  emitiere:  — 
(p.  A.  Mer.)  V.  Espiar:  — 
(fig.  fam.)  enganar;  lograr, 
tomar  posse  de  alguma  cou- 
sa artificiosamente  ou  por 
malicia. 

Bombeo,  vi.  V.  Bombardeo. 

Bümbería.  /.  (mil.)  Fundição; 
officina  de  fazer  bombas. 

Bombero,  m.  Bombeiro;  o  que 
trabalha  com  a  bomba  hy- 
draulica  nos  incendios  e  ein 
varias  circumstancias :  —  (p. 
A.  Mer.)  espia. 

Bómbice.  ?«.  (bot.)  V.  Hibisco, 
de  que  é  synonymo: — (zool.) 
bombyx;  genero  de  insectos 
lepidópteros  nocturnos,  da 
tribu  clos  bombycitos  de  La- 
treille,  estabelecido  já  por 
Linneo,  e  que  comprehende 
um  grande  numero  de  espe- 
cies, sendo  a  mais  interes- 
sante o  bombyx  ou  bicho  da 
seda,  que  é  originaria  da 
China. 

Bombicela./.  (bot.)  Bombycel- 
la;  secção  do  genero  hibisco 
da  familia  das  malvaceas. 

BoMBiciANO,  NA.  adj.  (zool.) 
Bombyciano;  similhante  ao 
genero  bombyx  :  —  m.  jil. 
bombycianos;  familia  de  in- 
sectos lepidópteros  noctur- 
nos, que  se  divide  em  duas 
tribus  que  são:  a  dos  bom- 
bycidos  e  a  dos  noctodon- 
tidos. 

BoMBicico.  m.  (chim.)  Bomby- 
cico;  acido  particular,  que, 
segundo  Chaussier ,  existe 
nos  bichos  da  seda. 

BoMBiciDos.  m.  pl.  (zool.)  Bom- 
bycidos;  tribu  de  insectos 
lepidópteros  nocturnos,  uma 
das  duas  em  que  se  divide 
a  familia  dos  bombycianos. 

BoMBiciNOs.  m.  pl.  (zool.)  Bom- 
bycinos;  nome  de  uma  tribu 


BOM 

de  insectos  lepidópteros  no- 
cturnos, fundada  ¡lara  clas- 
sificar tres  géneros. 
BojiBiciTos.  m.  ■pi.  (zool.)  Bora- 
by eitos;  tribu  de  insectos 
lepidópteros  nocturnos,  que 
tem  por  typo  o  genero  bom- 
bix.  Corresponde  ao  systema 
de  Latreille,  e  equivale  aos 
bombycidos,  bombycinos  e 
bombycitos  de  outros  aucto- 
res,  com  a  diíFerença  de  com- 
prehender  maior  ou  menor 
numero  de  géneros. 

BOMBICÍVORO,     RA.      uãj.     (ZOOl.) 

Bombycivoro ;  diz-  se  do  ani- 
mal que  se  alimenta  de  bom- 
byces. 

BoMBico,  CA.  adj.  (chim.)  V. 
Bombicico,  de  que  é  syno- 
nymo. 

BÓMBiDos.  m.pl.  (zool.JY.Bom- 
bitos. 

BOMBILIARIOS,    BOMBILIEROS.    TO. 

pi.  (zool.)  Bombyliarios;  tri- 
bu de  insectos  da  ordem  dos 
dipteros,  familia  dos  thanis- 
tomos,  cujo  typo  c  o  genero 
bombylio.  Consta  de  treze 
géneros  caracterisados  por 
serem  pruvidus  de  tromba, 
dirigida  para  diante. 

BOMBILÍFERO,      RA.      Clílj .      (bot.) 

Bombylifero ;  qualificação 
da  planta  em  que  as  flores 
se  assemelham  ao  insecto 
chamado  bombylio. 

BoMBiLio.  7)1.  (2oo¿.J Bombylio; 
genero  de  insectos  dipteros, 
que  abunda  muito  nos  ter- 
renos mcridionacs  e  também 
nos  septentrionaes,  e  se  acha 
classificado  na  familia  dos 
thanistomos,  tribu  dos  bom- 
byliarios, e  comprehende  um 
grande  numero  de  especies. 

BoMBiLiTO,  TA.  uclj.  (zool.)  Bom- 
bylito,  tudo  que  se  j^arece 
ou  diz  respeito  ao  genero 
bombylio :  —  vi.  pi.  bomby- 
litos;  divisão  de  uma  ordem 
de  insectos  dipteros,  fundada 
nas  metamorphoses  do  ge- 
nero bombylio. 

Bombilla.  /.  (jj.  Perú.)  Bom- 
bilha;  tubo  muito  delgado 
e  pintado,  que  serve  para  be- 
ber o  mate.  As  pessoas  ricas 
usam-a  ordinariamente  de 
prata  ou  de  oiro. 

Bombillo,  m.  (naut.)  Lancha 
ou  bote  que  dos  arsenaes 
conduz  a  bordo  das  embar- 
cações que  se  estão  concer- 


BOM 

tando,  todos  os  utensilios 
necessários  e  precisos. 

Bombista,  m.  (art.)  Bombista 
ou  bombeiro ;  fabricante , 
fundidor  de  bombas. 

Bombita.  /.  (min.)  Bombitha; 
denominação  de  uma  sub- 
stancia mineral  que  se  acha 
nas  immediações  de  Bom- 
bay.  É  um  silicato  das  ba- 
ses de  alumina,  cal  e  ma- 
gnesia, que  se  apresenta  em 
massas  informes,  de  còr  ne- 
gi'a-azulada,  e  em  granula- 
ções finas. 

Bombitos.  to.  2)1.  (zool.)  Bom- 
bytos;  grupo  de  insectos, 
correspondente  á  ordem  dos 
hymenopteros,  familia  dos 
melliferos,  que  tem  por  typo 
o  moscardo.  As  especies 
d'este  genero  constam  de 
tres  classes  de  individuos. 

BoMBix.  TO.  (bot.  e  zool.)  V. 
Bómbice. 

Bombo,  m.  (mus.)  Bombo,  za- 
bumba; instrumento  cylin- 
drico  de  t(jcar  similhante  ao 
tambor,  maior  do  que  elle, 
que  acompanha  como  baixo 
as  musicas  militares : —  Tim- 
paniim  ingens  bombos  eden- 
si :  —  (p.  And.)  adj.  atur- 
dido, estupefacto,  ataranta- 
do, atrapalhado  com  alguma 
novidade  extraordinaria  ou 
com  alguma  dor  aguda.  At- 
tonitus,  a,  um:  —  (p.  de  Cu- 
ba) insípido,  tibio,  frouxo: — • 
TO.  bombo;  idolo  dos  negros 
do  Congo: — (mar.)  embar- 
cação gi-ande  de  fundo  cha- 
to, que  serve  jiara  cargas  ou 
para  passar  algum  braço  de 
mar:  —  barco  sem  mastrea- 
ção collocado  n'um  porto 
para  servir  de  bateria:  —  es- 
pecie de  canhoneira  muito 
larga  de  proa  para  u'ella 
montar  um  obuz :  —  embar- 
cação pequena  que  se  usa 
nos  arsenaes  pai'a  transpor- 
tar madeiras:  —  (fig-)  diz-se 
por  desprezo  de  todo  o  navio 
mau  e  pesado,  ou  que  é  mui- 
to pequeno  e  de  feia  con- 
strucção. 

Bombómido,  da.  «(7/.  (zool.)  Bom- 
bomido,  qualificação  de  to- 
dos os  insectos  voadores,  que 
produzem  ruido  ao  voar:  — 
m.  jil.  bombomidos;  secção 
da  familia  dos  myodarios 
caliptereos,  composta  de  va- 


BON 


441 


rias  especies,  que  produzem 
certo  zumbido  quando  A'oam. 

BoMiTAR.  a.  (ant.)  V.  Vomitar. 

BomÓloco.  to.  (zool.)  Bomóloco ; 
genero  de  crustáceos  da  or- 
dem dos  siphonostomos,  fa- 
milia dos  pachicephalos,  que 
consta  somente  de  uma  es- 
pecie. 

BoN,  NA.  adj.  (ant.)  V.  Bueno. 

Bona.  /.  (ant.)  Bona,  bens,  fa- 
zenda, riqueza. 

BoNACHO,  Bonachón,  na.  adj. 
(fam.)  Bonachão;  pessoa  do- 
tada de  genio  dócil,  que  é 
de  bom  natural :  —  bonachão, 
simplório;  applica-se  ironi- 
camente á  pessoa  que  acre- 
dita tudo  sem  difficuldade 
ou  criterio.  Blandus,  valdh 
benignus. 

BoNAFiDiA. /.  fljot.)  Bonafidia; 
synonymo  do  genero  deno- 
minado Amorfa. 

BoNAMiA.  /.  (bot.)  Bonamia; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  Convolvuláceas,  cujo  ty- 
po é  um  arbusto  ainda  pouco 
conhecido,  que  se  encontra 
em  Madagáscar. 

Bonanza.  /.  Bonança;  tempo 
tranquillo  ou  sereno  para 
navegar.  Tempestas x>lacida, 
iiavigationi  opportuna :  — 
(fig.)  l)onança,  prosperidade. 
Prosperitas,  atis.  Ir  en  bo- 
nanza (fr.  naut.);  navegar 
com  bonança,  com  vento 
prospero.  Secundo  vento  na- 
vigare.  Ir  en  bonanza  (fr. 
fig.);  ter  bonança,  caminhar 
com  felicidade  em  tudo  que 
se  deseja  ou  pretende.  Ees 
feliciter  evenire. 

BoNANZAR.  n.  (ant.)  Bonançar. 
V.  Abonanzar. 

BONANZIBLE,     BoNANCIBLE.    ttdj. 

Bonançoso,  sereno,  tranquil- 
lo, calmo,  bom ;  applica-se  ao 
tempo,  ao  vento  e  principal- 
mente ao  mar  quando  está 
em  bonança.  Placidus,  na- 
vigationi  aptus: — (fig-)  bo- 
nançoso; placido,  delicioso: 
—  bonançoso;  propicio,  fa- 
vorável, prospero. 

BoNAPÁRTEA.  /.  (bot.)  V.  Acan- 
tósporo  :  —  boiiapartea;  ge- 
nero de  ¡Dlanta  da  familia 
das  bromeliaceas,  cujas  es- 
pecies são  cobertas  de  pel- 
los, e  próprias  da  America 
tropical. 

BoNAPARTisTA.  ttdj.  Q  s.  Bona- 


442 


BON 


partista;  partidario  ele  Bo- 
naparte ou  de  sna  familia. 

BoNATEA.  /.  (bot.)  Bonathea; 
genero  de  plantas  da  fnmilia 
das  orchideas,  f(ne  compre- 
liende  dez  cspecioS;  origina- 
rias da  Afi-ica  austral  e 
das  índias. 

Bona  VERIA.  /.  (bot.)  Bonaveria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  pai^ilionaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie,  in- 
dígena da  Europa  meridio- 
nal e  da  Asia  Menor. 

Bonazo,  za.  adj.  (fam.)  Bona- 
so, bonacho,  pacifico ;  amigo 
da  paz,  do  socego,  de  bom 
natural,  de  bom  caracter. 
Homo  pacificus,  suavis,  be- 
nigvus:  —  bonacho,  bona- 
chão, bonacheirão ;  diz-se  da 
pessoa  de  genio  brando,  que 
está  por  tudo,  de  boa  aven- 
ça, sem  vontade  própria. 

Bondad./.  Bondade;  qualida- 
de que  constitue  alguma 
cousa  boa.  Bonitas,  atis:  — 
bondade,  benignidade,  cle- 
mencia, humanidade,  incli- 
nação ao  bem.  Benignitas, 
atis:  —  bondade;  brandura, 
suavidade  de  genio.  Suavi- 
tas,  atis,  lenitas,  atis: — pi. 
bondades,  favores,  attenções, 
serviços,  etc. 

Bondadosamente,  adv.  m.  Beni- 
gnamente; com  bondade. 

Bondadoso,  sa.  adj.  Bondoso, 
compadecido,  benigno,  affa- 
vel;  cheio  de  bondade,  de  gé- 
nio lhano  e  serviçal.  Beni- 
gnus,  a,  um. 

Bondar,  a.  (ant.J  V.  Bastar. 

Bondoso,  sa,  adj.  V.  Bonda- 
doso. 

BoNDREA./.  fsooí.j  Bondrea;  ge- 
nero de  aves  de  plumagem 
mui  variada;  os  machos  tem 
a  cabeça  côr  de  cinza,  com 
reflexo  azul. 

BoNELiA.  /.  fzool.)  Bonellia; 
genero  de  insectos  dípteros 
da  familia  dos  calipteros, 
composto  de  duas  especies 
que  se  criam  na  areia  e  nos 
limos  íl  beira  do  mar. 

BoNES.  adj.  Bonez;  habitante 
de  Boni. 

BoNESTANZA.  /.  (aut.)  Bcm  es- 
tar, felicidade,  fortuna,  pros- 
peridade. 

BoNETA./.  (naut.)  Cutelo;  vela 
sujiplementar  que  se  addi- 
ciona  por  baixo  a  outra  vela 


BON 

para  augmentar  a  sua  su- 
2-)orficie  em  tempo  de  bonan- 
ça. Artemon,  velum  addi- 
tium. 

Bonetada./,  (fam.)  Barretada; 
cortezia  que  se  faz  tirando 
o  barrete  ou  o  chapéu.  Urba- 
nitatis  et  sahdationis  signum 
2ñleo  exhibifum: — V.  Bone- 
tazo. 

Bonetazo.  m.  Pancada  com  o 
barrete. 

Bonete,  m.  Barrete;  cobertura 
que  usam  na  cabeça  os  ec- 
clesiasticos,  collegiaes  e  or- 
dinandos.  São  de  varios  fei- 
tios, o  mais  commum  com 
quatro  quinas.  Pileris,  i:  — 
(ant.)  V.  Gorro:  —  boião; 
vaso  de  vidro,  largo  na  boca 
e  apertado  para  o  fundo,  em 
que  de  ordinario  se  mettem 
as  conservas.  Vitre  vascidum 
dnlciarzmi.  A  tente  bonete  ó 
hasta  tente  bonete  (fr.);  ás 
mãos  cheias,  em  excesso, 
abundantemente,  em  dema- 
sia. Affafim,  abunde.  Brabo 
bonete,  ó  gran  bonete;  gran- 
de doutor;  applica-se  ironi- 
camente a  quem  é  tolo,  igno- 
rante ou  idiota.  Inscins,  ru- 
dis.  Tirarse  los  bonetes  (fr. 
fani.);  disputar  ou  porfiar 
■  cm  excesso.  Nimis  veliemen- 
tcr  disceptare.  Bonete  y  al- 
mete hacen  casas  de  copete 
(rif.);  para  ser  illustre,  ou 
armas  ou  letras;  significa 
que  estas  duas  ¡^''ofissoes 
ennobrecem  asfamilias.  J.Z?*<- 
tcris  aitt  armis  nobilitas:  ■ — 
(hot.)  chapeleta;  denomina- 
ção que  se  dá  á  parte  acha- 
tada em  forma  de  disco  que 
apresentam  em  cim.a  do  pé 
os  vegetaes  pertencentes  á 
familia  dos  cogumelos.  Bo- 
nete ó  gorro  de  Hipócrates 
(med.);  barrete  de  Hippocra- 
tcs;  bandagem  que  se  colloca 
n  a  cabeça : —  (mil.)  barrete  de 
clérigo,  frecha;  obra  de  for- 
tificação que  tem  dois  án- 
gulos reentrantes  e  tres  sa- 
lientes, que  é  quasi  como 
urna  tenalha  dobrada. 

Bonetería.  /.  Loja  ovi  estabe- 
lecimento em  que  se  fazem 
uu  vendem  barretes.  Pileo- 
Tiini  officina:  —  ofiicio  de 
barreteiro. 

Bonetero,  m.  Barreteiro ;  o  que 
faz  ou  vende  barretes.  Pileo- 


BON 

rum  opifex.  Negro  de  bone- 
tero (art.);  lapis  de  carvão; 
especie  de  carvão  vegetal 
pouco  adherente,  cortado  co- 
mo pennas  de  lapis,  de  que 
se  servem  os  desenhadores 
para  contornar :  —  (bot.)  bo- 
netheiro;  genero  de  plantas 
da  familia  das  ramneas,  que 
comprehende  muitos  arbus- 
tos do  hemispherio  boreal, 
que  têem  as  folhas  oppostas 
e  as  flores  hermaphroditas. 
Bonetero  de  Europa;  bone- 
theiro  da  Europa;  a  mais  co- 
nhecida das  especies  de  que 
s(¡  compõe  o  genero  anterior. 
É  um  arbusto  muito  com- 
mum em  Hespanha,  que  dá 
uns  fructos  vermelhos  com 
pontas  similhantes  aos  bar- 
retes de  clérigo.  Tem  pro- 
priedades purgantes  e  tam- 
bém narcóticas. 

Bonetia./.  (bot.)  Bonethia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  terustremiaceas,  tribu 
das  laplaceas :  —  bonethia ; 
genero  da  mesma  familia 
que  consta  de  doze  especies. 
São  arvores  ou  arbustos  que 
vegetam  no  Brazil  e  nos  tro- 
picos:  —  (zool.)  bonethia; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros  e  da  familia  dos 
calipteros,  fundado  em  hon- 
ra do  celebre  naturalista 
Bonnet,  e  que  consta  só  de 
duas  especies. 

Bonetillo,  m.  dim.  de  Bonete. 
Barretinho:  —  coifa;  certo 
adoi-no  de  que  usam  as  mu- 
lheres sobre  o  toucado.  Pi- 
le.olus  muliebris  super  cin- 
cinnos  aptatus :  —  (bot.)  cha- 
peleta; disco  que  apresen- 
tam alguns  cogumelos  em 
cima  do  pedúnculo,  e  que 
tem  a  forma  de  um  guarda 
sol. 

BoNPERME.  (agua  de)  (pharm.) 
Bonferme  (agua  de) ;  tintura 
aromática. 

Bonga.  /.  (bot.)  Y.  Areca. 

BoNGARDiA./.  (bot.)  Bougardia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  berberideas,  que  cons- 
ta de  duas  especies  herbá- 
ceas, vivazes,  que  vegetam 
na  Pérsia  e  no  Oriente. 

BoNGARO.  m.  (zool.)  Bongaro; 
genero  de  reptis  da  ordem 
dos  ophidios,  que  compre- 
hende tres  especies. 


BON 

Bongo,  m.  (naut.)  Bongo;  em- 
barcação que  usam  os  indios 
de  Panamá,  no  rio  Chagras, 
feita  de  uma  só  peça.  Em 
algumas  partes  servem  para 
caiTegar  e  descarregar  os 
navios  maiores,  e  n'outras 
apresentam  um  canhão  á 
proa.  Também  se  usam  nas 
ilhas  Filippiuas. 

Boniato,  m.  (bot.J  Boniatho; 
genei'0  de  plantas  da  fami- 
lia das  lauríneas,  que  com- 
prehende  varias  especies, 
oriundas  todas  da  ilha  de 
Cuba. 

Bonicamente,  adv.  V.  Media- 
namente :  —  dissimulada- 
mente; com  dissimulação, 
com  malicia.  Modérate,  ta- 
cite,  soler  ter : — suavemente, 
com  suavidade. 

Bonicia.  /.  (ant.)  V.  Bondad. 

Bonico,  ca.  adj.  dim.  de  Bue- 
no: —  bom,  231'oporcionado, 
a  proposito;  fallando  ironi- 
camente: —  (prov.)  bonito, 
lindo,  polido.  Andar  a  las 
bonicas  (fr.J  V.  Andar. 

Bonificae.  a.  Bonificar;  abo- 
nar, melhorar,  beneficiar. 
Bonum  meliorem  reddere: 
—  (ant.)Y.  Abonar,  em  as- 
sumpto de  contas. 

BoNiFicATiyo,  VA.  adj.  Benéfi- 
co ;  que  é  próprio  para  boni- 
ficar :  —  benéfico ;  que  faz 
ser  boa  uma  cousa. 

BoNijo.  m.  (p.  .ámá.J; Bagaço; 
o  cai'oco  da  azeitona  depois 
de  moida,  e  espremida  de- 
baixo da  vara,  e  que  se  dá 
como  alimento  aos  auiraaes 
domésticos.  Massa  ex  olea- 
rum  jam  tritarum  nucleis. 

Bonillo,  lla.  adj.  (ant.)  dim. 
de  Bueno.  Bomzinho. 

Bonina.  /.  (bot.)  V.  Manzanil- 
la loca. 

Bonísimo,  ma.  adj.  sup.  '  de 
Bueno.  Bonissimo,  óptimo, 
muito  bom.  Opthmís,  a,  um. 

Bonitamente,  adv.  V.  Linda- 
mente:— V.  Bonicamente. 

Bonitkea.  /.  (art.)  Apparelho 
para  pescaY  os  peixes  cha- 
mados bonitos,  que  consiste 
em  prender  no  anzol  duas 
pennas  brancas,  ou  outra 
cousa  que  apresente  a  figura 
de  um  pequeno  peixe. 

BoNiTiLLO,  LLA.  adj.  dim.  de 
Bonito.  Bonitinho. 

Bonito,  ta.  adj.  dim.  de  Bue- 


BON 

no.  Bomzinho:  — «bonito, 
gentil;  applica-se  á  pessoa 
de  formas  e  feições  propor- 
cionadas e  geralmente  deli- 
cadas. Forma  eodmitis :  — 
bonito;  por  extensão  se  ap- 
plica  aos  animaes  e  ás  cou- 
sas quando  n'ellas  concor- 
rem circumstancias  de  bel- 
lezas e  regularidade :  —  af- 
fectado,  vaidoso;  o  que  pre- 
sume de  bonito  e  engraçado. 
Bellus,  mollis :  —  (germ .)  V. 
Ferreruelo :  —  m.  (zool.)  bo- 
nito ;  peixe  muito  conhecido 
nos  mares  de  Hespanha,  de 
um  pé  a  ¡jé  e  meio  de  com- 
primento. Tem  o  corpo  de 
côr  prateada,  e  azul  pelo 
lombo,  d'onde  saem  umas 
listas  ou  raias,  azues  tam- 
bém, e  que  se  ,estendem  por 
todo  o  corpo.  É  comestível. 
Scomher  jjelamis:  —  Saya- 
(¡nés;  vestimenta  própria  de 
Castella  ou  de  Sayago. 

BoxiTOLERA.  /.  (art.)  V.  Boni- 
tera. 

BoxjEAxiA.  /.  (bot.)  Bongea- 
nia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  papilionaceas 
que  consta  de  duas  ou  tres 
especies,  indígenas  da  Eu- 
ropa austi-al. 

BoNNAYA.  /.  (bot.)  Bonuaya; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  escrophularias,  her- 
báceas, aunuaes  e  de  um 
bello  aspecto,  indígenas  da 
India. 

Boxu,  NA.  adj.  (ant.)  V.  Bueno : 
—  m.  (comm.)  Vale;  titulo  de 
credito  ou  esiDCcie  de  letra 
com  certos  valores  ou  com 
significação  equivalente, 
pertencente  ao  estado,  aos 
bancos  ou  a  casas  particu- 
lares. 

BoNoxrENSE.  adj.  Bolonhez;  na- 
tural ou  pertencente  á  Bo- 
lonha. Bononiensis. 

BoNosiANos.  m.pl.  (rei.)  Bono- 
sianos;  sectarios  do  século 
IV,  que  professavam  a  dou- 
trina do  bispo  Bouosio. 

BoNQUE.  m.  (naut.  p.  Perú)  V. 
Bongo. 

BoxsDoitFiTA.  /.  (min.)  Bons- 
dorphita;  mineral  que  se 
encontra  nas  rochas  graui- 
ticas,  perto  de  Abo  na  Fin- 
landia. E  um  silicato  hydra- 
tado  de  alumina,  magnesia 
e  ferro;  de  uma  côr  verde 


BOO 


443 


azeitona,  que  crystallisa  em 
prismas  de  seis  faces. 

BoNTANs.  /.  V.  Taparrabo. 

BoNTiA.  /.  (bot.)  Bonthia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  mioporaceas,  cujas  es- 
pecies são  arbustos  de  fo- 
lhas alternas,  lancioladas,  e 
flores  de  um  amarello  escu- 
ro, indígena  das  índias  oc- 
cidentaes. 

BoNT-jAA.  /.  (bot)  Bont-jaa; 
uma  das  variedades  do  chá, 
a  menos  estimada,  e  de  que 
usa  o  povo  da  China. 

BoNTC.  m.  (bot.)  Bontu;  arvore 
das  índias,  cuja  raiz  tem  a 
propriedade  de  tingir  de 
amarello. 

Bonzo.  m.  Bonzo;  nome  dado 
pelos  europeus  aos  monges 
ou  sacerdotes  da  China,  aos 
penitentes  e  brahmanes  in- 
dios, e  a  certos  anachoretas 
do  Japão  c  de  outros  jDaizes 
gentios,  que  professam  luna 
vida  austera,  Aivendo  em 
cominunidade,  e  que  são  ob- 
jecto de  veneração  para  os 
iudigenas  d'aquellas  remotas 
regiões.  Austerioris  vita} 
apud  sinas  sectcUor. 

Boñiga.  /.  Bosta,  esterco ;  ex- 
cremento do  gado  vaccum. 
Também  se  applica  aos  ex- 
crementos dos  outros  ani- 
maes. Stercus,  purgamentum 
bovimum. 

BoNiGAR.  adj.  Certa  especie  de 
figos  brancos,  grandes,  mais 
largos  que  compridos.  Ficiis 
albus  grandior. 

Boo.  771.  (bot.)  Boo;  canna  de 
assucar  que  cresce  no  Ja- 
pão, e  ainda  pouco  conhe- 
cida. 

BooBOc.  m.  (200Z.J  Booboc ;  ave 
de  rapina,  nocturna,  muito 
similhaute  ao  mocho,  c  que 
é  natural  da  Nova  Hullanda. 

BoociA./.  (bot.)  Boocia;  genero 
de  plantas  da  familia  das  hy- 
drocarideas,  que  consta  de 
uma  só  especie,  herbácea,  vi- 
vaz, com  folhas  radicaes, 
unias  submergidas,  outras 
fluctuando  á  superncie  das 
aguas.  Vive  nas  margens  do 
rio  Irrawadi,  110  reino  de 
Ava. 

BooPE.  fii.  (zool.)  Boope;  peixe 
acauthopterigio,  originario 
do  Brazil,  e  muito  parecido 
com  o  atum. 


444  BOQ 

BoopÍDEO,  EA.  aãj.  (hot.)  Boo- 
pideo;  similhante  ao  genero 
boopes :  — /,  pi.  boopideas  •, 
familia  de  plantas,^synony- 
mo  de  Cálizíneas. 

Boopis.  w.  (bot.)  Boojíis  (olhos 
de  boi);  genero  de  plantas 
da  familia  das  boojjideas  ou 
calicineas,  cujas  especies  são 
herbáceas,  vivazes  e  com  fo- 
lhas e  flores  alternas. 

BooRAM.  m.  (bot.)  Booram ;  sec- 
ção de  plantas  da  familia 
das  ericáceas,  compreheudi- 
do  no  genero  rododendro. 

BoÓTES.  m.  (asir.)  Bootes;  no- 
me grego  que  alguns  astro- 
nomos  applicam  á  constella- 
ção  boreal,  chamada  tam- 
bém boieiro,  que  está  perto 
da  ursa  maior.  Arctophilax, 
Bootes. 

BooTSHAAc.  m.  (zool.J  Boots- 
haac ;  nome  de  um  peixe  das 
Molucas,  que  os  naturaes 
do  paiz  salgam  para  o  con- 
servarem. 

BopiRÁCEo,  CEA.  adj.  (zool.)  Bo- 
piraceo-,  similhante  ou  rela- 
tivo ao  genero  bopiro:  —  m. 
pi.  bopiraceos;  familia  de 
crustáceos  que  tem  por  typo 
o  genero  bopiro. 

BopiRO.  m.  (zool.J  Bopiro;  ge- 
nero de  crustáceos,  da  ordem 
dos  isopedos,  que  constituem 
a  familia  dos  bopiraceos. 

BoQUE.  m.  (p.  Ar.)  Boca:  — 
bode;  macho  de  cabra.  Hir- 
cus,  i. 

Boqueada.  /.  Suspiro;  n'cste 
caso  restringe-se  somente 
aos  moribundos,  como  n'esta 
phase:  dar  la  vitima  bo- 
queada; dar,  exhalar  o  ul- 
timo suspiro.  Oris  hiatus  ex- 
halaníis  animam: — V.  Bos- 
tezo. A  la  primer  boqueada 
(fr.J;  logo(|ue  abriu  a  boca, 
logoque  fallou. 

Boquear.  ?i.  Boquear;  bocejar, 
abrir  a  boca  involuntaria- 
mente. Hiare :  —  boquear, 
agonisar;  estar  expirando. 
Extremiim  halitum  efflare : — 
(fig.  fam.J  est.ir  concluindo 
qualquer  cousa;  estar  no  seu 
fim.  Finem  rei  instare,  ad 
extremum  venire:  —  a.  arti- 
cular; pronunciar  qualquer 
palavra  ou  som.  Proferre 
verba,    loqui.  V.    Bostezar. 

Boquera.  /.  Comporta;  porta 
de  pedra  que  se  costuma  fa- 


BOQ 

zer  nos  rios,  ribeiros  ou  ca- 
naes'  para  soltar  as  aguas  e 
regar  as  terras.  Emissarium 
incilis:  —  (p.  Mure.)  sumi- 
douro grande  onde  vão  ter  as 
aguas  immundas.  Cloacce  ge- 
nus:  —  (p.  Astitr.)  aberta;  a 
abertura  que  se  faz  nas  here- 
dades fechadas  para  entrada 
dos  gados.  Aditus,  ingressus 
in  septis: — empola;  bolha 
que  se  forma  nos  cantos  da 
boca  dos  racionaes,  e  impede 
o  abri-la  com  facilidade.  Pús- 
tula labia  constringens :  — 
aphta;  chaga  que  costuma 
formar-se  na  boca  dos  ani- 
maes.  Ulcus  ora  animalium 
dilacerans: — V.  Abertura. 

Boquerón,  m.  Boqueirão ;  aber- 
tura grande.  Fergrande  fo- 
ramen:—  (zool.)  boqueirão; 
peixe  muito  commum  nos 
mares  do  sul  de  Hespanha; 
tem  o  corpo  achatado,  com 
umas  quatro  pollegadas  de 
comprimento;  é  esverdeado 
pelo  lombo  e  tem  o  costado 
e  ventre  prateados;  a  boca 
é  extremamente  grande,  e  a 
carne  é  de  cor  avermelhada. 
E  conhecido  também  pelo 
nome  de  ancora.  Clupea  in- 
crassicolus :  —  (naut.)  bo- 
queirão; boca  de  canal  en- 
tre baxios. 

BoQUERUELA. /.  (aiit.  ttrf.)  Vol- 
ta; nome  que  as  fiadeiras  e 
tecedeiras  dão  aquella  tor- 
cedura que  se  forma  no  li- 
nho ao  recolher  o  fio  na 
maçaroca. 

Boquete,  m.  Desfiladeiro,  gar- 
ganta; entrada  estreita  de 
qualquer  logar  ou  monta- 
nha. Via  ar  et  a,  aditus  an- 
gustus:  —  brecha;  abertura 
praticada  em  qualquer  mu- 
ralha ou  parede.  Tomar  bo- 
quete (fam.);  dar  ás  de  villa 
Diogo,  dar  sebo  nos  calca- 
nhares; fugir,  escapar-se. 

BoQui.  m.  (germ.)  V.  Apetito. 

BoQui-ABiERTo ,  TA.  adj.  Bo- 
qui-aberto;  diz-se  da  pessoa 
que  tem  a  boca  aberta:  — 
boqui-aberto;  que  está  de 
boca  aberta,  embasbacado, 
l^asmado,  olhando  para  al- 
guma cousa.  Ore  hians: — 
(fig.)  boqui-aberto;  que  tem 
uma  grande  abertura,  v.  gr., 
qualquer  chaga  ou  ferida. 

BoQuiANCHO,  CHA.  adj.  Boqui- 


BOQ 

rasgado;  que  tem  a  boca 
muito  larga.  Ore  patulus. 

BoQui-ANGosTo,  TA.  adj.  Boqui- 
estreito;  que  tem  a  boca  es- 
treita ou  apertada.  Ore  ar- 
ctior,  angustiar. 

BoQuicoNEjuNO,  NA.  adj.  Com 
boca  de  coelho;  applica-se 
ao  cavallo  que  tem  a  boca 
parecida  á  do  coelho.  Buccam 
ad   instar  cuniculi  liabens. 

Boquiduro,  ra.  adj.  Boquidu- 
ro; duro  de  boca,  applica-se 
ao  cavallo  que  tem  as  barras 
ou  espaço  onde  assenta  o 
bocado  do  freio  muito  pouco 
sensível,  e  por  isso  sente 
pouco  a  impresssão  do  freio, 
e  não  lhe  obedece.  Diirati 
oris  eqiius,  freno  indocilis. 

Boquifresco,  ca.  adj.  Boql^i- 
fresco;  fresco  ou  doce  de 
boca;  applica-se  ao  cavallo 
que  tem  quasi  sempre  a  bo- 
ca cheia  de  saliva  e  por  isso 
a  conserva  semj^re  fresca, 
e  é  dócil  e  obediente  á  acção 
do  freio.  Salivarii  oris  equus. 

Boquifruncido,  da.  adj.  Boqui- 
franzido;  o  que  franze  a 
boca.  Compressus  ore. 

BoQuiHENDiDo,  DA.  adj.  Boqui- 
fendido;  applica-se  ao  ca- 
vallo que  tem  boca  gran- 
de e  espaçosa.  Patiãis  oris 
equus. 

Boquihundido,  da.  adj.  Boqui- 
sumido; diz-se  da  pessoa  que 
tem  a  boca  sumida,  como 
aquelles  a  quem  faltam  os 
dentes  dianteiros.  Dejires- 
sus  ore. 

BoQuiLA.  /.  (bot.)  Boquilla; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  menispermaceas , 
composto  de  uma  só  especie 
que  é  um  arbusto  do  Chili 
e  do  Perú. 

Boquilla.  /.  dim.  de  Boca. 
Boquinha:  —  sanja;  o  corte 
ou  abertura  que  se  faz  nos 
regos  para  dar  vasante  ás 
aguas  que  devem  servir  para 
a  rega.  Aqua;  emissarium :  — 
(mus.)  boquim;  peça  de  ma- 
deira, marfim  ou  metal  que 
forma  parte  dos  instrumen- 
tos de  vento,  e  pela 'qual, 
posta  cm  contacto  com  os 
labios,  se  introduz  o  ar  que 
origina  o  som.  Tibia;  apex: 
(art.)  encaixe;  abertura  pra- 
ticada nos  caixilhos  de  por- 
tas  e  janellas,   painéis   ou 


BOQ 

em  quaesquer  peças  que 
sirvam  para  enlaçar  umas 
com  outras,  e  formar  assim 
uma  porta,  janella,  um  ar- 
mario, ou  qualquer  outro 
traste  ou  objecto.  Excava- 
tio,  seu  cavam,  lignis  annc- 
ctendis: — boquim;  boca  do 
canudo  por  onde  o  official  so- 
pra o  vidro :  —  (archit.)  con- 
traforte, fallando  das  aboba- 
das :  — plana;  encaixe  plano ; 
aquelle  em  que  a  frente  do 
arqueado  onde  se  ha  de  as- 
sentar o  contraforte  se  deixa 
primeiramente  plano: — pi. 
beiras  do  telhado;  extremi- 
dade ou  ultima  fileira  de  te- 
lhas dobradas,  que  cobre  o 
edificio,  e  por  onde  escorre 
a  agua: — boca;  abertura 
circular  praticada  nas  armas 
de  fogo,  por  onde  se  lhes  in- 
troduz a  carga :  —  bocal ; 
peça  que  forma  a  parte  su- 
perior da  bainha  do  sabre  ou 
espada  e  por  onde  a  folha 
d'estas   armas   se  introduz. 

Boquimuelle,  adj.  Boquimol- 
le;  applica-se  ao  cavallo  que 
é  doce  de  boca,  isto  é,  que  é 
dotado  de  extrema  sensibi- 
lidade nas  barras  e  cede  á 
menor  pressão  do  bocado  do 
freio.  Molli  et  teiiero  ore 
equus:  —  (fig.)  manso,  sim- 
plório, facil  de  convencer, 
de  enganar  ou  de  manejar. 
Nimium  facilis,  incaiítus. 

Boquín,  to.  Burel;  especie  de 
baeta  grosseira.  Textum  la- 
neum  crispatum  et  rude:  — 
(ant.)  V.  Verdugo:  —  tam- 
pa com  que  se  cobrem  as 
bocas  dos  poços. 

BoQuiNATURAL.  adj.  Boquinatu- 
ral;  nem  duro,  nem  doce  de 
boca;  applica-se  ao  cavallo 
de  regular  sensibilidade  de 
boca.  Ore  nec  molli,  nec  ás- 
pero equus. 

Boquinegro,  giia.  adj.  Boqui- 
negro, ai^plica-se  aos  ani- 
maes  de  boca  ou  focinho 
negro  sendo  de  outra  côr  o 
resto  da  cabeça.  Ore  niger: 
—  m.  (zool.)  boquinegro ; 
caracol  terrestre  que  corres- 
¡jonde  ao  genero  hélice,  mui- 
to commum  em  varias  par- 
tes de  Hespanha.  É  redondo 
de  uma  pollegada  de  diâme- 
tro, e  tem  a  boca  negra. 
Helix  lucorum. 
57 


BOR 

Boquipando,  da.  adj.  V.  Ha- 
blador. 

BoQuiR. /.  (zooZ.J  Boquir;  ser- 
pente do  Egypto. 

BOQUI-RASGADO,  DA.  ttdj.  Boquí- 

rasgado;  applica-se  ao  ca- 
vallo que  tem  a  boca  dema- 
siadamente grande.  Ore  pá- 
lido vel  vastiori  deformis. 
BoQui-ROJO.  JA.  adj.  (inus.)  V. 

Boqui-ruhio. 
BoQui-ROTO,  TA.  adj.  Boqui-ro- 
to;  fallador,  tagarella,  que 
não  guarda  segi-edo.  Loquax, 
gamdus,  a,  um. 

BoQui-RUBio,  BiA.  adj.  (fig.)  Bo- 
qui-roto;  imprudente,  que 
não  guarda  segredo.  Incau- 
tns,  facilis: — m.  (fig.  fam.) 
peralvilho;  petimetre,  o  que 
presume  de  elegante  e  na- 
morador. 

BoQui-SEco,  CA.  adj.  Boqui-sec- 
co;  que  tem  a  boca  secca. 
Siccus  ore :  —  boqui-secco ; 
applica-se  ao  cavallo  que  não 
morde  o  freio  nem  faz  espu- 
ma na  boca.  Ore  siccus,  vel 
siccior. 

Boquisumido,  da.  adj.  V.  Bo- 
quihundido. 

BoQuiTA.  /.  dim.  de  Bocea. 
Boquinha. 

Boquitorcido,  da.  adj.  V.  Bo- 
quituerto. 

Boquituerto,  ta.  adj.  Boqui- 
torto;  diz-se  d'aquelle  que 
tem  a  boca  torta.  Ore  ohtor- 
tus,  flexus. 

Bora. /.  (zool.)  Bora;  peixe  do 
'Japão,  similhante  ao  solho, 
cuja  carne  é  branca  c  deli- 
ciosa; salga-se  e  defuma-se 
Os  hollandezes  e  chinezes 
•  fazem  d'elle  um  grande  com- 
mercio. 

BoRÁcico,  CA.  adj.  (chim.)  Bo- 
racico;  que  é  relativo  ao  bó- 
rax ou  ao  acido  bórico. 

BoRAciTA.  /.  (min.)  V.  Borato 
de  magnesia. 

Borajíneas.  /.  jj?.  (bof.)  V. 
Borrajineas. 

BoRAK.  /.  (rct.J  Borak;  a  ha- 
cíanêa  que  conduziu  a  Ma- 
foma  pelas  regiões  aerias, 
a  Jerusalém  e  ao  céu,  no 
espaço  de  uma  só  noite. 

BorÁseo,  Borasíneo,  nea.  adj. 
(bof.)  Borassineo;  diz-se  de 
tudo  o  que  pertence  ou  é  re- 
lativo ao  genero  borasso:  — 
/.  ¿jZ.  borassineas,  tribu  de 
plantas  da  familia  das  pal- 


BOR 


445 


meiras,  que  tem  por  typo  o 
genero  borasso. 

BoRAso.  m.  (bot.J  Borasso;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  palmeiras,  composto  de 
tres  esjDccies  originarias  da 
Tndia.  A  mais  conhecida  é 
o  borasso  em  forma  de  leque. 

BoRATADO,  DA,  oÂj.  (min.)  Bo- 
ratado;  applica-se  ao  que 
tem  acido  boracico. 

Borato,  to.  (chim.)  Borato ;  sal 
composto  de  acido  boracico 
com  uma  base:  —  de  alúmi- 
na; borato  de  alumina;  mi- 
neral que  se  encontra  no 
Thibet,  o  qual  é  composto 
de  tres  partes  de  acido  bo- 
racico, e  uma  parte  de  alumi- 
na:— -de  cal;  borato  de  cal; 
mineral  do  Perú,  que  se 
apresenta  em  massas  globu- 
losas, de  estructura  radiada 
e  côr  amarella,  tão  frágil 
que  se  quebra  entre  os  de- 
dos:—  de  hierro.  V.  Lago- 
nita:  —  de  magnesia;  borato 
de  magnesia;  substancia 
branca  ou  parda  que  risca 
o  vidro,  e  é  riscada  pelo 
quartzo.  Encontra-se  em 
jflolstein:  —  de  soda;  borato 
de  soda.  V.  Bórax. 

Bórax.  to.  (min.)  Bórax;  bora- 
to de  soda,  mineral  compos- 
to de  acido  boracico  e  oxydo 
de  sodio;  encontra-se  em 
certos  lagos  da  índia,  ou 
em  pequenas  camadas  crys- 
tallisadas  contidas  a  pouca 
profundidade  nos  terrenos 
de  transição;  também  se 
tem  encontrado  em  Ceylâo, 
Pérsia,  Tartaria  meridio- 
nal, e  dissolvido  nas  aguas 
de  algumas  minas  de  Potosi. 
Os  indios  chamam  a  este 
sal  tinckal  ou  bórax  bruto. 

BORBECHOS.   TO.  pi.   (zOol.J    BoT- 

bcchos;  nome  vulgar  que 
em  algumas  partes  se  dá 
aos  alcionios. 

Borbollar,  n.  Borbulhar;  fa- 
zer borbulhoes  a  agua.  Ebul- 
lire,  cestuare,  scaturire. 

BoRROLLON.  m.  Borbulhão;  eru- 
l)ção  violenta  que  fazem  os 
liquidos  saindo  por  uma 
abertura  estreita,  e  também 
se  ai^plica  este  nome  á  eru- 
pção que  faz  a  agua  de  bai- 
xo para  cima  elevando-se  a 
qualquer  superficie.  yEsfus, 
scaturigo,   scatebra :  —  (fig.) 


446 


BOR 


borbulhâo ;  abundancia  ex- 
cessiva de  qualquer  cousa.  A 
borbollones  (m.  adv.  fig-);  aos 
empurrões  •,  arrebatadamen- 
te, impetuosamente,  com  im- 
peto, de  uma  maneira  vio- 
lenta, arrebatada.  Impetuo- 
so motu,  iiiipetn. 

Borbollonear,  n.  V.  Borbollar. 

BoRBONiA.  /.  (bof.)  Borbonia; 
genero  de  ¡jlantas  da  fami- 
lia das  leguminosas,  origi- 
nario do  Cabo  da  Boa  Es- 
pei-ança,  que  se  compõe  de 
doze  especies,  cultivadas 
quasi  todas  nos  jardins  da 
Europa. 

Borborigmo,  Borborismo.  m. 
(ííicíZ.JBorborygmo;  chamam 
assim  os  pathologos  ao  ruido 
surdo  que  se  nota  nos  intes- 
tinos, e  que  é  causado  pelo 
movimento  dos  gazes  n'elles 
contidos,  movendo-se  em  to- 
da a  extensão  da  sua  cavi- 
dade. 

Borboritar.  n.(vulg.)Y.  Hervir. 

Borboritas,  m.  2^1-  (rei.)  Bor- 
borytas;  sectarios  do  século 
II,  que  negavam  o  juizo 
final,  criam  em  genios  ma- 
léficos, e  sujavam-se  a  cara 
asquerosamente  para  assim 
polluirem  a  imagem  de  Deus, 
porque  pretendiam  que  d'el- 
le  emanavam  os  delictos. 

BoRBORiTOs.  m.  1)1.  (zool.)  Bor- 
borytas;  uma  das  secções  da 
ordem  dos  insectos  dípteros. 

BoRBORO.  m.  (zool.)  Borboro; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  dipteios,  divisão  dos 
bracoceros,  comjjosto  de  de- 
zoito especies,  que  se  desen- 
volvem na  lama,  no  lodo  e 
nos  limos. 

Borbotar.  ii.  (ant.)  Borbotar; 
borbulhar ;  bolhar,  ou  ferver, 
a  agua  com  impeto  ou  ruido. 

Borbotón,  m.  Borbotão.  V. 
Borbollón.^  A  borbotones  (loe. 
adv.)  V.  A  ò07-boUones.  Ha- 
blar a  borbotones  (fr.fam.); 
fallar  a  borbotões;  designa 
o  modo  de  fallar  accelerada 
e  apressadamente  querendo 
dizer  tudo  de  uma  vez.  Ver- 
ba celeriter  glomerare. 

BORCAUSKNIA.  /.    (bot.)    BoTCaU- 

senia;  synonymo  de  Capnói- 
dea;  genei-o  de  jsl  antas, 
a  que  se  mudou  o  nome  em 
honra  do  natux'alista  Bork- 
hausen. 


BOR 

BoRCAusiA. /.  (bot.)  Borcaiisia; 
genero  de  plantas  dycotile- 
doneas,  da  familia  das  com- 
postas, cujas  flores  são  de 
cor  purpurea,  dedicado  em 
honra  do  naturalista  Bork- 
hausen. 

BoRCKGuí.  m.  Borzeguim;  es- 
pecie de  calcado  que  chega 
até  á  altura  de  metade  da 
perna;  é  aberto  pela  parte 
de  diante,  e  ata-se  com  um 
cordão  que  passa  por  uns 
furos  ou  ilhozes  que  ha  de 
ambos  os  lados.  Cotlmrnus, 
i : — (jurisp.  ant.)  borzeguim ; 
tormento  que  consistia  em 
metter  o  pé  do  accusado 
n'um  apparelho  de  ferro,  que 
se  ia  apertando  gi-adual- 
mente  por  meio  de  cunhas 
de  madeira,  até  que  o  obri- 
gavam a  fazer  qualquer  de- 
claração. 

BoRCEGuiNERiA.  /.  (aiit.)  Esta- 
belecimento  onde  se  fazem 
ou  vendem  borzeguins.  Co- 
tkurnoriim  officina. 

BoRCEGuiNERo,  RA.  adj.  Borzc- 
guieiro;  que  faz  ou  vende 
borzeguins.  Cothurnorum  ar- 
tifex  ant  venditor: — V.  Za- 
patero. 

BoRCELLAR.  m.  (aut.)  Borda  de 
qualquer  vaso. 

Borda.  /.  (p.  Nav.  e  Ar.)  Cho- 
ça ou  cabana  no  monte :  — 
(naut.)  borda ;  a  ¡jarte  supe- 
rior dos  costados  de  uma 
embarcação;  —  bordada;  9. 
vela  maior  das  galeras.  Ve- 
lam majus  in  triremi.  De  bor- 
da y  borda;  de  bordo  a  bor- 
do; expressão  que  indica 
movimentos  alternados  e 
iguaes  em  uma  e  outra  ban- 
da da  embarcação  :  —  (ant.) 
V.  Borde. 

Bordada.  /.  (naut.)  Boi-dada  ; 
a  derrota  ou  caminho  que 
faz  uma  embarcação  quan- 
do navega  no  rumo  de  boli- 
na de  qualquer  das  duas 
bandas,  volteando  para  ga- 
nhar ou  adiantar  até  barla- 
vento. Cambiar  la  bordada 
[fr.)  V.  Cambiar.  Rendir  la 
bordada  a  tal  'parte.  V.  Ren- 
dir. 

BoRDADiLLO.  «í.  (ant.)  Tafetá 
dobrado  e  lavrado.  Sérica 
quwdam  tela. 

Bordado,  m.  Bordado.  V.  Bor- 
dadura:—  de  pasado  (orf.): 


BOR 

bordado  de  passagem;  bor- 
dado que  se  faz  com  agu- 
lhas, passando  os  fios  de  um 
a  outro  lado  sem  sobreposto 
nem  costura.  Opus  acu  pi- 
ctum  vel  phrygionicum :  — 
(arch.)  lavor;  especie  de  re- 
levo que  costuma  fazer-se 
em  algumas  obras :  —  adj. 
(bot.)  bordado;  qualificação 
das  plantas  que  têem  as  fo- 
lhas de  bordas  ou  mais  gros- 
sas que  o  resto  do  limbo  ou 
mais  ásperas  e  providas  de 
pellos:  —  (mia.)  bordado; 
diz-se  de  qualquer  crystal 
correspondente  ao  systema 
ou  typo  cubico,  e  cujos  boia- 
dos são  substituidos  por 
duas  facetas  muito  inclina- 
das sobre  os  planos  adjacen- 
tes :  —  (zool.)  bordado ;  ap- 
plica-se  aos  corpos  cujas 
bordas  têeirw  franjas  dispos- 
tas de  um  modo  distincto  do 
resto  da  superficie. 

Bordador,  ra.  *•.  Bordador;  o 
que  borda  por  officio.  Phry- 
gio  acu  pictor. 

Bordadura.  /.  Bordadura,  bor- 
dado ;  lavor  que  se  faz  bor- 
dando. 0¿í?/S7>/¿ry5f¿o««<?n; — 
(braz.)  bordadura;  peça  hon- 
rosa que  i'odeia  o  campo  do 
escudo  no  seu  interior,  to- 
mando a  decima  parte  de 
sua  largura,  segundo  dizem 
uns,  ou  a  sexta  ¡íarte  segun- 
do afíirmam  outros.  Circulus 
scutum  gentilitium  interius 
ambiens. 

Bordaje,  m.  (mar.)  Bordage; 
madeira,  tabuado  dos  costa- 
dos dos  navios. 

Borda ji.  /.  (germ.)  V.  Judia. 

Borda JIA.  /.  (germ.)  Y.  Judea. 

Bordar,  a.  Bordar,  recamar; 
lavrar  com  fio  de  seda,  lã, 
algodão,  prata  ou  oiro  sobre 
qualquer  genero  de  tela, 
formando  n'esta  varios  la- 
vores. Acu  pingere:  —  (fig-) 
executar  qualquer  cousa  com 
arte  e  primor.  Elegantius 
agere:  —  bordar;  adornar, 
aformosear  o  que  se  conta 
ou  diz:  —  íi  tambor  (art.); 
bordar  a  tambor  ou  farpa; 
fazer  bordados  com  ponto 
de  cadeia  em  um  bastidor 
pequeno  que  na  figura  se 
¡jarece  com  um  tambor,  ou 
em  um  bastidor  regular  com 
♦uma  agulha  que  remata  em 


BOR 

um  ganchiiiho,  inettida  cin 
um  cabo  de  pau,  osso  ou 
marfim.  Catenatiim  opus  acu 
pingere. 

Borde.  m.  Borda;  extremida- 
de de  qualquer  cousn.  Ora, 
a?,:  —  borda;  a  margem  ou 
labio  que  nas  vasilhas  í-o 
forma  em  redor  da  boca.  J^a- 
brum,  i: — (prov.)  bastar- 
do; filho  ou  filha  de  illegi- 
timo  matrimonio.  Notlms,  a, 
um:  —  (ant.  fig.)  renovo;  o 
rebento  da  vide  que  nào 
procede  da  gemma :  —  bor- 
do ;  costado  do  navio : —  aâj. 
(bot.)  agreste;  qualificaçào 
que  se  dá  ás  arvores  sil- 
vestres que  nào  são  enxer- 
tadas nem  cultivadas.  Sil- 
vester,  agrestis.  Al  borde,  loc. 
adv.  (ant.J;  á  borda,  por  um 
triz;  dá  a  entender  que  está 
próximo  a  succcder  qual- 
quer cousa :  —  (art.)  V.  Pun- 
to, na  accepçào  respectiva 
a  fundidores  de  sinos  ou 
catnpainhas. 

BoRDKAR.  11.  (naut.)  Bordejar ; 
dar  bordos,  navegar  de  bo- 
lina alternativa  e  consecuti- 
vamente de  um  a  outro  bor- 
do. Navem  gyros  ducere. 

BoRDELÉ.  711.  (germ.)  Christào. 

BoRDELERA.  /.  Bordclcira,  me- 
retriz, prostituta,  puta,  ra- 
meira, marafona;  mulher  im- 
pudica, que  vive  nos  lupa- 
nai"es  e  bordeis :  —  (zool.) 
bordeleira ;  peixe  do  genero 
cyprino. 

Bórdeles,  adj.  Bordelez;  per- 
tencente a  Bordéus  ou  aos 
bordelezes :  —  bordelez ;  na- 
tural de  Bordéus. 

Bordido.  adj.  (ant.)  V.  Duro. 

Bordillo,  m.  (comm.)  Bordilho; 
tecido  de  là  que  se  fabrica 
nas  ilhas  de  Chiloé,  e  de  que, 
n' aquella  terra,  se  faz  muito 
uso  para  vestidos. 

BoRDiON.  m.  (ant.)  Libertino, 
putanheii'o ;  homem  amigo 
de  mullieres  publicas  e  que 
frequenta  os  lupanares. 

BoRDioNA.  /.  (a,nt.)  V.  Ramera. 

BoRDO.  m.  Bordo;  o  lado  ou 
costado  de  qualquer  cmbar- 
caçào,  considerado  desde  a 
superficie  da  agua  até  á  b(->r- 
da.  Navis  latus:  —  bordo; 
toma-se  também  pelo  mesmo 
navio.  Na^vis,  is:  —  (ant.)Y. 
Borde.  A  bordo,  loc.  adv.; 


BOR 

a  bordo,  na  embarcação,  co- 
mo: estar  a  bordo,  comer  a 
bordo,  por  estar  na  embar- 
cação, comer  na  embarca- 
ção. In  navi,  intra  navem. 
Dar  bordos  (fr.);  dar  bor- 
dos ;  fazer  girar  o  navio  de 
um  a  outro  lado  com  fre- 
quência. Navem  ggros  du- 
cere, ventis  ohsistere.  Dar 
bordos  (fr.fam.);  dar  bordos, 
andar  de  cá  para  lá,  de  um 
lado  para  outro  repetidas 
vezes.  Deambulare,  hiic  il- 
luc  ferri.  Ttendir  d  bordo  en 
ó  sobre  alguna  parte  (fr. 
naut.);  virar  de  bordo  sobre 
alguma  parte,  como:  rendi- 
mos el  bordo  sobre  tal  cabo; 
virámos  de  bordo  sobre  tal 
cabo,  etc.  Aliquo  navem  u}?- 
2)elere.  De  alto  bordo  (fr. 
fig.);  de  alto  bordo,  de  gran- 
de lote,  de  elevada  catego- 
ria. Bordo  fuerte  y  bordo  dé- 
bil. V.  Banda  falsa.  Falso 
bordo;  bordo  falso;  a  borda- 
da em  que  os  navios  latinos 
levam  a  vela  sobre  o  mastro. 
Bordo  con  bordo;  bordo  com 
bordo,  costado  com  costado, 
lado  com  lado.  Bordo  sobre 
bordo;  bordo  sobi-e  bordo; 
diz-se  para  manifestar  (pie 
se  manobra  ou  manobrou, 
virando  sempre  de  bordo. 
Cambiar,  virar  ó  revirar 
de  bordo  ó  del  otro  bordo. 
V.  Cambia  r,  na  mesma  phra- 
se;  Virar,  na  primeira  acce- 
pçào,  e  h'erirar,  na  terceira. 
Dar  un  bordo  en  vela  y  otro 
en  facha;  dar  um  bordo  de 
vela  c  outro  de  frente ;  col- 
locar  de  frente  as  gavias 
em  uiu  logar  estreito  d'onde 
não  pode  Aoltar-se,  virando, 
6  deixar-se  ir  n'esta  posição 
com  a  corrente  ou  maré,  e  o 
timão  de  banda  até  chegar 
á  extremidade  opposta,  d'on- 
de volta  a  marear  c  dar  o 
novo  bordo  de  vela.  Estar 
en  linrdos  contrarios;  estar 
de  bortlos  contrarios  ;  na\e- 
garem  dois  navios  de  volta 
encontrada.  Ganar  sobre 
bordos;  ganhar  sobre  bor- 
dos ;  ganliar  distancia  até  ao 
objecto  que  se  encontra  a 
barhuento,  dando  alguns 
pequenos  bordos.  Mantener- 
se sobre  bordos;  conservar- 
se sobre  bordos;  susteiitar- 


BOR  447 

SC  cm  certa  e  determinada 
altura,  situação  ou  paragem, 
ganhaudo  a  pequenos  bordos 
a  distancia  (jue  o  vento,  o 
mar  ou  a  corrente  fizeram 
perder  a  sotavento. 
Bordón,  m.  Bordão,  pau  de  ar- 
rimo ;  especie  de  bastão  ou 
pau  mais  alto  que  um  ho- 
mem, com  uma  ponta  de 
ferro  e  no  meio  uns  botões 
ou  nós  que  o  adornam.  Ba- 
cvlns,  i:  —  bordão;  nos  in- 
strumentos músicos  de  cor- 
das qualquer  das  mais  gros- 
sas que  dá  a  oitava  mais 
baixa.  Chorda,  nervus  ma- 
jor:— bordão,  estribilho,  ar- 
rimo; palavra  ou  palavras 
([ue  alguém  repete  com  fre- 
quência viciosa,  como  quan- 
do se  diz:  pues  como  digo, 
como  iba  diciendo;  pois  co- 
mo digo,  como  ia  dizendo. 
Inanis  verborum,  repetitio: 
—  (poet.)  estribilho;  verso 
quebrado  que  se  repete  no 
fim  de  cada  copla.  Interca- 
laris  versus: — (fig.)  bordão, 
báculo,  aiTÍmo,  amparo.  Ful- 
cimentum,  sustentacidum :  — 
(ant.)  lança  grossa  dos  anti- 
gos cavalleiros.  Bordón  y 
calabaza,  vida  holgada;  quem 
não  quer  trabalho,  não  quer 
ganho;  reprehende  aos  va- 
gabundos e  desempregados 
que  não  têem  oíficio  nem 
beneficio,  e  que  andam  pe- 
regrinando e  pedindo,  por 
não  quererem  trabalhar. 
Oliosa.  pcregrinatio  nil  nisi 
vagatio.  Mal  haya  el  rouiero 
que  dice  mal  de  su  bordou ; 
mal  haja  o  romeiro  que  diz 
mal  do  seu  bordão;  rifão 
que  SC  apjilica  aos  que  di- 
zem mal  das  suas  cousas. 
Male  sit  ei  qui  própria  des- 
picit :  —  (astr.)  bordão ;  no- 
me antigo  do  grupo  de  es- 
trellas, chamado  vulgarmen- 
te os  tres  reis:  —  (naut.) 
bordão;  ¡jercha  de  com2">ri- 
incnto  e  grossura  proporcio- 
nados, que  adquire  esta  de- 
nominação particular  quan- 
do serAC  ou  está  empregada 
como  pontão  na  formação  de 
guindaste  ou  cabrea  e  ou- 
tros similhantes  usos  : — bor- 
dão ;  cada  imia  das  peças  de 
madeira  que  formam  a  ca- 
brea da  machina  para  arvo- 


448 


BOR 


rar  os  navios :  —  de  'portu- 
guesa; bordão  de  portague- 
za;  bordão  muito  comprido, 
que  se  sujeita  ao  mastro  que 
se  lia  de  sustentar  com  a 
trinca  chamada  portugueza : 
—  de  teja;  bordão  de  telha; 
.  o  que  tem  uma  especie  de 
canal  ou  concavidade  no 
seu  extremo  para  adaptar-se 
ao  pau  a  que  deve  servir 
de  pontão:  —  de  tumbar; 
bordão  de  tombar ;  o  que 
serve  de  pontão  ao  pau  da 
embarcação  que  vae  dar  á 
quilha:  —  (mus.)  bordão;  o 
jogo  do  órgão  que  faz  o  bai- 
xo e  tem  os  canudos  maio- 
res :  —  de  tambor;  bordão 
de  caixa;  a  corda  de  tripa 
que  se  põe  ao  tambor  no 
tampo  inferior. 

BoRDONADo,  DA.  ttãj.  (braz.) 
Bordeado;  qualificação  lie- 
raldica  que  se  dá  a  uma 
cruz  cujos  braços  estão  tor- 
neados nos  seus  extremos 
como  os  bordões  dos  pere- 
grinos. 

BoKDONAL.  771.  (ant.)  Cada  uma 
das  divisões  quadrilongas  da 
almadrava,  com  uma  aber- 
tura da  mesma  rede  que  con- 
duz ao  saco. 

Bordonasa.  /.  Pau  armado  de 
choupa;  lança  maior  que  o 
bordão. 

BORDONCICO,     LLO,     TO.     111.    dim. 

de  Bordón.  Bordãosinho ;  ¡pe- 
queno bordão.  Viatorius  ba- 
culus  viinor. 

Bordoneado,  adj.  V.  Bordo- 
nado. 

Bordonear,  n.  Abordoar:  ir 
tenteando  ou  batendo  a  terra 
com  o  bastão  ou  bordão.  Bá- 
culo iter  pnetentare: — abor- 
doar ;  dar  pancadas,  bordoa- 
das com  o  bordão  ou  bastão. 
Báculo  percidere,  contunde- 
re  :  —  vaguear  pedindo  es- 
mola por  mandril  ce.  Deu-se- 
Ihe  este  nome  por  costuma- 
rem os  vagabundos  levar 
bordão  como  os  peregrinos. 
Vagar í,  errari:—(mus.)  to- 
car os  bordões  de  um  instru- 
mento de  cordas  com  perfei- 
ção ou  destreza.  Imi  soni  fi- 
dibus  sctte  canere. 

Bordonería.  /.  Vadiação  ou 
costume  vicioso  de  andar 
vagueando  c  pedindo  como 
os  peregrinos  com  um  bor- 


BOR 

dão  na  mão.  Vita  desidiosa, 
vaga,  errabunda. 

Bordonero,  ra.  s. Y  .Vagabundo. 

BoRDONETE.  m.  (vied.)  Bordo- 
nete,  mecha;  pequeno  rolo 
de  estopa  ou  fios  de  linho, 
que  empregam  os  cirurgiões 
para  introduzir  em  uma  ul- 
cera ou  ferida  e  abso^-ver 
o  pus. 

BoRDURA.  /.  (braz.)  V.  Borda- 
dura. 

BoRE.  m.  (naut.)  Golpe  de  mar, 
ou  vaga  nas  barras  dos  rios 
caudalosos. 

BoREA.  /.  (naut.)  Y .  Calima, 
na  accepçào  náutica. 

BoreÁfilo.  m.  (zool.)  Boreaphi- 
lo  (animal  do  norte);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  bra- 
chelitros,  composto  de  uma 
só  especie. 

Boreal,  adj.  Boreal;  perten- 
cente ao  vento  bóreas  ou  á 
parte  septentrional.  Borea- 
lis,  aquilonaris:  — V.  Árti- 
co. Aurora  boreal.  V.  Auro- 
ra. Triángulo  boreal.  V. 
Triángido :  —  (bot.)  boreal ; 
diz-se  das  plantas  que  cres- 
cem nas  partes  septentrio- 
naes  de  ambos  os  mundos. 
Fluido  boreal;  fluido  boreal; 
nome  dado  ao  fluido  magné- 
tico, que  se  suppõe  arrastar 
para,  o  norte  a  agulha  ma- 
gnética :  —  (zool.)  boreal ; 
qualificam-se  com  esta  pala- 
vra os  animaes  que  habitam 

■•    no  norte. 

Bóreas,  m.  Bóreas,  aquilão; 
vento  frio  e  secco  que  vem 
da  parte  septentrional,  vul- 
garmente vento  norte.  Bó- 
reas, aquilo,  onis. 

BoRELiA.  /.  (zool.)  Borelia ;  ge- 
nero de  molluscos  de  con- 
chas univalves,  com  muitas 
esijecies  de  uma  a  tres  li- 
nhas de  espessura. 

BoREO,  REA.  adj.  (ant.)  V.  Bo- 
real:— m.  (zool.)  boreo;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  nevropteros,  composto 
de  uma  só  especie,  de  peque- 
níssimo tamanho. 

BoRETA.  /.  (bot.)  Boreta;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  ericáceas,  classificado 
por  alguns  botánicos  como 
uma  secção  do  genero  an- 
drómeda. 

iioRaoÑA.  m.  Borgonha;  vinho 


BOR 

procedente  do  paiz  d'este 
nome. 

BorgoSarse.  r.  Fallar  como  os 
bêbados  ou  borrachos.  Pala- 
vra caprichosamente  usada 
por  alguns  auctores. 

BoRGONON,  NA.  adj.  Borgonhâo; 
natural  de  Borgonha,  per- 
tencente a  este  paiz  ou  a 
seus  moradores.  Burgundio, 
onis.  A  la  borgoñona  (mod. 
adv.);  á  borgonhona ;  ao  uso 
ou  costume  de  Borgonha. 
More  Burgundioi. 

Borgoñona.  /.  (ant.)  Borgui- 
nhona.  V.  Borgoñota. 

BoRGoSoTA.  /.  (ant.)  Borgui- 
nhota;  capacete  ligeiro,  mui 
diíFerente  do  elmo,  porque 
nao  tinha  viseira  e  deixava 
o  rosto  descoberto  á  manéira 
dos  capacetes  gregos  e,  ro- 
manos. Cassis,  idis.  A  la 
borgoñota,  loe.  adv.  (ant.) 
V.  A  la  borgoñona. 

BoRGUiSoN.  adj.  V.  Borgoñon. 

BoRiA.  /.  (bot.)  Boria;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
liliáceas,  composto  dé  varias 
especies. 

Bórico,  m.  (chim.)  Bórico ;  aci- 
do formado  pelo  oxygenio  e 
boro;  é  solido,  inodoro  e  de 
sabor  pouco  enérgico. 

BoRiDio.  m.  (zool.)  Boridio;  ge- 
nero de  peixes  do  Brazil, 
cujo  princiíjal  caracter  é  ter 
as  duas  maxillas  armadas 
de  tres  ou  quatro  fileiras  de 
dentes  grossos,  curtos  e  em- 
botados. 

BÓRiDos. -m.  ^Z.  (min.)  Boridos; 
corpos  que  formam  uma  fa- 
milia em  mineralogia,  e  cujo 
caracter  é  conter  acido  bó- 
rico, livi"e  ou  combinado; 
dão  ao  álcool  a  propriedade 
de  arder  com  uma  chamma 
verde. 

BoRiNA.  /.  (bot.)  Borina.  V.  Ce- 
ramio. 

BoRiTi.  m.  (bot.)  Boriti ;  arbus- 
to originario  do  Malabar, 
com  um  cheiro  forte  e  sabor 
caustico  e  ardente,  que  se 
emprega  na  medicina. 

BoELA.  /.  Borla ;  especie  de  bo- 
tão de  seda,  oiro,  prata  ou 
outra  materia  similhante,  de 
que  saem  e  pendem  muitos 
fios,  em  figura  de  campai- 
nha. Apex,  panicula :  — bor- 
la; insignia  dos  que  têem  o 
grau  de  doutor  e  dos  lentes 


BOR 

nas  universidades.  Dudornm 
laurea,  insigne.  Tomar  la 
borla;  tomar  a  borla;  gra- 
diiar-se  em  doutor  ou  lente. 
Laureara  adipisci:  —  (zoai.) 
borla;  nome  de  que  usam 
os  zoologistas  para  designar 
a  forma  das  guelras  de  cer- 
tos peixes. 

BoRLADOR.  m.  OflScial  que  põe 
borlas.  Esta  palavra  é  em- 
pregada por  Lebriga. 

Borlarse,  r.  (p.  Mex.J  Douto- 
rar-se;  receber  o  grau  de 
doutor,  tomar  a  borla. 

BoRLESiA.  /.  (zool.J  Borlesia; 
zoophyto  summamente  com- 
prido, de  corpo  branco  e  bo- 
ca grande,  que  tem  algumas 
vezes  a  forma  de  uma  espe- 
cie de  ventosa. 

BoRLiLLA,  TA./,  dim.  dc  Borla. 

Borlón.  in.  (comm.)  Acolchoa- 
dinbo;  tela  de  linho"  e  algo- 
dão cbeia  de  pequenos  nós 
ou  pequenas  borlas,  simi- 
Ibante  ao  fustâo.  Textum  or- 
hiculatis  floccis  variatum :  — 
m.  augm,  de  Borla.  Grande 
borla. 

Bornar.  a.  (germ.)Y.  Ahorcar. 

Borne.  m.  (ant.)  Borneio;  ex- 
tremidade da  lança  com  que 
se  justava.  Hastai  extremi- 
tas: — (germ.J  forca: — (bot.) 
V.  Codeso. 

Borneadizo,  za.  adj.  Flexível, 
dobradiço;  fácil  de  dobrar, 
de  curvar,  maneavel.  Flexi- 
bilis;  quod  facile  flecti  et 
curvari  i)otest. 

Bornear,  a.  Dobrar;  curvar 
alguma  cousa.  Flectere,  de- 
viare:  —  r.  empenar-se  ;  ciu-- 
var-se  a  madeira.  InflecH, 
curvari: — (arch.it.)  dispor  e 
mover  oi^portunamente  as 
difierentes  peças  de  archite- 
ctura  para  as  deixar  bem 
assentes.  Aptare,  ordinare. 
lapides  in  adificiorum  sfru- 
cturis:  —  contornar;  lavrar 
em  contorno  as  columnas. 
Rotundare: —  (art.)  bolear; 
entre  os  encadernadores  vol- 
tar o  lombo  aos  livros :  — 
(naut.)  rodar ;  dar  gyro  a 
qualquer  cousa  sobre  um 
eixo  vertical,  real  ou  ima- 
ginario: —  rodar,  gyrar  o 
navio  sobre  suas  amarras, 
estando  fundeado. 

BoRNELLE.  m.  (art.)  Camaroei- 
ro ;  rede  pequena  que  se  usa 


BOR 

na  Catalunha,  e  serve  para 
pescar  camarões. 

Borneo,  m.  Curvadura,  flexão, 
dobradura;  volta  ou  acção 
de  voltar  ou  dobrar  alguma 
cousa.  Inflexio,  oiiis. 

Bornera.  adj.  Borneira;  appli- 
ca-se  á  pedra  negra  que  ser- 
ve para  mós  de  moinhos :  — 
/.  a  mó  feita  d'esta  pedi-a. 
Mola  nigra. 

BoRNERO,  RA.  adj.  Bomeiro ; 
applica-se  ao  trigo  moído 
com  a  pedra  borneira.  Triti- 
cum  mola  nigra  contritiim. 

Borní,  to.  (zool.)  Borní ;  ave  de 
rapina,  da  familia  dos  falco- 
nideas,  que  tem  o  corpo  cin- 
zento e  a  cabeça,  os  pés,  o 
l^eito  e  as  pennas  das  azas 
de  côr  amarei  la  escura ;  ha- 
bita em  logares  pantanosos 
e  aninha  á  borda  d'agua. 
Falco  a'ruginosus. 

BoRNiDO,  DA.  adj.  (gcrm.)  Pen- 
dido, enforcado.  Cruci  affi- 
xus,  in  farcam  actus. 

BoRNiNA./.  (min.)  Bornina;  sj- 
nonymo  de  telurureto  de  bis- 
mutho. 

BoRNOL.  m.  (art.)  Bóia;  pedaço 
de  cortiça  que  se  colloca  de 
espaço  a  espaço  na  rede 
chamada  sardinheira,  para 
que  mettida  até  ao  fundo  se 
mantenha  vertical. 

Boro.  m.  (chim.)  Boro;  corpo 
simples,  metalloide,  solido, 
em  forma  pulverulenta,  de 
cor  esverdeada,  insipido, 
inodoro,  insolúvel  na  agua, 
fixo,  infusivel,  combinándo- 
se com  o  oxygenio,  chloro  e 
flúor,  para  formar  compos- 
tos geralmente  ácidos.  Ex- 
trahe-se  do  acido  bórico,  tra- 
tado pelo  potássio. 

BoRÓcERO.  m.  (zool.)  Borocero; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros nocturnos,  que  com- 
prehende  uma  só  especie, 
originaria  da  grande  ilha  de 
Madagáscar. 

Bouocjco.  m.  (p.  Cub.)  Amor 
occulto,  eorrespondenci  a,  tra- 
to secreto  entre  dois  aman- 
tes. 

BoRO-FLuoRURO.  m.  (cliim.)  Fluo- 
rureto  de  borio;  corpo  que 
resulta  da  combinação  do 
boro  e  flúor  com  um  ele- 
mento electroijositivo,  ou  da 
de  um  fluorureto  metallico  e 
o  fluorido-boricu. 


BOR 


449 


Borona.  /.  (bot.) Y.  Mijo:  — 
(p.  Nav.)  maiz. 

BoRONiA. /.  (bot.)  Boronia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  diosmeas,  originario  da 
Nova  Hollanda,  que  compre- 
hende  muitas  especies ;  suas 
flores  são  côr  de  rosa,  e  exha- 
lara um  cheiro  muito  agra- 
dável. 

BoRONÍA.  f.  V.  Alboronía. 

BoRONiÁcEo,  CEA.  adj.  (bot.)  Bo- 
roniaceo;  que  se  parece  com 
a  boronia: — /.  pi.  boronia- 
ceas;  tribu  da  familia  das 
diosmeas,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero boronio. 

Borona.  /.  (bot.)  V.  Borona. 

Boros,  m.  (zool.)  Boros;  genero 
voraz  de  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  tene- 
brionitos,  composto  de  duas 
especies,  todas  originarias  da 
Suécia. 

BoRQuiExo.  m.  (zool.)  Borquie- 
no;  peixe  que  segue  os  na- 
A-ios  que  atravessam  o  Ocea- 
no Atlántico  Boreal,  e  colhe 
com  avidez  as  substancias 
nutritivas  que  d'elles  se  ar- 
rojam. 

Borra.  /.  Borra ;  lã  curta  que 
fica  sobre  a  pelle  dus  car- 
neiros. Tomentum,  sordidior 
lana:  —  borra,  lia,  pé;  as 
fezes  ou  sedimento  que  for- 
mam a  tinta,  o  oleo,  etc.  Olei 
et  attramenti,  sedimina,  fce- 
ces:  —  felpa,  cotão;  os  fios 
delicados  e  finos,  que  envol- 
vem a  semente  do  algodão, 
e  que  vem  a  ser  o  mesmo 
algodão:  — V.  Pelusa:  — 
(fig.  e  fam.)  borra;  as  cou- 
sas, expressões  e  palavras 
inúteis  e  sem  substancia.  Iti- 
tttilia,  inania  verba.  Acaso 
es  borra?  (loe.  fam.);  pois 
isto  é  borra?  dá  a  entender 
que  alguma  cousa  não  é  tão 
desprezível  como  se  pensa. 
Estne  hoc  flocci  faciendumf: 
—  (advi.)  tributo  ou  imposto 
sobre  o  gado,  que  consiste 
em  pagar  de  cada  quinhen- 
tas cabeças,  uma.  Vectigal 
quod  secundum  capita  pecu- 
dum  penditur:  —  (art.)  bor- 
ra; residuo  ou  desperdicio 
da  lã  durante  o  fiado: — fri- 
sa; pello  que  o  tosador  tira 
do  panno  com  a  tesoura. 
Tomentum,  i: — crina  ou  pel- 
lo de  cabra,  com  que  se  en- 


450 


BOR 


chem  os  cochins,  almofadas 
e  outras  cousas.  Tomentum, 
i: — (bot.)  lanugem  \  pello  ou 
vello  summameiite  curto  e 
macio,  que  se  observa  em 
certas  plantas:  —  (chim.)  no- 
me que  se  dá  ao  bórax  já 
purificado:  —  (zool.)  borre- 
ga, anelha;  cordeira  que  tem 
um  anuo.  Afjna  aiinicula. 

Borracha./,  (fam.)  Borracha; 
saco  de  couro  para  vinho. 
Utriculus,  i. 

Borrachada.  /.  (ant.)  V.  Bor- 
rachera. 

Borrachear,  n.  Emborrachar- 
se frequentemente.  Perpo- 
tare,  crapulce  indnlr/ere:  — 
ffig-J  disparatar,  desatinar, 
obrar  indiscretamente. 

Borrachera,  f.  Borracheira, 
bebedeira,  crápula,  ebrieda- 
de, embriaguez,  bebedice, 
borrachería.  Ebrietas,  crápu- 
la, (e:  —  deboche,  banquete 
ou  funcção  em  que  ha  exces- 
so em  comer  c  beber.  Fcr- 
potatlo,  onis:  —  (fig.)  borra- 
cheira, tolice,  extravagan- 
cia; grande  disparate.  Insa- 
nia, stultitia: — (bot.)  borra- 
cheira; arbusto  da  familia 
das  daturaes,  originario  da 
America  meridional,  que 
cresce  á  altui-a  de  dezeseis 
a  dezoito  pés.  É  mui  ramifi- 
cado, tem  as  folhas  grandes, 
avelludadas  e  ovadas,  e  as 
flores  brancas  em  forma  de 
embude.  Toda  a  planta  exha- 
la um  cheiro  desagrada \el, 
e  comida  causa  delirio,  d'on- 
de  lhe  vciu  o  nome  que  tem. 
Daturea  arbórea. 

Borrachería.  /.  (ant.)  V.  Bor- 
rachera. 

Borrachez.  /.  (ant.)Y.  Em- 
briaguez: —  (fig.)  embria- 
guez, alienação,  allucinaçào 
de  entendimento,  turvaçào 
do  juizo  ou  da  razào.  Mentis 
alienatio,  perturbatio.  Bor- 
rachez de  agua  nnnca  se 
acaba  (rif.);  a  occasiào  faz 
o  ladrão;  ensina  que  os  ví- 
cios crescem  ao  passo  que 
appareccm  e  se  procuram  as 
occasiões.  Vitium  omne  vires 
siimit  eundo. 

Borrachína.  /.  V.  Borrachera. 

Borrachísimo,  ma.  adj.  siq).  de 
Borracho.  Muito  bêbado.  Te- 
mulentissimus,  a,  vm. 

Borracho,  cha,  adj.  Borracho, 


BOR 

ebrio,  embriagado;  que  se 
emborracha  ou  embebeda. 
Ebrius,  a,  um:  —  diz-se  de 
certo  genero  de  biscoutos 
compostos  com  vinho.  Vino 
conditus:  —  appHca-se  a  al- 
guns fructos  e  flores  que 
são  de  côr  de  amora,  como 
pera  borracha.  Violacei  co- 
loris: —  (fig-)  embriagado ; 
cego,  iracundo;  diz-se  do  ho- 
mem que  se  deixa  levar  de 
alguma  paixão,  principal- 
mente da  ira.  Irâ  accensiis, 
obccecatus:  —  m.  borracho;  o 
que  se  emborracha  habitual- 
mente. Al  borracho  fino  iii 
el  agua  hasta  ni  el  vino;  ao 
borracho  fino  não  lhe  basta 
agua  nem  o  vinho;  rifão  com 
que  se  nota  que  o  que  bebe 
muito  vinho  necessita  depois 
de  muita  agua.  Nec  vino  sa- 
tiatur  ebrius,  nec  aquâ  tem- 
peratur.  Aguardierife  y  vino, 
borracho  fino;  aguardente  e 
vinho  borracho  fino;  rifão 
que  se  applica  aos  que  re- 
sistem á  mistura  d'estes  lí- 
quidos, pois  assim  se  acredi- 
tam de  bons  bebedores. 

BoRRACHON,  NA.  adj.  augm.  de 
Borracho.  Borrachão,  beber- 
rào.  Ebriosus,  a,  nm. 

BoRRACHONAzo,  zA.  adj.  ttugm. 
de  Borrachon. 

Borrachuela.  /.  (bot.)  Joio ; 
planta  da  familia  das  gra- 
míneas, que  cresce  até  á  al- 
tura de  tres  y^és.  As  semen- 
tes nascem  junta?,  em  rami- 
nhos alternos,  que  formam 
uma  espiga  jilana  de  um  pé 
de  comprido.  Esta  semente, 
sendo  comida,  causa  certa 
perturbação.  Lolium  temu- 
lentum. 

Borrachuelo,  la.  adj.  diin.  de 
Borracho. 

Borrador,  m.  Borrador,  bor- 
rão, minuta;  rascunho  ou 
primeiro  escripto  em  que  se 
fazem  as  emendas  e  correc- 
ções. P;-ma  scripti  ratio,  or- 
do, forma:  —  carteira  ou 
pasta  grande  de  badana 
ou  papelão,  principalmente 
usada  nas  escolas  e  reparti- 
ções i:)ublicas  para  escrever 
com  mais  commodidade  e 
aceio,  guardar  o  escripto, 
distinguir  ò  logar  de  cada 
tim,  etc.  Sacar  de  borrador 
(fr.  fig.);  vestir  com  aceio 


BOR 

e  decentemente  a  alguma 
pessoa.  Decoris  vestibus  in- 
duere: — (comin.)  borrão;  li- 
vro em  que  os  mercadores  e 
homens  de  negocios  fazem 
os  seus  apontamentos,  para 
regularem  depois  as  suas 
coutas.  Breviarium  ratio- 
num. 

Borraj,  m.  V.  Bórax. 

Borraja.  /.  (bot.)  Borragem; 
genero  de  plantas  herbáceas, 
annuaes  ou  vivazes,  que  ser- 
ve de  typo  á  familia  das  bor- 
ragineas.  Cresce  até  pé  e 
meio  de  altura;  tem  o  caule 
ramoso,  as  folhas  grandes  e 
ovadas,  e  as  flores  de  uma 
formosa  côr  azul  e  dispostas 
em  racimo.  Toda  ella  está 
coberta  de  pellos  ásperos 
e  resistentes.  Comprehende 
umas  dez  especies.  A  borra- 
gem usa-se  em  medicina  co- 
mo peitoral,  temperante  e 
ligeiramente  sudorífera.  Ba- 
rago officinalis. 

Borrajear,  a.  Escrevinhar, 
borrar  papel,  rabiscar,  ga- 
ratujar^ escrever  sem  assum- 
pto determinado  formando 
caracteres  ou  outras  figuras 
por  passatempo,  ou  para 
exercitar  a  penna.  Scriptu- 
rire,  sine  scopo  et  ordine  li- 
neas cálamo  form,are. 

Borrajineo,  nea.  adj.  (bot.) 
Borragineo;  o  que  se  parece 
ou  c  relativo  á  borragem : 
— /.  pi.  borragineas;  famí- 
lia de  plantas  herbáceas,  ra- 
ras vezes  lenhosas,  com  fo- 
lhas alternas,  commummen- 
te  erriçadas  de  pellos  e  as- 
peras  ao  tacto,  cujo  typo  é 
o  genero  borragem. 

BoRjAjo.  m.  V.  Rescoldo. 

Borrar,  a.  Borrar;  lançar  bor- 
rão, manchar  o  escripto.  De- 
lere,  oblitterare: — (fig-)  bor- 
rar ;  obscurecer,  riscar,  apa- 
gar. Borrar  ó  borrarse  de 
la  memoria  (fr.)Y. Memoria. 
Borrar  una  escritura,  in- 
strumento, etc.;  borrar  uma 
escriptura,  instrumento,  etc. ; 
cancellar  ou  riscar  um  auto. 
Borrar  insensiblemente;  obli- 
terar; riscar  insensivelmen- 
te; diz-se  d'aquíllo  que  tem 
soffrido  lapso  de  tempo,  ou 
outra  causa  natural.  Borrar 
la  j)laza;  riscar  o  nome  de 
um    empregado,    demitti-lo 


BOR 

ou  despedi-lo  do  seu  logar : 
—  r.  borrar-se. 

Borras.  /.  pi.  de  Borra.  V.  es- 
ta palavra. 

Borrasca./.  Borrasca,  tempo- 
ral, procella,  tempestade,  tor- 
menta do  mar,  principalmen- 
te de  vento  e  agua.  Tempes- 
tas, procella:  —  (fig-)  hov- 
rasca ;  pé  de  vento,  furacão, 
refrega,  temporal  forte  ou 
tempestade  que  se  levanta 
em  terra.  Procella,  titrho: — • 
borrasca,  revolução,  desas- 
socego,  revolta,  inquietação, 
motim,  algazarra:  —  (fig-) 
boi-rasca;  risco,  perigo  ou 
contratempo  que  se  tem  em 
algum  negocio.  Discrimen, 
periculum,  i. 

Borrascoso,  sa.  adj.  Borrasco- 
so, tempestuoso,  tormentoso, 
procelloso;  que  é  propenso 
a  borrascas  ou  que  as  cau- 
sa, como  o  vento,  o  mai*,  o 
tempo,  etc.  Frocellosiis ,  tur- 
hulentus : — (fig-)  borrascoso, 
perigoso,  funesto,  arriscado, 
exposto :  —  libertino,  impu- 
dico. 

Borrasquero,  ra.  s.  (fig.  e  fam.) 
Turbulento,  amotinador,  fac- 
cioso; o  que  é  dado  a  diver- 
sões borrascosas  e  perigosas. 
ProccllosHS,  turhulentns ,  a, 
um, 

Borrkga.  /.  (ant.)  Especie  de 
dansa:  —  (zool.J  borrega; 
chama-se  assim  a  ovelha  de 
um  a  dois  anuos. 

Borregada./.  Borregada ;  reba- 
nho de  borregos  ou  cordei- 
ros. Grex  agnorum. 

Borrego,  m.  (fig.  a  fam.)  Sim- 
ples, parvo,  ignorante,  liu- 
*  dís,  inscius:  —  (zool.)  borre- 
go; o  cordeiro  que  tem  de 
um  até  dois  annos.  Agmis 
tener,  annicidus.  No  hay 
tales  borregos  (fr.  fam.); 
não  é  por  ahi  que  vai  o  gato 
ás  íilhozes;  serve  para  ma- 
nifestar que  não  é  certo  o 
que  se  diz.  A  vero  abest,  fal- 
sajactaris. 

Borregoso,  sa.  adj.  Anní^lado 
ou  encrespado  como  a  lã  de 
um  carneiro. V.  Aborregarse. 

Borreguero,  ra.  adj.  Borre- 
gueiro;  pastor  de  borregos 
ou  pessoa  que  costuma  cui- 
dar n'elles.  Agnorum  anni- 
culorum  pastor. 

Borreguil.  adj.  Aplica-se  ao 


BOR 

pasto   ou   deveza  destinada 
para  os  borregos. 

Borren,  m.  (art.)  Borrena;  en- 
contro do  arção  nas  sellas 
de  montar  e  nas  almofadi- 
nhas que  sustidas  por  um  coi- 
ro forte  se  põem  por  diante 
e  detrás.  Ephippii  cahitída. 

Borrena./.  (ant.)^.  Borren. 

BoRRERiA.  /.  (bot.)  Borreria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  composto 
de  umas  doze  especies,  que 
se  cultivam  nos  jardins,  e 
são  originarias  das  regiões 
calidas  da  America. 

BoRRERO.  m.  (ant.)  V.  Verdugo. 

BoRRETA.  /.  (bot.)  Borreta; 
planta  da  familia  das  erica- 
ceas. 

Borrica.  /.  V.  Asna.  A  la  bor- 
rica arrodillada  doblarle  la 
carga;  a  burra  ajoelhada, 
dobrar-lhe  a  carga;  appli- 
ca-se  aos  que  juntam  traba- 
lho áquelles  que  já  o  tcm 
demasiado  para  suas  forças. 
Laborem  laboranfi  addcre. 

Borricada./.  Burricada;  con- 
junto ou  multidão  de  bur- 
ros. Asnornm  grex: — bur- 
ricada, cavalgada  que  se  faz 
em  burros  por  divertimento. 
Deciirsio  huirica  asinis  insi- 
dentium:- — (fig.  e  fam.)  bur- 
ricada, asnidade;  asneira 
grande,  desatino,  despropo- 
sito, tolice.  Sttdtiloqimim, 
stidtitia. 

Borrical,  adj.  Burrical;  que  é 
próprio  dos  burros  ou  ju- 
mentos. 

BoRHicALMENTE.  adc.  V.  Asnal- 
mente. 

Borrico.  m.Y.  Asito:  —  (fig-) 
V.  Necio.  Es  un  borrico  (fr. 
fig.  e  fam.);  é  um  burro; 
diz-se  da  pessoa  que  é  mui- 
to paciente  e  constante  no 
trabalho.  Homo  clitellarins, 
laboris  padens.  Também  se 
usa  n'esta  accepção;  é  um 
tonto,  um  estupido,  um  igno- 
rante. Poner  alguno  sobre 
un  borrico;  por  alguém  so- 
bre um  burru ;  ameaçar  com 
o  castigo  aíFroutoso  de  ver- 
gonha publica:  antigamente 
fazia  também  referencia  ao 
castigo  de  açoites.  Traduce- 
re  p>er  ora  hominnm,  verbe- 
ribus  condemnare,  muleta- 
re.  Puesto  en  el  burrico  lo 
7nisum  da  ciento  que  ciento 


BOR 


451 


y  pico  (rif);  exprime  a  re- 
solução de  alguém  proseguir 
e  concluir  um  negocio  ou 
empreza  em  que  se  envol- 
veu, aindaque  seja  á  custa 
dos  maiores  sacrificios.  Ab 
opere  incepto  non  desistens : 

—  (art.)  burro;  insti'umento 
composto  de  tres  madeiros 
obliquos  em  que  os  carpin- 
teiros trabalham  as  madei- 
ras nas  serrarias.  Fulcrum 
fabris  tignariis  usitatitm: — 
burro;  nome  de  uma  espe- 
cie de  machina,  composta  de 
dois  paus  que  formam  an- 
gulo, e  de  um  horisoutal,  e 
que  serve  aos  serradores  pa- 
ra segurar  a  madeira  em 
que  trabalham.  Caer  de  su 
borrico.  V.  Caer  de  su  as7io. 

Borricón,  m.  augm.  de  Borri- 
co. Grande  burro.  Asimis,  i: 

—  borrego;  diz-se  também 
metaphoricamente  das  pes- 
soas simples,  de  bom  genio 
e  pacientes.  Pergrandis  asel- 
tus,  vir  valde  stultus,  laboris 
patientissimus. 

Borricote,  m.  V.  Borricón. 

Borrilla.  /.  Lanugem;  espe- 
cie de  cotão  sobre  certos  fru- 
ctos:  —  cotão;  pello  que  se 
tira  dos  pannos. 

Borriquero,  vi.  Burriqueiro; 
guardador  ou  conductor  de 
burro.*.  Asinorum  custos. 

Borriquete,  m.  (art.)  Banco, 
sobre  o  qual  se  trabalham  as 
peças  de  madeira. 

BoRRiQuiA. /.  (bot.)  Borriquia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia dos  compósitas,  tribu  das 
asteroidea?,  cujas  especies 
são  indígenas  do  novo  con- 
tinente. 

BORRIQUILLO,  LLA,  TO,  TA.  S.  dim. 

de  Borrico  e  Borrica.  Bur- 
rico, burriquito.  Aselius. 

Borro,  m.  Borro;  cordeiro  que 
tem  mais  de  um,  mas  que 
ainda  não  fez  dois.  Agnus 
anmculus:  —  certo  direito 
que  se  paga  do  gado  laníge- 
ro. Vectigal  secunduwn  pecu- 
dum  capita  pensiim :  —  adj. 
(fig.  e  jam.)  rude ;  preguiço- 
so, mandraço. 

Borrominesco,  ca.  adj.  (arcJi.) 
Borrominesco ;  genero  vicio- 
so de  architectura,  creado 
por  Borromino,  sobi-esíando 
n'elle  as  formas  mais  extra- 
vagantes e  enroscadas. 


452 


BOR 


Borrón,  m.  Borrão ;  mancha  de 
tinta  no  papel.  lÁtura,  ce: — 
V.  Borrador:  —  borrão;  no- 
me que  os  auctores  por  mo- 
destia dão  aos  seus  escriptos. 
Litvra,  ce:  —  (fig.)  nódoa; 
qualquer  imperfeição  «que 
obscurece  ou  afeia.  Labes, 
vitium:  —  (fig-)  bori'ao,  nó- 
doa, manclia,  nota,  infamia, 
ignominia;  a  acção  indigna 
e  infame  qne  mancha  e  of- 
fusca  a  reputação.  Dedecus, 
jprobum:  —  deshonra,  des- 
prezo:— (pint.J  borrão;  a  j^ri- 
meira  idéa  ou  ^invenção  pa- 
ra um  quadro  feito  a  cores, 
ou  de  claro  e  escuro.  Prima 
picturce  lineamenta,  prima 
form.a. 

BoRRONAzo.  m.  augm.  de  Bor- 
rón. 

Borroncillo,  m.  dim.  áç,  Borrón. 

Borronear,  a.  V.  Emborronar: 
—  esboçar;  começar  ou  dis- 
por uma  obra  intellectual. 

BoRRONisTA.  m.  (inus.)  Revi- 
sor de  seus  escriptos;  o  que 
borra  ou  risca  o  que  escre- 
ve para  o  emendar.  Corre- 
ctor, oris. 

EoRROso,  SA.  adj.  Borremto;  o 
que  está  cheio  de  borra,  fe- 
zes ou  sedimento,  como  suc- 
cede  ás  cousas  liquidas  que 
não  estão  claras,  v.  g.;  o  oleo 
e  a  tinta.  Faecidentus,  a, 
um:  —  (p.  Ar.)  inepto,  rude; 
torpe;  de  pouca  disposição 
para  o  officio  a  que  se  dedi- 
ca. Inephis  opi  fex:  —  (boi.) 
borrento;  qualificação  dada 
ás  plantas  que  estão  cober- 
tas de  pello  muito  curto. 

BoRRUFALLA.  /.  (fam.  p.  Ar.) 
Bagatellas,  ninharias,  futi- 
lidades, cousas  que  mere- 
cem pouca  ou  nenhuma  con- 
sideração. Quisqiiilice,  nu- 
gai,  arum. 

Borrumbada.  /.  ('a7it.)  V.  Bar- 
rumbada. 

BoRsoNA.  /.  (bot.)  Borsoua; 
planta  da  familia  dos  cogu- 
melos, amarello-verdoenga, 
com  pequeno  chapéu  carno- 
so, e  que  se  apresenta  por 
outubro  nas  immediaçoes  de 
Florença. 

BoRTAM.  m.  (bot.)  Bortam;  no- 
me de  uma  planta  correspon- 
dente á  familia  dos  euphor- 
biaceas,  cujas  folhas  mace- 
radas em  agua,  se  empre- 


BOS 

gam  na  Arabia  para  curar 
as  pústulas  das  creanças. 

BoRTAS.  m.  (ant.)  V.  Madroño. 

Bortón,  m.  (ant.  bot.)  Rebento, 
gemma.,  botão. 

BoRUJo.  m.  (ant.)Y.  Orujo:  — 
burúso  ;  a  massa  que  resul- 
ta do  caroço  da  azeitona,  de- 
pois de  moida  e  espremida. 
Massa  ex  olearum  jam  ex- 
pressarum  nucleis. 

BoRUJON.  m.  V.  Burujón :  — 
(bot.)  V.  Tumor. 

BoRURO.  m.  (chim.)  Borureto; 
combinação  do  boro  com  ou- 
tro corpo  simples,  sempre 
que  esta  combinação  apre- 
sente qualidades  electro-po- 
sitivas. 

Borusca.  /.  V.  Seroja. 

Bos.  adj.  (germ.)Y.  Vuestro. 

BosA.  /.  (med.)  Bosa;  prepara- 
ção que  empregavam  os  egy- 
pcios  como  estupefaciente,  e 
que  se  compõe  de  farinha 
de  zizania  e  de  linhaça. 

BosADA,  Bosadilla,  Bosadina 
ou  Bosadura.  /.  (ant.)  Y.Yo- 
mito. 

Bosan./.  fmecZ.JBozan;  bebida 
medicinal  usada  pelos  tur- 
cos, que  consiste  em  uma 
especie  de  cozimento  feito 
de  milho., 

BosANAYA.  /.  (num.)  Bosanaya ; 
antiga  moeda  de  Ai-agão, 
que  se  usou  no  reinado  de 
Jaime  I. 

BosAR.  a.  (ant.)  V.  Bebozar:  — 
V.  Vomitar:  —  (fig-)  vomi- 
tar, proferir  palavras  des- 
comedidas. 

BosAYA. /.  (bot.)  Bosaya;  espe- 
cie'de  feto,  cujas  folhas  es- 
tão cobertas  pela  face  infe- 
rior de  um  pó  que  é  a  ver- 
dadeira semente  da  planta, 
a  qual,  levada  pelo  vento, 
esteude-se  e  germina  em 
abundancia.  Acha-se  no  Ma- 
labar, e  o  seu  cozimento  é 
empregado  pelos  naturaes 
como  medicinal. 

BosBOQUE.  m.  (zool.)  Bosboque; 
mammifero  da  ordem  dos 
ruminantes  e  correspondente 
ao  genero  antílope. 

Boscaje,  m.  Boscagem ;  bosque 
ou  conjuncto  de  arvores  e 
plantas  espessas.  Silva,  ne- 

,  mus,  oris:  —  (pint.)  bosca- 
gem, paizagem;  vista  ou  re- 
presentação de  terras,  de 
campos,  arvoredos,  animaes, 


BOS 

etc.  Silvis  et  nemorihus  dis- 
tincta  piictura. 

Boscar.  a.  (ant.)  Y.  Buscar. 

BosciA./.  (bot.)  Boscia;  genero 
de  arbustos  que  na  apparen- 
cia  corresponde  á  familia  das 
rutaceas,  e  que  se  cria  no 
cabo  da  Boa  Esperança :  — 
boscia;  genero  de  arbustos 
da  familia  das  caparideas, 
originario  da  Africa:  — 
(zool.)  boscia;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  que  se  compõe  de  cinco 
especies  dos  Estados  Unidos. 

BOSCHNIAQUIA.    /.     (bot.)     BOS- 

chniachia ;  genero  de  plantas 
da  familia  das  orobancheas> 
composto  de  uma  só  especie, 
originaria  do  norte  da  Asia. 

BosEA.  /.  (bot.)  Bosea;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
atriploceas,  composto  de 
duas  especies,  uma  das  Ca- 
narias e  outra  da  Cochin- 
china. 

BosELAFO.  m.  (zool.)  Bosela- 
pho;  mammifero  ruminante 
do  genero  antílope. 

BosELURA.  /.  (bot.)  Cesura  na- 
tural que  se  encontra  em 
cej-tas  folhas. 

BosFORANo.  adj.  Bosphorano 
ou  bosphoriano;  habitante 
do  Bosphoro. 

BosFORiANO.  adj.Y.  Bosforano. 

BOSFORO,  m.  (geog.)  Bosphoro; 
estreito,  canal  ou  garganta 
entre  duas  terras  firmes,  por 
onde  dois  mares  se  commu- 
nicam.  Applica-se  principal- 
mente esta  palavra  ao  de 
Thracia,  que  hoje  se  chama 
também  estreito  de  Constan- 
tinopla. Bosphoríis. 

BosLADOR,  RA.  s.  (ant.)  Y.  Bor- 
dador.    ' 

BosLADURA.  /.  (ant.)  Y.  Borda- 
dura. 

BosLAR.  a.  (ant.)  Y .  Bordar. 

BosNÍACo,  CA.  adj.  Bosniaco; 
natural  da  Bosnia. 

BosoN.  (zool.)  Bosson;  concha 
do  Senegal. 

Bosque.  TO.,  Bosque,  boscagem, 
arvoredo,  espessura,  luco, 
mata,  selva;  sitio  mais  ou 
menos  frondoso,  j)ovoado  de 
arvores  e  plantas  espessas. 
Nem.'us,  lucus:  —  (germ.) 
barba.  Mentum,  i. 

BosQUECiLLO.  m.  dim.  de  Bos- 
que. Bosquete,  bosquesinho; 
jjequeno  bosque. 


ÍBOS 

Bosquejar,  a.  (j^^^.j  Bosquejar; 
esboçar,  delinear,  projectar, 
indicar,  descrever  incomple- 
tamente ou  em  geral  algu- 
ma cousa  ou  idea.  liem.  ob- 
scure  indicare,  seu.  exprime- 
re:  —  (art.J  bosquejar;  com- 
'  por  ou  trabalhar  qualquer 
obra  material,  mas  sem  a 
concluir.  Opus  adumbrare, 
prima  taníum  lineamenta  ef- 
formare : —  (esculpt.)  bosque- 
jar; dar  ás  figuras  ou  baixos 
relevos  em  cera,  barro,  es- 
tuque ou  outra  materia  bran- 
da, a  primeira  demão  antes  de 
os  aperfeiçoar.  Primam  for- 
mam materice  sculptili  iii- 
ducere :  —  (pint.J  bosquejar ; 
pintar  em  panno  ou  madei- 
ra as  figuras  sem  definir  os 
contornos  nem  dar-lhes  a  ul- 
tima demão.  Ficfuram  a,dvm- 
hrare. 

Bosquejo,  m.  Bosquejo;  acção 
e  effeito  de  bosquejar.  En 
bosquejo,'  em  esboço,  sem 
aperfeiçoar-se,  sem  concluir- 
se. Incondith,  imperfecta :  — 
(art.)  bosquejo;  qualquer 
obra  material  que  está  sem 
concluir-se.  Opus  rude,  non 
expolitum:  —  (pint.)  bosque- 
jT);  a  pintura  que  está  de  pri- 
meira mão.  Fictura  infor- 
mais, nondnm  perfecta. 

Bosquete,  to.  Bosquete;  o  bos- 
que artificial  e  de  recreio, 
que  se  estabelece  nos  jar- 
dins, e  especialmente  nas 
casas  de  campo,  com  arvores 
silvestres  e  de  sombra.  Par- 
vum  nemus. 

BosRA.  /.  (imis.)  V.  Vendimia. 

Bosta.  /.  (ant.)  V.  Boñiga. 

BosTAR.  m.  (ant.)  Abegoaria, 
curral;  logar  onde  estão  os 
bois. 

Bostezador,  ra.  s,  Bocejador; 
oque  boceja.  Oscitans,  osci- 
tabundus. 

Bostezante,  p.  a.  de  Bostezar. 
Bocejante;  o  que  boceja.  Os- 
citans, antis. 

Bostezar,  n.  Bocejar;  respirar 
profundamente,  abrindo  in- 
voluntariamente a  boca  mais 
que  o  regular.  Oscitare. 

Bostezo,  m.  Bocejo;  hiato, 
abrimento  de  boca  involun- 
tario :  —  Oscitatio,  onis.  (fig. 
ant.)  hiato,  concavidade  ou 
abertura. 

Bostricitos.  m.  pi.  (zool.)  Bos- 


BOT 

tl-icitos;  divisão  de  insectos  ! 
da  ordem  dos  coleópteros. 

Bóstrico.  m.  (zool.)  Bostrico; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetramei-os,  da  familia 
dos  exilóphagos,  composto 
de  umas  cincoenta  e  duas 
especies :  —  bostrico;  genero 
de  peixes  da  China,  que  com- 
prehende  duas  especies. 

Bostriquia.  /.  (bot.)  Bobtri- 
chia;  genero  de  cogumelos, 
cujas  especies  são  quasi  to- 
das oriundas  da  America 
meridional  e  das  Antilhas. 

BosTRÍQuiNos. 7n.nl.  (zool.) Bos- 
triquinos;  tribu  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  xilophagos,  cujo 
typo  é  o  genero  bóstrico. 

BosTRiQurrA.  /.  (min.)  Bostry- 
chites;  especie  de  amianto, 
que  se  parece  com  a  cabel- 
leira  de  urna  mulher. 

Bosu.  m.  (zool.)  Bosu;  peixe 
que  vive  nos  mares  da  In- 
dia; é  mal  configurado  e 
alimenta-se  de  hervas  ma- 
rinhas c  de  pequenos  inse- 
ctos. A  sua  carne,  aindaque 
mui  oleosa  e  de  difficil  di- 
gestão, é  apreciada  pelos  in- 
dios . 

Bosvelia.  /.  (bot.)  Bosvelia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  burseraceas,que  com- 
prehende  imi  certo  numero 
de  arvores  originarias  da 
India. 

Bota./.  Bota,  boi-racha;  espe- 
cie de  bolsa  pyramidal  de 
couro,  alcatroada  por  den- 
.  tro,  cozida  de  um  dos  lados, 
rematando  n"um  bocal  de 
madeira,  e  que  serve  para 
conter  vinho  c  para  beber 
por  ella.  Uter,  tris:  —  bota; 
cuba  ou  pipa  de  madeira 
com  arcos  jDara  guardar  vi- 
nho e  outros  licores.  Cupa, 
ce: — bota;  especie  de  cal- 
cado de  couro,  que  resguar- 
da o  pé  e  parte  da  perna: 
—  (ant.)  V.  Boda.  Bota  de 
montar  o  bota  fuerte  (fr.): 
bota  de  montar  ou  bota  for- 
te; especie  de  calçado  de 
sola,  mais  alta  e  larga  que  a 
bota  commum,  para  que  se 
não  incommode  a  perna  e  po- 
de-la tirar  com  facilidade. 
Usa-se  coramummente  para 
correr  pela  posta.  Milifaris 
ocrea.  Kstar  con  bota-i  pues- 


BOT 


Abi 


tas;  estar  de  botas  calçadas; 
estar  disposto  para  fazer  via- 
gem. Usa-se  metaphorica- 
mente  por  estar  disposto  para 
qualquer  cousa.  In  procincta 
esse.  In  procinctu  stare.  Bo- 
ta y  gabán  enciibren  mucho 
mal;  quem  tem  capa  quasi 
sempre  escapa,  ou  debaixo 
de  ruim  capa  se  encobre  vim 
bom  bebedor ;  dá  a  entender 
que  debaixo  de  uma  boa  ap- 
parencia  se  costuma  occul- 
tar  o  vicio:  —  (min.)  es- 
pecie de  bolsa  que  se  faz 
de  uma  pelle  inteira  de  boi 
para  tirar  agua  pelos  tii"os 
das  minas. 
Botada.  /.  Porção  de  aduelas 
ou  de  madeira  para  toneis: 
—  (mar.)  acção  de  botar  e 
seu  effeito. 
Botado,  da.  adj.  Exposto,  en- 
geitado;  filho  de  pães  incó- 
gnitos. 
Botador,  ra.  s.  Expulsor;  o 
queexpelle  ou  expulsa.  Ex- 
pulsor, oris: — (j).  A.)  gas- 
tador, prodigo :  —  (art.)  pon- 
ção;  instrumento  em  ín- 
ma  de  cinzel  para  arrancar 
os  pregos  que  se  não  podem 
tirar  com  as  torquezes.  Fer- 
ramentum  ad  clavos  C3;ellen- 
dos:  —  boticão;  ferro  em 
forma  de  escopro,  dividido 
em  dois  dentes  ou  pontas,  de 
que  usam  os  dentistas.  Fór- 
ceps curva  ad  maxillares 
dentes  detrudendos :  —  ban- 
dulho; instrumento  de  ma- 
deira que  serve  na  imprensa 
para  apertar  ou  afrouxar  os 
cunhos  na  forma :  — ■  (naut.) 
croque;  pau  largo  ou  vara 
com  que  os  barqueiros  fa- 
zem força  na  areia  para  des- 
encalhar os  barcos.  Contus, 
i:  — V.  Bichero. 
Botafuego,  m.  (mil.)  Botafogo ; 
o  i^au  ou  bastão,  na  ponta 
do  qual  o  artilheiro  põe  o 
morrão  acceso  para  dar  fogo 
de  longe  ás  peças  de  arti- 
Iheria.  Fustis  ignifer  ad  bel- 
lica  tormenta  accendenda : 
—  (fiff-J  botafogo;  diz-se  da 
pessoa  que  se  irrita  facil- 
mente. 
Botagueña.  /.  Salchicha  feita 
de  fressura  de  porco.  Botu- 
lus,  i. 
Bota-lanza-fuegos.  m.  Serpen- 
tina; utensilio  de  artilheria, 


454 


BOT 


que  serve  para  collocar  n'el- 
le  o  bota-fogo,  e  consta  de 
uma  boquilha  com  o  seu 
passador  de  ferro,  das  viro- 
las e  de  um  cabo  de  ma- 
deira. 

BoTALÓ.  m.  (naut.)  Botaló ;  no- 
me commum  a  dois  paus, 
um  que  se  põe  debaixo  do 
esporão  para  amurar  o  tra- 
quete,  e  outro  á  popa,  d'ou- 
de  se  alça  a  escota  de  contra 
mezena.  Trabis  genus  rei 
nauticce  deserviens. 

Botalón,  m.  (naut.)  Pau  de 
gurriola ;  pau  redoudo  de  di- 
mensões proporcionadas,  fer- 
rado e  apparelhado  conve- 
nientemente, o  qual  sáe  fora 
umas  vezes  do  costado  do 
navio,  outras  vezes  das  ver- 
gas, para  marear  as  velas 
chamadas  latinas  e  varredo- 
ras, amarrar  embarcações 
menores  e  desatracar-se  de 
outras  maiores.  Tignuni, 
quod  extra  navem  educitur. 

Botamen,  m.  (naut.)  Vasilha- 
me; o  conjunto  de  pipas  ou 
outras  vasilhas  que  levam  a 
provisão  de  agua,  vinho  e 
outros  licores  nas  embarca- 
ções. Doliorum  apparatus, 
copia. 

Botana./.  farí.J Batoque í  pe- 
daço redondo  de  madeira  que 
se  mette  nos  orificios  ou  bu- 
racos que  se  fazem  nas  va- 
silhas de  vinho  para  que 
elle  não  saia:  —  parche  ou 
emplastro  que  se  põe  em  al- 
guma chaga,  especialmente 
se  é  syphilitica,  para  que  se 
cure.  Malagma,  atis:  —  ci- 
catriz de  alguma  chaga.  Ci- 
catrix,  eis:  — (commi)  bota- 
na ;  tela  de  algodão  fabrica- 
da na  ilha  de  Chypre. 

BoTANEBio.  n.  (zool.J  Botane- 
bio;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 
milia dos  curculiónidos,  com- 
posto de  uma  só  especie,  ori- 
ginaria da  ilha  de  Cuba. 

Botánica,  adj.  f.  Botánica; 
parte  de  historianatural,  que 
tem  por  objecto  o  conheci- 
mento, a  descripção  e  a  clas- 
sificação dos  vegetaes. 

Botánico,  ca.  adj.  Botánico;  o 
que  pertence  á  botánica.  Ad 
botanicam  attineiis: —  m.  bo- 
tánico; o  que  professa  a  bota- 
nica.    Botanicaí   professor. 


BOT 

Jardim  botánico: — V.  Jar- 
dÍ7n. 

Botanista,  m.  Botánico;  oque 
professa  a  botánica.  Botani- 
ces sttidiosus. 

Botanófago,  ga.  adj.  (li.  nat.) 
Botanophago;  que  se  alimen- 
ta de  plantas. 

BoTANÓFiLo.  adj.  Botanophilo; 
amador,  apaixonado  da  bo- 
tánica. 

BOTANOGKAFÍA./.  (7)0Í.j  BotaUO- 

graphia;  descripção  elemen- 
tar de  botánica  e  seus  prin- 
cipios geraes,  assim  como  da 
anatomia  e  da  physiologia 
botánica. 

BotanogeÁfico,  ca.  adj.  (bot.) 
Botanographico;  que  se  re- 
fere á  botanographia. 

Botanólogo.  m.  Botanologo;  o 
que  estuda  e  escreve  acerca 
das  plantas. 

Botanología,  Botanolojia.  /. 
(bot.)  Botanulogia;  tratado 
racional  das  plantas:  —  bo- 
tauologia;  synonymo  desu- 
sado de  botánica. 

Botanomancia.  /.  Botanoman- 
cia;  arte  de  adivinhar  pelas 
hervas  ou  plantas. 

BotanomÁntico,  ca.  adj.  Bota- 
nomautico;  que  vaticina  ou 
adivinha  por  meio  das  plan- 
tas. 

BoTANOXARA.  /.  (zool.)  Botauo- 
xara;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  crisomelinos,  que 
comprehende  dezenove  es- 
pecies próprias  da  America. 

Botar,  a.  Botar,  arrojar,  arre- 
messar, vibrar,  expellir,  lan- 
çar, despedir,  ou  atirar  com 
força  ou  com  violencia.  Im- 
■2iellere,  extrudere  :  ■ —  (p. 
And.)  V.  Echar: — (p.  A.) 
V .  Despedir :  —  dissipar ; 
damnificar,  arruinar  a  fa- 
zenda:— n.  pular;  no  jogo 
da  pella  saltar  ou  levan- 
tar-se  a  pella  quando  dá 
n'um  corpo  solido.  Eesilire: 
—  pinotear;  saltar  o  cav alio 
procurando  tirar  da  sella  o 
cavalleiro  :  —  (ant.)  V.  Sa- 
lir:— r.  desbotar,  desmaiar, 
fallando  das  cores : — (naut.) 
botar,  empurrar  ou  fazer 
força  para  que  uma  cousa 
gire  ou  se  mova  para  alguma 
parte  :  —  botar ;  lançar  ou 
puxar  a  canna  do  leme  para 
a  parte  que  convenha  para 


BQT 

encaminhar  a  proa  ao  rumo 
que  se  quer  seguir,  como  bo- 
tar á. babor  ó  áestibor;  mo- 
ver a  bombordo  ou  a  esti- 
bordo. Navis  gubemacidum 
dirigere :  —  al  agua  un  bu- 
que :  — botar  ou  deitar  ao  mar 
um  navio ;  fazer  que  resvale 
pela  carreira  depois  de  con- 
struido: —  en  vela.  V.  Ma- 
rear na  sua  accepção  náu- 
tica. 

Botaratada.  /.  fam.  Doudice, 
extravagancia,  devaneio;  ac- 
ção própria  de  um  desatten- 
tado. 

Botarate,  m.  e  adj.  (fam.) 
Doudo,  extravagante,  estou- 
vado; homem  de  pouco  sen- 
so e  de  pouco  pensar.  Homo 
male  sanus,  levis  mentis,  Ze- 
vis,  inconstans. 

BoTAEEL.  m.  fcíí-cÃií.^  Botaren ; 
o  estribo  ou  pilar  que  sus- 
tenta o  empucho  dos  arcos. 
Fornicis,  aut  camerati  ope- 
ris  fidcimentum: — (min.)  bo- 
taren ;  madeiro  em  forma 
de  cruz,  que  se  coUoca  nas 
galerias,  entre  as  tábuas 
costaneiras  ou  de  ripa,  quasi 
parallelamente  ao  nivel  do 
terreno,  á  medida  que  aquel- 
las se  enchem  de  entu- 
lho, com  o  fim  de  impedir  o 
desabamento  uu  desmorona- 
mento das  terras. 

Botarga.  /.  Especie  de  calção 
largo  e  comprido,  que  se 
usava  antigamente.  Subli- 
gar  oblongum  et  latum:  — 
mascara;  vestido  ridiculo, 
de  varias  cores,  que  se  usa 
no  entrudo  e  em  algumas  re- 
presentações theatraes.  Cha- 
ma-se  também  assim  á  pes- 
soa que  o  lev^.  Larva,  ri- 
dicula miniorum  vestis:  — 
salchichão ;  especie  de  chou- 
riço. Botulus:  —  (p.  Ar.)  V. 
Dominguillo  na  corrida  de 
touros. 

Botasilla.  /.  (mil.)  Bota  sella; 
signal  á  cavallaria  para  sel- 
lar os  cavallos. 

Botavante,  m.  (mar.)  V.  Bota- 
cíorna  sua  primeira  accepção 
marítima: — V.  Botalón: — 
vara;  haste  comprida  fer- 
rada nos  seus  extremos  á  ma- 
neira de  chuço,  de  que  se  ser- 
vem os  marinheiros  para  se 
defenderem  da  abordagem. 
Çontus,  sudes  férreo  çjispidç 


BOT 

instructa  ad  hostes  è  navibus 
arcendos. 
Bote.  to.  Bote;  o  golpe  que  se 
dá  com  certas  armas,  como 
lança,  chuço,  etc.  Lancem 
ictus:  —  bote,  salto;  no  jogo 
da  pella  o  salto  que  dá  quan- 
do cáe  no  solo.  Saltus,  repen- 
tina aversio  j^ilce  à  corpo- 
re  duro  resiJientis: — boiáo, 
ft-asco;  vasilha  de  barro  vi- 
drado ou  de  vidro,  de  que 
mais  commummente  usam 
os  boticarios  para  ter  os  me- 
dicamentos. Vas  unguenta- 
rium:  —  boiào;  vasilha  em 
que  as  mulheres  guardam 
os  cosméticos  para  cara, 
mãos  e  collo.  Vos  2)!gnien- 
tarium: — V.  Boche  na  sua 
primeira  accepçào : —  (ant.) 
museu ;  gabinete  de  curiosi- 
dades:—  de  tabaco;  bote  de 
tabaco,  A'asilha  de  folha, 
chumbo  ou  outra  materia, 
para  ter  ou  guardar  tabaco. 
Vas  tabaco  asservando  de- 
serviens:  —  Estar  de  bote  eu 
bote  (fig.  fam.);  de  bordo  a 
bordo,  a  trasbordar;  diz-se 
de  qualquer  estancia  ou  lo- 
gar que  está  tào  cheio  que 
nào  pôde  levar  mais.  Ple- 
num,  refertuni  esse:  —  De 
bote  y  voleo  (expr.  fam.); 
sem  dilação,  a  toda  a  jiressa, 
sem  reflexão.  Staiim: — (art.) 
lote;  nos  sitios  em  que  se 
lava  a  la  os  montões  que 
d'ella  se  fazem.  Usa  se  mais 
comnlummcnte  no  plural :  — 
pinote;  salto  da  besta:  — 
de  carnero;  salto  perigoso 
para  o  cavalleiro,  que  dá  o 
cavallo,  baixando  muito  a 
cabeça  e  elevando  o  quarto 
posterior  como  no  acto  de 
dar  couce :  —  (naut.)  acto  de 
deitar  á  agua  o  navio:  — 
bote;  barco  pequeno  c  sem 
coberta  atraves.sado  depran- 
clias  de  madeira,  que  servem 
de  assento  aos  que  remam; 
serve  nos  portos  para  os 
transportes  de  gente  e  para 
todo  o  trafico.  Scax>ha,  a;. 
Armar  el  bote;  armar  uma 
lancha;  montar-lhe  uma  pe- 
quena peça,  obuz  ou  pedreiro 
segundo  o  seu  tamanho  c 
prove-la  de  outras  armas 
para,oé  remadores  e  tropa, 
quando  se  destina  alguma 
acção  de  guerra.  Embarcar 


BOT 

el  bote;  preparar  o  bote,  pór- 
se  a  postos;  saltar  n'elle,  os 
marinheiros  ou  remadores, 
e  dispor-se  para  sair  a  bor- 
do com  officiaes  ou  outra 
qualquer  commissào. 

BoTECARio.  7'n.  f«?íí.)  Especie  de 
tributo  que  se  pagava  du- 
rante a  guerra,  para  a  sus- 
tentar. Vectigalis  gentis  ad 
svmjytusbelli: — Y. Boticario. 

BoTECico,  LLO,  TO.  í«.  d.  dc  Botc. 

BoTEDAD.  /.  (ant.)  V.  Embota- 
miento. 

Botella.  /.  Botelha;  frasco, 
A-aso  de  vidro,  garrafa,  com  o 
gargalo  estreito  para  conser- 
var e  servir  o  vinho.  Lagitn- 
cida  vinaria: — (fig.)  garra- 
fa, botelha;  <>  liquido  que 
n'ella  se  C(mtém  e  assim  se 
diz  .se  bebió  tantas  botellas; 
beberam-se  tantas  garrafas 
<ju  botelhas.  Vini  mensuro, 
lagnncnlam  excequans. 

BoTELLER.  m.  (ant.)  V.  Botil- 
lero. 

Botellería./.  Frasqueira;  lo- 
gar em  que  se  põem  as 
garrafas:  -commercio  e  fa- 
bricação de  garrafas. 

Botellita.  /.  Botelhinha,  fi-as- 
quinho;  pequena  botelha  ou 
frasco. 

Botellón,  m.  augtn.  de  Botella. 

BoTEQUiN.  m.  (ant.)  V.  Boti- 
fjiiin. 

Botera./,  (ant.)  Embotamento. 

Botería.  /.  Odrería,  loja  ou  of- 
ficina  aonde  se  fazem  ou  ven- 
dem borrachas  ou  odres,  etc.: 

—  reunião  ou  conjunto  de 
barris  e  outras  A^asilhas  para 
vinho.  Ciiparum  copia. 

Botero,  m .  Borracheiro,  odrei- 
ro;  o  que  faz  vasilhas  de 
pelle  ou  couro,  para  vinho, 
vinagre,  azeite,  etc.  e  que  as 
vende.  Utrium  concinnntor : 

—  (mar.)  catraeiro,  arraes  ;  o 
((ue  maneja  um  bote  de  tra- 
fico dentro  do  porto. 

Boteza.  /.  (ant.)  Y.  Embota- 
miento. 

Botica.  /.  Botica,  laboratorio 
pharmaceutico,  pharmacia ; 
officina  em  que  se  compõem, 
conservam  e  vendem  as  dro- 
gas simples  e  se  preparam 
os  medicamentos  compostos. 
Pharinacopolíc  njjichia :  — 
(fia.)  boticada :  a  medicina 
que  se  applica  ao  enfermo. 
Pharmacvm,  i:  —  (ant.)  bo- 


BOT  455 

tica ;  loja  em  que  se  vendem 
varios  géneros  mercantis. 
Taberna,  (e: — (ant.)  quar- 
to ou  casa  mobilada;  viven- 
da ou  aposento  guarnecido 
da  mobilia  precisa  para  ser 
habitado : — (germ.)  mercea- 
ria; loja  de  mercieiro.  Bece- 
tar  de  bona  botica^  (fr.  fig. 
e  fam.);  ter  conta  aberta; 
diz-se  do  que  tem  pães  ou 
outra  qualquei-  pessoa  que 
lhe  fornece  tudo  que  neces- 
•  sita,  e  por  isso  gasta  larga- 
mente. Patris  ant  amici  bo- 
na itt  própria  haber e. 

Botica JE.  m.  (ant.)  Direito  ou 
aluguer  da  loja  em  que  se 
vende  alguma  cousa. 

Boticario,  m.  Boticario ;  o  phar- 
maceutico competentemente 
auctorisado  que  prepara  e 
vende  os  medicamentos. 
Pharmacopola,  re ; — (germ.) 
tendeiro  ou  mercieiro.  In- 
stitor, oris. 

Botioe.  m.  (zool.)  Botide;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros nocturnos,  cujas  lagar- 
tas se  mantém  esccmdidas  no 
interior  da  sfolhas,  que  en- 
rolam em  forma  de  cylin- 
dro,  e  dentro  do  qua!  se 
transformam  em  crysalida. 
No  estado  perfeito  encon- 
ti'am-se  nos  prados  e  nas 
paragens  sombrias  e  húmi- 
das. Ha  algumas,  aindaque 
poucas,  que  preferem  os  lo- 
gares seceos  e  elevados. 

Botiga.  /.  (p.  Ar.)  Mercado- 
ria; loja  de  mercador.  Mer- 
cinm  taljerna. 

BoTiGUERO.  TO.  (prov.)  Boti- 
queiro;  mercador  de  loja 
aberta.  Tabernaritis  merca- 
tor. 

BoTiomLLA.  /.  dim.  de  Botica. 

Botija.  /.  Botija;  A'asilha  de 
baiTo,  mediana,  redonda,  de 
collo  curto  e  apertado.  Ficti- 
lis  lagena:  —  (prov.)  botija; 
vasilha  de  barro  parecida 
com  um  cântaro,  com  duas 
azas  e  collo  largo,  provida  de 
bnraquinhos,  que  denomi- 
nam ralos.  Botija  perulera; 
botija  do  Perú;  a  de  vara  e 
meia  de  alto  e  dois  quartos 
de  diâmetro,  na  sua  maior 
líirgura,  de  figura  cónica  e 
inversa,  em  que  se  eiiviam 
de  Hespanha  á  America  o 
vinho,    aguardente,     azeite 


456 


BOT 


c  uutras  cousas.  Edar  /lechu 
■naa  botija  (fr.fam.);  diz-se 
dos  meninos  que  se  eiiftidam 
a  chorar,  e  também  dos  que 
têem  gorduraextraordinaria. 
Applica-se  figuradamente  a 
qualquer  pessoa  gorda.  Tur- 
gidum,  irattivi  esse. 

Botijero,  m.  Oleiro  que  faz 
ou  vende  botijas.  Doliarius, 
ii. 

BoTijiLLA.  /.  dim.  de  Botija. 

Botijo,  m.  Moriugue;  vasilha 
de  barro,  regailarmente  de 
íorma  espherica,  com  uma 
boca  de  um  lado,  um  bico 
ou  tubosinho  cónico,  mais 
ou  menos  saliente,  no  lado 
opposto,  e  uma  aza  entre  am- 
bos: — (chul.)  caporro;  a  pes- 
soa gorda  e  de  pequena  es- 
tatura. 

Botijón,  m.  augm.  de  Botija. 

Botijuela.  /.  dim.  de  Botija. 

BoTiLLA.  /.  dim.  de  Bota:  — 
(a7it.)  botina;  certo  calçado 
de  que  usam  as  mulheres: 
— V.  Borcegid. 

Botiller,  m.  V.  Botillero. 

Botillería,  m.  Botequim,  loja 
de  bebidas;  casa  aonde  se 
fazem  e  vendem  as  bebidas 
geladas  e  licores.  Gelidarum 
potionum  taberna :  —  (ant.) 
dispensa;  logar  em  que  se 
guardam  licores  e  comes- 
tíveis :  — (ant.)  certo  tributo 
(jue  se  pagava  em  tempo  de 
guerra. 

Botillero,  to.  Botiquineiro;  o 
que  faz  e  vende  bebidas  gela- 
das. Potionum  gelidarum 
conditor  et  venditor. 

Botillo,  m.  Odre  pequeno  que 
serve  para  levar  vinho.  Par- 
viis  uter  vinarius. 

Botín,  to.  Botina;  calcado  an- 
tigo de  couro,  c[ue  cobre  o 
pé  e  parte  da  perna.  Tam- 
ham.  o  usaram  e  usam  as  mu- 
lheres. Ocrea  coriácea:  — - 
polaina;  calçado  de  couro, 
panno  ou  tela  com  pala  ou 
sem  ella,  que  cobre  a  perna 
á  qual  se  ajusta  com  botões, 
fivelas  ou  correias.  Ocrea: 
—  butim,  saque,  despojo; 
roubo  publico  de  que  gosam 
os  soldados  no  campo  ou  paiz 
inimigo  em  certas  circum- 
.stancias.  Manubice,  arum:  — 
sola;  pedaço  de  couro  com 
que  se  cobre  o  pé  do  cavai- 
lo;  —  (bot.  ant.)   botju   ou 


BOT 

botou;  terebiuthiua  do  pi- 
nheiro:—  (meã.)  botim;  es- 
pecie de  calça  parecida  com 
uma  pequena  bota,  sem  pé 
na  parte  anterior,  com  five- 
las, correias  emolas, que  ser- 
ve para  corrigir  os  vicios  de 


conformação   do 


pe 


da 


perna.  Em  muitas  occasioes 
emprega-se  como  bandagem 
para  outras  doenças  inde- 
pendentes dos  vicios  de  con- 
formação. 

Botinería./.  Loja  de  calçado; 
logar  ou  sitio  aonde  se  fa- 
zem ou  vendem  botinas. 

BoTiKERo.  m.  Sapateiro;  o  que 
faz  ou  vende  botins.  Ocrea- 
rum  opifex  aut  venditor:  — 
(mil.)  saqueador  que  guar- 
da ou  vende  o  saque  ou  pre- 
sa. Prcedce  custos,  aut  ven- 
ditor: —  (ant.)  o  que  repar- 
tia e  distribuía  o  butim,  sa- 
que ou  despojo,  tanto  aos 
que  combatiam  como  aos 
que  ficavam  de  reserva. 

BoTixiTO,  illo,  ICO.  m.  dim.  de 
Botin.  Pequena  polaina,  po- 
laina curta. 

BoTiKo.  m.  (zool.)  Botino;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
lamellicorneos,  composto  de 
xmia  só  especie  que  se  acha 
no  Brazil. 

BoTiNODERO.  m.  (rcool.)  Botiiio- 
dero;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  curculiónidos,  que 
está  dividido  em  dois  grupos, 
e  comprehende  urnas  vinte 
e  seis  especies,  que  se  en- 
contram na  Europa,  Asia  e 
Africa. 

BoTiQüERÍA.  /.  (ant.)  Perfuma- 
ria; a  loja  onde  se  vendiam 
os  boioes  ou  frascos  de  per- 
fumes. 

BoTiQuiLLA.  /.  dlin.  de  Botica, 
no  sentido  de  tenda. 

Botiquín.  ;/?.  Botica  ambulan- 
te ;  caixa  maior  ou  menor 
com  medicamentos,  que  le- 
vam em  jornada  ou  viagem, 
tanto  os  particulares  como 
os  exércitos  e  os  navios. 
Capsula  medicamimim:  — 
conjuncto  de  boiòes,  unguen- 
tos, etc.  que  têem  á  sua  dis- 
posição os  praticantes  dos 
hospitaes,  abertos  ao  publi- 
co em  horas  determinadas, 
para  a  ciu'a  de  feridas  e  ou- 


BOT 

tras  mulestias :  —  caixa  de 
varias  dimensões  aonde  se 
conserva  um  exemijlar  de 
cada  medicamento,  para  se 
estudarem  e  conhecerem  me- 
lhor as  suas  propriedades : 

—  V.  Droguero. 
BoTiTos.  adj.  pi.  (zool.)  Boti- 

tos;  diz-se  do  grupo  de  in- 
sectos lepidópteros  noctur- 
nos, da  tribu  dos  bótidos  c 
da  familia  dos  piralianos. 

BoTivoLEo.  m.  Botiboleo;  o 
acto  de  jogar  a  pella,  quan- 
do está  para  chegar  ao  so- 
lo, de  sorte  que  não  é  bem 
resalto,  uem  o  boleo;  mas 
participa  de  ambos  estes. 
Pilce  jam  jam  decidenti  alio 
impulsas  datus. 

Boto,  ta.  adj.  Boto;  rombo  de 
ponta.  Obtusus,  a,  um:  — 
(fig.)  boto,  rude,  grosseiro, 
indolente,  imbecil,  estujii- 
do.  Ilebes,  stupidus:  —  m. 
(p.  Ast.)  tripa  de  vacca  cheia 
de  manteiga.  Intestinum  bu- 
bulum  butyro  in fartum :  — 
(p.  Ar.)  V.  Pellejo,  para  lan- 
çar vinho,  azeite  ou  outro 
liquido.  Uter  oltarius,  vina- 
rius, etc.:  —  (zool.)  boto;  ge- 
nero de  peixes  parecidos  com 
os  pleuronectos,  que  compre- 
hende quatro  especies. 

BoTON.  m  Botão;  pequena  jdc- 
ça  coberta  de  fio,  seda,  pan- 
no OU  outra  tela,  que  se  põe 
nos  vestidos,  para  que  en- 
trando nas  botoeiras  ou  casas 
os  segure  e  sujeite,  ou  para 
lhes  servir  de  adorno  em  al- 
guma outra  parte.  Também 
os  ha  de  metal  e  de  madei- 
ra, etc.  Globulus  astricto- 
rius.  De  botou  gordo  (fr.); 
apiDlica-se  ao  que  é  basto, 
inculto  ou  rustico.  De  boto- 
nes a  dentro;  de  portas  a 
dentro,  interiormente.  Insi- 
nu,  iutus  :  —  (art.)  botão; 
pequeno  residuo  de  nftetal 
(jue  fica  110  fundo  de  ura  ca- 
dinho, depois  de  se  haver  en- 
saiado um  oxj^do  metallico: 

—  puxador;  peça  de  ferro, 
ou  de  outro  metal  ou  madei- 
ra, cujo  espigão  se  fixa  nas 
portas  e  janellas,  para  as 
mover  com  facilidade  e  abri- 
las  ou  feeha-líis.  AírtnM&riMí». 
portis  aut  fenestris  aptatwm: 

—  botão ;  especie  de  lavor  ou 
guarnição  em  forma  de  an- 


BOT 

nel  ou  rosca  que  se  faz  por 
adorno  nos  balaustres,  cha- 
ves e  era  outras  peças  de 
ferro  ou  de  outra  materia. 
Clavis  annulvs :~(esgr.)  bo- 
tão da  espada  preta;  chapa 
redonda  de  ferro  em  forma 
de  bola  que  se  ¡JÒe  na  ponta 
do  florete:  costumam  cobri- 
la  de  lã  e  pelle  ou  anta,  paia 
que  as  estocadas  não  cau- 
sem damno.  Circulas ferreus 
e^nsis  cuspidem  obtundens:  — 
hoton  de  la  brida,  o  botoa 
fijo;  botão  do  bridão  ou  bo- 
tão fixo;  em  equitação  o  re- 
mate superior  em  que  se 
unem  as  duas  rédeas  do  bri- 
dão. Boton  pasante,  o  _pa- 
sador;  passador;  correia  que 
tem  as  rédeas  do  bridão,  e 
que  corre  por  ellas  segundo 
se  quer,  com  o  fim  de  igua- 
la-las, alarga-las  ou  encur- 
ta-lasl  Contarle  los  botones 
a  uno  (fr.J;  contar  os  botões 
a  alguém ;  em  esgrima  diz-se 
¡Donderando  a  destreza  de 
alguém  em  dirigir  estoca- 
das aonde  e  mais  lhe  con- 
vém. Dextere  digladiari:  — 
(hot.)  V.  Yema,  nos  vege- 
taes:  —  botão;  a  flor  antes 
de  abrir-se  e  desenvolver- se 
encerrada  e  coberta  das  fo- 
lhas que  unidas  a  defendera 
até  que  desabroche.  Cahpz, 
folliculum  quo  flores  coope- 
riuntur.  Boton  de  oro  o  de 
plata.  V.  Hanüaculo:  — 
(mont.)  fiel;  pedaço  de  pau 
que  tem  a  rede  de  caça  para 
a  segurar  nos  olhaes  ou  bu- 
racos que  correspondem  ao 
lado  opposto.  Tigillum  ad 
firmandum  et  adstringendum 
rete:  —  (naut.)  botão;  con- 
juncto  das  segundas  voltas 
cruzadas  entre  as  primeiras 
na  amarradura  que  se  cha- 
ma cruz.  Vede  esta  palavra 
na  sua  accepção  náutica: 
—  botão;  especie  de  forro  e 
costura  em  figura  de  bone- 
ca, que  se  faz  nos  chicotes 
ou  extremos  dos  cabos  dos 
navios  de  registo :  —  Boton 
de  fuego  (med.j;  botão  de  fo- 
go; cauterio  que  se  apjílica 
cora  uma  barrinha  de  ferro 
candente,  cuja  extremidade 
tem  a  forma  de  botão.  Caute- 
riavi,  ii:  —  (zool.)  botão; 
chamam-?e    assim    vuls'ar- 


BOT 

mente  algumas  conchas  de 
figura  redonda  parecida  com 
a  de  um  botão. 

BoToxADo,  DA.  adj.  (Ijraz.)  Abo- 
toado; diz-se  da  rosa  ou  das 
flores  postas  de  frente,  nas 
quaes  o  botão  do  centro  é 
de  difíerente  esmalte:  — 
(l)ot.)  abotoado;  diz-se  dos 
rosaes,  flores  de  liz  e  outras 
plantas,  quando  têem  botão. 

BoToxADüKA.  /.  Abotoadura; 
jogo  de  botões  para  um  ves- 
tido^. Globulorum  ordo  pro 
tinaquâque  veste. 

Botonar,  a.  V.  Abotonar. 

BoTONAzo.  m.  (esg.)  Grande  bo- 
te; golpe  que  se  dá  com  a 
espada  preta  ferindo  com  o 
botão. 

BoToxcico,  LLo,  TO.  fíi.  diiu.  dc 
Boton.  Botãosinho. 

BoTOXEuiA.  Logar  aonde  se  fa- 
bricam botões  e  a  loja  em 
que  se  vendem. 

Botonero,  ea.  s.  Botoeiro :  o 
(jue  faz  ou  vende  botões.  Glo- 
bulorum opi/ex: — /.  (art.) 
nome  que  dão  os  carpintei- 
ros ao  furo  ou  buraco  era 
que  entra  a  cavilha  ou  tor- 
no que  une  duas  tábuas: 
—  (esg.)  cobertura  do  botão 
da  espada  preta. 

BoTOK.  ni.  (bot.)  Botor;  nome 
de  duas  plantas  indígenas 
de  Madagáscar: — (med.)  bo- 
tor; nome  árabe,  que  signi- 
ca  abcesso  nas  narinas.  Diz- 
se  em  geral  de  todos  os  tu- 
mores, especialmente  d'a- 
quelles  qi\e  apresentam  so- 
luções de  continuidade». 

BoTOKAL.  adj.  (med.)  Qualifica- 
ção dada  ¡jelos  médicos  ás 
apostemas  pec|uenas.  Par- 
vas abscessus,  apostema. 

Botoso,  sa.  adj.  (ant.)  V.  Boto. 

BoTOT.  (agua  de)  (ant.)  Agua 
de  botot. 

BoTKiA./.  (bot.)  Botrya ;  arbuí- 
to  trepador  indigena  da  ín- 
dia, que  tem  as  folhas  dis- 
postas em  racimos,  e  cujo 
fructo  é  comestivel. 

BoTRicEKA. /.  (Tjot.)  Botrycera; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  anacardiaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie,  in- 
digena do  cabo  da  Boa  Es- 
perança, que  se  cultiva  nas 
nossas  estufas. 

BoTRiDERO.  m.  pi.  (zool.)  Botrj'- 
dero;  genero  de  insectos  co- 


BOT 


457 


leopteros  tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  xilophagos,  com- 
posto de  nove  especies,  que 
se  encontram  na  Europa, 
Africa  e  America. 

BoTEiDiNA.  /.  (bot.)  Botrydina 
(racimo  pequeno) ;  genero  de 
plantas  da  tribu  dos  nocto- 
cineas,  que  se  criam  nos  lo- 
gares húmidos,  nos  sitios 
sombrios  e  entre  as  pedras. 

BoTRiDio.  TO.  pi.  (zool.)  Botry- 
dio  (chupador);  genero  de 
gusanos,  da  familia  dos  anor- 
rincos,  cujo  typo  é  a  lombri- 
ga tenoidea,  que  vive  nos 
intestinos. 

BoTRiLARios.  m.  pi.  (zool.)  Bo- 
tryllarios ;  ordem  de  zoophy- 
tos,  da  classe  dos  tunicados, 
que  compreheude  os  animaes 
que  n'esta  classe  estão  reu- 
nidos, constituindo  umamas- 
sa  commum.  Tem  por  typo  o 
genero  botrylo. 

BoTRiLiANOS.  in.  pi.  (zool.)  Bo- 
tryllianos;  familia  de  ascidios 
compostos,  que  coraprehende 
os  dois  géneros  botryllo  e 
botrylloide. 

BOTRILÓIDE.    TO.    (zool.)    Botn'1- 

loide;  genero  de  zoophytos, 
cujas  cavidades  se  conti- 
nuam com  a  massa  commum. 

BoTRiMONO.  TO.  (zool.)  Botrymo- 
no;  genero  de  gusanos  in- 
testinaes,  cujo  typo  é  uma 
.  lombriga  descoberta  no  in- 
testino de  uma  especie  de 
animaes  da  America. 

BoTRiN  o  BoTRiNo.  íu.  (art.  c 
zool.)  V.  Buitrón. 

BoTRiocARPO.  TO.  (bot.)  Botryo- 
carpo  (fructo  em  racimo); 
genero  da  familia  das  algas, 
composto  de  uma  só  especie. 

BOTRIOCEFALO.  TO.  (zOol.)  Botrio- 

cephalo;  genero  de  lombri- 
gas intestiuaes,  tenioideas, 
que  comprehende  uma  espe- 
cie parasita  no  homem,  que 
é  a  tenia,  lombriga  que  che- 
ga a  ter  até  tres  varas  e 
meia  de  comprimento. 
BoTRiocERo.  TO.  (zool.)  Botryo- 
cero;  genero  de  insectos  he- 
mipteros,  da  familia  dos  ful- 
gorinos,  cujo  typo  é  o  bo- 
tryocero  do  Brazil. 

BOTRIODENDRO.  TO.  (bot.)'RotVyO- 

dendro  (arvore  com  raci- 
mos); genero  de  plantas  da 
familia  das  araliaceas,  que 
nao  comprehende  senão  duas 


458        êot 

especies,  ultimamente  deseo 
bertas  nas  ilhas  de  Norfolk 

'   e  de  Taiti. 

BoTEioGENo.  711.  (miii.J  V.  Bo- 
triojeno. 

BoTRióiDE.  m.  (min.)  Botryoide  \ 
nome  de  que  se  servem  os 
mineralogistas  ¡lara  desi- 
gnar as  substancias  miue- 
raes,  dispostas  em  grãos  ou 
pequenas  massas  em  forma 
de  teta,  do  mesmo  modo  que 
os  bagos  da  uva,  ou  em  for- 
ma de  racimo. 

BoTRiojENo.  m.  (min.)  Botryo- 
geno ;  sulphato  de  ferro  ver- 
melho, que  se  encontra  na 
Suécia  formando  racimos  ou 
com  a  forma  de  cachos  de 
uva. 

BoTRioLiTA./.  (min.)  Bothryoli- 
tha;  silicoborato  de  cal,  va- 
riedade de  datolitha  que  se 
apresenta  em  massas  globu- 
losas. 

BoTRiON.  m.  (meã.)  Bothrion; 
pequena  ulcera  da  cornea 
do  olho,  arredondada,  super- 
ficial e  de  pouca  extensão. 

BoTRioNOPo.  m.  (zool.)  Bothrio- 
nope;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  funda- 
do para  classificar  quatro 
especies  originarias  de  Java. 

BotbiÓpteko.  m.  (zool.)  Bothrio- 
íptero;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  per- 
tencente á  familia  dos  cara- 
bicos,  e  composto  de  sei;? 
especies  que  se  encontram 
na  Europa  e  na  America. 

BOTRIOSPERMO.  m.  (bot.)  Bo- 
triospermo;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  borragi- 
neas,  que  compreher.de  tres 
ou  quatro  pi íintas  herbáceas 
annuaes  ou  biennaes,  indí- 
genas do  norte  da  China. 
Cultiva-se  na  Europa. 

BoTEiQuio.  m.  (bot.)  Botrichio 
(racimo  pequeno)  ;  genero  de 
plantas  da  familia  dos  fetos 
e  tribu  das  ophioglosas,  cujo 
typo  é  o  botrichio  lunar  que 
se  cria  abundantemente  na 
Europa. 

Botris,  m.  (bot.)  Botrys;  planta 

annual    aromática,    especie 

de  pata  de  gamo,  que  pos- 

sue  propriedades  estimulan- 

,  tes  mui  enérgicas. 

Botrita.  /.  (chim.)  Botiyta*, 
nome  dado  pelos  alcbirnis- 
tas  a  uma  materia  eoi  forma 


ÈOV 

de  cachos  de  uva,  que  extra- 
hiam  dos  fornilhos  dos  labo- 
ratorios, foiunada  pelos  resi- 
duos da  combustão. 
BoTRÍTiDE.  m.  (bot.)  Botrytide ; 
genero  de  cogumelos,  que 
crescem  nas  materias  vege- 
taes  ou  animaes,  quando  es- 
tão em  putrefacçào. 

BOTRITÍDEO.  PEA.  Uclj .  (tot.)  Bo- 

trytideo;  similhante  ou  rela- 
tivo á  botrytide: — /.  pi.  bo- 
trytideas-^  tribu  de  plantas 
da  ordem  das  muscedineas, 
cujo  typo  é  o  genero  botry- 
tide. 
BoteobÁtide.  VI.  (zool.)  Botro- 
batide;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  quatro  especies 
originarias  de  Java. 

BoTROCÉFALO,LA .  Cldj.  (zool.)  Bo- 

trocephalo;  fallando  de  an- 
nelidos,  diz-se  dos  que  têem 
dois  buracos  na  cabeçn :— m. 
pl.  botrocephalos;  ordem  dos 
sub-annelidarios,  que  com- 
prehende  todos  aquelles 
cfue  apresentam  unia  ca- 
beça mais  ou  meuüs  dis- 
tincta,  provida  de  alguns 
buracos  ou  fossas. 

Botrófiue.  m.  (bot.)  Boti"ophi- 
do ;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  rainuuculaceas, 
que  nào  comprehende  senào 
duas  especies. 

Bou.  m.  (bot.)  Bou;  especie  de 
chá  :  —  (art.)  denominação 
de  uma  das  barcas  e  redes 
que  se  usam  na  pesca. 

BouET.  m.  (art.)  V.  Bolivet. 

BovAJE.  m.  (adm.  ant.)  Tributo 
que  se  pagava  na  Catalu- 
nha e  Aragão  pelas  juntas 
de  bois.  Bovium  vectigal. 

BÓVEDA./.  Abobada  ou  especie 
de  catacumba  ou  carneiro; 
logar  subterrâneo  nas  igre- 
jas, pa,ra  depositar  ou  enter- 
rar defuntos,  ou  para  exer- 
cícios de  penitencia.  Crypta, 
cj e meter vmi.  Ho.blnr  de  bó- 
veda o  en  bóveda,'  fallar  com 
arrogancia  e  com  voz  retum- 
bante: —  (anat.)  abobada; 
nome  dado  pelos  anatómicos 
As  partes  que  têem  a  figura 
abobadada,  como:  abobada 
craneana,  abobada  palatina, 
etc.:  —  faro/i.^ abobada;  con- 
strucçâo  elevada  sobre  li- 
nhas   curvas,   cujas   estre- 


BOV 

midades  estão  perpendicu- 
lares ao  solo,  e  composta 
de  pedras  e  outros  mate- 
riaes,  que  se  sustentam  mu- 
tuamente. Em  geral  cha- 
ma-se  assim  todo  o  tecto  ar- 
queado ou  encurvado,  que 
forma  concavidade,  ou  não  é 
superficie  plana.  Opusforni- 
catum,  camera,  tectumincnr- 
vum :  —  abobada ;  habitação 
subterrânea,  construida  sem 
madeira  alguma,  cuja  cober- 
tura ou  parte  superior  é  de 
abobada,  d'onde  tomou  o  no- 
me. Crypta,  testudo  subter- 
rânea:—  adela.  V.  Bóveda 
váida :  —  atahnda.  Bóveda 
atronerada.  V.  BóvedU  cóni- 
ca: —  cilindrica;  abobada 
cyliudrica;  a  que  tem  a  for- 
ma de  ametade  de  um  cylin- 
dip  oco: — cilindrica  recta; 
abobada  cylindrica  recta; 
a  anterior  quando  a  sua  fren- 
te é  perpendicular  á  sua  di- 
recção :  — circular;  abobada 
circular;  a  que  se  forma  de 
meio  cj^lindro  ôco  curvado 
á  maneira  de  pequeno  cir- 
culo, e  se  estriba  n'um  gran- 
de pilar  que  occupa  o  centro 
do  circulo;  e  pela  parte  de 
fora  é  um  muro  circular  ou 
pilares  dispostos  em  circum- 
ferencia:  — claustral.  V.  Bó- 
veda en  rincón  de  claustro : 

—  cónica;  abobada  cónica; 
a  que  forma  metade  de  um 
cóne  recto :  de  algibe.  V . 
Bóveda  esquilfada:  —  de  ca- 
racol. V.    Bóveda    espiral: 

—  de  platillo:  V.  Bóveda 
váida :  —  elíptica  ;  abobada 
elliptica;  a  que  tem  a  plan- 
ta elliptica :  — encamonada  ; 
abobada  que  se  forma  ou 
faz  de  madeira  e  b'stoes  e  de- 
pois se  cobre  com  gesso  :  — 
en  vincou  de  claustro;  abo- 
bada em  angulo  de  claustro; 
aquella  que  se  forma  de 
muitos  tympanos  que  na 
parte  da  entrada  se  encon- 
tram formando  uns  com'  ou- 
tros ángulos  entrantes  ou 
cantos :  — esférica;  abobada 
espherica;  a  que  ó  metade 
de  uma  esphera  :  —  esférica 
peraltada;  abobada  esphe- 
rica alteada;  abobada  que 
tem  mais  altura  que  metade 
do  stMi  diámetro: — esférica 
rebajada;  abobada  espheri^ 


BOV 

ca  rebaixada ;  a  que  por  sua 
planta  é  circular  e  por  seu 
perfil  rebaixada :  —  espiral ; 
a  circular  que  dá  voltas  em 
toruo  de  um  peão :  —  esquil- 
fada;  abobada  que  cobre 
uma  planta  rectangular  e 
compôe-se  de  quatro  paredes 
de  que  se  levantam  quatro 
arcos,  entre  os  quaes  fica  em 
cima  do  meio  da  obra  uma 
abobada  plana,  formada  de 
um  conjuucto  de  arcos  alon- 
gados quasi  em  linha  recta: 
— por  arista;  abobada  por 
aresta;  a  que  se  forma  de 
dois  ou  muitos  canudos,  que 
se  cortam  formando  na  sua 
uniào  ângulos  salientes  :  — 
tabicada;  abobada  de  ta- 
bique; a  que  se  faz  de  la- 
drilhos assentes  de  chapa 
sobre  os  simplices  de  ma- 
deira, de  forma  que  se  to- 
quem por  seu  canto:— íj'aí'da; 
abobada  em  semicírculo;  a 
que  resulta  de  cortar  uma 
abobada  espherica  com  qua- 
tro planos  ou  paredes,  levan- 
tadas em  um  quadrado  ou  em 
um  rectângulo  inscripto  no 
circulo  de  sua  planta :  — 
vaida  complida;  abobada  se- 
miespherica  comprida ;  a  que 
está  cerrada  com  um  espne- 
roide,  cuja  pedra  que  fecha 
a  abobada  é  mais  alta  que 
a  do  arco  da  forma:  —  vai- 
da truncada;  abobada  se- 
miespherica  troncada ;  a  que 
,  está  cerrada  com  uma  fa- 
brica horisontal,  nivelada 
com  as  pedras  dos  arcos  das 
formas  :  —  (art.)  abobada ; 
uma  das  partes  principaes 
do  laboratorio  de  um  forno 
que  serve  para  projectar  a 
chamma  sobre  os  materiaes; 
a  sua  forma  é  rebaixada, 
suas  dimensões  variáveis,  e 
está  construida  de  ladrilhos 
refractarios,  a  fim  de  não 
absorver  o  calor. 

BovEDAR.  a.  (ant.)  V.  Abovedar. 

Bovedilla./.  Abobadilha;  abo- 
bada de  gesso  tabicado  ou  o 
espaço  que  ha  coberto  de 
gesso  com  a  figura  de  abo- 
bada entre  viga  e  viga  no 
tecto  de  qualquer  habitação. 
Pars  tecti  incurva,  camera- 
ta.  Subirse  a  las  bovedil- 
las (fr.fig.  efam.);  ir  ás  nu- 
vens; denota  que  alguém  está 


BOY 

)nui  zangado  ou  irritado,  que 
lhe  sobe  o  sangue  á  cabeça. 
Vehementer  irasci:  —  cosia- 
leras  (archit.)  ;  abobadilhas 
que  têem  de  largo  dois  pés 
pouco  mais  ou  menos :  — 
(naui.J  almeida;  a  parte  ar- 
queada da  fachada  de  popa 
desde  o  gio  principal  até  á 
segunda  coberta. 

BovicTO.  m.  (zool.)  Bovicto ; 
genero  de  peixes  percoideos 
de  veutraes  jugulares,  mui 
parecido  com  as  aranhas  ou 
dragões  marinhos,  e  que  tem 
como  estes  dentes  felpudos 
nas  queixadas. 

Bovino,  na.  adj.  Bovino ;  per- 
tencente ao  gado  vaccum. 
Bovinas,  a,  um. 

BovisTA.  /.  (bot.)  Bovista;  ge- 
nero de  cogumelos  composto 
de  quatro  a  cinco  especies, 
que  se  criam  na  terra,  nas 
moitas  seccas,  ou  nos  tron- 
cos velhos  das  arvores. 

Box.  m.  (anf.  bot.)  V.  Boj. 

BoxAR,  Boxear,  a.  V.  Bojar. 

Boxeo,  m.  (ant.)  V.  Bojeo. 

Boy.  m.  (ant.  zool.)  V.  Buey. 

Boya.  m.  (ant.)  V.  Carnicero, 
o  que  mata  bois :  —  V.  Ver- 
dnr/o: — (arf.)  bóia ;  a  cortiça 
<|ue  se  pòe  na  rede,  para  que 
as  chumbadas  nu  pedras  que 
a  carregam  não  a  levem  ao 
fundo,  e  advertir  os  pescado- 
res quando  vão  busca-la.  Su- 
berisfmslum  refibus  piscato- 
runi  affixum : — (naul.)  bóia ; 
corpo  ligeiro  de  cortiça  ou 
madeira,  etc.  que  por  sua 
propriedade  de  fluctuar  so- 
bre a  agua  serve  para  as- 
signalar  o  sitio  de  uma  an- 
cora, ou  qualquer  outro  ob- 
jecto que  se  ache  no  fundo. 
As  pipas  e  barris  vasios  e 
bem  tapados,  servem  tam- 
bém para  sustentar  pesos  e 
resistir  á  submersão.  Ti- 
()num  ant  sidjerisfrustum  an- 
chorali  alligatwn  et  ancoroe 
locum  indicans  :  —  de  barri- 
lete; bóia  de  cortiça  que  tem 
a  figura  de  um  ovo :  —  de  son- 
daleza.Y.  Guindola  na  sua 
accepção  náutica .  Amar- 
rarse a  la  boya;  amarrar-se 
á  bóia;  amarrar-se  alguma 
das  embarcações  menores  á 
bóia  de  alguma  das  ancoras 
fundeadas.  Bogar  de  buena 
boya  (ant.):  vogar  livremen- 


BOZ 


4^9 


te  e  por  seu  salario  e  não 
forçado  como  os  galeotes. 

Boyada.  /.  Boiada ;  manada  de 
bois.  Boum  copia. 

Boyal,  adj.  Bovino;  perten- 
cente ao  gado  vaccum.  Ap- 
plica.-se  commummente  ás 
devezas  ou  prados  que  são 
bons  para  manter  esta  classe 
de  gado.  Bovinus,  bovillus. 

BoY^ANTE.p.  a.  de  Boyar.  Boian- 
te ;    que   bóia    ou   fluctúa : 

—  adj.  (nauf.J  boiante;  diz-, 
se  do  navio  que  navega  com 
vento  favorável.  Prospera 
iter  faciens :  —  boiante ;  diz- 
se  do  navio  que  não  está  in- 
troduzido até  á  linha  de 
agua  que  lhe  con-esponde : 

—  (fid-J  boiante;  feliz,  afor- 
tunado, venturoso,  contente. 
Fortunatiis,  a,  um.  Estar 
boyante;  estar  boiante,  em 
posição  feliz,  afortunada. 

Boyar,  m.  fwoj-.^  Boiar;  nadar 
ou  manter-se  um  corj^o  qual- 
quer sobre  a  agua,  aindaque 
se  applica  mais  commum- 
mente ao  que  volve  a  fluctuar 
depois  de  ter  estado  submer- 
gido. Navem  vado  seu  litori 
hoirentem  iterum  jiuitare. 

Boyardo,  vi.  Boiardo;  senhor 
i>u  senador  russo :  —  padiola 
de  braços  para  transportar 
bacalhau. 

BoYAKiN.  m.  (art.  c  mar.)  Bóia 
pequena  de  embarcações  me- 
nores e  de  redes  de  pesca. 

BoY^AZO.  m.  augm.  de  Buey. 

Boyera.  /*.  Abegoaria;  curral 
ou  estabulo  aonde  se  reco- 
lhem os  bois.  Bovile,  is. 

BoYERAL.  adj.  (ant.)\.  Boyal. 

Boyeriza.  /.  V.  Boyera. 

BoYERizo.  m.  (ant.)  V.  joyero. 

Boyero,  m.  Boieiro ;  ó  que 
guarda  bois  ou  o  que  os  con- 
duz. Bubtdcus ,  i :  —  (fig-) 
homem  tosco  e  rustico  :  — 
(astron.)  boieiro ;  nome  de 
uma  constellação  do  hemi^- 
pherio  septentrional,  com- 
posta de  cincoenta  e  tres  es- 
trellas. .\.  mais  formosa  d' el- 
las tem  hoje  geralmente  o 
nome  de  Arctui'o. 

Boyezcelo.  m.  dim.  de  Buey. 

Boyuda.  /.  (germ.)  Baralho  de 
cartas. 

Boyuno,  na.  adj.  Bovino;  per- 
tencente aos  bois  ou  vacc^s. 
Bovinus,  bovillus. 

ÇozA.  (naut.)  3oça;  pedaço  de 


460 


BOZ 


cabo  ou  corrente  que  serve 
para  prender  ao  costado  an- 
coras maiures  oii  menores,  ou 
outros  pesos  de  considera- 
ção, as  vergas  aos  seus  paus, 
etc. : —  boca  5  amarra  de  em- 
barcação menor,  que  serve 
para  segura-la  em  tempos 
bonançosos  a  um  navio,  etc.: 
—  dohle  con  gancho  ;  boca 
dupla  com  gancho,  contra- 
boça.  Arriar  sobre  boza  (fr.) 
V.  Arriar. 

Bozal,  m.  Bocal ;  uma  especie 
de  saco  regularmente  de 
esparto,  que  se  põe  na  boca 
dos  animaes  de  carga  e  de 
lavoura,  para  que  não  façam 
damno  aos  cereaes  nem  pa- 
rem a  comer  nas  pastagens. 
Buccula  sparti,  jumentorum 
ori  affixa :  —  acamo ;  espe- 
cie de  cabrestilho  que  se  poe 
aos  cães  para  que  não  mor- 
dam. Frenum  coriaceum  quo 
canes  morsu  prohibentiir  :  — 
bocal ;  focinheira  com  puas 
de  ferro  que  se  põe  aos  vi- 
telos para  que  não  mamem. 
Pastomis  qucedam  juvencu- 
lis  ab  libere  avertendis  im- 
posifa :  —  adorno  que  se  põe 
aos  cavallos  na  cabeçada 
com  campainhas.  Eqvorum 
ornatus  ori  aptatus :  —  adj. 
boçal  •,  qualificação  que  se  dá 
ao  negro  recemchegado  do 
seu  paiz,  que  não  aprendeu 
ainda  officio  algum,  nem  sa- 
be outra  lingua  alem  da  sua. 
^Jthiops  e  patria  recenter 
advectus :  —  (fig.  e  fam.)  bo- 
çal ;  novo  ou  principiante 
em  algum  exercício.  Tiro, 
onis: — boçal ;  simples,  rude, 
néscio,  ignorante,  idiota.  In- 
scius,  rudis :  —  boçal ;  ap- 
plica-se  ás  bestas  indo- 
mitas.  Bestia  indómita,  fe- 
rox. 

BozALEjo.  m,   dim.  de  Bozal. 

BozAR.  a.  (ant.)  Estudar;  ler 
com  attenção :  —  (naid.)  bo- 
çar-,  amarrar;  suspender  a 
ancora. 

Bozo.  m.  Buço;  o  pello  que 
aponta  aos  adultos  sobre  o 
labio  superior  antes  de  nas- 
cer a  barba.  Pubes,  is :  — 
toma-se  também  pela  parte 
do  rosto  em  que  se  acha  o 
labio  superior :  —  cabresto ; 
corda  que  se  lança  ás  bes- 
tas sobre  a  boca  e  dando  um 


BRA 

nó  por  baixo  d'ella,  forma 
uma  cabeçada  com  uma  ar- 
riata. Capistrvm,  i: — (vet.) 
bico;  extremo  inferior  da 
cabeça  do  cavallo. 

BozoN.  m.  (ant.)  V.  Aríete. 

Brabante,  m.  (comm.)  Braban- 
te; tela  que  se  fabrica  na 
província  d'este  nome.  Lin- 
tei  gemis  ex  Brabantia  ad- 
vcctum. 

Brabantes,  Braeantino.  adJ. 
Brabantez;  pertence  á  pro- 
vincia de  Brabante  ou  aos 
seus  moradores :  —  braban- 
tez; o  natural  de  Bra- 
bante. 

Brabera  .  /.  Respiradouro ; 
abertura  feita  em  declive 
para  o  arejo  de  uma  cova  ou 
de  outro  logar  subterrâneo. 

Brabeyo.  m.  (bot.J  Brabeyo; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  proteaceas,  tribu  das 
personeas.  Cultivam-se  na 
Europa  algumas  das  suas 
especies. 

Brabila. /.  (bót.J  Brabila;  sy- 
nonynio  de  Brabeyo. 

Brabio.  m.  (inus.)  Bravio;  o 
preço  ou  premio  que  se  dava 
ao  vencedor  no  jogo  da  car- 
reira ou  luta. 

Bracalle.  m.  (ant.  e  mil.)  V. 
Escudo. 

Bracamarte.  m.  (ant.)  Braca- 
mai'te;  arma  da  mesma  for- 
ma e  medida  que  a  espada, 
com  a  folha  de  dois  gumes, 
recta  e  larga  e  ordinaria- 
mente de  ponta  romba. 

Bracarense,  adj.  Brachareuse; 
o  que  pertence  á  cidade  de 
Braga,  aos  seus  habitantes, 
ou  o  que  é  natural  d'esta 
cidade.  Bracharensis,  is. 

Braceada.  /.  V.  Brazeada. 

Braceaje,  m.  V.  Brazeaje. 

Bracear.  n.Y .  Brazear. 

Braceral.  m.  V.  Brazeral. 

Bracero,  m.  V.  Brazero. 

Brac~il.  m.  (ant.)Y.  Brazil. 

Bracillo.  m.  V.  Brazillo. 

Bracio,  m.  V.  Brazio. 

Bracito.  m.  dim.  V.  Brazito. 

Bracma.  (mytli.)  V.  Brama. 

Bracman.  s.  V.  Braman. 

Bracmita.  /.  (min.)  Brachmi- 
ta;  mineral  de  mangan ez,  de 
cor  cinzenta  escura,  de  um 
lustro  meio  metallico,  e  de 
um  pó  pardo ;  6  infusivel  ao 
soplete,  toma  um  matiz  aver- 
melhado ao  fogo  de  i-educ- 


BRA 

çâo  e  produz  uma  ligeira 
eífervescencia  quando  se  fun- 
de com  o  bórax. 

Braco,  ca.  adj.  (ant.)  Braco; 
applicava-se  ao  cão  perdi- 
gueiro: —  braco;  dizia-se 
também  dos  cãesinhos  finos 
de  dois  narizes.  Encontra-se 
ás  vezes  usado  como  sub- 
stantivo :  —  applicava-se 
igualmente  á  jpessoa  de  na- 
riz arrebitado  e  rombo:  — 
m.  (yerm.)  V.  Cabrón,  Car- 
nero. 

Bracóceros,  RAS.  adj.pl.  (zool.) 
V.  Braxióceros. 

Bracon.  m.  (zool.)  Bracon ;  ge- 
nero de  insectos  hymeno- 
pteros,  dafamiliadosichneu- 
monidos,  tribu  dos  braconi- 
dos,  composto  de  um  grande 
numero  de  especies,  que  se 
acham  em  todos  os  pontos 
do  globo. 

Bracónitos.  m.  pi.  (zool.)  Bra- 
conitos;  tribu  de  insectos 
pertencente  á  familia  dos 
ichneumonidos  e  ordem  dos 
hymenopteros. 

Bráctea./.  (bot.)  Bractea;  da- 
se este  nome  a  certas  folhas 
ordinariamente  coloradas, 
que  nascem  com  a  flor  de 
certas  plantas,  e  que  diffe- 
rem  das  outras  folhas  na 
forma,  cor  e  consistencia. 

Bracteario,  ria.  adj.  (bot.) 
Bracteareo;  o  relativo  ou 
pertencente  ás  bracteas. 

Bracteífero,  ra.  adj.  (bot.) 
Bracteifero;  que  tem  uma 
ou  muitas  bracteas. 

Bracteiforme.  adj.  (bot.)  Bra- 
cteiforme ;  diz-se  de  todos  os 
órgãos  foliáceos,  que  têem  al- 
guma similhança  com  as 
verdadeiras  bracteas. 

Bractelado,  da.  adj.  (bot.)Y. 
Bracteifero. 

Bracteocardiado,  da.  adj, 
(bot.)  Bracteocardeado;  que 
tem  bracteas  em  forma  de 
coração  na  base. 

Bracteola. /.  fòoí.JBracteola; 
pequena  bractea  foliácea, 
que  nasce  na  base  de  cada 
pedúnculo  immediatamente 
por  baixo  díts  flores. 

Bracteolado,  da.  adj.  (bot.) 
Bracteolado;  diz-se  das  plan- 
tas, cujos  pedúnculos,  verti- 
cilos ou  folhas  são  acompa- 
nhados de  pequenas  bra- 
cteas. 


BRA 

Bracteolario,  ria.  adj.  (hof.) 
Bracteolavio ;  o  que  tem  re- 
lação com  as  bracteolas. 

BracveliÁceas.  /.  ^jZ.  (Ijot.) 
Bracveliaceas;  familia  de 
plantas  da  ordem  das  poly- 
petalas. 

Bradburia./.  (bof.)  Bradburia; 
synouj'mo  do  genero  gala- 
ctia. 

Bradihato.  ?m.  (zool.J  Bradiba- 
to  (passo  lento);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  curcu- 
liónidos, composto  de  uma 
só  especie,  que  se  encontra 
na  Austria,  em  Tauride  e 
na  Italia. 

Bradibeno.  m.  (zool.)  Bradibe- 
no  (passo  lento);  genero  de 
coleópteros  peutameros  da 
familia  dos  carabicus,  que 
comprehende  tres  especies 
originarias  do  Senegal. 

Bradicelo.  m.  (zool.)  Bradicel- 
lo  (carreira  lenta);  genero 
de  insectos  coleópteros  peu- 
tameros, da  familia  dos  ca- 
rabicos. 

Bradio.  m.  Bradio  (lento)  ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
heteromeros,  da  familia  dos 
melasomos,  composto  de  uma 
só  especie,  que  se  encontra 
na  Bucaria. 

Bradipepsia.  /.  (med.)  Brady- 
jaepsia;  digestão  lenta  e  im- 
perfeita que  constitue  urna 
enfermidade,  ou  é  o  sympto- 
ma  de  muitas  desordens  ou 
afíecções  mais  ou  menos  gra- 
ves. 

Bradipo,  m.  (zool.)  V.  Tardí- 
grado. 

Bradípodo,  da.  adj.  (zool.)  Bra- 
dypodo;  o  que  tem  relação 
com  os  bradypos :  —  m.  pi. 
bradypodos ;  familia  de  mam- 
miferos,  cujo  typo  é  o  gene- 
ro bradypo. 

Bradíporo.  m.  (zool.)  Bradypo- 
ro;  genero  de  insectos  da  fa- 
milia dos  locustios  e  da  or- 
dem dos  orthópteros,  que 
comprehende  algumas  espe- 
cies originarias  do  oriente. 

BradispermÁtico,  ca.  adj. 
(med.)  Bradyspermatico;  o 
que  tem  relação  com  o  bra- 
dyspermatismo.         ' 

Bradisperjiatismo.  m.  (med.) 
Bradyspermatismo ;  emissão 
difficil  do  esperma. 

Bradito.  m.  (zool.)  Bradvto 
39 


BRA 

(lentidão);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  pentamei-os, 
da  familia  dos  carabicos, 
formado  á  custa  do  genero 
amaro,  e  que  comprehende 
sete  especies:  —  pi.  brady- 
tos;  genero  de  insectos  co- 
leópteros heteromeros,  da 
familia  dos  melasomos,  com- 
posto de  uma  só  especie  ori- 
ginaria de  Tucumau. 

Brádlea.  f.  (hot.)  Bradlea; 
synonymo  de  espatularia. 

Brafonera. /.  Brafoneira;  nos 
vestidos  certa  faxa  ou  cir- 
culo que  cingia  a  parte  su- 
perior do  braço :  — (mil.  ant.) 
brafoneira;  peça  da  arma- 
dura que  cobria  a  parte  su- 
perior do  braço.  Punha- se 
também  aos  cavallos  aco- 
bertados. 

Braga.  /.  (p.  Ar.)  V.  Metedor, 
panno  que  se  põe  aos  meni- 
nos:—  j)^'-  bragas;  especie 
de  calções  largos.  Amplce 
hraccai.  Calzarse  las  bra- 
gas; tomar  os  calções;  em 
casa  do  varunca  ella  sempre 
e  elle  nunca;  diz-se  da  mu- 
lher que  tudo  manda  em  sua 
casa  sem  fazer  caso  do  ma- 
rido. Uxoreni  domas  impe- 
rium  ttnere,  p)riores  partes 
agere.  Al  que  no  está  hecho 
á  bragas  las  costuras  le  ha- 
cen llagas  (rif.);  a  quem  não 
está  afeito  a  bragas  as  cos- 
turas lhe  fazem  chagas,  ou 
quem  as  bragas  não  ha  em 
douto,  as  costuras  lhe  fazem 
nojo;  denota  a  repugnancia 
e  difficuldade  que  tem  em 
fazer  as  cousas  quem  não  está 
ensinado  ou  acostumado. 
Turpji  assuetus  otio,  levíssi- 
mo labore  conficitur.  Qué 
tienen  que  hacer  las  bragas 
con  el  alcabala  de  las  ha- 
bas? quem  mette  a  Judas 
com  as  almas  dos  pobres? 
allude  aos  que  faliam  fóra 
de  proposito  ou  do  assumpto 
que  se  está  tratando.  Nil 
ad  rem:  —  (naut.)  braga; 
qualquer  pedaço  de  cabo  que 
serve  ordinariamente  para 
alar  alguma  cousa. 

Bragada./.  Bragada;  a  parte 
interior  das  coxas  de  um  ani- 
mal. Fémur,  oris: — (naut.) 
conjuncto  de  voltas  de  cala- 
bre, que  se  dão  de  popa  a 
j)rôa  ao  casco  do  navio  sub- 


BRA 


461 


mergido  para  o  levantar  do 
fundo:  —  de  varengas;  esti- 
lhas; a  altura  das  cavernas 
desde  o  canto  superior  da 
quilha  até  á  parte  interior 
do  angulo  que  formam  os 
braços  :  —  (math.)  bragada ; 
a  parte  mais  larga  de  urna 
curva,  d'onde  tiram  seus  ra- 
mos formando  um  angulo 
mais  ou  menos  aberto. 

Bragado,  da.  adj.  Bragado; 
applica-se  aos  animaes  que 
têem  a  bragada  de  cor  diffe- 
rente  do  resto  do  corpo,  e 
especialmente  ao  gado  vac- 
cum.  Femora  diversi  colorís 
habens:  —  (fig-)  diz-se  da 
pessoa  de  más  intenções  com 
allusào  ás  mulas  bragadas, 
que  ordinariamente  são  fal- 
sas. Malignus,  a,  um :  — 
teso ;  diz-se  da  pessoa  de  ca- 
racter enérgico  e  duro. 

Bragadura.  /.  Bragadura;  no 
corpo  humano  são  as  veri- 
Ihas.  Femorum  junctnra :  — 
bragadura;  aparte  das  bra- 
gas ou  calções  que  dá  logar 
ao  jogo  do  musculo.  Bracca- 
rumjunctura,  XKirs  inferior  : 
■ — bragadura;  nos  animaes 
é  a  região  de  entre  pernas. 
Pars  ventris  inter  femora. 

Bragalú  de  Montpellier.  m. 
(bot.)  Bragalú  de  Montpel- 
lier;  planta  de  recreio  sem 
folhas  e  com  o  caule  recto, 
da  familia  dos  juncos,  e  que 
termina  por  uma  pequena 
cabeça  de  flores  azues  ro- 
deada de  bracteas. 

Bragaxcia./.  (Ijot.)  Bragancia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  aristolochias,  com- 
IDosto  de  varios  sub-arbustos 
indígenas  da  Asia  tropical. 

Bragazas. /.  2^?.  augm.  de  Bra- 
gas :  —  írt.  (fig-)  bacoco,  ba- 
joujo,  simplório;  diz-se  do 
homem  que  se  deixa  domi- 
nar ou  persuadir  com  facili- 
dade, especialmente  pelas 
mulheres.  Vir  nimium  do- 
cilis. 

Bragozo.  m.  Bragoso ;  nome  de 
uma  embarcação  do  Adriá- 
tico, pequena  e  usada  para 
pescar  em  alguna  portos  de 
França. 

Braguerista.  m.  Fundeivo;  o 
que  faz  fundas  ou  banda- 
gens :  —  hemiario ;  diz-se 
d'aquelle  que  as  applica. 


462 


BRA 


Braguero.  7??.Bragueii'0,  funda; 
bandagem,  ligadura  compos- 
ta de  diflerentes  faxas  e  molas 
que  se  atam  á  cintura  e  pas- 
sam por  baixo  das  verilhas, 
para  curar  ou  suster  a  parte 
quebrada.Fazem-se  de  varias 
materias,  como  aço,  couro, 
j)anno,  etc.  Faseia  intestina 
siistinens  ne  procidant,  re- 
iinaculuin  intestinorum :  — 
(ant.J  V.  Bragas :  —  fart.) 
contraforte  que  se  põe  nas 
juntas  ou  aberturas  do  fato: 
—  m.  (naut.)  bragueiro  ou 
vergueiro;  cada  um  dos  dois 
cabos  grossos  que  prendem 
o  leme  pelos  arganéus  que 
tem  na  sua  porta  ou  safrão. 
Funes  gemini  in  navigii  cla- 
vo firmati:  —  bragueiro ;  ca- 
bo de  sufSciente  resistencia 
com  que  se  vara  um  navio, 
passando  dobrado  pela  sua 
popa,  e  virando-o  com  ap- 
parelhos  passados  a  cabres- 
tantes em  terra :  —  V.  Va- 
rou.. 

Bragueta.  /.  Braguilha;  a 
abertura  das  calças  por  dian- 
te. Braccarum  anterior  par s, 
quce  iit  aperta:  —  (arch.) 
moldura  que  sp  faz  nas  pilas- 
tras e  ombreiras  das  portas, 
e  nos  anneis  das  ¡lequenas 
cúpulas,  etc. :  —  (mil.  ant.) 
barguilha;  peça  importante 
da  antiga  armadura,  que  co- 
bria e  defendia  as  partes 
genitaes  do  homem  d'ar- 
mas  ou  do  eavalleiro. 

Braguetero,  adj.  (fam.)  Las- 
civo, libidinoso,  luxurioso, 
sensual,  que  é  dado  ao  vi- 
cio da  lascivia.  Libidinos'us, 
a,  um. 

Braguetoíí.  m.  augm.  de  Bj-a- 
gueta. 

Braguillas. /.^;¿.  dim.  de  Bra- 
gas :  —  m.  homemzinho ;  me- 
nino que  começa  a  vestir 
calças.  Puertilus,  i: — ho- 
memzinho ;  homem  de  pe- 
quena estatura.  Homuncio, 
onis. 

Brahea.  /.  (hot.)  Brahea;  ge- 
nero de  ¡ílantas  da  familia 
das  palmeiras  coripheas,  que 
cresce  nos  Andes  do  Perú. 
Deu-se-lhe  este  nome  em 
honra  do  celebre  astrónomo 
Tycho-Brahe. 

Brahma.  (mytli.  India.JY.  Bra- 
ma. 


BRA 

Brahon.  m.  (ant.)  Macho;  em 
alguns  vestidos  a  prega  ou 
dobra  na  parte  superior  do 
braço. 

Brahokcillo.  in.  dim.  de  Bra- 
hon. 

Brahonera.  /.  (ant.J  V.  Brafo- 
nera. 

Braja.  /.  V.  Polvareda. 

Brama.  /.  (cae.)  Brama ;  tempo 
do  cio,  calor  amoroso  dos  vea- 
dos  e  outros  animaes  mon- 
tezes.  Catulationis  tempits: 

—  (myth.J  Brahma;  nome 
que  os  indios  dão  ao  Ente 
Su]3remo. 

Bramadera.  /.  Especie  de  se- 
garrega;  instrumento  de  ra- 
pazes que  se  faz  de  uma  ta- 
buinha,  atada  com  um  cordel 
de  uma  vara  de  comprido,  e 
que  movido  no  ar  com  vio- 
lencia soa  como  uma  especie 
de  bramido.  Trabécula  ver- 
satilis  cerem  verberans  et 
stridorem  edens :  —  bozina ; 
instrumento  de  que  usam  os 
pastores  para  chamar  e  guiar 
o  gado.  Cornil  pastoritium 
evocando  gregi :  —  ronca  ; 
instrumento  de  que  usam  os 
guardas  dos  campos,  vinhas 
ou  olivaes,  para  espantar  os 
gados;  faz-se  de  uma  bilha 
ou  cántaro,  coberto  com  uma 
pelle  de  cordeiro  e  atraves- 
sado por  um  cordel  delga- 
do, deixando  ao  cântaro  dois 
pequenos  buracos ;  um  em 
que  se  põem  os  labios  e  outro 
por  onde  sáe  a  voz.  Bucci- 
na  fictilis  corio  stridentc  fe- 
ras exterrens. 

Bramadero,  m.  (mont.)  Brama- 
deiro ;  sitio  onde  se  ajuntam 
os  veados  e  outros  animaes 
montezes,  quando  estão  no 
cio.  Locus  ubi  ferce  catu- 
lire  solent. 

Bramador,  ra.  s.  Bramador;  o 
que  dá  bramidos.  Fremens, 
e7itis :  —  (germ.)  pregoeiro  : 

—  aâj.  (poet .)  iDramador ; 
applica-se  ás  cousas  inani- 
madas, que  fazem  um  es- 
trondo similhante  ao  bra- 
mido, como  quando  o  mar 
está  agitado.  Furens,  sk- 
viens. 

Bramante,  p.  a.  (ant.)  de  Bra- 
mar. Bramante;  que  brama: 

—  m.  brabante  ou  guita;  fio 
ou  cordel  mui  delgado  feito 
de  cânhamo.  Filum  cras.snm 


BRA 

cannahimnn  :  —  certo  gene- 
ro de  tecido.  Textum  quod- 
dam  cannabimim. 

Braman,  m.  (myth.)  Brahmán; 
nome  dos  antigos  philoso- 
phos  da  índia  que  se  dedi- 
cavam ao  culto  dos  deuses. 

Bramar,  n.  Bramar;  dar  bra- 
midos. Fremere :  —  (fig.)  bra- 
mar; zangar-se  com  exces- 
so, enfurecer-se.  Furere,  ve- 
hementer  irasci:  —  (fig.)  bra- 
mar; diz-se  das  cousas  ina- 
nimadas, como  dos  elemen- 
tos e  do  mar,  pelo  rugido  que 
fazem,  quando  se  embrave- 
cem e  estão  agitados  de  qual- 
quer impulso  violento.  Fre- 
mere ,  stridere :  —  (germ.) 
bramar,  gritar;  dar  vozes, 
A'ociferar.  Vociferari. 

Bramido,  m.  Bramido,  rugido, 
berro,  mugido,  serro;  a  voz 
que  formam  alguns  animaes 
ferozes,  como  o  touro,  etc. 
Belluarum  fremitus :  —  (fig.) 
bramido;  o  grito  e  voz  forte 
e  confusa  do  homem  quando 
está  colérico  e  furioso.  Voci- 
feratio,  vox  intensa  et  cum 
ímpetu  prolata : — bramido ; 
rugido  grande  que  resulta 
da  forte  agitação  do  ar,  do 
mar,  etc.  Stridor,  fremitus. 

Bramil.  í??.  Graminho;  instru- 
mento composto  de  tres  paus 
cruzados  com  um  ferro  posto 
na  ponta  do  mais  comprido 
que  cruza  entre  os  dois,  de 
que  usam  os  carpinteiros, 
marcineiros,  etc.  para  fazer 
nas  tábuas  ou  madeiras  uma 
linha  recta  que  lhes  indique 
por  onde  hão  de  cortar.  Fa- 
hri  lignarii  tabella,  ferro 
instructa  ad  signandam  ser- 
ratura;  viam. 

Bramo.  m.  (germ.)  Bramido  ou 
grito: — brado,  clamor;  gri- 
to com  que  se  avisa  o  desco- 
brimento de  alguma  cousa. 
Clamor,  admonitio. 

Bramón,  m.  (germ.)  Y.  Soplón. 

Bramona.  /.  (soltar  la)  Entre 
jogadores  soltar  dicterios. 
Con  vicia  jactare. 

Bramozamente.  adv.  (inus.)Fu- 
riosamente;  com  furor,  oom 
ira.  Furenter. 

Braíiura./.  (ant.)  V.  Bramido. 

Bran  de  Inglaterra,  m.  Baile 
antigo  hespanhol.  Saltatio- 
nis  ordo  quidam. 

Branca.  /.  (ant.)  Ponta  ou  bo- 


BRA 

tào  de  algum  pequeno  cor- 
no:—  coreia  de  presidiarios: 
— pi.  garras  ou  unbas  do 
leão,  da  águia,  etc. :  —  ramos 
de  uma  arvore :  —  conjuucto 
de  cadeias  com  que  se  pren- 
dem os  presidiarios  ou  gri- 
lhetas:— (bot.)  Branca  ur- 
sina.Y.  Acanto: — fzool.  ant.) 
pl.Y.  Agallas,  nas  fauces  do 
homem  e  de  outros  animaes. 

Brancada.  /.  (arl.)  Rede  para 
pescar;  rede  com  que  se  cos- 
tumam atalhar  os  rios  ou  al- 
gum braço  de  mar  para  en- 
cerrar a  pesca  e  pode-la 
apanhar,  liete  piscatorium, 
everriculum. 

Branco,  ca.  adj.  (ant.  e  vuly.) 
V.  Blanco. 

Brancha.  /.  V.  Branca,  por 
agalla. 

Branda.  /.  (germ.)  V.  Ronda. 

Brandal,  m.  (naut.)  Brandal; 
cabo  de  ¡proporcionada  gi-os- 
sura,  que  encapelado  por 
cima  de  qualquer  enxárcia 
dos  mastaréus,  e  em  ajuda 
d'ella,  desce  até  ás  mezas 
reaes.  Ha  os  fixos,  que  estão 
coUocados  por  ante  a  ré  da 
enxárcia  real;  e  os  volantes 
que  atezam  nas  mezas,  por 
entre  os  óveus  d'ella,  com 
talhinhas  que  se  abrandam, 
quando  é  necessário  deita- 
los  por  ante  a  ré  da  gavia. 
Usa-se  mais  commummente 
no  phu-al. 

Brandar,  n.  (naut.)  Brandir; 
mover-se  o  navio  no  sentido 
giratorio,  sobre  um  eixo  lon- 
gitudinal inclinaudo-semais 
ou  menos  sobre  um  ou  outro 
costado,  não  pela  agitação 
do  mar,  mas  por  alguma  ou- 
tra causa. 

Brandaró.  adj.  V.  Bondeno. 

Brandecek.  a.  (ant.)  V.  Ablan- 
dar, Suavizar. 

Branderia./.  (bot.)  Branderia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  amaranthaceas. 

Brandis,  m.  (ant.)  Sobretudo  ou 
sobrecasaca;  casacâo grande 
que  se  punha  sobre  a  casaca 
píu-a  abrigo;  assentava  so- 
bre o  peito  e  abroxava-se 
com  botões.  Sagumamplum : 
—  dava-se  também  este  no- 
me a  uns  cabeções  de  al- 
guns roupões  que  tinham  as 
mulheres  e  que  chegavam 
até  aos  peitos,  e  costumava- 


BRA 

se  também  usar  nos  casacos 
dos  homens.  N'esta  accepção 
empregava-se  mais  com- 
mummente no  plural. 

Brando,  to.  (ant.)  Especie  de 
taugido  musico  para  os  bai- 
les. 

Braxo.  m.  V.  Estamento. 

Branque,  m.  (naut.)  V.  Roda : 
— (mil.)  proa  da  bai'ca  da 
ponte  militar. 

Branqueado,  da.  adj.  (ant.) 
Branqueado,  branco. 

Branquelianos.  m.  pi.  (zool.) 
Branchilianos ;  secção  de 
annelidos,  familia  dos  hiru- 
dirieas,  que  comprehende  as 
especies  pro\'idas  de  guelras 
salientes. 

Branquelion.  m.  (zool.)  Bran- 
cliillion;  genero  de  annelidos 
da  familia  das  sanguesugas, 
que  se  distinguem  de  todos 
os  mais  por  guelras  salien- 
tes, e  uma  ventosa  oral  de 
abertura  circular  de  uma  só 
peça  e  separada  do  corpo 
por  uma  cintura  bastante 
profunda.  Compõe-sede  duas 
es^jecies  encontradas,  uma 
no  Oceano  Pacifico,  e  outra 
no  Atlântico. 

Branquiado,  da.  adj.  (zool.) 
Branchiado;  que  está  provi- 
do de  branchias:  —  m.  pi. 
branchiados ;  ordem  da  clas- 
se dos  amphibios,  que  com- 
prehende todos  que  respi- 
ram por  branchias  ou  guel- 
ras. 

Branquial,  adj.  (zool.)  Bran- 
chial;  o  que  tem  relação  com 
as  branchias,  como:  appare- 
Iho  branchial  ou  respiração 
branchial.  Toma-sc  ás  vezes 
como  synonymo  de  pulmo- 
nar, sempre  que  se  dá  este 
epitheto  ás  arachnides  que 
respiram  por  uma  especie 
de  saceos  aéreos. 

Branquias.  /.  pZ.  (zool.)  Bran- 
chias, guelras;  órgãos  pul- 
monares dos  peixes,  crustá- 
ceos e  da  maior  parte  dos 
molluscos,  que  lhes  servem 
como  de  válvulas  para  a  res- 
piração na  agua. 

Branquíferos.  m.  pi.  (zool.) 
Branchiferos ;  familia  de 
molluscos,  da  ordem  dos 
ser\  ico-branchios,  que  com- 
prehende os  géneros  Asúre- 
la e  emarginula. 

Bbanquiobdela./.  (zool.)  Bran- 


BRA 


463 


chiobdella;  genero  de  anne- 
lidos, estabelecido  para  clas- 
sificar uma  pequena  sangue- 
suga  observada  nos  bron- 
chios  dos  caranguejos. 

Beanquiodelo,  la.  adj.  (zool.) 
Branchiodeio ;  animal  que 
tem  as  branchias  visíveis 
exteriurmente  :  — pi.  brau- 
chiodelos;  genero  de  guza- 
uos,  cujos  órgãos  resjjirato- 
rios  são  visíveis  exterior- 
mente. 

Branquiogastro  ,  TRA .  adj . 
(zool.)  Branchiogastro;  diz- 
se  dos  crustáceos  que  têem 
os  bronchios  no  ventre:  — 
pi.  branchiogastros ;  familia 
de  crustáceos,  que  se  conhe- 
ce também  com  o  nome  de 
amphipodos,  e  estomapodos. 

Branquio-jiastoideo,  r)"A,  adj. 
(anat.)  Branchiomastoideo ; 
um  dos  músculos  do  pescoço 
da  salamandra. 

Branquiopnontos,  tas.  adj.  pi. 
(zool.)  Branchiopncntes;  no- 
me que  se  dá  aos  animaes 
invertebrados,  que  respiram 
por  branchias  como  os  mol- 
luscos, annelidos  e  crustá- 
ceos. 

Branquiopodiforme.  adj.  (zool.) 
Branchio25odiforme ;  que  se 
parece  com  os  animaes  que 
têem  as  branchias  colloca- 
das  nas  patas  ou  órgãos  da 
locomoção. 

Branquiópodo,  da.  adj.  (zool.) 
Branchiopodo ;  diz-se  dos 
crustáceos  que  têem  as  pa- 
tas com  branchias,  servindo 
ás  vezes  de  órgãos  de  res- 
piração e  locomoção  :  — 
m.  branchiopodo;  synonymo 
do  genero  íiranchipo: — p>l. 
branchiopodos ;  um  dos  gran- 
des grupos  dos  crustáceos, 
considerado  como  uma  or- 
dem na  qual  se  collocam  os 
crustáceos  de  agua  doce. 

Branquióstego,  GA.  adj.  (zool.) 
Branchióstego;  epitheto  da- 
do á  membrana,  que  serve 
para  a  respiração  dos  pei- 
xes:—  TO.  pi.  branchioste- 
gos ;  ordem  de  peixes  cartila- 
ginosos, do  systema  de  Lin- 
ueo,  que  comprehende  aquel- 
los cujo  esqueleto  nào  têem 
costelias  nem  espinhas  e 
tcem  as  branchias  livres. 

Branquiostomo.  m.  (zool.jJ^v&n- 
chiostomo;    abertura    pela 


464 


BRA 


qual  as  brancliias  se  commu- 
uieam  com  o  exterior. 

Branquifianos,  nas.  adj.  pi. 
(zool.)  Branchipianus;  fami- 
lia de  crustáceos,  da  ordem 
dos  branchiopodos,  composta 
de  tres  géneros,  cujo  typo 
é  o  branchipo. 

Bbanquipo.  in.  (zool.)  Branchi- 
po; genero  de  crustáceos,  da 
ordem  dos  branchiopodos, 
composto  de  varias  especies, 
que  vivem  geralmente  nas 
aguas  estagnadas. 

Bkaíía.  /.  (p.  Gol.  e  Ast.)  La- 
meiro; pasto  do  estio  que 
pelo  commum  está  na  falda 
de  alguma  encosta  onde  ha 
agua:  —  lameiro;  chama-se 
também  assim  qualquer  pra- 
do para  pasto  onde  ha  agua 
ou  humidade,  mesmo  quando 
nâo  haja  encosta  ou  monte. 
estiva  pascua: — ,(p.  Gal.) 
despojo;  as  folhas,  cascas, 
troncos  que  caem  no  lamei- 
ro ou  lenteiro.  Quisquilice, 
folia,  vel  Gortices  deciduw. 

Braquélitros.  adj.  pi.  (zool.) 
V.  Braxélitros. 

Braquí.  /.  (germ.)  V.  Oveja. 

Braquia.  /.  (germ.)  V.  Cabra. 

Braquiacanto.  adj.  (hot.)  Bra- 
chiacantho;  o  que  tem  espi- 
nhos curtos :  —  m..  (zool.) 
brachiacantho ;  genero  de 
coleópteros. 

Braquiacéfalo.  adj.  Brachia- 
cephalo;  que  não  tem  braço. 

Braquiado,  da.  adj.  (bot.)  Bra- 
chiado;  o  que  tem  a  appa- 
rencia  de  braços  :  —  (zool.) 
pi.  brachiados;  ordem  de 
molluscos  que  comprehende 
todos  aquelles  que  têem 
braços  á  maneira  das  hy- 
dras. 

Braquial,  adj.  Bra  chiai ;  o  que 
pertence  ao  braço. 

Braquicataléctico.  adj.Y.  Bra- 
xicafaléctico. 

Braquicéfalo.  m.  (zool.)  Bra- 
chicephalo ;  genero  de  bra- 
tacios. 

Braquíceuo,  ra.  adj.  (zool.)  V. 
Braxicero. 

Braquido.  m,  (zool.)  Brachido; 
appendiee  em  forma  de  braço. 

Braquiela.  /.  (zool.)  Brachiel- 
la;  genero  de  crustáceos  da 
ordem  das  lerueidas,  com- 
posto de  quívtro  especies;  o 
macho  é  em  extremo  peque- 
no em  relação  á  fêmea. 


BKA 

Bbaquigrafía.  /.  V.  Braxigra- 

fía. 

BraquigrÁfico,  ca.  adj.Y.  Bra- 
xigráfico. 

Bkaquígrai-o.  m.  V.  Braxi- 
grafo. 

Braquilogia.  /.  V.  Braqitilo- 
jia. 

Braquílogo,  GA.  adj.  V.  Bra- 
xílogo. 

Braquii.ojia.  /.  V.  Braxilojia. 

Braquillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Braco. 

Braquínido,  da.  adj.  Brachini- 
do ;  similhante  ao  brachion. 

BraquiocefÁlico,  (x.adj.  (anat.) 
Brachio-cephalico;  que  es- 
tá em  relação  com  o  braço 
ou  cabeça:  —  m.  brachio-ce- 
phalico; nome  do  tronco  ar- 
terial que  nasce  da  curva- 
tura da  aorta  e  forma  a  ar- 
teria brachial  e  a  cephalica. 

Braquiocéfalo,  la.  adj.  (zool.) 
Brachio-cephalo ;  que  per- 
tence aos  bracMo-cephalos : 
—  m.  pi.  brachio-cephalos  ; 
classe  dos  molluscos  cepha- 
loplioros,  que  comprehende  os 
que  têem  a  cabeça  provida 
de  quatro  ou  cinco  pares  de 
compridos  appendices  tenta- 
culares cónicos. 

Braquiocubital.  adj.  (anat.) 
Brachio-cubital;  que  per- 
tence ao  braço  e  ao  cubito: 
m.  brachio-cubital ;  ligamen- 
to lateral  interno  da  articu- 
lação humero-cubital,  que 
tem  suas  inserções  no  hume- 
ro e  no  cubito. 

Braquion.  m.  (zool.)  Brachion 
(braço);  genero  de  infuso- 
rios invisíveis  sem  o  micros- 
copio, e  que  indifferentemen- 
te  vivem  na  agua  doce  ou 
na  salgada. 

Braquioncosis.  /.  (med.)  Bra- 
chioncose ;  especie  de  tumor 
que  se  forma  no  braço. 

Braquiónidos.  m.  p)^-  (^moI.) 
Brachionidos ;  familia  da  or- 
dem dos  crustáceos  micros- 
cópicos, cujo  typo  é  o  gene- 
ro braeliion,  que  comprehen- 
de outros  nove  e  serve  como 
de  transição  para  os  bra- 
chiopodos. 

Bbaqtjioniús.  m.  pi.-  (zool.)  Bra- 
chionios;  familia  de  infuso- 
rios systólidos  nadadores, 
que  comprehende  dcíí  gene- 
ros,  cujas  formas  são  mui 
distinctas  entre  si. 


BRA 

Braquiopitecos.  m.  2^1-  (zool.) 
Brachiopitecos;  nome  gene- 
rico  dado  aos  aiiimaes,  cujo 
caracter  commum  é  ter  os 
membros  anteriores  mui 
compridos. 

Braquiopo.  m.  (zool.)  Brachio- 
po;  genero  de  insectos  dí- 
pteros. 

Braquiópodo,  da.  adj.  (zool.) 
Brachiopodo ;  applica-se  aos 
molluscos  de  concha  bivalve, 
providos  de  braços  carnudos 
com  muitos  filamentos,  que 
pi'dem  estender  ou  encolher, 
e  cuja  boca  está  na  base  dos 
braços,  e  o  anus  em  um  dos 
costados  :  —  m.  pi.  brachio- 
l^odos ;  familia  de  molluscos 
que  em  logar  de  pés  têem 
braços  carnosos  e  capazes  de 
estender-se. 

Bbaquiópteros.  m,  pi.  (zool.) 
Brachiopteros;  familia  de 
peixes  hetrodermos,  que 
comprehende  os  que  têem  as 
barbatanas  peitoraes  pedi- 
culadas. 

Braquio-radial.  m.  (anat.)  Bra- 
chio-radial ;  nome  dado  ao 
ligamento  lateral  externo 
da  articulação  humero-cu- 
bital. 

BRAQmósTOMOs.  m.  jyl.  (zool.) 
Brachiostomos ;  ordem  da 
classe  dos  polypos,  que  com- 
prehende fiquelies  cuja  boca 
está  rodeada  de  tentáculos. 

Braqüiotomía.  /.  (anat.)  Bra- 
chiotomia;  amputação  de 
um  braço. 

Braquiotójuco,  ca.  adj.  (med.) 
Brachiotomico ;  o  que  tem 
relação  immediata  com  a 
brachiotomia. 

Braquiotomista.  adj.  (med.) 
Jírachiotomista;  o  que  faz  a 
amputação  do  braço  e  o  que 
se  occupa  particularmente 
d'csta  ojjeração. 

Braquipnea. /.  (med.)  Brachy- 
jméa;  respiração  curta  e 
apressada. 

Braquíporo,  KA.  adj.  (bot.)  Bra- 
chyporo;  que  tem  pequenos 
poros. 

Braqdíptralo.  m.  (zool.)  Bra- 
chyj)tralo ;  genero  de  pássa- 
ros da  ordem  dos  pernal- 
tos. 

Braquitelo.  m.  (zool.)  Brachy- 
telo ;  genero  de  macacos. 

Braquítris.  m.  (bot.)  Brachy- 
tres ;  genero  de  musgos. 


BRA 

Braquiuro,  RA.  adj.  (zool.)  V. 
Braxiuro. 

Brasa.  /.  Brasa ;  carvào  arden- 
te. Brvna,  ce:  —  (germ.)  la- 
drão. Brasa  trae  en  el  seno 
la  que  cria  hijo  ajeno  (rif.); 
traz  brasa  uo  seio  a  que  cria 
filho  alheio;  denota  o  gran- 
de cuidado  que  traz  o  tomar 
conta  de  cousas  alheias.  Ali- 
ena ne  curato.  Estar  en  bra- 
sas ó  como  en  brasas;  estar 
em  brasas;  estar  com  gran- 
de inquietação  ou  desassoce- 
go.  Cura,  solicitudine  angi. 
Sacar  la  brasa  con  mano 
ajena  ó  con  mano  de  gato. 
V.  Sacar  el  ascua,  etc.  Es- 
tar hecho  unas  brasas;  estar 
esbrasiado;  ter  o  rosto  em 
brasa,  afogueado,  abrasado. 
Ore  ignescere. 

Brasar.  a.  (ant.jy.  Abrasar. 

BrasÁvola./.  fbot.)  Brasavola; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideas,  tribu  das 
epidendreas,  composto  de 
limas  dez  esj^ecies,  oriundas 
todas  das  Antilhas  e  do  con- 
tinente da  America  meridio- 
nal. íSào  plantas  parasitas, 
de  folhas  solitarias  coinmum- 
mente  espessas  e  carnosas, 
ás  vezes  cylindricas,  e  ¡pro- 
vidas de  flores  mui  grandes, 
terminaes,  brancas  ou  palu- 
das. 

Brasca.  /.  (art.)  Mistura  de 
pó  de  carvào  c  argüía  que 
se  poe  no  interior  dos  fornos 
de  reducçào,  pa;a  preservar 
as  paredes  dn,  acçào  corro- 
siva que  possam  exercer  cer- 
tas térras  oii  oxydos  metal- 
lieos. 

BiíASENiA.  /.  (bot.)  Brasenia; 
synonymo  de  ludrojidlis. 

Braserico,  llo,  to.  m.  dim.  de 
Brasero.  Braseirinho. 

Brasero,  m.  Braseiro;  bacia  de 
metal  em  que  se  lança  lume 
para  aquecer.  Costuma-se 
pôr  sobre  nm  pé  de  madeira 
ou  metal.  Focnlus,  i: — (aat.) 
braseiro;  no  teriq)o  da  inqui- 
sição, o  logar  destinado  para 
queimar  as  infelizes  victi- 
mas d'este  tribunal:  —  bra- 
seiro; o  sitio  aonde  antiga- 
mente se  queimavam  vivos 
os  delinquentes.  Bogus,  i: 
(germ.)  furto.  Furtum,  i. 

Brasia.  /  rôo/.j  Brasia:  gene- 
ro  de   plantas    da   familia 


BRA 

das  orchideas,  originario  da 
America  tropical,  que  com- 
prehende  uma  multidão  de 
especies,  das  quaes  muitas 
se  cultivam  com  esmero  nos 
jardins,  por  causa  da  belleza 
de  suas  íiores. 

Buasica.  /  (bot.)  V.  Col. 

Bkasicaeio,  ría.  adj.  (zool.) 
Brasicario;  diz-se  dos  ani- 
maes  (¡i'.e  í;3  alimentam  de 
couve:  —  on.  pl.  brasicarios; 
familia  de  lepidópteros,  cu- 
jas lagartas  se  alimentam 
de  couve. 

Brasíceas.  /.  2^^-  (bot.)  Brasi- 
ceas;  tribu  de  plantas  per- 
tencente á  grande  familia 
das  cruciferas  e  que  com- 
prehende  nove  géneros. 

Brasil,  to.  Brazil;  cor  encar- 
nada que  servi;;  piir.i  enfei- 
tar as  senhoras.  Purjjuris- 
sum.,  ii:  —  (bot.)  brazil:  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  leguminosas,  e  da  tribu 
das  casicas,  composto  de  va- 
rias especies  originarias  das 
ilhas  Filippinas  e  da  de  Cu- 
ba:—  (comm.)Y.  Falo  tira- 
sil. 

Brasilado,  da.  adj.  Que  tem 
cor  brazil  ou  encarnada.  Pur- 
purissatus,  a,  um. 

Brasileño,  àa.  adj.  Brazilien- 
se;  que  pertence  ao  Brazil, 
aos  seus  moradores  ou  que 
ó  natural  d'aquella  regiào. 
Brasiliensis,  is :  — /.  (zool.) 
vibin-a  do  Brazil,  que  tem  a 
cabeça  coberta  na  yua  parte 
superior  de  escamas  ovaes 
levantadas  por  mna  aresta  e 
bastante  parecidas  com  as 
do  dorso  na  sua  figura  e 
grandeza. 

Brasilete.  m,  (bot.)  Braziletc; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  terebinthaceas,  com- 
]iosto  de  duas  especies,  o 
brazilete  corado,  cuja  ma- 
deira ó  encarnada  e  está 
cheia  de  um  sueco  caustico, 
e  o  braziletc  goao  que  se 
cria  nos  logares  montanho- 
sos da  ilha  de  Cuba:  — 
(comm.)  brazilete;  madeira 
menos  solida,  e  de  cor  menos 
viva  que  a  do  pau  brazil  fi- 
no. Ligni  rubelli  gemís. 

Brasilina./,  (chim.)  Brazilina; 
materia  corante  vermelha 
do  pau  brazil. 

Beagmolojia.  /.  Braümoiogia; 


BRA 


465 


sciencia  que  trata  do  fluxo 
e  refluxo  do  mar,  procuran- 
do averiguar  a  sua  causa, 
já  pela  attraeçào  dos  corpos, 
já  pelas  athmospheras  pla- 
netarias. 

Brasólido.  m.  (zool.)  Brasolido; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros diurnos,  que  compre- 
hende  duas  especies,  uma 
originaria  do  Brazil  e  de 
Surinam,  e  outra  que  só  se 
encontra  no  primeiro  d'estes 
dois  pontos. 

Bratidio.  m.  (bot.)  Bratidio; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  hipericacea?,  cujas  es- 
pecies procedem  todas  da 
A; i; erica  do  Norte. 

Bratita.  /.  (min.)  V.  Savinita. 

Braulo.  m.  (zool.)  Braulo;  ge- 
nero de  insectos,  que  vivem 
parasitas  nas  abelhas  du- 
rante os  niezcs  de  maio  e  ju- 
nho. A  especie  única  d'este 
genero  é  o  braulo  cego. 

Braukita.  /.  (min.)  Braunita; 
nome  dado  a  um  deutoxydo 
impuro  de  manganez,  que  se 
encontra  em  diversos  pontos 
da  Europa. 

Brava  cosa.  (int.  iron.)  Bonita 
cousa!  cousa  néscia  ou  fora 
de  rasào.  Egregie  quidem, 
jjerbeUe. 

Bravada. /.V.  Bravata. 

Bravamente,  adv.  m.  Brava- 
mente; com  valor.  Strenue: 
braAamenfe ;  cruelmente. 
Saice,  crudeliter :  —  habil- 
mente, bem,  perfeitamen- 
te, optimamente :  —  copiosa, 
abundantemente.  Abunde, 
affatim,  copióse. 

Bravata.  /.  Bravata ;  ameaça 
com  arrogancia  para  intimi- 
dar a  outro.  Algumas  vezes 
usa-se  pelo  mesmo  que  fan- 
farrice  ou  vangloria.  MincB 
jactatw,  inania  verba. 

Bravatear,  n.  (ant.)  Brava- 
tear; dizer  bravatas. 

Bravatero.  m.  (germ.)  Brava- 
teiro,  fanfarrão;  o  que  faz 
de  valente  ou  bravo.  Fero- 
ci'er  minax,  ferocidtis. 

Br,í.vato,  ta.  adj.  (ant.)  Valen- 
tão, chibante,  bravateador; 
o  que  ostenta  atrevimento  e 
descaro :  ^-  bravo,  feroz. 

Braveador,  ra.  s.  Bravateador, 
fanfarrão;  o  que  diz  fanfar- 
ronadas. Minas  jactans. 

BiíAVEAK.  a.  Bravatear,  esbra- 


466 


BRA 


vejar;  dizer  bravatas,  fazer 
de  fanfarrão.  Minitari,  ja- 
ctare minas. 

Bravera.  /.  Resjíiradouro  qiie 
têem  alguns  fornos.  Furni 
spiramen. 

Bra VERÍA./.  (ant.)Y.  Bravata. 

Bravesia.  /.  (bof.)  Bravesia; 
genero  de  ¡plantas  da  fami- 
lia das  bignoniaceas,  que  só 
oomprehende  uma  esi^ecie. 
E  um  bonito  arbusto,  que  se 
cria  na  i^rovineia  de  Caracas, 

Braveza.  /.  V.  Bravura:  — - 
braveza,  valor,  esforço,  ani- 
mo. Animi  magnitudo,  for- 
titudo :  —  braveza ;  o  imjieto 
dos  elementos ;  como  o  mar 
embravecido  na  tempestade, 
etc.  Furor,  Ímpetus: — (ant.) 
bravura:  grandeza,  sumptuo- 
sidade, magnificencia  :  — 
braveza ;  fereza  de  animo : 
—  grosseria,  mau  modo. 

Braviar,  n.  (ant.)  V.  Bramar. 

Bravillo,  LI.A.  adj.  dim.  de 
Bravo.  Bravinho. 

Bravio,  a.  adj.  Bravio,  feroz, 
montesino,  fero,  indómito,  sel- 
vagem. Regularmente  diz-se 
dos  animaes  serranos  ou  que 
andam  pelos  montes,  e  que 
estão  por  domesticar  e  do- 
mar. Ferus,  agrestis: — ffig-J 
bravio ;  diz-se  das  arvores  e 
plantas  silvestres.  Silvestris, 
is :  —  (fig-)  bravio,  grossei- 
ro, tosco,  rustico ;  applica-se 
ao  que  tom  costumes  rústi- 
cos, por  falta  de  boa  educa- 
ção ou  de  trato  com  a  mais 
gente.  Rusticus,  riidis:  — 
bravio ;  discolo,  depravado, 
estupido,  feroz: — jn.  bravio; 
fallando  dos  touros  e  outras 
feras.  V.  Braveza  ou  Fie- 
reza, 

Bravísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Bravo.  Bravíssimo,  fortíssi- 
mo. Fortissimvs,  a,  um. 

Bravo,  va.  adj.  Bravo;  valen- 
te, denodado,  valoroso,  es- 
forçado. Strenuus,fortis,  va- 
lidus:  —  bravio,  bravo,  fero, 
ferino,  feroz,  fallando  dos 
animaes.  Ferus,  scevus,  im- 
manis:  — V.  Bravio :  —  bra- 
vo; bom,  nobre,  magnifico, 
excellente.  Eximius,  perfe- 
ctus: — bravo,  marulhoso,  en- 
capellado;  applica-se  ao  mar 
quando  está  muito  agitado 
ou  embravecido.  Maré  tumi- 
çlum;  —  bravo,   bravio,  ma- 


BRA 

ninho,  áspero,  inculto,  fra- 
goso. Asper,  incuUus:  — 
{'fam.  e  fig.)  bravo,  brusco, 
duro  de  condição,  áspero  de 
trato  ou  genio.  Asper,  du- 
rus :  —  adv.  m.  V.  Brava- 
mente:—  bravo;  sumptuoso, 
magnifico,  soberbo.  Magna- 
nimus,  superbus: — m.  (germ.) 
juiz.  Judex,  icis:  —  (A'"'-j 
bravo,  fanfarrão,  roncador, 
basofio,  blasonador,  máta- 
sete ;  que  se  faz  ou  finge  va- 
lentão. Ferqcidus,  arrogans, 
jactator:  —  adj.  sicario;  as- 
sassino que  oiferece  os  seus 
serviços  por  dinheiro,  como 
os  ([ue  houve  na  Italia  no^ 
últimos  séculos :  —  bravo  ! 
bellamente ;  interjeição  de 
apiorovação  e  applauso  :  — 
de  mal  pagar,-  soberbo,  mau 
de  contentar. 

BiíAvoA.  f.  (bot.)  Bravoa ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  liliáceas,  composto  de 
urna  só  especie  que  se  cul- 
tiva na  Europa  desde  1838. 

Bravon,  nel.  ot.  V.  Fanfarrón. 

Bravosamente,  adv.  mod.  (ant.) 
V.  Bravamente. 

Bravosidad.  /.  (ant.)  Bravosi- 
dade,  bravura,  galhardia  ou 
gentileza  :  —  (ant.)  bravosi- 
dade,  arrogancia,  fanfarrice. 

Bravoso,  sa.  adj.  (ant.)  Bravoso. 
V.  Bravo. 

Bravote.  m.  (germ.)  Fanfar- 
rão, jactancioso,  blasonador, 
basofio,  mata-sete;  o  que 
faz  imaginariamente  de  bra- 
vo, que  mata  todo  o  mundo. 
Ferocidus,  a,  um. 

Bravura.  /.  Bravura;  fereza, 
ferocidade,  indomabilidade 
dos  brutos  :  —  bravura,  in- 
trepidez, valor,  esforço,  va- 
lentia, coragem,  denodo,  au- 
dacia, fallando  das  pessoas : 
—  bravura,  gentileza,  ga- 
lhardia: • —  V.  Bravata:  — 
(fig.)  bravura,  rusíicidíide, 
grosseria:  — bravura;  alta- 
nería grosseira,  soberba  fe- 
roz:—  (mus.)  aria  de  bravu- 
ra; aquella  em  qué  se  acham 
reunidos  alguns  passos  diffi- 
ceis  e  rápidos,  para  fazer 
que  brilhem  a  habilidade  e 
o  órgão  ou  \(r¿  do  cantor 
na  sua  execução. 

Braxantemo.  m.  (bot.)  Brachan- 
temo  (flor  curta)  ;  genero  de 
plantas  perteuceiite  á  fami- 


BRA 

lia  das  compostas,  tribu  das 
senecionideas,  formado  com 
uma  só  especie,  que  se  cria 
nos  desertos  da  Songaria. 

Braxeho.  m.  (zool.)  Brachelio  ; 
genero  de  insectos  dipteros, 
da  familia  dos  calipteros, 
fundado  em  uma  só  especie 
que  procede  do  cabo  da  Boa 
Esperança. 

Braxélitros.  m.  pl.  (zool.)  Bra- 
chelitros  (élitros  curtos);  fa- 
milia de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  pentameros, 
que  vivem  só  nas  materias 
em  putrefacção,  animaes  ou 
vegetaes,  nos  excrementos  e 
nos  cadáveres.  Comprehende 
cento  e  treze  géneros  dividi- 
dos em  onze  tribus  e  perten- 
cem quasi  todas  á  Europa. 

Braxiacanto,  ta.  adj.  (bot.) 
Brachyacantho ;  o  que  tem 
dois  espinhos  curtos  :  —  m. 
pl.  (zool.)  brachyacanthos ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros trímeros,  originarios  da 
America,  aonde  se  encon- 
tram até  dez  especies. 

Braxiantemo.  m.  (bot.)  Bra- 
chyantemo ;  synonymo  de 
Braxantemo. 

Braxiaspisto.  m.  (zool.)  Bra- 
chyaspisto  (escudo  curto) ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  umas  quatro  ou  cinco  es- 
pecies originarias  da  India. 

Braxibamo.  m.  (zool.)  Brachj'- 
bamo  (passo  curto);  genero 
de  insectos  coleoptei'os  te- 
trámeros da  familia  dos  cur- 
culiónidos, composto  de  uma 
só  especie,  que  se  encontrou 
nas  cercanias  de  Boston. 

Braxibiota.  adj.  (zool.)  Brachy- 
biota;  diz-se  das  aves  que 
têem  pouca  Anda. 

Braxibiótica.  /.  Brachybiotica ; 
a  arte  de  abreviar  a  dura- 
ção da  vida. 

BraxicÁrpea.  /  (bot.)  Brachy- 
carpea  (fructo  curto);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
cruciferas,  composto  de  uma 
só  especie,  que  se  cria  no 
cabo  da  Boa  Esperança. 

Braxicataléctico,  ca.  adj.  (ant.) 
Brachycatalectico;  qualifica- 
ção que  se  applicava  aos 
versos  gregos  ou  latinos,  os 
quaes  não  tinham  um  pé. 

Braxicéfalo.  771,  (zool.)  Bracliy? 


BRA 

cephalo  (cabeça  curta);  ge- 
nero de  reptis  batraceos, 
composto  de  uma  só  especie 
que  se  encontra  no  Brazil  e 
na  Guyana. 

Braxicentro.  in.  (hot.)  Brachy- 
centro  (acúleo  curto);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  dos 
melastomaceas  composto  de 
uma  só  especie. 

Bkaxicerco.  m.  (zool.)  Bracliy- 
cerco  (cauda  curta);  genero 
de  insectos  neurópteros,  da 
familia  das  cphemerides. 

Bbaxicérido,  da.  culj.  (zool.) 
Brachycerido ;  diz-se  do  que 
se  parece  com  o  brachycero : 
—  m.  1)1.  brachyceros  ;  divi- 
são de  insectos  coleópteros, 
da  familia  dos  curculióni- 
dos, composto  de  dois  gene- 
ros,  cujo  typo  c  o  brachy- 
cero. 

Braxicero.  m.  (zool.)  Brachy- 
cero (corno  curto);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos, divisão  dos  bra- 
chyceridos,  composto  de 
mais  de  cem  especies,  que 
na  sua  maior  parte  perten- 
cem á  Africa,  e  só  ura  pe- 
queno numero  se  encontra 
na  Europa. 

Braxiclado.  m.  (hot.)  Brachy- 
clado  (ramo  curto);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
compostas,  formado  para 
classificar  uma  só  especie 
que  se  encontra  nos  Andes. 

Braxicoma.  m.  (hot.)  Brachy- 
coma  (eabelleira  curta);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compostas  asteroideas, 
que  comprehende  varias  es- 
pecies da  Nova  HoUanda. 

Braxicorina.  /.  (zool.)  Brachy- 
corina  (tromba  curta);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
cíclicos,  composto  de  uma 
só  especie,  que  se  encontra 
em  Colombia. 

Braxicorita.  m.  (bot.)  Brachy- 
corita  (casca  curta);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
orchideas,  tribu  das  ophri- 
deas,  composto  de  uma  só 
especie  originaria  do  cabo 
da  Boa  Esperança. 

Braxicrónico,  ca.  adj.  (h.  nat.) 
Brachychronico ;  que  dura 
pouco,  que  é  de  pouca  du- 
ração. 


BRA 

Braxidáctilo,  la.  adj.  (zool.) 
Brachydactylo;  diz-se  dos 
animaes  que  têem  os  dedos 
curtos  e  mui  esiiecialmente 
das  aves. 

Braxideritos. m. jjZ.  (zooI.)'Bvíi- 
chyderitos;  divisão  de  inse- 
ctos gonatoceros,  pertencen- 
te á  familia  dos  curculióni- 
dos, cujo  typo  é  o  genero 
brachydero. 

Braxidero.  m.  (zool.)  Brachy- 
dero (eolio  curto);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos, composto  de  umas 
quatorze  especies,  a  maior 
parte  europeas. 

Braxifillo.  m.  (bot.)  Bracliy- 
phillo  (folha  curta);  genero 
de  v^egetaes  fosseis,  desco- 
berto nos  ten-enos  ooliticos 
inferiores,  classificado  entre 
as  coniferas  e  caracterisado 
por  suas  folhas  mui  curtas, 
cónicas  e  dispostas  em  espi- 
ral :  —  (zool.)  brachyphillo  • 
genero  de  mammiferos  da 
familia  dos  cheiropteros, 
estabelecido  para  classificar 
uma  só  especie,  que  se  acha 
na  ilha  de  S.Vicente. 

Braxigloso.  m.  (zool.)  Brachy- 
glosso  (lingua  curta);  gene- 
ro de  insectos  lepidópteros 
crepusculares  da  familia  dos 
esphyngidos,  composto  de 
uma  só  especie  originaria 
da  Nova  HoUnnda. 

Braxiglota,  /.  (bot.)  Brachy- 
glota  (lingua  curta);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
compostas,  tribu  das  eupa- 
toricas,  cujas  numerosas  es- 
pecies sao  todas  indígenas 
da  Australia. 

Braxignato.  m.  (zool.)  Brachy- 
gnato  (mandibula  curta);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  pertencente  á 
familia  dos  carabicos. 

Braxigrafía.  /.  Brachygra- 
phia ;  arte  de  escrever  com- 
¡Dendiosamente  por  meio  de 
abreviaturas. 

BraxigrÁfico,  ca.  adj.  Brachy- 
graphieo ;  que  pertence  á 
brachygi'aphia. 

Braxígrafo,  fa.  adj.  Brachy- 
grapho ;  que  se  dedica  á 
brachygraphia. 

Braxijexio.  m.  (zool.)  Brachy- 
genio  (mandibula  curta); 
genero  de  insectos  coleopte- 


BRA 


467 


ros  heteromeros,  pertencen- 
te á  familia  dos  melásemos. 

Braxilena.  /.  (bot.)  Brachyle- 
na  (envoltura  curta);  gene- 
ro de  plantas  estabelecido 
a  expensas  do  genero  baca- 
rida,  do  qual  differe  por 
seu  envolucro,  composto  de 
escamas  coriáceas. 

Braxilepo.  m.  (bot.)  Brachyle- 
po  (escama  curta);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
asclepiadaceas,  creado  para 
classificar  um  arbusto  do 
Perú. 

Braxílofo.  m.  (zool.)  Brachy- 
lopho  (crista  curta);  gene- 
ro de  reptis  que  comprehen- 
de a  única  especie  chamada 
iguana  de  bandas.  E  um  la- 
garto da  Nova  Guiné  e  de 
algumas  ilhas  do  Oceano  e 
da  America,  onde  se  apro- 
veita a  sua  carne  por  ser 
comestível :  —  brachylopho ; 
genero  de  aves  pertencente 
á  familia  dos  picanços. 

Braxílogo.  m.  Brachyologo ;  o 
que  pronuncia  discursos  com- 
pendiosos ou  que  costuma  ex- 
pressar-se  por  meio  de  má- 
ximas e  sentenças. 

Braxilojía.  /.  Brachyologia ; 
discurso  compendioso,  ma- 
neira de  expressar-se  por 
meio  de  máximas,  senten- 
ças ou  aphorismos. 

Braxilógico,  ca.  adj.  Brachyo- 
logico;  relativo  á  brachyo- 
logia. 

Braxijiexio.  m.  (fjot.)  Brachy- 
menio  (membrana  curta); 
genero  de  musgos  acrocar- 
pos,  composto  de  dez  espe- 
cies, que  se  encontram  na 
India  e  America. 

Braxímero.  m.  (zool.)  Brachy- 
mero  (musculo  curto);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
crisomelinos,  composto  "  de 
mais  de  trinta  especies  ori- 
ginarias do  Brazil  e  de 
Cayena. 

Braximorfo.  m.  (zool.)  Brachy- 
morpho  (forma  curta);  ge- 
nero de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  teredilos,  originario  do 
México.  Os  brachymorphos 
são  mui  vorazes,  e  alimen- 
tam-se  de  outros  insectos 
mortos,  que  se  achara  nas 
madeiras. 


468 


BRA 


Braxineura.  m.  (zool.)  Brachy- 
neura  (nervo  curto);  genero 
de  insectos  clipteros  da  fa- 
milia dos  cecidomitos.  Este 
genero  não  comprehende  se- 
não uma  espcicie  que  habita 
as  collinas  das  cercanias  de 
Parma. 

Braxínidos.  m.  pi.  (zool.)  Bra- 
chynidos ;  familia  de  cara- 
bicos,  que  comprehende  no- 
ve géneros,  cujo  typo  é  o 
genero  brachyno. 

Braxino.  m.  (zool.)  Brachyno 
(curto);  genero  de  coleópte- 
ros pentameros,  pertencente 
á  familia  dos  carabicos. 
Compõe-se  de  mais  de  oi- 
tenta especies  que  se  encon- 
tram em  todo  o  globo,  e  tem 
a  singular  propriedade  de 
lançar  com  detonação  pelo 
anus,  quando  são  persegui- 
dos, um  vapor  branco  ou 
amarcUo,  caustico  e  de  um 
cheiro  de  acido  nitrico. 

Braxinoto.  m.  (zool.)  Brachy- 
noto  (espádua  curta);  gene- 
ro de  coleópteros  pentame- 
ros  da  familia  dos  nialaco- 
dermos,  composto  de  uma 
só  especie  que  se  encontra 
aos  Estados  Unidos  da  Ame- 
rica. 

Braxióceros,  ras.  adj.p)l.(zool.) 
Brachyoceros ;  nome  dado  a 
uma  das  duas  grandes  divi- 
sões dos  insectos  dípteros, 
e  que  comprehende  todos 
aqvielles  cujas  authenas  sáo 
curtas,  comparadas  com  as 
dos  nemóceros  que  formam 
a  outra  divisão. 

Braxiopo.  m.  (zool.)  Bl-achyo- 
po  (olho  pequeno);  genero 
de  insectos  dípteros  ¡íert en- 
centé á  família  dos  bracliys- 
tomos,  composto  de  duas 
especies  únicas. 

Braxipalpo.  m.  (zool.)  Brachy- 
palpo  (palpo  curto);  genero 
de  insectos  da  ordem  dos  dí- 
pteros, família  dos  brachys- 
tomos,  composto  de  cinco 
especies  todas  eiu-opeas:  — 
brachypalpo ;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros  da  família  dos  palpicor- 
neos,  composto  de  umas 
quatro  especies,  que  se  en- 
contram nas  immediaçoes 
de  Paris. 

Braxipnea.  /.  (meã.)  Brachy- 
pnea-,  respiração  curta  e  op- 


BRA 

primida,  mui  pronunciada, 
com  especialidade  nas  fe- 
bres inflammatorías. 

Bkaxipnéico,  ca.  adj.  (ined.) 
Brachypneico ;  o  que  tem 
relação  com  a  braxipnea. 

Braxipo,  PA.  adj.  (h.  nat.)  Bra- 
chype ;  diz-se  do  que  apre- 
senta os  pés  ou  os  pedúncu- 
los curtos :  —  brachypo ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  estabelecido 
para  clas.'iificar  iima  só  es- 
pecie. 

Braxipotéa. /.  (ant.  med.)  Bra- 
chypotea ;  enfermidade  na 
qual  se  bebe  pouco  e  muí 
frequentemente. 

Braxipoto,  ta.  adj.  (ant.  med.) 
Brachypoto;  doudo,  mono- 
maniaco que  se  obstina  cm 
não  beber. 

Braxiptéreas.  /.  pZ.  (zool.) 
Brachyptereas  (aza  curta); 
nome  ciado  a  uma  familia 
de  aves,  que  corresponde  os 
brevipenuas  de  Cuvier:  — 
brachyptereas;  nome  dado 
por  este  a  uma  das  quatro 
familias  da  ordem  dos  pal- 
mipedes. 

Braxiptérida.  /.  (bot.)  Brachy- 
pterída  (aza  curta);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
malpiguiaceas,  composto  de 
duas  especies  que  se  encon- 
tram na  America. 

Braxipterno.  m.  (zool.)  Bra- 
chypterno;  genero  de  aves, 
formado  na  familia  dos  pi- 
canços, e  composto  de  varias 
especies  que  se  encontram 
na  India. 

Braxíptbro.  m.  (zool.)  Brachy- 
ptero  (aza  curta);  genero 
de  aves  pertencente  á  fami- 
lia dos  formigueiros:- — -bra- 
chyptero ;  genero  de  inse- 
ctos hymenopteros  da  fami- 
lia dos  ¡chneumonidos  esta- 
belecido para  classificar 
uma  só  especie  de  Ingla- 
terra :  —  brachyptero  ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  que  compre- 
hende uma  só  especie,  oriun- 
da do  Senegal. 

Braxipterola.  /.  (zool.)  Bra- 
ch3'pterola  (gralha  de  azas 
curtas);  genero  creado  ex- 
pressamente para  compre- 
hender  duas  aves  de  Mada- 


BRA 

gasear  alguma  cousa  pare- 
cidas com  a  gralha. 

Braxiptralo.  m..  (zool.)  Bra- 
chyptralo;  genero  de  aves 
da  ordem  das  zancudas  e 
familia  dos  macrodactylas, 
formado  para  comprehender 
urna  especie  que  vive  na 
Nova  Hollanda. 

Braxiuanfo.  m..(bot.)  Brachy- 
rampho  (gancho  curto);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  synantherias,  tribu  das 
mi^riaceas,  que  comj^re- 
hende  seis  especies  próprias 
dos  tro]3Ícos,  algumas  das 
quaes  se  cultivam  na  En- 
ropa. 

Braxírida.  /.  (bot.)  Brachyri- 
da  (aresta  curta);  genero 
de  plantas  pertencente  á  fa- 
milia das  compostas,  cujas 
especies  são  vivazes  e  indí- 
genas dos  Estados  Unidos 
da  America. 

Braxirinco.  m.  (bot.)  Brachy- 
rinco  (bico  curto);  genero  de 
plantas  pertencente  á  fa- 
milia das  compostas,  tribu 
das  senecionídeas  indígenas 
do  cabo  da  Boa  Esperança: 
—  (zool.)  brachyrinco ;  ge- 
nero de  insectos  hemipteros 
da  familia  dos  -  aradianos, 
cujo  typo  é  o  brachyrinco 
oriental  da  ilha  de  Java. 

Braxis.  m.  (zool.)  Brachys 
(curto);  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros  da 
familia  dos  estornoxos,  e  tri- 
bu dos  buprestidos,  compos- 
to de  oito  especies  todas  in- 
dígenas da  America. 

Braxisema.  /.  (bot.)  Brachyse- 
ma  (estandarte  curto);  ge- 
nero de  plantas  pertencen- 
te á  familia  das  papiliona- 
ceas,  que  comprehende  al- 
guns arbustos  da  Nova  Hol- 
landa. 

Braxistelma.  /.  (bot.)  Bra- 
chystelma  (cintura  curta); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  asclepideas,  que  com- 
prehende alguns  arbustos 
do  cabo  da  Boa  Esperança. 

Braxistema.  /•  (tjot.)  Brachys- 
tema;  genero  de  plantas  da 
familia  das  cariofiladas,  es- 
tabelecido para  urna  só  es- 
pecie, indígena  de  Nepal. 

Braxistémono,  na.  adj.  (bot.) 
Brachystemono;  diz-se  das 
plantas  cujas  flores  têem  es- 


BRA 

tames  mais  curtos  quo  as 
pétalas. 

Braxisterno.  m.  (zool.)  Bra- 
chysterno;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  pentameros, 
da  familia  dos  lamellicovnes, 
comjJGsta  de  uma  só  especie, 
que  se  encontra  no  Chili. 

Braxistilo.  m.  (zool.)  Brachys- 
tilo  (sustentáculo  curto);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
carabicos,  creado  para  clas- 
sificar duas  especies,  uma  da 
California,  e  a  outra  da  cos- 
ta Occidental  da  America. 

Braxistócrono,  na.  adj.  Bra- 
cliystochrono ;  classificação 
da  curva  pela  qual  vá  mais  li- 
geiro e  prompto  de  um  pon- 
to a  outro,  um  corpo  aban- 
donado á  acção  da  gravi- 
dade. 

Braxistomo.  m.  (zool.)  Brachys- 
tomo  (boca  curta);  genero 
de  insectos  dípteros,  da  fa- 
milia dos  tanistomos,  com- 
posto de  duas  especies,  que 
se  encontram  na  Italia :  — 
pi.  brachystomos ;  familia 
de  insectos,  da  ordem  dos 
dípteros,  e  divisão  dos  bra- 
chyoceros,  composta  de  qua- 
ti'0  tribus,  e  estas  de  um 
grande  numero  de  géneros 
e  especies,  cujos  individuos 
têem  hábitos  bastante  diver- 
sos, alimentando-se  já  de  fo- 
lhas ou  flores,  já  de  outros 
insectos,  e  vivendo  nas  plan- 
tas, na  terra  e  ainda  nas 
aguas. 

Braxistarzo.  m.  (zool.)  Bra- 
chystarso  (tarso  curto);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  composto  de 
umas  ojize  especies  da  Eu- 
ropa e  America. 

Braxitrio  .  m.  (zool.)  Brachys- 
trio;  genero  de  insectos  co- 
leópteros, da  familia  dos  lon- 
gicornios,  composto  de  uma 
só  especie,  que  se  encontra 
na  Nova  Hollanda. 

Braxitrupo.  m.  (zool.)  Brachy- 
trupo ;  genero  de  insectos 
ortópteros,  estabelecido  a 
expensas  do  genero  grillo, 
da  familia  dos  grillonios,  e 
composto  de  duas  especies, 
lima  da  Sicilia  e  a  outra  de 
Java. 

Braxiüros.  m.(zool.)  Brachyu- 
60 


BRA 

ros  (canda  curta);  aeccrio  da 
ordem  dos  crustáceos,  que 
comprehonde  todos  aquclles 
cuja  joarte  posterior  do  ab- 
domen está  dobrada  por 
baixo  e  ó  mais  curta  que  o 
corpo. 

Braxixitoji.  m.  (hot.)  Brachy- 
chyton  (túnica  curta);  um 
dos  sub-generos  do  genero 
esterculia,  composto  de  uma 
só  especie,  que  é  um  arbus- 
to da  Nova  Hollanda. 

Braxonice.  m.  (zool.)  Bracho- 
nice  (unha  curta);  genero  de 
aves  da  sub-familia  das  alau- 
dineas,  formado  para  classi- 
ficar uma  es])ocie  africana. 

Braya.  /.  (bot.)  Braya ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
cruciferas,  que  comprebende 
um  curto  mmiero  de  espe- 
cies, indígenas  das  monta- 
nhas da  Europa  central,  e 
de  alguns  paizes  da  Ame- 
rica; suas  flores  são  de  cor 
purj)urea  e  estão  dispostas 
em  racimos  terminaos. 

Bravera.  /.  (bot.)  Brayera;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  rosáceas,  composto  de 
uma  só  especie  pouco  conhe- 
cida, que  cresce  na  Abyssi- 
nia,  e  á  qual  se  attribuem 
propriedades  anthielminthi- 
cas  mui  efíicazes,  principal- 
mente i^ara  a  destruição  da 
tenia. 

Braza.  /.  Braça;  medida  de 
seis  pés  geométricos.  Men- 
sura sex  pe.dibus  constans: 
—  (naut.)  braço;  cabo  que 
se  colloca  ou  ata  nos  extre- 
mos das  vergas,  e  serve  para 
sujeita-las  e  mante-las  em 
tal  posição,  que  as  velas  re- 
cebam vento,  segundo  con- 
A'enha  para  navegar.  Funis 
in  antenna  revinctus.  Afir- 
mar las  brazas  de  barloven- 
to (fr.).  V.  Afirmar,  na  sua 
primeira  accepção.  Contar 
las  brazas.  Y.  Contar  el  bra- 
zeaje. 

Brazada.  /.  Braçada;  movi- 
mento que  se  faz  com  os 
braços  estendendo-os  e  le- 
vantando-os  como  acontece 
quando  se  tira  um  balde  de 
agua  de  um  poço.  Braclño- 
rum  exiensio,  clevatio:  — V. 
Brazado :  —  (ant.)Y.  Braza. 

Brazado,  m.  Braçado;  o  que 
se  pode  abarcar  de  ixma  vez 


BRA 


469 


com  03  braços;  como  um  bra- 
çado de  lenha,  de  palha, 
etc.  Quod  quis  duobus  bra- 
chiis  amplecti  potest. 

Brazaje,  m.  Y.  Brazeaje. 

Brazal,  m.  (mil.)  Braçal ;  peça 
da  armadura  antiga  que  co- 
bria o  braço.  Brachicde,  is: 
—  V.  Embrazadura: —  bra- 
çal; no  jogo  da  pella  o  in- 
strumento de  madeira  lavra- 
do por  fóra  em  diamanto,  e 
ÔCO  por  dentro,  que  se  encai- 
xa no  braço  desde  a  munheca 
até  ao  cotovelo,  e  se  empu- 
nha por  uma  azelha  que  tem 
no  extremo.  BracJiiale  quo 
excutitur  follis  imgilluto- 
rius:  —  (p.  Ar.)  rego  ou  val- 
la que  se  pratica  n'um  rio 
caudaloso  ou  n'um  grande 
canal  para  regar  as  hortas 
e  prados.  Incile,  cnnalis:  — 
brachial;  o  musculo  do  bra- 
ço que,  quando  se  dubra,  cha- 
ma-so interno,  o  externo, 
quaiido  se  estende.  Musculus 
brachialis :  —  (ant.)  V.  Bra- 
zalete: —  (ant.)  V.  Asa:  — 
(naut.)  iier cha -^  peça  de  ma- 
deira arqueada  que  com  ou- 
tras iguaes  ou  similhantes  se 
fixa  por  sous  extremos  n'um 
e  outro  lado  desde  os  cepos 
da  ancora  ao  talhamar,  pa- 
ra sujeição  d'este,  e  da  fi- 
gura de  proa  e  formação  dos 
navios: — V.  Aleta,  na  sua 
accepção  náutica. 

Brazalete,  w.  Bracelete;  ador- 
no de  mulheres,  que  cinge 
o  braço  acima  do  punho. 
Costuma  ser  de  oiro,  de  pe- 
rolas,  brilhantes,  etc.  Ar- 
mila,  ce :  —  (art.)  bracelete; 
insti'umento  de  couro,  de  que 
se  servem  os  douradores, 
bruñidores  e  alguns  outros 
artistas  para  cobrir  o  braço 
esquerdo  e  evitar  feri-lo  ao 
pulir  ou  bornir  a  sua  obra: 
■ —  (naut.)  V.  Brazalote :  — 
V.  Aleta,  na  sua  accepção 
náutica: —  (mil.)  V.  Bra- 
zal, j)or  peça,  etc. 

Brazalote.  m.  (naut.)  Braça- 
lote ;  pedaço  de  cabo  de  gros- 
sura proporcionada,  fixo  por 
um  lado  no  extremo  da  ver- 
ga e  ¡irovido  no  outro  de 
um  moitão,  por  onde  passa 
o  braço  duplo. 

Brazar.'o.  (ant.)Y.  Abrazar: 
—  (navt.)Y.  Brazear,  na  sua 


470 


BRA 


sua  primeira  acceioeao  náu- 
tica. 

Brazazo.  m.  av.(jm.  de  Brazo. 

Brazeada.  /.  V.  Braceada. 

Beazeado.  m.  (art.)  Braça- 
gem;  o  trabalho  dos  obrei- 
ros que  removem  o  metal 
fundido,  servindo-se  de  bar- 
ras de  ferro  ou  batedeiras: 
— braçagem;  operação  que 
se  executa  nas  fabricas  de 
cerveja  para  dissolver  o  as- 
sucar  e  a  dextrina  contidos 
no  malte  e  converter  em  glu- 
cose toda  a  materia  amilácea 
que  ainda  pode  conservar  o 
grão.  Tomou  este  nome,  por- 
que antigamente  se  fazia  á 
força  de  braços. 

Bkazeadoe,  RA.  adj.  (art.)  Bra- 
ceador;  diz-se  do  operario 
encarregado  nas  fabricas  de 
cerveja  e  na  fundição  de  me- 
íaes  de  executar  a  operação 
da  braçagem. 

Brazeaje.  to.  Braceagem;  fa- 
brico da  vcío^àã.:— (naut.) 
prumagem;  a  altura  que  ha 
em  qualquer  parte  profun- 
da, desde  a  superficie  da 
agua  ao  fundo,  contada  em 
braças:  —  sondagem;  o  acto 
de  ir  sondando  e  medindo 
a  dita  altura :  —  sondagem ; 
os  números  de  braças  assi- 
gnalados  ou  escriptos  nas 
cartas  de  marear.  Contar 
el  brazeaje;  contar  o  nume- 
ro de  braças;  dizer  em  voz 
alta  o  numero  de  braças  de 
fundo  que  indica  a  sondare- 
za.  Mantener  o  conservar  tm 
mismo  brazeaje;  manter  ou 
conservar  um  mesmo  nume- 
ro de  braças;  dirigir  o  rumo 
ou  derrota  por  uma  linha  de 
igual  profundidade  de  agua. 

Brazear.  n.  Bracejar;  dar  com 
os  braços.  Brachia  moveré, 
brachiis  agere :  —  (fig.)  bra- 
cejai", esforçar-se,  forcejar: 
—  (art.)  bracejar;  entre  os 
cervejeiros  executar  a  ope- 
ração da  braçagem :  —  bra- 
cejar; entre  fundidores  re- 
mover com  a  batedeira  o  me- 
tal fundido  nos  cadinhos :  — 
bracejar;  em  equitação,  le- 
var e  mover  muito  o  cavallo 
os  braços  a  andar,  ou  seja  a 
passo  ou  a  trote :  —  (naut.) 
bracear;  alar  braços  por  um 
e  outro  lado  para  situar  as 
vergas  no  plano  ou  direcção 


BRA 

conveniente,  segundo  o  an- 
gulo que  hajam  de  formar 
com  o  do  -s'ento  :  —  a  ceñir  : 
bracear  á  pôj^a;  alar  braços 
de  barlavento  até  que  as  ver- 
gas fiquem  jjrependiculares 
á  direcção  da  quilha:  —  a  la 
cuadra;  bracear  á  quadra; 
dispor  as  vergas  para  naS'e- 
gar  a  vento  largo :  —  el  filo. 
V.  Filo  :  —  en  contra,  por 
delante  o  en  facha;  bracear 
sobre,  ou  pôr  em  vento;  bra- 
cear em  contrario;  alar  bra- 
ços de  barlavento  de  todo  o 
velame  ou  de  parte  d'elle, 
até  que  o  vento  fira  as  velas 
por  seu  revés  ou  face  da 
proa:  —  ew  cruz,  por  redon- 
do ó  a  dos  pinios;  bracear 
em  cruz,  em  redondo  ou  a 
dois  punhos;  bracear  pelo 
redondo ;  alar  braços  de  bar- 
lavento até  que  as  vergas  fi- 
quem perpendiculares  á  di- 
recção da  quilha:  —  en  ven- 
to; bracear  de  bolina;  alar 
braços  de  sotavento  de  uma 
vela  para  que  receba  o  vento 
por  sua  direita  ou  face  de 
popa. 

Brazelete.  to.  (naut.)  V.  Bra- 
zalote. 

Brazeo.  to.  (naut.)  Braceado; 
acção  e  effeito  de  bracear. 

Brazeral.  m.  (mil.)  V.  Brazal. 

Brazero.  to.  Braceiro;  o  que 
dá  o  braço  a  outra  pessoa 
para  que  se  apoie  n'elle. 
Diz-se  commummente  dos 
que  dão  o  braço  ás  senho- 
ras. No  palacio,  quando  ha- 
via meirinhos,  tinha  este 
exercicio  um  d'elles,  o  qual 
dava  o  braço  á  rainha.  Bra- 
chio  alium  svffulciens,  siis- 
tentans: —  braceiro,  jorna- 
leiro; o  que  se  ajusta  para 
cavar  ou  fazer  alguma  obra 
de  lavoura.  Mercenarius, 
fossof:  —  braceiro;  o  que 
tem  força  nos  braços  para 
atirar  a  barra,  lança  ou  ou- 
tra arma  que  se  possa  arro- 
jar. Jaculator  validus,  toro- 
sus:  —  adj.  (ant.)  braceiro; 
applicava-se  também  á  ar- 
ma que  se  arrojava  com  o 
braço,  como  a  lança,  o  dar- 
do, etc. 

Brazicorto,  ta.  adj.  Bracicur- 
to;  o  que  tem  os  braços  ex- 
cessivamente curtos :  — 
(art.)  br aci curto;  era  equi- 


BRA 

tacão  applica-se  ao  cavallo 
curvo  c  baixo  de  agulha. 

Brazil.  m.  (ant.)  Bracellone; 
armadura  de  braços: — V. 
Bracil. 

Brazillo.  dim.  de  Brazo.  Bra- 
cinho. 

Brazío.  m.  (gemi.)  V.  Brazo. 

Braznar.  a.  (ant.)  V.  Estrujar. 

Brazo,  to.  Braço;  membro  do 
corpo  que  comprehende  des- 
de o  hombro  até  á  extremi- 
dade da  mão.  Braclmim,  ii: 

—  braço;  nos  lustres  e  ser- 
pentinas o  castiçal  que  sáe 
do  corpo  e  serve  para  sus- 
tentar as  velas.  Candela- 
brum  incurvum  lyclinucho 
inhcerens:  —  braço;  nas  ba- 
lanças ciida  uma  das  duas 
metades  d'onde  pendem  os 
cordoes  ou  cadeias  que  sus- 

.  tentara  os  pratos.  Bilan- 
cis  brachium:  —  (fig.)  bra- 
ço; valor,  esforço,  poder. 
Virtus ,  fortitudo ,  animi  vis : 
— 2)1.  (fig.)  braços ;  protecto- 
res, valedores.  Patroni, 
ornm :  —  (ant.)  lado ;  a  parte 
immediata  a  alguma  pessoa: 

—  a  brazo  (fr.);  braço  a  bra- 
ço ;  corpo  a  corpo  e  com  armas 
iguaes.  Collato  Marte,  eol- 
laio  23ede:  —  de  cruz;  braço 
de  cruz;  a  metade  da  peça 
que  se  atravessa  sobre  outra 
direita  para  formar  uma 
cruz.  Crucis  brachium:  — 
de  Dios;  braço  de  Deus;  o 
poder  e  grandeza  de  Deus, 
omnipotencia  do  Ente  Su- 
jn-cmo.  Dei  virtus,  potentia, 
Jírachium:  —  de  la  nobleza; 
braço  da  nobreza;  o  estado 
ou  corpo  de  nobreza  repre- 
sentado por  seus  deputados 
nas  cortes.  Ordo  equestris: 

—  dei  pueblo;  braço  do  po- 
vo; a  classe  mais  numerosa 
e  útil  da  sociedade,  compos- 
ta do  conjuncto  das  artes  e 
dos  ofScios :  —  dei  reino  ;  bra- 
ço do  reino;  cada  uma  das 
tres  classes  distinctas  que 
representam  o  reino  junto 
em  cortes.  Beipublicm  ordi- 
nes:  —  de  mar;  braço  de 
mar;  canal  largo  e  compri- 
do que  entra  pela  terra  den- 
tro, e  cresce  e  mingua  com 
o  fluxo  e  refluxo.  Brachium 
maris,  a'stuariiim:  —  derio; 
braço  do  rio;  parte  do  rio 
que  separando-se  corre  di- 


BRA 

vidida  até  á  sua  desembo- 
cadura ou  reunião.  Flumi- 
nis  brachium,  dçrivafio,  de- 
ductio  rivi:  —  eclesiástico ; 
braço  ecclesiastico;  o  corpo 
ou  estado  dos  deputados  que 
representam  o  clero  nas  cor- 
tes ou  juntas  do  reino.  Ec- 
clesiasticns   ordo:  —  a    au- 
ctoridade  ecclesiastica,  o  po- 
der temporal  da  igreja :  — 
por  brazo.  V.  Brazo  a  hra- 
^0 :  —  real,  secular  ó  serjlar; 
braço  real,  secular;  a  aucto- 
ridade  temporal  que  é  exer- 
cida pelos  tribunaes  e  ma- 
gistrados civis.  Potestas  tem- 
poralis  vel  secnlaris  ancto- 
ritas.  Abiertos  los  brazos  ó 
con  los  brazos  abiertos ;  com 
os  braços  abertos;  com  agra- 
do e  amor.   Usa-se  com  os 
verbos  recibir,  admitir,  etcr 
Benevole,  benigne.  A  brazo 
partido;  braço  a  brnço;  com 
forças  iguaes.  Brachiis  con- 
tendendo, lactando.  A  brazo 
partido;  á  viva  força,  de  po- 
der a  poder.  Summis  uf rin- 
que viribus.  Dar  el  brazo  a 
alguno;  dar  o  braço  a  al- 
guém; offerece-Io  para  que 
se  apoie  n'elle.  Dar  los  bra- 
zos a  uno  (fr.  fam.J;  abraçar 
alguém.  Entregar  al  brazo 
secular  alguna  cosa;  entre- 
gar alguma  cousa  ao  liraço 
secular;  pô-la  nas  maus  ou 
á  disposição  de  quem  lhe  dê 
uma  prompta  solução.  liem 
tradere    celeriter    devoran- 
dam,  consumendam.  Entre- 
garse en  brazos  de  alguno 
(fr.);  entregar'-se  nos  braços 
de  alguém;  confiar  inteira- 
mente um  negocio  á  pruden- 
cia, actividade  ou  direcção 
alheia,  sem  restricção  algu- 
ma. Alicujus  fidei  se  commif- 
lere.  Estar  hecho  un  brazo  de 
mar  (fr.  fig.);  estar  feito  um 
■figurão;  diz-se  da  pe¿soa  que 
leva  ou  ostenta  notável  lu- 
xo, gala,  etc.   Usa-se  com- 
mummente  com  os  verbos  ir, 
■reñir,  estar.  Fastu,  2)ompa, 
e.t    apparafu    splendesceus' , 
nitens.  Estarse  con  los  bra- 
zos cruzados;  estar  com  os 
braços   cruziidos;  permane- 
cer ocioso  quando  outros  tra- 
balham ou  na  occasiàu  em 
que  convera  trabalhar.  Ali- 
quem  male   feriatum    esse, 


BRA 

ignavo  otio  deditum.  Nó  dar 
seu  brazo  a  torcer ;  não  dar 
seu  braço  a  torcer ;  não  mos- 
trar tVaqueza  ou  necessida- 
de, não  se  humilhar  nem  ce- 
der a  outrem.  In  sententiafir- 
miter  stare,  ])roposit2im  te- 
nere.  Ser  el  brazo  derecho 
de  alguno;  ser  o  braço  di- 
reito de  alguém;  ser  a  pes- 
soa de  sua  maior  confiança, 
de  quem  se  serve  principal- 
mente para  que  o  ajude  nos 
seus  negocios.  Prtecipuum 
adjutorem,  aut  consiliarium 
alicui  esse.  Tener  brazo ;  ter 
pulso ;  ter  muita  robustez  e 
força.  Pollere  viribus.  Te- 
ner brazos;  ter  protectores, 
contar  com  elles,  ter  quem 
favoreça  e  jjatrocine  i)ara 
alcançar  alguma  cousa.  Ve- 
nirse ó  volverse  con  los  bra- 
zos abiertos;  voltar  com  as 
mãos  abanando ;  regressar  al- 
guém de  um  ponto  sem  ter 
feito  o  que  llie  encarrega- 
ram. Aliquem  male  feriatum 
venire.  Dar  un  brazo.  V. 
Dar  algo  bueno.  La  pierna 
en  el  hecho  y  el  brazo  en  el 
pecho.  V.  Pierna.  Para  li- 
brarse de  lazos,  antes  cabeza 
que  brazos;  paralivrar-sede 
laços  antes  cabeça  do  que 
braços;  indica  que  ygufci  li- 
vrar-se  dos  inimigos  e  ne- 
cessário ter  mais  prudencia 
c  astucia  do  que  força. — 
(art.J  braço;  nas  artes  me- 
chanicas  chama-se  assim  ao 
appendice  ou  parte  saliente 
de  uma  peça  que  tem  um 
movimento  de  rotação  sobre 
itm  eixo  ou  descanso  em  um 
ponto  de  apoio: — pi.  bra- 
ços; peças  de  madeira  ou  de 
ferro  que  atravessam  um  tor- 
no por  debaixo  dos  pontos, 
e  servem  para  suster  o  ta- 
buleiro em  que  os  operarios 
apoiam  seus  instrumentos 
ou  ferramentas  quando  tor- 
neiam: —  braços;  as  peças 
que  nos  teares  de  meias  par- 
tem das  duas  columnas,  e 
saem  deoutrapeçamovelque 
n'ellas  está  encaixada:  — 
])raços;  os  dois  varaes  pa- 
i-allelos  que  se  prolongara 
pela  parte  de  fora,  em  cada 
lima  das  extremidades  de 
uma  padiola  ou  machina  que 
se  usa  para  transportai"  far- 


BRA 


471 


dos  ou  pesos  a  braço:  —  dei 
martillo;  braço  do  martello; 
pequena  alavanca  de  ferro 
sujeita  ao  martello  dos  re- 
lógios de  torre  ou  de  pare- 
de, que  se  apoia  por  meio  de 
uma  mola  contra  as  cavi- 
lhas da  roda  de  conta  e  ser- 
ve para  dar  as  martelladas: 

—  mecânico;  braço  mecha- 
nico;  mechanismo  por  meio 
do  qual  o  que  carece  do  um 
braço  pode  executar  certos 
movimentos,  e  até  aparar 
inna  penua  e  escrever :  — 
de  la  cabria;  braços  do  guin- 
cho; dois  largos  madeiros 
presos  ao  cylindro  em  que 
se  envolve  a  corda  ao  elevar 
um  peso:  —  dei  áncora 
(art.J;  braços  de  ancora;  ca- 
da uma  das  duas  partes  sa- 
lientes n'esta  peça  dos  reló- 
gios:—  de  la  sierra;  braços 
da  serra;  as  duas  peças  de 
madeira  parallelas,  que  por 
meio  de  um  cordel  apertado 
sustentam  a  folha  ou  serra: 

—  de  una  rueda;  braços  de 
uma  roda;  os  raios  rectos  ou 
curvos  que  mantêem  o  cen- 
tro de  uma  roda  unido  á  sua 
circumferencia: — (bot.)  bra- 
ço; o. ramo  da  arvore.  Ea- 
mus  arboris:  —  (naut.)  V. 
Pernada,  parte  de  uma  ver- 
ga desde  o  seu  ceutro,  ou 
desde  o  ponto  a  que  está 
sujeita  ao  seu  respectivo 
mastro  até  qualquer  de  seus 
extremos:  —  braço;  cada 
uma  das  duas  ¡jartes  da  an- 
cora, desde  a  cruz  á  unha: 

—  (ant.)  braço;  a  corda  que 
liga  a  antena  á  arvore  nos  na- 
vios latinos: — Y.  Braza,  na 
sua  primeira  accepção  náuti- 
ca : — (mech.)  braço ;  fallando 
de  alavancas  as  porções  com- 
prehendidas  entre  o  ponto 
de  apoio  e  os  extremos:  — 
(zool.)  braço;  todo  o  mem- 
bro thoracico  dos  animaes 
vertebrados,  ou  a  porção 
d'este  membro  comprehen- 
dida  desde  a  parte  superior 
até  á  primeira  articulação: 

—  braço;  o  primeiro  par  de 
patas  dos  insectos  exápodos: 

—  braço;  aj^peudice  da  face 
inferior  do  corpo  das  medu- 
sas quando  estão  livres  j)or 
sua  base:  —  braço;  os  ap- 
pendices  que  se  encontram 


472 


BRE 


na  23arte  superior  do  corpo 
dos  cephalopüdos  e  dos  po- 
lypos  cora  tentáculos. 

Brazolada./.  (art.)  V.  líainal. 

Brazuelo,  m.  dim.  de  Brazo. 
Bracinho :  — (veter.)  encon- 
tro; nos  quadrúpedes  ajoar- 
te  que  está  junto  á  espádua 
ou  jogo  das  màos.  Armus,  i: 
—  nos  freios.  V.  Bracillo. 

Beea.  /.  Breu ;  resina  amarel- 
lada  que  se  extrahe  por  in- 
cisão do  pinheiro  alvar,  e 
que  é  de  muito  uso  nas  ar- 
tes. Colophonia  resina:  — 
breu ;  betume  artificial  com- 
posto de  pez,  sebo,  resina  e 
outros  ingredientes  mistu- 
rados entre  si,  com  que  se 
untam  os  navios  para  que  o 
sol  e  a  agua  não  os  preju- 
diquem :  —  oleado ;  especie 
de  panno  mui  forte  com 
que,  depois  de  embreado, 
se  costumam  cobrir  e  forrar 
os  fardos  de  roupa  e  caixões 
l^ara  seu  resguardo  nos  tran- 
sportes. Stuppa  vilior. 

Breadura./,  (ant.  naut.)  Brea- 
dui-a.  V.  Embreadura. 

Bkear.  a.  (ant.)  Brear.  V.  Em- 
brear: —  (fiff-J  maltratar, 
•  molestar,  dar  que  sentir  a 

alguém.  Vexare:  —  (fam.  e 
fig.)  zombar,  chasquear.  II- 
ludere. 

Brebaje,  m.  Poção;  bebida 
composta  de  ingredientes 
desagradáveis  ao  paladar. 
Potío  injucunda,  áspera:  — 
beberagem;  nos  navios  o  vi- 
nho, cerveja  ou  cidra  que 
bebem  os  marinheiros.  Naií- 
tica  potio. 

Brebajo,  m.  (ant.)  V.  Brebaje. 

Breca./,  (zool.)  V.  Pajel. 

Bregaron,  m.  (germ.)  V.  Cu- 
charon. 

Brécol,  lera.  s.  V.  Bróculi. 

Bregúelo,  m.  (ant.)  V.  Cuna. 

Brecha.  /.  (mil.)  Brecha ;  aber- 
tura irregular  feita  em  al- 
guma parede  ou  edificio  pe- 
la artilheria  ou  por  outra 
machina.  Muri  ruina,  pars 
muri  bellicis  tormentis  diru- 
la: — brecha;  ({u  ai  quer  aber- 
tura feita  cm  alguma  pare- 
de ou  edificio.  Foramen, 
iiiis:  —  (fig-)  brecha;  a  im- 
pressão que  faz  no  animo  a 
persuasão  ou  conceito  alheio 
ou  algum  sentimento  pró- 
prio. Usa-se  commummçnte 


BRE 

com  os  verbos  hacer  e  abrir; 
fazer  e  abrir.  Impressio,  af- 
fectio,  motio:  —  (germ.)  da- 
do para  jogar :  —  (germ.)  o 
que  faz  no  jogo  o  numero 
tres.  Batir  en  brecha: — (fr. 
fig.)  bater  em  brecha;  per- 
seguir alguma  pessoa  até  a 
derribar  do  seu  valimento,  e 
também  confundir  o  adver- 
sario com  argumentos  e  ra- 
sões  que  não  têem  replica 
satisfactoria.  Ab  officio,  di- 
gnitate  vel  gradu  aliquem 
dejicere.  Abrir  brecha  (fr. 
mil.);  abrir  brecha;  arrui- 
nar ou  romper  com  as  ma- 
chinas de  guerra  parte  da 
muralha  de  uma  praça,  de 
nm  castello,  ponto  fortifica- 
do, etc.  para  poder  dar  o  as- 
salto. Tormentis  mmnia  con- 
cutere,  dirnere.  Batir  en  bre- 
cha; bater  em  brecha;  ati- 
rar de  perto  com  artilheria 
de  grosso  calibre  para  abrir 
brecha  na  muralha  ou  der- 
ribar alguma  de  suas  jiar- 
tes.  Urbis  moenia  cominus 
quatere  tormentis  bellicis, 
diruere,  lahefactare.  Motitar 
la  breclia;  montar  a  brecha; 
assaltar  a  praça  pela  mu- 
ralha derrocada.  Per  muri 
ruinas  arcem  ascenderé,  su- 
Z/^e^-  —  (min.)  nome  genéri- 
co com  que  se  designam  as 
rochas  de  estructura  fra- 
gmentosa,  quando  os  grãos 
agglomerados  que  as  consti- 
tuem são  fragmentos  angu- 
losos de  bordos  agudos. 

Brechador.  m.  (germ.)  O  que 
entra  no  jogo  j^ara  comple- 
tar o  numero  tres. 

Brechar,  n.  (germ.)  Metter  da- 
do falso  no  jogo. 

Brechero.  m.  (germ.)  O  que 
mette  ou  se  serve  de  dado 
falso  no  jogo. 

Brechiforme.  adj.  (min.)  Bre- 
chiforme;  diz-se  da  modi- 
ficação da  textura  das  ro- 
chas quando  estão  formadas 
pela  conglomeração  de  fra- 
gmentos angulosos. 

Brechita.  /  (zool.)  Brcchita; 
polypeiro  fóssil. 

Brecho,  m.  (zool.)  V.  Escara. 

Breda.  /.  (bot.)  Breda;  nome 
collectivo  dado  em  toda  a 
Asia  meridional  c  nas  An- 
tilhas ás  plantas  herbáceas, 
ou  aos  uoA'os  rebentos  que 


BRE 

se  comem  á  maneira  de  es- 
jjargos. 

Bredino.  m.  (zool.)  Bredino; 
nome  vulgar  da  lapa  com- 
mum. 

Brefos.  m.  (zool.)  Brephos  (re- 
cem-nascido) ;  genero  de  in- 
sectos lepitlopteros  noctur- 
nos, que  comprehende  varias 
especies,  das  quaes  só  se  co- 
nhecem na  Europa  oito,  que 
apparecem  desde  os  primei- 
ros dias  da  primavera. 

Brega./  Briga,  conflicto,  pe- 
leja, ])endencia,  rixa,  certa- 
me; acção  e  effeito  de  bri- 
gar. Rixa,  conteiitio : — (fig-) 
chasco,  burla,  gracejo,  mo- 
tejo, zombaria.  Usa-se  com 
o  verbo  dar. 

Bregar,  n.  Brigar,  lutar,  pe- 
lejar, contender,  disputar, 
renhir,  rixar,  pugnar,  esfor- 
çar-se.  Luctari,  contendere, 
rixari :  —  (fig-)  lutar ;  af- 
frontar  os  perigos  e  os  tra- 
balhos. Vincere,  conari: — a. 
(art.)  amassar  o  pão  e  tam- 
bém algumas  outras  massas, 
para  as  modificar,  sobre  um 
taboleiro  ou  mesa  com  um 
pau  redondo  n'ella  introdu- 
zido, no  qual  o  padeiro  sen- 
tado vae  dando  voltas.  3Ias- 
sam  ligno  orbiculato  mace- 
rare, subigere :  —  el  arco.  V. 
Arco. 

Bregma.  m.  (anat.)  Occiput; 
parte  posterior  e  inferior  da 
cabeça  desde  o  meio  do  vér- 
tex até  ao  grande  buraco 
occipital;  toutiço. 

Brego,  m.  (ant.)  Briga,  rixa, 
pendencia. 

Bregón,  m.  (art.)  Barra  com 
que  o  padeiro  bate  a  massa. 

Breguero,  a.  adj.  (ant.)  Briga- 
dor, brigoso,  dado  a  brigas, 
briguento,  rixoso.  Jurgator, 
oris. 

Breguet.  (Telégrafo  de)  m. 
(art.)  Telegrapho  de  Bre- 
guet; nome  com  que  se  co- 
nhece uma  modificação  do 
telegrapho  de  Wheatstone, 
adoptada  geralmente  nos 
paizes  civilisados.Tem  gran- 
de A^elocidade,  inferior  com- 
tudo  á  dos  telegraphos  ame- 
ricanos. 

Breimante.  m.  (ant.)  V.  Mons- 
truo. 

Bkeina.  /  (chim..)  Breina; 
substancia  crisíalliua  que  se 


BRE 

extrabe  da  resina  produzida 
pelo  pinheiro  alvar,  chama- 
da commummente  breu. 

Breis.  m.  (zool.)  Brehís;  ani- 
mal unicorniu  da  ilha  de 
Madagáscar. 

Beeinia./.  (bot.)  Breynia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  euphorbiaceas. 

Breislaquita.  /.  (min.)  Bres- 
laquita;  substancia  denegri- 
da, ainda  nao  analysada, 
que  se  encontra  em  filamen- 
tos capillares,  em  certa  lava 
de  Nápoles. 

Breja.  /.  (art.)  V.  Trasmallo. 

Brema.  /.  (zool.)  Brema ;  peixe 
muito  commum  nas  aguas 
doces  da  Europa,  porém 
que  se  multiplica  mais  nos 
grandes  lagos  que  ficam  ao 
norte,  onde  se  lhe  faz  gran- 
de pesca.  É  muitu  parecido 
com  a  carpa. 

Bremia.  /.  (hot.)  Bremia;  nome 
que  alguns  íjotanicos  dao  á 
beringella. 

Bremontera,  Bremontieka.  /. 
(bot.)  Bremontera;  arbusto 
da  ilha  de  França,  da  fami- 
lia das  papiliíjnaceas. 

Bren.  vi.  V.  Salvado. 

Brenca.  /.  (bot.  ant.J  V.  Cu- 
lantrillo:— o  pau  que  nas 
acequias  sujeita  as  compor- 
tas ou  presas  de  agua,  para 
que  esta  se  eleve  até  al- 
cançar os  repartidores.  Ve- 
ctis  acl  catar  actas  validius 
occludendas. 

Brenconia.  /.  (ant.J  Maroteira, 
velhacada,  tratada,  mal- 
dade ou  injustiça. 

Brenta. /.  Brenta;  medida  de 
líquidos,  usada  na  Suissa  e 
na  Italia. 

Bréntido,  da.  adj.  (zool.)  Bren- 
tido;  jíarecido  com  o  brento 
ou  que  é  da  sua  natureza : 
— m.jyl.  brentidos ;  secção  de 
insectos  coleópteros  ortoce- 
ros,  da  familia  dos  curcidio- 
nidos,  composta  de  oito  gé- 
neros, cujo  typo  é  o  brento. 

Brento.  m.  (zool.)  Brento;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  composto  de 
urnas  vinte  e  quatro  espe- 
cies. 

Breña.  /.  Brenha;  terra  que- 
brada entre  penhas  e  ¡po- 
voada de  tojos  e  silvados. 
Prarupta  montiiim,  dumc- 


BRE 

tis  aut  vepretis  consita:  — 
precipicio. 

Breñal,  m.  Brenhal;  sitio  ou 
logar  de  brenhas.  Dumetum, 
vepretum,  i. 

BeeSae.  m.  V.  Breñal. 

Breñoso,  sa.  adj.  .  Brenhoso, 
cheio  de  brenhas.  Locas  du- 
mosus,  p)ra2ruptus. 

Breonia. /.  (bot.)  Breonia;  ar- 
vore da  ilha  de  Madagás- 
car, pertencente  á  familia 
das  rubiáceas. 

Breque,  m.  V.  Ojo  de  Breque: 

—  (zool.)  V.  Pajel. 
Brequener.  a.  (germ.)  V.  De- 
fender. 

Brerete.  /.  (bot.)  'Brerete; 
planta. 

Bresaña.  /.  Bressanha;  um 
dos  nomes  com  que  se  de- 
signa o  mocho. 

Bresca.  /.  (p.  Ar.)  Favo  de 
mel.  Favus  mellis. 

Beescadillo.  m.  (ant.J  Canuti- 
Iho  de  oiro  ou  prata. 

Beesciano,  na.  adj.  Bresciauo'; 
que  nasceu  em  Brescia. 

Breslí..  /.  (bot.)  Bresia ;  gene- 
ro de  arbustos  da  familia 
das  bresiaceas,  composto  de 
varins  especies,  algumas  das 
quacs  se  cultivam  nos  jar- 
dins da  Eurojia. 

Beesiáceas. /.  |j¿.  Bresiaceas; 
familia  de  arbustos  ciáo  ty- 
po é  o  genero  bresilp"^ 

Bresicato.  m.  (ant.)  Bresica- 
to;  especie  de  panno  espes- 
so e  basto  que  se  vendia 
para  uso  dos  negi'os. 

Beeslinga.  /.  (bot.)  Breslinga; 
variedade  de  moraugueiro. 

Beetador.  m.  (ant.)  Reclamo 
para  caçar  aves. 

BretÁnico,  ca.  adj.  V.  Britá- 
nico. 

Bretaña.  /.  Bretanha;  panno 
fino  que  tomou  este  nome  da 
provincia  em  que  se  come- 
çou a  fabricar.  Linteum  bri- 
tannicum. 

Brete,  m.  IMacho;  grilhão  es- 
treito de  ferro  que  se  poe 
nos  pés  dos  criminosos  para 
que  não  possam  fugir.  Com- 
pies,  dis,  pedica,  a? :  —  (fig-) 
estreiteza,  aperto,  apuro, 
afogo ;  e  assim  se  diz :  estar 
metido  en  un  brete;  ver-se 
em  talas;  estar  em  apuros. 
Angustia,  ce-,  periculum,  i: 

—  brete;  nas  Indias  chama- 
se assim  a  uma  comida  que 


BRE 


473 


os  naturaes  fazem  de  urna 
folha  parecida  com  o  cravo, 
que  misturam  com  outras 
cousas,  esmagando-a  e  tendo 
o  cuidado  de  lançar  fora  o 
primeiro  sueco.  Cibus  indi- 
cus  firmando  stomacho  et 
dentibus  zdilis:  —  reclamo 
pai*a  caçar. 

Beeteeo,  RA.  adj.  O  que  traz 
o  reclamo  chamado  brete. 

Bretesado.  adj.  (braz.)Y.  Cra- 
nelado. 

Bretón,  m.  Bretão;  o  natural 
da  Bretanha:  —  m.  varieda- 
de de  couve,  cujo  caule,  de 
altura  de  tres  a  quatro  pés, 
lança  muitos  renovos,  e  ar- 
rancados estes,  apijarecem 
novamente  outros.  Brassica 
olerácea:  —  o  renovo  ou  ta- 
lo da  planta  do  mesmo  no- 
me. Brassicce  oleráceas  sur- 
culis. 

Breonerita  . /.  (min.)  Breune- 
rita;  mistura  crystallina  de 
dois  carbonatos  isumorphos 
de  ferro  e  de  magnesia,  que 
se  encontra  no  Tyrol. 

Breusterita.  /.  (min.)  Breus- 
terita ;  substancia  vitrea,  de 
um  branco  amarellado  ou 
¡Dardacento,  translúcido,  que 
se  apresenta  em  crystaes  ou 
pelliculas  crystallinas,  e 
formada  quasi  toda  por  um 
silicato  de  alumina. 

Breva.  /.  (agr.)  Bebera ;  o  pri- 
meiro fructo  que  dá  a  fi- 
gueira, que  é  maior  que  o 
figo  serôdio.  Ficus  prcecox, 
grossus :  —  bolota  têmpora 
e  crescida.  Glans  prcecox. 
Ablanda-brevas  ó  ablanda- 
higos; apodo  que  se  diz  do 
que  é  inútil  ou  que  serve 
para  pouco.  Ignavus,  iners, 
inutilis.  Mas  blando  que 
una  breva;  mais  brando  que 
um  cordeiro;  diz-se  de  quem 
estava  rispido,  mas  que  se 
fez  persuadir  e  chegar  á  ra- 
sao.  Tractabilem,  mansue- 
tum,  pacatum  reddi.  Sobre 
brevas  no  bebas  (rif.);  sobre 
figos  e  beberas  agua  não 
bebas.  Sobre  brevas  vino  be- 
bas (rif.)  ;  sobre  beberas  vi- 
nho bebas.  Post  grossos  vi- 
num  bibito:  —  certo  baile 
que  se  usava  muito  na  An- 
daluzia. Chupar  la  breva. 
V.  Melona,  Chitjjar  melona. 

Brevadok  .  m.  V.  Abrevador, 


474 


BRE 


Breva  JE.  m.  Beberagera ;  bebi- 
da comjlosta  de  ingredientes 
desagradáveis  ao  paladar: 
— beberagem;  a  bordo,  o 
vinho,  cerveja  e  cidra  que 
tomam  os  marinheiros. 

Breval.  m.  (p.  Ast.  e  Monta- 
nha) Bebereira;  arvore  que 
dá  beberas.  E  uma  figueira 
maior  que  a  ordinaria,  de 
ti'onco  e  ramos  mais  gros- 
sos e  de  folhas  maiores  e 
mais  esverdeadas.  Ficus  bí- 
fera. 

Breve,  adj.  Breve*,  curto,  re- 
duzido, de  curta  extensão 
ou  duração ;  conciso^  succin- 
to,  lacónico.  Brevis,  e:  — 
m.  breve;  a  bulla  apostóli- 
ca concedida  pelo  summo 
pontífice  cu  pelo  seu  legado 
à  latere.  Chama-se  breve, 
porque  se  passa  e  despacha 
sem  as  clausulas  mais  ex- 
tensas que  as  bullas  con- 
têem.  Breve  ponfificium :  — 
(ant.J  V.  Membrete: — (mus.) 
breve ;  figura  ou  nota  musi- 
cal, quevale  dois  semibreves 
ou  compassos  maiores.  Mic- 
sicce  signum  temporis  men- 
suram hrevians.  En  breve, 
adv.;  em  breve,  logo,  den- 
tro em  pouco  tempo.  Brevi- 
ter,  prope  diem,:  —  (zool.) 
pl.  breve;  genero  de  aves 
insectívoras,  da  familia  dos 
pássaros  dentú-ostros,  que 
vivem  nas  regiões  quentes 
do  antigo  continente.  Voam 
geralmente  pouco,  porém 
correm  com  velocidade. 

Brevecico,  llo,  to,  ta.  adj. 
dim.  de  Breve. 

Brevedad.  /.  Brevidade,  cúr- 
tela;   a   curta   duração   ou 
extensão  de  rana  cousa;  con- 
dição, circumstanciá  ou  qua- 
lidade do  que  é  breve  em 
todas    as    suas    accepcoes. 
Brevitas,  alis. 
Brevemente,    adv.    m.   Breve- 
mente; com  brevidade,  em 
poucas    palavras,    bem   de- 
pressa, promptamente.  Bre- 
vitcr. 
Breveria.  /.   (bot)   Breveria; 
genero   de  plantas   perten- 
centes á  familia  das  convol- 
vuláceas, que  se  encontram 
na  Nova  Hollauda. 
Brevete,   m.   (ant.)  V.   Mem- 
brete. 
Bheveza./.  (ant.)Y.  Brevedad. 


BRE 

Breviar.  71.  (germ.)  Lisonjear 
com  boas  rasoes,  a  fim  de 
illudir. 
Breviario,  m.  Bre\'iario ;  livro 
que  contém  a  reza  ecclesias- 
tica  de  todo  o  anno..  Brevia- 
rium,  i:  —  (impr.)  brevia- 
rio; especie  ou  caracter  de 
letra  miúda  de  que  se  usa 
especialmente    para    a    im- 
pressão dos  breviarios  ma- 
nuaes.     Character,    formai 
minidw  Utterarum :  —  (ant.) 
li\To    de   apontamentos   ou 
memoria: — (ant.)  breviario; 
epitome,  resumo  ou  compen- 
dio :  — •  (germ.)  o  que  é  bre- 
ve ou  ligeiro  em  executar 
alguma    cousa:    —    deu-se 
também  este  nome  ao  logar 
em   que   se  guardavam    os 
breves  apostólicos. 
Brevi-caudo,    da.    adj.    (bot.) 
Brevi-cauda ;      diz-se      das 
plantas     cujos    pedúnculos 
são  mais  curtos  que  as  fo- 
lhas:—  (zool.)  brevi-caudo; 
diz-se   dos  mammiferos   ou 
das  aves  que  téem  a  cauda 
muito   curta.  Algumas  ve- 
zes  emprega-se   como   sub- 
stantivo. 
Brevicaulo,  la.  culj.  (Itot.)  Bre- 
vicaule;  que  tem  os  caules 
curtos. 
Brevicipo.  m.  (zool.)  Brevici- 
po;  genero  de  rejítis  batra- 
cios, assim  chamado  em  con- 
sequência  da   forma  i^arti- 
cular  da  sua  .cabeça;  com- 
¡jôe-se   de   uma  só   especie 
proj)ria  da  Africa  Austral. 
Breyicita. /.  (min.)  Brevicita; 
nome  dado  por  Berzellio  a 
uma  substancia  bi-anca  com 
estrias  de  um  vermelho  es- 
curo,   que    se    encontra   na 
Noruega,  e  que  se  compõe 
pela  maior  parte  de  silicato 
de  alumina. 
BrevicolÁspid.  m.  (zool.)  Bre- 
vicolaspide;   genero   de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros, da  familia  dos  crisome- 
liuos. 
Brevícolo,  la.  adj.  (zool.)  Bre- 
vicolo;  applica-se  aos  inse- 
ctos  que   têem  o  cossolete 
curto:  —  (bot.)   brevicolo; 
diz-se  commummente  dos  co- 
gumelos cujos  pedículos  são 
curtos. 
Brevicohnio,   nía.   adj.  (zool.) 
Brevicornio;  diz-se  dos  in- 


BRI 

sectos    cujas  antennas  são 
curtas. 

Brevidentado,  da.  adj.  (zool.) 
Brevidentado ;  que  tem  os 
dentes  curtos. 

Breviestilo,  la.  adj.  Brevilo- 
quente;  que  tem  o  estylo 
muito  curto  ou  conciso. 

Brevifoliado,  da.  adj.  (bot.) 
Brevifoliado ;  diz-se  das 
plantas]  cujas  folhas  sao 
curtas. 

Brevigastro,  tra.  adj.  (zool.) 
Brevigastro;  applica-se  aos 
animaes  de  abdomen  curto. 

Brevion.  m.  (germ.)  Lisonjei- 
ro, adulador;  o  que  afaga 
com  boas  palavras  para  en- 
ganar. 

Brevípedas.  /.  pl.  (zool.)  Bre- 
vipedes;  familia  de  aves  de 
Inatas  muito  curtas  e  pouco 
projjrias  ¡Jai'a  andar. 

Brevipennas./.  2^1-  (zool.)  Bre- 
vipennas;  familia  de  aves 
caracterisadas  por  terem  as 
azas  demasiadamente  cur- 
tas, e  sem  as  pennas  gran- 
des das  extremidades,  cha- 
madas remiges. 

BrevirostrAdo,  da.  adj.  (zool) 
Brevirostrado ;  que  tem  o 
bico  curto. 

Brevirostro,  tra.  adj.  (zool.) 
Brevirostro;  diz-se  de  uma 
familia  de  mammiferos  que 
têem  o  fucinho  muito  curto: 
— /.  2}l-  brevirostras;  fami- 
lia de  aves  da  ordem  das 
zancudas,  cujo  bico  é  grosso 
e  curto. 

Brevísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Breve.  Brevíssimo,  muito 
breve.  Brevissimus,  a,  um. 

Brezal,  m.  Brenha,  silvado, 
tojal,  espinhal;  terra  cober- 
ta de  lu-zes,  tojo,  etc.  Locus 
ericis  consitus. 

Brezo,  m.  (ant.)  Cama  que  se 
arma  sobre  caniços: — (bot) 
brejo;  genero  de  plantas  da 
família  das  ericáceas,  com- 
posto de  mais  de  quatrocen- 
tas especies,  das  quaes  vin- 
te são  indígenas  da  Europa, 
tres  ou  quatro  pertencem  á 
Asía,  c  as  mais  nascem  na 
Africa,  ¡)rineipalmente  na 
Ethiopía.  Erica,  a'. 

Brezomancia.  /.  Brczomancía; 
arte  de  predizer  o  futuro 
por  meio'  de  sonhos. 

Bria.  ./:  (bot.)  Bria;  genero  de 
plantas  leguminosas. 


BRI 

BkiXceas./.  pi.  (bot.)  Briaccas : 

tribu  da  familia  dos  musgos 

acrocarjDos,    cujo  typo  é  o 

genero  brio. 

Bbiadado,    da.    adj.   (ant.)  V. 

Embridado,  Embriadado. 
Briaga.  /.  Gorra;  corda  de  es- 
parto com  que  se  cinge  o 
bagaço  da  uva  nos  lagares, 
pai'a  espreme-lo  com  a  vara 
ou  prensa.  Restis  torcnlaria. 
Bkial.   m.   Brial;  vestido   de 
seda  ou  de  tecido  muito  rico 
de  que  usavam  as  mulheres; 
ligava-se  á  cintura  e  baixa- 
va em  redondo  até  aos  pés. 
Túnica  preiiosa  et  muliehris 
Cl  renibus  ad  talos  usque  de- 
fluens:  —  (ant.)  brial;  saio- 
te ou  fraldinha  de  seda  que 
traziam  os  homens  de  armas 
desde  a  cintm-a  até  acima 
do  joelho. 
Brianitas.   m.  pi.  (rei.)  Bria- 
nitas;  membros  de  uma  sei- 
ta methodista,  cujos  estatu- 
tos são   mais   democráticos 
que  os  da  seita  primitiva. 
Briariío.  /.  (bot.)  Briareo ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  cogumelos,  cujo  typo  é 
o     briareo     elegante,     que 
cresce  no  restolho  das  gi'a- 
mineas    húmidas:  —  (zoai.) 
briareo;  genero  de  mollus- 
cos  da  ordem  dos  gastero- 
pedes,  composto  de  uma  só 
especie,  que  se  encontra  nas 
aguas  de  Gibraltar. 
BRiÁxroE.  m.  (zool.)  Briaxide; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros diui'nos,  da  familia  dos 
celapliios,  composto  de  umas 
qua^orze  especies. 
Briba,  f.  Ociosidade,  preguiça, 
ocio.  Desidia,  o?;  otiosifas, 
atis.  A  la  briba,  loe.  adv. ; 
desleixadamente,   com   jjre- 
guiça.  Usa-se  de    ordinario 
com    os    verbos     andar     e 
echarse.  Otiose. 
Bribak  ou  Bribear.  n.  (ant.) 
Vadiar,  andar  ocioso,  vaga- 
bundo, ser  vadio. 
Bribia.  /.  (ant.)  V.  Biblia:  — 
V.  Briba:  —  (germ.)  adula- 
cao,  bajulação,  lisonja  vil  e 
mexeriqueira;  arte  e  modo 
de    enganar,    fallando   com 
boas    maneiras.    Echar    la 
bribia  (fr.);  fazer  de  pobre, 
fingir-se    indigente,    repi'e- 
sentando  necessidade  e  mi- 
seria.   Mendicnm    se    effin- 


BRI 

gere,  simulare  dolosis  cla- 
mor ibus. 
Bkiciatica./.  (an¿.)  Vadiagem, 
vadiice,  vagabundice;  vida 
de  vadio,  de  mandrião. 
Bribiatico,  ca.  adj.  (ant.)  Va- 
dio,   ocioso,    vagabundo;   o 
que  se  entrega  á  ociosidade 
e  á  vadiagem. 
Bribion.  m.  (germ  )  Picaro,  si- 
mulador,   velhaco;    o    que 
afaga    com    boas    palavras 
para     enganar.     Palpator, 
circulator,  oris. 
Bribisco,  qa.  adj.  (ant.)  Dizia- 
se  do  que  era  versado  na 
biblia. 
Bribok,  na.  adj.  Velhaco,  va- 
dio; que  se  entrega  á  va- 
diagem.  Deses,   itis;  vaga- 
bundvs,  a,  um. 
Bribonada.  /.  Velhacaria,    si- 
mulação, truanice,  picardia. 
Calliditas,   afis ;  simidatio, 
onis  ;  versutia,  ai. 
Bribonazo,  za.  adj.  augm.  de 
Bribón.  Velhacao;    grande 
velhaco. 
Briboncillo,  lla.  adj.  dim.  de 
iJ?7'òo?i.Velhaquete ;  um  pou- 
co velhaco. 
Briuoniíar.  ?i.  Vadiar,  levar  a 
vida  de  vadio.  Versulias  et 
vagam  vitam  excrcere,  va- 
gari:  —  levar  uma  vida  li- 
cenciosa, devassar-se,  licen- 
ciar-sc,  prosíituir-se,  entre- 
gar-se  a  todos  os  vicios. 
Bribonería./.  Vadiagem;  Anda 
ou  exercício  de  vadio,  ocio- 
sidade, vagabundagem.  Otio- 
sita^,  atis,  vagatio,  onis. 
Bribonzuelo,  la.  adj.  dm.  de 

Bribón.  Velhaquete. 
Brichalar.  n.  (germ.)  V.  Pa- 
decer. 
Bricho.  m.  Palheta  estreita 
de  oiro  ou  prata,  que  ser\'c 
para  bordados,  telas  ou. ga- 
lões. Auri  vel,  argenti  bra- 
ctca,  operi  phrygio  deser- 
viens. 
Brico.  to.  (ant.)  Banco  ou  es- 
colho no  mar. 
Brida./,  (art.)  Brida;  conjun- 
cto  de  peças,  composto  de  ca- 
beçada, bocado  e  rédeas,  que 
serve  para  sujeitar,  mandar 
e  dirigir  o  cavallo.  Frenum, 
i:  —  brida;  arte  ou  modo  de 
andar  a  cavallo,  cujo  orna- 
to era  difierente  do  que  ho- 
je SC  usa.  Ars  eqiiitandi  la- 
xis  stapiis :  —  travessa,  tira 


BRI 


475 


ou  pequena  barra  que  tem 
por  fiin  sujeitar,  conter,  se-   . 
giu-ar  ou  dar  firmeza  a  uma 
juntura  ou  a  qualquer  cou- 
sa, como  as  chapas  ou  pe- 
ças de  ferro  que  se  cravam 
em   uma  viga   para  evitar 
que    rache,    etc.: — de     la 
nuez;  charneii'a;  peça  inte- 
rior dos  fechos   das  armas 
de  fogo,  fixa  por  um  para- 
fuso a  um  pequeno  orificio, 
que    existe    na    sobre-noz. 
Aferrarse  en  la  brida ;  agar- 
rar-se  demasiadamente  á  bri- 
da, o  que  é  propriedade  de 
todo  o  mau  ginete.  A  la  bri- 
da, loc.  adv.;  á  brida;  modo 
de  andar  a  cavallo  no  sellim 
raso,  com  os  estribos  com- 
pridos, que  é  o  contrario  do 
que  se  conhece  com  a  deno- 
minação de  à  la  gineta;  á 
gineta.  Beber  la  brida;  es- 
tar muito  baixo  o  bocado,  de 
modo  que  lhe  falta  o  apoio 
nas  ban-as  quando  o  cavallo 
o  emboca.  Mano  de  la  bri- 
da ;  mão  da  brida ;  entende- 
se  por  este  nome  em  equi- 
tação a  mão  esquerda. 
Bridar,  a.  (ant.)  V.  Embridar. 
Bridecú,   to.   (ant.)  V.  Biricú, 

Tahali. 
Bridelia.  /.  (bot.)  Bridelia; 
genero  cíe  plantas  da  fami- 
lia das  euphorbiaceas,  qujas 
especies,  originarias  da  ín- 
dia e  da  Africa  tropical,  são 
umas  arvores  ou  arbustos 
ás  vezes  trepadores.  Deu- 
se-lhe  este  nome  em  memo- 
ria do  famoso  botânico  suis- 
so  Bridei. 
Brtogesia. /.  (bot.)  Bridgesia; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  sapindaceas,  forma- 
do para  classificar  um  ar- 
busto do  Chili. 
Bridón,  to.  O  que  vae  monta- 
do á  brida.  Laxis  stapiis 
equitans:  —  brida  pequena 
que  se  põe  aos  cavallos  na 
falta  da  grande.  Parvulum 
frenum :  —  cavallo  ensilha- 
do  e  enfreado  á  brida:  — 
bridão;  peça  de  ferro,  com- 
¡Dosta  regularmente  de  ti"es 
pedaços,  enganchados  uns 
nos  outros,  que  se  põe  aos 
cavallos  debaixo  do  bocado; 
tem  cabeçada  difierente  da 
do  freio  e  as  rédeas  unidas 
ao    bridão.  Freni  genus:' — 


476 


BRI 


(poet.)  cavallo  brioso  e  ar- 
rogante. 

Briedelia./.  (bot.JY.  Bridelia. 

Briento,  ta.  adj.  (imis.)  Brigo- 
so,  dado  á  briga,  rixoso,  vio- 
lento, impetuoso. 

Beiga.  /.  (ant.)  V.  Población. 

Brigada.  /.  (mil.)  Brigada; 
certo  numero  de  individuos 
em  algumas  corporações,  es- 
colas ou  collegios,  8  parti- 
cularmente nos  militares. 
Legio,  onis;  manus  milita' 
ris  pluribus  cohortibus  con- 
stans:  —  (naut.J  brigada; 
corpo  de  tropas  creado  em 
1827  para  a  guarnição  e 
serviço  dos  navios  de  guer- 
ra em  ambas  as  armas  de 
infantería  e  artilheria:  — 
brigada;  cada  uma  das  sec- 
ções em  que  se  divide  a  ma- 
rinha para  o  serviço  de  mar 
e  guerra :  —  certo  numero 
de  carpinteiros  de  machado 
e  calafates:  —  pi.  (ant.)  de- 
nominação do  antigo  corpo 
de  artilheria  de  marinha : — 
(mil.)  brigada;  certo  nume- 
ro de  batalhões  ou  de  es- 
quadrões que  constituo  um 
corpo  respeitável,  commum- 
mente  ás  ordens  de  um  bri- 
gadeiro, e  dependente  de 
outi-o  corpo  militar  superior, 
que  toma  o  nome  de  divisão, 
sob  o  commando  de  um  ge- 
neral: —  brigada;  divisão 
que  no  antigo  corpo  de  guar- 
das de  Corps  equivalia  á  de 
uma  companhia  na  cavalla- 
ria  do  exercito: — brigadas; 
na  infantería  o  sargento  sob 
as  ordens  immediatas  do 
ajudante,  para  allivia-lo  do 
serviço :  —  brigadas ;  na  ca- 
vallaria  e  na  artilheria  o 
primeiro  sargento  que  des- 
empenha as  funcções  de 
porta  bandeira:  —  fi"acção 
táctica  e  administrativa  que 
consta  habitualmente  de 
quatro  baterias.  A  brigada 
pode  equiparar-se  como  sub- 
divisão, com  um  batalhão 
na  infantería,  e  com  um  re- 
gimento na  cavallaria:  — 
brigada;  certo  numero  de 
bestas  para  conduzir  a  ba- 
gagem de  campanha.  Ju- 
mentorum,  mimerus  certus 
machinis  et  sarcinis  exerci- 
tus  vehendis.  Mayor  de  bri- 
gada. V.  Sarjenfo  mayor  de 


BRI 

brigada:— de  a  pie;  briga- 
da de  pé;  a  destinada  ao 
serviço  de  artilheria  de  pra- 
ça e  de  sitio :  —  de  monta- 
ña; brigada  de  montanha; 
a  que  é  montada  com  arti- 
lheria muito  ligeira,  que  se 
conduz  ao  dorso  de  mulas  e 
é  própria  jiara  terrenos  ac- 
cidentados, segundo  indica 
a  sua  denominação:  — fija; 
brigada  fixa;  a  que  está  em- 
pregada em  alguma  praça 
ou  ponto,  de  que  forma  pre- 
cisamente uma  guarnição 
fixa  e  inseparável :  —  mon- 
tada; brigada  montada;  a 
que  leva  montados  os  arti- 
lheiros necessários  para  o 
serviço  das  suas  peças,  par- 
te nos  ai-mões,  e  parte  nas 
carretas  das  mesmas. 

Brigadier,  m.  Brigadeiro ;  grau 
militar  superior  ao  coronel 
e  inferior  ao  marechal  de 
campo  no  exercito,  ou  ao 
chefe  de  esquadra  na  mari- 
nha. Tribunus  militvm,  le- 
gionis,  seu  ala;,  seu  ])arv(B 
classis  prasfectus :  —  no  cor- 
po de  guardas  de  Corps  o 
oíBcial  que  tinha  a  gradua- 
ção do  tenente  coronel  e  que 
desempenhava  as  mesmas 
funções  que  um  primeiro 
sargento  no  exercito :  —  o 
cadete  que  tem  a  seu  cargo 
uma  brigada  no  collegio  mi- 
litar :  —  (naut.)  brigadeiro ; 
guarda  marinha,  que  na 
sua  respectiva  companhia 
desempenha  as  funções  de 
primeiro  cabo  de  esquadra. 

Brigante.  m.  Enganador,  tra- 
tante, velhaco,  miserável. 

Brigantina.  /.  (ant.  mil.)  Bri- 
gandina ;  couraça  formada 
de  laminas  pequenas  e  em 
forma  de  loriga,  sobrepondo- 
se  umas  ás  outras  á  manei- 
ra de  escamas,  e  cravadas 
em  um  tecido  forte. 

Brigola.  /.  (ant.  mil.)  Brigola; 
machina  de  que  usavam  os 
antigos  para  demolir  as  mu- 
ralhas. Arielis  gemís. 

BRIJINDOVIELAR.a.('^e?'??i.J  Caii- 

sar,  importunar. 

Beijindovio,  vía.  adj.  (germ.) 
Importunado,  cansado. 

Brillador,  ra.  adj.  Brilhador, 
lucífero,  lucido,  esplenden- 
te; que  brilha.  Usa-se  mais 
em  poesia  do  que  em  prosa. 


BRI 

Líicidiis,  splendidus,  emi- 
cans,  effulgens. 

Brilladuba. /.  (ant.)Y.  Brillo. 

Brillante,  ^j.  a.  de  Brillar : 
—  adj.  brilhante,  lucífero, 
lucido,  esplendente;  que  bri- 
lha. Nitens,  micans,  radians, 
antis: — m.  brilhante;  dia- 
mante abrilhantado.  Adamas 
magno  lumine  radians.  En- 
tre os  diamantes,  o  brilhan- 
te é  o  que  mais  se  aprecia  e 
que  offerece  pela  sua  forma 
os  efí"eitos  de  luz  e  de  cor 
mais  vivos :  —  (mus.)  bri- 
lhante; esta  expressão,  pre- 
cedida quasi  sempre  da  de 
allegro,  indica  uma  execu- 
ção vigorosa  e  uma  expres- 
são viva  e  animada:  — 
(astron.)  brilhante;  nome  de 
uma  estrella  de  segunda  or- 
dem situada  no  Collo  da 
Aguia,  e  de  uma  das  que 
occupam,  a  Cabeça  de  Me- 
dusa, a  cío  Dragão,  a  Testa 
de  Aries,  da  liydra  e  das 
Plêiades. 

Brillantemente,  adv.  Brilhan- 
temente, com  brilho. 

Brillantez.  /.  Brilhantez,  lu- 
zimeuto,  lustre;  qualidade 
do  que  é  brilhante:  —  bri- 
lho, esplendor,  luzimento. 
Nitor,  fulgor,  splendor, 
oris. 

Brillantina,  adj.  (bot.)  Bri- 
lhantina; diz-se  das  flores 
que  apresentam  um  brilho 
vivo. 

Brillar,  n.  Brilhar,  fulgurar, 
luzir,  resplandecer,  scintil- 
lar,  reverberar;  despedir 
raios  de  luz,  como  as  estrel- 
las, diamantes,  etc.  Fulgere, 
splendere,  radiare :  —  (fiff-j 
brilhar;  luzir  ou  sobresaír 
em  talentos,  prendas,  etc. 
Ingenio,  aut  virtute  pollere, 
lirestare. 

Brillate.  m.  (bot.)  Brilhate; 
nome  que  na  ilha  de  Cuba 
dão  a  uma  arvore  cuja  espe- 
cie não  está  ainda  bem  de- 
terminada. 

Brillesco,  ca.  adj.  Brilhan- 
te, resplandecente,  luzente. 
Emicans,  antis. 

Brillo,  m.  Brilho,  lustre,  lu- 
zimento, fulgor,  resplande- 
cência; o  resplendor  de  luz 
que  despede  de  si  alguma 
cousa.  Fulgor,  oris:  —  bri- 
lhantismo; acção  de  brilhar: 


BRI 

—  (fiy-)  ÍJi'inio,  gloria,  dis- 
tincção:  —  brilho,  lustre, 
esplendor.  Diz-&e  também 
de  alguma  cousa  que  não 
tem  luz  própria,  mas  que 
reflecte  a  que  recebe  de  um 
outro  corpo,  como  por  exem- 
plo a  lua,  etc. 

Brin.  m.  (ant.)  Brim;  tecido 
útil  para  barracas  de  cam- 
panha, pte.  (naut.)Y.  Vitrc: 

—  (p.  Ar.)  as  fibras  do  aça- 
frão. Croci  fibrce. 

Brincador,  ra.  s.  Brincador, 
brincalhão,  brincào,  folga- 
são ;  o  que  brinca,  que  é 
amigo  de  brincar.  Saltator, 
oris,  saltatrix,  cis. 

Brincar,  n.  Brincar,  galhofar, 
folgar.  Saltare : — (fig.  fam.) 
brincar;  omittir  cuidadosa- 
mente alguma  cousa,  pas- 
sando para  uma  outra,  para 
dissimular  oii  occultar  na 
conversação  ou  leitura  al- 
gum facto  ou  clausula.  Prce- 
terire,  pretermitfere :  —  (fig. 
efavi.)  ]-esentir-se  e  alterar- 
se demasiado,  escaudecer-se. 
Exarde.scere,  escandescere. 

Brincia.  /.  (ant.)  V.  Brinza, 
Binza. 

Brinco,  m.  Brinco,  salto  ale- 
gre; pulo,  movimento  con- 
trario ao  peso  especifico  de 
cada  indi\nduo,  que  se  exe- 
cuta levantando  o  corpo  do 
solo,  com  maior  oii  menor 
graça,  impulso  ou  ligeireza. 
Saltus,  i: — (ant.)  brinco ;  di- 
xes pequenos  que  usavam  as 
mulheres.  Ornatus  mídiebris 
adamantinus. 

Brincho.  m.  Sorte  no  jogo  do 
reversino  que  equivale  á 
flux.  iSors  in  ludo  cliarta- 
Tum. 

Brindar,  n.  Brindar;  fazer 
saúdes,  beber  á  saúde  de  al- 
guém ou  em  hom-a  de  al- 
gum facto.  Bibere  alicui 
òene  precando:  —  a.  brin- 
dar ;  oflerecer  voluntaria- 
mente alguma  cousa,  convi- 
dar alguém.  Offcrre,  invita- 
re: —  provocar,  convidar; 
excitarem  algumas  cousas  o 
desejo  de  as  gosar.  Invitare, 
allicere. 

BiiiNDKLEs.  m.  pi.  (ant.)  Fitas 
ou  atacadores  com  que  as 
mulheres  atavam  os  sapatos. 

Brindilla.  /.  (hot.)  Brindilha, 
ramúsculo,  raminho;  a,  ul- 
fii 


BRI 

tima  ramificação  do  ramo 
de  uma  arvore. 

Brindis,  m.  Brinde;  acção  de 
beber  á  saúde  de  alguém 
ou  em  honra  de  alguma 
Qowsa..  Potatio  alicui  salutem 
precaiido:  —  brinde;  dito 
era  prosa  ou  em  verso  que 
precede  o  acto  de  beber. 

Brindona.  /.  (hot.)  Brindoua; 
nome  de  um  fructo  da  ín- 
dia, cuja  polpa  se  emprega 
para  fazer  gelatinas,  e  a 
casca  para  tinturaria. 

Brindonero.  m.  (hot.)  Brindo- 
neiro;  genero  de  plantas  da 
familia  das  gutiferas. 

Brindonia./.  (bot.)Y.  Garcinia. 

Bringa.  /.  (p.  Ast.)  Tecido; 
varas  que  atravessam  as 
costellas  das  cestas:  — pos- 
ta ou  pequena  porção  de 
carne  magra. 

Brincábala,  m.  (naut.)  V. 
Guimbalete. 

Brinjindar.  n.  (genn.)Y.  Llo- 
ver. 

Brinjindia.  /.  (germ.)Y.  Llu- 
.  via. 

Brinquillo  ou  Brinquiño,  m. 
Brinco  pequeno,  jóia  de  mu- 
lher. Tenue  monile:  —  trou- 
xa; doce  mui  delicado  de 
Portugal.  Ohsonium  dulce 
dclicatissimum.  Kstar  ô  ir 
hecho  un  brinquiño  (fr.);  ir 
um  brinco;  diz-se  das  pes- 
soas que  se  adornam  e  apu- 
ram muito  no  vestuai"io.  Ni- 
mis  compte  ornatum,  ãeco- 
ratum  incedere. 

Brinquito.  m.  dim.  de  Brinco. 
Pulinho. 

Brinta. /.  (zool)  Brintha;  ave 
cantadora. 

Brinza.  /.  (germ.)  Y.  Carne. 
Brinza  sin  cocal;  carne  sem 
osso. 

Brika./.  (zool.)  Brinha;  peixe 
do  Loire. 

BriSola.  /.  (bot.)  Brinhola; 
ameixa  secca  de  Brignoles. 

Briñolero.  m.  (bot.)  Brinh olei- 
ro ;  nome  que  se  dá  a  duas 
arvores  indeterminadas  da 
ilha  de  S.  Domingos,  que 
produzem  um  fructo  muito 
parecido  com  as  azeitonas. 

Brixolia.  f.  (boi.)  Brinholia; 
genero  de  plantas  perten- 
cente á  familia  das  rubia- 
ceas. 

Brío.  í??.*Brio,  pujança,  força, 
vigor,  e  assim  se  diz :  hom- 


BRI 


477 


bre  de  muchos  brios;  homem 
de  grandes  forças.  líobur, 
fortitudo:—(fig.)  brio,  va- 
lor, animo,  denodo,  resolu- 
ção, arrojo,  esforço.  Vis  ani- 
mi,  firmitas,  vigor:  —  ga- 
lhardia, garbo,  gentileza, 
desembaraço.  Matrimonio  y 
señorío  no  quieren  fuerza  ni 
hrio;  matrimonio  e  senhorio 
não  querem  força  nem  brio ; 
máxima  que  mostra  que  por 
boas  maneiras  se  alcança 
muito  mais  do  que  pela  for- 
ça ou  altivez:  —  (hot.)  brio; 
genero  de  musgos,  da  divi- 
são dos  acrocarpos,  compos- 
to de  umas  cem  especies, 
cjue  formam  cesj^edes  muito 
extensos  nos  terrenos  areno- 
sos, porém  nunca  na  agua 
nem  nas  arvores.  São  viva- 
zes, e  encouti-am-se  em  to- 
dos os  graus  de  latitude  dé 
ambos  os  hemispherios. 

Beiobio.  /  (bot.)  Briobio  (que 
vive  nos  musgos);  genero  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chideas,  composto  de  uma 
só  especie  parasita,  origina- 
ria das  Antilhas :  —  (zool.) 
briobio;  genero  de  insectos 
coleópteros  i^entameros  da 
familia  dos  carabicos,  com- 
posto de  tres  especies,  todas 
europeas. 

Briocladia.  /.  (bot.)  Briocla- 
dia  (ramo  de  musgo);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  dos 
cogumelos,  ¡íouco  conhecido 
e  determinado. 

Briocóride.  m.  (zool.)  Bríoco- 
ride  (insecto  do  musgo);  gSj- 
nero  de  infectos  hemipteros, 
da  familia  dos  mjTidios, 
composto  de  uma  só  especie. 

Briófago.  adj.  (zool.)  Briopha- 
go;  nome  dado  aos  insectos 
que  se  alimentam  de  mus- 
gos:—  pi.  briophagos;  tribu 
de  insectos,  cujo  typo  é  o 
genero  briophilo. 

Beiófilo.  m.  (zool.)  Briophilo 
(amante  do  musgo);  genero 
de  insectos  lepidópteros  no- 
cturnos, cujas  larvas  se  sus- 
tentam dos  musgos  que  nas- 
cem entre  as  pedras,  nas  pa- 
redes e  nas  arvores.  Com- 
prehende  quatorze  especies, 
a  maior  parte  europeas. 

Briofilla.  /.  (bot.)  Briophiíla 
(folha  que  cresce  muito);  gb- 
nero  da  familia  das  umbeT- 


478 


BRI 


liferas,  notável  pela  sua 
grande  reiDroducção,  por- 
que collocada  á  superficie 
da  terra  uma  folha  d'estas 
plantas,  vêem-se  sair  em 
pouco  tempo  das  suas  ner- 
vuras ^pequenas  radículas 
que  dão  origem  a  outros 
tantos  individuos. 

Briol,  m.  (naut.J  Brioes;  ca- 
bos de  ferrar  ou  colher  as 
velas  do  navio.  Funis  ad  re- 
liyanãa  náutica  vela. 

Briologia,  Briolojia.  (bot.) 
Bryologia;  tratado  dos  mus- 
gos. 

Briologico,  Briolojico.  adj. 
Bryologico;  que  tem  rela- 
ção com  os  musgos. 

Briologista,  Briolojista.  adj. 
Bryologista-,  o  que  trata  ou 
escreve  sobre  musgos. 

Briólogo.  adj.  V.  Briologista. 

Brion.  (naut.)  Couce*,  uma  das 
jjeças  que  compõem  o  beque: 
—  (bot.)  bryon ;  musgo  que 
apparecc  na  casca  das  ar- 
vores, princiíjalmente  sobre 
a  do  carvalho: — bryon;  ge- 
nero de  musgos  da  divisão 
dos  acrocarpos. 

Brionia.  /.  (bot.)  Brionia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cucurbitáceas,  que  com- 
prehende  um  grande  nume- 
ro de  especies  das  zonas 
temperadas.  A  mais  com- 
mum  é  a  brionia  dioica, 
planta  trepadeira  que  se 
cria  nos  cercados,  sebes  e 
chaparraes.Vulgarmente  co- 
nhece-se  pelo  nome  de  nabo 
dei  diablo. 

Briónicas.  /.  2^1.  (bot.)  Brioni- 
cas;  tribu  de  plantas  da  fa- 
milia das  cucurbitáceas,  cujo 
typo  é  o  genero  brionia. 

Brionira.  /.  (chim.)  Brionira; 
principio  activo  da  raiz  da 
brionia. 

Briópside.  m.  (T)ot.)  Briopside 
(parecido  com  o  musgo);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  zoospermas,  composto 
de  algas  de  bonito  aspecto, 
e  que  se  encontram  nas  zo- 
nas temperadas. 

Brioquiso.  m.  (bot.)  Bryochy- 
so;  especie  de  cogumelos. 

Briosamente,  adv.  m.  Briosa- 
mente, energicamente,  cora- 
josamente-, com  brio,  ener- 
gia e  coragem.  Slrenue. 

BiuosiDAD.  /.  Brio,  pundonor, 


BRI 

ufania;  qualidade  de  quem 
é  brioso. 

Briosísimo,  ma.  adj.  sup.  áe 
Brioso.  Briosissimo;  muito 
brioso.  Fortissimus,  a,  um, 
strenuissimus,  a,  um. 

Brioso,  sa.  adj.  Brioso,  valo- 
roso, animoso,  valente,  alen- 
tado, estrenuo,  intrépido,  ga- 
lhardo. Strenuus,  a,  um:  — 
(mus.)  com  brio;  expressão 
que  costuma  juntar-se  á  pa- 
lavra allegro,  e  indica  que 
se  deve  imprimir  ao  seu  mo- 
vimento um  caracter  mais 
rápido. 

Briqdelia. /.  (bot.)  Brichelia; 
genero  de  plantas,  formado 
para  classificar  uma  especie 
do  genero  eupatorio,  e  co- 
nhecido pelo  nome  de  cujia- 
torio  brichelia. 

Brisa./.  Briza;  Acento  do  nor- 
deste, opposto  ao  vendaval. 
Aquilonar  i  svcntus: — (prov.) 
V.  Orujo: —  briza;  branda 
aragem  do  mar  que  refres- 
ca o  continente  contiguo: — 
alta  y  baja  (na,ut.);  briza 
alta  e  briza  baixa;  aque  na 
sua  direcção  se  inclina  jiara 
o  polo  elevado  ou  para  o 
deprimido.  Briza  carabine- 
ra.Y.  Brisote: — de  mar  y 
de  tierra;  brisa  de  mar  e  ele 
terra ;  diz-se  da  que  nas  cos- 
tas da  America  septentrio- 
nal se  inclina  de  dia  para  o 
mar,  e  de  noite  para  a  ter- 
ra. Brisa  loca;  briza  louca; 
a  que  sopra  irregularmente 
já  no  seu  jDeriodo,  já  na  sua 
força:  — parda  ó  oscura; 
briza  ¡jarda  ou  escura;  a 
que  é  acompanhada  no  seu 
sopro  bastante  forte  de 
grossas  celagens.  Sangrarse 
la  brisa.Y.  Sangrarse,  n'es- 
ta  accepção.  Velar  la  brisa. 
Y.  Velar,  n'esta  accepção: 
■ — (2)oes.)  briza,  aui-a,  am- 
biente, zephja-o  suave,  fres- 
cura. 

Brisada.  /.  (braz.)  Quebra; 
jjeça  que  os  fiíhos  segun- 
dos de  uma  familia  ¡joem 
nos  seus  escudos  de  armas. 
Usa-se  também  no  jjlural. 

Brisca.  /.  Brisca  ou  bisca ;  jogo 
de  cartas  que  se  joga  com 
trunfo.  Ao  principio  dão-se 
tres  cartas  a  cada  parceiro,  e 
depois  vào-se  coijiprando 
uma  a  uma  do  bai-alho  até  ao 


BRI 

fim.  Concluido  o  jogo,  o  par- 
ceiro que  contar  maior  nume- 
ro de  tentos  é  quem  ganha. 
Qualquer  carta  de  trunfo  é 
superior  a  todas  dos  outros 
naipes.  Quidam  chartarum 
ludus:  —  bisca;  cada  uma 
das  cartas  maiores,  como  os 
azes  e  os  setes  no  jogo  d'este 
nome. 

Briscado,  da.  adj.  Espolinado; 
diz-se  de  um  tecido  matizado 
de  fio  de  oiro  ou  prata  com 
seda.  Filum  aureum  in  mo- 
dum  roris  crispatuni. 

Briscar,  a.  Tecer  ou  fazer  la- 
vores com  fio  de  Ihama.  Fi- 
lo áureo  aut  argento  crispa- 
to  elaborare:  —  biscar;  no 
jogo  da  bisca  deitar  bisca 
ou  az. 

Briso,  m.  (zool.)  Brisso ;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros,  i^ertencente  á  fa- 
milia dos  curculiónidos. 

Brisote,  m.  (mar.)  Vento  bor- 
rascoso com  muito  mar  e 
grandes  chuvascos,  que  rei- 
na nas  costas  da  America 
sei>tentrional  em  algumas  es- 
tações do  anuo. 

Brisura./.  (braz.)Y.  Brisada: 
— '(mil.)  parte  tomada  sobre 
o  prolongamento  da  linha 
de  defeza,  ¡lara  unir,  no 
bastião  de  orelhões,  a  corti- 
na ao  flanco  concavo. 

Británica.  /.  (bot.)  Britannica; 
planta  perenne  de  um  a  dois 
pés  de  altura,  de  folhas  ova- 
das, de  uma  côr  verde  escu- 
ro. Heliotropiwn  peruvia- 
7itim. 

Británico,  ca.  adj.  Britannico; 
o  que  pertence  á  Gran-Bre- 
tauha.  Britannicns,  i. 

Britano,  na.  adj.  Y.  Británico : 
—  m.  nome  de  uina  dansa. 

Britinianos  ou  Britininos.  7??. 
pi.  (rei.)  Britinianos;  reli- 
giosos eremitas  mui  auste- 

'  ros  que  habitavam  na  Ita- 
lia, e  depois  se  uniram  aos 
Agostinhos,  cuja  regra  já 
seguiam  anteriormente. 

Britio.  m.  (zool.)  Britio  (pesa- 
do); genero  de  insectos  le- 
pidópteros nocturnos,  da  tri- 
bu dos  hadenidos,  que  coin- 
prehende  tres  especies,  unia 
da  America  e  duas  da  Eu- 
rojja. 

Britopo.  m.  (zool.)  Britopo 
(pé  pesado);  nome  proposto 


BRO 

¡jara  designar  um  animal 
desconhecido,  de  que  se  en- 
contraram restos  nos  logares 
terrosos  das  vertentes  occi- 
dentaes  do  Ural. 

Bkiva.  /.  (ant.)  V.  Briba. 

Briza.  /.  (bot.)  Briza;  genero 
de  plantas  pertencente  á  fa- 
milia das  gramineas,  com- 
posto de  urna  duzia  de  es- 
pecies, na  maior  parte  eu- 
ropeas. 

BnizAR.  a.  (ant.)  Brizar,  emba- 
lar; mover  brandamente  o 
berço  para  que  os  meninos 
adormeçam.  Cunas  agitare, 
versare. 

Brizna./.  Fibra,  filete;  peque- 
na porção  de  qualquer  cou- 
sa, como  de  carne,  etc.  Mi- 
nutissimum  frustwn. 

Briznita.  /.  clim.  de  Brizna. 
Pequena  fibra. 

Briznoso,  sa.  adj.  Fibroso,  fi- 
lamentoso; o  que  tem  mui- 
tas fibras  ou  filamentos. 
Eamentis  plenas. 

Brizo,  m.  (ant.)  Berço;  leito 
em  que  se  embalam  as  crean- 
cas.  Cunee,  incunabula. 

Bhizomancia.  /.  Brizomancía; 
arte  de  vaticinar  o  porvir 
por  meio  de  sonhos. 

Brizoíiantico.  m.  Brizomanti- 
co;  o  que  exerce  a  brizo- 
mancia:  —  adj.  brizomanti- 
00 ;  pertencente  á  brizoman- 
cia  e  a  quera  a  exerce. 

Broa.  /.  (mar.)  Broa;  enseada 
de  pouco  fundo  e  de  costa 
baixa  na  qual  é  mui  perigoso 
entrar,  iiarticularmente  com 
ventos  contrarios  ou  de  tra- 
vessia:—V.  Evihocadura. 

Broca.  /.  (art.)  Broca;  peça  de 
aço  fundido,  arredondada  e 
de  figura  cónica,  que  serve 
aos  ferreiros,  bronzeadores  e 
relojoeiros  para  furar.  Tere- 
bra-ferro-jyerf orando: — bro- 
ca; pequeno  instrumento  de 
madeira  em  que  os  borda- 
dores têem  enrolados  os  fios 
ou  torçaes  para  as  suas  obras. 
Trochlea  ad  religandum  se- 
riciim  in  opere  phryçjio:  — 

'  bi'ocha;  cravo  redondo  e  de 
cabeça  quadrada  com  que 
os  sapateiros  seguram  a  so- 
la na  forma  ao  tempo  de  fa- 
zer ou  arremendar  o  calça- 
do : — espoleta ;  n'alguns  tea- 
res  a  varinha  de  ferro  que 
atravessa  a  canela  ou  pe- 


BRO 

que  no  instrumento  que  ser- 
ve na  lançadeira  de  alguns 
teares:  —  sarilho;  instru- 
mento de  ferro  que  se  adajDta 
aos  tornos  de  fiar,  onde  se  en- 
rola o  algodão,  a  lã  ou  seda  á 
medida  que  se  fiam :  —  eixo 
que  atravessa  a  barra  da 
balança  chamada  romana: 
—  (ant.)  na  esgrima;  finta 
que  se  usava  para  degolar 
o  contrario:  —  (ant.)  V.  Bo- 
tón:— V.  Tenedor. 

Brocada.  /.  (agr.)  Vara  que 
se  deixa  nas  cepas  com  as 
geram  as  convenientes. 

Brocadel.  m.  V.  Brocatel. 

Brocadillo,  m.  Brocadilho;  te- 
cido de  seda  e  oiro,  de  infe- 
rior qualidade,  mais  ligeiro 
que  o  brocado.  Textum  se- 
ricum  vel  aureum. 

Brocado.  in.  Brocado;  tela  en- 
tretecida de  varios  modos 
com  oiro  ou  prata.  Toinou 
este  nome  das  brochas  (es- 
polius),  onde  estão  os  fios  e 
torçaes  com  que  se  fabrica. 
Tela  sérica  auro  vel  argento 
ini  ert  cxfa :  —  adj.  [brocado ; 
boj-dado  como  o  brocado.  Se- 

-  rico  vel  auro  intei-textus :  — 
(an.t.)  applicava-se  aoguada- 
mccim  dourado  ou  prateado 
por  se  7')arecer  com  este  te- 
cido. 

Brocaduua.  /.  (ant.)  Mordedu- 
ra de  urso.  Ursi  rnorsus. 

Brocal,  j??..  Bocal  ou  tapadou- 
ra;  parapeito  dos  poços,  des- 
tinado a  livrar  do  perigo  de 
alguém  n'elles  cair.  Putcal, 
alis:  —  (braz.)  brocal;  filete 
que  guarnece  o  escudo  de 
armas.  Clipei  ora,  labrum 
ferreum:  —  bocal;  peça  de 
ferro,  oiro  ou  prata,  que  se 
colloca  na  bainha  das  ar- 
mas brancas.  uSJneus,  au- 
reus,  aut  argenteus  ornatus 
qiio  munitur  os  vagincc  gla- 
dii :  —  de  bota ;  bocal  de  bor- 
racha; peça  de  madeira  ou 
de  corno,  que  se  colloca  na 
boca  das  borrachas  para  en- 
che-las com  facilidade  e  be- 
ber por  elle.  Ligne.us  circu- 
lus  ori  vtriculi  affixus :  — 
bocal;  jóia  da  peça  de  ar- 
tilheria. 

Beocalado,  da.  adj.  (ant.)  V. 

Bordado. 
Brocalar.  a.  (ant.)  V.  Bordar. 
Brocamantón,    m.    Firmai    ou 


BRO 


479 


broche;  jóia  grande  de  pe- 
dras preciosas  que  as  mulhe- 
res traziam  ao  peito.  Unci- 
nus,  fibida  gemmata. 

Brocantita.  (min.)  Brocanti- 
ta;  substancia  vitrea,  trans- 
parente, de  uma  cór  verde- 
esmeralda,  insolúvel  na 
agua.  É  um  sub-sulphato  de 
cobre,  e  encontra-se  na  Si- 
béria e  na  Transylvania. 

BrocIrdico.  m.  (ant.)  Brocai*- 
dico ;  entre  os  professores  de 
direito,  sentença  ou  axioma 
deduzido  de  algumas  leis, 
mas  sem  auctoridade  legis- 
lativa: —  dito  ou  aphorismo 
vulgar  c  trivial. 

Brocardo,  m.  V.  Bocardo. 

Brocatel,  m.  Brocatel;  tecido 
de  cânhamo  e  de  seda  á  ma- 
neira de  damasco,  de  que  se 
fazera  co\cha.s.Herbaceinn  vel 
cannabinum  textum :  —  bro- 
catello;  genero  de  mármore, 
variedade  de  carbonato  cal- 
careo  de  muitas  cores.  Em- 
prega-se  muito  na  industria 
substituindo  o  mármore.  O 
melhor  extrahe-se  perto  de 
Tortosa,  na  provincia  de  Lé- 
rida. Marmoris  variegati  ge- 
nus:  —  (zool.)  brocatel  de 
oiro,  de  prata  e  escuro;  no- 
mes especiaes  dados  por 
GeoflProy  a  tres  especies  de 
lepidópteros  nocturnos  da 
tribu  dos  falenitos. 

Brocato.  m.  (ant.  x>.  Ar.)  V. 
Brocado. 

Brocujilk.  737.  (gcmi.)  V.  Cla- 
vel. 

Brocula. /.  (art.)  Maceta;  in- 
strumento de  que  se  servem 
os  serralheiros,  latoeiros, 
etc.  para  furar  alguma  cou- 
sa. É  uma  especie  de  trado 
que  anda  para  um  e  outro  la- 
do por  meio  de  uma  corda 
posta  em  triangulo,  desde 
cada  um  dos  extremos  da 
travessa  até  ao  cabo  da  has- 
te  a  que  está  presa  a  broca 
ou  peça  de  aço  temperado 
que  fura;  em  cima d'esta peça 
está  urna  roda  ou  esphera 
achatada  de  algum  peso,  a 
íim  de  que  gire  o  instrumen- 
to, depois  de  se  lhe  dar  o  im- 
pulso com  a  mão. 

Brúcul.  m.  (bot.)  V.  Brócidi. 

Bbócoli.  m.  (bot.)  Brócolos; 
especie  de  couve  originaria 
de  Italia,  similhante  á  cou- 


480  BRO 

ve  flor,  de  que  differe  coin- 
tudo  por  ter  os  pedúnculos 
mais  delgados  e  compridos. 
Brassica  olerácea  hotritis. 

Brocha./.  Brocha;  piucel  grop- 
so  de  que  usam  os  pintores. 
Pcnicülus,  i:  —  (ant.)  V. 
Joya :  —  entre  trapaceiros, 
o  dado  falso.  Alea  subdóla: 
—  (ant.)  Y.  Botón,  nas  ves- 
tiduras. 

Brochada.  /.  Bi-ochada;  cada 
movimento  que  se  faz  com  a 
brocha  para  pintar.  Penni- 
cilli  ictits. 

BpocHApo,  DA.  adj.  Brocado; 
applica-se  aos  tecidos  de  se- 
da ÒU  de  outra  especie  de 
fio,  que  têem  algum  lavor 
de  oiro  ou  prata  com  torsq,! 
ou  fio  retorcido  e  levantado. 
Auro,  argento  aut  variegato 
opere  distincius,  pictus. 

Brochadura.  /.  Guarnição;  jo- 
go ou  ordem  de  colchetes 
que  se  costumava  trazer  nas 
capas  ou  casacos.  Hamo- 
rum,  aut  fibularum  ordo. 

Brochazo,  vi.  V.  Brochada. 

Broche,  m.  Broche,  firmal,  col- 
chete; o  composto  de  duas 
peças  de  prata,  cobre  ou  ou- 
tro metal,  das  quaes  uma  tem 
um  gancho  que  se  adapta 
na  outra ;  e  servem  para  sus- 
ter e  jn-ender  as  vestes  ou 
algum  enfeite.  Ilaníus,  i,  fi- 
bula,  cb: — (art.)  nome  que 
em  alguns  teares  se  dá  á  es- 
poleta ou  varinha  de  ferro 
que  atravessa  a  canela. 

Brocheta./.  V.  Broqueta. 

Brocuica^/.  dim.  de  Brocha. 

Brochón,  m.  augm.  de  Bro- 
cha:—  pincel  de  cerdas  de 
javali  i^resas  a  uma  haste 
de  pau,  com  uma  virola  de 
ferro  que  as  cinge  e  aperta. 
Serve  apenas  para  caiar  as 
paredes.  Setosa  scopula. 

Brochüela./.  dim.  de  Brocha. 

Brodiea. /.  (bot.J  Brodiea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  liliáceas,  composto  de 
muitas  especies,  que  se  criam 
na  costa  oriental  da  Ame- 
rica do  norte. 

Bródio,  m.  (min.)  Terra  ver- 
melha que  se  encontra  nas 
minas  de  ierro:— ^'(fig.)  Y . 
Bodia. 

Brodista.  m.  Brodista;  pobre 
que  é  costumado  a  receber 
a  ração  pa  portaria  dos  con- 


mo 

ventos,  e  tamb^in  nas  cagas 
particulares.  Menãiciis,  ii. 

Broera.  /.  (naut.)  Y.  Groera. 

Brollar,  a.  Ferver;  bolhar  o 
liquido :  —  (fig.  prov.)  arro- 
jar, arremessar  jdespedir. 

Broma.  /.  (zool.)  Broma,  ver- 
rumão;  especie  de  caracol 
de  figura  cylindrica,  que  roe 
a  madeira  e  a  fura,  chegan- 
do ás  vezes  a  inutilisar  a 
quilha  dos  navios.  Teredo 
navalis:^  (art.)  cascalho 
que  se  deita  nos  alicerces 
ou  caboucos  ¡jara  unir  as 
pedras  grandes.  Rudera, 
um:  —  a  obra  de  ourivesarifi 
grosseira  e  mal  acabada}:  — 
certo  guizado  que  sp  prepa- 
ra com  a  aveia  partida.  Pid- 
ine.ntum  avenaceurjf. :  —  (fig) 
bulha,  algazarra,  motim,  vo- 
zeria, hilaridade.  Tumultua- 
ria et  hilaris  plurium  voci- 
feratio:  —(naut.)Y .  Bruma. 
Meter  broma  (fig);  muita 
parra  e  pouca  uva;  empre- 
gar muito  palavreado  para 
dizer  pouco. 

Bromado,  da.  adj.  Bromado; 
diz-se  do  navio  avariado  pelo 
bicho  chamado  broma:  — 
(chim.)  bromado ;  que  contém' 
brome. 

Bromar,  a.  Brobar;  roer  a  ma- 
deira, como  faz  o  bicho  cha- 
mado broma.  Corrodere:  — 
(naut.)  Y.  Embromar :  —  r. 
Y.  Abromarse.        ¡, 

Brómato.  m.  (chim.)  Bromato; 
nome  genérico  dado  aos  saes 
formados  pelo  acido  bromi- 
co  em  combinação  sensível 
com  uma  base. 

Bromatolojia.  /.  (med.)  Bro- 
matologia;  tratado  dos  ali- 
mentos. 

Bromatolójico,  ca.  adj.  Bro- 
matologico;  pertencente  ou 
relativo  á  bromatologia. 

Bromazo,  m.  augm.  de  Bro- 
ma, na  accepção  de  bulha, 
sussurro,  etc.  Grande  bu- 
lha, grande  sussurro. 

Bromear,  a.  Y.  Embromar. 

Bromeas.  /.  pi.  (bot.)  Bro- 
meas ;  tribu  de  plantas  da  fa- 
milia das  gramineas,  cujo 
typo  é  o  genero  bromo. 

Bromelia.  /.  (bot.)  Bromelia; 
genero  de  plantas  vivazes, 
de  folhas  radicaes  e  coriá- 
ceas, e  de  caules  commum- 
mente  desnudados,  que  per- 


BRO 

tence  e  serve  de  tj-po  á  fa- 
milia das  bromeliaceas. 

BeomeliÁceas.  /.  2^1.  (bot  ) 
Bromeliaceas;  familia  natu- 
ral de  plantas  monocotyle- 
doneas,  cujo  typo  é  o  genero 
bromelia. 

Bromhidrato.  m.  (c/im.jBrom- 
hydrato;  genero  de  saes  re- 
sultantes da  combinação  do 
acido  broinhydi-ico  com  uma 
base  salificavel. 

Bromhídrico.  m.  (chim.)  Brom- 
hydrico;  acido  resultante  da 
combinação  do  brome  com 
o  hydrogenio. 

BrÓmico.  adj.  (chim.)  Bromico  • 
applica-se  aos  ácidos  forma- 
dos pelo  oxygenio  e  o  bro- 
me no  seu  maior  grau  de 
oxydação. 

Brómidos.  to.  (chivi.)  Bromidos; 
nome  dado  por  Bcrzellio  ás 
combinações  do  brome  com 
cor25os  mais  electro-positi- 
vos, e  que  dão  origem  a 
compostos  de  natureza  e  pro- 
jiriedades  análogas  ás  dos 
ácidos. 

Bromio.  m.  (zool.)  Bromio;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
crisomelinos,  comjiosto  de 
quatro  especies. 

Bromista.  adj.  Jocoso,  diver- 
tido, prazenteiro,  faceto, 
amigo  de  brincar. 

Bromo./,  (bot.)  Bromio;  gran- 
de genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  gramincíis,  typo 
da  tribu  das  bromeas,  que 
comprehende  oitenta  espe- 
cies espalhadas  \\.a-  todo  o 
globo:  —  (cJiim.)  brome;  cor- 
po metalloide,  liquido  á  tem- 
peratura ordinaria,  de  cor 
arroxada,  cheiro  forte  e  des- 
agradável, sabor  forte  e 
caustico,  tiohucl  no  álcool  e 
no  ether. 

Bromoformo.  m.  (chim.)  Bro- 
moforme;  corpo  resultante 
da  acção  que  exercem  as 
dissoluções  alcalinas  no  pro- 
ducto que  se  obtem  tratan- 
do o  brome  i^elo  álcool.  Tem 
a  mesma  com])osicáo  que  o 
chloroformio,  substituindo  o 
chloro  pelo  brome. 

Bromografía.  /.  (hyg)  Bromo- 
graphia;  parte  da  medicina 
que  tem  por  objecto  o  estu- 
do dos  alimentos. 

BromogrÁfico,  ca.  adj.  (Iiyg-) 


BRO 

Bromographico;  que  tem  re- 
lação com  a  broinographia. 

BromÓgrafo.  m.  Bromogra- 
pho;  o  individuo  que  se  de- 
dica ao  estudo  da  bromo- 
grapliia  ou  que  a  professa. 

Bromuro,  vi.  (chim.)  Broínure- 
to  5  resultado  da  corabinaçào 
do  brome  com  outro  corpo 
simples,  dando  origem  a  um 
composto,  cujos  caracteres  e 
propriedades  são  análogas 
ás  dos  oxydos. 

Bronca.  /.  (germ.)  Rixa,  pen- 
dencia, desavença,  questão. 

Broncar.  a.  (germ.)  Motejar, 
zombar  de  alguém  provo- 
cando-o  á  desordem. 

Bronce,  m. (art.) Bronze;  cobre 
fundido  com  o  estanho  ou  ou- 
tros metaes  que  o  fazem  mais 
tenaz,  e  de  côr  similhante  ao 
oiro.  Já  era  conhecido  dos 
antigos,  que  o  usavam  na 
construcção  de  espadas,  ha- 
chas, e  outros  objectos, 
muito  antes  de  se  traba- 
lhar o  ferro,  u^-^s,  ceris:  — 
de  campanas;  bronze  de  si- 
nos; liga  de  setenta  e  oito 
partes  de  cobre  e  vinte  e 
duas  de  estanho:  — de  caño- 
nes; bronze  de  canhões  ou 
de  peças;  composto  de  no- 
venta a  noventa  e  uma  par- 
tes de  cobre,  e  de  nove  a  dez 
de  estanlio:  ■ — ■  de  estátuas; 
bronze  de  estatuas;  metal 
composto  de  noventa  e  duas 
partes  de  cobre,  duas  de  es- 
tanho, cinco  do  zinco  c  uma 
de  chumbo: — para  dora- 
dos; bronze  para  dourados; 
qualidade  de  bronze  que  se 
funde  mui  facilmente  e  to- 
ma qualquer  forma  aberta 
no  molde, , por  mais  delicada 
que  seja.  É  muito  compacto, 
e  por  isso  se  emprega  na 
preparação  das  peças  que  se 
lião  de  dourar  de  maneira 
que  não  embebam  mui  to  oiro. 
Escribir  en  bronce  ffr.) ;  ser 
de  reserva  tanto  para  os  be- 
neficios como  para  as  offen- 
sas.  Animo  aliquid  infixum 
Jiabere.  No  hay  mas  bronce 
que  años  once,  ni  mas  lana 
que  no  saber  que  hay  mañana 
O'if.);  denota  a  resistencia 
e  A'alentia  da  idade  juvenil. 
Nil  juvenftUe  validius.  Ser 
de  bronce  ó  tener  uní  corazón 
de  bronce  (fr.fam.J;  ser  de 


BRO 

bronze  ou  ter  coração  de 
bronze;  diz-se  de  quem  é  in- 
flexível e  desapiedado.  Du- 
rum,  crudelem  et  infiexibi- 
lem  esse.  /S'er  de  bronce  ó  un 
bronce  (fr.  fam.) ;  ser  de 
ferro  ou  um  ferro;  diz-se 
de  quem  é  robusto  e  infati- 
gável no  trabalho.  Patien- 
tem  loJjorem  esse: —  ffiff-) 
bronze;  diz-se  de  um  sino, 
de  uma  peça,  de  uma  trom- 
beta. 

Bronceado,  adj.  Bronzeado: 
— ■  m.  acção  e  resultado  de 
bronzear,  ^rei  coloris  tin- 
cfura. 

Bronceadura./.  V.  Bronceado. 

Broncear,  ff.  (art.J  Bronzear; 
dar  a  côr  de  bronze :  — ador- 
nar qualquer  cousa  com  pe- 
ças de  bronze,  L'itao  ou  co- 
bre dourado.  Polvos  de  bron- 
cear; pós  de  bronzear;  os 
]ireparados  de  estanho,  ou 
cobre  metallico  precipitado 
2)or  uma  lamina  de  ferro, 
que  se  applicam  de  diífereu- 
tes  maneiras  sobre  a  super- 
ficie dos  corpos  que  se  hão 
de  bronzear. 

Broncería.  /.  O  conjuncto  de 
peças  feitas  de  bronze.  JEra- 
nientum,  airaría  opera. 

Broncia.  /.  (min.)  Broncia; 
especie  de  sulphureto  de 
ferro. 

Broncista,  m.  Bronzeador;  o 
que  trabalha  cm  bronze. 
Jl'h-is  elaboralor. 

Broncita.  /.  (min.)  Broncita; 
certo  corpo  de  mctalloide?. 

Bronco,  ca.  adj.  Bronco,  tosco, 
áspero,  inculto.  Hudis,  in- 
ca/tus,  impoUtuSj  a,  um:  — 
(min.)  bronco ;  applica-se  aos 
metaes  queln*adiços  ou  fal- 
tos de  ductilidade.  Frangi 
facilis: — (fig)  In'onco,  in- 
urbano; diz-se  de  cjuem  é  de 
genio  e  de  trato  áspero.  As- 
per,  ra,  rum,  intratabilis, 
e:  — bronco,  desentoado; 
diz-se  dos  instrumentos  de 
musica  que  têcm  som  des- 
agradável e  asidero,  e  tam- 
bém da  voz  com  idênticos 
defeitos.  Absonits,  dissonus, 
a,  um. 

Broncocelo.  adj.  (med.)  Bron- 
chocele;  tumor  que  tem  sede 
na  garganta  e  é  muito  pa- 
recido com  a  papeira. 

Broncofonía.  /.  Bronchoijlio- 


BRO 


481 


uia;  resonancia  da  voz  nos 
br  on  chios. 

Bkoncoreajia.  /.  (med.)  Bron- 
chorrhagia;  hemorrhagia  dos 
bronchios. 

Broncorrea.  /.  BronchoiThéa; 
congestão  mucosa  dos  bron- 
chios, chamada  vulgarrnente 
constipação  de  peito  ou  flijxo 
mucoso. 

Broncótomo.  m.  (med.)  Bron- 
chotomo ;  instrumento  em 
forma  de  lanceta  que  se 
emprega  para  fazei*  incisões 
na  trachéa- arteria. 

Broncotomía.  /.  (med.)  Bron- 
chotomia;  operação  que  con- 
siste em  fazer  uma  incisão 
na  trachéa  para  extrahir  os 
corpos  estranhos  ali  intro- 
duzidos, e  permittir  a  en- 
trada e  saída  do  av  nos  pul- 
mões. 

BRONcoTÓanco,  c'\.  adj.  Bron- 
chotomico;  que  tem  relação 
com  a  bronchotoraia. 

Broncha./,  (ant.)  Adaga;  ar- 
ma curta,  especie  de  pu- 
nhal :  —  (ant.)  V.  Joya:  — 
(ant.)  V.  Brocha. 

Bronche.  m.  (ant.)  V.  Broche. 

Bronda.  /.  (germ.)  V.  Pera. 

Brondo.  m.  (germ.)  V.  Peral. 

Bronnia. /.  (bot.)  Bronnia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  frankeniaceas,  composto 
de  uma  única  especie  origi- 
naria do  México. 

Bronquedad.  /.  Aspereza,  des- 
entoamento ,  ■  desentoação ; 
fjualidade  do  que  6  bronco 
ou  desentoado.  Diz-se  da 
voz  ou  dos  sons:  —  aspere- 
za, dureza  dos  metaes.  Duri- 
las,  duri  fia,  durities: — V. 
Aspereza :  —  (fig)  aspereza, 
dureza  de  genio  ou  condi- 
ção. 

Brokquido.  m.  (veter.)  Eespi- 
i'ação  sibilante;  resj)iração 
rápida  e  convulsiva. 

Bronquial,  adj.  (med.)  Bron- 
chial;  diz-se  de  tudo  que 
tem  relação  com  os  bron- 
chios. 

Bronquina.  /.   Disputa,    pen- 
dencia,    desavença,     rixa, 
briga,  questão,  liixa,  (e;jur-  - 
gium,'ii. 

Brônquio,  to.  (anat.)  Bronchio; 
cada  um  dos  tubos  cartila- 
ginosos e  membranosos  que 
resultam  da  bifurcação  da 
trachéa,    e    que    se    distri- 


482 


BRO 


buem  nos  pulmões  para  ser- 
virem á  introducçâo  e  á  saí- 
da do  ar  atmospherico:  — 
(zool.)  bronchio;  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos. 

Bronquitis.  /.  (med.J  Bronchi- 
tis;  inflammação  dos  bron- 
chios. 

Brontes.  (myth.)  Broutes;  um 
dos  quatro  cavallos  do  carro 
do  Sol: — Cyclope,  filha  do 
Céu  e  da  Terra. 

Brontias.  m.  (ant.  min.)  Sul- 
phureto  de  ferro  radiado  e 
globuloso,  estriado  desde  o 
centro  á  cii'cumferencia.  Co- 
nhece-se  pelo  nome  de  pe- 
dra de  raio,  porque  é  o  mi- 
neral que  o  vulgo  pensa  con- 
stituir este  meteoro. 

Bronto.  m.  (zool.)  Bronto;  ge- 
nero de  peixes  siluroides, 
comiíosto  de  uma  única  es- 
pecie, que  se  suppoe  laucada 
pelo  Cotopaxi  nas  suas  eru- 
pções. Seu  numero  é  tão  con- 
siderável que  dá  logar  a 
abundantes  emanações  pú- 
tridas :  —  bronto ;  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros de  uma  familia  in- 
determinada que  vive  nas 
cortiças  das  arvores. 

Brontolita.  /.  (min.)  V.  Bron- 
tias. 1 

Brontómetro.  m.  (phys.)  Bron- 
tometro ;  instrumento  pró- 
prio para  calcular  a  força 
da  electricidade  atmosphe- 
rica  em  tempo  de  borrasca. 

Brookita.  /.  (min.)  Brookita; 
variedade  de  oxydo  de  titano 
que  crystallisa  em  laminas 
delgadas,  de  côr  pardacenta, 
transparente  e  de  um  bri- 
lho diamantino.  Encontra-se 
em  S.  Gotardo  e  no  paiz  de 
Galles. 

Broquel,  m.  Broquel;  escudo 
pequeno  feito  de  madeira 
6  coberto  de  pelle  preparada 
ou  de  encerado  com  guar- 
nição de  ferro.  Serve  para 
defender  o  corpo  dos  golpes 
do  adversario.  Também  os 
havia  de  aço  e  de  ferro  sem 
coberta.  Peita,  cetra,  scu- 
tum: — (fiff-)  escudo,  égide, 
protecção,  defeza  ou  ampa- 
ro. Munimen,  inis,protectio, 
onis,  prcesidium,  ii.  Raja 
hrogudes  (fam.);  fanfarrão, 


BRO 

mata  sete;  o  que  affecta  va- 
lentia, e  se  jacta  de  espada- 
chim, corajoso  e  destemido. 
Propiui  virtutis  venditator. 

Broquelado,  da.  adj.  (ant.) 
Broquelado,  defendido. 

Broquelazo.  m.  (ant.)  Pancada 
com  broquel.  Ictus  scuto  im- 
padus. 

Broquelero,  m.  (ant.)  Broque- 
]  eiró  5  o  que  fazia  ou  usava 
o  \>yo(\víq\.  Scutarius,  scuta- 
tus,  peltatus,  i: — (fig-)  hri- 
guento,  rixador;  amigo  de 
disputas  e  desordens.  Rixa- 
tor,  oris. 

Broquelete.  m.  dim.  de  Bro- 
quel: —  (naut.)  alado  jjor 
barlavento;  posição  da  ver- 
ga e  vela  do  velacho  bem 
braceada  por  sotavento,  em 
facha  ou  bolina  de  barla- 
A'^ento  aguentado,  para  que 
ajude  a  cair  mais  veloz  a 
proa  em  uma  manobra  por 
d'avante. 

Broquelillo,  m.  dim.  de  Bro- 
quel:— brinco;  adorno  que 
usam  as  mulheres  nas  ore- 
lhas. Inauris  inorhem  ducta. 

Broquer.  m.  (art.)  Tamjsa  pe- 
quena e  redonda  que  têem 
os  covos  de  vime  ou  nassas 
na  abertura  da  parte  supe- 
rior por  onde  se  tira  o  pes- 
cado que  se  apanhou. 

Broqueta.  /.  (cos.)  Agulha  de 
empernar;  instrumento  com 
que  se  sujeitam  as  pernas 
das  aves  para  as  assar,  ou 
em  que  se  enfiam  ou  espe- 
tam jiedaços  de  carne  ou  ou- 
tra iguaria  idêntica.  Pa- 
xillus  avibits  assandis. 

Broquia./.  (bot.)  Broquia;  sec- 
ção de  plantas  pertencentes 
ao  genero  tanaceto,  da  fa- 
milia das  compósitas. 

Brosea.  /.  (bot.)  Brosea;  ge- 
nero de  plantas  pouco  co- 
nhecido, que  se  classificou 
duvidosamente  na  familia 
das  ericáceas,  e  comprehen- 
de  só  uma  especie  de  arbus- 
tos que  crescem  nas  Anti- 
lhas. 

Brosimo.  m.  (bot.)  Brosimo;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  urticeas,  similhante  ao 
artocaipo,  e  que  comprehcn- 
de  a  famosa  arvore  conheci- 
da na  America  com  o  nome 
de  arvore  da  vacca;  vege- 
tal precioso  que  se  cultiva 


BRO 

com  esmero  em  muitos  jar- 
dins. 

Brosla./.  (ant.)  V.  Bordadura. 

Broslador.  m.  (ant.)  V.  Bor- 
dador. 

Brosladura.  /.  (ant.jY.  Bor- 
dadura. 

Broslar.  a.  (ant.)  V.  Bordar. 

Brosmio.  m.  (zool.)  Brosmio- 
genero  de  peixes  pertencen- 
te á  familia  dos  gadoideos 
mui  parecido  com  a  lampreia 
de  rio.  E  originario  do  norte; 
c  nos  pontos  cm  que  se  pesca, 
seccam-o  e  salgam-o  como 
o  bacalhau. 

Brosno.  adj.  (ant.)  Bronco 
tosco,  rude. 

Brosquil,  m.  (p.  Ar.)  V.  Redil. 

Brostelk.  adv.  (germ.)  De- 
baixo. 

Brota.  /.  (agr.)  V.  Brote. 

Brotadura.  /.  Brotamento; 
germinação,  acção  de  bro- 
tar. Germinatio,  onis. 

Brótano,  m.  (bot.)Y .  Abrótano: 

Brotante,  inh.  (ant.  arch.)  V, 
Arbotante. 

Brotar,  a.  Brotar,  i^roduzií- 
herva;  diz-se  da  terra.  Emit- 
tere,  edere  :  —  n.  brotar,  re- 
bentar; lançar  a  ¡llanta  suas 
folhas,  flores,  botões  ou  re- 
novos. Germinare : — brotar, 
manar;  sair  a  agua  dos  ma- 
nanciaes.  Scaturire:  —  (fig) 
sair,  fallando  das  bexigas, 
sarampo,  etc.,  quando  vêem 
á  pelle.  Erumperc,  j^rodire: 
—  brotar;  começar  a  mani- 
festação de  alguma  cousa, 
aindaque  não  seja  material. 
Apparere,  elucerc. 

Brote.  m.  (agr.)  Gomo,  pim- 
polho, gemma,  renovo  das 
cepas  ou  das  arvores.  Gem- 
ma, germen:  —  (p.  Mur) 
migalha,  bocadinho. 

Brotera.  /.  (bot.)  Brotera;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  bitnereaceas,  tribu  das 
dombeyaceas,  composto  de 
varias  especies  de  arbustos 
que  crescem  na  Asia  tro- 
l^ical. 

Broteroa.  /.  (bot.)  Broteroa; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  compostas,  tribu  das  se- 
necionideas,  originario  da 
America  austral,  e  culti- 
vado nos  jardins. 

Broto.  (ant.  agr.)  V.  Brote. 

Broton.  m.  (agr.)  V.  Brote. 

Brótula.  /.  (zool.)  Brotula;  ge- 


BRU 

ncro  de  peixes  da  ordem  dos 
malacopterigios,  família  dos 
gadoideos,  composto  de  uma 
única  especie  originaria  do 
mar  das  Antilhas. 

Bkoukea.  /.  (bot.)  Brounea; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  papilionaceas,  tribu  das 
cesalpineas,  composto  de  va- 
rias especies  próprias  da 
America  tropical. 

Brounlovia.  /.  (bot.)  Brounlo- 
via;  genero  de  jj] antas  per- 
tencentes á  familia  das  liliá- 
ceas, composto  de  uma  única 
especie  originaria  da  índia 
e  cultivada  nos  jardins. 

Brouvalia.  /.  (bot.)  Brouvalia; 
genero  de  ¡llantas  da  familia 
das  escrofularineas,  com- 
posto de  varias  especies  in- 
dígenas da  America  tro- 
pical. 

Broza.  /.  Maravalhas;  restos 
ou  despojos  dos  vegetaes. 
Quisqtiilio},  ariim : — mi nu- 
cia  ou  restos  de  qualquer 
cousa,  como  o  cascalho  das 
obras,  as  aparas  de  madeira, 
e  outros  despojos.  Rudus, 
açus,  assuloi,  minutice:  — 
tojal,  mata,  a  espessura  de 
arbustos  e  outras  plantas 
nos  montes  e  nos  camjjos. 
Dumetum: — (fi.9-)  futilida- 
de; as  cousas  inúteis  c  su- 
pérfluas que  se  dizem  ver- 
balmente ou  por  escripto. 
Res  futilis,  vana,  iiullius 
momenti: — brossa;  escova 
de  que  usam  os  impressores 
para  limpar  a  tinta  das  for- 
mas. Scopida,  ce.  Servir  de 
toda  broza  (fr.);  servir  de 
tudo  ou  jjara  tudo,  sem  des- 
tino especial.  Parato  animo, 
in  prompttL  esse  ad  qumlibct 
exsequenda. 

Brozar,  a.  Brossar;  limpar  na 
impreifea  as  formas  com  a 
escova  ou  brossa.  Detergeré. 

BROZNAJfENTE.   adv.  (unt.)   NCS- 

ciamente;  estupidamente, 
loucamente,  sem  juizo. 

Broznedad.  /.  (ant.)  Neccda- 
de,  parvoíce,  asneira,  tolice ; 
ignorancia. 

Brozno,  na.  adj.  (ant.)Y.  Bron- 
co:—  (ant.  fig.)  bronco,  de 
genio  duro  e  grosseiro. 

Brozoso,  sa.  adj.  Que  tem  mui- 
tos despojos,  raminhos  se- 
cos, etc.  Mínutis  refertus. 

Bruas.  adj.  (germ.)  V.  Viíestra. 


BRU 

Brocea.  /.  (bot.)  Brucea;  ge- 
nero de  ijlantas  pertencente 
á  familia  das  zantochyleas, 
composto  de  um  pequeno 
numero  de  especies,  que  se 
encontram  na  Afinca,  Asia 
e  Polynesia. 

Brucero,  adj.  V.  Pincelero. 

Bruces  to.  pi.  (ant.)  Labios. 
De  bruces,  loe.  adv.;  de 
bruços.  Junta-se  com  varios 
verbos,  como:  beber  de  bru- 
ces, caer  de  bruces;  beber 
de  bruços,  deitar-se  de  bru- 
ços. Ore  pronus,  inflcxus, 
a,  um. 

Brúcico.  adj.  (chim.)  Brucico; 
diz-se  dos  saes  que  têem  por 
base  a  brucina. 

Bkucina./.  (bot.)  Brucina;  no- 
me de  um  alcali  vegetal  que 
existe  na  casca  da  brucea, 
chamada  no  commercio/aZsa 
angustura. 

Brucio.  adj.  (ant.)  V.  Abruzo. 

Brugmanzia./  (bot.)  Brugman- 
zia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  raflesiaceas,  fun- 
dado para  classificar  uma 
planta  parasita,  que  se  cria 
na  illia  de  Java. 

Brugo.  to.  (prov.  zool.)  Certa 
especie  de  lagarta. 

Brugtonia./.  (bot.)  Brugtonia; 
genero  de  plantas  da  tribu 
das  epidendreas  c  da  fami- 
lia das  orchideas,  originario 
da  Jamaica. 

Brügüiera.  /.  (bot.)  Bruguie- 
ra;  genei'o  de  plantas  ])er- 
tencente  á  familia  das  rizo- 
foraceas,  formado  por  varias 
especies  de  arvores  e  arbus- 
tos da  Asia  o  da  Nova  Hol- 
landa. 

Bruja.  /.  Bruxa,  feiticeira; 
mulher  que,  segundo  a  opi- 
nião vulgar,  tem  pacto  com 
o  diabo,  e  faz  cousas  extra- 
ordinarias com  seu  auxilio. 
Saga,  strix,  venéfica.  Es 
una  bruja  ó  parece  una  bru- 
ja; é  uma  bruxa  ou  parece 
uma  bruxa;  diz-se  da  mu- 
lher feia  e  já  velha,  em 
phrase  familiar.  Deformis, 
aspectu  hórrida  instar  ma- 
léficas Parece  que  le  han 
chupado  las  brujas,  ó  que 
le  chupan  brujas;  parece 
que  o  chuparam  as  bruxas 
ou  que  as  bruxas  o  chu- 
pam; jjlu-ase  familiar  que 
se  emprega  para  fallar  de 


BRU 


483 


alguem  que  está  muito  aba- 
tido e  descorado.  Extenua- 
tus,  decolor,  tanquam  abstri- 
gibus  exsuctus.  Creer  en  bru- 
ja; crer  em  bruxas;  diz-se 
de  quem  é  nimiamente  cré- 
dulo e  que  tem  simplicida- 
de:—(zoo^.j  coruja;  especie 
de  ave  nocturna  sem  popa, 
muito  commum  na  Hespa- 
nha  e  outras  regiões  da  Eu- 
ropa, que  os  modernos  re- 
uniram ao  genero  mocho. 

Bruje,  m.  (germ.)  Duro  de 
vinte  reales. 

Brujear,  n.  Bruxear;  fazer 
bruxarias.  Maleficia,  incan- 
tationes  exercerc. 

Brujería,  /.  Bruxaria,  feitice- 
ria;  superstição  e  mentiras 
em  que  vulgarmente  se 
acredita  que  as  bruxas  se 
exercitam.  Maleficium,  ü; 
incantatio,  onis:  — pl.  (fig-) 
feitiço,  caricias,  afíagos,  at- 
tractivos.  Parece  cosa  de 
brujeria  (fr.);  parece  bru- 
xaria; diz-se  do  que  não  pa- 
rece feito  por  meios  natu- 
raes. 

Brujes,  m.  2)l-  (germ.)  As  moe- 
das. 

Brujido,  (ai-t.)  Pó  de  diaman- , 
te;  o  pó  que  resulta  de  ter 
roçado   um  com  outro  dois 
diamantes. 

Brujidor.  adj.  (art.)  Grizador, 
alicate;  peça  de  ferro  de 
que  usam  os  vidraceiros  pa- 
ra aparar  o  vidi*o  e  crystacs, 
tem  meio  pé  de  comprimen- 
to, quadrado  e  gi'osso  como 
um  dedo;  remata  em  uma 
porção  de  circulo  com  a  pon- 
ta inclinada  para  o  corpo 
da  peça,  e  entre  ambas  fica 
um  espaço  ôco  para  entrar 
o  vidro  que  se  ha  de  apa- 
rar. Uiicinus  vitreis  laminis 
circumcidendis. 

Brujidura.  /.  Grizadura;  ac- 
ção de  grizar. 

Brujina.  /.  (art.)  Especie  de 
seda  usada  antigamente  nas 
costas  de  Valencia,  e  que 
também  se  chamava  Tara- 
neña. 

Brujir  a.  (art.)  Grizar;  apa- 
rar o  corte  de  um  vidro  ti- 
rando-lhe  as  desigualdades 
depois  de  cortado  com  o 
diamante.  Vitreas  lamince 
férreo  inciso  cireumcidere : 
—  cortar  o  diamante;  roçar 


484 


BÉU 


um  com  outro  para  o  pôr 
em  estado  de  lapidar. 

Brujo,  m.  Bruxo,  feiticeiro;  o 
homem  supersticioso  que  se 
diz  ter  pacto  com  o  diabo 
como  as  bruxas.  Vaieficus, 
i :  —  (fig-)  desavergonhado, 
insolente:  —  (fig.  fam.)  bru- 
xo; sagaz  em  excesso;  diz- 
se  geralmente  das  pessoas 
qué  se  occupam  em  averi- 
guar vidas  alheias. 

BnújuLA.  (tiaut.)  Bússola,  agu- 
lha de  marear.  Aciis  náuti- 
ca: —  mira;  qualquer  bura- 
co ou  ponto  por  onde,  diri- 
gindo a  vista,  se  olha  me- 
lhor algum  objecto.  Par- 
vuin  foramen  per  qiiod  rem 
aliqiiam  intensius  spccida- 
mur.  Mirar  por  brújula 
(fr.)  no  jogo  de  cartas.  V. 
Brujulear.  Ver  por  brújula 
(fr.);  entrever,  vislumbrar. 
^grt  rimari:  —  (fig-)  bús- 
sola; tudo  que  serve  de  guia 
em  qualquer  assumpto  ou 
negocio  difficil:  —  (astron.) 
constellação  da  parte  aus- 
tral do  céu,  na  immediação 
do  trópico  de  Capricornio, 
ao  N.  da  Nave:  —  buraco 
da  mira  da  arma  de  fogo, 
que  corresponde  ao  que  hoje 
se  chama  mira,  aindaque 
de  uma  outra  forma.  Pin- 
nula,  ce:  — (phys.)  bússola; 
instrumento  que  consiste 
em  uma  agulha  magnética, 
movei  em  torno  de  um  eixo 
vertical,  cujos  poios,  cm  vir- 
tude das  attracções  que  se 
verificam  entre  fluidos  ma- 
gnéticos de  nome  diíferente, 
e  das  repulsões  que  se  dão 
entre  os  que  têcm  um  mes- 
mo nome,  se  dirigem  em 
sentido  contrario  dos  da  ter- 
ra, de  modo  que  o  polo  nor- 
te da  primeira  mira  expri- 
me o  sul  da  segunda  e  vice- 
versa. Brújula  muerta;  bus- 
sola  morta;  a  que  perdeu  as 
suas  virtudes  magnéticas, 
pelo  menos  ápparentemente. 

Bkujulae.  adj.  (inus.)  Destro 
em  trapaças  no  jogo. 

Brujulear,  a.  Bruxolear;  no 
jogo  de  cartas  descobrir 
pouco  a  pouco  estas  para 
conhecer  de  que  naipe  são 
pelos  traços  ou  pintas.  Pri- 
mos ápices  pagellariim  lu- 
soriairüm  pdülatini  explica- 


BRU 

re,  dignoscere :  —  (fiff-)  es- 
quadrinhar, adivinhar,  acer- 
tar, descobrir  por  indicios  e 
conjecturas  alguma  cousa 
ou  negocio  de  que  se  trata. 
liimari,  coiíjectare:  —  engc- 
nhíj,r-se,  buscar  engenho  pa- 
ra viver  não  trabalhando. 

Brujuleo,  m.  Supposição,  in- 
vestigação, pesquiza,  conje- 
ctura; acto  de  descobrir 
qualquer  cousa  por  conje- 
cturas. Scridatio,  conjccta- 
tio,  anis. 

Brulote  ou  Brulo.  m.  (naut.) 
Brulote,  navio  de  fogo;  em- 
barcação disposta  artistica- 
mente com  materias  com- 
bustíveis e  inflammaveis, 
que  serve  pai'a  incendiar  as 
esquadras  ou  navios  ini- 
migos. Navis  incendiaria : 
—  (mil.  ant.)  machina  que 
sorvia  para  arrojar  dardos 
contendo  uma  matéria  com- 
bustivel,  que  se  incendiava 
no  acto  de  se  arremessarem. 

Bruma.  /.  Bruma,  cerração, 
nebrina,  neblina;  a  névoa 
que  se  levanta  no  mar.  Ca- 
ligo  e  mari  prodiens:  — 
(a7it.)  V.  Invierno:  — ■  bru- 
ma, nebrina;  ¡Dor  extensão 
significa  toda  a  especie  de 
névoa  que  encobre  o  hovi- 
sonte:  —  (zool.  ant.)  V.  Bro- 
ma. 

Brumador,  RA.  adj.  (ant.JY. 
Abrumador. 

Brumal,  adj.  Brumal,  inver- 
noso; tudo  o  que  pertence 
ao  inverno,  ou  que  perten- 
ce á  névoa.  Brumalis,  is. 

Brumamiento.  m.  (anL)Y.  Abru- 
mamiento. 

Brumar.  a.  (ant.)  Y.  Abrumar. 

Brumazón.  7n.  augm.  de  Bru- 
ma. Nevoeii'0 ;  a  névoa  gran- 
de e  espessa  que  se  forma  no 
mar. 

Brumerita.  /.  (min.)  Brume- 
rite;  carbonato  de  magnesia. 

Brumo,  m.  Cera  branca  e  bem 
purificada  de  que  usam  os 
cerieiros  para  darem  o  xil ti- 
mo banho  ás  tochas  e  velas 
brancas.  Cera  purior  can- 
delisincriistandisdeserviens. 

Brumoso,  sa.  adj.  Brumoso,  ne- 
buloso, nubífero,  nublado; 
cheio  de  névoa., 

BriíneÁceas.'  /.  pi.  (boi.)  V. 
Bruniáceas. 

Bbunelia.  /.  (bot.)  Brunelia; 


BRÜ 

genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  zanthoxileas,  com- 
posto de  muitas  especies 
•sendo  a  sua  maior  parte  ori- 
ginaria da  America  tro- 
pical. 

Brunerita.  /.  (min.)  Bruue- 
rita;  mistura  crystallina  de 
dois  carbonatos. 

BruxXeta.  /.  (ant.)  Brunhete- 
panno  negro:  — /.  (anÚ 
bruneta;  applicava-se  este 
nome  a  certa  especie  de 
prata  em  bruto. 

Brúñete.  /.  (ant.)  V.  Bruneta. 

Brunfelsia.  /.  (bot.)  Brunfel- 
sia;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  eücrophularineas 
que  comprehende  varias  es- 
pecies de  arvores  origina- 
rias da  America  equatorial. 
E  notável  pelo  tamanho  e 
fragancia  das  suas  flores,  e 
foi  formado  para  perpetuar 
a  memoria  do  botânico  Brun- 
fels. 

Brunia./,  (bot.)  Brunia;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
bruniáceas,  que  comprehen- 
de um  niimero  considerável 
de  espécies,  originarias  do 
cabo  da  Boa  Esperança. 
Mais  de  vinte  es])ecies  são 
cultivadas  nos  jardins  da 
Europa. 

Bruniáceas.  /.  2^^-  (bot.)  Bru- 
niáceas; familia  de  plantas, 
cujo  typo  é  o  genero  bru- 
nia; compoe-se  de  arbustos 
ou  de  sub-arbustos,  simii 
Ihantes  ao  rosmaninho,  têem 
folhas  lineares  alternas  mui- 
to approximadas  e  flores  jun- 
tas em  um  receptáculo  oval 
avelludado,  e  rodeado  de  pe- 
quenas folhas  como  as  com- 
jjositas. 

Brunibarbo,  BA.  adj.  (h.  nat.) 
Brunibarbo;  que  tem  as  baa*- 
bas  escuras. 

Brunicorkio,  a.  adj.  (li.  nat.) 
Brunicornio;  que  tem  as  an- 
tennas  brunas. 

Bruniquia./.  (hot.)  Brum'chia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  polygonaceas,  que 
se  corajDoe  de  urna  só  espe- 
cie originaria  da  America 
boreal. 

Brunismo.  m.  (med.)  Browm's- 
mo;  nome  dado  á  theoria 
medica  de  Brown,  segundo 
o  qual  as  enfermidades  se 
dividem  em  geraes,  que  são 


BRU 

asthenicas  ou  esthenicas,  e 
em  locaes. 
Bruno,  na.  adj.  Bruno,  escu- 
ro, negi'o;  que  é  de  côr  pre- 
ta ou  escura.  Color  ater,  ni- 
ger :  —  m.  (bot.)  ameixieira 
negra;  arvore  pequena  que 
se  dá  nas  Asturias.  Este  no- 
me   comprehende    também 
vulgarmente  o  fructo.  Pru- 
num  nigrum. 
Bbunonia.  /.  (hot.)  Brunonia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia  das    brunoniaceas,   que 
comprehende    um    pequeno 
numero    de    especies,    das 
quaes  uma  só,  a  brunonia 
austral,  é  cultivada  na  Eu- 
ropa. 
BrcnoniÁceas./.  pi.  (Jmt.)  ]íru- 
noniaceas;  familia  de  plan- 
tas herbáceas  da  Nova  Hol- 
landa,  cujo  typo  é  o  genero 
brunonia. 
Bruñidera.  /.  (art .)  V.  Table- 
ro, nas  fabricas  de  cera. 
BBuSrDÍsiMo,  MA.  aãj.  sup.  de 
Brunido.  Brunidissimo.  Po- 
litissimus,  a,  um. 
Bruñido,   m.   Brunido,  bruñi- 
dura,   polimento;    acto    de 
brunir    ou    polir.   Poliendi 
actio,  x)olitio,  politura. 
Bruñidor,  ra,  s.  Bruñidor,  po- 
lidor; aquelle  que  brune  ou 
pule.     Loemgator,    liolitor, 
oris: — m.   (art.)  bi-unidor; 
instrumento  de  aço  tempe- 
rado, de  forma  oval,  super- 
ficie  lisa   e  brilhante,  que 
serve  para  pulir  os  metaes, 
tiraudo-lhes  as  asperezas  e 
desigualdades  que  api-esen- 
tem.  Lápis  vel  ferrum  po- 
liendo    deserviens :  —  bruñi- 
dor; pedra  de  agatha,  silice 
ou  hematite,  de  forma  ajj- 
propriada,  mettida  em  uma 
peça  de  madeira  que  é  em- 
pregada pelos  encadernado- 
res e  douradores  para  pulir 
o  oiro :— bisegre ;  instrumen- 
to de  que  usam  os  sapatei- 
ros para  brunir  os  tacões: 
— pelota  de  panno ;  emprega- 
se  para  alisar  as  telas,  os 
papeis  pintados,  as  cartas, 
etc.  Bruñidor  de  dos  ma- 
nos; bruñidor  de  duas  mãos; 
os  espadeiros  dão  este  no- 
me a  um  pau  guarnecido  de 
aço  que  serve  para  brunir  as 
folhas.  Bruñidor  de  pivotes; 
bruñidor  de  eixos;  pequeno 
62 


BRU 

instrumento  de  secção  re- 
ctangular de  que  usam  os 
relojoeiros  para  pulir  os  ei- 
xos das  rodas.  Bruñidor  de 
tornillo;  bruñidor  de  torno; 
é  aquelle  de  que  usam  os 
cutileiros;  tem  a  forma  de 
um  martello  com  a  cabeça 
arredondada  e  polida,  está 
collocado  sobre  um  arco  de 
madeira,  que  descansa  sobre 
outra  peça  também  de  ma- 
deira, a  qual  está  presa  ao 
torno.  O  bruñidor  pode  su- 
bir ou  descer  conforme  se 
queira,  o  que  permitte  po- 
der  apoia-lo  com  mais  ou 
menos  força  sobre  o  objecto 
que  se  quer  brunir. 

Bruñidura.  /.  V.  Bruñido. 

Bruñimiento,  m.  Bruñidura, 
alisadura;  acção  de  brunir, 
de  polir,  de  alisar.  Ijjeviga- 
tio,  onis;  politio,  onis. 

Bruñir.  «(.  Brunir,  polir,  lus- 
trar, alisar,  dar  lustro  ou 
brilho  a  alguns  objectos  co- 
mo metaes,  pedras,  madei- 
ras, etc.  Polire,  Icevigare: 
—  (fi9-)  brunir;  afurmosear 
o  rosto  com  certos  ingredien- 
tes e  artificio,  como  costu- 
mam fazer  as  mulheres.  Fu- 
care. 

Bruquentalia.  /.  (bot.)  Bru- 
quentalia;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  ericáceas, 
composto  de  uma  só  espe- 
cie que  cresce  na  pai'te 
oriental  da  Europa. 

Bruquia.  f.  (bot.)  Bruquiá;  ge- 
nero de  musgos  pertencente 
á  familia  das  phaseaceas, 
composto  de  tres  especies 
que  se  encontram,  uma  nos 
Alpes,  outra  no  cabo  da 
Boa  Esperança,  e  finalmen- 
te outra  na  America  septen- 
trional. 

Brusca.  /.  (p.  Cuba)  Brusca; 
especie  de  lenha  fácil  de 
accender  e  que  se  consome 
depressa :  —  (naid.)  escala ; 
medida  sujeita  a  certo  com- 
passo, fundado  em  regras 
fixas  para  tirar  uma  volta, 
ou,  como  se  diz  vulgarmen- 
te, um  arco,  continuado  e 
symetrico:  —  brusca;  mato 
com  que  se  chega  o  fogo  á 
parte  externa  do  fundo  das 
embarcações  jjara  as  care- 
nar. Labrar  a  la  brusca; 
trabalhar    com    a    escala; 


BRU 


485 


formar  um  mastro  com  todo 
o  aperfeiçoamento  com  a 
medida  d'éste  nome. 

Bruscadeea.  m.  (naut.)  Brus- 
cadeiro;  haste  terminada  em 
uma  das  extremidades  por 
um  ferro  em  forma  de  for- 
cado, que  serve  aos  calafa- 
tes para  enganchar  os  fei- 
xes de  brusca,  accende-los  e 
escaldar  a  jiarte  extema  do 
fundo  da  embarcação. 

Bruscamente,  adv.  Brusca- 
mente, arrebatadamente,  as- 
peramente, de  uma  maneira 
brusca  ou  áspera. 

Bruscate.  m.  (ant.)  Especie 
de  picado;  certo  guisado 
que  se  fazia  antigamente  de 
baço  de  carneiro  e  figado  de 
cabrito  amassado  com  ovos, 
misturados  com  leite  de 
amêndoas,  pondo  tudo  a  co- 
zer juntamente,  e  tempera- 
do com  varias  hervas.  Mi- 
nutai, alis.. 

Brusco,  m.  (bot.)  Gilbarbeira; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  esi^aiTagineas,  com- 
posto de  umas  dez  especies 
pela  maior  parte  europeas; 
a  mais  commum  é  a  gilbar- 
beira de  acúleos,  planta  pe- 
renne que  deita  varios  cau- 
les cylindricos,  estriados,  de 
uns  dois  pés  de  altura,  de 
côr  verde  escura  e  com  fo- 
lhas ovadas,  ponteagudas  e 
de  uma  côr  igual  á  dos  cau- 
les ;  na  face  superior  das  fo- 
lhas nascem  as  flores  e  o 
fructo,  que  são  umas  bagas 
de  côr  carmezim.  A  sua  raiz 
é  uma  d'aquellas  com  que 
se  prepara  o  xarope  do  mes- 

/  mo  nome.  Ruscus  acidea- 
tus:  —  rebotalho,  refugo; 
aquillo  que  se  desperdiça 
por  ser  insignificante,  como 
as  uvas  que  cáem  dos  raci- 
mos duçante  a  vindima,  a 
la  que  na  tosquia  se  desper- 
diça por  ser  má,  os  figos  que 
se  desprezam  por  serem  mui- 
to miúdos,  etc. :  —  brusco,, 
rigido,  áspero,  intratável,, 
desabrido.  Asjjer,  durus,. 
iracundus,  a,  um:  —  brus- 
co; violento,  gi'osseiro,  in- 
civil. 

Brusel.  m.  (pliarm.)  Cylindro' 
de  madeira  dura  com  um' 
braço  nas  suas  duas  extre- 
midades, e  que  serve  para 


486 


BRU 


estender  emijlastos,  pastas, 
etc. 

Brusela./.  (bot.JY.  Yerha  don- 
cella. 

Bruselas.  /.  pi.  (art.)  Buche- 
las;  entre  ourives  certa  es- 
pecie de  pinças  largas. 

Brusismo.  m.  fmed.J  Brou&sais- 
mo;  systema  de  Broussais. 

Bkusista.  adj.  (med.)  Broussais- 
ta;  diz-se  dos  médicos  parti- 
darios do  systema  de  Brous- 
sais. 

Brusonecia.  m.  (bot.)  Brusso- 
necia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  moreaceas,  esta- 
belecido para  classificar  uma 
ai-vore  que  não  tem  podido 
aclimatar-se  senão  nos  jar- 
dins e  com  muito  esmero,  e 
a  que  Linneo  chamava  amo- 
reira do  papel.  É  originaria 
do  Japão  e  da  Nova  Zelan- 
dia, onde  a  sua  casca  é  em- 
pregada para  fabricar  papel 
e  certos  tecidos. 

Brusquedad.  /.  Grosseria,  ru- 
deza, inurbanidade,  incivili- 
dade,  impolítica. 

Brutal,  adj.  Brutal,  belluino, 
ferino,  feroz;  j'i'oprio  dos 
brutos;  que  os  imita  ou  se 
assimilha  a  elles  no  proce- 
der. Belluinus,  ferinus:  — 
V.  Bestial:  —  to.  V.  Bruto. 

Brutalidad.  /  Brutalidade,  fe- 
reza, ferocidade;  condição 
ou  qualidade  do  bruto.  Fe- 
ritas,  helluina  conditio:  — 
(fig.)  brutalidade,  bestiali- 
dade, estupidez,  falta  de  ra- 
são  nos  racionaes.  Stupidi- 
taSj  stolidum  ingenium ,  hru- 
tum  facinus:  —  brutalidade; 
impetuosidade  das  paixões. 

Brutalmente,  adv.  Brutalmen- 
te, bestialmente,  ferinamen- 
te, grosseiramente ;  com  bru- 
talidade, de  uma  maneira 
brutal,  ao  modo  dos  brutos. 
Belluino  more. 

Brutar.  a.  (ant.)  V.  Cerner. 

Brutedad.  /.  (ant.)  V.  Brida- 
lidad. 

Brutesco,  ca.  adj.  V.  Grvtesco. 

Brutez./.  (ant.jY.  Brutalidad. 

Bruteza.  /.  (ant.)  V.  Brutali- 
dad: —  bruteza,  rudeza, 
feialdade;  a  falta  de  poli- 
mento, adorno  ou  artificio. 
Asperiías,  ruditas. 

Brutito.  m.  Brutinho,  pai'vo, 
tolinho;  mancebo  sem  espi- 
rito nem  experiencia. 


BRU 

Bruto.  m.  Bruto,  alimária,  ani- 
mal, besta;  nome  genérico, 
extensivo  a  todos  os  animaes 
irracionaes,  mais  particu- 
larmente aos  quadrúpedes. 
Brutum,  animal:— (fig. )hrn- 
to;  homem  néscio,  ignoran- 
te, dissoluto,  desregrado  nos 
seus  costumes,  grosseiro,  in- 
civil. Stolidus,  kebes,  effre- 
nus  moribus,  dissolutus :  — 
adj.  bruto,  tosco,  grosseiro; 
applica-se  ás  cousas  que  não 
têem  polimento,  ou  que  não 
estão  purificadas,  como:  pra- 
ta bruta.  Asper,  impolitus. 
En  bruto;  em  bruto;  sem 
ser  polido  ou  lavrado,  como: 
diamante  em  bruto.  En  bru- 
to (mod.  adv.);  em  bruto; 
diz-se  das  cousas  que  se  to- 
mam pelo  peso  sem  diminuir 
a  tara,  ou  de  outras  quaes- 
quer  cousas  em  que  ha  a 
fazer  descontos.  Indistincte, 
indiscriminatim :  —  (li.  nat.) 
bruto;  qualificação  .de  to- 
dos 03  corpos  inorgânicos, 
que  se  differençam  dòs  or- 
ganisados  pela  sua  origem, 
pelo  crescimento  que  é  de 
fora  para  dentro,  ou  por  jus- 
ta posição;  pela  sua  termi- 
nação, que  somente  se  veri- 
fica quando  obra  sobre  elles 
um  agente  mechanico,  phy- 
sico  ou  chimico;  também  se 
distinguem  pela  sua  dura- 
ção que  é  indefinida,  uma 
vez  que  não  sejam  atacados 
jjor  alg"uma  poderosa  causa 
de  destruição;  e  finalmente 
se  differençam  por  sua  com- 
posição chiinica,  que  é  bina- 
ria: —  (zool.)  m.  p)l-  brutos; 
urdem  formada  por  Linneo 
na  classe  dos  mammiferos, 
que  comprehendia  os  que 
careciam  de  dentes  incisivos, 
com  colmilhos  compridos  e 
dedos  unguiculados  como  o 
javali,  o  rhinocerontc  e  o 
elephante.  Hoje  não  se  ad- 
mitte  esta  ordem,  e  as  espe- 
cies n'ella  comprehendidas 
estão  classificadas  em  di- 
versos grupos. 

Brutulé.  m.  (germ.  med)  Bu- 
bão;  especie  de  tumor  sy- 
philitico  nas  verilhas:  diz- 
se  vulgarmente  mula. 

Bruxaneli.  m.  (bot.)  Bruxane- 
li;  arvore  da  Índia  cuja  cas- 
ca é  muito  aromática,  e  que 


BUA 

se  emprega  como  adstrin- 
gente e  diurético. 
Bruxelo.  m.  (zooL)  Bruxelo- 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  pertencentes 
á  familia  dos  curculiónidos: 

—  TO.  2}l-  bruxelos ;  tribu  de 
insectos  da  familia  dos  rin- 
copheros,  composto  de  dois 
géneros,  cujo  typo  é  o  bruxo. 

Brúxidos.  s.  2il-  (zool.)  Bruxi- 
dos;  secção  de  insectos  da 
ordem  dos  orthopteros,  da 
familia  dos  curculiónidos 
que  corresponde  á  tribu  dos 
bruxelos  de  Latreille. 

Bruxo.  to.  (zool.)  Bruço  (roe- 
dor); genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  curculiónidos  se- 
gundo uns  e  da  familia  dT>s 
rincoijhoros  segundo  outros. 
Consta  de  mais  de  cem  es- 
]3ecies,  a  maior  ¡Darte  em-o- 
peas,  que  causam  muitos  es- 
tragos ein  varias  sementes, 
como  as  favas  e  ervilhas, 
dentro  das  quaes  se  encon- 
tram. 

Bkuya. /.  (zooL)  Bruya;  espe- 
cie de  pega  parda  de  Ma- 
dagáscar. 

Bruza.  /.  Brossa;  escova  re- 
donda feita  de  cerdas  muito 
espessas  e  fortes,  tendo  uma 
correia  pelas  costas  por  on- 
de se  enfia  a  mão  para  a  se- 
gurar; serve  para  limpar  os 
eavallos,  mulas,  etc.:  — 
(art.)  brossa;  a  escova  de 
que  usam   os  impressores : 

—  brossa ;  escova  com  que 
nas  fabricas  de  panno  pas- 
sam as  fazendas,  e  lhe  endi- 
reitam o  pello.  Strigilis,  sco- 
])ula  crinibus  stipata  ad  de- 
tergendum.  De  bruzas  (adv. 
ant.)  V.  De  Briices. 

Bruzador.  to.  (aí'í.jBrossador; 
especie  de  celha  ou  pédra 
concava  em  que  se  esfregam 
e  limpam  as  formas  nas  im- 
l)rensas. 

Bruzar,  a.  (art.)  V.  Brozar. 

Bruzos.  (de)  adv.  (ant.)  V.  De 
Bruces. 

Bu.  TO.  Papão;  palavra  com 
que  se  ameaçam  as  creanças 
para  que  socoguem.  Vox 
(¿ucedam  ferrorem  pueris  in- 
cidicns.  Hacer  el  bu  (fr.); 
fazer  de  papão,  jogar  as  es- 
condidas fazendo  momices. 

Bita.  /.  V.  Buba.  El  que  tiene 


BUB 

bua  ese  la  estruja  (fig-Ji  ^^' 
da  um  sente  o  seu  mal ;  si- 
gnifica que  ninguém  se  in- 
teressa tanto  em  remediar 
os  males  como  aquelle  que 
os  sente.  Optimh  sita  quis- 
que curat. 

BuAMTEOPiA.  /.  fmed.)  Buan- 
thropia;  monomanía,  que 
consiste  na  persuasão  em 
que  estão  os  que  a  padecem, 
de  se  terem  transformado  em 
bois. 

BüANTRÓPico,  CA.  adj.  (med.) 
Buanthropico;  diz-se  do  que 
pertence  á  buanthropia. 

BuANTROPO,  PA.  adj.  (med.) 
Buanthropo;  qii,e  padece  a 
buanthi'opia. 

BuARO,  BuARiLLo.  111.  Butio ; 
ave  de  rapina,  especie  de 
fi'ancelho.  Prcedatrix  avis 
tinnunculo  similis. 

BüATE.  VI.  (Ijoí.J  V.  Buato. 

BuATi.  m.  (hoí.)  Buati;  arvore 
das  ludias  orientaes,  que 
alguns  botánicos  julgam  ser 
o  buato,  e  cujo  nome  se  tem 
corrompido. 

Buato.  m.  (hot.)  Buato;  gene- 
ro de  plantas  de  raizes  ex- 
tremamente amargas,  indi- 
genas  da  India,  e  que  são 
consideradas  em  medicina 
como  febrífugas. 

Büaya.  /.  (zool.)  Bum  a;  peixe 
pequeno  do  alto  mar  que  vi- 
ve nos  mares  das  ilhas  Mo- 
lucas,  e  que,  segundo  os  na- 
turalistas, é  de  urna  longi- 
vidade  fabulosa. 

Buba.  m.  (jy.  Así.)  Bouba;  tu- 
mor purulento,  syiibilitico  e 
pustuloso,  que  apparece  á 
superficie  do  corpo.  Pastil- 
la, ce:  —  (ue/e)-.J pústula  que 
apparece  nos  labios,  espe- 
cialmente lio  cão  e  gado  la- 
nígero. No  cavallo  é  con- 
sequência de  estar  mal  en- 
freiado,  ou  pelo  mau  go- 
vei'uo  que  lhe  dá  o  cavallei- 
ro:  —  (zool.)  buba;  genero 
de  insectos  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicoruios, 
comiDosto  de  duas  especies 
europeas. 

BuBAJLA.  /.  (ant.)  V.  Búfala. 

BubÁlibas.  /.  jíí-  (zool.)  Buba- 
lidas;  nome  dado  por  alguns 
naturalistas  aos  antílopes 
parecidos  com  o  búbalo. 

Búbalo,  m.  (zool.)  Búbalo; 
mammifero  ordinario  da  or- 


BUB 

dem  dos  ruminantes,  corres- 
pondente ao  genero  antílope, 
cujos  cornos  apresentam 
duas  curvatui-as,  e  têem  a 
ponta  dirigida  para  trás.  E 
originario  de  Africa:  —  V. 
Búfalo. 

Bubakda.  /.  (ant.  mil.)  Aber- 
tui-a  perpendicular  que  se 
praticava  nos  corredores  dos' 
castellos  antigos,  e  por  cima 
das  portas  das  muralhas  pa- 
ra deixar  cair  ¡Dor  ella  ¡ce- 
dras e  agua  a  ferver  sobre 
os  sitiantes. 

BubÁtico,  ca.  adj.  (med.)  Bos- 
telloso;  diz-se  da  pessoa  que 
tem  bostellas.  -¿íEger  pustu- 
lis,  sive  qnod  ad  pústulas 
attinet. 

Bdbia.  /.  (zool.)  Boubia;  ave 
aquática,  indígena  da  Ame- 
rica. 

BuBiEBA.  /.  (zool.)  Bubiera; 
l^eixe  coiTCspondente  ao  ge- 
nero cyprino;  é  a  especie  de 
menor  tamanho  que  contém 
o  dito  genero. 

BüBiLLA.  /.  dim.  de  Buha:  — 
(zool.)  V.  Abubilla. 

BuBO.  m.  (zool.)  Bufo;  divisão 
de  aves,  da  ordem  das  no- 
cturnas, cujos  tarsos  são 
providos  de  pennas  até  ás 
unhas;  —  bubo;  vfu-iedade 
de  cucos  originarios  de  Java 
e  de  Madagáscar. 

Bubón,  m.  (med.)  Bubão;  tu- 
mor grande  chcio  de  pus. 
Grandior  pústula,  tumor 
p)urulenltis :  — -  bubão;  tu- 
mor inflajnmatorio  que  tem 
sua  sede  nos  ganglios  lym- 
phaticos  sub-cutaneos,  e 
principalmente  nos  da  re- 
gião inguinal,  axillar  e  do 
pescoço.  Buho,  inguinarivs 
tumor:  —  (hot.)  bubão;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  umbelliferas,  originarias 
do  cabo  da  Boa  Esperança, 
que  produz  uma  substancia 
gommosa,  usada  na  medi- 
cina. 

Bubonoceuk.  m.  (med.)  Bubo- 
nocele; hernia  inguinal  cau- 
sada pela  caída  do  epiploon, 
ou  dos  intestinos,  através 
dos  aunéis  dos  músculos  epi- 
gasti'icos. 

BuBONOREXiA.  /.  (mcd.)  Bubo- 
norexia;  hernia  intestinal 
que  carece  de  saco. 

Buboso,  sa.  adj.  (med.)  Bou- 


BUG 


487 


bento;  aquelle  que  tem  bou- 
bas ou  padece  venéreo.  Ve- 
nérea lúe  vel  tabe  infectus: 
—  (ant.)  boboso,  chagado, 
ferido. 

BuBRELO.  m.  (zool.)  Bubrelo; 
genero  de  aves  da  familia 
dos  phringilidos,  que  tem  o 
bico  muito  cui-to  e  as  azas  e 
pescoço  de  tamanho  media- 
no ;  a  sua  cor  é  um  tanto 
avermelhada  e  do  tamanho 
de  uma  calhandra. 

BüBROMA.  /.  (hot.)  V.  Giía- 
zuma. 

BüBÚ.  m.  (zool.)  Bubú;  genero 
de  aves  da  familia  dos  cu- 
cos, composto  de  duas  espe- 
cies, ambas  notáveis  pelo 
brilho  e  variedade  de  suas 
cores,  e  originarias  das  ilhas 
de  Java  e  Sumatra. 

BüBULA.  m.  (zool.)  Bubula;  pe- 
ga parda  de  Afi-ica. 

BuBüLiNA. /.  (chim.)  Bubulina; 
substancia  extrahida  dos  ex- 
crementos do  gado  vaccum, 
porém,  segundo  parece,  tam- 
bém entra  como  principio 
geral  constitutivo  dos  ex- 
crementos de  animaes  das 
diflíerentes  especies. 

BuBüTo.  m.  (zool.)  Y.  Bubú. 

Bucal,  adj.  (anat.)  Bocal;  o 
que  pertence  á  boca,  como 
arteria  bocal,  membrana  bo- 
cal, etc.  Vestíbulo  bucal; 
vestíbulo  bocal;  pequena 
cavidade  comprehendida  en- 
tre a  face  interior  dos  la- 
bios, e  a  exterior  das  gen- 
givas e  dos  dentes. 

BucAMANciA.  /.  (med.)  Boca- 
mancia;  conhecimento  dos 
signaes  que  oflferece  a  boca 
nas  enfermidades. 

BucANARiA./.  (hot.)  Bocanaria; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  auacardiaceas,  que 
comprehende  varias  arvores 
indígenas  da  India. 

BucAN0Fn.L0.  adj.  (bot.)  Boca- 
uophillo  (folha  em,  forma  de 
trombeta).  V.  Sarracena. 

BucAPORTA.  m.  (comm.  mar.) 
Bocaporta;  livro  que  serve 
nos  navios  mercantes  para  to- 
mar notas  de  tudo  quanto 
entra  e  sáe  do  porão. 

BucARAN.  m.  (p.  Ar.)  V.  Bo- 
cací. 

Bucaras.  /.  i;¿.  (bot.)  Especie 
de  uva  jíreta. 

BüCARDA.   /.    (zool.)   Bocarda 


488 


BUG 


(coração  de  boi);  genero  de 
molluscos  acephalos  testá- 
ceos, da  ordem  dos  lamelli- 
cornios,  que  se  encontra 
commummente  nas  praias 
do  mar  em  todas  as  latitu- 
des do  globo. 

BüCAKDio.  m.  (zool.)  syn.  do 
genero  Isocardio.  V.  esta 
palavra. 

BüCARiTO.  m.  dim.  de  Búcaro. 

Búcaro,  m.  Bucai'o ;  dá-se  este 
nome  a  tres  especies  de  ar- 
güía, que  se  encontram  em 
varias  partes  da  America, 
e  que  deitam,  especialmente 
sendo  molhadas,  um  cheiro 
agi-adavel.  Differençam-se, 
entre  outi-as  cousas,  na  cor, 
sendo  uma 'vermelha,  outra 
negra  e  outra  branca.  Ar- 
güía bucarina,  maulica,  sub- 
dola,  motina :  —  búcaro ;  no- 
me que  se  dá  aos  vasos  que 
se  fazem  na  Amex-ica  com  a 
argüía  do  mesmo  nome.  Vas 
fictile  natura  odoratum,  po- 
culum  Amerieanum  ex  argü- 
ía odorífera  confectum. 

Buccelación./.  (nied.J Laquea- 
cao;  maneira  de  deter  o  san- 
gue, ligando  a  ai-teria  cu 
veia  aberta :  —  (chim.)  buce- 
lação;  divisão  em  grandes 
bocados. 

BUCCELADO,  DA.   odj.   (zool.)  Bo- 

quicerrado;  epitheto  que  se 
dá  aos  insectos  que  têem  a 
boca  pequena:  —  s.  pi.  bo- 
quicerrado ;  familia  de  inse- 
ctos, da  ordem  dos  nevro- 
,  pteros,  cuja  boca  é  summa- 

mente  pequena. 

■üüCCINADAS.   /.   pZ.    (zool.)   Bu- 

zinadas;  familia  de  con- 
chas univalves,  da  ordem  das 
gasterópodos,  que  tem  por 
typo  o  genero  búzio. 

BucciNADO,  DA.  adj.  (zool.)  V. 
Buccinal. 

BucciNADOK.  TO.  (anoi.)  Buzina- 
torio ;  certo  musculo  que  oc- 
cupa  lateralmente  o  espaço 
comprehendido  enti-e  as  ma- 
xülas. 

BucciNAi..  adj.  (zool.)  Buzinai ; 
ai)plica-se  ás  conchas  que 
têem  a  figura  de  uma  trom- 
beta. 

BucciN  ATO-FAKÍNJEA.ad;'.  (cwiaí  .J 
V.  Buccino-farínjea. 

BücciNELA.  /.  (zool.)  V.  Tur- 
hinela. 

BrcciKo.  m.  (zool.)  Buzio  5  ge- 


BUC 

uero  de  molluscos,  da  ordem 
dos  gasteropodes  pectini- 
branchios,  composto  de  umas 
duzentas  especies  que  se  en- 
contram em  todos  os  mares, 
sendo  todavia  mais  abun- 
dantes nos  que  banham  os 
paizes  tropicaes. 

BücciNO-FABÍNJEA.  /.  (auat.) 
Buccino-pharyngeaua ;  apo- 
nevrose  que  se  estende  des- 
de o  vértice  da  apophyse 
pterigoidea  interna  até  á 
linha  myleana  do  osso  ma- 
sillar inferior. 

BucciNÓiDEOs.  m.  pi.  (zool.)  Bu- 
zinoideos;  familia  de  mollus- 
cos gasteropodios  pectini- 
branchios,  que  comprenende 
todos  os  de  concha  dentada. 

Bucco-FARiNJEO.  odj .  (aiiat.) 
Boqui-iDharyngeo;  diz-se  de 
tudo  aquillo  que  tem  rela- 
ção com  a  boca  e  com  a  pha- 
rynge. 

BuCCÓlDEAS.  /.    pi.    (zool.)    Bo- 

coideas;  familia  de  aves,  da 
ordem  dos  zigodactilos  ou 
trepadores,  que  se  encontra 
nas  paragens  quentes  de  am- 
bos os  continentes. 

BuCCÓLNEAS.    /.    ^jZ.    (zool.)    Bo- 

coiueas;  sub-familia  de  aves 
da  familia  das  bocoideas,  e 
da  ordem  dos  zigodactilos  ou 
trepadores,  cujas  especies 
são  originarias  da  Asia. 

Bucco-LABiAL.  odj.  (aiiat)  Buc- 
co-labial ;  diz-se  do  que  tem 
relação  com  a  boca  e  com 
os  labios. 

BúccüLA./.  (anat.)y.  Papada. 

BucctrLTNA.  /.  (bot.)  Boculina; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  orchideas,  composto 
de  uma  só  especie,  origina- 
ria do  cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

Bucea.  /,  (naut.)  V.  Buscio. 

Bucear,  a.  Mergulhar;  ir  ao 
fundo  do  mar,  tii-ai'  o  mer- 
gulhador o  que  por  naufra- 
gio ou  por  outro  qualquer 
accidente  caiu  na  agua  e 
foi  ao  fundo.  Urinari,  undis 
eripere, 

BucÉFALA.  /.  (zool.)  Bufala; 
fêmea  do  búfalo. 

BuCEFALILLO.    771.    (zOOl.)  Bufa- 

losinho;  pequeno  búfalo. 
Bucéfalo,  m.  Bucephalo;  no- 
me de  imi  cavallo  de  Ale- 
xandi-e  Magno.  Em  sentido 
irónico  dá-se  este  nome  aos 


BUC 

cavallos  que  têemuma  figura 
ridicula :  —  (fig.fam.)  bruto, 
ignorante,  tolo: — m.  (zool.) 
bucephalo  (cabeça  de  boi); 
genero  de  gusanos  intesti- 
naes  tremátodos,  que  tem 
sido  observados  no  figado  de 
alguns  molluscos  de  agua 
doce :  —  bucephalos ;  genero 
de  zoophy tos,  da  familia  dos 
beroideos,  composto  de  uma 
só  especie,  originaria  da  ilha 
de  Ceylão. 

Bucefalóforo,  ra.  adj.  Buce- 
phalophoro;  que  tem  cabeça 
de  boi. 

BucELABio.  m.  (ant.)  Buccel- 
lario;  vassallo,  escudeiro  ou 
creado  que  come  em  casa  de 
seu  senhor  ou  amo. 

Bucelas.  /.  pi.  (art.)  Buché- 
las ;  tenazes  de  que  se  servem 
mui  frequentes  vezes  os  cra- 
vadores,  ourives  e  esmalta- 
dores. 

Buceo,  m.  Mergulho ;  o  acto  de 
mergulhar.  Urinatoris  offi- 
cium,  urinandi  axitus. 

Bocera./,  (bot.)  V.  Búcida. 

BÚCERO.  m.  (zool.)  Bocero  (cor- 
no de  boi);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  heterome- 
ros,  da  familia  dos  tenebrio- 
nitos,  composto  de  duas  es- 
l^ecies  originarias  do  Brazil : 
—  adj.  applica-se  também 
este  nome  aos  cães  galgos  de 
focinho  negro.  Plautus  ca- 
nis ore  nigro. 

BucERosiA.  /.  (bot.)  Bocerosia 
(corno  de  boi);  genero  de 
plantas,  da  familia  das  as- 
clepiádeas,  composto  de  seis 
especies  que  crescem  na  ín- 
dia e  no  Senegal. 

Buces,  (de)  adv.  mod.  V.  De 
bruces. 

BÚCIDA.  /.  (bot.)  Bucida;  gene- 
ro de  plantas,  da  familia  das 
combrethaceas,  composto  de 
tres  ou  quatro  especies,  ori- 
ginarias da  Asia  tropical. 

BuciNADOR.  m.  (anat.)Y.  Buc- 
cinador. 

BuciNAB.a.  (ant.)  Buzinar; pre- 
goar com  a  trombeta  ou  imi- 
tando-lhe  o  som. 

BuciNERO.  TO.  (zool.)  Buziuei- 
ro;  animal  que  vive  no  bu- 
zio. 

BuciNiTA.  /.  (zool.)  Buzinita; 
buzio  fóssil. 

BuciTBERA.  /.  (ant.)  V.  Buitre- 
ra:—  sitio  alto  epeuhasco- 


BUG 

so,  onde  aninham  e  criam 
os  abutres. 

BvcLAÍJDExs.f.pl.  Biiclaudeas; 
tribu  de  plantas  da  familia 
das  hamamelideas,  cujo  typo 
é  o  genero  buclaudia. 

BucLAUDLV.  /.  (bot.J  Buclau- 
dia; genero  de  vegetaes  fos- 
seis:— buclaudia;  genero  de 
plantas,  da  familia  das  ha- 
mamelideas, cuja  única  es- 
pecie é  uma  arvore  da  lu- 
dia, parecida  com  o  álamo, 
que  apresenta  grupos  de  oito 
flores  com  folhas  alternas,  e 
pedúnculos  terminaes. 

BucLAUDiTA. /.  (min.)  Buclau- 
cUta;  substancia  negra,  opa- 
ca, que  crystallisa  em  pris- 
mas obliquos,  e  que  se  eu- 
contra  em  Arendal  junta- 
mente com  o  amphibol  e  a 
wernerita. 

Bucle,  m.  Bucre;  annel  que  se 
faz  no  cabello.  Cincinnus,  i. 

BucLECiTO.  m.  (favi.)  Caraco- 
liuho  cu  cada  um  dos  an- 
neis  do  cabello  frisado. 

BucNERA./.  (bol.)  Bucuera;  ge- 
nero de  plantas,  da  familia 
das  escrophulareas,  cujas 
especies  crescem  nos  paizes 
tropicaes ;  são  herbáceas,  vi- 
vazes, de  folhas  inferiores, 
oj^postas,  frequentemente 
dentadas  e  com  flores  isola- 
das e  dispostas  em  es^jigas 
terminaes.  Cultivam-se  duas 
especies  nas  estufas. 

BucNÉREAs.  /.  pl.  (hot.)  Bucne- 
reas;  tribu  de  plantas,  da 
familia  das  escrophulareas, 
cujo  typo  é  o  genero  buc- 
nera. 

Buco.  in.  (ant.  p.  Ar.)  Bode;  o 
macho  da  cabra :  —  abertu- 
ra, buraco,  orificio.  Hiatus, 
US :  —  (naut.)  buco.  V.  Ar- 
queo, na  sua  segunda  acce- 
pção. 

Bucólica.  /.  Bucólica;  poesia 
ou  dialogo  pastoril,  em  que 
se  introduzem,  fallando  so- 
bre difí'erentes  cousas,  os 
pastores  ou  gente  do  campo. 
Bucólica,  carmen  bucolicmn, 
pastorale :  —  (fam.)  alimen- 
to, sustento,  comida.  Victus, 
i,  epulce,  arum. 

Bucólico,  ca.  adj.  Bucólico; 
que  tí  concernente  á  poesia 
chamada  bucólica.  Bucoli- 
cus,  a,  um. 

BucoLzrrA./.  (min.)  Bucolzita; 


BUG 

substancia  de  textura  fibro- 
sa, parecida  com  a  andalu- 
zida  pela  sua  composição  e 
caracteres  exteriores,  que  se 
encontra  no  Tyrol  e  nos  Es- 
tados Unidos  da  America. 

BücoNADOs.  m.  pl.  (zool.)  Bu- 
couados;  familia  de  aves 
trepadoras. 

BucoNEATO.  m.  (bot.)  Especie 
de  uvas  que  se  vindi^iam 
depois  das  geadas. 

Bucosidad.  /.  (naut.)  Ai-quea- 
ção.  V.  Arqueo,  na  sua  se- 
gunda accepção. 

Bucran.  /.  (comm.)  Olandilha 
ou '  bocaxim,  que  se  mette 
nas  feições  dos  vestidos  en- 
tre o  sen  forro  e  jieca. 

Bucrato.  m.  (zool.)  Bucrato; 
genero  de  insectos  orthopte- 
ros,  da  familia  dos  locusti- 
dos,  composto  de  uma  só 
especie,  originaria  do  Brazil. 

BucsEN.  «i.  (mus.)  Trombone; 
nome  de  um  instrumento  de 
latão  de  grandes  dimensões, 
composto  de  dois  tubos  ou 
canuudos  dobrados,  em  for- 
ma de  bomba,  cujo  som  se 
produz  soprando  em  um  bo- 
quim do  mesmo  metal  ou 
de  marfim.  Modificam-se- 
Ihe  os  sons  prolongando  ou 
encui-tando  gi-adualmente  os 
seus  tubos  chamados  varas. 

Bucha.  /.  (ant.)  V.  Hucha. 

BuciLVDA.  /.  Sorvo,  gole,  trago. 

BucHAR.  a.  (ant..)  Occultar,  es- 
conder, encobrir.  Conderc. 

BucHARAR.  a.  (germ.)  V.  Tirar. 

BucuE.  m.  Papo ;  bolsa  ou  re- 
servatório que  têem  as  aves 
na  parte  inferior  do  pesco- 
ço, no  qual  recebem  a  co- 
mida ijara  passar  depois  ao 
resto  do  apparelho  digesti- 
vo. Ingluvies,  sinus  in  quem 
aves  demittunt  cibos:  —  coa- 
gulador ;  liarte  do  estomago 
dos  ruminantes,  que  corres- 
ponde ao  estomago  dos  ra- 
cionaes.  Ventriculus,  i: — bo- 
chechada; a  quantidade  de 
agua  ou  de  qualquer  liqui- 
do que  cabe  de  urna  vez  na 
boca.  Haustus  aquce,  quan- 
tum bucea  commode  capit: 
— burrico,  burro  novo  e  que 
ainda  mama.  Asininu^  pul- 
lus:  —  prega  ou  dobra  que 
faz  a  rou])a  que  não  assenta 
bem.  Sinus,  mí,  umbo,  onis : 
—  bucho;  logar  em  que  se 


BUD 


489 


finge  guardar  os  segredos, 
como:  no  le  cupo  en  buche 
tal  cosa;  nao  lhe  coube  tal 
cousa  no  bucho,  etc.  Pectus, 
cris,  animus,  i:  —(art.)  sa- 
co; na  pesca  dá-se  este  nome 
á  rede  collocada  no  vértice 
do_  angulo  formado  pelos 
dois  lados  ou  extremidades 
da  manga  da  almadrava  on- 
de os  atuns  por  si  mesmos 
ficam  encerrados,  até  que 
os  vão  tirar.  Setis  piscato- 
rice  sacculus:  —  (fam.)  bu- 
cho; estomago  dos  racio- 
naes.  Stomachus,  i,  ventri- 
culus, i.  Sacar  el  buche  a 
otro;  sacar  alguma  cousa 
do  bucho  a  outrem;  faze-lo 
dizer  tudo  o  que  sabe.  Ad 
secreta  propalanda  inducere. 

BucHEciLLo.  m.  dim.  de  Buche. 

BucHETE.  m.  Bochecha  eleva- 
da, por  estar  a  boca  chela 
de  ar.  Maxilla  vento  ínfla- 
la, túrgida. 

BucHÍ.  /.  (germ.)  V.  Cosa. 

BucHiN.  m.  (ant.)  V.  Verdugo. 

BüCHORNo.  m.  (ant.)  V.  Bo- 
chorno. 

BuDA.  /.  (bot.)  V.  Espergvlor- 
ria. 

BuDDisMo.  ?tt.f7-eZ.JBuddhismo; 
doutrina  religiosa,  fundada 
por  Buddha  na  India.  Não 
admitte  distincção  de  raças, 
debaixo  do  ponto  de  vista 
religioso,  nem  sacñficios 
sanguinolentos,  pem  ronsi- 
dera  salvação  possivel  se- 
não na  vida  ascética  e  con- 
templativa. Nega  a  existen- 
cia de  espíritos  pui'os,  e  não 
admitte  a  existencia  real  e 
absoluta  de  qualquer  outi'a 
cousa  a  não  ser  a  materia. 

BuDDisTAs.  adj.  Buddhistas ; 
que  pertence  a  Buddha  :  — 
m.  pl.  buddhistas;  sectarios 
de  Buddha. 

BuDEL.  m.  (ant.)  Intestinos. 

BuDELARio.  m.  (ant.)  Sabre, 
machete. 

BuDiAL.  m.  (p.  Ext.)  V.  Bu- 
heded.  • 

BuDLAB.  a.  (germ.)  V.  Amagar. 

BuDioN.  m.  (zool.)  Bodião ;  nome 
que  se  dá  em  Cadix  a  um 
peixe  conhecido  em  outros 
¡joutos  pelo  nome  de  Don- 
cella muito  commum  nos 
mares  de  Hespanha,  com 
meio  pé  de  comprimento,  e 
que  varia  infinitamente  na 


490 


BUE 


cor  mais  ou  menos  escura, 
6  manchado  de  azul  e  en- 
carnado. Tem  as  escamas 
muito  pequenas  e  é  coberto 
por  uma  substancia  viscosa. 
Labrus  imvo. 

BuDiTA.  /.  (zool.)  V.  Agtim- 
Nive, 

BuDLEA.  /.  (hot.)  Budleia;  ge- 
nero de  plantas  da  fami- 
lia das  escropbulareas,  que 
apresentam  um  bello  e  sur- 
prebendeute  aspecto,  quan- 
do as  suas  folhas  são  agita- 
das pelo  vento.  As  suas  es- 
pecies são  indígenas  da 
America.-—/,  pi.  biuUeias; 
tribu  da  familia  das  escro- 
pbulareas, cujo  tyjjo  é  o  ge- 
nero budleia. 

BüE.  m.  (ant.)  V.  Buey. 

BüECEYE.  m.  (naut.J  Bueceye ; 
especie  de  remo,  com  que  os 
naturaes  das  Filijjpinas  na- 
vegam em  umas  embarca- 
ções chamadas  Barangayes. 

Buega.  /.  (p.  Ar.)  Marco,  lin- 
de, extrema,  baliza,  limite 
nos  campos;  demarcação  que 
divide  umas  herdades  de  ou- 
tras. Terminus,  limes. 

BuEis.  TO.  pi.  (ant.)  V.  Bueyes. 

Bueitre.  m.  (ant.)  V.  Buitre. 

Buen.  adj.Y.  Bueno.  Usa-se 
somente  quando  antecede 
um  substantivo,  como  buen 
año,  buen  acontecimiento; 
bom  anno,  bom  aconteci- 
mento, etc. 

Buena.  /.  (ant.)  Boa,  bens, 
cabedaes,  riquezas,  fazen- 
das. Bona,  orum. 

Buenaboya.  m.  (ant.  naut.)  No- 
me dado  ao  individuo  que 
se  ajustava  voluntariamente 
para  servir  de  remeiro  nas 
galeras.  Vohmtarius  remex. 

BuEN.uvrENTK.  adv.  Boamente, 
perfeitamente,  exeellente- 
mente,  facilmente,  sem  mui- 
to trabalho  ou  fadiga.  Benh, 
facill,  nuUo  negotio,  sine 
labore :  — V.  Voluntariamen- 
te. De  buenamente  (adv. 
ant.);  de  boamente,  de  boa 
vontade,  com  muito  gosto. 

BuENAMERESciENTE.  adj.  (ant.) 
V.  Bienmereciente. 

Buenandanza.  /.  V.  Bienan- 
danza. 

Buenaventura.  /.  Boaventura  \ 
boa  sorte,  prosperidade,  fe- 
licidade. Felicitas,  atis, 
prosperitasy^  àtis :  —  buena- 


BÜE 

dicha;  adivinhação  supersti- 
ciosa que  fazem  as  ciganas, 
guiando-se  j^ara  isso  pelos 
traços  que  apresenta  a  pal- 
ma da  mào,  e  pela  expres- 
são da  pliysionomia.  Mulier- 
Gularum  supersticiosa  divi- 
natio.  A  la  buena  ventura, 
adv.  mod.  V.  A  la  ventura. 
Bueno,  na.  adj.  Bom;  que  tem 
íUJ  qualidades  convenientes 
á  sua  natureza,  ao  seu  des- 
tino ou  uso.  Bónus,  a,  um: 

—  bom;  que  é  demasiada- 
mente sincero,  que  é  sim- 
ples, de  pouco  engenho  e  fi- 
nura. Incallidus,  simplex, 
icis: — bom,  útil,  opportu- 
no,  prestadio,  favorável,  pro- 
picio. Utilis,  còmmodus,  op- 
portunus,  a,  um:  —  bom, 
gostoso,  agradável,  diverti- 
do. Jocundus,  gratus,  a,  um: 

—  bom ;  menos  mau ;  no  sen- 
tido de  que  uma  cousa  não 
está  em  bom  estado,  mas 
que  ainda  pode  servir,  co- 
mo: este  vestido  está  aun 
bueno;  este  vestido  está 
ainda  bom.  Mediocris,  non 
inutilis,  non  despicabilis : — 
bom,  grande ;  como :  buena 
calentura,  buena  cuchillada; 
(3oa  sezão,  boa  cutilada:  — 
bom,  bastante,  sufficiente. 
Sufficiens,  entis:  —  bom; 
usado  com  o  verbo  substan- 
tivo ser  significa  estranho, 
singular,  particular,  notá- 
vel, como:  lo  bueno  es  que 
quiera  enseñar  a  su  maestro; 
bueno  fuera  que  ahora  ne- 
gase lo  que  ha  dicho  tantas 
veces;  o  bom  ou  notável  é 
que  queira  ensinar  a  seu 
mestre;  estranho  seria  que 
negasse  agora  o  que  tantas 
vezes  tem  dito.  Mirum,  no- 
tabile:  —  adv.  bom;  sufii- 
cieutemeute.  Satis,  abunde. 
Bueno,  ó  bueno  está,  ó  bue- 
no está  lo  bueno  (cxpr.fam.); 
está  bom,  basta,  nada  mais. 
^e  quid  nimis,  satis  est.  A 
buenas,  adv.  mod.  (fig.);  ás 
boas;  de  bom  grado,  de  mo- 
tu  próprio,  voluntariamente. 
Sponth,  libenter.  Adonde  bue- 
no ó  de  dónde  bueno  (adv. 
fam.);  aonde  vae  ou  d'on- 
de  vem  ?  Allégate  ó  arríma- 
te a  los  buenas  y  serás  uno 
de  ellos  (rif.);  chega-te  aos 
bons    e    serás    um   d'elles; 


BUE 

quera  a  boa  arvore  se  chega 
boa  sombra  o  cobre;  empre- 
ga-se  para  explicar  o  pro- 
veito que  se  tira  das  boas 
companhias.  Cum  sanctis 
sanctus  eris.  De  buenas  a 
buenas  (adv. mod.  fam.);  boa- 
mente,  ás  boas,  de  boa  von- 
tade, sem  repugnancia.  Li- 
benter, grato  animo.  De 
buenas  á  primeras  (adv. 
mod.);  á  primeira  vista,  lo- 
go a  principio,  ao  primeiro 
encontro.  Hospite  insahita- 
to.  De  bueno  a  bueno  (adv. 
mod.)  V.  De  buenas  a  bue- 
nas. Hacer  buena  alguna 
cosa  (fr.  fig.  fam.);  provar 
qualquer  cousa;  justifica-la. 
Comprobare,  confirmare. 
Malo  vendrá  que  bueno  me 
hará  (rif.)  V.  Malo.  No  de- 
cir malo  ni  bueiio  (fr.);  não 
dizer  mal  nem  bem,  não  di- 
zer cada  um  o  que  sente, 
guardar  silencio,  não  dizer 
cousa  alguma  sobre  qual- 
quer assumpto.  Tacere,  si- 
lere:  —  bom,  forte,  robusto, 
com  pei'feita  saúde:  —  bom, 
salubre,  sadio,  hygienico, 
salutífero:  —  bom,  muito; 
como:  tieiíe  buena  renta, 
buen  diñero  ;  tem  boa  renda, 
bom  dinheiro:  —  bom,  hon- 
rado, probo;  e  assim  dize- 
mos :  asistió  al  juicio  como 
hombre  bueno;  assistiu  ao 
juizo  como  homem  bom,  hon- 
rado :  —  bom ;  applica-se  ás 
cousas  nocivas,  quando  são 
próprias  para  produzir  o  seu 
effeito;  como:  buen  veneno; 
bom  veneno:  —  bom;  usa-se 
fallando  das  qualidades  da 
alma,  e  das  obras  da  intelli- 
gencia  ou  da  arte,  para  signi- 
ficar superioridade  ouexcel- 
lencia,  como:  buen  cuadro, 
buen  poema;  bom  quadro, 
bom  poema.  Buenas  artes.V^ 
Las  artes  liberales.  Buenas 
letras. Y  .Humanidades.  Buen 
esfuerzo  quebranta  malaven- 
tura (fig.);  a  coragem  vence 
o  infortunio ;  recommenda  o 
valor  e  constancia  nos  tra- 
balhos. A  bíien  tiempo,  adv.; 
a  'bom  tempo,  opportuna- 
mente.  Dios  te  la  depare 
buena;  Deus  t'a  depai-e  boa; 
denota  o  perigo  que  ás  ve- 
zes ha  no  que  vae  executar- 
se.  Hacer  buena  alguna  can- 


BÜE 

tidad  (fr.);  fazer  boa  qual- 
quer quantia.  Hacer  bueno 
a  alguno;  fazer  alguém 
bom ;  dá  a  entender  que  esse 
alguém  é  peior  que  muitos 
maus.  Librarse  de  buena; 
livrar-se  de  boa;  salvar-se 
em  urna  tabuinha;  escapar 
difficilmente  de  qualquer 
perigo  ou  mau  aconteci- 
mento. Saber  una  cosa  de 
buena  tinta;  saber  qualquer 
cousa  por  boa  Aña.  Tener 
buena  mano;  ter  boa  mão ; 
acertar,  fazer  boa  escolha. 
Dicente  que  eres  bueno,  mete 
la  mano  en  tu  seno  (rif.); 
se  queres  ser  bom  juiz  met- 
te  a  mão  no  seio;  ensina 
que  nos  devemos  fiar  mais 
do  juizo  e  exame  que  fizer- 
mos das  cousas,  que  das 
opiniões  e  juizos  dos  outros. 
Es  hombre  de  buena  capa 
(fr.);  é  um  homem  honrado 
(|ue  vive  bem  com  todos. 
Darse  a  buenas;  convencer- 
se de  qualquer  cousa;  dar- 
se por  convencido. 

BoENPASAE.  m.  (fam.J  V.  Bien- 
estar. 

Bueña./,  (ant.)  Chouriço  feito 
de  sangue  de  boi.  Na  pro- 
vincia de  Cuenca  e  Catalu- 
nha dá-se  este  nome  a  toda 
a  especie  de  chouriços.  Bo- 
telli  genus. 

Bdequia./.  (bot.)  Buequia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cyperaceas,  cujo  typo 
c  uma  especie  originaria  do 
cabo  da  Boa  Esperança. 

BuERA.  /.  (p.  Mure.)  Empola, 
ou  pústula  que  nasce  á  roda 
da  boca.  Pustidw  circa  os 
eriimx>enfes. 

BüERDÉGANo.  m.  (aut.)  Macho 
asneiro:  mulo  filho  de  ca- 
vallo  e  de  burra. 

BuERGO.  m.  (ant.)  V.  Burgo. 

BuERRA.  /.  (bot.)  Bonduque; 
olho  de  gato,  planta  legu- 
minosa. 

BuEso.  m.  (ant.)  Mascara;  ho- 
mem vestido  ridiculamente. 
Homo  personatus. 

BuÉTAGO.  m.  (ant.)  V.  Bofes. 

BüEY.  ?)?.  Boi;  touro  castrado 
que  serve  para  os  trabalhos 
do  campo  e  outros  usos. 
Bos,  ovis:  —  (germ.)  as  car- 
tas. Buey  de  agua;  borbo- 
tão, olho  de  agua;  corrente 
de  agua  muito  forte  que  sáe 


BUE 

de  algum  cano,  canal  ou 
nascente;  diz-se  assim  por- 
que no  seu  tamanho  e  cres- 
cimento parece  que  imita  a 
grandeza  do  corpo  de  um 
hoi.  Ingens  aqwe  copia:  — 
de  cabr estillo  ó  de  caza;  boi 
de  caça;  o  que  não  é  verda- 
deiro, mas  sim  fingido;  o 
verdadeiro  chama-se  boi  de 
cabresto,  de  que  se  servem 
os  caçadores  para  se  escon- 
derem detrás  d'elle  e  atira- 
rem d'ahi  mesmo  á  caça; 
chama-se  de  cabresto  por 
causa  da  corda  que  lhe  atam 
aos  cornos  e  a  urna  orelha, 
para  o  dirigirem.  O  fingido 
faz-se  de  uns  aros  delgados 
e  de  um  panno  pintado, 
para  o  caçador  se  metter 
dentro.  Aucupatorius  bos. 
Buey  de  onarzo.  Y.  Marzad- 
ga: — marino;  boi  marinho; 
monstro  que  nasce  no  mar 
e  que  tem  alguma  similhan- 
ça  com  o  boi  de  terra,  espe- 
cialmente na  cabeça.  Pho- 
ca,  ce :  — V.  Vaca  marina. 
Buey  viejo  surco  derecho 
(rif.);  boi  velho,  rego  direi- 
to; applica-se  aos  homens 
que  guiados  pela  sua  intel- 
ligencia  e  pratica,  exercem 
bem  os  seus  cargos  ou  ofti- 
cios.  Expertas  scilh  in  sua 
arte  laboral.  A  buey  harón 
poco  le  presta  el  aguijón; 
ao  boi  mansarrào  de  pouco 
serve  o  aguilhao;  applica- 
se  á  pessoa  descuidada  e 
preguiçosa,  que  por  muito 
que  a  estimulem  nao  é  ca- 
paz de  se  tornar  mais  activa. 
Frustra  j)Í9''''^'>^  stimules. 
A  buey  viejo  no  le  cates  ma- 
jada, que  él  se  la  cata,  ó  á 
buey  viejo  no  le  cates  abri- 
go; a  boi  velho  não  bus- 
ques abrigo;  diz-se  d'aquelles 
que  querem  dar  conselhos  e 
advertencias  aos  homens  de 
experiencia.  Nojí  indiget  con- 
silio  seiicx.  A  dó  irá  el  buey 
que  no  are?  ¡)or  cá  e  jDor  lá 
más  fadas  ha;  dá  a  entender 
que  em  todos  os  cargos  e 
posições  ha  trabalhos  a  sof- 
frer.  Nusquam  sine  labore 
officium.  Al  buey  por  el  cuer- 
no, y  al  hombre  p)or  la  pala- 
bra; o  boi  pelo  corno  e  o  ho- 
mem pela  palavra;  ensina 
que  fica  o  homem  preso  pela 


BUE 


491 


palavra,  tão  obrigado  a  cum- 
pri-la como  o  boi  preso  pelo 
corno,  obrigado  a  puxar  ou 
a  obedecer.  Verba  ligant  ho- 
mines,  taurorum  comua  fu- 
nes. Al  buey  viejo  múdale  el 
pesebre  y  dejará  el  pellejo; 
se  mudares  a  manjedoura 
ao  velho  boi,  logo  o  pello  se 
lhe  foi ;  adverte  que  as  pes- 
soas de  idade  mudando  de 
clima  e  alimentos  expõem  a 
sua  saude  e  vida.  Senibus 
non  imdanda  tellus.  Al  lla- 
mado del  que  le  piensa  viene 
el  buey  à  la  melena;  quem 
quizer  obediencia  ver,  ha  de 
beneficios  despender;  o  cão 
e  o  menino  va  o  ¡Jara  onde 
lhe  fazem  o  mimo;  ensina 
a  facilidade  com  que  se  obe- 
dece a  quem  nos  faz  benefi- 
cios. Victum  prosbenti  quis- 
que obtemperai.  Al  buey  mal- 
dito el  pelo  le  reluce;  vozes 
de  burro  não  chegam  ao  céu ; 
adverte  que  os  maus  desejos 
de  um  inimigo,  de  ordinario 
sao  vãos,  e  ainda  ás  vezes 
resultam  em  proveito  d'a- 
quelle  contra  quem  são  for- 
mados. Q21Ò  pejus  mihi 
oj)tent,  eò  melius  erit.  Are 
mi  buey  por  lo  holgado,  y 
el  tuyo  por  lo  alabado;  mais 
produz  a  terra  folgada  que 
uma  bem  cultivada;  adver- 
te que  a  terra  folgada  dá 
mais  fracto  que  a  semeada 
todos  os  annos.  Nóvale  so- 
lum  eolito.  El  buey  bravo  en 
tierra  ajena  se  hace  manso; 
o  boi  bravo  na  terra  alheia 
se  faz  manso;  ensina  que  na 
terra  estranha  costuma  pro- 
ceder-se  com  mais  modera- 
ção e  prudencia,  por  faltar 
o  apoio  que  se  encontra  na 
própria  patria.  Apud  exteros 
digens  pacatior  fiet.  El  buey 
ó  el  caballo  harto  no  es  co- 
medor; o  boi  ou  cavallo  fa.r- 
tü  nao  ó  comedor;  significa 
(jue  a  continuação  nos  delei- 
tes causa  fastio.  Saturitas 
fastidimn  parit.  El  buey  que 
me  acornó  en  buen  lugar  me 
echó;  o  boi  que  me  escornou 
em  boa  parte  me  deitou;  ha 
males  que  vem  para  beus; 
dá  a  entender  que  o  que 
parece  desgraça  ou  mal  é 
ás  vezes  origem  de  fortuna 
ou  bem.  Ex  malo  bonum.  El 


492 


BUE 


buey  sin  cencerro  piérdese 
presto;  o  boi  sem  chocalho 
depressa  se  perde;  adverte 
a  diligencia  com  que  se  de- 
vem tratar  as  cousas  para 
que  não  se  percam.  Negle- 
cta  facile  pereunt.  El  buey 
suelto  bien  se  lame;  o  boi 
solto  lambe-se  todo;  dá  a 
entender  quão  apreciável  é 
a  liberdade.  Non  bene  pro 
totó  libertas  venditur  auro. 
El  buey  traba  el  arado,  mas 
nó  de  su  grado;  o  boi  puxa 
pelo  arado,  mas  de  muito 
mau  grado;  dá  a  entender 
que  o  trabalho  quasi  sempre 
repugna  fazer-se.  Laborem 
nemo  libenter  suscipit.  El 
buey  viejo  arranca  la  gatu- 
ña del  barbecho;  o  boi  ve- 
lho ai-ranca  a  unha  do  al- 
queive;  adverte  que  não  se 
devem  desprezar  as  cousas 
velhas,  porque  costumam  ser 
muitas  vezes  de  grande  pro- 
veito e  de  maior  utilidade 
que  as  novas.  Velera  minime 
dispicienda.  El  que  no  tiene 
buey  ni  cabra,  toda  la  noche 
ara;  quem  não  tem  boi  nem 
cabra  toda  a  noite  lavra; 
ensina  o  desvelo  e  cuidado 
que  deve  ter  todo  aquelle 
que  carece  dos  meios  neces- 
sários para  qualquer  fim. 
Omnitim  rerum  inopia  labor 
improbus,  El  ruin  buey  hol- 
gando se  descuerna;  o  ruim 
boi  folgado  se  descorna;  diz- 
se  de  quem  se  fatiga  com 
pouco  trabalho.  Etiam  otian- 
do  lassescit  piger.  Habló  el 
buey  y  dijo  mú\  abriu  o  boi 
a  boca  e  mugiu;  apiilica-se 
aos  tolos  calados,  que  quan- 
do chegam  a  fallar,  dizem 
disparate  ou  asneira.  Stul- 
tus  stulta  loquitur.  Por  los 
bueyes  que  son  de  mi  padre, 
siquiera  aren,  siquiera  no 
aren;  tanto  se  me  dá  que  a 
agua  corra  para  baixo,  co- 
mo para  cima;  dá  a  enten- 
der o  pouco  cuidado  que  de 
ordinario  temos  com  o  que 
nos  não  interessa.  Quod  mea 
non  interest,  minime  curo. 
Quien  bueyes  ha  perdido, 
cencerros  seleantojan;  quem 
perdeu  os  bois  com  choca- 
lhos sonha;  adverte  quanto 
enganam  os  desejos  que  te- 
mos, pois  com  pouco  funda- 


BUE 

mento  nos  persuadimos  lo- 
grar aquillo  que  desejamos. 
Facile  invenisse  credimus 
quod  avemus.  No  ates  la  bo- 
ca aí  buey  que  trilla  ó  ara; 
não  tapes  a  boca  ao  boi  que 
trilha  ou  lavra;  dá  a  enten- 
der que  quem  trabalha  tem 
direito  a  comer  em  propor- 
ção, particulannente  quan- 
do o  seu  trabalho  é  de  gran- 
de utilidade: — pi.  (art7)  no- 
me que  dão  na  bahia  de  Ca- 
dix  a  dois  botes,  que  nave- 
gam emparelhados  e  á  vela 
puxando  uma  especie  de  re- 
de de  pé,  com  a  qual  pescam 
dentro  da  mesma  bahia :  — 
(zool.)  boi;  genero  de  mam- 
miferos  da  ordem  dos  rumi- 
nantes, cujos  principaes  ca- 
racteres são:  unhas  racha- 
das, cornos  ocos  dirigidos  la- 
teralmente e  para  cima,  cor- 
po grosso,  miembros  curtos 
e  robustos,  e  um  pedaço  de 
pelle  ¡tendente  na  parte 
inferior  do  pescoço,  que  se 
chama  papada.  Corapreh en- 
de este  genero  o  boi  domes- 
tico, o  búfalo,  o  auroch  e  o 
zebú.  O  boi  domestico  con- 
stitue  a  especie  mais  útil, 
porque,  alem  de  ser  um  dos 
mais  fortes  sustentáculos  da 
agricultura,  pela  pouca  des- 
peza  que  exije  a  sua  manvx- 
tenção  e  tratamento,  e  pelos 
penosos  trabalhos  que  exe- 
cuta, serve  ainda  a  sua  car- 
ne como  um  dos  alimentos 
mais  substauciaes  e  nutriti- 
vos; a  sua  pelle  é  também 
applicada  para  muitos  usos, 
e  os  seus  cornos  têem  con- 
sumo para  mil  objectos 
difierentes.  Bueys  fósiles; 
bois  fosseis;  partes  mais  ou 
menos  completas  dos  esque- 
letos d'estes  animaes,  ou 
que  lhe  são  muito  similhan- 
tes,  encontradas  nos  terre- 
nos de  alluvião,  nos  depósi- 
tos de  turfa,  e  nas  camadas 
areientas  subvulcanicas  de 
alguns  sitios.  Apaso  de  buey 
(fr.);  em  passo  de  boi;  de- 
vagar e  compassadamente; 
marchar  com  ¡prudencia  e 
reflexão  em  tudo  que  se  em- 
prehende.  Testudineo  gradu 
inccdere.  Este  hombre  és  7in 
buey;  este  homem  é  imi  bur- 
ro, um  ignorante,  um  bruto. 


BUF 

BüEYADA.  /.  synon.  de  Vacada 
aindaque  menos  usado.  Boia- 
da; manada  de  bois. 

BuEYAzo.  m.  augm.  de  Buey. 

BuKYEciLLo.  TO.  dim.  de  Buey. 

BuEYEzuELO,  TO.  dim.  de  Buey. 

BüEYUNO,  NA.  adj.Y.  Boyuno. 

Bdpa.  /.  Bufa;  vento  expelli- 
do  pelo  anus  sem  ruido:  — 
(mil.  ant.)  peça  de  reforço 
com  uma  aza,  que  se  coUo- 
cava  na  parte  anterior  do 
guai*da-braço  esquerdo,  se- 
gurando-se  com  um  ou  mais 
parafusos.  Usava-se  mais  ge- 
ralmente nos  torneios  e  pas- 
sos de  armas. 

Bufada.  /.  Aragem,  assopro, 
bafagem;  vento  de  curta 
duração. 

Bufado,  da.  adj.  Qualificação 
da  lagrima  de  vidro  negro- 
especie  de  vidro  que  se  adel- 
gaça com  a  força  do  sopro, 
até  que  se  rompe  com  estre- 
pito. Vit7-um  flaiu  extenua- 
tum  nt  turgeat. 

BÚFAGO.  (zool.)  Bufago;  ave 
conhecida  vulgarmente  pelo 
nome  de  pica-boi. 

Bufa jídeas. /.  jjZ.  f^ooZ.JBufa- 
gideas;  familia  de  aves  que 
até  ao  presente  conijirchen- 
de  somente  a  sub-familia 
das  bufagineas. 

BuFAjÍNEAs.  /.  pi.  (zool.)  Bufa- 
gineas;  subdivisão  da  fami- 
lia das  bufagideas,  que  com- 
prehende  somente  o  genero 
bufago  ou  pica-boi. 

BuFALA.  /.  (zool.)  Bufai'a;  a 
fêmea  do  búfalo. 

Bufalino,  na.  adj.  (zool.)  Bufii- 
lino;  que  pertence  ou  diz 
respeito  ao  búfalo.  Bubali- 
nus,  a,  um. 

Búfalo.  TO.  fzooZ.)  Búfalo;  mam- 
mifei'o  da  ordem  dos  rumi- 
nantes, de  cornos  persisten- 
tes, comprehendido  no  gc- 
nerojboi,  e  que  se  distingue 
do  boi  propriamente  dito, 
em  ter  o  pello  mais  raro, 
comprido  e  forte,  e  os  cor- 
nos voltados  para  trás.  E.-^te 
animal,  que  em  varias  par- 
tes, como  na  Italia,  se  em- 
prega para  substituir  os  bois, 
tem  sempre  um  natural  vio- 
lento, e  quando  se  irrita,  ac- 
commette  não  só  com  os  cor- 
nos, mas  também  inoi*deii- 
do  e  escouceando.  Sua  car- 
ne é  gi-ata  ao  paladar,  e  o  con- 


BUF 

ro  e  chavelhos  têem  applicíi- 
ção  nas  artes.  Encontram-s6 
manadas  errantes  de  búfalos, 
que  sobem  ao  numero  de  tres 
a  quatro  mil.  Bos  hv.halus : 
— búfalo;  nome  que  dcào  os 
inglezes  a  uma  variedade  do 
h\sonte:—(art.)  pau  de  anta; 
tii-a  de  pelle,  mais  ou  menos 
fina,e  pegada  sobre  um  pe- 
daço de  madeira,  que  serve 
para  polir  as  peças  de  aço, 
latão,  prata  ou  quakpier  ou- 
tro metal,  empregando  para 
este  fim  o  esmeril,  o  branco 
de  Hespanha,  o  vermelho  de 
Inglaten-a,  ou  outras  quaes- 
quer  materias  próprias  para 
dar  polimento:  — búfalo ;  no- 
me que  se  dá  no  commercio 
e  nas  artes  ao  chifre  do  bu- 
falo,  negro  e  polido,  que  se 
emprega  na  factura  de  mui- 
tos objectos  de  utilidade. 

Bufanda./.  Manta  de  abafar; 
especie  de  manta  de  la,  para 
tapar  o  pescoço  e  abrigar  a 
bôea  no  inverno. 

Búfano,  m.  (ant.  zool.)  V.  Bu- 
falo: —  m.  (Tíoí.j búfano;  ar- 
vore da  ilha  de  Cuba,  cita- 
da em  alguns  catálogos, 
cuja  especie  não  está  deter- 
minada. 

Bufar.  n.  Bufar;  soprar,  o 
louro,  o  cavallo  c  outros  aui- 
maes,  particularmente  os  ga- 
tos. Heflarc,  fremerc :  —  Iju- 
far ;  diz-se  do  homem,  quan- 
do manifesta  o  seu  enfado. 
Fremere,  concitari  prce  ira : 
— entumecer;  no  infame  com- 
■■mercio  dos  negros  diz-se 
d'estes  infelizes,  quando  de- 
têem  a  res]DÍraçào  até  se  sui- 
cidarem, ]jara  evitarem  os 
males  que  esperam  na  sua 
escravidão :  —  bufar ;  soprar 
enchendo  as  bochechas:  — 
(vulg.J  bufar;  largar  vento- 
sidades, flatulências  sem  fa- 
zer Ymdo:  —  (f/en7i.)Y.  Gri- 
tar. 

Bufarrón,  na.  s.  (j).  Ám.)  V. 
Bujarrón. 

Bufarronear.  n.  (p.  Am.)  V. 
Bujarronear. 

Bufete,  m.  Bufete;  mesacom- 
moda  de  um  feitio  parti- 
cular, destinada  pai-a  estu- 
dar, escrever  ou  outros  usos. 
Mensa  Icdioni  ant  scriptu- 
ra>,  destinafu:  — •  esci'iptorio; 
o  logar  ou  habitação  própria 
63 


BUF 

e  destinada  para  certos  ne- 
gocios:—  (ant.J  V.  Fvellc: 
— V.  Bufon.  Abrir  bufete; 
pôr  banca:  diz-se  de  um 
advogado,  quando  abre  o  seu 
escriptorio  ao  publico. 

BuFETiLLO.  m.  dim.  de  Bifete. 

BuFi.  TO.  ant.  (i).  >4r.JCamelâo 
ondeado;  estofo  de  pello  de 
cabra.  Textilis  undnlati  ge- 
mís. 

Bufia.  /.  (germ.)  Borracha,  pe- 
queno odre ;  vasilha  de  couro 
i;)ara  vinho.  Utrículns,  i. 

Bufiador,  ra.  s.  (germ.)  Ta- 
berneiro. Caupo,  onis. 

Bufido,  m.  Bufido;  soj)ro  do 
animal  que  bufa.  Fremitus, 
us: — (fig-)  bufido;  expres- 
são oa  demonstração  de  en- 
fado. Frñmiius ,  ¡racundiai 
mof.us,  signum: — (germ.)  bu- 
fido; grito  ou  voz  irada.  Vo- 
ciferatio,  onis. 

Bufo.  m.  Bufão;  chamava-se 
assim  n'outro  tempo  ao  in- 
dividuo (|ue  fazia  papel  de 
gracioso,  na  opera  italiana; 
porém  hoje  chama  se  pri- 
meiro ou  segundo  bufão  ao 
cantor  dramático  que  tem 
a  voz  de  baixo,  segundo  a 
sua  importancia,  e  as  partes 
que  tem  obrigação  de  des- 
empenhar. Scurra  inima- 
rius: — adj.  bufão ;  qualifica- 
ção do  drama  lyrico,  de  um 
caracter  alegre  e  jocoso.  Jo- 
cosum  drama,  aut  dramatis 
pars  cant.H  orusti. 

Bufon.  m.  Bufào,  truão,  face- 
to, jogral,  chocarreiro;  bobo 
que  serve  para  fazer  rir. 
Scurra,  te;  —  ant.  (p.  Ar.) 
Y.  Ihdi onero : — adj.  bufão, 
chocarreiro;  diz-se  das  pes- 
soas que  usam  de  chocai'ri- 
ces.  Jocans,  antis. 

Bufona.  /.  (Ijot.)  Bufona;  ge- 
nero de  2Dlantas  da  familia 
das  amarillidaceas,  cujos 
bolbos  têem  propriedades 
venenosas. 

Bufonada.  /.  Bufonería;  cho- 
carricc,  bobicc ;  dito  ou  facto 
de  bufão.  Scnrrililas,  atis: — 
dito  satyrico,  chalaça,  gra- 
cejo, facécia  sarcástica  e 
vulgar,  como  n'este  caso: 
Con  buena  bufonada  se  viene 
usted,  com  boa  facécia  se 
sáe  o  senhor.  Satyrifíus  jo- 
cus. 

Bufonazo,  m.  augm.  de  Bufon. 


BUF  49P. 

BuFONciLLo.  «1.  dim.  ÚQ  Bufen. 

Bufonear,  n.  Bufonear,  catur- 
rar, gracejar;  dizer  bufone- 
rías ou   chalaças  ridiculas: 

—  r.  ridicularisar-se.  ;S'c?íj-- 
rari,  scurram  agere. 

Bufonería.  /.  ant.  V.  Bifona- 
da: — (ant.  p.  Ar.)  Y.  Bidio- 
neria. 

Bufonescaiviente.  adv.  Diverti- 
damente. 

Büfonia.  /.  (bot.)  Bufonia;  ge- 
nero de  plantas,  da  familia 
das  cario]:)hiladas,  composto 
de  varias  especies,  das  quaes 
se  cultivam  somente  duas 
nos  nossos  jardins. 

BuFONicisTA.  m.  (inus)  V.  Bu- 
fon. 

BuFONiFORMEs.  m.pil-  (iooZ.J  Bu- 
foniformes;  familia  de  reptis 
da  ordem  dos  batracios,  pa- 
recidos com  o  sapo ;  compi'e- 
liende  uns  doze  géneros,  cu- 
jo principal  caracter  é  care- 
cerem de  dentes  em  ambas 
as  mandíbulas. 

BuFONiTA.  /.  (zool.)  Bufonita; 
dente  fóssil  de  varias  espe- 
cies de  peixes,  que  os  anti- 
gos julgavam  proceder  da 
cabeça  dos  sapos. 

Bufonizar,  n.  (inus.)  V.  Bufo- 
near. 

BuFONÓroEO,  A.  adj.  (zool.)  Bu- 
fonoideo;  similhante  ao  sapo: 

—  vr.  pi.  bufunoideos ;  fami- 
lia de  reptis,  da  ordem  dos 
batracios,  cujo  typo  c  o  sapo. 

Bdfos.  771.  pi.  (ant.)  V.  Papos, 
significando  uma  especie  de 
adorno  que  as  mulheres  usa- 
■\'am  na  cabeça.  MuUebris 
capillitii  concinnafio  quoe- 
dam. 

BuFTÁoiEAS.  /.  p/.  (bot.)  Buph- 
thalmeas ;  sub-tribu  de  jilan- 
tas,  da  familia  das  compósi- 
tas e  da  tribu  das  asteroi- 
deas,  cujo  typo  é  o  genero 
buphthalmo. 

BuFTAEMiA./.  (m,ed.)  Buphthal- 
mia;  enfermidade  dos  olhos, 
caracterisada  pelo  augmento 
de  volume  e  hydropisia  d 'es- 
te órgão. 

BuftÁlmico,  CA.  adj.  (med.)  Bu- 
phthalmico; que c relativo  ou 
pertencente  á  buphthalmia. 

Buftaljio.  m.  (Im.)  Buphthal- 
mo; genero  de  plantas,  da  fa- 
milia das  compósitas,  da  tri- 
bu das  asteroideas,  composto 
de  varias  especies  de  hcrvas 


494 


BUH 


ou  arbustos  que  crescem  nas 
regiões  meridionaes. 

BuGADA.  /.  (.ant.)  Barreia;  cle- 
coada  ou  lixivia  que  serve 
para  desengordurar  a  roupa. 
Lixivia,  a;. 

BüGAiNviLiA.  /.  (hot.)  Bugain- 
vilia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  nictagincas,  que 
consta  de  duas  especies.  Uma 
d'ellas,  chamada  magnifica, 
merece  este  nome,  porque 
em  pouco  tempo  cobre  aiia- 
rede  de  um  jardim,  e  a  re- 
veste de  milhares  de  floi'es 
de  uma  cór  de  rosa  muito  vi- 
A'a.  Este  genero  foi  dedicado 
á  memoria  do  seu  descobri- 
dor:—  (zool.)  bugainvilia; 
genero  de  molluscos  da  tri- 
bu dos  beroideos,  que  consta 
de  uma  só  especie. 

Bugalla.  /.  Bugalho;  noz  de 
galha,  excrescencia  do  roble 
e  de  outras  arvores  que  serve 
pai"a  fazer  certas  tintas.  Gal- 
la, ce. 

Bügana./.  (T^oí.jBugana;  fructo 
do  Senegal. 

BuGLA./.  (bot.)  Bugula;  nome 
de  uma  planta,  da  familia 
das  labiadas,  com  caules 
trepadores,  que  se  conside- 
rava como  adstringente,  e 
vulneraria. 

BuGLOsA.  /.  (bot.)  V.  Ancusa. 

Bugre.  m.  (vulg.)  Nome  que 
costuma  dar  o  vulgo,  em 
Hespanlia,  por  desprezo,  aos 
estrangeiros,  e  particular- 
mente aos  francezes,  por  se 
lhes  ouvir  frequentes  vezes 
esta  ¡Dalavra. 

Bugüellada.  /.  (atit.)  Certa 
agua  de  uma  composição 
2Darticular,  com  que  as  mu- 
lheres lavavam  o  rosto.  Fuci 
genus. 

BuGUERiA.  /.  (bot.)  Bugucria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  plantagincas,  fun- 
dado para  classificar  uma  só 
especie  vivaz,  que  cresce  nos 
Andes. 

BÚGULA.  /.  (T}ot.)  V.  Ayuga. 

BuGuQUEuo.  in.  fgerm.)  V.  Bas- 
tonero. 

BuHAK.  a.  (gcrm.)  Descobrir 
ou  denunciar  alguma  cousa, 
divulgar,  revelar,  declarar. 
Manifestare,  2^rodere,  dete- 
gere. 

Buharda./.  Trapeira;  especie 
de  janella  por  cima  dos  telha- 


BUH 

dos  das  casas.  Serve  para 
dar  luz  ou  para  sair  por  ella 
aos  telhados.  Fenestra  supra 
domus  teeta  prominens. 

BüH.uiDiLLA.  /.  dim.  de  Bu- 
harda. 

Buharro,  m.  (zool.)  Buharro; 
especie  de  ave  de  rapina. 

BüHEDAL.  1??.  (ant.)  V.  Pantano. 

Buhedera.  /.  (ant.)  Setteira; 
abertura  no  muro  por  onde 
se  disparavam  settas  anti- 
gamente. Fenestclla,  ce. 

Buhedo.  m.  Marne;  especie  de 
terra  gredosa: — (p.  Gal.)  Y. 
Buhedal. 

Buhera.  /.  (a7it.)  V.  Buhedera. 

BuiíERo.  7n.  (ant.)  O  que  tratava 
dos  bufos.  Buhonum  curator. 

Bunio,  m.  Choça  ou'  cabana 
coberta  de ,  palha  c  sem  res- 
piradouro. É  usada  nas  In- 
dias. 

BuHiTo. /.  (zool.)  Bufito;  espe- 
cie de  ave  de  rapina  noctur- 
na, que  pertence  ao  genero 
bufo. 

Buho.  m.  (germ.)  Delator,  de- 
nunciador, accusador.  Ser 
un  buho  (fr.);  ser  um  bufo, 

•  um  bicho  do  mato;  diz-se 
das  pessoas  muito  melancó- 
licas, e  das  que  fogem  da 
sociedade.  Solitarius,  homi- 
num  frequentiamfugieiis : — 
(braz.)  bufo;  ave  que  se  col- 
loca  u'um  brazao  de  armas, 
e  significa  o  valor  com  que 
o  cavalleiro  vence  o  inimigo 
traidor  e  covarde,  que  se  vale 
das  trevas  para  as  suas  em- 
buscadas :  —  (zool.)  bufo,  co- 
ruja; genero  de  aves  de  rapi- 
na, nocturnas,  indígenas  da 
Hespanha,  de  pennas  roxas  e 
negras,  bico  curvo  e  coberto 
de  pennas  na  sua  base,  olhos 
collocados  anteriormente , 
peímas  collocadas  na  parte 
superior  e  lateral  da  cabeça, 
olhando  para  cima  e  figu- 
rando urna  especie  de  orelha. 
Seu  tamanho  é  de  pé  e  meio. 
Comprehende  quatro  espe- 
cies, chamadas :  bufo  sultão, 
grande  bufo  ou  gran  duque, 
iDufo  mediano,  e  bufo  j^eque- 
no  ou  bufosinho.  iStrix  hubo. 

BüHON.  in.  (ant.)  Bufón,  bufão. 
V.  Buhonero. 

Buhonería.  /.  Arqvieta;  ten- 
da  portátil  de  bufarinheiro, 
composta  de  bufarinhas  ou 
cousas  de  pouco  valor.  Mi- 


BUI 

mdce  et  viliores  mcrces   vel 
cistclla,  ubi  reponuntur. 

Buhonero,  m.  Bufarinheiro-  o 
que  vende  pelas  ruas  cousas 
de  pouco  valor  ou  bufari- 
nhas. Minutce  mercis  vendi- 
tor.  Cada  buhonero  alaba  sits 
agujas,  ó  cada  ollero  alaba 
su  2yuchero,ó  cada  uno  ala- 
ba sus  agujetas  (rif.),-  cada 
bufarinheiro  gaba"  as  suas 
agulhas,  cada"  oleiro  a  sua 
louça,  ou  cada  artista  a  sua 
obra;  dá  a  entender  que  to- 
dos louvamos  nossas  cousas 
aindaque  sem  merecimento 
algum.  tSua  quisque  laudat. 

Buhorio,  m.  (zool.)  Buhorio- 
especie  de  alcaravào,  ave 
aquática  que  se  encontra  nas 
immediaçoes   dos  pantanos. 

Buido,  adj.  (Tt^r.j  Buido; delga- 
do, afiado:  —  buido;  diz-se 
do  punhal  de  tres  ou  de  qua- 
tro cortes.  Aciitus,  aridus, 
exsudus. 

Buijo.  m.  V.  Tab)ico. 

Buijó.  adj.  (gcrm.)  Afogadn. 

Buir.  a.  (ant.)  Buir.  V.  Acica- 
lar. 

Buitre,  m.  (zool.)  Abutre;  ge- 
nero de  aves  de  rapinft,  diur- 
nas, com  os  olhos  dirigidos 
lateralmente,  os  tarsos  cn- 
bcrtos  de  escamas,  bico  pro- 
longado e  encurvado  tào  ei'»- 
mente  na  ponta,  e  com  uma 
parte  da  cabeça  desprovi' la 
de  penuas.  Sào  dotadas  iK; 
grande  força  nas  garras.  As 
suas  azas  sào  tào  compridas 
que  quando  andam  têcm  ilc 
leva-las  meio  estendidas;  <> 
seu  tamanho  regularmente 
anda  por  tres  jiés.  são  suiii- 
inamente  vorazes  pelacarm" 
morta,  que  forma  o  seu  ali- 
mento predilecto,  e  as  suas 
narinas  distillam  um  humia- 
fétido  e  viscoso.  Conhecem- 
se  varias  especies  de  abti; 
tres;  o  pardo  leonado, o  rei 
dos  abutres  ou  rabi,  o  con- 
dor ou  grande  abutre  d«>s 
Andes,  o  outros.  VuUvr, 
uris. 

Buitrera,  /.  Logar  onde  os  ca- 
çadores armam  o  laço  com 
a,  carne  para  surprchendc- 
rem  o  abutre.  Locus  capún- 
dis  vulturibus  escâ  iiistrii- 
ctus.  Estar  ya  ¡jara  buitre- 
ra (fr.fam.);  estai-  quasi  a 
servir  de  pasto  aos  abutres ; 


BUJ 

diz-.se  do  animal  que  está 
próximo  a  morrer  e  a  servir 
de  alimento  ás  aves  de  ra- 
]ñní\.  iSqualidum,  macie  coii- 
fedum  csse. 

Buitrero,  ka.  adj.  xibutreiro; 
tudo  que  pertence  ao  abu- 
tre. Vulturinus,  a,  um: — m. 
abutreiro;  o  caçador  de  abu- 
tres ou  o  que  Ibes  arma  la- 
ços. Vulturinus  anceps. 

Buitrón,  m.  Covo;  especie  de 
nassa,  ou  cesto  feito  de  vimes 
do  comprimento  de  lun  me- 
tro, pouco  mais  ou  menos, 
com  uma  abertura  larga  na 
parte  superior.  ColJoca-se 
nas  correntes  estreitas  dos 
ribeirus,  nos  canaes  dos  moi- 
nhos, ou  nas  bocas  das  re- 
presas que  se  fazem  nos  rios, 
para  apanhar  o  peixe.  Nas- 
sa, ca :  —  enxó ;  especie  de  re- 
de para  caçar  perdizes.  Rete 
2>erãicalc: — (min.)  forno  de 
fundição  em  que  se  limpa  a 
jirata  das  minas  nas  índias; 
tem  dois  feitios :  um  em  que 
se  colloca  o  metal  moido,  e  é 
cumo  um  caixào  grande  de 
pedj'a  a  que  chamam  liari- 
iia;  ePoutro,  a  que  chamam 
de  fogo,  que  é  um  forno  ladri- 
lliado,  fabricado  de  maneira 
que,  mettendo-lhe  os  metaes 
dentro,  se  lança  o  fogo  por 
debaixo  do  forno.  Fornax  ar- 
f/cnluria: — (moni.)  armadi- 
llia  que  se  faz  de  estacas 
entremeadas  de  ramos,  for- 
mando uma  especie  de  re- 
cinto, que  acaba  estreitan- 
do-sc  até  uma  grande  cova, 
onde  a  caça,  perseguida  pe- 
los càes,  vac  cahir.  Excipn- 
lum  venatorium,  sive  fcra- 
rum. 

Bdja. /.  (genn.)  Barra. 

BujARASOL.  m.  (prov'.  Marc.) 
Berjaçote;  figo,  que  por  den- 
tro é  muito  vermelho.  Ficus 
Ínterins  rubra. 

Bujarrón,  ka.  adj.  (vnhj.)  V. 
Sodomita. 

BujARRONADA.  /.  Y.  Bttjarro- 
neria. 

Buj.vEROXEAR.  u.  iVaticar  a  so- 
domia. 

BUJAKRONKRÍA.  /.  (vulg.)  V.  So- 

domía. 
BuJE.  m.  (art.)  Chapa;  aro  de 
ferro,  com   que  se  guarne- 
cem interiormente  os  cubos 
das  rodas  das  carruagens  ou 


BUJ 

carros,  jjara  que  se  nào  gas- 
tem contra  o  eixo.  Circulus 
ferreus  circa  axem  curras 
ductus. 

BujEDA, /.  V.  Bujedal. 

BujEDAL,  BujEDo.  m.  Buxftl; 
o  sitio  jilantado  de  buxo. 
Buxetum. 

BujELLADA./  (ant.)Y.  Buguel- 
lada. 

Bujeo,  m.  (prov.)  Uma  das 
quatro  classes  em  que  os  la- 
vradores de  Sanlucar  e  po- 
vos immediatos  dividem  os 
seus  terrenos. 

Br  JERA.  /.  (ant.)  V.  Bujía. 

BujERÍ./.  (germ.)Y.  Majestad. 

Bujería.  /.  (comm.)  Mercado- 
rias de  estanho,  ferro,  vidro, 
etc.  de  ¡Douco  valor  e  preço. 
Vilis  aut  iKirvi  j^^dii  mer- 
cês. 

Bujeta./.  Caixa  de  buxo.  As 
caixas  d'esta  madeira  têem 
especialmente  aquelle  nome, 
todavia  pôde  applicar-sc  a 
inna  caixa  de  qualquer  ou- 
tra madeira.  CapsiiUi  buxea: 
—  frasco  para  cheiros  e  es- 
sências aromáticas,  que  se 
costumam  trazer  na^  algibei- 
ra, c  a  caixa  em  que  se  guar- 
da. Pyxis  odoraria. 

Bujetilla.  /.  dim.  de  ^Bujeta. 

Bujía./.  Bugia;  vé] a  de  cera 
branca.  Ila-as  de  diíFerente 
grossura  e  qualidade.  Ma- 
nualis  candeia:  —  (prov.) 
bugia;  castiçal  que  serve 
para  collocar  a  vela.  Can- 
delahrnm  manuale:  —  bu- 
gia; vela  de  espermaceti:  — 
bico  de  gaz  que  jiroduz  imia 
chamma  muito  extensa;  é 
um  bocal  com  um  só  orifi- 
cio no  meio.  Bujias  esteá- 
ricas (art.);  bugias  ou  ve- 
las de  estearina;  velas  for- 
madas pelos  acido  esteárico 
c  margarico,  introduzidas 
modernamente  no  commer- 
cio.  Bujia  emoliente  (med.); 
vela  emolliente;  c  um  cjdin- 
dro  formado  de  manteiga  de 
cacau  e  cerote  solido,  cm 
partes  iguaes.  Serve  i)ara 
introduzir-se  no  intestino  re- 
cto, em  certas  enfermidades, 
já  ¡Dará  calmar  a  irritação, 
já  para  dilatar  este  con- 
ducto. 

Bujier.  m.  (ant.)Y.  Ujier. 

BujuauÍA.  /.  V.  Ujiería: — V. 
Cerería. 


BUL 


495 


BujiLÓ.  m.  (germ.)  Bando. 

BujiNDiA./.  (germ.)  Corcunda; 
giba,  corcova. 

BujixÉ.  adj.  (germ.)  Vão. 

Bujío.  m.  (p.  Am.)  V.  Bulão : 
—  (germ?)  esconderijo. 

BujiRADO,  DA.  adj.  (germ.)  Ado- 
rado. 

Bujo.  m.  (ant.)Y.  Boj:  —  ca- 
vállete  de  que  usam  os  pin- 
tores para  sustentar  os  qua- 
dros. 

Bujox.  m.  (naut.)  V.  Espiche. 

BujuNDONÍ.  m.  (germ.)  Bata- 
lhão. 

Bul.  m.  (germ.)  V.  Orificio. 

Bula.  /.  Bulia;  lettras  apos- 
tólicas despachadas  na  cu- 
ria romana,  contendo  algu- 
]na  graça  ou  providencia. 
Deu-se-lhcs  este  nome  por 
trazerem  pendentes  sellos  de 
chumbo  com  a  figura  da  in- 
signia romana  d'este  nome. 
Bulia  apostólica.  Bula  de 
composición;  bulla  de  com- 
¡josição;  a  que  o  commissa- 
rio  geral  da  cruzada  dá  em 
virtude  da  faculdade  que 
tem  do  summo  pontífice,  em 
favor  d'aquellcs  que  jios- 
sueni  bens  alheios,  quando 
não  consta  que  haja  do- 
nos d'elles.  Bulla  composi- 
tionis.  Bula  de  la  crusada; 
bulia  da  cr  uzada ;  bulia  apos- 
tólica em  que  os  pontitices 
concediam  diftercntes  indul- 
gencias aos  que  iam  á  Ter- 
ra Santa.  Actualmente  con- 
cede-se  aos  dominios  de  Hes- 
panha  e  aos  fieis  que  n'elles 
residem,  e  que  contribuem 
com  a  esmola  n'ella  deter- 
minada i)ara  ajudar  a  guer- 
ra, que  se  fazia  aos  infiéis 
em  clefeza  da  religião.  Ain- 
daque  ha  muitos  annos  não 
existe  esta  guerra,  comtudo 
continua  a  esmola  que  se  dá 
para  obter  a  dita  bulia.  Da- 
se também  este  nome  ao 
summario  da  mesma,  que  é 
publicado  pelo  commissario 
geral  da  cruzada,  e  distri- 
buido depois  de  impresso. 
Bula  sanctcc  cruciatoi.  Bula 
de  carne;  bulia  de  carne; 
bulia  que  dá  o  papa,  dispen- 
sando da  obrigação  do  co- 
mer de  jejum  em  certos  dias. 
Bula  de  lacticinios;  bulla 
de  lacticinios;  é  a  que  per- 
mitte  aos  eclesiásticos  o  uso 


496 


BUL 


d'elles  nas  occasiões  em  que 
lhes  são  prohibidos  pela  lei 
canónica :  —  de  oro  (hist.); 
bulla  de  oiro;  constituição 
feita  pelo  imperador  Carlos 
IV,  no  aimo  de  135G,  que 
servia  de  lei  fundamental 
no  imperio,  e  por  ella  se  re- 
gularam todas  as  ceremo- 
nias e  a  formula  da  eleição 
dos  imperadores  da  Alle- 
manha,  fixando  o  numero 
de  eleitores,  a  qual  foi  ap- 
provada  por  todos  os  prin- 
cipaes  do  imperio.  Bulla 
áurea.  Echar  las  bulas  a 
uno  (fr.J;  dar  a  alguém  o 
cargo  administrativo  das 
bullas,  e  as  cobranças  do 
seu  importe  era  cada  povo. 
Cruciatoi  distrihitionem  et 
celemosinarum  exactíonem 
alicui  committere: — impor  a 
alguém  algum  cargo  ou  gra- 
vame, reprehende-lo  severa- 
mente. Gnus  alicui  impone- 
re,  ohjurcjari  graviter.  Bida 
de  difuntos  ó  de  induljencia; 
bulla  de  defuntos  ou  de  in- 
dulgencia; a  que  se  põe  em 
cima  dos  moribundos,  e  en- 
tre as  mãos  dos  mortos,  co- 
mo circumstancia  conducen- 
te á  sua  salvação.  También 
hay  bulas  para  difuntos 
(fr.);  para  tudo  ha  remedio: 

—  (bot.)  bulla;  planta  do 
Malabar,  cujos  caules,  quan- 
do são  comprimidos  ou  se 
quebram,  exhalam  um  vapor 
similhante  ao  fumo.  Este 
vegetal  é  insípido  e  incolor: 

—  (zool.J  bulia;  genero  de 
molluscos  gasteropodes  te- 
ctibranchios,  que  se  pare- 
cem com  as  apütíias,  com- 
posto de  vinte  e  seis  espe- 
cies, espalhadas  por  todos  os 
mares  do  glohoi^ant.J  bo- 
lha; empolla -que  se  levanta 
na  agua  por  causa  do  vento 
introduzido  n'ella,  e  que 
logo  se  desfaz.  Bulia,  ce. 

BuLACAx.  m.  (bot.)  Bullacan ; 
planta  trepadeira,  de  folhas 
roxas,  natural  das  Filippi- 
nas.  Seus  ramos  dão  um  siuno 
aquoso,  insípido  e  de  proprie- 
'dades  purgantes. 

Bulado,  da.  adj.  fant.J  Bulla- 
do; que  é  authentico,  e  que 
está  em  forma  de  bulia  ou 
privilegio. 

Bdlar.  a.  (ant.J  Estigmatizar ; 


BUL 

marcar  com  o  ferro  quente 
qualquer  escravo  ou,rèu.  Sti- 
fjmata  notare. 

BÚlarcama./.  (naut.)  Prodigo; 
peça  de  madeira  grossa  e  lar- 
ga,' que  se  coUoca  em  dia- 
gonal sobre  a  ossada  enden- 
tada nas  escoas,  ligando 
d'este  modo  o  porão  com  as 
partes  mais  altas  da  embai-- 
caçâo,  e  evitando-lhe  o  al- 
quebramento. 

BuLAKio.  m.  Bullario;  collec- 
ção  de  bulias.  Bullariwn,  i. 

BuLBÍFEiio,  RA.  adj.  (bot.)  Bol- 
bifero;  api^lica-se  á  planta 
que  tem  um  ou  mais  tubér- 
culos ou  bolbos  descobertos : 
—  m.  (zool.)  bolbifero;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros da  familia  dos  cur- 
culiónidos. 

BuLBiFORME.  üdj.  (bot.)  Bolbi- 
forme;  que  tem  a  forma  de 
bolbos. 

BuLBii>iFEKo,  RA.  adj.  (bot.J  Bol- 
bilifero;  que  tem  bolbilhos. 

Bulbo,  m.  (bot.)  Bolbo;  parte 
da  raiz  de  algumas  plantas, 
que  é  tenra,  oleosa,  ovada 
ou  redonda  e  composta,  em 
algumas  plantas,  de  varias 
camadas,  como  na  cebola. 
Btdhus,  i :  —  bolbo ;  também 
se  dá  este  nome,  aindaque 
impropriamente,  á  extremi- 
dade inferior  dos  cogumelos 
quando  é  avultada :  —  (zool.) 
bolbo;  base  da  priaieira  ar- 
ticulação das  antennas,  que 
constitue  o  eixo  de  rotação 
d'estes  órgãos. 

BuLliO-CAVERKOS0.5)í.fanO¿.JBol- 

bo-cavexuoso;  nome  de  um 
musculo  próprio  do  homem, 
achatado,  bastante  largo 
posteriormente,  terminando 
em  ponía  na  parte  anterior. 
Te¡n  origem  entre  o  anus 
e  a  base  da  uretra,  e  vae  ter- 
minar na  membrana  fibrosa 
do  corpo  cavernoso.  Este 
musculo  favorece"  a  erecção 
do  membro,  dilata.ndo  o  cor- 
po ca,vernoso,  cujas  paredes 
separa. 
BuLBÓcoDO.  m.  {7/oií.JBulbócodo 
(pelle  avelludada  e  bolbosa); 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  colchicaceas,  com- 
posto de  quatro  ou  cinco  es- 
pecies, que  crescem  com- 
mummente  nas  altas  monta- 
nhas da  Europa  austral. 


BUL 

Bulboso,  sa.  adj.  (bot.)  Bolbo- 
so;  que  tein  bolbos.  Bulba- 
ceus,  Indbosus:  -  m.  pl.  bol- 
bosos;  genero  de  vegetaes 
acotyledoneos,  da  familia 
tíos  cogumelos. 

Bulbóstilo.  m.  (bot.)  Bulbos- 
tylo  (bolbo  pionteagudo)  ;  ge- 
nero de  plantas,  da  famiHa 
das  compostas  eupathorias, 
indígenas  do  México. 

Bulbo-uretral,  m.  (ant.)  V. 
Bidbo-cavernoso. 

BuLBUL.  m.  (poes.  oriental) 
Rouxinol ;  pássaro  de  canto 
nmito  harmonioso. 

BuLBULO.  m.  dim.  de  Bulbo. 

BuLBULOso,  SA.  adj.  (bot.)  V. 
Bidboso. 

BuLDA.  /.  (ant.)  V.  Bula. 

Bülbar.  a.  (ant.)  V.  Bidar. 

BuLDERÍA./.  (ant.)  Injuria,  ag- 
gravo,  improperio;  palavra 
injuriosa,  otl'ensiva,  termo 
baixo  e  insultante. 

BuLDERO.  s.  (ant.)  V.  Bulero. 

BuLEA.  /.  (zool.)  Bullea;  gene- 
ro de  molluscos,  da  oi-dem 
dos  gasteropodes  tectibran- 
chios,  da  qual  somente  se 
conhecem  duasespecie<,  uma 
originaria  dos  mares  da  Eu- 
ropa, e  outra  da  ilha  de 
França. 

Búleos,  m.  pl.  (zool.)  Búlleos; 
familia  de  molluscos,  da  or- 
dem dos  gasteropodes  tecti- 
branchios,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero bullea. 

BuLERÍA.  /.  (germ.)  Y.  Embus- 
tería. 

Bulero,  m.  Co)nmis.<ario  da 
bulla;  pessoa  encarregada 
de  distribuir  as  luillas  da 
Santa  Cruzada,  e  receber  as 
esmolas  estabelecidas,  qm- 
por  ellas  dào  os  devotos. 
Bullarum  administrator:  — 
pregador  da  bulla;  aqr.elle 
que  a  publica:  —  (gcrm.)  Y. 
Embustero. 

BuLETO.  m.  Breve  do  papa  ou 
do  nuncio.  Diploma,  breve 
pontificium. 

Bi'lgaro,  ra.  adj.  Búlgaro;  na- 
tural da  Bidgaria  ou  que  c 
pertencente  a  ella.  Mcesius, 
a,  um. 

Bultaldo.  m.  (nstron.)  Bulliar- 
da;  uma  das  manchas  da  lua, 
c{ue  em  alguns  catálogos  c 
a  decima  quai'ta. 

Bulimia./,  fmei.j Bulimia;  au- 
gmento do  appetite  em  certas 


BUL 

enfermidades;  chega  a  exci- 
tar de  tal  modo  a  voracida- 
de dos  enfermos,  que  encbem 
o  estomago  de  alimentos,  os 
quaes  sao  ás  vezes  expellidos 
conforme  se  engolem  e  no 
momento  de  os  estar  comen- 
do.  E  este  ultimo  estado 
exprime-se  de  ordinario  pela 
palavra  licorexia  ou  fome  de 
lobo. 

BuLÍMico,  CA.  adj.  (raed.)  Buli- 
mico;  que  tem  relação  com 
a  bulimia. 

BuLiraNA.  /.  (zool.)  Bulimina; 
genero  de  foraminiferos, 
composto  de  umas  vinte  e 
cinco  especies,  que  se  encon- 
tram frequentemente  em 
quasi  todos  os  mares. 

BdlIíMo.  m.  (zool.)  Bulimo;  ge- 
nero de  molluscos  da  ordem 
dos  gasteropodes,  que  se  en- 
contra em  toda  a  superficie 
do  globo,  nos  logares  freiicos 
e  sombríos. 

BuLiMULO.  m.  (zooZ.J  Bulimulo; 
concha  univalve. 

Bm.iNA.  /.  (zool.)  BuUina;  con- 
cha univalve. 

BuLiNGRiN.  m.  Tabuleiro  de  rel- 
va em  um  jardim. 

BuLiNO.  ni.  Bulino;  moUusco 
da  familia  dos  caracoes. 

Bulista.  /.  Bullista;  encarre- 
gado de  registrar  as  bulias 
do  papa. 

BuLrrA. /.  (zool.)  Bullite;  con- 
creção que  se  forma  nos  ór- 
gãos digestivos  do  boi. 

BuLLO.  m.  (yerm.)Y.  Emhvsfe. 

BuLKA./.  (ant.  vulç.)Y.  Burla. 

BuLTico,  LLO,  NiTC).  ni.  dim.  de 
Bulto. 

Bulto,  m.  Vulto;  volume  ou 
grandeza  de  qualquer  cousa. 
Coiyus,  moles :  —  vulto ;  cor- 
po cuja  natureza  não  se  po- 
de determinar  em  rasão  da 
distancia  a  que  está,  por  fal- 
ta de  luz  ou  ¡Dor  estar  cober- 
to. Corpus,  moles  nondum 
perspicuh  visa: — V. Fardo: 
— (ant.)  V.  Túmido:- — tumor ; 
a  elevação  que  causa  qual- 
quer inchaço.  Tumor,  oris: — 
vulto;  busto  ou  imagem  de 
esculptura.  Sctdptile:  —  for- 
ro da  almofada.  Culcitrai 
fartum,  rudiori  linteo  constri- 
clmn.  A  hidto  (loc.  adv.);  em 
vulto;  pelo  alto,  sem  exa- 
minar bem  as  cousas,  indis- 
tinctamente.  Confuse,  indis- 


BUL 

tíñete..  Cojer  ó  pescar  el  bul- 
to (fr.  fi(j.  e  fam.);  prender 
alguém,  deitar-lhe  a  mão. 
Apprehendere,  arripere  ali- 
quem.  Menear  o  tocar  à  otro 
el  bulto  (fr.  fam.);  ir  ao 
vulto  de  alguém;  bater-lhe, 
cascar-]  he,  dar-lhe  pancadas. 
Contvndere.  Guardar  el 
bulto;  guardar  o  vulto;  oc-^ 
cultar-se,  esconder-se,  e  tam- 
bém evitar  compromissos, 
^'ive^  i-o:a  prevenção  e  cau- 
tela. Hablar  a  bulto;  fallar 
ú  toa,  sem  reflexão.  Ser  de 
bulto;  ser  de  primeira  intui- 
ção; ser  alguma  cousa  mui 
manifesta  e  clara.  liem  p)er 
se  patcre.  En  lo  que  se  toma 
a  bulto  suele  haber  engano 
ocidto  (rif);  no  que  se  to- 
ma a  vulto  costuma  haver 
engano  occulto;  ensina  a  con- 
veniencia de  SC  inteirar  ¡iii- 
nuciosamente  das  coiaías  que 
interessam,  para  não  ser  en- 
ganado. 

Bululú,  m.  (ant.)  Actor  ambu- 
lante que  representava  elle 
só  todos  os  pajieis,  mudando 
a  voz  segundo  a  qualidade 
das  pessoas  que  deviam  en- 
trar ou  figurar  em  scena. 

Bulla.  /.  Bulha;  gritaria  ou 
ruido  que  faz  uma  ou  mais 
pessoas.  Murmur,  slrepitus: 
--  bulha;  concorrencia  de 
nuiita  gente.  Concursus, 
mullitudo,  h  ominum  freqxien- 
iia:  —  bulha,  reboliço,  alga- 
zarra, matinada;  especie  de 
açougagem,  alegria,  diver- 
são:—  (p.  Nav.)  Y .  Bolla. 
Meter  á  hulla,  (fr.);  metter 
á  bulha;  impedir  que  se  pro- 
siga em  algum  assumpto,  in- 
troduzindo-lhe  cousas  estra- 
nhas. Irdermixtis,  imjjortu- 
nis  rafionibus  alio  divertere 
scrmonem.  Meter  bulia;  fa- 
zer bulha;  fazer  ruido  con- 
fuso ou  fallarem  muitos  a  um 
tempo-  de  modo  que  se  não 
entendam.  Murmur,  strepi- 
tiim,  claviorem  edcre:  — 
(germ.)  cãs. 

Bullaje,  m.  Multidão;  concur- 
so e  confusão  de  muita  gen- 
te. Concursus,  confusio,  co- 
pia hominum. 

Bullanga.  /.  V.  Bullaje:  — 
alvoroto,  desordem,  motim, 
açougagem. 

Bullanguero,   ra.   s.  Alvoro- 


BUL  497 

tador,  amotinador;  amigo  de 
alvorotos,  de  motins. 

BuLLAR.  a.  (p.  Nav.)  Y.  Bo- 
llar. 

BuLLARiA.  m.  (bot.)  Bullaria; 
genero  de  cogumelos,  para- 
sitas, da  familia  das  uredy- 
neas,  que  cresce  na  epider- 
me dos  caules  de  varias 
plantas. 

Bullebulle,  m.  (fam.)  Bule- 
bule;  pessoa  muito  inquieta 
e  buliçosa.  Negotiosus,  in- 
quietus:  —  (fig-)  bulebule; 
bulicio,  ruido. 

BuLLECER.  n.  (ant.)  Y.  Bullir. 

BuLLENTE.  adj.  e  p.  a.  (ant.) 
de  Bullir.  Buliçoso;  que 
bule. 

Bullicio,  m.  Bulicio;  confu- 
são, barafunda;  ruido  e  ru- 
mor que  causa  muita  gente. 

^  Murmur,  rumor:  —  bulicio, 
alvoroto,  sedição,  tumulto, 
reboliço.  Tinnultits,  seditio: 
— V.  Trafago. 

BuLLicioN.  /.  Movimento,  sedi- 
ção, tumulto. 

Bulliciosamente,  adv.  m.  Bu- 
liçosamente, inquietamente; 
com  bulicio,  desassocegada- 
mente.  Inquieth,  turbulente. 

Bullicioso,  sa.  adj.  Buliçoso, 
traquinas;  de  viveza  exces- 
siva. Inquietus,  valde  vivax: 
— -buliçoso;  sedicioso  ou  al- 
vorotador;  diz-se  do  cabeça 
de  motim.  Usa-se  algumas 
vezes  como  substantivo  n'es- 
tas  accepções.  Seditios,us, 
tumultuosus :  —  (poet.)  buli- 
çoso; applica-se  á  agua  ou 
mar  inquieto.  Aqua  murmu- 
rans,  strepens. 

Bullidor,  ra.  s.  V.  Bullicioso. 

Bullidura.  /.  (ard.)  Agitação. 
V.  Bullicio. 

BuLLiMiENTo.  m.  Rcbolíço :  — 
V.  Bidlidura. 

Bullir,  n.  Bulir;  ferver,  bo- 
lhar o  liquido,  por  efiFeito  do 
calor,  etc.  Âquam  fervere, 
ehullire:  —  bulir;  agitar-se, 
mover-se  demasiadamente, 
não  estar  socegado  em  parte 
alguma.  Jrrequietum  esse:  — 
(fig.)  bulir;  borbulhar,  diz- 
se  das  cousas  em  movimen- 
to, como  da  agua  quando 
nasce  em  borbotões.  Usa-se 
mais  commummente  na  poe- 
sia. Agitari:  —  (fig.)  urgir; 
diz-se  dos  negocios  que  se 
tratam  com  muita  activida- 


498 


BUN 


de  e  movimento.  Urgere, 
instaiiter  promoveri:  —  a. 
(ant.)  bulir,  menear,  revol- 
ver alguma  cousa: — (ant.) 
V.  Revolcarse.  Bullirle  a 
uno  alguna  cosa  (fr.fam.); 
que  indica  o  desejo  ardente 
que  se  tem  de  alguma  cou- 
sa, como  Bullirle  a  uno  los 
pies  cuando  ve  bailar;  pular 
a  alguém  o  ¡jé  quando  vê 
dansar.  Excitari,  stimulari. 

Bullón,  m.  (ant.)  Antiga  ada- 
ga, especie  de  punhal.  Cul- 
ter,  tri:  —  tinta  que  ferve 
na  caldeira.  Tinctura  fer- 
vens:  —  canto;  peça  de  me- 
tal com  varios  lavores,  que 
serve  para  guarnecer  as  ca- 
pas dos  livros  gi-andes,  es- 
pecialmente as  de  couro. 
Bulla  asnea  grandiorum  li- 
hrorum  repagulis  firmandis 
et  ornandis. 

BuMASTO.  m.  (zool.)  Bumasto 
(uva  grossa) ;  genero  de  crus- 
táceos trilobitos  no  estado 
fossil,  que  se  encontram  em 
alguns  terrenos  mais  eleva- 
dos de  Inglaterra. 

BuMBüNY.  /.  (bot.)  Bumbuny, 
planta  de  Guiné,  que  se  diz 
ser  dotada  de  propriedades 
emeticaib. 

BuMBUKiA. /.  (hot.)  Bumburia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  asclepiadeas,  origi- 
narias do  cabo  da  Boa  Es- 
perança. 

BuMELiA./.  f¿/o¿.;Bumelia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 

■  das  sapotaceas,  que  com- 
prebende arvores  e  arbustos 
indígenas  da  America  tropi- 
cal e  boreal. 

BuNcosiA.  /.  (bot.)  Buncosia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  malpighiaceas,  simi- 
Ihautes  ao  café,  e  origina- 
rias da  America  tropical. 

BuNÉ.  adj.  (germ.)  Doce.  Dul- 
cis,  ce. 

BuNGALON.  m.  (bot.)  Bungalon; 
arvore  das  Filippinas  que 
dá  um  sueco  leitoso  c  assu- 
cai-ado. 

BuNiÁDEAs.  /.  2}l-  (bot.)  Buuia- 
deas;  tribu  de  plantas  da 
familia  das  cruciferas,  cujo 
typo  é  o  genero  bunias. 

BuNiAS.  m.  (bot.)  Bunias;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cruciferas,  cujo  typo  é 
o  nabo  silvestre,  que  nasce 


BUP 

ordinariamente  entre  os  tri- 
gos. 

Buniato,  m.  (p.  Cub.)  V.  Bata- 
ta, planta  e  bolbo. 

Bunio,  m.  Nabo  silvestre  que 
se  emprega  algumas  vezes 
em  medicina. 

BuNiON.  m.  (bot.)  Bunion;  ge- 
nero de  ¡llantas  da  familia 
das  umbelliferas,  tribu  das 
amineas,  que  crescem  nas 
planicies  do  Cáucaso. 

BuNsoQuí.  m.  (germ.)  V.  Baji- 
quete. 

BuÑiGONi./.  (germ.)y.  Basura. 

BuKoLERÍA.  /.  Sitio  aonde  se 
fazem  ou  vendem  filbozes. 

Buñolero,  ka.  s.  O  que  por  of- 
ficio  faz  ou  vende  filbozes. 
Laganorum  conditor.  Buño- 
lero á  tus  buñuelos;  cada 
qual  no  seu  officio ;  rifão  que 
aconselha  que  cada  qual  at- 
tenda  ao  que  lhe  ¡pertence  e 
é  da  sua  profissão.  Tractent 
fahrilia  fabri. 

Buñuelo,  m.  Filho  que  se  faz 
de  massa  bem  batida,  frita 
em  azeite  ou  manteiga.  Ao 
tempo  de  frigir-se  torna-se 
esponjosa  e  faz-se  de  varias 
figuras  e  tamanhos,  c  cóme- 
se ordinariamente  com  agua- 
mel  ou  passada  por  calda  de 
assucar.  Jjaganum,  i:  — 
¿Es  buñuelo?  E  cozer,  atar 
e  pôr  ao  fumeiro!  modo  de 
fallar  com  que  se  nota  a  in- 
consideração dos  que  que- 
rem que  se  façam  as  cousas 
sem  darem  joara  isso  o  tem^io 
necessário.  Usa-se  também 
sem  interrogação.  Estne  res 
facilisf  nullo  negotio  exse- 
quenãaf 

Bú palo.  m.  (zool.)  Búpalo ;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  noctur- 
nos, composto  de  duas  úni- 
cas especies. 

BupARiTi.  m.  (bot.)  Bupariti; 
planta  do  Malabar,  perten- 
cente á  familia  das  malva- 
ceas,  cujos  ramos,  quando  se 
cortam,  vertem  um  sueco 
goramoso  amarellado,  que  os 
naturaes  applicam  sobre  as 
feridas. 

BuPLEURo.  m.  (bot.)  Bupleuro; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  umbelliferas,  com- 
posto de  umas  cincoenta  es- 
pecies, que  se  acham  no  ca- 
bo da  Boa  Esperança,  na 


BUQ 

America  meridional,  e  duas 
ou  tres  na  Europa. 

BupRÉsTiDos.  m.  pi.  (zool.)  Bu- 
prestides;  familia  de  insectos 
coleópteros  da  classe  dos 
serricornes,  dividido  em 
dezesete  géneros,  cujo  typo 
c  o  bupreste.  ¡Suas  especies 
que  são  muitas,  vivem  nos 
climas  quentes,  e  são  mui 
raras  nas  regiòes  próximas 
ao  norte. 

BUPRESTITOS.  m.  pi.  (zool.) 
Buprestitea;  divisão  dos  co- 
leópteros, fundada  nas  me- 
tamorphoses  das  larvas  do 
genero  bupreste :  —  bupres- 
tites;  grupo  da  tribu  dos 
buprestidos,  que  comprehen- 
dc  tres  géneros,  entre  elles 
o  bupreste. 

BupRESTo.  m.  (ant.  bot.)  Bu- 
preste; acredita-se  que  com 
este  nome  distinguiam  os 
gregos  uma  herva  que  cui- 
prega>'am  para  suas  comi- 
das :  —  (zool.)  bupreste ;  os 
antigos  davam  este  nome  a 
uns  escara"\'cllios  que  tinham 
a  propriedade  de  fazer  in- 
char os  bois  que  os  comiam 
entre  a  herva.  Os  modernos 
nomeiam  assim  um  genero 
de  coleópteros,  da  familia 
dos  esternoxes,  notáveis  a 
maior  parte  pelo  brilho  e  fi- 
nura de  suas  cores. 

BuPRESTÓiDEO,  niwV.  adj.  (zool) 
Buprestoideo;  relativo  ou 
concernente  ao  genero  bu- 
preste. 

BcciUE.  in.  Buco,  capacidade, 
espaço;  diz-se  cominummen- 
te  do  que  têem  as  embarca- 
ções :  —  capacidade ;  diz-se 
dos  edificios  e  também  das 
casas,  como  casa  de  mucho 
buque;  casa  de  muita  capa- 
cidade: —  caixa  acústica;  o 
corjjo  ou  parte  oca  de  um 
instrumento  musico,  como 
da  bandurra,  guitarra,  etc. 
Capacitas,  spatium:  — ' 
(germ)  V.  Fnnto :  —  (iiaut) 
navio,  embarcação.  Esta  pa- 
lavra usa-se  mais  para  desi- 
gnar toda  a  qualidade  de 
barcos  do  que  qualquer  das 
outras  denominações  geraes. 
Navis,  ¿s;  — buco;  o  casco 
da  embarcação.  Navis  al- 
veus,  rcceplaculum,  navis  ta- 
bulatum:  —  abierto  o  cerra- 
do de  bocas;  navio  aberto  ou 


BUR 

cerrado;  o  que  tem  mais  ou 
menos  amassamento;  isto  é, 
o  que  tem  a  borda  mais  ou 
menos  fechada  por  cima:  — 
de.  dos  radas;  o  que  tem  a 
popa  como  a  proa  a  modo  de 
pinque:  —  de  estrepada;  o 
de  muita  quilha  ou  compri- 
meuto  tomado  na  coberta : 

—  de  media  c/arra.V.  Navio, 
com  esta  denominação:  —  de 
2Wzo;  navio  de  poço;  o  que 
tem  coberta  interrompida  no 
meio  formando  como  que 
castello  e  tombadilho,  ligado 
por  duas  passagens  hiteraes 
a  que  chamavam  bailéus. 
Antigamente  dava-se  este 
nome  ao  que  não  tinha  a 
tolda  cori'ida: — dejioente; 
navio  de  convés;  o  que  tem 
bateria  corrida  na  coberta : 

—  de  puente  a  la  oveja;  na- 
vio que  tem  corrida,  a  ulti- 
ma coberta:  —  en  rosca;  na- 
vio que  está  só  em  casco  aca- 
bado de  construir :  —  falso 
ó  celloso;  o  que  se  inclina 
dcmasiadamante  e  não  tem 
estabilidade  indo  á  vela:  — 
flojo  de  mura;  navio  frouxo 
de  amura;  o  que  não  tem  à 
suíliciente  força  jiara  resistir 
por  esta  jjarte  ao  mar  e  ao 
vento :  —  revirado  ;  navio  re- 
virado; o  que  não  tem  os 
seus  bordos  symetricos,  por 
se  haver  dado  na  construc- 
ção  maior  arqueamento  ás 
partes  de  lun  lado  do  que 
ás  do  opposto.  Mancar  iin 
huqne.  V.  Mancar. 

BuQUETiA.  /.  (l)o(.J  Buehotia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia dos  melastomaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie,  que 
é  um  arbusto  originario  da 
Nova  Granada. 

BuQUETiNO.  VI.  (zool.)  Buqueti- 
no;  mammifero  ruminante, 
com  cornos,  que  é  mna  es- 
pecie de  bode  que  vive  nas 
montanhas  mais  elevadas  da 
Europa  e  Asia. 

Bx'QuiA.  /.  (hot.)  Buclna;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  verbenáceas,  que  tem 
por  typo  runa  planta  her- 
bácea achada  nas  margens 
do  rio  Orinoco. 

BuuAc.  m.  (chim.  ant.J  Burac; 
nome  dado  ¡jclos  antigos  ao 
,  bórax  e  a  outros  saes  de  as- 
pecto parecido. 


BUR 

Buraco,  m.  (prov.)  V.  Aguje- 
ro :  —  (naut.)  V.  Rejistro  e 
Esgotera,  na  correspondente 
accepção  náutica. 

BuHALLÍ./.  (germ.)  Galera. 

BuEAMiA.  /.  (hot.)  Buramia; 
synonymo  de  Booram. 

BuRAiíGA./.  (bot.)  Biu-anga;  fi- 
gueira das  índias. 

BuRASAYA.  /.  (boi.)  Burasaya; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  lardizabaleas,  que  com- 
23rcheude  quatro  especies 
descobertas  na  ilha  de  Ma- 
dagáscar. 

BuRATiLLO.  m.  (comm.)  Burati- 
na;  tecido  de  seda  e  lã.  Cha- 
ma-se  também  seda  burati- 
na  a  uma  esi^ecie  de  seda 
que  se  joroduz  na  Pérsia  e  se 
exporta  por  via  de  Surrate. 

BuRATiNA.  /.  (comm.)  V.  Bitra- 
tillo. 

Burato,  m.  Burato;  tecido  de 
lã,  áspero  ao  tacto,  útil  para 
varios  usos,  especialmente 
para  alliviar  lutos  no  ve- 
rão e  para  manténs.  Tam- 
bém se  faz  de  seda  e  lã.  La- 
ncum  texUmi  tactu  asperum,, 
insuave: — burato,  senda!  ou 
manto  trans])arente.  Pannus 
vel  amictus  j)ellucidus. 

Buraya.  /.  (comm.)  Buraya; 
tecido  francez;  especie  de 
sarja  ou  ratina,  cuja  urdi- 
dura se  faz  de  seda,  e  a  tra- 
ma de  algodão,  lã,  pello  de 
cabra,  etc. 

Burbuja.  /.  Borbulha;  bolha 
ou  glóbulo  á  superficie  das 
aguas  ou  dos  líquidos  cm 
ebullição.  Bulia,  ce. 

Burbujear,  n.  Borbulhar;  for- 
mar a  agua  pequenas  bo- 
lhas. Biãlare,  bulias  emit- 
iere. 

Burbujita./.  dim.  de  Burbuja. 
Bolhinha ;  i^equeua  bolha 
sobre  as  aguas  quando 
chove. 

BuuBUJOzo,  ZA.  adj.  Bolhoso; 
que  tem  bolhas. 

BuncADiA.  f.  (bot.)  Bureadla; 
cogumelo. 

BuRCARDiA./.  (bot.)  Burcardia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  colchicaceas,  que 
consta  de  uma  só  especie 
originaria  da  Nova  Hol- 
landa. 

BuRCiA.  /.  (naui.)  V.  Buscio. 

BuRCUACA./.  (ant.)Y .  Burjaca. 

BuECUE  ó  Burcho,  m,  (naut.) 


BUR  499 

Barco  ou  embarcação  de  re- 
mos, especie  de  falua  grande. 

BuRDALLo,  LLA.  adj.  V.  Burdo. 

BuRDAQUTA./.  (bot.)  Bui-dachia ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  malpighiaceas,  com- 
posto de  duas  especies,  que 
se  encontram  no  Brazil. 

Burdas.  /.  pi.  (naut.)  Bran- 
daes;  cabos  que  como  os 
ovens  baixam  desde  a  ca- 
beça dos  mastaréus  e  se  en- 
tezam  e  fixam  aos  bordos  do 
navio,  e  ajudam  a  sustentar 
os  mastros,  tem-nos  tam- 
bém o  mastro  grande  e  o  tra- 
quete.  Funis  nautici  genus. 

Burdégano,  m.  (ant.)  Asneiro; 
mulo  ou  macho  i^rocedente 
de  cavallo  e  burra. 

BuRDEL.  m.  Bordel,  alcouce, 
lupanar,  prostíbulo ;  casa 
publica  de  mulheres  mun- 
danas. Lupanar,  prosiibu- 
lum :  —  adj.  (ani.)  luxurio- 
so, lascivo,  libidinoso,  vicio- 
so. Libidinosus,  a,  um. 

BuRDELERO,    RA.    S.     (aut.)     Ru- 

fião,    alcoviteiro,    moço    de 
lupanar,    alcayote,    alcofa : 
—  putanheiro,  frascario. 
BuRDELES.  culj.  Bordelcz;  que 
é  de  Boi'déus. 

BURDINAELA.  /.  (uaut.)  CoUJUU- 

cto  de  cabos  delgados  que 
serviam  pai'a  sujeitai"  a  ver- 
ga da  sobrecevadeira,  e  vi- 
nham fazer-sc  firmes  ao  es- 
tae  maior. 

BuRDiNARios.  m.  pi.  (liist.)  Bur- 
dinarios;nome  que  Raimoud, 
conde  de  Tolosa,  deu  jjor 
zombai'ia  aos  cruzados  que 
marcharam  contra  elle. 

BuRDioN.  m.  (ant.)Y.  Bordion. 

Burdo,  da.  adj.  Grosseiro;  tos- 
co, de  má  qualidade,  como: 
lana  burda,  x>ario  burdo;  lã 
grosseira,  panno  grosseiro. 
Rudis,  impolitus. 

BuRDÓ.  m.  (germ.)  V.  Puerto. 

BuRDON.  m.  (ant.)  V.  Bordón, 
na  significação  de  bastão  ou 
pau. 

Burel.  m.  (ant.)Y.  Buriel: — ■ 
(arf.)  bóia  de  cortiça  com 
bandeira  ou  sem  ella,  que 
SC  emprega  nas  costas  da 
Galliza :  —  (braz.)  burella ; 
peça  heráldica,  que  consiste 
em  uma  facha,  cuja  lai-gura 
é  a  nona  parte  do  escudo. 
Scutigentilitii  faseia,  nonam 
ejus  partem  complectens:  — 


500 


BUR 


(naut.)  haste  de  madeira  re- 
donda, de  comprimento  e 
grossura  proporcionadas,  útil 
para  os  apparelhos  que  se 
engancham  ou  fazem  firmes 
d'este  modo  no  objecto  so- 
bre que  vão  actuar :  —  fra- 
de; peça  de  madeira  que 
collocada  em  um  dos  bura- 
cos do  bolinete  serve  de  abi- 
ta para  amarrar  o  cabo  nos 
navios  mercantes :  —  passa- 
dor de  madeira,  mui  grosso, 
de  que  se  faz  uso  para  abrir 
com  facilidade  os  cordoes 
dos  cabos  ao  formar  nó:  — 
tufo;  peça  de  madeira,  re- 
donda, que  preenche  exa- 
ctamente o  buraco  de  qual- 
quer das  fêmeas  do  leme, 
e  que  se  leVa  de  prevenção 
a  bordo  para  substituir  os 
machos  do  leme,  no  caso  d'es- 
tes  faltarem:  —  forma  de 
madeira,  da  figura  e  gran- 
deza dos  emboruaes,  que 
serve  de  molde  para  con- 
struir as  peças  de  chumbo 
com  que  estes  se  formam. 

Bdrklado,  da.  aãj.  (braz.)  Bu- 
relado;  chama-se  assim  o 
/  escudo  que  tem  dez  fachas, 
cinco  de  metal  e  outras  tan- 
tas de  côr.  Stemma  gcntili- 
tium  decem  fasciis  distin- 
ctum. 

Bdren.  m.  (p.  Cuh.)  Tacho  ou 
vaso  de  barro  cozido  de  for- 
ma circular  em  que  se  tosta 
a  farinha  de  ¡jau  ou  outras 
fai-inhas. 

BuRENGDE.  m.  (p.  Mure.)  Es- 
cravo mulato.  Servus  hibñ- 
da. 

BuREO.  m.  Conselho  ou  junta 
administrativa  da  casa  real. 
Tribunal  famnlorum  regis 
litibus  judicandis :  — ■  entre- 
tenimento, diversão.  Ludus 
oblectamentum.  Entrar  en 
biíreo  ffr.fam.J;  entrar  em 
assembléa  ou  reunião;  jun- 
tar-se  para  tratar  de  algu- 
ma cousa 

Burga.  /.  Manancial  de  aguas 
tliermaes;  e  assim  se  cha- 
mam em  Orense  umas  fon- 
tes d' esta  natureza.  Ther-- 
mcc,  calidi  fontes. 

BuRGAxis,  SA.  adj.  Bui'galez; 
natural  de  Burgos  ou  per- 
tencente a  esta  cidade.  Bur- 
gensis,  is: — m. bm-galez;  no- 
me que  se  dá  em  Madrid  e 


BUR 

outras  partes  de  Hespanlia, 
a  um  certo  vento  frio,  que 
vem  do  lado  de  Bui-gos,  si- 
tuado ao  norte.  Aquilo,  bur- 
gensis  venlns :  —  burgalez; 
moeda  antiga  que  se  fabri- 
cava em  Bui-gos.  Burgensis 
moncfa:  —  burgalez;  lã  da 
provincia  de  Burgos. 

BuKGANDA./.  Burgo;  peixe  tes- 
taceo,  que  produz  uma  es- 
pecie de  escarlate. 

BuRGÉs.  adj.  (ant.)  Burguez; 
pertencente  a  burgo  ou  po- 
voação ¡lequena: — -burguez, 
vizinho  de  burgo. 

BuRGEsÍA.  f.  (ant.)  Burguezia, 
povo,  gente  de  alguma  po- 
voação. E  palavra  que  al- 
guns antigos  tomaram  do 
francez.  Civitas,  atis. 

Burgo.  m.  Burgo;  arrabalde 
ou  povoação  mui  pequena, 
dependente  de  outra  ¡jrinci- 
pal.  Siiburbium,  pagns,  vi- 
cus. 

Burgomaestre,  m.  Burgomes- 
tre ;  nome  que  se  dá  aos  cor- 
regedores ou  primeiros  ma- 
gistrados de  algumas  cida- 
des da  Bélgica,  Allemanha, 
Suissa  e  outras  partes.  Uv- 
banus  senator. 

Burgrave.  m.  BurgTave;  no- 
me que  dão  em  Allemaniia 
ao  senhor  de  uma  cidade  ou 
castello. 

BuRGUENO,  KA.  adj.  (ant.)  V. 
Biirgalés. 

Buriel,  adj.  Ruivo;  applica- 
se  á  côr  vermelha  entre  ne- 
gro e  leonado.  Burrus,  a, 
um:  —  m.  burel;  especie  de 
panno  de  lã  dé  côr  parda. 
Pannus  vilior  fuscum  lance 
colorem  referens:  —  porção 
de  i^anno  com  que  se  segura 
o  fio  do  cânhamo  quando  es- 
te se  doba. 

Burielado,  da.  adj.  (ant.)  Ar- 
ruivado;  similhante  ou  con- 
cernente ao  panno  burel  ou 
á  sua  côr. 

BcRiL.  TO.  (art.)  Buril ;  instru- 
mento de  aço  temperado,  es- 
quinado e  ponteagudo,  que 
serve  aos  gravadores  para 
abrir  e  fazer  linhas  nos  me- 
taes.  E  também  usado  pelos 
ferreiros  e  latoeiros.  Ccelum, 
ceitis :  —  cliaple  en  forma 
de  escoplo  (ant.);  buril  que 
tem  a  ponta  em  forma  de 
escopro.    Scalprum,     i:  — 


BUR 

cliaple  redondo;  buril  cuja 
ponta  tem  a  forma  de  goi- 
va. Scalprum  incurvum :  — 
de  engastar;  buril  de  engas- 
tar; o  que  tem  dois  biseis 
que  formam  um  fio,  o  qual 
se  desgasta  regularmente 
com  uma  lima,  a  fim  de  que 
não  corte  o  metal  sobre  que 
se  ha  de  trabalhar.  Usam-o 
os  ourives  joara  rebater  o 
metal  precioso  sobre  a  jje- 
dra  que  se  ha  de  engastar : 
—dejjunfa;  buril  de  ponta; 
o  que  tem  a  ¡jonta  aguda. 
Scalprum  aciitum:  —  de  re- 
bajar; l)uril  de  rebaixar;  in- 
strumento de  aço  tempera- 
do, mili  ¡julido  e  acanellado 
nas  costas,  que  usam  os  ou- 
rives para  recolher  ou  amon- 
toar o  oiro  ou  a  pra,ta  em 
torno  da  pedra  que  hão  de 
engastar :  —  (astron.)  buril ; 
constellação  do  hemispherio 
Ijoreal,  summamente  pe- 
quena. 

Burilada.  /.  (art.)  Burilada; 
golpe  ou  rasgo  de  buril.  Ca;- 
lafiira,  ce:  —  burilada;  yiov- 
ção  de  prata  ou  oiro  que  os 
'  ensai adores  tiram  do  metal 
que  serve  de  comparação  e 
do  que  se  propõe  ensaiar  se 
é  de  lei.  Argenti  2}Cirs  celte 
extracta,  excissa:  —  qual- 
quer fragmento  de  metal  i 
tirado  com  o  buril. 

Burilado,  da.  adj.  Burilado; 
aberto  com  o  buril :  — V. 
Grabado. 

Buriladura./.  Buril adura;  ac- 
ção de  burilar  e  seu  eífeito. 
Opus  calatum,  ccelatvra. 

Burilamento.  to.  V.  Burila- 
dura. 

Burilar,  a.  Burilar;  abrir,  tra- 
çar, gravar  com  o  buril  nos 
metaes  algumas  figuras  ou 
adornos.  Ccdare. 

BuRiLEQUE.  m.  (ant.)  Especie 
de  meia  bota  de  ferro  para 
montar,  que  se  usava  nos 
torneios. 

Buris.  m.  (raed)  Buris;  deno- 
minação que  dava  Aviceua 
ás  hernias  complicadas  com 
ingurgitação  scirrhosa. 

Burjaca.  /.  Sacco  ou  bolsa 
grande  de  couro  que  os  pere- 
grinos ou  mendigos  trazem 
debaixo  do  braço  esquerclo, 
sustida  por  uma  correia,  cin- 
ta ou  cordel  ao  hombro  di- 


BUR 

reito,  na  qual  mettem  o  pão 
e  mais  esmolas: — j)asta,  cai-- 
tapacio  ou  bolsa  em  que  os 
meninos  levam  os  livros  para 
a  escola. 

BoEJACHiQui.  adj.  (germ.J  Bár- 
baro. 

BuBjES.  adj.  V.  Burges. 

BuRjESLA./.  (a-iü..)Y.  Burgesia. 

Burla./.  Burla,  engano,  trapa- 
ça,, embuste,  fraude.  Dece- 
jjtio,  derisio: — V.  Engaño: 
—  Y.  Pulla.  Burla  hurlan- 
do (fr.);  brinca  brincando; 
diz-se  quando  alguém,  por 
meios  irregulares,  consegije 
o  que  solicita,  como:  hurla 
hurlando  conseguia  su  em- 
pleo; brinca  brincando,  con- 
seguiu o  seu  emprego.  Ou- 
tras vezes  significa  acbar- 
se  alguém  em  alguma  parte 
com  brevidade  ou  seai  que  o 
esperasse,  como:  hurla  hur- 
lando hemos  ya  andado  dos 
leguas;  brinca  brincando, 
sem  o  esperar,  temos  já  an- 
dado duas  leguas.  Inspera- 
to,  inopinanter.  Burla  hur- 
lando vase  el  loho  ai  asno 
(rif.);  cão  de  caça,  sáe  á 
raça;  denota  a  facilidade 
com  que  alguém  procura  o 
que  é  de  sua  inclinação  ou 
conveniencia.  Burla  con  da- 
no no  cumple  cl  año;  biu'la 
com  damno  não  acaba  o  an- 
uo; dá  a  entender  que  as 
graças  pesadas  duram  pou- 
co tempo.  Burla.^  de  manos, 
hurlas  de  villanos  (rif.)  V. 
Juego  de  manos,  juego  de 
villanos.  A  la  hirla  dejadla 
cuando  mas  agrada;  come- 
ça-se  brincando  e  acaba-se 
chorando;  dá  a  entender 
que  a  demasiada  zombaria 
e  gracejo  muitas  vezes  ter- 
minarem pezares  ou  desgos- 
to. A  las  hurlas  así  ve  á  el- 
las, que  no  te  salgan  á  ve- 
ras; não  te  ponhas  com  gra- 
ças que  te  podem  sair  ca- 
ras; ensina  a  aítençào  e  dis- 
crição que  se  deve  guardar 
nos  gracejos  para  que  não 
sejam  ofFensivos.  De  hurlas 
(loe.  adv.J;  a  brincar,  por 
zombaria  ou  gracejo.  Joco, 
]}er  jocum.  Decir  algunas 
cosas  entre  hurlas  ó  veras; 
a  brincar  dizer  graças  pesa- 
das. Ínter  verajocosque  pun- 
gentia  verha  miscere,  ílahlar 
6V 


BUR 

de  hurlas;  fallar  mangando; 
dizer  petas.  Kugari.  No  hay 
peor  hurla  que  la  verdadera 
(rif.);  não  ha  peior  zombaria 
do  que  a  que  apresenta  ver- 
dade; aconselha  que  em  gi-a- 
cejos  não  se  lancem  em  rosto 
os  defeitos  alheios.  Mc::clar 
hurlas  con  veras;  misturar 
Acrdades  com  historias;  intro- 
duzir em  algum  escripto  ou 
conversação  cousas  jocosas  e 
serias  ao  mesmo  tempo;  ou 
dizer  em  tom  de  graça  algu- 
mas verdades.  Vera  ficiis,  se- 
ña jocis  miscere.  Ni  en  hur- 
las, ni  en  veras,  con  tu  amo 
no  partas  peras  (rif.);  nem  a 
brincar  nem  deveras  com  teu 
amo  jogues  as  peras;  ensina  a 
iuconvcniencia  de  nos  adian- 
tarmos com  os  superiores.' 

BüJir.ADERO,  RA.  adj.  (ant.)  V. 
Burlnn  :  —  m.  especie  de 
ameia  ou  porta ;  cm  algumas 
praças  de  touros  a  entrada 
que  ha  ¡Dará  as  trincheiras 
para  que  o  toureiro  possa  de- 
fender-sc.  Pcrfugium,  pro- 
tectiis. 

Brui-ADo,  uA.  adj.  Burlado,  en- 
ganado, logrado,  illudido. 

Burlador,  ra.  s.  Burladoj-,  bur- 
lão, trapaceiro;  o  que  burla. 
Dolosus,  delusor: — vaso  de 
baiTO  que  ao  beber  derrama 
a  agua  jjor  Cín-to;;  buraqui- 
nhos  occultos  com  (jue  molha 
o  engana  o  que  bebe.  Pocu- 
lum  hihenti  illudens:  —  con- 
ducto occulto  de  agua  com  al- 
gum artificio  que  a  esparze 
fora  á  vontade  do  que  o  diri- 
ge, para  molhar  de  proposito 
a  quem  incautamente  se  ap- 
Tpvoxime.Machi  nasuhitò  emit- 
tens  aquam.  illudcndi  gratiu. 

Burlar,  a.  Burlar,  chasquear, 
motejar,  zombar.Usa-se  mais 
commummente  como  recipro- 
co. Irridcre,  subsannare:  — 
burlar;  lograr,  enganar.  De- 
cipere,  dolis  capierc: — bur- 
lar; escarnecer,  depreciar  al- 
guém fazendo  moía  d'elle. 
Usa-se  mais  conunummcnte 
como  reciproco.  Contemnere, 
despÂcere :  —  frustrar :  desva- 
necer idéas  ou  esperanças 
alheias.  Fallere,  spe  desti- 
fuere :  —  seduzir,  enganar ; 
deshonrar  alguma  donzella 
ou  mulher  honesta  e  reca- 
tada. 


BUR  501 

Burlería.  /.  Burlaria,  burla, 
embuste,  trapaça,  engano, 
fraude.  Fraus,  dolus:  —  fa- 
bula, anécdota;  conto  fingi- 
do de  velhas.  Inanis  fahula^ 
nugce:  —  burlaria:  eugano^i 
illusào.  Illusio,  ãeceptio: — ■ 
burlaria;  irrisão,  escarneo, 
menosprezo,  zombaria.  Dt- 
decus,  oris. 

Burlescamente,  adv.  m.  Buj-- 
lescamente;  de  uma  maneira 
burlesca,  cómicamente. 

Burlesco,  ca.  adj.  (fam.)  Bui- 
lesco,  jocoso,  faceto,  festivo. 
Jacosus,facetus: — bm-lesco, 
cbocarreiro;  que  diverte  com 
chocarrices.Derisor,  ?ocosw^, 
festivue. 

Bl-rleta./.  dim.  de  Burla.  __ 

Burlete,  m.  Y.  Burlóte: — V. 
Burladero. 

Burlica,  lla,  ta./.  dÍ7n.  de  Bur- 
la. De  burlicas  ó  hurlitas 
(mod.  adv.)  Y.  De  htirlas. 

BuRLtNGTOKLi.    /.      (bot.)      Bui- 

lingtonia;  genero  de  plantas 
da  fami  lia  das  orchideas,com- 
posta  de  uma  só  especie  ori- 
ginaria do  México. 

BuRLOJi.  w.  (germ.jY.  B¿iciga. 

Burlón,  na,  s.  Zombador,  cbo- 
carreiro, gracejador;  o  que 
diz  ou  pratica  facécias  o\\ 
acções  burlescas.  Jbcos!/5,yo- 
culafor: — (200Z.J  burlão ;  no- 
me de  uma  ave  quo  perten- 
ce ao  genero  melro  e  á  sec- 
ção dos  tordos,  originaria  da 
America,  e  que  tem,  segundo 
dizem  alguns,  a  propriedade 
de  remedar  toda  a  especie 
de  vozes  e  goi-geios. 

Burlóte,  m.  Burlóte;  no  jogo 
da  banca  o  fundo  pequeno 
que  se  talha  antes  ou  depois 
do  banqueiro  da  cabeceira, 
para  entreter  os  pontos. 

Burmania.  /.  (hot.)  Bunnania; 
genero  de  plantas  que  cres- 
cem nos  logares  Juimidos  dos 
dois  continentes,  e  é  o  typo 
da  familia  dos  burmaniaceas. 

BURMANIÁCEAS,  /.  pi.  (hot.)  Bur- 

maniaceas;  jjequéna  fanfilia 
de  plantas  monocotyledo- 
nes,  cujo  typo  é  o  geuero 
burmania;  tem  flores  berma- 
phroditas,  e  apresentam-se 
ou  solitarias,  ou  em  peque- 
nas cabeças,  ou  em  espigas, 
e  suas  pequenas  sementes 
alongadas,  quasi  lineares, 
com    um   pequenissimo  em- 


502 


BUK 


bryão  no  centro  de  um  en- 
dospenna  carnoso. 
BuKNETiA.  /.  (bot.)  Burnetia; 
genero  de  plantas  da  fanii- 
lia  das  orchideas,  composto 
de  uma  só  especie,  que  cres- 
ce em  Tasmania,  ilha  da 
Oceania,  e  cujo  caule,  des- 
pido de  folhas,  sustenta  so- 
mente duas  flores. 

BüJmONiTA.  /.  (mia.)  Burno- 
nonita;  triplo  sulphureto  de 
chumbo,  de  antimonio  e  de 
cobre. 

Bdro.  m.  (p.  Ar.)  V.  Greda. 

Boaó.  m.  Secretária ;  especie  de 
papeleira,  cai-teii'a,  ou  mesa 
de  despacho.  É  palavra  tira- 
da do  francez:  —  (germ.)  o 
touro. 

BtraocKAcrA./.  Bm-ocracia;  pa- 
la\Ta  inventada  para  expri- 
ojir  ironicamente  a  abusiva 
influencia  dog  empi-egados 
em  o  governo  de  um  paiz. 

Bbbocbata.  m.  Burocrata;  pes- 
soa apta  para  os  trabalhos 
das  secretarias. 

BnçocRÁTico,  CA.  adj.  Burocrá- 
tico; o  que  pertence  á  buro- 
cracia. 

Bdrolla.  /.  (germ.)  V.  Batalla. 

BüRPiJE.  /.  (germ.)  Varanda. 

Bdhqüechí.  /.  (germ..)  Loja  de 
bai'beiro. 

Bcequechó.  adj.  (germ.)  Bai'- 
beiro. 

BuEQUELiA. /.  (bot.)  BuvcheVm:, 
genero  de  plantas  da  familia 
das  rubiáceas,  das  quaes  até 
hoje  só  se  conhecem  duas 
especies,  originarias  do  cabo 
da  Boa  Esperança.  São  arbus- 
tos de  folhas  oppostas,  ape- 
nas pecioliidas,  agudas,  de 
flores  terminaes  e  sesseis. 

Bdrra.  /.  Burra,  jumenta;  fê- 
mea do  burro.  Asina,  ce.  Caer 
de  su  burra  (fr.)  V.  Caer  de 
su  asno. Descargar  la  burra; 
lançar  a  cai-ga  fóra;  phrase 
familiar  que  se  usa  para  no- 
tar os  que  sem  rasão  plausí- 
vel recusam  o  trabalho  que 
lhes  pertence,  carregando-o 
para  outrem.  Ojius  defrecia- 
re,  recusare.  Xo  que  te  es- 
tregó, burra  de  mi  suegro 
(rif.);  pobre  e  mal  agrade- 
cido; applica-se  aos  que  se 
resentem  quando  lhes  fazem 
bem.  Le  está  como  á  la  hur- 
ra las  arracadas  (loc.fam.); 
fica-lhe  a  matar   ou   como 


BUR 

óculos  em  burro;  diz-se  quan- 
do alguma  cousa  assenta  mal 
ou  afeia  a  quem  a  usa. 

Bdbrada.  /.  Burrada;  multidão 
de  burros.  Asinorum  grex :  — 
(fig.)  burrada;  necedade,  as- 
nidade,  parvoíce.  Stvltitia, 
m  :  — •  burrada ;  no  jogo  do 
burro  a  cai'ta  feita  contra  re- 
gra. Colhisio  contra  hidi  re- 
gidas. 

Burrajear,  a.  V.  Borrajear. 

Burrajo,  vi.  Bonicos ;  o  estru- 
me secco  das  cavallaricas 
com  que  se  aquecem  os  for- 
nos. Stercus,  cris. 

BuRRAQmÑí.  /.  (germ.)  V.  Ba- 
sura. 

Burear,  n.  (naut.)  V.  Gurrar. 

BuERAzo,  ZA.  s.  aiigm.  de  burro 
ou  burra. 

Bdrrea.  n.  (ant.)  V.  Verdugo. 

BoEBERÍA.  /.  V.  Burrada. 

Burrero,  m.  Burriqueiro;  o  que 
tem  biu-ras  pai-a  vender  o 
leite.  Asinarum  lac  feren- 
tium  custos,  curator,  pas- 
tor:—  lançaróte;  o  que  cuida 
de  lançar  o  garanhão  ou 
cavallo  pae  ás  burras  ou 
eguas:  —  adj.  applica-se  ao 
cavallo  que  padreia  as  bui'- 
ras. 

BURRICHEAR.   O.  (prOV.)  V.  B?i7'- 

riichear. 

Buerieea./.  (bot.)  Burriela;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das    compostas,    creado   em 

.  memoria  do  viajante  Burriel, 
e  que  comprehende  hei-vas 
annuaes,  de  folhas  oppostas, 
lineares,  inteiras  e  com  flores 
amarellas. 

BuRRiHOMBRE.  m..  (inus.)  Asnei- 
rão;  grande  asno,  tolheirão. 

BcRRiLLO.  m.  (fam.)  V.  Añalejo . 

Bdrrin¿.  adj.  (germ.)  Preso. 

Bureo,  m.  V.  Asno: — burro; 
jogo  de  cartas.  Chartarum 
quídam  ludus: — (fig.)  bur- 
ro; o  que  perde  em  cada  mão 
no  jogo  d'este  nome.  In  quo- 
dam  chartarum  ludo  qui  vi,- 
ctus  cedit :  —  (fig.)  burro ;  ho- 
mem néscio,  ignorante  e  fal- 
to de  instrucção.  Stidtus, , 
mentis  inops:  —  cargado  de 
letras  (fr.);  burro  carregado 
de  lettras,  ou  de  livros;  in- 
dividuo que  estudou  muito 
sem  nada  ter  aprendido.  Stu- 
diosus,  sed  ingenii  acumine 
carens :  —  (fig.)  burro ;  o  ho- 
mem  laborioso   e  que  sup- 


BUR 

porta  muito  trabalho.  La- 
boris  patiens.  Caer  de  su 
burro.  V.  Caer  de  su  asno : 

—  (art.)  banco  de  encaixe; 
mesa  sobre  o  qual  os  encar- 
nadores  collocam  a  prensa 
de  apertar  e  aparar  os  1í\t.*os: 

—  burro;  machina  de  que 
usam  os  serradores  para  se- 
gurar aanadeira  que  hade 
ser  serrada.  Compõe-se  de 
dois  paus  que  formam  um 
angulo ;  os  braços  têem  varios 
buracos  para  entrar  por  elles 
mais  convenientemente  uma 
l^equeua  estaca.  Trabalis  ma- 
china tignis  serrandis :  —  ro- 
da dentada  de  madeira  no 
torno  da  seda,  com  a  qual  se 
põem  em  movimento  todas  as 
outras  rodas  que  servem  no 
dito  torno  para  torcer  a  seda. 
Rota  versalilis,  instructaque 
dentibus,  ciijus  motu  cceterce 
torni  seriei  rotee  agitantur: 

—  (?iaut.)  buiTo;  cabo  que 
segura  a  verga  do  mastro  da 
mesena. 

Bureuchear.  n.  (prov.)  Afa- 
gar os  animaes,  fazendo  al- 
gum som  cadente  por  meio 
de  pequenas  pancadas  so- 
bre elles. 

Burrumbada.  /.  Y.  Barrum- 
bada. 

BuRSACA.  /.  V.  Burjaca. 

BuRSAL.  adj.  (inus.)  V.  Bursá- 
til. 

BuRSALOJiA.  /.  (anat.)  Bursa- 
logia;  parte  da  scieucia  que 
trata  das  bolsas  serosas  e 
das  membranas  ou  capsulas 
synoviaes. 

BuRSARiA.  /.  (bot.)  Bursaria 
(bolsa);  genero  de  arbustos, 
da  familia  das  pitosporea- 
ceas  que  comprehende  algu- 
mas especies  originarias  da 
Nova  Hollanda:  —  (zooL) 
bursaria;  genero  de  infuso- 
rios amorphos,  que  se  per- 
cebem com  o  microscopio 
nas  aguas  doces  e  salgadas. 

BuRSARiEAS.  adj.  pi.  fzooZ.jBur- 
sarieas;  familia  de  infuso- 
rios microscópicos,  de  forma 
invariável  e  que  não  offere- 
ce  a  menor  apparencia  de 
pellos,  cujo  typo  é  o  genero 
bursaria. 

BuRSARios.  m.  pi.  (zfol.)  Bur- 
sarios;  familia  de  infusorios, 
mui  variável,  que  tem  a  bo- 
ca larga  e  rodeada  de  pellos. 


BUK 

BuBSATELA.  /.  (zool.)  Bui'sate- 
la  (bolsa  'pequena):  genero 
de  molluscos  gasterópodos 
tectibranchios,  da  familia 
dos  aplisiaceos,  que  coin- 
prehende  urna  só  especie. 

Bursátil,  adj.  (comm.)  Perten- 
ce á  bolsa. 

BuRSERA. /.  (hot.)  Bursera;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  terebinthaceas,  compos- 
to de  tres  especies,  que  cres- 
cem nas  Antilhas,  e  se  cul- 
tivam nos  jardins  euroi?eus. 

BuksekÁceo,  cea.  adj.  (hot.) 
Burseraceo;  similhante  ou 
relativo  á  bursera: — f- pl- 
burseraceas ;  familiade  plan- 
tas, cujo  typo  é  o  genero 
bursera.  Sao  ar^■ores  de  fo- 
lhas alternas,  pecioladas  e 
de  flores  polygamias,  sim- 
ples e  mais  pequenas  que  as 
folhas. 

Buesote.  m.  (bot.)^\\r&ote\  ar- 
vore de  Africa,  cuja  casca  e 
folhas  distillam  uui  sueco 
amarellado,  que  corresponde 
á  classe  dos  purgantes  drás- 
ticos. 

Blktokia.  /.  (Tjot.)  Burtouia: 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  com- 
posto de  quatro  especies  ori- 
ginarias da  NoAa Hollanda, 
e  as  quaes  todas  se  cultivam 
nos  jardins  da  Europa. 

BuRUCUYA. /.  (hot.)  V.  Pasio- 
naria. A  flor  da  mesma  plan- 
ta chamada  também  Grana- 
dilla. 

Burujo,  m.  (lud.)Y.  Orujo:- — 
buruso;  cascabulho  (jue  fica 
da  azeitona  depois  de  moida 
e  espremida.  Ólivcc  faix:  — 
pequeno  volume  de  alguma 
materia,  como  da  la  mui 
apertada  ou  espalmada.  2Io- 
les  liaud  ita  magna. 

Burujón,  m.  angm.  de  fíuru- 
jo:  —  gallo;  inchaço  ou  tu- 
mor que  se  forma  e  se  le- 
vanta na  cabeça  por  algu- 
ma ])ancada  ou  contusão  que 
recebe.  Tumor,  tuher:  — 
Cprov.  Cuba)  trouxa  ou  por- 
ção de  roupa  envolvida  de 
qualquer  modo  e  sem  ordem. 

BuRUjoNciLLO.  m.  dim.  de  Bu- 
rujón. 

BuRULETE.  TO.  V.  Hodetc,  nos 
escudos. 

BuRULLON.  TO.  No  fabrico  dos 
pannos.  V.  Gurullon. 


BUfS 

BuRXACA.  /.  V.  Burjaca. 

Bus.  udv.  (f/erm.)  Mais:  — 
quando. 

BusARDA.  f.  (aaut.j  Buçarda; 
qualquer  das  granties  peças 
curvas  de  madeira  ou  ferro 
com  que  interiormente  se 
fortalece  toda  a  obra  de  proa 
e  de  ré,  onde  se  assentam 
atravessadas  em  sentido  dia- 
gonal, procurando  que  seus 
ramos  travem,  pelo  menos, 
quatro  casas  da  madeira:  — 
buçarda;  curva  que  se  coUo- 
ca  debaixo  dos  eseovens  para 
segurar  o  beque  e  as  ¡)cças 
de  que  elle  se  compõe:  — 
curva  de  papa-moscas;  a 
curva  situada  debaixo  do  gu- 
rupés para  descanso  d'este 
mastro. 

Busardo,  m.  Ocool.)  Busardo; 
genero  de  aves  de  rapina  da 
familia  das  falconideas,  que 
compreheude  quatro  espe- 
cies europeas. 

BusEEQUEA.  /.  (bo¿.)  Busbc- 
quea;  genero  de  plantas  da 
familia  das  caparidáceas, 
typo  da  tribu  das  capari- 
(ieas,  formado  por  urna  só 
especie,  que  é  um  arbusto 
trepador,  encontrado  na  ilha 
de  Norfolk. 

Busca./.  Busca,  averiguação, 
inquiriçào,  exame;  acçào  e 
cfteito  de  buscar  ou  inqui- 
rir. Usa-se  Gorrt'  frequência 
d'esta  palavra  nos  arcliivos 
e  secretarias.  Inquiritio,  in- 
vestigafio:  —  (mont.)  busca; 
especi(í  de  cão  que  serve 
para  seguir  e  levantar  a  ca- 
ça. Canis  odorans,  verfa- 
gus:  — (mvid.)  busca;  a  uud- 
tidào  de  caçadores,  montei- 
ros  e  cães,  (jue  corre  o  monte 
para  achar  ou  levantar  a 
caça.  Venatoria  turba,  vena- 
toriuni  mini ste.r iam. 

Buscada.  /.  V.  Busca. 

Buscador,  ra.  *■.  Buscador,  in- 
quiridor, investigador;  o  nue 
busca  ou  investiga.  Inves- 
tigator,  oris. 

BuscAJiiKNTo.  m.  (ant.)  V. 
Busca. 

Buscapié,  to.  (fig.)  Pretexto; 
palavra  ou  conto  que  se 
mette  na  conversação  de 
proposito  para  inquirir  ou 
averiguar  alguma  cousa. 
Dictum  explorandi  causa 
prolatum. 


BÜ8  503 

Buscapiés,  to.  Buscapés;  fo- 
guete sem  vara,  que  incen- 
diado rasteja  entre  os  pés 
da  gente.  Pyrobulum  super 
solum  serpcns :  —  buscapés ; 
especie  de  cobrinhas  que 
saem  de  alguns  foguetes 
prepai-ados  para  o  efieito,  a 
fim  de  fazer  mais  vistosos  os 
fogos  artificiaes,  e  apparen- 
temente  se  dirigem  aos  pés 
das  pessoas  que  occupam 
algum  logar  elevado,  d'onde 
jireseuceiam  o  espectáculo. 

Buscar,  a.  Buscar,  inquirir, 
pesquizar,  indagar;  fazer 
diligencias  ^^or  saber  ou  en- 
contrar alguma  pessoa  ou 
cousa.  Qucerere,  investiga- 
re:— (germ.)  furtar  arteira- 
mente e  com  manhas.  Fn- 
rari:  —  buscar:  fazer  dili- 
gencias para  obter  alguma 
cousa:  —  a  úno  ffr.  fig.); 
desafiar  alguém;  usar  ex- 
pressões que  incommodem,  e 
que  o  façam  irritar: — -la 
vida.:  buscar,  procurar  a 
vida;  trabalhar  e  fazer  por 
ella,  mendigar.  Quien  bus- 
ca halla  (rif.):  quem  bus- 
ca acha;  dá  a  entender  que 
a  diligencia  e  actividade 
são  quasi  sempre  indispen- 
sáveis para  conseguir  o  que 
se  deseja.  Labore  et  studio 
desiderata  covijjaranfur. 

Busca-ruidos.  to.  (fam.)  Bus- 
ca-ruidos; rixoso,  inquieto, 
provocador,  pendenci  ador, 
briguento,  amigo  de  penden- 
cias e  discordias,  liixator, 
jurgiosus. 

Buscavidas,  m.  Indagador,  cu- 
rioso, devassador,  amigo  de 
saber;  a  pessoa  demasiada- 
m.ente  curiosa  em  averiguar 
as  vidas  alheias.  Curiosas, 
scrustator,  investigator :  - — 
furavidas;  pessoa  mui  di- 
ligente em  proporcionar  por 
todos  os  meios  licitos,  sua 
subsistencia  o  a  de  sua  fa- 
milia. Sollicitvs,  diligens, 
viclus  quoirendi  stvÂiosis- 
simus. 

BusciA  ó  Buscio.  m.  (naut.)  ■. 
Buscio;  navio  de  carga  dos 
de  maior  lote,  com  t)es  mas- 
tros, e  de  forma  similhante 
a  um  tonel,  que  se  usava 
particularmente  no  Medi- 
terrâneo. 

Busco.  TO.  (ant.)  Pista,  ¡jisada, 


504 


BUS 


vestigio;  rasto  que  deixara 
os  auimaes.  Vestigium,  ii. 

Büsco>r,  NA.  adj.  Buscador;  o 
que  busca.  Toma-se  ordina- 
riamente ua  accejivao  de  ga- 
tuno ou  ratoneiro.  Frauda' 
tor,  callidus,  furuncidns :  — 
buscador;  o  que  busca  me- 
tal nas  minas  abandonadas 
ou  nos  terrenos  auríferos. 

Busilis,  m.  Busilis ;  palavra  de 
que  se  usa  em  estylo  joco- 
so, e  significa  difficuldade, 
embaraço  de  que  se  trata. 
Negotii  soo'pus,  nodns:  — 
busilis;  mysterio,  segredo. 

BuSINGOLTIA.    /.     (hot.)     Busiu- 

goltia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  chenopodeas, 
(¡ue  só  comprehende  uma 
especie,  a  busingoltia  basi- 
lar que  se  encontra  nas  im- 
mediações  de  Quito. 

BusNÓ.  m.  (gerni.)  Selvagem. 

Buso.  m.  (ant.)Y.  Afjvjcro. 

BuspiJiRi.  /.  (f/erm.)  Varanda. 

Busquillo,  m.  Bosquete;  pe- 
queno bosque. 

BusTALizA.  /.  (pruv.)  Pasta- 
gem; terreno  destinado  ao 
pasto  do  gado  vaccum  de 
cada  vizinho. 

BusTAJiiTA.  /.  (mili.)  Busta- 
mita;  substancia  mineral 
que  se  apresenta  ein  glóbu- 
los raiados,  de  cor  parda,  li- 
geiramente rosada,  fusivel, 
e  que  se  encontrou  no  Mé- 
xico. Julga-se  ser  um  sili- 
cato duplo  de  cal  e  magne- 
sia. 

Busto,  m.  Busto;  estatua  de 
meio  corpo  humano  e  sem 
braços.  StaUía  dimidiata,  in- 
ferne trunca:  —  (ant.)  busto; 
logar  aonde  os  mortos  eram 
queimados  ou  sepultados. 
Tomava-se  também  por  se- 
pulcro :  —  (br.)  busto ;  repre- 
sentação da  cabeça  de  um 
homem  e  de  xima  mulher  sem 
braços:  —  (pint.)  busto;  re- 
trato ou  obra  de  jiintura, 
que  representa  a  parte  su- 
perior do  corpo  de  uma  pes- 
soa sem  braços. 

BusTiíÓFEDA.  udj.  Bustróphe- 
da;  diz- se  do  modo  de  escre- 
ver em  que  a  primeira  linha, 
em  vez  de  concluir  na  borda 
ou  margem  do  papel,  para 
principiar  a  segunda,  dá  uma 
volta  em  forma  de  semi-cir- 
culo,  e  coutinua-se  da  direita 


BUT 

á  esquerda,  e  logo  volve  a 
baixar  ¡^ela  mesma  forma  da 
esquerda  á  direita,  e  assim 
successivamente. 

BusTKONEL.  m.  (f/cnii.)  X.  Aid- 
mal. 

BusTUAKio,  KiA.  adj.  Busíuario; 
nome  que  se  dava  a  certos  gla- 
diadores, que  combatiamjun- 
to  á  pyra  de  um  morto. 

BuT.  aclv.  ((/erm.)Y.  Muy. 

Butaca./.  Poltrona;  especie  de 
cadeira  de  braços  grandes, 
bastante  baixa  e  comprida. 

BuTALis.  m.  (sooí.J  Butalis;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  nocturnos, 
composto  de  cinco  especies 
distinctas. 

BuTEA.  /.  (bot.)  Butea;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
papilionaceas,  e  da  tribu  das 
eritrineas,  composto  de  tres 
especies;  sao  arbustos  tre- 
inadores, indígenas  da  Asia 
tropical,  com  flores  numero- 
sas, de  cor  escarlate  e  dis- 
postas em  racimos. 

BuTEMBAR.  n.  (gervi.)  Y.  Abun- 
dar. 

BuTEo.  VI.  (zool.)  Bufeo;  nome 
scientiñco  do  genero  buzo. 

BuTEONÍKEAS.  /.   pl.   fzool.)  Bu- 

teoníneas;  sub  familia  de  ar- 
vores alconideas,  cujo  typo 
é  o  genero  buzo. 

BuTEK.  adv.  (yerm.)  Y .  Mas. 

BiíTÉREA.  /.  (bot.)  Buterea ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  acanthaceas,  comjíosto 
de  uma  só  especie,  origina- 
ria da  India. 

BÚTiDos.  m.  p>l--  (zool.)  Bufidos; 
familia  de  arachnides,  que 
têem  oito  olhos;  encontram-se 
na  Africa,  em  Madagáscar, 
na  India,  e  em  as  duas  Amé- 
ricas. 

Butifarra,  f.  Especie  de  lingui- 
ça ou  chouriço  que  usam  na 
Catalunha  e  n'outras  partes, 
composto  na  maior  parte  de 
lombo  com  especiarias  e  ou- 
tras cousas.  Bohdus:  —  (fig.) 
calça  ou  meia  bastante  larga 
ou  que  nào  ajusta  bem.  Ti- 
hiale  follicans. 

BuTiLLo,  LLA.  adj.  (aiú.)  Ama- 
rello  desvanecido. 

BuTiNiA.  /.  (bot.)  Butinia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  umbelliferiís,  composto 
de  uma  só  especie,  que  se 
encontra  em  Hespanha. 


BUT 

Butiondo,  da.  adj.  (ant.)  He- 
diondo:—  luxurioso. 

ButirÁceo,  CEA.  adj.  Butyraceo ; 
que  tem  a  consistencia  da 
manteiga. 

BuTiRÁmDA.  /.  (chim.)  Butyra- 
mida;  materia  incolor,  crys- 
tallisada  em  prismas  nacara- 
dos, de  sabor  assucarado,  fu- 
sivel e  volatilisavel  sem  dei- 
xar residuo.  Obtem-se  do  am- 
moniaco  butyrico. 

BuTiRATO.  m.  (chim.)  Butyrato; 
sal  formado  pela  combinação 
do  acido  butyrico  com  uma 
base  salificavel. 

Butírico,  adj.  fc/i¿»i.J  Butyrico; 
diz-se  do  acido  que  se  obtein 
da  manteiga,  liquido  A'olatil, 
de  cheiro  a  manteiga  ranço- 
sa mui  pronunciado,  e  de  sa- 
bor acre. 

BuTiRiNA.  /.  (chim.)  Butyrina; 
liquido  oleoso,  amarellado, 
solúvel  no  ether  e  álcool 
concentrados,  e  que  se  obtém, 
aquecendo  suavemente  uma 
mistura  de  acido  butyrico, 
glycerina  e  acido  sulphurico. 

Butiro,  m.  (inus.)  Butyro;  pa- 
lavra latina  que  significa 
manteiga. 

BuTNERiA.  /.  (bot.)  Y.  Bitneria. 

BUTNERIÁCEAS.  ¿J^.  (bot.)  V.  Bít- 

neriáceas. 

BuTOMÁCEAs.  /.  pl.  (bot.)  Buto- 
maceas;  familia  natural  de 
plantas,  cujo  typo  é  o  gene- 
ro butomo;  suas  flores  são 
hermaphroditas,  e  seu  cálix 
compoe-se  de  seis  sépalas, 
dispostas  em  duas  fileiras. 

BuTOMO.  /.  (bot.)  Butomo;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  butomaceas,  que  cresce 
á  borda  dos  tanques  e  rios, 
onde  produz  um  bello  ef- 
feito  em  consequência  do  ro- 
sado de  suas  flores. 

BuTONiA.  /.  (bot.)  Botonia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  bignoniaceas,  composto 
de  uma  só  especie  originaria 
da  ilha  de  França;  arbusto 
¡louco  conhecido,  de  folhas 
oppostas,  simples  e  inteiras, 
e  cujas  flores  estão  enceiTa- 
das  em  um  involucro,  o  que 
constitue  o  principal  de  seus 
caracteres. 

BuTRE.  m.  (ant.)  Y.  Buitre. 

Butrino,  Butrón,  m.  (art.)  V. 
Buitrón. 

BuTUA.  /.  (bot.)  Bútua;  genero 


c 

de  plantas  da  familia  dos 
menispermáceas,  que  se  cria 
no  Brazil,  e  cuja  raiz  se  usa 
etn  infusão  como  diurético. 

BuTUMBO.  m.  (hot.)  Butumbo ; 
planta  do  Malabar,  cujas  fo- 
lhas aromáticas  se  empregam 
machucadas,  para  curar  as 
mordeduras  dos  animaes 
damnados. 

BuvAKDiA.  /.  (bot.)  Buvardia; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  rubiáceas,  cujas  flores 
são  de  formoso  aspecto,  e 
comprehende  doze  especies 
indígenas  do  México. 

BuxBOMiA.  /.  (bot.)  Buxbomia; 
genero  de  musgos  acrocar- 
pos,  que  se  compõe  de  duas 
especies  originarias  da  Euro- 
pa. Crescem  solitarios  no  es- 
trume ou  na  madeira  em  pu- 
trefacção. 

BuxBOMrÁCEO,  CEA.  adj.  (bot.) 
Buxbomiaceo ;  relativo  ou 
similhante  á  buxbomia:  —  /. 
pl.  buxbomiaceas;  familia  de 
musgos  acrocarpos,  cujo  typo 
é  o  genero  buxbomia. 

BuxEAs.  s.  pl.  (bot.)  Buxeas; 
tribu  de  plantas  euphorbia- 
ceas,  cujo  typo  é  o  buxo. 

BuxiNA.  /.  (chim.)  Buxina;  al- 
caloide vegetal  que  se  estra- 
he  do  buxo;  é  de  cor  ama- 
rellenta,  solúvel  no  álcool,  e 
de  composição  atéjagora  des- 
conhecida. 

Btiv.  m.  (ant.)  V.  Bney. 

Buya.  m.  (zool.)  V.  Castor. 

BuYADOR.  m.  (prov.  Ar.)  V.  La- 
tonero. 

BuYAR  o  Bdyelar.  tt.  (ffemi.) 
V.  Ahogar. 


c 

Buyes,  (germ.)  Naipes. 

Buyo.  m.  (bot.)  V.  Pimienta. 

Buz.  m.  Buz;  osculo  de  reco- 
nhecimento e  reverencia  que 
alguém  dá  em  outrem.  Cha- 
ma-se  também  assim  o  acto 
da  macaca  beijar  a  mão,  e  po- 
la logo  sobre  a  cabeça.  Os- 
culum,  i.  Hacer  el  buz  (fr. 
fam.);  fazer  alguma  demon- 
stração de  obsequio,  reconhe- 
cimento ou  lisonja.  Blandi- 
tias,  adulationis  signa  osten- 
tare. 

BuzANiLLo.  m.  (ant.)  dim.  de  Bú- 
zano. 

BuzANo.  m.  (ant.)  V.  Buzo:  — 
colubrina;  na  milicia  antiga 
certa  peça  de  artilheria  mui 
comprida.  Tormenti  bellici  ge- 
nus. 

BuzcoRONA.  m.  Engano  que  se 
fazia  dando  a  beijar  a  mão, 
e  descaiTegando  uma  panca- 
da sobre  a  cabeça  de  quem 
a  beijava,  Joci  geniis,  in  quo 
manum  osculaíuro  alapa  iin- 
])ingitur. 

BuzEAjE.  m.  V.  Buseo. 

BuzEAR.  a.  Tirar  o  mergulha- 
dor do  fundo  do  mar  o  que 
por  naufragio  ou  outro  acci- 
dente n'elle  caiu:  —  n.  fazer 
de  mergulhador,  submergir- 
se  na  agua  para  extrahir  ob- 
jectos que  n'ella  existem  sub- 
mersos. 

BuzEO.  m.  Mergulho;  acção  de 
mergulhar,  de  entrar,  de  en- 
golfar-se  na  agua. 

Buzo.  m.  Búzio,  mergulhador; 
nadador  hábil  que  por  lun 
dom  natural  ou  pelo  costume, 
pode  deter  a  respiração  por 


C  Õ05 

bastante  tempo  de  baixo  da 
agua,  e  tirar  ou  extrahir  d'es- 
te  modo  as  cousas  submergi- 
das no  seu  fundo.  Urinator, 
oi-is:  —  (germ.)  gatuno;  la- 
drão mui  destro  ou  o  que  vè 
muito:  — (naut.)  especie  de 
embarcação  antiga.  Navigii 
gemes.  De  buzos  (loe.  adv. 
ant.)  V.  De  bruces :  — •  (zool.) 
buzo;  genero  de  aves  de  ra- 
pina, da  familia  das  falconi- 
deas,  que  nao  serve  para  a 
caça;  consta  de  dezeseis  es- 
pecies, das  quaes  só  urna  se 
encontra  na  Europa. 

Buzón,  m.  Buraco  ou  abertura 
por  onde  se  lançam  as  car- 
tas na  caixa  do  correio.  Os- 
tiuní,  foramen  capsida  ubi 
reponuntur  epistola:  tabella- 
rio  tradendce :  —  tampa,  tam- 
pão, tampo;  coberta  dos  re- 
servatórios, das  cisternas, 
etc.  Obtnramentum,  i:  — 
(agr.)  bomba  ou  canal  de  es- 
goto; conducto  artificial  ou 
canal  2)or  onde  desaguam  os 
tan(|uos.  Canalis,  is:  —  porção 
de  terra  que  se  põe  na  abertu- 
ra de  um  ribeiro  ou  registro  : 
—  (zool.)  buzón;  sub-genero 
de  aves  de  rapina,  formado 
para  classificar  uma  especie 
do  genero  buzo,  de  que  não 
se  distingue  senão  em  ter  um 
bico  mais  comprido;  encon- 
tra-se  na  Guyana  e  no  Pa- 
raguay. 

Buzonera.  /.  Nome  que  se  dá 
em  Toledo  á  cloaca  que  ha 
nos  pateos  em  frjrma  de  re- 
gueira. Vorago  aquis  pluviis 
excipiendis,  cloaca. 


c 


C.  Terceira  letra  do  alphabeto 
de  quasi  todas  as  línguas  vi- 
vas. E  uma  das  consoantes 
dentaes,  cujo  som  se  forma 
encostando  a  lingua  aos  den- 
tes superiores  e  despedindo 
a  voz  ao  tempo  de  a  separar. 
Sòa  como  k  antes  de  a,  o,  ?<, 
antes  de  consoante  e  no  fim 
de  dicção,  e  como  z  antes  de 
e,  i:  —  c;  abreviatura  de  in- 
finidade de  nomes  próprios  e 


de  varias  cousas,  ou  só,  ou 
combinada  com  outras  letras : 
—  c;  como  signal  de  ordem 
indica  o  terceiro  objecto  de 
uma  serie :  — (art.)  c ;  na  im- 
prensa a  peça  de  metal  que 
serve  para  imprimir  a  mes- 
ma letra: — (chron.)  c;  nos 
fastos  e  calendarios  romanos, 
marcava  os  dias  em  que  se 
celebravam  os  comícios  :  — 
c;  era  a  terceira  das  letras 


nundínaes,  como  hoje  é  das 
domínicaes: — c;  no  calen- 
dario e  nos  livros  da  antiga  li- 
turgia, designava-se  com  es- 
ta letra  a  terça-feira :  — (ma- 
lhem.) c;  na  numeração  ro- 
mana vale  cem,  e  se  se  lhe 
antepõe  o  X  vale  noventa. 
Traçando  um  risco  por  cima 
figurava  cem  mil.  Ao  signal 
IC,  equivalente  a  quinhentos, 
succedeu  o  symbolo  D,  e  a 


Õ06  CAÁ 

CIq,  mil,  M: — (mus.)  c;  no 

principio  de  umív  poca  ou  trc- 
c'lio  t!e  nnisicn,  enllocado  dc- 
puis  da  clavo,  indica  que  o 
compasso  so  li».  do  divitlir 
em  (piairo  partos  ou  tempes, 
e  cliama-s;;  qi'.alernario  :  — 
c;  se  o  atravessa  uma  li- 
nha vertical;  converte- se  cm 
signal  do  compasso  de  duas 
partes  ou  binario  de  capel  la : 
■ — c;  voltado  ás  avessas  in- 
dica a  clave  de  fá :  —  c;  nos 
livros  de  cantochao  marca 
as  passagens  em  que  o  mo- 
■vimento  deve  ser  apressado : 
— fcmf.)  c,  ou  c  —  sol  —  ut;  le- 
tra ou  termo  da  musica  com 
que  se  indicava  a  primeira 
nota  da  escala  de  do,  e  tam- 
bém significaAa  o  mesmo 
tom:  — (chim.)  c;  no  antigo 
alphabeto  chimico  indicava 
o  salitre,  mas  nas  formulas 
dacliimica  moderna  significa 
o  carbone. 

Ca.  pron.  (anf.)Y.  Que:  — 
part.  caus.  (ant.)  V.  Porque: 
—  Gonj.  (ant.)  V.  Fcro :  — 
adv.  (ant.)  V.  Acá :  —  ¡  cá, 
aqui!  partícula  interjectiva 
de  admiração,  incredulida- 
de ou  uegaçào:  -  -  (cJiim.) 
ca;  abreviatura  do  calcio 
nas  formulas  atómicas. 

Caa-ataja. /.  (bot.)  Caa-ataia; 
nome  que  se  dá  a  um.a  pe- 
quena planta  do  Brazil,  que 
se  usa  como  emmenegoga, 
diurética  e  jDurgante,  em  co- 
zimento e  em  pó,  mas  em 
pequena  dose,  por  causa  da 
sua  actividade. 

Caaba. /.  Caaba;  edificio  reli- 
gioso, mui  venerado  pelos 
musulmanes,  que  se  encon- 
tra na  mesquita  principal 
de  Meca. 

Caa-etimay.  m.  (bot.)  Caa-eti- 
may;  arbusto  do  Brazil,  pa- 
recido com  os  senecios;  suas 
folhas  machucadas  e  cozidas 
empregani-se  com  bons  re- 
sultados contra  a  sarna. 

Caagua-cuua.  /.  (bot.)  Caagua- 
cuba;  pequena  arvore  do 
Brazil,  (íujas  flores  têem  a 
forma  e  o  cheiro  da  tilia,  e 
cujo  fructo  maduro  serve  de 
sustento  ás  aves. 

Caa-guiyuvio.  to.  (bot.)  Caa- 
guiyuvio;  planta  do  Brazil, 
cujas  folhas  pulverisadas  se 
applicam  sobre  as  ulceras 


CAB 

para  abreviar  a  sua  cicatri- 
zação. 

Caama.  m.  (r:ool.J  Caama;  es- 
pecie de  antílope,  que  vive 
na  ];arte  meridional  da  Afri- 
ca, o  se  chama  também  cer- 
^■o  (Io  (rabo.  Seus  cornos  são 
annelados  com  dupla  curva- 
tura, e  a  ponta  está  virada 
para  a  parte  posterior.  Seu 
pello  é  aleonado,  com  uma 
linha  negra  na  nuca,  outra 
em  cada  perna,  e  a  cauda 
negra. 

Caancio.  m.  (zool.)  Caancio; 
genero  de  peixes  das  ilhas 
Molucas  que  têem  a  cauda 
troncada  c  as  sete  barbata- 
nas com  a  mesma  forma  que 
as  dos  esparos. 

Caa-opia.  m.  (Ijoí.J  Caa-opia; 
arvore  do  Brazil,  que  dá  por 
incisão  uma  gomma  de  côr 
de  açafrão,  que  é  um  violen- 
te purgante. 

Caa-raboa.  m.  (bot.)  Caa-raboa; 
arbusto  do  Brazil,  cujas  fo- 
lhas empregam  us  uaturaes 
contra  as  ulceras  e  a  madei- 
r.i,  contra  as  enfermidades 
syphyli  ticas. 

Caarina.  m.  (boi.)  Caarina;  no- 
me brazileiro  da  raiz  da 
yuca. 

Caaya.  m.  (::ool.)  Caaya ;  espe- 
cie de  mammifero  quadru- 
mp.no  do  genero  aluato. 

Cai!.  prepos.  (ant.)  V.  Cabe. 

Cabaço,  m.  Cavaco;  apara  de 
madeira. 

Cabadelant  y  Cabadelante. 
contracção  (ant.)  de  Cabe 
adelante;  para  diante. 

Cabadelantre.  loc.  adv.  (ant.) 
V.  En  adelante. 

Cabaillero.  adj.  (ant.)  V.  Ca- 
ballero. 

Cabal.  adj.  Cabal;  completo, 
exacto  em  numero,  peso  e 
medida.  Numero,  pondere, 
aiit  mensura  expeu.sus,  cxa- 
ct.tis:  —  (fiy-)  cabal,  perfei- 
to, completo,  acabado.  Exa- 
ctns,  perfectns :  —  diz-se  da 
partilha  ou  parte  que  cabe 
ou  toca  a  cada  \\m.Eata,por- 
tio :  —  m.  perfeição,  comple- 
mento :  --  adv.  cabalmente, 
justamente.  Al  cabal  (fr. 
ant.)  ;  cabalmente,  ao  justo. 
Por  cabales;  por  seus  justos 
cabaes;  cabalmente,  perfei- 
tamente, por  seu  justo  preço, 
pela  ordem  regular.  Exacte, 


CAB 

perfectissime,  ex  ordine,  se- 
cundum  ordirtem,  ordine  ser- 
vato. Por  su  cabal,  mod. 
adv.  (ant.);  com  muito  em- 
penho, com  muito  afinco, 
com  toda  a  diligencia.  Sum- 
mo  st  adio. 

CABALA.  /.  Cabala;  tradição 
entre  os  judeus  sobre  a  in- 
terpretação mystica  e  alle- 
gorica  da  Sagrada  Escri- 
ptura.  Cabala,  ce;  —  caba- 
la; seita  dos  judeus  que  se- 
guem e  praticam  a  cabala 
pelo  methodo  notarican :  — 
cabala;  adivinhação  super- 
sticiosa que  se  faz  por  meio 
de  nomes,  letras  e  figuras: 
—  combinação  que  fazem  os 
jogadores  de  loteria  para 
encontrar  os  números  que 
suppoem  prováveis  ou  favo- 
recidos pela  sorte:  — (fani-) 
cabala;  trama  secreta,  ma- 
nejo occulto  e  artificioso. 
Clandestinum  consilium:  — 
cabala;  reunião  de  pessoas 
que  conspiram  ou  intrigam 
de  commum  accordo: — (ant.) 
tradição,  doutrina  recebida. 

Cabaladtira.  m.  (ant.)  V.  Ca- 
balgadura. 

Cabalar,  a.  (inus.)  V.  Acaba- 
lar:— n.  (ant.)  cabalar;  for- 
mar cabalas,  conspirar,  tra- 
mar alguma  conspiração. 

Cabalero.  m.  (a7it.)  Cavallei- 
ro;  soldado  de  cavallaria 
que  servia  em  tempo  de 
guerra.  Eques,  equestris  mi- 
les. 

Cabalfuste.  m.  (ant)  V.  Ca- 
balhueste. 

Cabalgada.  /.  Cavalgada ;  tro- 
ço de  cavallaria  que  vae 
correr  o  campo.  Equitum 
turma  campum  explorans, 
campo  excurrens:  —  (ant.) 
V.  Correria,  por  hostilida- 
de, etc.: — cavalgada;  servi- 
ço militar  que  deviam  fazer 
os  vassallos  ao  rei,  saindo 
em  cavalgada  por  sua  or- 
dem. Militice  equestris  offi- 
cium  regi  ab  ejus  vassallis 
prcestandum:  —  despojo  ou 
presa  que  se  fazia  nas  ca- 
valgadas sobre  as  terras  do 
inimigo.  Manubice,  prceda 
ab  hostibus  capta: — doble; 
cavalgada  dupla;  a  que  fa- 
zia uma  partida  de  tropas, 
entrando  duas  vezes  nas 
terras  do  inimigo  antes  de 


CAB 

voltar  ao  logar  d'onde  ha- 
via saído.  In  hostium  fines 
repetita  incursio. 

Cabalgador,  m.  Cavalgador; 
o  que  cavalga.  Eqtiitans, 
antis:  —  (ant.)Y.  Monta- 
dero, significando  o  poial 
que  costuma  haver  nos  ves- 
tíbulos. 

t'AEALGADOBA./.  Cavalgaduva ; 
besta  de  sella  ou  de  carga. 
Jumentum  sarcinaritnn :  — 
cavalgadura;  por  extensão 
se  applica  também  ao  ca- 
vallo  ruim  e  mau. 

Cabalgante,  p.  (ant.)  de  Ca- 
balgar. Cavalgante,  que  ca- 
valga. 

Cabalgar,  a.  Cavalgar;  cobrir 
o  cavallo  ou  outro  macho  a 
sua  fêmea.  Irdri,  salire :  — 
n.  cavalgar;  montar  ou  an- 
dar a  cavallo.  Equitare :  — 
m.  (ant.)  arnez;  o  conjuncto 
de  ai-reios. 

Cabalgata.  /.  Cavalgata;  re- 
união de  muitas  pessoas  a 
cavallo  com  o  fim  de  pas- 
searem ou  divertirem-se. 

Cabalhan.  m.  (bot.)  Cabalhan ; 
planta  do  México  cuja  raiz 
dizem  ser  remedio  enérgico 
para  as  feridas  empeçonhen- 
tadas. 

Cabalhueste.  m.  (ant.)  Sella  de 
montar  a  cavallo,  com  um 
arco  de  madeira  adiante  e 
outro  atrás,  que  proporcio- 
nava a  segurança  ao  caval- 
leiro,  cingindo-o  até  um 
pouco  acima  da  cintura. 

Cabalía.  /.  (ant.)  V.  Cabala. 

Cabalino,  na.  adj.  (pões.)  Ca- 
ballino; relativo  ao  cavallo 
Pegaso  ou  á  fonte  fabulosa 
do  monte  Helicón,  consagra- 
da ás  musas.  Caballinus,  a, 
um. 

Cabalísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Cabal.  Cabalissimo,  perfei- 
tissimo.  Valde  perfectns. 

Cabalista,  m.  Cabalista;  o  que 
professa,  o  que  é  dado  á  ca- 
bala. Cabalista,  (e: — (ant.) 
cabalista;  intrigante  ou  con- 
spirador. 

•Cabalísticamente,  adv.  Caba- 
lísticamente; por  meio  da 
cabala. 

Cabalístico,  ca.  adj.  Cabalís- 
tico; concernente  ou  relati- 
va) á  cabala.  Cabalisticus,  a, 
um : — (fig.)  cabalístico ;  mys- 
terioso,  enigmático,  obscuro. 


CAB 

Cabalisto,  ta.  adj.  (ant.)Y. 
Cabalístico. 

Cabalmente,  adv.  Cabalmente: 
acabada,  justa,  precisa  ou 
perfeitamente.  IrUegre,  per- 
fecte. 

Cabalo,  m.  (ant.)  V.  Caballo. 

Cabaluste.  m.  (ant.)  V.  Cabal- 
h  ueste. 

Caballa.  /.  (zool.)  Cnvalla; 
peixe  da  família  dus  escom- 
beroideos,  mui  commum  nos 
nossos  mares,  de  um  pé  a 
pé  e  meio  de  comprido,  mui 
estreito  até  ao  rabo,  de  côr 
azul  e  verde  com  raias  ne- 
gras» e  de  carne  avermelha- 
da. E  comestível,  mas  pouco 
estimado.  Scombrus,  i. 

Caballada.  /.  V.  Yeguada. 

Caballaje,  m.  Cavallagem, 
cobrição;  lançamento  dos 
cavallos  ás  fêmeas,  e  o  pre- 
ço que  por  isso  se  paga. 
Kqnornm  admissura,  eqid- 
mcntu.m. 

Caballar,  adj.  Cavallar;  con- 
cernente ou  relativo  aos  ca- 
vallos. Equinus,  a,  um :  — 
(/int.)  Apio  caballar N.  Apio: 
—  (n.aut.)  V.  Borda. 

Caballaría./.  (ant.)Y.  Cabal- 
lería, nas  accepções  de  tro- 
pa e  de  façanha  ou  feito  de 
guerra. 

Caballejo,  m.  dim.  de  Cabai- 
lo.  ( 'avallinho  : — (ant.) equu- 
leo;  cavallete,  potro  de  tra- 
tos. Eqanleus,  i:  —  sendei- 
ro; cavallo  ruim. 

Caballer.  m.  (ant.  naut.)'^. 
Ca/jallar. 

C'aballerato.  m.  Cavalleirato; 
direito  ou  título  que  gosa  o 
secular  por  dispensa  ponti- 
ficia, para  receber  pensões 
ecclesiastícas  passando  ao 
estado  de  matrimonio ;  e 
também  a  mesma  pensão. 
Jus  eqnitis  ad  pensiones  ec- 
clesiasficas  pcrcipiendas ,  si- 
vc  ipsa  pensio :  —  (ant.)  ca- 
valleirato; o  privilegio  ou 
graça  de  cavalleiro,  conce- 
(lido  pelo  rei  aos  naturaes 
de  Catalunha,  cujo  privile- 
gio é  um  estado  intermedio 
entre  nobre  e  plebeu.  Eqni- 
tis honor,  privilegium. 

Caballerear,  n.  Fazer  de  ca- 
valleiro. Honesto  loco  natos 
magnificentia  cemulari. 

Caballeresco,  ca.  adj.  (fam.) 
Cavalleíroso,    brioso;    pro- 


CAB  507 

prio  de  cavalleiro.  Equester, 
cquestris:  —  equestre;  rela- 
tivo ou  com  referencia  á  ca- 
vallaria  da  idade  media. 

Caballerete,  m.  dim.  de  Ca- 
ballero: —  cavalheirote;  o 
cavalheiro  ainda  novo  e  pre- 
sumido de  si.  Adolescentulus 
eqnes  vimis  comtus  et  vanus. 

Caballería.  /.  Cavalgadura; 
a  besta  de  sella.  Jumen- 
tum, i: — cavallaria;  cor- 
po de  soldados  de  cavai- 
lo.  Equitatus,  tis:  ■ —  caval- 
laria, ordem  de  cavallaria; 
qualquer  das  ordens  milita- 
res. Ordo  equestris:  — ■  ca- 
vallaria; dignidade  de  ca- 
valleiro. Equestris  dignitas: 

—  cavallaria ;  a  arte  de  ma- 
nejar o  cavallo,  jogar  as  ar- 
mas e  fazer  outros  exercí- 
cios do  cavalleiro.  Eques- 
tria,  muñera,  oficia:  —  ca- 
vallaria; o  instituto  ou  re- 
gras próprias  dos  cavallei- 
ros  que  professavam  as  ar- 
mas. Equitum  ordo,  institu- 
tum:  —  o  corpo  de  nobreza 
de  alguma  província  ou  lo- 
gar. Nobilitas,  optimates: — 
cavallaria;  a  porção  de  ter- 
ra que  depois  da  conquista 
de  um  paiz  se  repartia  com 
os  soldados  de  cavallaria 
(jue  tinham  servido  na  guer- 
ra. Agri  hostilis  portio  cqui- 
tibus  vcJeranis  distributa: — 
cavallaria;  porção  de  despo- 
jos que  antigamente  perten- 
cia a  cadiv  cavalleiro  na 
guerra.  Prccda,  exuvice  hos- 
tiljus  ereptce,  et  inter  equites 
ordine  distributce : — cavalla- 
ria; conjuncto,  concurso  ou 
nuiltidão  de  cavalleiros. 
Equites,  equitum  copia:  — 
cavallaria ;  expedição  mi- 
litar: —  (ant.)  generosida- 
de c  nobreza  de  animo  que 
são  próprias  de  cavalleiros: 

—  cavallaria;  serviço  mili- 
tar que  Fe  fazia  a  cavallo: 

—  (ant.  p.  Ar)  cavallaria; 
rendas  que  os  ricos  homens 
applicavam  aos  cavallei- 
ros que  03  seguiam  para  a 
guerra.  Stipendium  ah  Ara- 
gonioi  proceribus  copiis pro- 
prils  numeratum :  —  (ant.) 
exercito,  milicitv,  multidão 
de  tropa: — cavallaria;  titu- 
lo de  cavalleiro  e  a  occasião 
ou  motivo  por  que  foi  con- 


508 


CAB 


cedido:  —  cavallaria;  faça- 
nha ou  feito  de  guerra:  — 
cavallaria;  nas  índias  as 
terras  ou  dominios  senho- 
riaes,  concedidos  pelos  reis 
aos  conquistadores?  Ameri- 
cani fundi  juoda  regiam  con- 
stitutionem  victoribus  distri- 
buti:  —  andante;  cavallaria 
andante ;  profissão,  regra  ou 
ordem  dos  cavalleiros  aven- 
tureiros. Commentitius  equi- 
tuin  ordo,  qui  tibicumque  va- 
ffari,  portentosaqne  et  incre- 
dibilia  fortitudinis  exempla 
edere  fingebantur :  —  socia- 
ble; cavallaria  sociável;  a 
que  não  estava  confirmada 
pelos  papas,  nem  tinha  es- 
tatutos permanentes.  An- 
darse en  caballerías;  met- 
ter-se  em  cavallarias;  fazer 
galanterias  uu  cumprimen- 
tos, obrar  generosamente, 
sem  necessidade.  Sese  offi- 
ciosmn,  liberalem  inaniter 
ostentare.  Apear  una  cabal- 
lería; pear  um  cavallo  para 
que  não  fuja.  Jumentum 
vincire,  constringere  pedi- 
hus.  Libros  de  caballeria; 
livros  de  cavallaria;  roman- 
ces ou  novellas  que  contam 
as  façanhas  e  aventuras  dos 
cavalleiros  errantes.  De  in- 
credibilibus  commentitiorum 
heroum  gestis  fastidiosa  vo- 
lumina.  Meterse  en  libros  de 
caballeria;  metter-se  em  ca- 
vallarias  altas;  envolver-se 
alguém  no  que  não  é  da  sua 
competencia:  —  de  la  silla 
(art.);  parte  media  da  sella; 
a  que  forma  o  assento  do 
cavalleiro,  entendeudo-se 
de  bbrrena  a  borrena:  - — 
(mil.)  cavallaria;  conjuncto 
de  troicas  qiie  por  sua  natu- 
reza devem  servir  e  comba- 
ter a  cavallo:  —  de  línea; 
cavallaria  de  linha;  caval- 
laria pesada;  a  que  se  com- 
põe dos  homens  de  mais  alta 
estatura,  e  dos  cavallos  mais 
robustos  c  de  marca  maior: 
—  lijera  ;  cavallaria  ligeira ; 
a  que  se  compõe  de  homens 
de  menor  estatura  c  de  ca- 
vallos também  mais  peque- 
nos. Equivale  aos  nossos  ca- 
çadores a  cavallo: — 2^^*"- 
da.  V.  Caballeria  de  línea. 
Caballeril,  adj.  (ant.JY.  Ca- 
balleresco. 


CAB 

Caballerilmente,  adv.  m.  (ant.) 
V.  Caballerosamente. 

Caballerito.  m.  dim.  de  Ca- 
ballero. 

Caballeriza./.  Cavalhariça  ou 
cavallariça,  estrebaria;  lo- 
gar destinado  para  recolher 
cavallos  ou  bestas  de  carga. 
Equile,  is:  —  equipagem, 
trem;  comprehende  os  ca- 
vallos ou  muares,  creados  e 
vehículos  de  algum  principe 
ou  particular.  Equitiutn, 
eqtdtiarii,  aut  equitio  deser- 
vientes. 

Caballerizo,  m.  Cavallariço; 
o  que  tem  a  cargo  o  governo 
e  cuidado  da  cavalhariça  e 
suas  dependencias.  Equitia- 
rius,  stahulo  prwfectus :  — 
de  campo.  V.  Caballerizo  del 
rey :  —  del  rey ;  cavallariço 
de  el-rei;  qualquer  dos  que 
tem  por  officio  saír  a  caval- 
lo á  esquerda  do  coche  real. 
Qui  regalem  essedum  à  si- 
nistra equitando  insequiiur : 
—  mayor  del  rey,  estribeiro 
mor;  um  dos  chefes  do  pa- 
lacio, a  cujo  cargo  está  o 
cuidado  e  governo  da  ca- 
vallariça da  casa  real,  das 
armas,  e  da  casa  dos  caval- 
leiros pagens.  Regis  equi- 
tio vel  stabulo  summus  prce- 
fectus.  Primer  caballerizo 
delrey;  ¡Ji'imeiro  estribeiro 
de  el-rei;  o  subalterno  im- 
mediato ao  estribeiro  mor, 
e  que  na  sua  ausencia  lhe 
faz  as  vezes.  Summo  regii 
stabuli  proefecto  proximus 
administer. 

Caballero,  ra.  adj.  Cavalleiro ; 
montado  a  cavallo.  Equo 
insidens,  equitans: — m.  ca- 
valleiro; fidalgo,  gentil-ho- 
mem  de  qualificada  no- 
breza. Eques,  itis:  —  cava- 
lheiro; o  homem  honrado, 
recto  e  de  maneiras  deli- 
cadas:—  cavalleiro;  indivi- 
duo de  alguma  das  ordens 
militares.  Eques  militarem 
ordinem  professus :  —  antiga 
dansa  hespanhola.  Hispance 
saltaíionis  genus,  modns: — 
(ant.)  cavalleiro;  o  soldado 
a  cavallo :  —  andante  ;  ca- 
valleiro andante  ou  erran- 
te; o  paladim,  que  segundo 
os  livros  de  cavallaria  e  as 
novellas  andava  correndo  o 
mundo  em  prociira  de  aven- 


CAB 

turas.  Também  se  usa  em 
estylo  familiar  significando 
fidalgo  pobre  e  ocioso  que 
anda  vagando  de  uma  parte 
para  outra.  Fabidosus  heros 
commentitia  pericida  ten- 
tans,  et  incredibilium,  faci- 
norum  patrator.  Vagus,  in- 
digens  et  otiosus  eques:  — 
cuantioso  ;  cavalleiro  acon- 
tiado;  o  cavalleii'o  que  no 
litoral  de  Andaluzia  e  em 
algumas  outras  partes  ti- 
nha obrigação  de  manter 
armas  e  cavallos,  para  saír 
á  defeza  da  costa  quando  os 
mouros  a  acommettiam.  Di- 
tior  eques  orce  maritimce  a 
prcedonibus  defendendo}  ad- 
strictus: — de  alarde;  caval- 
leiro de  revista;  o  que  estava 
obrigado  a  passar  mostra 
ou  revista  a  cavallo: — de 
conquista;  cavalleiro  de  con- 
quista; o  conquistador,  com 
quem  se  repartiam  as  ter- 
ras conquistadas.  Eques,  cui 
pars  hostilis  agri  post  victo- 
riam  obveniebat: — de  con- 
tía,  ó  de  cuantia.  V.  Caballe- 
ro cuantioso :  —  de  espuela 
dorada;  cavalleiro  de  espo- 
ra dourada;  era  antigamen- 
te o  gentil-homem  ou  fidal- 
go solemnemente  armado 
cavalleiro.  Equitis  insigni- 
bus  decoratus:  —  de  indus- 
tria; cavalheiro  de  indus- 
tria; ladrão,  enganador,  im- 
postor, que  toma  as  appa- 
rencias  de  cavalheiro :  —  de 
la  gineta;  cavalleiro  de  gi- 
neta; o  soldado  que  monta- 
va  á  gineta.  Miles  breviori- 
bus  stapiis  equo  incedens: 
— de  la  mesnada  del  rey; 
cavalleiro  da  mesnada  do 
rei;  o  que  o  acompanha  á 
guerra,  no  troço  de  sua  ca- 
vallaria princiíjal.  Eques 
regii  comitatus:  ■ —  del  ha- 
bito; cavalleiro  de  habito; 
o  que  o  é  de  alguma  das 
oi'dens  militai-es: — de  ^í?'p- 
mio;  cavalleiro  de  premio 
ou  privilegio;  o  que  era 
obrigado  a  manter  armas  e 
cavallos  para  a  guerra.  Pi'o- 
priis  stipendiis  merens  eques: 
—  de  sierra  ó  de  la  sierra; 
monteiro;  em  alguns  povos 
o  guarda  dos  montes  que  an- 
da a  cavallo.  Montium  custos 
equo  instructus : — de  plaza; 


CAB. 

cavalleii'o  de  praça;  o  que 
toureia  a  cavallo  e  com  far- 
pas. Eques  taurorum  agita- 
tor : — mtsnadero;  cavallei- 
ro  mesiiadeiro ;  o  descenden- 
te do  chefe  da  mesnada.  No- 
hilis  eques  militaris:  —  no- 
vel; cavalleiro  novel.  Anti- 
gamente entendia-se  por  ca- 
valleiro que  ainda  não  tinha 
divisa  por  não  a  ter  ganho 
com  as  armas.  Eques  non- 
dum  insignihvs  adquisitis 
distinctus :  — pardo;  caval- 
leiro de  mercê;  o  que  não 
sendo  nobre  alcançava  pri- 
vilegios do  rei  para  gosar  as 
IJreeminencias  de  fidalgo.  A 
caballero  (loo.  adv.);  de  alto; 
significa  estar  mais  elevada 
6  superior  uma  cousa  a  res- 
peito de  outra.  Superior  lo- 
co, supra.  A  fé  de  caballero 
(fr.);  á  fé  de  cavalleiro.  V. 
Fé  n'esta  ¡jhrase.  Armar  a 
uno  caballero;  armar  alguém 
cavalleiro;  vestir-lhe  as  ar- 
mas de  outro  cavalleiro  ou 
do  rei,  o  qual  lhe  cinge  a 
espada  com  certas  cerimo- 
nias. Hoje  observa-se  e  pra- 
tica-se  com  os  cavalleiros 
das  ordens  militares  e  de 
algumas  outras,  que  são  ar- 
mados por  outro  da  mesma 
ordem.  Equestribus  armis 
aliquem  donare.  De  cabal- 
lero a  caballero;  de  caval- 
leiro a  cavalleiro;  á  j^orfia, 
entre  dois  que  desejam  per- 
suadir com  sua  conducta 
que  são  cavalleiro^ :  —  de 
trinchera  (mil.);  cavalleiro 
de  trincheira;  terra  mais 
levantada  sobre  o  baluarte 
ou  terrapleno  da  cortina: — 
(zool.)  cavalleiro;  genero  de 
aves  zancudas,  da  familia 
dos  longirostros,  composto 
de  umas  quarenta  especies, 
das  quaes  se  encontram  dez 
na  Europa  repartidas  em 
dois  sub-generos :  —  caval- 
leiro; genero  de  peixes  ós- 
seos, naturaes  da  America,  e 
notáveis  pela  figura  do  seu 
corpo,  comprimido  e  termi- 
nado em  ponta  até  á  cauda. 

Caballerosamente,  adv.  m. 
Cavalleirosamente,  genero- 
samente, como  cavalleiro. 
Prceclarh,  egrcgie. 

Caballerosidad.  /.  Cavalleiro- 
.sidade,  condição  ou  quali- 
65 


CAB 

dade  de  cavalleiro  :  —  ma- 
gnanimidade, puudanor,  ge- 
nerosidade, bom  comporta- 
mento. 

Caballeroso,  adj.  Cavalleiro- 
so;  próprio  de  cavalleiro. 
Nobili  viro  res  digna:  —  ca- 
valleiroso;  diz-se  do  proce- 
der generoso  e  honrado  de 
cavalleiro.  Egregiis  animi 
dotibus  instructus. 

Caballerote.  to.  (fam.)  Ca- 
valheirote;  nobre  inurbano 
e  tosco  nas  suas  acções.  Ru- 
dis  et  impolitus  eques:  —  ca- 
valheirote;  homem  distincto 
entre  os  da  sua  classe  pela 
sua  linhagem,  porte  e  repre- 
sentação. 

Caballeta./,  (zool.)  V.  Saltón. 

Caballete,  m.  Cavallete,  cu- 
mieira ;  a  viga  do  tecto  mais 
alta  que  de  ordinario  se  co- 
bre externamente  por  uma 
linha  de  telhas  maiores  do 
que  as  outras,  e  unidas  com 
cal  e  areia.  Tecti  culmen, 
fastígium:  —  cavallete;  ele- 
vação que  o  nariz  ás  vezes 
costuma  ter  no  meio  c  o  faz 
curvo :  —  cavallete ;  eleva- 
ção óssea  como  a  que  se  acha 
no  peito  das  aves:  —  caval- 
lete, equuleo;  potro  em  que 
se  atormentavam  os  marty- 
res.  Equuleus,  i :  —  (agr.) 
camalhào;  elevação  de  terra 
que  ha  entre  sulco  e  sulco 
nas  terras  lavradas.  Porca, 
lira: — (art.)  cavallete;  pe- 
queno telhado  que  se  põe 
sobre  as  paredes  a  fim  de 
que  as  aguas  as  não  deterio- 
rem :  —  cavallete ;  banco  em 
que  os  carjjinteiros  apoiam 
o  objecto  em  que  trabalham: 
— cavallete;  nos  teares  de 
meias  a  peça  que  joga  sobre 
a  barra :  —  cavallete ;  arma- 
ção de  madeira  em  que  se 
põe  a  enxugar  a  lã  nas  fa- 
bricas :  —  cavallete ;  madei- 
ro em  que  se  quebra  o  câ- 
nhamo ou  linho.  Tignum 
super  quod  linum  aut  can- 
nabis  contunditur :  —  caval- 
lete ;  peça  pertencente  á  casa 
de  arreios  que  se  compõe  de 
duas  tábuas  unidas  ao  com- 
prido de  modo  a  formarem 
lombo  em  angulo  na  parte 
superior,  sustidas  em  qua- 
tro pés,  sobre  a  qual  se  col- 
locam  as  sellas  e  mais  ar- 


CAB 


509 


reios,  de  maneira  que  se  não 
estraguem.  Tabulatum  ephi- 
piis  sustinendis : — cavalle- 
te; o  cimo  ou  extremo  da 
chaminé  que  costuma  for- 
mar-se  de  uma  telha  voltada 
para  baixo  ou  duas  telhas 
ou  ladrilhos  empinados,  que 
formam  um  angulo,  para  não 
entrar  agua  quando  chove  e 
não  impedir  a  saída  do  fu- 
mo. Camini  cacumen,  fumi 
spiraculum :  —  (typ.)  caval- 
lete do  tympano;  dá-se  este 
nome  a  um  pedaço  de  ma- 
deira que  se  segura  com 
uma  cavilha  na  perna  ou 
lado  esquerdo  da  prensa 
onde  descansa  e  se  detém 
a  barra.  Trunculus  in  opere 
typographico  vedem  sv^ti- 
nens  :  — V.  Atijle  :  —  (mil.) 
cavallete;  armação  de  ma- 
deira de  diversas  dimen- 
sões e  figuras,  composta  de 
um  montante  forte  e  de  uns 
pés,  que  serve  para  a  con- 
strucção  de  certa  classe  de 
pontes  militares  :  —  (pint.) 
cavallete;  especie  de  basti- 
dor mais  largo  em  baixo  do 
que  em  cima,  sobre  o  qual 
descansa  o  panno  que  se  ha 
de  pintar  e  sobe  ou  baixa 
segundo  se  quer.  Equvleus 
pictorius. 
Caballico,  to.  m.  dim.  de  Ca- 
ballo. Cavallinho. 
Caballillo.  m.  (ant.)  V.  Cabal- 
lete, do  telhado:  —  (agr.)c9.- 
malhão;  o  cômoro  que  ha  en- 
tre sulco  e  sulco,  e  o  que  di- 
vide uma  geira  de  outra. 
Caballo,  m.  Cavallo;  peça  do 
jogo  de  xadrez  que  tem  a  fi- 
gura de  cavallo.  Equi  forma 
in  latrunculorum  ludo:  —  ca- 
vallo ou  valete ;  nas  cartas  é 
uma  figura  que  se  representa 
montada  a  cavallo.  Hominis 
eqiiitantis  imago  in  lusoriis 
chartis  depicta:  —  (vulg.)  ca- 
vallo; tumor  ou  ferida  que  se 
forma  ordinariamente  na  ca- 
beça do  penis,  e  procede  do 
mal  venéreo.  Bubo,  tumor  in- 
guinalis :  — aguililla ;  caval- 
lo corredor;  no  Chili,  Nova- 
Granada  e  Perú  dá-se  este 
nome  a  um  cavallo  mui  veloz 
no  passo.  Vereãus: — albar- 
don;  cavallo  de  albardão,  de 
carga:  —  bozal;  cavallo  ser- 
rano; o  que  ainda  está  sêr- 


510 


CAB 


ril:  —  de  aldaba;  cavallo  de 
passeio;  o  destinado  unica- 
mente pai\i  ijasseiar  o  seu 
dono.Dá-se-lbe  este  nome  por 
estar  a  maior  parte  do  tempo 
na  cavallariça  e  sem  traba- 
Ihar. Equus7iontamzisu{qnam 
luxui  destinatns: — de  batal- 
la; cavallo  de  batalha;  o  que 
montavam  os  antigos  paladi- 
nos nos  combates :  —  (fig-) 
busilis ;  ponto  principal  mais 
diíScil  e  complicado  de  uma 
questão: — de  brida;  cavallo 
de  brida;  o  que  está  affeito 
ao  manejo:  —  de  buena  boca 
(fig.  e  fam.);  pessoa  de  boa 
boca;  a  que  se  acommoda  fa- 
cilmente a  tudo,  seja  bom  ou 
mau.  Diz-se  mais  commum- 
mente  fallando  da  comida. 
Palatum  insipiens,  ingenium 
cuivis  rei  accommodum :  —  de 
dos  cuerpos;  cavallo  haeanêa; 
o  pouco  maior  que  uma  faca. 
Equus  brevior,  minoris  for- 
mes:—  de  mano;  cavallo  de 
mão,  o  que  vae  sem  cavalleiro 
conduzido  á  mão: — de  paio; 
oavallo  de  pau,  cavallete, 
equuleo,  potro  em  que  se  da- 
va o  tormento.  Equideus,  i: 
—  de  paio  (fam.);  cavallo  de 
pau;  qualquer  embarcação. 
Navis,  is: — de  regalo,  cabai- 
lo  de  rua.y.  Caballo  de  alda- 
ba:— de  sangre  pura;  ca- 
vallo de  puro  sangue;  o  que 
pertence  ás  melhores  raças 
inglezas,  cuja  origem  proce- 
de em  linha  recta  dos  cavai- 
los  árabes  de  melhor  qualida- 
de:— de  silla;  cavallo  de  sel- 
la; o  que  se  destina  para  ser 
montado,  em  contraposição 
ao  que  se  destina  para  o  tiro : 
— •  entre  dos  sillas.Y.  Caballo 
de  dos  cuerpos:  —  lijero;  ca- 
vallo ligeiro;  o  que  não  leva 
armas  defensivas  e  por  isso  se 
move  e  maneja  com  mais  fa- 
cilidade e  ligeireza.  Levis  ar- 
maturcB  equus :  — padre;  ca- 
vallo pae;  o  que  se  destina 
para  a  cobrição  das  éguas. 
Admissarius  equus: —  revuel- 
to; cavallo  maneavel ;  o  que 
se  volta  com  facilidade  para 
todos  os  lados.  Caballos,  o  ca- 
ballerías de  cuartas;  cavai- 
los  de  sotas;  os  que  no  tiro  dos 
vehículos  precedem  imme- 
diatamente  os  do  tronco :  — 
6  caballerías  de  guias;  ca- 


CAB 

vallos  de  guias;  os  dois  que 
vão  á»  cabeceira  do  tiro  em 
algumas  carruagens :  —  ca- 
ballerías de  tronco;  cavallos 
de  tronco;  os  que  se  atam 
immediatamente  á  cai*rua- 
gem.  A  caballo;  a  cavallo; 
andando,  estando  ou  indo 
montado  a  cavallo.  Equitan- 
do,  equo  insidendo.  A  mata 
caballo;  a  mata  cavallo; 
a  todo  tira,  a  toda  a  pres- 
sa. Prcecipitanter.  Ajyertar 
ai  caballo;  apertar  o  cavai- 
lo;  pica-lo  para  que  cor- 
ra. Asosegarse  uno  en  su  ca- 
ballo; segurar-se  eíirmar-se 
alguém  no  cavallo.  Equo  sé- 
date inviti.  De  caballos.  V. 
A  cavallo.  Enfrenar  bien  el 
caballo;  enfrear  bem  o  ca- 
vallo; fazer  que  leve  a  ca- 
beça direita  e  bem  posta. 
Equum  erepto,firmoquecapi- 
te  incedere.  Escapar  el  ca- 
ballo; desapparecer,  voar  o 
cavallo;  faze-lo  correr  com 
extraordinaria  velocidade. 
Equum  vehementissime  conci- 
tare. Levantar  el  caballo; 
metter  o  cavallo  a  galope. 
Equum  ad  citatiorem  cursum 
instigare.  Llevar  el  caballo  ; 
mover  o  cavallo,  maneja-lo. 
Equum  tractare.  Poner  á  ca- 
ballo; começar  a  ensinar  al- 
guém na  arte  ou  modo  de  an- 
dar a  cavallo.  Equitatíonem 
docere.  Sacar  bien  el  caballo 
o  sacar  el  caballo  limpio ;  li- 
vrar bem  o  caballo;  no  ma- 
nejo de  cavallaria,  e  particu- 
larmente nas  corridas  de  tou- 
ros, é  saír  do  lance  ou  da 
sorte  sem  que  o  cavallo  sofíra. 
Equum  opportun^  regere  id 
e  periculo  evadat  incolumis : 
— (fig.)  saír  bem  de  urna  dis- 
puta ou  dos  encargos  que  se 
lhe  incumbem.  Sese  ex  redar- 
gutioni  feliciter  expediré :  — 
(fr.  fig.)  fazer  alguma  cousa 
difficil  e  perigosa,  evitando 
todo  o  damno.  Rem  arduam 
sine  ulla  noxa  exequi.  Sus- 
penderse el  caballo;  suspen- 
der-se  o  cavallo,  empinar-se; 
segurar-se  sobre  as  pernas 
com  as  mãos  no  ar.  Cruribus 
equum  se  continere.  Caballo 
que  alcanza,  passar  querría; 
quanto  mais  temos  mais  de- 
sejámos; denota  que  com- 
mummente  aspiramos  a  mais 


CAB 

do  que  temos  conseguido.  A 
caballo  presentado  no  hay  que 
mirarle  el  diente;  a  cavallo 
dado  não  se  lhe  olha  o  dente; 
reprehende  a  impertinencia 
dos  que  andam  buscando  de- 
feitos nas  cousas  que  lhes 
dão,  manifestando  assim  o 
seu  genio  descontentadiço. 
Equus  dono  ad  te  missu^, 
quotannos  natus  sit,  ne  in- 
vestigato.  De  caballo  de  re- 
galo a  rocin  de  molinero;  de 
cavallo  para  burro;  exprime 
a  facilidade  com  que  se  pode 
passar  da  prosperidade  para 
a  ruina.  Dionysiiis  Corinthi. 
En  Castilla  el  caballo  lleva,  la 
silla;  em  Castella  o  cavallo 
leva  a  sella;  denota  que  nos 
reinos  de  Castella  o  filho 
herda  a  nobreza  de  seu  pae, 
aindaque  a  mãe  seja  plebea. 
E  Castella  hispanis  à  patre 
nobilitas.  Eso  qtieremos  los  de 
á  caballo,  que  salga  el  toro; 
succeda  o  que  succeder,  al- 
cancemos o  que  queremos; 
explica  o  desejo  de  alcançar  o 
que  queremos,  embora  á  cus- 
ta de  difficuldades.  Utinam 
eveniat  quantociiis.  Si  el  ca- 
ballo tuviese  bazo  y  la  palo- 
ma hiél,  toda  la  gente  se  aven- 
dría bien;  sê  condescenden- 
te e  viverás  bem  com  toda  a 
gente ;  indica  que  nao  poderá 
viver  bem  o  que  não  contem- 
porisar  mais  ou  menos  com 
os  genios  alheios.  A  cabal- 
lo comedor  cabestro  curto; 
a  cavallo  comedor  cabresto 
curto;  ensina  que  se  devem 
moderar  e  corrigir  os  vicios : 
— (agr.)  cavallo;  nas  vinhas 
o  sarmento  curto  que  sáe 
no  angulo  dos  pimpolhos:  — 
(art.)  cavallo;  chamam  as- 
sim os  impressores  á  panca- 
da que  recebe  a  forma  com 
a  frasqueta  quando  ao  impe- 
la se  não  cuidou  de  a  aper- 
tar bem: — cavallo;  entre 
fiadeiros,  o  fio  de  seda  que  se 
atravessa  ao  formar  a  ma- 
deixa na  aspa:  —  cavallo; 
entre  os  fabricantes  de  canu- 
tilho  e  bordões  de  guitarra, 
o  arame  que  se  envolve  ir- 
regularmente sobre  outro, 
occasionando  certa  desigual- 
dade: — nas  fabricas  de  crys- 
taes,  o  banco  em  que  se  fixa 
a  canna  para  a  manufactura : 


CAB 

— cavai  lo;  entre  os  pedreiros, 
banco  alto  de  madeira  no 
qual  se  põem  tábuas  e  serve 
de  andaime  portátil :  —  ca- 
vallo;  dá-se  este  nome  em 
^ymnastica  á  figura  de  ma- 
deira que  se  parece  mais  ou 
menos  com  um  cavallo,  e  serve 
para  aprender  a  voltear:  — 
de  escuela  o  maestro;  cavallo 
amestrado;  o  que  se  acha 
completamente  ensinado  nos 
exercícios  de  equitação.  An- 
dar oscuro  el  caballo.  V.  Ta- 
parse el  caballo.  Derribar  el 
caballo  6  las  caderas  al  ca- 
ballo; fazer-llie  metter  os  pés 
para  que  baixe  ou  encolha  as 
ancas  ou  cadeiras.  Taparse  el 
caballo;  tapar-se  o  cavallo; 
cobrir  em  parte  a  pisada  de 
uma  mão  com  a  da  outra. 
Trabajar  un  caballo;  traba- 
lhar um  cavallo;  exercita-lo 
e  amestra-lo.  Trocar  el  cabal- 
lo; passar  de  mão;  muda-lo 
ou  volve-lo  de  uma  mão  para 
a  outra.  In  alterum  latus  ver- 
tere: —  (astr.)  cavallo;  um 
dos  nomes  vulgares  da  con- 
stei! ação  de  Pegaso: — fnaid. 
ant.)  V.  Guarda-manceho :  — 
(niech.)  cavallo;  unidade  em- 
pregada para  calcular  a  for- 
ça das  machinas  a  vapor,  e 
que  equivale  a  uma  potencia 
capaz  de  levantar  em  cada 
segundo  um  peso  de  75  ki- 
logrammas  á  altura  de  um 
metro :  —  (mil.  ant.)  cavallo ; 
engenho  de  guerra  feito  de 
madeira,  em  forma  de  casa 
ou  castello: — pi.  cavallos; 
a  cavallaria  ou  soldados  a  ca- 
vallo, e  assim  se  diz :  manda- 
ba diez  mil  infantes  y  qui- 
nientos caballos;  mandava 
dez  mil  infantes  e  quinhen- 
tos cavallos :  — de  frisa;  ca- 
vallo de  frisa;  trave  cylin- 
drica,  na  qual  se  cravam  puas 
compridas  de  ferro  ou  ma- 
deira, que  atravessada  sobre 
outros  dois  madeiros  finca- 
dos na  terra,  impede  o  i3asso 
á  cavallaria  inimiga  quan- 
do quer  atacar  algum  exer- 
cito. Truncus  aculéis  stipa- 
tus,  aditum  pracludens:  — 
de  silla;  cavallo  da  sella;  o 
que  c  montado  pelo  artilhei- 
ro conductor:  —  lijeros;  ca- 
vallos ligeiros ;  instituição 
correspondente  á  cavallaria 


CAB 

ligeira  que  ha  em  alguns 
exércitos  da  Europa.  A  ca- 
vallo; a  cavallo;  toque  mi- 
litar que  se  usa  na  cavalla- 
ria para  ordenar  o  momento 
de  montar  a  cavallo:  —  Pe- 
gaso, (mytli.)  V.  Pegaso: — - 
(zool.)  cavallo,  equus;  gene- 
ro de  mammiferos,  pachi- 
dermes  solii^edes,  composto 
de  seis  especies  mui  similhan- 
tes  entre  si,  cujo  typo  é  o  ca- 
vallo propriamente  dito,  que 
vive  em  todos  os  paizes  e 
que  presta  ao  homem  varios 
serviços.  jPçMiís,  caballus:  — 
de  agua,  de  mar,  marino.  V. 
Hipopótamo : — cavallo ;  pei- 
xe que  habita  nos  mares  de 
Hespanha.  E  de  oito  a  dez 
jDollegadas  de  comprido ;  tem 
o  corpo  comprimido,  de  sete 
lados  e  cheio  de  tubérculos; 
a  cauda  igualmente  compri- 
mida, de  quatro  lados  e  mais 
comprida  que  o  corpo,  e  a 
cabeça  prolongada  e  erguida 
como  a  de  um  cavallo:  — dei 
diablo;  cavallo  do  diabo;  es- 
pecie de  lagosta  da  America 
meridional. 

Caballón,  m.  augm.  de  Ca- 
ballo. Cavallão,  cavallaço. 
Diz-se  commummente  por 
desprezo:  —  camalhão;  lom- 
bo de  terra  arada,  que  fica 
entre  sulco  e  sulco.  Por- 
ca, ce. 

Caballote,  m.  (ant.)  V.  Potro, 
machina  de  tormento. 

Caballuelo.  m.  dim.  de  Ca- 
ballo. Cavallinho. 

Caballuno,  na.  adj.  Equino; 
que  pertence  ao  cavallo  ou 
se  lhe  assimilha.  Equinus, 
a,  um. 

Cabana.  /.  (ant.)  V.  Cabana. 

Cabaniella.  /.  (ant.)  V.  Taber- 
náculo. 

Cabana./.  Cabana,  choça,  chou- 
pana, palhoça;  casinha  tos- 
ca e  rustica  feita  no  campo 
para  se  recolherem  os  guar- 
das e  jjastores.  Tugurium : 
—  rebanho  ou  numero  con- 
siderável de  ovelhas  de  crea- 
çào,  e  recua  de  mulas  e  bur- 
ros de  acarretar  grão.  Man- 
dra,  armentum:  —  no  jogo 
do  bilhar,  espaço  dividido 
por  uma  marca  á  cabeceira 
da  mesa,  d'onde  joga  aquelle 
que  tem  bola  na  mão.  In  tu- 
diculari  ludo  línea  designans 


CAB 


511 


spatium  extra  quod  glóbulo 
non  licet  excurrere :  — ■  (p. 
Ext.)  comedoria;  ração  de 
pão,  azeite,  vinagre  e  sal, 
que  se  dá  aos  pastores  pa- 
ra sem  anterem  uma  sema- 
na. Victus,  viaticum  pasto- 
rum  pro  miaquaque  hebdó- 
mada :  - —  cabana;  pequena 
choça  coberta  de  ramagem 
onde  se  occulta  o  caçador 
para  esperar  a  caça :  —  ca- 
íjana;  casinha  feita  com  a 
rama  de  certas  plantas,  on- 
de o  bicho  de  seda  fia  o  seu 
casulo: — real  (ant.);  ma- 
nada real;  manada  de  gado 
pertencente  aos  abastados 
possuidores  de  gados  que 
compunham  o  conselho  da 
Mesta.  Greges  regio  conses- 
sui  super  re  pecuaria  sub- 
jecta;:  —  (naut.)  barca;  es- 
pecie de  pontão  ou  grande 
caixão  de  madeira,  com  a 
forma  de  uma  barraca,  que 
amarrado  nos  portos,  sei*ve 
de  registo  e  recebimento  de 
dú-citos: — (pint.)  paizagem ; 
quadro  em  que  estão  pinta- 
das cabanas  de  pastores, 
aves  e  animaes  domésticos. 
Tuguria  depicta. 

Cabañal,  m.  Povoação  formada 
de  cabanas: — adj.  diz-se  do 
caminho  por  onde  passam  os 
rebanhos  ou  manadas. 

Cabañero,  m.  (ant.)  Cabanei- 
ro;  o  que  cuida  da  cabana: 

—  adj.  applica-se  ás  caval- 
gaduras que  andam  arreba- 
nhadas. Armentalis  bestia. 

Cabanil,  adj.  Applica-se  á 
mula  de  carga.  Armenti 
dor  suar  ii  mula :  —  m.  tra- 
tador, que  cuida  das  recuas 
de  mulas  que  transportam 
grãos  durante  o  verão.  Mu- 
larum  dorsuariarum  armen- 
tarius. 

Cabasu.  m.  (zool.)  Cabasu;  es- 
pecie de  mammifero  desden- 
tado, que  tem  doze  fachas  c 
se  chama  mais  commum- 
mente tatu  de  doze  fachas 
ou  grande  tatu. 

Cabaya,  Cabaza.  /.  (ant.)  Ca- 
baia; manto  comprido  ou 
gabão. 

Cabazon.  /.  (ant.)  Acabamen- 
to; fim  de  alguma  obra. 

Cabcion.  /.  (ant.)  V.    Caución. 

Cabdal,  m.  (ant.)  Y.  Caudal: 

—  adj.  (ant.)  V.  Principal. 


512  CAB 

Acha-se  applicado  ás  insi- 
gnias ou  bandeiras  que  le- 
vavam alguns  caudilhos,  e 
que  usavam  também  algu- 
mas ordens  militares  e  va- 
rias cidades  e  villas:  — V 
Caudaloso. 

Cabdalero.  ãdj.  (anf.)  V.  Prin- 
cipal. 

Cabdel.  ítt.  (ant.J  Pendão  que 
levava  o  que  era  caudilho 
ou  cabeça  de  cem  vassallos 
que  lhe  pertenciam. 

Cabdellador.  m.  (anf.)  V.  Cau- 
dillo. 

Cabdellar.  a.  (ant.)  V.  Acau- 
dillar. 

Cabdiello,  Cabdilladok.  adj. 
(ant.)  V.  Caudillo. 

Cabdillamiento.  m.  (ant.)  V. 
Acaudillamiento. 

Cardillar,  a.  (ant.)  V.  Acau- 
dillar. 

Cabdillasgo.  m.  (ant.)  Empre- 
go ou  cargo  de  caudilho. 

Cardillo,  m.  (ant.)  V.  Caudi- 
llo. 

Cabe.  m.  Cabe;  pancada  em 
eheio  que  no  jogo  do  ar 
dá  uma  bola  n' outra.  In  quo- 
dam  glohulorum  ludo  ictus 
plenior  glohido  impactus: — 
■ — prep.  (ant.)  cabe.V.  Cer- 
ca, Junto.  Dar  un  cabe;  dar 
um  cabe;  causar  algum  pre- 
juízo ou  menoscabo,  e  assim 
se  diz:  dar  un  cabe  ai  bol- 
sillo, hacienda;  dar  i;m  ca- 
be á  algibeira,  fazenda,  etc. 
Damnum  alicui  inferre. 

Cabear,  a.  (ant.)  Igualar;  ajus- 
tar ou  acertar  uma  cousa 
com  a  outra. 

Cabeceado,  m.  V.  Cabezeado. 

Cabeceado^,   m.  (ant.)  Y.   Ca- 

■■    bezeador. 

Cabeceaíuento.  m.  (ant.)  V. 
Cabezeamiento. 

Cabecear,  n.  (ant.)Y.  Cabezear. 

Cabeceo,  m.  (ant.)Y.  Cabezeo. 

Cabecequia.  m.  (p.  Ar.)  Y.  Ca- 
bezequia. 

Cabecera./.  (ant.)Y.  Cabezera. 

Cabecero,  m.  (ant.)  Y.  Cabe- 
zero. 

Cabeclíncho,  cha.  adj.  (ant.) 
Y.  Cabeziancho. 

Cabecilla,  ta.  /.  dim.  (ant.) 
Y.  Cabezilla. 

Cabedero,  KA.  adj.  (ant.)  O  que 
tem  cabida.  ' 

Cabellado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Cabelludo :  —  o  que  e  de  cor 
castanha  com  manchas. 


CAB 

Cabelladura.  /.  (ant.)  V.  Ca- 
bellera. 

Cabellar,  n.  Deixar  o  cabei- 
lo  ou  pô-lo  postiço.  Só  se 
usa  em  cstylo  jocoso. 

Cabellejo.  m.  dim.  de  Cabello. 
Cabellinho. 

Cabellera.  /.  Cabelleira;  ca- 
bello próprio  cozido  em  coi- 
fa; cabello  postiço.  Cesa- 
ries,  capilitium:  —  cabel- 
leira; o  pello  natural  da  ca- 
beça. Capillitiiím,  capilla- 
mentum:  — (astron.)  cabel- 
leira; nebulosidade  que 
acompanha  geralmente  os 
cometas,  envolvendo  seu  nú- 
cleo de  um  modo  mais  ou 
menos  regular: — de  Bereni- 
ce. Y.  Berenice: — (pões.)  ca- 
belleira; folhas  erainos  com- 
pridos de  varias  arvores, 
como  chorões,  salgueiros, 
choupos,  etc. 

Cabellico,  to.  m.  dim.  de  Ca- 
bello. Cabellinho. 

Cabello,  to.  Cabello;  pello  que 
nasce  na  cabeça.  Cajñllus, 
coma :  —  cabello ;  cada  pello 
que  nasce  na  cabeça  huma- 

'  na: — pl.  especie  de  nervos 
que  têem  os  carneiros  nos 
lados  anteriores :  —  barbas 
da  maçaroca  do  milho: — de 
ánjel  (fr.);  cabello  de  anjo; 
especie  de  conserva  feita  de 
cidra  ou  de  cousa  similhante, 
dividida  em  filamentos  ou 
fios  delgados,  que  apresen- 
tam alguma  similhança  com 
os  cabellos.  Dulcía,  in  exi- 
les tceniolas  instar  capillo- 
rum  dissecfa.  Asirse  de  un 
cabello  (fr.  fig.fam.);  agar- 
rar-se  ou  pegar-se  a  um  ca- 
bello; aproveitar-se  ou  valer- 
se de  qualquer  pequeno  pre- 
texto para  conseguir  o  que  se 
deseja  ou  intenta.  Ansam  ca- 
pere,  arripere  ad  optata  as- 
sequenda.  Cada  (ó  tm)  cabello 
hace  su  sombra  en  el  suelo 
(rif.);  guarda  o  que  não 
presta  acharas  o  que  preci- 
sas; mostra  que  se  não  deve 
desprezar  cousa  alguma  por 
pequena  que  seja.  Cabellos 
y  cantar  no  cumplen  ajuar 
ó  no  és  buen  ajuar  (rif.) ;  ca- 
bello c  cantar  nao  fazem 
bom  enxoval;  significa  que 
as  mulheres  mui  amigas  de 
enfeitav-se  e  affeicoadas  á 
musica  não  adiantarão  mui- 


CAB 

to    no    serviço    domestico. 

En  cabello  (loe.  adv.) ;  em 
cabello;  com  o  cabello  des- 
coberto e  solto.  Sparsis, 
sohitis  crinibus.  Estar  col- 
gado de  los  cabellos  (fr. 
fam.) ;  estar  pelos  cabei- 
los;  estar  alguém  em  sobre- 
salto ou  receios,  esperan- 
do o  fim  de  alguma  cousa 
ou  successo.  Incerto  luerere 
animo,  rei  eventum  anxie 
spectare.  Hender  ó  partir  un 
cabello  en  el  aire  (fr.  fig.) ; 
ter  grande  perspicacia;  ter 
viveza  para  comprehender 
as  cousas  por  difficultosas 
que  sejam.  Esse  admodum 
perspicacem.  Llevar  á  al- 
guno en  un  cabello  (fr.  fig. 
efam.);  levar  alguém  pelo 
beiço;  mostra  a  facilidade 
de  mover  a  pessoa  que  é 
bastante  dócil.  Facilè,  nid- 
io negotio  aliquem  allicere, 
in  sententiam  adducere.  Lle- 
var ó  tirar  alguno  por  los 
cabellos  ó  de  los  cabellos  (fr.); 
levar  ou  tirar  alguém  pelos 
cabellos;  leva- lo  contra  sua 
vontade  ou  com  repugnan- 
cia e  violencia.  Invitum  ali- 
quem trahere.  No  faltar  un 
cabello  (fr.  fig.  efam.);  não 
faltar  um  cabello,  um  fio; 
não  faltar  a  menor  parte  de 
qualquer  cousa.  Infegrum, 
incolumen  rem  esse,  nec  ini- 
nimum  deficere.  No  montar 
kn  cabello  alguna  cosa  (fr. 
fig.  efam.);  não  valer  uma 
pitada  de  tabaco;  ser  uma 
cousa  de  muito  pouca  im- 
portancia. Nullivs  pretii 
rem  esse,  nec pili faciendam. 
Ponerse  los  cabellos  tan  al- 
tos (fr.);  porem-se  os  cabei- 
los  em  pé;  arripiarem-se, 
irriçarem-se  ou  levantarem- 
se  por  algum  susto  ou  outra 
causa.  Capillos  metií  arrigi, 
horrescere.  No  tocar  en  un 
cabello  ó  en  la  punta  de  un 
cabello ;  não  tocar  na  ponta 
de  um  cabello,  não  offender 
alguém  na  mais  leve  cousa. 
Nec  levifer  aliquem  offende- 
rc.  Traer  alguna  cosa  por 
los  cabellos;  trazer  alguma 
cousa  pelos  cabellos;  fazer 
uma  applicação  forçada  e 
jiouco  natural.  Incongrua  in 
suam  sentetitiam  deforquere: 
—  de  Venus  (bof.);  cabellos 


OAB 

de  Venus-,  synonymo  de  Cu- 
lantrillo. 

Cabelloso,  Cabelludo,  da.  adj. 
Cabelludo;  de  cabellos  com- 
pridos. Também  se  diz  da 
planta  felpuda  ou  cheia  de 
felpa.  Capillatus,  comafns. 

Cabelluelo.  m.  dim.  de  Cabel- 
lo. Cabellinho. 

Caber,  n.  Caber ;  poder  couter- 
se  urna  cousa  em  outra.  Con- 
tineri,  concludi  posse :  —  ca- 
ber; ter  logar  ou  entrada. 
Lociim,  aditum  habere :  — 
caber;  tocar  ou  pertencer 
alguma  cousa  a  alguém.  At- 
tiitere,  obtingere:  — (ant.)  V. 
Admitir :  —  (ant.)  ter  parte 
em  alguma  cousa  ou  concor- 
rer para  ella:  —  a.  (ant.)  V. 
Comprender,  Entender:  — 
V.  Cojer,  significando  con- 
ter, ter  capacidade.  No  cabe 
mas;  não  cabe  mais;  expres- 
são com  que  se  dá  a  enten- 
der que  alguma  cousa  che- 
gou ou  subiu  ao  ultinKJ  pon- 
to. Nihil  amplius  super est, 
nihil  ultra  desiderari  pofesf. 
No  caber  alguna  cosa  en  al- 
guno; nao  caber  alguma  cou- 
sa nas  attribuiçòes  de  al- 
guém ;  nào  estar  na  sua  mão ; 
ser  alguém  incapaz  para 
alguma  cousa..  Incapacem, 
inhabilem  esse.  No  caber  eu 
si  (fig-);  não  caber  em  si; 
ter  muita  soberba  e  vaida- 
de. Siiperbia  efferri,  evanes- 
cere.  Todo  cabe;  tudo  cabe; 
tudo  pôde  ser  ou  succeder. 
Todo  cabe  enfiãano;  fulano 
é  capaz  de  tudo.  Audax  om- 
nia  perpieti. 

Cabeea. /.  (zooL.)  Cabera;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros nocturnos,  composto  de 
umas  cinco  especies,  que  vi- 
vem nas  arvores  e  arbustos. 

Caberea/.  (zool.)  Caberea;  ge- 
nero de  polypos  briozoarios 
que  vivem  cui  pequeníssi- 
mas cellulas,  e  dos  quaes  se 
conhecem  só  duas  especies. 

Cabero,  m.  Cabeiro;  na  baixa 
Andaluzia  o  que  tem  por  of- 
íicio  fazer  e  pôr  cabos  ou 
manubrios  ás  ferramentas 
de  campo.  Manuhrinrumar- 
tifex: — adj.  (ant.)  cabeiro; 
do  cabo,  do  fim:  —  próximo. 
(Jabestante.  to.  (ant.  naut.)  V. 

Cabrestante. 
Cabestraje,  m.  Conjuncto  de 


CAB 

cabrestos.  Capistrorum  co- 
pia :  —  propina  que  se  dá 
aos  vaqueiros  que  condu- 
zem com  os  cabrestos  a 
rez  vendida.  Munuscidum 
pastoribus  hovis  venditi  da- 
tum:  —  (ant.)  encabresta- 
mento;  acçào  de  pôr  o  ca- 
bresto ás  bestas. 

Cabestrante,  m.  (ant.  mar.)  V. 
Cabrestante. 

Cabestrar,  a.  Encabrestar; 
pôr  cabresto  ás  bestas.  Ca- 
jñstrare:  —  n.  caçar  com  boi 
de  cabrestilho.  Bove  aucu- 
patorio  venari. 

Cabestrear,  n.  Deixar-se  go- 
vernar sem  repugnancia  a 
besta  que  leva  cabresto.  Pa- 
rere  cajñstro:  —  V.  Cabes- 
trar, na  segunda  accepção. 

Cabestrería./.  Cordoaria;  lo- 
gar onde  se  fazem  ou  Acen- 
dem cabrestos  e  outras  obras 
idênticas.  Capistrorum  alio- 
Tumque  operum  ex  canuaJA 
officina. 

Cabestrero,  m.  Cabresteiro;  o 
que  faz  ou  vende  cabrestos 
e  outras  oljras  d'esta  nature- 
za. Capistrorum  aliorumque 
operum  ex  cannabi  artifex 
aut  vcnditor:  —  (ant.  p. 
And.)  adj.  cabresteiro;  ap- 
plica-se  aos  cavallos  novos 
que  começam  a  deixar-se 
levar  pelo  cabresto.  Bestia 
capistruo  parens. 

Cabestrillo,  m.  Atadura;  len- 
ço ou  fita  pendente  do  pes- 
coço ou  hombro,  para  susten- 
tar o  braço  ou  a  mão  doen- 
te. Faseia  manum  sufful- 
ciens:  —  (ant.)  cordão  ou  ca- 
deia delgada  de  oiro,  prata 
ou  aljôfar,  que  se  trazia  ao 
pescoço  para  adorno:  — 
(mont.)  Buey  de  cabestrillo. 
V.  Buey. 

Cabestro,  to.  Cabresto;  corda 
que  se  ata  á  cabeça  do  ani- 
mal para  o  conduzir  ou  pren- 
der. Capistrum :  —  cabresto ; 
boi  manso  que  vae  adiante 
dos  toiu'os  e  vaccas  com  o 
chocalho  ao  pescoço  e  lhes 
serve  de  guia.  Box  secta- 
rius,  dux  gregis:  —  (a7it.)Y. 
Cabestrillo,  na  sua  segunda 
accepção :  — V.  Corundo :  — 
V.  Alcahuete.  llevar  del  ca- 
hestero  (fr.).  V.  Llevar  de 
los  cabezones.  Traer  del  ca- 
bestro á  alguno   (fr.  fig.  e 


CÁB 


513 


fam.);  levar  alguém  pelo 
beiço,  maneja-lo  e  domina- 
lo  á  vontade.  Ad  nutnm,  ad 
arbitrium  aliquem  adducere. 
Cabeza.  /.  Cabeea;  parte  supe- 
rior do  corpo  unida  ao  pes- 
coço. Caput,  itis:  —  cabeça ; 
cráneo,  casco  da  parte  su- 
perior e  posterior  da  mesma. 
Vértex  capitis :  —  cp.beca ; 
chefe,  superior  que  governa 
e  preside  a  uma  communi- 
dade.  Princeps,  supremus 
administer,  p>rceses :  —  cabe- 
ea ;  o  começo  e  tíimbem  as  ex- 
tremidades de  alguma  cousa. 
Cujasvis  rei  caput,  extremi- 
tas : —  cabeça,  entendimento, 
}mzo.  liatio,judicium,  mens  : 

—  cabeça;  parte  superior  do 
prego.  Clavi  eapid :  —  V. 
Persona: — V.  Res: — cabe- 
ça; causa,  origem,  principio: 

—  (ant. )Y  .Capitulo:  —  (ant.) 
V.  Encabezamiento :  —  cabe- 
ças, jogo  que  consiste  em 
pôr  no  chao  ou  n'um  pau  tres 
ou  (juatro  cabeças  e  enrista- 
las  com  espada  ou  lança,  ou 
feri-las  com  dardo  ou  pisto- 
la passando  a  correr  a  ca- 
Xiúlo.EqucstrisluduSjinquo, 
cifafo  cursu,  capita  e  terra 
gladii,  authastcecaspideatto- 
luntur :  —  de  ajos ;  cabeça  de 
alho ;  conjuncto  dos  bolbilhos. 
ou  dentes  que  formam  a  raiz 
do  alho.  Allittm,  allii  caput : 

—  de  la  campana;  cabeça  do 
sino;  a  parte  superior  do 
mesmo,  feita  de  madeira:  — 
de  casa  ó  linage;  cabeça  de 
geração,  de  linhagem,  chefe 
da  casa  da  familia.  Familice 
caput:  —  de  fierro  (ant.)  V. 
Testa  de  ferro :  —  de  hierro 
(fig.);  cabeça  de  ferro,  cabe- 
çudo, teimoso,  testo,  obstina- 
do. Homo  mentis  pertinacis, 
conivmax:  —  de  hierro;  ca- 
beça de  ferro;  a  que  resiste 
muito  aos  trabalhos  mentaes. 
Caput  laboris  tenax,  pa- 
tens: — de  la  iglesia;  cabeça 
da  igreja,  chefe  da  igreja, 
fallando  do  papa.  Supre- 
mum  ecclesice  caput:  —  de 
monte  ó  sierra;  cabeço  de 
monte  ou  serra,  cume,  cocu- 
ruto,  cim.o  da  montanha.  Ca- 
crimen,  inis : — de  olla  (ant.); 
olha,  caldo  gordo,  o  melhor 
d' elle :  —  de  partido,  bando, 
etc.;  cabeça  de  partido,  ca- 


514 


CAB 


beça  de  motim,  chefe  de  um 
partidu;  o  que  dirige  ou  com- 
manda  uma  facção.  Seditio- 
nis  caput,  chtx: — departi- 
do; cabeça  de  comarca,  cida- 
de ou  villa  principal  de  um 
territorio.  Urbs  princeps, 
provincicc  aiit  rec/ionis  ca- 
put:—  de  perro.  V.  Celido- 
nia menor,  planta :  —  de  pro- 
cesso; auto  de  corpo  de  de- 
lieto  em  causa  crime  ou  capi- 
tal. Causa  caput: — de  reino 
óprovincia.Y.  Capital:  —  de 
tarro;  cabeça  de  tarro  ou 
cabeça  de  burro;  applica-se 
ironicamente  á  pessoa  de  ca- 
beça grande,  e  por  extensão 
também  se  diz  de  quem  é  par- 
vo ou  néscio.  Capito  stultus: 

—  de  testamento ;  preambu- 
lo; começo  do  testamento. 
Testamenti   caput,   initium: 

—  mayor;  chefe,  cabeça  de 
linhagem  ou  familia.  Fami- 
lia:, generis  caput:  —  mayor 
ó  de  ganado  mayor;  cabe- 
ça de  gado  grosso.  Gran- 
dius  animal,  quadrupes  ar- 
mentalis : — moruna;  cabeça 
de  mouro;  cavallo  de  cabeça 
e  extremidade  negras  e  o 
resto  do  pello  de  cor  clara. 
Caput  ecpii  flavi,  cujus  os 
et  extrema  pedum  nigrantia 
sunt:  —  redonda  (fig.);  ca- 
beça bronca,  rude;  applica- 
se  a  quem  e  de  ideas  fracas 
e  de  cumprelieusão  tardia. 
Hehcs,  stupidus :  —  torcida; 
olhos  de  virtude;  diz-se  iro- 
nicamente do  hypocrita.  Ho- 
mo simidatce  virtutis,  demis- 
so cajjite  pietatem  effingens : 
— vana;  cabeça  esvaída;  a 
que  está  debilitada  ¡lor  doen- 
ça ou  trabalho  excessivo.De- 
bile  caput.  Abrir  la  cabeça; 
abrir,  quebrar  a  caoeça.  Ca- 
put findere,  frangere.  Alzar 
ó  levantar  cabeza  (fr.fam.); 
levantar  cabeça;  sair  do  es- 
tado de  pobreza,  melhorar 
de  sorte.  Instaurare  fortu- 
nam.  Alzar  ó  levantar  cabe- 
za; restabelecer-se  de  algu- 
ma enfermidade.  Recuperare 
vires.  Andársele  á  uno  la 
cabeza  (fr.  fig.);  andar  a  al- 
guém a  cabeça  á  roda ;  soífrer 
arvoamento  por  motivo  de 
debilidadeouperturbação  de 
cabeça.  Caput  nutare,  debi- 
lítate affici.  Também  signi- 


CAB 

fica  em  fr.  fig.  fam.  estar 
em  cólicas,  ter  ameaços 
ou  sup posições  de  perder  o 
emprego  ou  a  dignidade.  In 
forlunoz  discrimine  versari. 
Aprender  de  cabeza  (fr.  ant.) 
V.  Aprender  de  memoria.  A 
un  de  volver  de  cabeza  ó  de 
ojos;  n'um  volver  de  olhos; 
n'um  momento,  n'um  instan- 
te. Temporis puncto ,  momen- 
to. Bajar  la  cabeza  (fr.  fig.); 
abaixar  a  cabeça,  abaixar  a 
grimpa;  obedecer  e  executar 
submissamente  o  que  se  man- 
da. Obedire,  caput  siãimittere. 
Cabeza  loca  no  quiere  toca 
(rif.);  cabeça  louca  não  pre- 
cisa touca;  quem  é  tolo  pede 
a  Deus  que  o  mate;  exprime 
que  a  pessoa  de  pouco  jui- 
zo  e  estupida  não  consegue 
emenda  ou  correcção.  Car- 
gársele á  uno  la  cabeza;  ter 
a  cabeça  pesada;  senti-la  en- 
torpecida. Caput  gravari, 
gravedine  affici.  Dar  con  la 
cabeza  en  las  paredes  (fr. 
ant.);  dar  com  a  cabeça  pe- 
las paredes;  ser  precipitado 
era  negocios  e  perder  n'elles. 
Dar  de  cabeza  (fr.fam.);  cair 
de  cabeça;  perder  a  fortuna 
ou  auctoridade.  A  prístino 
statu  aut  foríuiiã  decidere: 
—  (fr.  ant.);  teimar  sem  ra- 
são  e  indiscretamente.  De  ca- 
beza (mod.  adv.)  V.  De  memo- 
ria. De  mi  caberM,  de  su  cabe- 
za, etc.;  de  minha  cabeça  de 
sua  cabeça;  de  próprio  engc- 
nhoou  invenção.  Dejar,  estar 
ó  poner  alguma  cosa  en  cabe- 
zademayorazgo.Y.  Vincular- 
ia. Descomponérsele  cc  uno  la 
cabeza  (fr.);  desarranjar-se 
a  cabeça,  perturbar-se  o  juí- 
zo, a  rasão.  Mentem  turba- 
ri,  alienari.  Do  no  hay  ca- 
beza ruída  no  hay  cosa  cum- 
plida; onde  não  ha  cabeça 
rapada  não  ha  cousa  acaba- 
da; rifão  que  adverte  que 
os  ecclesiastícos  são  quasi 
sempre  o  amparo  de  suas  fa- 
milias. Dolerle  á  uno  la  ca- 
beza (fr.  fig.  fam.);  doer  a 
alguém  a  cabeça ;  estar  al- 
guém próximo  a  cair  da  au- 
ctoridade ou  felicidade.  In 
fortun(S  discrimine  versari. 
Echar  ó  hundir  de  cabeza  las 
vides  y  otras  plantas ;  mer- 
gulhar as  vides  e  outras  plan- 


CAB 

tas  a  fim  de  crearem  raizes  pa- 
ra se  poderem  transplantar. 
Traduces  vitis  terra  obrue- 
re,  in  terram  abdere.  En  ca-> 
beza  de  mayorazgo  (loe.  fig. 
fam.);  em  cabeça  de  mor- 
gado; exprime  a  diíHculda- 
de  de  alguém  se  despojar  de 
qualquer  cousa  que  estima 
ou  presa,  e  tem  como  um  vin- 
culo. In  magno  j^^'etio  ali- 
quid  esse,  tamquam  primo- 
geniturce  pígnus  cuslodire. 
Encajársele  á  tino  en  la  ca- 
beza alguma  cosa  (fr.);  en- 
caixar-se  alguma  cousa  na 
cabeça  de  alguém;  persua- 
dir-se  de  qualquer  cousa  em  ' 
que  pensa  com  perseverança. 
Animo  tenaciter  adherere. 
Escarmentar  en  cabeza  aje- 
na; aprender  á  custa  alheia. 
Alieno  pericido  sapere.  Fla- 
co de  cabeza  (fr.);  fraco  de 
cabeça,  catavento;  homem 
pouco  firme  em  seus  princi- 
pios ou  idéas.  Fluxoe  mentis 
aut  levís  animi  homo.  Hablar 
de  cabeza.  V.  Hablar  de  me- 
moria ó  de  repente.  Hacer 
cabeza;  fazer  de  cabeça;  ser 
o  principal  em  algum  nego- 
cio. Negotio  prccesse.  Em 
phrase  antiquada  significa- 
va também  fazer  frente  ao 
inimigo.  Henchir  ou  llenar 
la  cabeza  de  viento  (fr.  fig) ; 
adular  alguém,  lisoujea-lo, 
enche-lo  de  vaidade.  Adida- 
ri,  assentari.  írsele  á  alguno 
la  cabeza;  perder  alguém  a 
cabeça;  trastornar-se-lhe  a 
cabeça,  os  sentidos  e  ás  ve- 
zes a  rasão.  Turbari.  La  ca- 
beza blanca,  y  el  seso  por 
venir  (rif.);  está  a  calva  a 
branquejar  e  o  dente  do  siso 
sem  chegar;  reprehende  aos 
idosos  que  procedem  sem 
juizo  nem  acerto.  Levantar 
de  su  cabeza  alguna  cosa  (fr. 
fam.);  levantar  de  sua  ca- 
beça; fingir  ou  inventar  al- 
guma cousa.  Emeibtiri.  Lle- 
var alguno  en  la  cabeza  (fr. 
fig.  fam.);  dar -lhe  na  cabe- 
ça; receber  prejuízo  em  vez 
do  interesse  ou  lucro  que 
esperava.  De  spe,  damno  ace- 
pto, decidere.  Mala  cabe- 
za; má  cabeça;  o  que  pro- 
cede sem  juizo  nem  conside- 
ração. Imprudens,  inconsi- 
deratus.  Mas  vale  ser  cabeza 


CAB 

\le  ratón  que  cola  de  lean 
(rif.);  mais  vale  ser  magro 
Ho  mato,  que  gordo  na  boca 
do  gato;  aconselha  que  é 
melhor  ter  aiictoridade,  em- 
bora limitada,  do  que  per- 
tencer a  sociedades  pompo- 
sas que  nos  dominem.  Meter 
en  la  cabeza  (fr.);  metterna 
cabeça;  encasquetar,  per- 
suadir. Altius  infigcre  ani- 
mo. Meter  la  cabeza  en  uno 
pueliero  (fr.  fig.);  por  pés  á 
parede;  sustentar  sua  opi- 
nião com  pertinacia,  embora 
se  conheça  laborar  em  erro. 
Pertinaciter  et  obstínate,  er- 
rarem sustinerc.  No  haber  ó 
tener  donde  volver  la  cabeza 
(fig.);  não  ter  para  onde  ap- 
pellar;  não  encontrar  auxi- 
lio, carecer  de  patrocinio  e 
amparo.  Auxilium  aut  opem 
misquam  invenire.  No  levan- 
tar cabeza  (fr.);  não  levan- 
tar cabeça;  estar  muito  so- 
brecarregado de  trabalho, 
principalmente  de  leitura  e 
escripia.  Sine  intermissionc 
laborare.  Também  significa 
a  difficuldade  de  convales- 
cer-se  de  uma  enfermidade. 
Otorgar  de  cabeza;  acenar 
com  a  cabeça  para  dizer 
((ue  sim.  Annuere.  Perder 
la  cabeza  (fr.);  perder  a  ca- 
beça; faltar  a  rasão  ou  o 
juizo  por  algum  accidente. 
Mente,  aut  ratione  labi, 
alicnari.  Podrido  de  cabeza 
(ant.);  atacado  de  cabeça; 
louco,  parvo.  Poner  alguna 
cosa  sobre  la  cabeza;  pôr  al- 
guma cousa  nas  nuvens; 
apreciar  muito  alguma  cou- 
sa. Summum  honorem  erga 
rem  aliqtiam  signis,  osten- 
dere.  Ponerse  en  la  cabeza 
ó  imaginación ;  vir  á  cabe- 
ça ou  á  imaginação.  In  men- 
tem venire  aliquid  et  in  eo 
tenaciter  insistere.  Por  su 
cabeza  (mod.  adv.);  de  sua 
cabeça;  sem  consultar  nem 
tomar  conselho.  Própria 
mente,  próprio  ingenio.  Que- 
brantar la  cabeza  (fig.);  aba- 
ter a  proa;  humilhar  a  so- 
berba de  alguém,  sujeita-lo. 
Audaciam  frangere,  caput 
conterere;  quebrar  a  cabe- 
ça, cansar,  enfadar  alguém 
com  ])raticas  e  conversa- 
ções fastidiosas    e  fora  de 


CAB 

pr02)osito.  Caput  obtundere, 
importunis  contentionibus 
atterere.  Quebrarse  la  ca- 
beza ;  quebrar-se  a  cabeça  a 
alguém;  fazer  ou  solicitar 
alguma  cousa  com  grande 
cuidado  e  diligencia.  Cura 
nimia  et  inani  angi  vel  ali- 
cui  rei  2^^^fi'^^^nd(s  inniti. 
Quebrásfeme  la  cabeza  y 
ahora,  me  untas  el  casco; 
rif.  que  nota  o  que  com  afa- 
gos e  boas  maneiras  quer 
remediar  o  mal  que  fez  a 
alguém.  Quitar  á  uno  algu- 
na cosa  de  la  cabeza  (fig'. 
fam.) ;  tirar  a  alguém  algu- 
ma cousa  da  cabeça,  dis- 
suadi-lo. Dissnadere.  Bom- 
2)er  la  cabeza  ó  los  causeos 
(fr.);  quebrar,  abrir  a  ca- 
beça a  alguém.  Caput  com- 
minuere  (fig.  fam.);  quebrar 
a  cabeça,  importunar,  mo- 
lestar. Usa- se  também  em 
sentido  reciproco,  e  vale  o 
mesmo  que  dizer,  fatigar-se 
muito  com  o  estudo  ou  ap- 
plicação.  Caput  defatigari. 
Sacar  de  su  cabeza  alguna 
cosa;  tirar  de  sua  cabeça 
alguma  cousa;  inventa-la, 
dize-la  ou  faze-la  sem  a  ter 
visto  ou  ouvido.  Próprio 
marte  invenire.  Sacar  la  ca- 
beza; mostrar  a  cabeça; 
manifestar-se  uma  cousa 
pela  primeira  vez.  Pem  pri- 
miim  apparere :  —  deitar  os 
cominhos  de  fora;  começar 
a  ter  ousadia  e  desembaraço 
quem  d'antcs  era  acanhado 
e  tinn'do.  llmidifatc  deposi- 
ta, audenfius  loqui  vel  agere. 
Ser  ó  hacer  cabeza  de  bobo; 
fazer-se  tolo  para  encobrir 
actos  reprehensiveis.  Subir- 
se ce  la  cabeza  (fr.);  subir  á 
cabeça;  diz-se  do  vinho,  do 
tabaco  e  outras  substancias, 
cujos  vapores  fazem  enton- 
tecer. Inebriare,  caput  tor- 
pore  ajficere.  Tener  la  cabe- 
za á  las  once  (fr.  fig.  fam.); 
ter  a  cabeça  a  rasão  de  ju- 
ros; não  ter  juizo.  Mentis 
impofentem  esse.  Tener  mala 
cabeza;  ter  má  cabeça,  pro- 
ceder sem  juizo  nem  consi- 
deração. Malee  mentis  esse. 
Tomar  de  cabeza;  aprender 
de  cor.  Memoriter  discere. 
Torcer  la  cabeza  (fig.)  V. 
Enfermar,    Tornar    cabeza 


CAB 


515 


á  alguna  cosa;  ter  attenção 
com  alguma  cousa.  Atfende- 
re,  expenderé.  Volvérsele  la 
cabeza  á  alguno.  V.  Volver- 
se loco. 

Cabezada.  /.  Cabeçada;  pan- 
■  cada  com  cabeça.  Capitis 
idus,  collisio:  —  cabeçada; 
cabresto  de  prender  a  besta 
á  manjedoura.  Capistrum, 
i:  —  cômoro;  elevação  de 
terreno.  Agri  jictrs  eminen- 
tior:  —  rosto;  cabedal  que 
cobre  o  pé.  Ocrece  pars  pe- 
dem obtegens:  —  balanço, 
arfagem;  movimento  que 
faz  o  navio  agitando-se  ao 
impulso  das  ondas,  e  cabe- 
ceando, mettendo  ora  a  popa 
ora  a  proa.  Prorce,  pupis- 
que  navigii  midatio,  nuia' 
men : — cabeceira ;  cordão  que 
se  poe  por  cima  e  por  baixo 
da  lombada  do  livro.  Funi- 
cnliis  annectendis  voluminum 
foliis  deserviens.  Dar  cabe- 
zadas (fr.fam.);  inclinar  a 
cabeça  em  signal  de  respei- 
to. Revcrentiâ  ant  amore, 
demisso  capite  salutare.  Dar 
cabezadas  (fr.fam.);  dar  ca- 
beçadas, cabecear;  inclinar 
repetidas  vezes  a  cabeça 
dormitando.  Caput  somno 
gravatum  stdimittere,  infle- 
ctere.  Darse  de  cabezadas 
(fr.  fam.);  fazer  a  cabeça 
em  agua;  fatigar-se  ein  in- 
querir  ou  averiguar  alguma 
cousa  sem  poder  consegui- 
lo.  In  rei  alicujus  investiga- 
tione  laborare,  defatigari. 
Darse  de  cabezadas  j^or  las 
jmredes  (fam.)Y,  Darse  con- 
tra las  paredes. 

Caiíezaje.  m.  (ant.)  Ajuste  ou 
imposto  a  tanto  por  cabeça. 
A  cabezaje  (loe.  adv.  ant.); 
por  cabeça. 

Cabezal,  m.  Cabeçal,  traves- 
seiro, almofada.  Cervical, 
alis:  —  cabeçal,  chumaço' 
da  sangria.  Plicatus  linteo- 
lus  super  vence  scissuram  con- 
f  rictus,  ligatus:  —  (a7it.)  tra- 
vesseiro que  toma  toda  a 
largura  da  cama :  — rebeca; 
cnxcrgãosinho  estreito:  — 
cabeçal;  peça  ^iantcira  de 
carruagem  ou  outro,  qual- 
quer vehículo.  Anteriora 
rhedce  tcúndcúa  columnellis 
ornata. 

Cabezalejo.  m.  dim.  de  Cabe- 


516  CAB 

zal.  Travesseirinho,  almofa- 
dinlia. 

Cabezalería.  /.  (ant.)  V.  Alha- 
ceazgo. 

Cabezalero,  ra.  ó-.  (ant.)  Tes- 
tamenteiro. 

Cabezalico,  llo,  to.  on.  dim.  de 
Cabezal.  Travesseirinho. 

Cabezcaido,  Cabezcolgado,  da. 
aãj.  (ant.)  Cabisbaixo,  hu- 
milde, abatido. 

Cabezeador,  RA.  aclj.  Que  ca- 
becea: —  (ant.)  V.  Testa- 
mentario. 

Cabezeamiento.  m.  (ant.)Y.  Ca- 
bezeo. 

Cabezeak.  11.  Cabecear;  mover, 
agitar  a  cabeça.  Mutare  ca- 
2)ut,  nutare:  —  menear  a  ca- 
beça em  signal  de  negativa. 
Remíbere,  abnegare  motu  ca- 
pitis :  —  (naut.)  cabecear,  ar- 
far, balancear;  fazer  o  navio 
um  movimento  de  proa  á  po- 
pa baixíindo  e  levantando  al- 
ternadamente uma  e  outra. 
Diz-se  também  das  carrua- 
gens quando  embalançam. 
Nutare :  —  cabecear;  agitar 
a  cabeça  com  somno.  Caput 
somno  gravari,  inflecti:-^— 
jDender,  inclinar-se  um  peso 
mais  para  um  lado  que  para 
o  outro.  Sarcinam  inclinari, 
propenderé : — cabecear ;  dar 
com  a  cabeça;  diz-se  dos  ca- 
vallos.  JEquuni  caput  sur- 
suin,  deorsum  moveré:  —  a. 
engrossar  a  parte  superior 
das  hastes  das  letras.  Litte- 
rarum  capitella  effingere :  — 
lotar;  deitar  vinho  velho  nas 
pipas  do  novo  para  dar-lhe 
mais  força.  Vino  novo  aliqnid 
veleris  inmiscere:  —  cabe- 
cear; pôr  cabeceiras  a  um  li- 
vro. Extremas  volumin^is  to;- 
nias  ussuere,  firmare:  —  de- 
bruar a  roupa  ou  as  esteiras. 
Áã  oras  storece  seu  vestis  tce- 
nias  assuere. 

Cabezeo.  m.  Acção  de  cabe- 
cear. Nutatio,  onis. 

Cabezequia.  s.  (p.  Ar.)  Distri- 
buidor das  aguas;  pessoa 
que  tem  a  seu  cuidado  os 
regos  c  acequias.  Qui  aquoi 
irrigai  dividenda}  pixeest. 

Cabezera.  /.  Cabeceira;  logar 
principal  n'uma  reunião. 
Locus  princeps,  supremus: 
—  cabeceira,  travesseiro,  al- 
mofada; logar  em  que  se  re- 
clina a  cabeça :  —  (ant.)  ca- 


CAB 

beça,  capital;  cidade  prin- 
cipal de  algum  reino  ou  pro- 
víncia. Urbs  2)J'i>iceps  regni 
aut  província': — V.  Viñeta: 

—  cabeçalho;  principio  de 
algum  escripto.  Caput,  ex- 
ordium,  initium  libri:  — • 
(ant.)  testamenteiro;  execu- 
tor do  testamento.  Testamen- 
ti  executor:  —  (ant.)  testa- 
mentaria; as  funcções  do 
testamenteiro :  — -  (ant.)  ca- 
beça, chefe;  xiommandante, 
governador.  Dux,  ductor :  — 
de  cama;  cabeceira  da  ca- 
ma; liarte  superior  da  cama 
onde  se  põem  as  almofadas. 
Lecti  summa  ])ars  ubi  cervi- 
calia  locantur:  —^  cabeceira; 
tábua  collocada  de  modo  a 
impedir  que  descaiam  os 
travesseiros.  Caput  lecti:  — 
de  la  mesa;  cabeceira  da  me- 
sa; logar  principal  d'esta. 
Mensal  locus  princeps.  Estar 
6  asistir  á  la  cabecera  del 
enfermo;  estar  ou  assistir  á 
cabeceira  do  enfermo;  trata- 
lo  com  assiduidade.  JEgro- 
tanti  assidue  ministrare. 

Cabezo,  m.  Cabeço,  summida- 
de,  pico,  cume,  cimo  da  ser- 
ra. Clivns,  apex,  cacumen: 

—  cabeção,  collarinho. 
Cabezón,  m.  augm.  de  Cabezo: 

—  lista  de  contribuintes  e 
de  contribuições.  Tributo- 
rmn  recensio,  catalogus:  — 
collarinho  da  camisa.  Subu- 
culce  faseia  collum  prmcin- 
gens:  —  cabeção;  abertura 
superior  de  qualquer  vesti- 
menta. Superior  vestis  seis- 
avara, qua  caput  erígitur:' — 
cabeção;  especie  de  cabres- 
to com  uma  peça  de  ferro 
que  cinge  o  focinho  ás  bes- 
tas. Pustonis,  idis:  —  (ant.) 
V.  Encabezamiento.  Llevar 
de  los  cabezones  (fam.);  le- 
var alguém  contra  a  sua 
vontade.  Invitum  ac  repu- 
gnantem^  aliquem,  trahere. 

Cabezorro,  m.  augm.  (fam.) 
Cabeçorra;  cabeça  grande  e 
desiDroporcionada.  Immane 
caput. 

Cabeztornado,  da.  adj.  (ant.) 
Que  tem  o  rosto  voltado:  — 
(fig.  ant.)  carrancudo ;  que 
está  de  mau  semblante.         " 

Cabezudo,  m.  (zool.)  V.  Mújol, 
peixe :  —  adj.  cabeçudo ;  de 
grande  cabeça.  Capito,  homo 


GAB 

capitaius: —  (fig.  fam.)  ca- 
beçudo, obstinado,  testo, 
teimoso.  Pertinax,  acis :  — 
(agr.)  applica-se  ao  sarmento 
que  se  corta  da  cepa  com  al- 
guma borbulha  ou  renovo. 
Gradux  capitatus. 

Cabezuela.  /.  dim.  de  Cabeza. 
Cabecinha:  —  cabecinha; 
terceira  farinha  tirada  do  fa- 
rello.  Farina  crassior,  se- 
cundaria : — cardo-corredor ; 
planta  que  cresce  até  á  altu- 
ra de  dois  pés;  tem  as  folhas 
dentadas,  ásperas  e  eriçadas, 
e  as  flores  brancas  ou  purpu- 
reas com  os  cálices  cobertos 
de  espinhos  pequenos.  D'esta 
planta  fazem-se  vassouras. 
Centaurea  salmantica:  — 
botão  de  rosa,  de  que  se  ex- 
trahe  a  agua  chamada  agua 
de  cabezuelas,  agua  de  bo- 
tões de  rosa.  Rosar  um  capi- 
ta, gemmce: — cabecinha  le- 
ve, o  que  tem  pouco  juizo. 
Homo  vacui  capitis. 

Cabezuelo.  m.  dim.  de  Cabezo. 

Cabial  m.  (zool.)  Cabiai;  ge- 
nero de  quadrúpedes  da  or- 
dem dos  roedores,  que  com- 
prehende  varias  especies 
que  vivem  em  manadas  nas 
margens  dos  rios  caudalo- 
sos; têem  uma  vara  de  com- 
primento e  meia  de  altura; 
são  timidos  e  ao  menor  in- 
dicio de  perigo  lançam-se  á 
agua. 

Cabial,  m.  Cavial  ou  caviar; 
guizado  de  ovas  de  estorjão 
ou  solho  salgadas.  Farcimen 
ex  sturionis  ovis. 

Cabida./.  Cabida; capacidade; 
vão  onde  se  pode  collocar  al- 
guma cousa.  Capacitas,  atis. 
Tener  cabida  o  gran  cabida 
en  alguna  parte  ó  con  algu- 
na persona  (fig.);  ter  cabida 
ou  aceitamento  em  alguma 
parte,  ter  valimento.  Aijud 
aliquem  gratia  vel  auctori- 
tate  valere. 

Cabido,  da.  adj.  (ant.)  Cabido, 
valido,  estimado :  —  cabido ; 
na  ordem  de  S.  João  dizia-se 
do  cavai leiro  que  por  opção 
ou  direito  obtinha  alguma 
commenda  ou  beneficio  res- 
pectivo. Commendam,  benefi- 
cium  adep>tus  in  ordine  san- 
cti  Joannis. 

Cabieza.  /.  (ant.)  V.  Cabeza: 
— V.  Persona. 


CAB 

Cabildada.  /.  (fam.)  Resolução 
precipitada  e  inconsiderada 
de  alguma  communidade  ou 
cabido.  Prcece.ps,  inconside- 
ratum  statutum,  consilium. 

Cabildante,  adj.  Capitulante, 
capitular;  que  teiu  voz  em 
capitulo. 

Cabildear,  n.  (fam.)  Intrigar, 
nos  negocios  e  votações  de 
ura  cabido  ou  de  qualquer 
outra  corporação. 

Cabildero,  ra.  adj.  V.  Cabil- 
dante. 

Cabildo,  m.  Cabido;  corpora- 
ção de  cónegos.  Clericorum 
capitulum,  coUegium,  soda- 
litinm:  —  conselho  de  cidade 
ou  villa.  Senatus  mu/iicipa- 
lis:  —  capitulo;  junta  cele- 
brada por  um  cabido,  e  tam- 
bém a  sala  onde  o  mesmo 
se  celebra.  Ecclesiasl icarum 
coitus,  conventus,  congrega- 
tio.  Item  convenientium  ec- 
elesiasíicorum  exedra:  —  ca- 
bido, capitulo;  assembléa  de 
religiosos.  Conventus,  us. 

Cabilla.  /.  (natd.)  Cavilhas  do 
papa-figos ;  também  susten- 
tam as  vergas  da  gavia. 

Cabillador,  m.  Cavilhador;  o 
que  faz  cavilhas. 

Cabillar.  a.  (naid.)  V.  Enca- 
billar. 

Cabillería. /.  (naut.)  Conjuu- 
cto,  porção  de  cavilhas. 

Cabillero.  m.  Cavilhador;  o 
que  faz  cavilhas. 

Cabillo,  m.  dim.  de  Cabo.  Ca- 
binho:  —  m.  (bot.)  hilo,  um- 
bigo das  sementes.  Pedun- 
ciãns,  i:  —  (ant.)  V.  Cabildo. 

Carillón,  m.  (naní.)  V.  Burel, 
n'e.sta  accepção. 

Cabimiento,  m.  V.  Cabida :  — 
cabimento;  pro\nmento  «a 
commenda  da  ordem  de  Mal- 
ta. Optio,  anis.  Tener  cabi- 
miento; terem  logar  ou  ca- 
berem os  juros  no  valor  da 
renda  sobre  que  estão  consi- 
gnados. In  quodam  fcenoris 
genere,  apud  nos  juros  ap- 
pellati,  posse  tesuras  cajntis 
jicrcipi. 
Cabio,  m.  (art.)  Caibro;  vara 
para  formar  os .  tectos  das 
casas.  Tigni  genus:  —  pa- 
dieira;  vigado  portal  ou  da 
janella.  Fenestrcc  transver- 
sum  lignum. 
Cabito.  m.  dim.  de  Cabo.  Ca- 
binho. 

âti 


CAB 

Cabizbajo,  Cabizcaído,  adj. 
(fam.)  Cabisbaixo,  cabiscaí- 
do;  que  traz  a  cabeça  bai- 
xa, abatido  por  desar  ou  in- 
fortunio. Demissus  capite, 
cogitabundus. 

Cabizcubierto,  ta.  (inus.)  Com 
a  cabeça  coberta. 

Cabizchato,  m.  (zool.)  Del- 
phim  dos  mares  do  norte, 
peixe. 

Cabizmordido,  da.  adj.  (ant.) 
Que  tem  o  occipicio  acha- 
tado. 

Cabiztderto.  m.  Beato  falso, 
jacobeu,  hypocrita,  santar- 
rão. 

Cable,  m.  (naid.)  Cabo,  corda 
de  navio,  amarra  para  sus- 
ter a  ancora.  Ancorce  ru- 
dens: — medida  marítima  de 
cento  e  vinte  braças.  Alen- 
surce  geniis  nautis  usitatce. 
Ficar  cables  (naut.);  picar 
as  amarras  a  golpe  de  ma- 
chado. Ancoralia  prcecidere. 

Cabueva./.  Caução,  obrigação, 
garantia. 

Cablote.  to.  (ant.  naxd.)  V.  Ca- 
labrote ou  guindaleza. 

Cabo.  to.  Cabo,  extremidade, 
fim.  Cujusque  rei  extrenii- 
tas :  —  V.  Mango  :  —  carta 
inferior  de  qualquer  dos  qua- 
tro naipes  no  jogo  do  rever- 
sino.  Inferioris  nnmeri  pa- 
gella.  in  quodam  chartarum 
ludo:  —  pacote,  fardo  peque- 
no. Sarcinula,  k: — V.  Hilo 
ou  Hebra  com  uso  artístico : 

—  (p.  Ar.)  V.  Párrafo,  Di- 
visión, Capitulo: — extremi- 
dade ou  pequena  parte  de 
alguma  cousa  como  de  corda, 
de  vela  etc.  Pei  residuum: 

—  (naut.)  cabo,  amarra,  cor- 
da de  navio.  Pudens,  fu- 
nis nauticus:  — (naid.)  cabo, 
promontorio;  ponta  de  ter- 
ra alta  que  se  alonga  pelo 
mar.  Promontorium,  ii:  — 
(mil.)  cabo  de  esquadi*a:  — 
( ant.)  sitio,  logar :  —  (ant.) 
parte,  requisito,  circumstan- 
cia :  —  (ant.)  V.  Caudillo, 
Capitán: — (fig.ant.)\  .Fin: 
— (fig.  ant.)  extremo,  perfei- 
ção :  — x)rep.  (ant.)  Y.  Junto, 
Cerca: — pi.  cabos;  pés,  fo- 
cinho e  cauda  dos  cavallos 
e  seus  congéneres.  Crines, 
pedes,  et  ora  equorum:  — 
extremidades;  partes  do  ves- 
tuario, taes  como  meias,  sa- 


CAB 


517 


patos,  chapéu,  etc.  Extrema 
partium  corporis  ornamenta 
vestibus  adjunta:  —  enfeites 
nos  jaezes  da  cavalgadura. 
Minoris  in  phaleris    orna- 
tus :  —  pontos    do    discurso. 
Capita,  aut  membra  oratio- 
nis :  —  adelante,    mod.   adv. 
(ant.)  V.    En    adelante :  — 
de  afio;   anniversario  fúne- 
bre; officio  que  se  faz  por 
algum   defunto  no  dia  em 
que  se  completa  um  anno 
que  fallecen.  Anniversaria 
par  entalia :  —  de    armería; 
em  Navarra,  casa  principal 
ou  solar  de  familia  nobre. 
Domús     princeps     prima, 
stirps,  alicujus  domús: — de 
barra,  moeda  de  prata  mal 
cunhada  por  ser  do  fim  da 
barra.  Argenteus  nummus  vix 
signatus:  — de  barra;  troco; 
sobra  de  dinheiro.  Resídua 
vel  ultima  moneta  in  raiio- 
num  supputatione : — de  casa 
(ant.)  chefe,  o  principal  da 
casa  ou  familia: — de  esqua- 
dra ,     cabo    de    esquadra , 
aquelle  que  commanda  uma 
esquadra  de  soldados.  Du- 
ctor,  caput  manipuli  mili- 
tum :  —  de  escadra  de  entre- 
ga (mil.);  primeiro  cabo  de 
esquadra  da  guarda.  Semi- 
decurio,   primarius   in  sta- 
tione  militum:  —  de  fila;  cer- 
rafila;  o  ultimo  soldado  que 
está    na    fila.    Manipularis 
ordinis  caput,  ductor:  —  de 
ronda,  cabo  da  ronda;  offi- 
cial  de  justiça  que  governa 
a  ronda  ou  soldado  que  com- 
manda   uma    patrulha    no- 
cturna.  Accensus   vel  miles 
pircefectus  ad  urbis  custodiam 
et  lustrationem :  —  cabo  dos 
guardas  da  policia  do  con- 
trabando. Vectiqalium    inte- 
gritatis    custodum    primus. 
Segundo    cabo;    chefe    mi- 
litar de  uma  província  de- 
pois do  capitão  general.  Ca- 
bos negros;  cabello,  sobran- 
celhas  e   olhos  negros  nas 
mulheres.  Capilli,  oculi,  ao 
supercilia  nigra  feminarum. 
A  cabo  (loc.  adv.  ant.)  V.  Al 
cabo.  À  cabo  de  cien  años  los 
reyes  son  villanos,  y  a  cabo 
de  ciento  y  diez  los  villanos 
son  reyes  (rif);  ao  fim  de 
cem  annos  se  fazem  dos  reís 
villões,  e  nos  cento  e  seis. 


518 


CAB 


pos  villãos  reis;  explica  a 
inconstaucia  das  cousas  e  a 
sorte  dos  homens.  Al  cabo, 
loc.  adv.;  no  cabo,  no  fim, 
por  ultimo.  Al  cabo  ál  cabo, 
ou  ai  cabo  y  a  la  postre,  ou 
ai  cabo  de  la  jornada  (loc. 
fam.);  no  cabo,  depois  de  tu- 
do, por  ultimo,  no  fim.  De- 
muni,  tandem.  Al  cabo  de 
cien  años  todos  seremos  sal- 
vos (rif.);  no  fim  de  cem  an- 
nos,  todos  seremos  salvos 
ou  livres  das  miserias  d'esta 
vida.  Al  cabo  del  año  mas 
come  el  muerto  que  el  sano 
(rif.);  come  mais  o  morto  no 
cabo  de  um  anno,  que  o  vivo 
mundano;  exprime  o  muito 
que  se  dispende  em  suffi-a- 
gios  e  outros  gastos  pelos 
defunctos  no  primeiro  anno 
depois  do  seu  fallecimento. 
Al  cabo  del  mundo,  ou  hasta 
el  cabo  del  mundo  (fam.);  no 
fim  do  mundo,  ao  cabo  do 
mundo;  em  ou  a  qualquer 
parte  por  distante  que  seja. 
Ad  extremas  orbis  plagas. 
Al  cabo  de  los  años  mil  vuel- 
ve el  agua  por  do  solia  ir, 
vuelven  las  aguas  por  do  so- 
lian  ir,  ó  torna  el  agua  á 
su  cubil  (rif.);  no  cabo  de 
annos  mil,  torna  a  agua  ao 
seu  covil;  denota  que  asuc- 
cessao  dos  temjDos  torna  a 
introduzir  os  usos  e  costu- 
mes que  d'antes  se  haviam 
abolido.  Al  cabo  de  tim  año 
tiene  el  mozo  las  mañas  de 
su  amo  (rif);  no  cabo  de  um 
anno  tem  o  creado  as  manhas 
do  amo;  exprimo  a  influen- 
cia que  tem  nos  inferiores 
os  exemplos  dos  superiores. 
Dar  cabo  (fig.  ant.);  escla- 
recer, abrir  caminho.  ,Dar 
caboá  alguna  cosa;  aperfei- 
çoar alguma  cousa.  Perfice- 
re,  compjlere.  Dar  cabo  de 
alguna  cosa;  dar  cabo  de  al- 
guma cousa;  acaba-la,  des- 
trui-la. Delere.  De  cabo.  (loe. 
adv.  ant.)  V.  Nuevamente. 
Dobrar  el  cabo  (fr.  naut.); 
dobrar  o  cabo;  passar  a  em- 
barcação por  um  cabo  ou 
promontorio  e  dobra-lo.  Fro- 
montorium  prceterire,  supe- 
rare. Echar  á  cabo  cdgun 
negocio  (ant.);  levar  a  cabo 
algum  negocio,  conclui-lo. 
En  COMO  (loc.  adv.);  ao  cabo,  .\ 


CAB 

no  fim.  En  mi  cabo,  en  tu 
cabo,  en  su  cabo  (loc.  adv.);  da 
minha  parte,  da  tua  parte, 
da  sua  parte.  Estar  ai  cabo 
de  algun  negocio;  estar  ao 
facto  de  algum  negocio,  en- 
tende-lo. Rem  caliere,  probé 
capere,  adprime  noscere.  Es- 
tar alguno  al  cabo  o  muy  al 
cabo  (fr.  fig.);  estar  em  ar- 
tigos de  morte,  estar  para 
morrer,  no  fim  da  vida.  In 
extremo  agone  versari,  ex- 
tremum  spiritum  agere.  Lle- 
var al  cabo  alguna  cosa  (fig.); 
aperfeiçoar  alguma  cousa. 
Perficere,  absolvere.  Llevar 
>al  cabo  ó  hasta  el  cabo  al- 
guna cosa  (fr.  fig.);  levar 
uma  cousa  a  cabo;  segui  la 
com  firmeza  até  ao  fim.  Te- 
naciter,  vehementer  iirgere, 
prosequi.  Montar  el  cabo. 
(fr.  naiit.)  Y.  Doblar  el  cabo. 
No  tener  cabo  ni  cuerda  al- 
guna (fr.  fig.  fam.);  não  tem 
ponta  por  onde  se  lhe  pegue ; 
diz-se  de  um  negocio  tão 
complicado  e  embrulhado, 
que  deixa  em  duvida  por 
onde  se  ha  de  começar.  Bem 
difficilem,  inextricabilem  es- 
sg.  Por  cabo,  por  el  cabo, 
(loc.  adv.)  V.  Extremada- 
mente. Por  ningún  cabo;  de 
nenhum  modo,  por  meio  ne- 
nhum. Nidlatenus,  nuUa  vid. 

Caboes.  m.  (zool.)  Caboez;  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  esparoideos,  cujo  corpo 
é  escuro,  cylindrico  e  com- 
prido, a  cabeça  mediana  e  a 
boca  bastante  gi-ande,  que 
se  encontra  nas  ilhas  Molu- 
cas. 

Cabomba.  /.  (bot.)  Cabomba; 
certa  especie  de  herva  as- 
sas commum  nas  aguas  de 
Guyana. 

CabombÁceo,  Cabombeo.  adj. 
(bot.)  Cabombeo;  que  se  pa- 
rece ou  refero  á  cabomba: 
— /.  pl.  cabombeas;  fami- 
lia de  plantas  phaneroga- 
mas  e  aquáticas,  cujo  typo 
é  o  genero  cabomba. 

CaYíonugro,  Cabonigro.  m.  (bot.) 
Cabonegro  ou  cabonigro ; 
13lantas  da  familia  das  pal- 
meiras. 

Caboo.  m.  (bot.)  Caboo;  planta 
de  Sumatra. 

Caboprendeb,  a.  (ant.)  V.  Com- 
prender. 


CAB 

Caboral.  m.  (ant.)  Cabo  de 
guerra,  chefe: — adj.  (ant.) 
V.  Capital. 

Caboso,  sa.  adj.  (ant.)  Cabal; 
perfeito. 

Cabotaje,  m.  (naut.)  Cabota- 
gem; navegação  de  costa  a 
costa.  Oris  semper  próxima 
navigatio. 

Cabra.  /.  Cabra ;  femea  do  bo- 
de. Capra,  ce:  —  antigama- 
china  de  guerra  para  lançar 
pedras.  Bellici  tormenti  ge- 
nus :  —  montes;  cabra  mon- 
tez;  especie  de  cabra.  Ca- 
2}ra  ompicapra:  —  manchas 
que  appai-ecem  nas  pernas 
por  approxima-las  do  fogo. 
Cargarle  á  alguno  las  ca- 
bras; deitar  as  culpas  a  al- 
guém. Cídpam  alicui  falso 
imputare.  Echar  cabras  olas 
cabras;  jogarem  os  que  per- 
deram igualmente  para  ver 
qual  pagará  o  total.  Omnem 
ludi  sortem  inter  devictos  col- 
lusores  mittere.  Echar  las 
cabras  á  otro  (fig.  fam.)  V. 
Cargar  á  alguno  las  cabras. 
La  cabra  siempre  tira  al 
monte;  filho  de  peixe  sabe 
nadar;  cão  de  caça  sáe  á 
raça.  Cabra  coja  no  quiere 
siesta  (rif);  cabra  manca 
não  tem  sesta.  Por  do  salta 
la  cabra,  salta  la  que  la  ma- 
via,  ó  cabra  por  viña,  cual  la 
madre  tal  la  hija  (rif);  ca- 
bra vae  pela  vinha,  por  onde 
vae  a  mãe,  vae  a  filha. 

Cabrafigar.  a.  (ant.  agr.)  V. 
Cabrahigar. 

Cabrapigo.  m.  (ant.  bot.)Y.  Ca- 
brahigo. 

Cabrahigadura.  /.  Caprifica- 
ção;  operação  pela  qual  os 
figos  femininos  das  figueiras 
mansas  são  fecundados  pelo 
pollen  dos  figos  de  cabrafi- 
go.  Caprificatio,  onis. 

Cabrahigal,  m.  Caprifigal;  ar- 
voredo, mata  de  caprifigos 
ou  figueiras-baforeiras.  Si- 
ius  caprificis  abundans. 

Cabrahigar,  a.  (agr.)  Caprifi- 
car,  tocar  os  figos;  fazer  en- 
fiadas de  figos  da  figueira- 
baforeira  ou  masculina,  e 
I^endura-las  nos  ramos  da  fi- 
gueira mansa  fcmininaquan- 
do  não  for  i»5sivel  plantar 
ao  pé  d'ella  uma  figueira- 
baforeira,  jjara  que  os  figos 
femininos  sazonem  e  se  tor- 


CAB 

nem  doces.  Caprificare :  — 
m.  V.  Cabrahigal. 

Cabrahigo,  m.  fòoí.J  Caprifigo, 
figueira-baforeira  ou  de  to- 
car; figueira  brava  mascu- 
lina cujo  fructo  nunca  ama- 
durece. Caprificiis,  i :  —  figo 
bravo  ou  de  tocar;  o  fructo 
da  figueira-baforeira.  Ficus 
agrestis. 

Cabeajo.  m.  (zool.)  Cabrajo; 
nome  com  que  se  designam 
os  caranguejos  marinhos  da 
familia  dos  decopodas  ma- 
cruros . 

Cabke.  m.  (ant.  naut.)  V.  Cahle. 

Cabreado,  da.  adj.  (br az.)  Ca- 
brado, empinado ;  applica- 
se  ao  cavallo  que  tem  as 
mãos  levantadas,  e  se  apoia 
com  garbo  sobre  os  pés. 

Cabreia./.  (ant.  mil.)  Cabrita; 
antiga  machina  de  guerra, 
com  que  se  atiravam  pedras. 
hapidaria  capra. 

Cabeeja.  /.  (ant.)  V.  Cabreia. 

Cabreo,  tn.  (p.  Ar.)  V.  Cahre- 
ve: — V.  Becerro,  cartulario 
das  antigas  igrejas  e  mos- 
teiros. 

Cabrería.  /.  Cabril ;  curral  de 
cabras.  Caprile,  is: — (ant.) 
gado  caprino  ou  cabrum.  Pe- 
cas caprinum. 

Cabreriza.  /.  Cabana  de  ca- 
breiros. Caprarii  tugurium: 

—  cabreira;  mulher  de  ca- 
breiro. 

Cabrerizo,  za.  s.  V.  Cabrero : 

—  adj.  (des.)  cabrum,  capri- 
no; concernente  ás  cabras. 
Capriniis,  o,,  um. 

Cabrero,  ra.  s.  Cabreiro;  pas- 
tor de  cabras.  Caprarius,  i: 
— (vulg.)  o  que  no  jogo  tem  o 
costume  de  desforrar-se  ou 
perder  dobrado. 

Cabrestante,  m.  Cabrestante; 
especie  de  bolinete  de  que 
não  dittere  senào  na  posição 
do  cylindi'o,  que  é  vertical,  e 
na  das  alavancas,  que  é  ho- 
risontal.  É  sem  embargo  mais 
vantajoso  para  a  potencia, 
que  pôde  ser  maior  e  actuar 
perpendicularmente  sobre  o 
braço  da  alavanca.  Empre- 
ga-se  especialmente  nos  na- 
vios e  nos  portos,  para  al- 
çar grandes  pesos,  puxando- 
os  por  cabos  que  se  lhe 
enrolam.  Machina  tracto- 
ria: — mayor  ou  'princi- 
pal (naut.);  cabrestante  de 


CAB 

ré;  o  que  se  acha  collocado 
a  ré  do  mastro  grande  e 
que  eleva  um  dos  seus 
corpos,  tendo  o  outro  debai- 
xo ou  na  baleria  do  convés: 
—  sencillo,  ou  de  conbés  e  de 
p>roa;  cabrestante  simples, 
ou  de  convés  e  de  proa;  o 
que  nào  tem  mais  de  um 
corpo,  e  se  acha  collocado  no 
convés  ou  no  castello  de  proa. 

Cabrestrear.  n.  (ant.)  V.  Ca- 
bestrar, caçar. 

Cabeestillo.  m.  (naut .)  Cabo  de 
resguardo ;  cabo  delgado  que 
se  amarra  desde  os  ovens  da 
enxárcia  real  ao  extremo  su- 
perior do  cepo  de  uma  an- 
cora suspensa  ao  costado, 
para  se  nào  enrascarem  as 
escotas  e  as  amuras  das  ve- 
las maiores  no  acto  de  algu- 
mas manobras. 

Cabresto,  m.  (ant.)  V.  Cabes- 
tro. 

Cabrevaciox.  /.  (2).  Ar.)  De- 
marcação feita  nos  terrenos 
da  coroa. 

Cabrevar.  a.  (p.  Ar.)  Demar- 
car; abalizar,  nos  terrenos  da 
coroa,  as  terras  sujeitas  a 
pagar-lhe  direitos. 

©abreve,  m.  (prov.)  V.  Cabre- 
vacion. 

Cabria.  /.  (naut.)  Cabrea ;  ma- 
china composta  de  duas  vi- 
gas levantadas  formando  um 
angulo  agudo,  e  sustentadas 
por  varios  cabos  chamados 
guias,  tendo  no  vértice  um 
ou  mais  cadernaes ;  serve 
para  montar  a  artilheria  e 
erguer  grandes  pesos.  Gj'us 
tractoria  trochlea:  —  arvore 
horisontal  da  roda  no  seu 
eixo.  Suciãce  axis  horizonta- 
lis:  —  (art.)  cabrea;  especie 
de  cavallete  onde  se  colloca 
o  orgño  em  que  se  prega  o 
urdume  nos  teares: — (mech.) 
sarilho;  machina  de  levan- 
tar pesos,  composta  de  um 
cyliiidro  ou  arvore  com  bar- 
ras ou  raios  nas  extremida- 
des, aos  quaes  se  applica  a 
potencia  para  o  fazer  re- 
volver soíjre  os  seus  ful- 
cros, e  envolver  em  si  a  cor- 
da do  ¡jeso  que  se  preten- 
de levantar.  Para  que  o  peso 
se  mantenha  á  mesma  altu- 
ra a  que  se  elevou,  quando 
aconteça  o  operario  abando- 
nar a  machina,  o  sarilho  c 


CAB  519 

munido  de  uma  roda  depen- 
dente do  cjlindro,  e  de  um 
dente  articulado  que  a  não 
deixa  volver  para  trás. 

Cabeial.  m.  (ant.)  V.  Cabrio. 

Cabrilla.  /.  Cabrinha;  cabra 
pequena :  — (zool.)  cabrinha 
ou  ruivo;  peixe  indígena  dos 
nossos  mares,  de  meio  pé  de 
comprido,  de  côr  escura,  com 
quatro  faxas  longitudinaes 
encarnadas  e  a  cauda  fendi- 
da; a  sua  carne  é  molle  e 
insijiida.  Perca  caprilla:  — 
pi.  manchas  ou  empolas  que 
A^em  ás  pernas  das  pessoas 
que  se  expõem  por  muito  tem- 
po á  acção  do  fogo.  Ustiones  . 
in  crvribus  à  nimia  proxi- 
mitaie  focidi:  — jogo  de  ra- 
pazes, que  consiste  em  ati- 
rar das  praias  do  mar,  etc., 
pedras  que  percorrem  uma 
grande  extensão  á  flor  da 
agua:  —  (astron.)  as  sete-ca- 
brinhas  ou  sete-estrello;  no- 
me que  dá  o  vulgo  ás  plêia- 
des, constellaçào  no  signo  de 
Tauro.  Fleiades  vergitice:  — 
(naut.)  carneirada;  ondas 
em  flor  ou  prateadas  que  faz 
o  mar  quando  começa  a  so- 
prar vento  fresco. 

Caiírillear.  n.  Marulhar-se ;  fa- 
zer (o  mar)  carneiros  ou  car- 
neirada de  ondas :  —  (inus.) 
jogarem  os  rapazes  o  jogo  de 
atirar  pedras  pela  superficie 
da  agua. 

Cabrilles.  tn.  Marulhada ;  ac- 
ção de  se  marulhar  o  mar  : 
—  carneirada  de  ondas. 

Cabrillo.  VI.  Queijinho  de  leite 
de  cabra. 

Cabeina.  /.  (ant.)  Pelle  de  ca- 
bra. 

Cabrio,  m.  Barrote  ou  viga; 
cada  um  dos  paus  empre- 
gados na  construcção  do  so- 
lho e  do  tecto  das  casas.  Ti- 
gnum,  i. 

Cabrio,  ia.  adj.  Cabrio,  ca- 
brum,  caprino;  concernente 
ás  cabras.  Caprinvs,  capri- 
genus,  a,  um : — m.(zool.  ant.) 
V.  Cabrón. 

Cabeiol.  m.  (ant.)  V.  Cabrio. 

Cabriola./.  Cabriola ;  salto  que 
dá  o  dansador,  meneando  os 
pés  com  graça  c  agilidade. 
Levis  in  sublime  saítus  certa 
lege: — (jig.)  cabriola;  salto 
empinado  como  o  da  cabra. 
Saltus  in  sublime:  — cabrio- 


520 


CAB 


la;  salto  desconcertado  de 
quem  folga  ou  brinca:  — 
(equit.)  cabriola;  especie  de 
corveta  que  o  cavallo  des- 
creve dando  um  salto,  passo 
e  couce.  V.  Salto,  Coz. 

Cabeiolaje.  m.  (arcliit.)  Em- 
madeiramento;  acção  eeíFei- 
to  de  emmadejrar  ou  barro- 
tear  com  caibros:  —  caibra- 
gem;  estado,  qualidade  e 
posição  dos  caibros :  —  cai- 
bragem;  reunião  dos  cai- 
bros. 

Cabriolar,  n.  Cabriolar;  dar 
pulos  ou  saltos;  fazer  cabrio- 
las. Levi  saltu  sese  in  subli- 
me tullere. 

Cabriolé,  m.  Cabriole;  carrua- 
gem ordinariamente  de  duas 
rodas,  para  duas  ¡jessoas:  — 
(ant.)  especie  de  capote  com 
mangas  ou  aberturas  late- 
raes  para  passarem  os  bra- 
ços, e  que  com  mui  pequena 
alteração  no  feitio  usavam 
indistinctamente  homens  e 
mulheres.  Manicati palii  ge- 
mís. 

Cabriolear,  n.  V.  Cabriolar. 

Cabriolista.  5.  Cabriolador;  o 
que  faz  cabriolas :  —  salta- 
dor, dansador. 

Cabriolo,  m.  (ant.)  V.  Cabrito. 

Cabrion.  to.  (artil.  e  naut.)  Cal- 
ce que  se  mette  atrás  de 
uma  roda  para  não  retro- 
ceder :  —  cunha  de  reforço 
das  carretas  de  artilheria 
quando  ha  borrasca. 

Cabrionar.  a.  (naut.)  Calçar; 
metter  cunhas  ás  carretas 
de  artilheria. 

Cabrita.  /.  dim.  de  Cabra,  ca- 
brinha;  cabra  pequeña  que 
não  tem  mais  de  um  anno. 
Capella  annicula :  —  (mil. 
ant.)  cabrita;  antiga  machi- 
na de  atirar  pedras.  Capel- 
la tormenti  bellici  genus:  — 
(ant.)  pellica;  pelle  de  ca- 
brito cortida. 

Cabritero,  ra.  s.  Vendedor  de 
cabritos.  Hcedorum  venditor: 
—  (ant.)  pelliqueiro;  o  que 
vendia  pelles  de  cabrito  cor- 
tidas. 

Cabritilla./.  Pellica;  pelle  de 
cabrito  ou  cordeiro  cortida 
e  preparada.  ílcedina  sen 
agnina  pellis  macerata. 

Cabkitillo.  m.  dim.  de  Cabrito. 
Cabritinho. 

Cabrito,  m.  Cabrito;  íilho  da 


(JAB 

cabra  que  não  tem  mais  de 
um  auno.  Hcedus,  i. 

Cabrituno,  na.  adj.  Concernen- 
te ao  cabrito. 

Cabro,  m.  (ant.)  V.  Cabrón. 

Cabrón,  m.  (zool.)  Cabrão;  qua- 
drúpede ruminante,  typo  da 
familia  das  cabras  e  do  ge- 
nero do  mesmo  nome,  com 
chifres  grandes,  esquinados, 
nodosos,  retorcidos  e  inclina- 
dos para  trás;  tem  uma  con- 
formação robusta  e  airosa, 
pello  comprido,  forte  e  ás- 
pero, e  barba  abundante. 
Hircus,  i:  —  montês;  cabrão 
montez;  especie  do  genero 
cabra,  quasi  do  tamanho  de 
cabrão.  O  seu  pello  é  mais 
abundante  e  forte  no  inver- 
no que  no  verão!,  aleonado 
ou  louro,  com  uma  faxa  dor- 
sal negra ;  os  chifres  e  a  bar- 
ba são  negros;  habita  nos 
mais  altos  montes  da  Euro- 
pa :  —  (fig.  fam.)  cabrão ;  o 
que  consente  ii. fidelidade  na 
mulher.  Proprii  thalami  co- 
piam faciens.  Grau  cabrón; 
o  demonio  que  se  suppunha 
ser  chefe  e  mestre  das  bru- 
xas. 

Cabronada.  /.  (fam.)  Consenti- 
mento ou  tolerancia  do  ma- 
rido no  adulterio  de  sua  mu- 
lher. Infamia,  dedecus,  igno- 
minia:—  por  extensão,  sof- 
frimento  de  uma  acção  vil 
ou  de  uma  infamia:  —  in- 
commodo  que  se  soffre  por 
falta  de  resolução,  de  exces- 
siva paciencia,  etc. 

Cabronazo,  m.  angm.  de  Ca- 
bron. 

Cabroncillo,  to,  zcelo.  m.  dim. 
de  Cabrón. 

Cabronismo.  5)1.  Qualidade  de 
cabrão,  entre  os  maridos. 

Cabrüdo,  da.  adj.  (ant.)  V.  Ca- 
bruno. Lana  cabruda;  lã  ca- 
brua;  chamam  assim  nas 
fabricas  á  lã  forte  cora  pel- 
los brancos  e  tensos. 

Cabrujon.  m.  (ant.)  V.  Cabu- 
jón. 

Cabruno,  na.  adj.  Cabrum,  ca- 
brua;  próprio  ou  pertencen- 
te ás  cabras  ou  bodes.  Ca- 
prinus,  hÍ7xinus :  —  simi- 
Ihante,  parecido  em  quali- 
dades com  as  cabras. 

Cabsa.  /.  (ant.)  V.  Causa. 

Cabsadob.  m.  (ant.)  V.  Causa- 
dor, 


CAC 

Cabsar.  a.  (ant.)  V.  Causar. 

Castela./.  (ant.)Y.  Cautela. 

Cabteloso.  adj.  (ant.)  V.  Cau- 
teloso. 

Cabtener.  a.  (ant.)  Conservar, 
manter. 

Cabu.  7n.  (p.  Asf.)  Terra  esté- 
ril. Terra  sterilis. 

Cabuago.  m.  (bot.)  Cabuago; 
especie  de  limão  das  ilhas 
Filippinas. 

Cabucada.  adj.  (ant.)  Appli- 
cava-se  á  sella  de  ginete 
que  era  um  tanto  baixa  ou 
inclinada  para  a  frente. 

Cabucheeo.  ad¡¡.  (germ.)  La- 
drão que  só  furta  oiro. 

Cabucho.  m.  (germ.)  Oiro. 

Cabujón,  m.  Cabuxão;  rubim 
em  bruto.  Carbuncvlus  ru- 
dis,  impolitus,  inclaboratus : 
—  (zool.)  genero  de  mollus- 
cos  da  ordem  dos  gasteró- 
podos pectinibranchios  de 
Cuvier,  de  figura  cónica  e 
vértice  mais  ou  menos  cui*- 
vo  ou  em  espiral.  Confun- 
diu-se  por  muito  tempo  com 
o  genero  lapa. 

CÁBULA.  /.  (fam.)  V.  Cabala. 

Cabulla.  /.  Cabulha;  corda 
feita  de  pita  de  que  se  usa 
muito  na  America  para  ap- 
parelhar  os  barcos. 

Cabullería.  /.  (naut.)  Corda- 
me; conjunto  de  cabos  e  o 
total  d'elles,  que  se  empre- 
gam no  baixel.  E  equivalen- 
te á  cordoalha  do  navio:  — 
de  labor ;  cabos  de  laborar; 
todos  que  se  destinam  para 
o  trabalho,  e  que  são  habi- 
tualmente empregadosn'este. 

Cabur.  m.  (bot.)  Cabur;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
persicaria»,  indigena  da  ilha 
de  Java. 

Caburera.  m.  (bot.)  Cabureira ; 
arvore  do  balsamo  do  Peru. 

Caburo.  m.  (zool.)  Caburé; 
ave  nocturna  do  Brazil. 

Cabuya.  /.  V.  Fita:  -  (p.  And.) 
corda  feita  de  fio  de  pita. 
Bestis  aloes  filo  texfa. 

Cabzar.  a.  (ant.)Y.  Cazar. 

Caca.  /.  Caca;  o  excremento 
das  creanças.  Ejectam enta 
ventris  in  jnieris:  —  caca; 
voz  com  que  o  menino  avisa 
que  quer  evacuar  o  ventre. 
Vox  pueri  ventrein  exone- 
rare cupientis.  Descubrir, 
callar  ó  ocultar  la  caca  (fr. 
fig.  fam.};  descobrir,  occul- 


CAC 

tar  ou  calar  a  culpa,  des- 
cobrir ou  occultar  algum 
defeito  ou  vicio.  Vitiiim  aut 
culpam  prodere  vcl  celare. 

Cacaboya.  m.  (zool.)  Cacaboia; 
serpente  do  Brazil. 

Cacadú.  m.  (zool.)  Cacatú;  es- 
pecie de  papagaio. 

Cacagogo,  GA.  adj.  (pharm.) 
Cacagógo;  especie  de  un- 
guento cuja  applicação  ás 
margens  do  anus  produz  as 
dejecções  alvinas. 

Cacahual,  m.  V.  Cacaotal. 

Cacahutal.  m.  Logar  planta- 
do de  cacahuates. 

Cacahuate  ou  Cacahuete,  m. 
(hot.)  Cacahuate ;  planta 
frondosa,  cujos  rebentos, 
ferrando-se  na  terra,  produ- 
zem varios  bulbos  da  figura 
e  quasi  do  tamanho  de  um 
casuUo  de  seda.  Cada  um 
contém  duas  sementes  do 
tamanho  de  um  grao  de  bi- 
co, que  se  comem  de  varias 
maneiras,  e  ordinariamente 
torradas.  Estas  sementes 
têem  o  mesmo  nome  da  plan- 
ta, a  qual,  trazida  da  Ame- 
rica para  Ilespanha,  se  co- 
nhece ainda  com  o  nome  de 
Mani  na  America  meridio- 
nal. 

Cacahuy.  /.  (zool.)  Cacahuy, 
ave  da  America,  assim  cha- 
mada por  onomatopeia,  cm 
relação  ao  seu  canto. 

Cacajo.  m.  (zool.)  Cacago;  os- 
l^ecie  de  quadrumano  da 
America  meridional,  perten- 
cente ao  genero  saki. 

Cacalia.  /.  (bot.)  Cacalia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compostas,  herbáceas, 
vivazes,  e  providas  de  folhas 
alternas  frequentemente  pe- 
cioladas,com  cabecinhas  dis- 
postas em  espigas  e  guarne- 
cidas de  flores  rosadas,  bran- 
cas e  amarei  las. 

CacaliÁntemo.  m.  (bot.)  Caca- 
liantemo;  secção  do  genero 
kleinia,  que  comprehende 
todas  as  especies,  providas 
de  cabecinhas  homogamas, 
que  contêem  flores  herma- 
phroditas. 

Cacalote,  m.  (p.  Cub.)  Doce 
em  pasta  feito  com  mil  lio 
torrado,  sem  o  nioer:  —  (fig. 
fam.)  absurdo  ou  disparate 
notável. 

Cacao,  m.  (bot.)  Cacaoeiro;  ge- 


CAO 

ñero  de  plantas  da  familia 
das  bitneriaceas,  composto 
de  muitas  especies,  que  cres- 
cem todas  na  America  equa- 
torial e  no  centro  dos  bus- 
ques, que  as  pi-otegf",m  da 
violencia  dos  ventos.  E  uma 
arvore  de  muita  analogia 
com  as  nossas  cerejeiras,  dá 
flores  amarello  encarnadas, 
e  cujo  fructo  é  uma  baga 
curva,  de  meio  pé  de  com- 
prido e  da  me-ma  côr  que 
as  flores,  que  contêem  de 
vinte  a  quarenta  sementes. 
Tlicobroma  cacao:  —  cacau; 
a  semente  do  cacaoeiro,  si- 
milhante  á  ammidoa,  carno- 
sa e  coberta  de  uma  pelli- 
cul.a  delgada  de  côr  parda, 
de  que  se  limpa  torrando-a; 
e  que  é  o  principal  ingre- 
diente do  chocolate.  Mante- 
ca de  cacao  (pliarm.);  man- 
teiga de  cacau;  oleo  que  se 
extrahe  da  semente  do  ca- 
cau, c  se  chama  assim  pela 
aualugia  que  tem  com  a 
vei-dadcira  manteiga.  Serve 
para  pomadas  e  também 
para  suppositorios  hemor- 
rhoidarios. 

Cacáo-caracas.  m.  Cacau  de 
Caracas,  muito  estimado. 

Cacaotal,  m.  Cacaoal;  sitio 
'  plantado  de  cacaoeiros.  Lo- 
cns  arboribiis  ¿adieis,  vulgo 
cacaos,  consitus. 

Cacaraña.  /.  (j>.  A.)  Signal 
que  deixam  no  rosto  as  be- 
xigas. 

Cacarañado,  adj.  (p.  A.)  Be- 
xigoso; picado  de  bexigas. 

Cacareador,  ra.  s.  Cacareja- 
dor;  o  gallo  ou  a  gallinha 
que  cacareja.  Gallus  cucu- 
riens  aid  gallina  gracillans: 
—  (fig.)  fanfarrão,  gárrulo; 
o  que  exagera  e  exalta  as 
suas  acções.  Jactator,  arro- 
gans,  tumidiis. 

Cacareadura. /l  (vulg.)Y.  Ca- 
careo. 

Cacarear,  n.  Cacarejar;  gi-itar 
o  gallo  ou  a  gallinha.  Cncu- 
rire,  graciUare:  —  a.  (fig.) 
cacarejar;  fanfarronar,  ja- 
ctanciar-se,  exaltar  as  pro- 
pinas acçõe-;  pairar  muito. 
Jactare,  ostentare,  gloriari. 
Cacarear  y  no  ptoner  huevo; 
cacarejar  e  nao  pôr  ovo;  ap- 
plica-se  ao  individuo  que 
faz  projectos  chimericos. 


CAO  521 

Cacareo,  m.  Cacarejo;  acção 
e  eífeito  de  cacarejar.  Cuca- 
riendi  actus:  —  cacarejo; 
gabos,  jactancias,  garrulice, 
ruido,  alarido,  vozeria,  cla- 
mor repetido,  celeuma. 

Cacarero,  m.  V.  Cacareador. 

Cacarulo.  m.  (ant.J  Dito  joco- 
so que  se  applicava  ao  indi- 
viduo ridiculo  ou  de  figura 
extravagante. 

Cacaspisto.  adj.  (zool.)  Cacas- 
pisto;  diz-se  da  serpente  ve- 
nenosa com  o  corpo  coberto 
de  placas. 

Cacastol.  m.  (zool.)  Cacastiil; 
ave  do  México  do  tamanho 
do  estorninho. 

Cacatoes.  m.  (zool.)  Cacatús; 
genero  de  aves  trepadoras 
da  familia  dos  pajjagaios, 
indígena  das  ilhas  Mui  ucas, 
das  Filippinas  e  da  Nova 
HollancTa;  suas  especies  são 
notáveis  pelas  formosas  co- 
res de  suas  peunas,  entre 
as  quaes  sobresáe  o  íjranco. 

Cacatoli.  m.  (bot.)  Cacatoli ; 
planta  annual,  indígena  do 
Malabar  c  parecida  com  o 
sésamo. 

Cacatorotl.  m.  (zool.)  Cacato- 
rotl;  especie  de  verdelhão 
mexicano,  de  canto  mui 
agradável. 

Cacatúa.  /.  (zool.)  Cacatúa.  V. 
Cacatoes. 

Cacauete.  m.  (zool.)  V.  Caca- 
huate. 

Caccixia.  /.  (bot.)  Caccinia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  asperifolias,  que  tem 
as  folhas.estreitas,  azuladas 
e  espinhosas,  e  as  flores  dis- 
postas em  forma  de  cacho: 
é  originaria  da  Pérsia. 

Cacea  (a  la),  loe.  adv.  (art.) 
Emprega-se  para  designar 
o  modo  de  pescar  atuns  ou 
bonitos,  indo  á  vela  por  bor- 
dos successivos. 

Cacear,  a.  V.  Cazear. 

Cacera.  /.  (agr.)  Regueira, 
aberta;  especie  de  canal  por 
onde  se  conduz  a  aiiua  para 
a  irrigação  das  tei'ras.  Ca- 
nalis,  incile. 

Cacería.  /.  V.  Cazeria. 

Cacerilla. /.  dim.  de  Cacera. 
Regato  pequeno. 

Cacerina./.  Bolsa  de  caçador 
feita  de  coiro  com  divisões, 
que  se  usa  para  conduzir 
cartuxos   e   bala.    Coriácea 


522  CAG 

hursa  deferendis  glohidis 
plumheis,  et  pyrico  pulveri 
deserviens:  —  (naut.)  caixa 
de  folha  de  Flandres  em 
que  o  commandante  de  pe- 
ça guarda  as  estopas  e 
agulhas  para  limpar  os  ou- 
vidos das  peças. 

CACEEor.A.  /.  Cassarola ;  vaso 
de  figura  cylindrica,  com 
cabo  comprido,  commura- 
mente  de  ferro;  serve  para 
cozer  e  guisar  alimentos. 
Cacabvs,  i. 

Caceta.  /.  (j^liarm.)  V.  Gazeta, 

Cacicazgo,  Cacicato.  /.  Digni- 
dade de  cacique,  e  o  seu 
territorio.  Toparchia,  ce. 

Cacillo,  m.  dim.  de  Caso. 

Cacimba./.  Cacimba;  cova  ou 
furo  que  os  navegantes  fa- 
zem nas  praias  para  have- 
rem agua  doce:  —  (naut.) 
V.  Balde.  * 

Cacique,  m.  Cacique;  chefe  de 
indios  ou  a  auctoridade  su- 
perior em  alguma  provincia 
ou  povo  indio.  Danastes 
apud  indos,  vulgo  cacique: 
—  (fiíJ-)  qualquer  dos  prin- 
cipaes  de  um  povo.  Primus 
popuU:  —  (p.  A.)  cacique; 
o  indio  delegado  pelos  go- 
vernos americanos  para  fa- 
zer justiça  ao^  indigenas  nos 
povoados  sujeitos  áquelles, 
onde  habitam  muitos  indios  : 
— (zool.)  cacique;  genero  de 
insectos  coleópteros  hetero- 
meros,  da  familia  dos  mela- 
somos,  composto  de  uma 
única  especie,  originaria  de 
Tucumam,  que  produz  um 
ruido  bastante  forte,  baten- 
do com  as  patas  posteriores 
no  bordo  exterior  dos  ely- 
tros. 

Cacito,  to.  dim.  de  Cazo. 

Caco.  m.  Ladrão  que  rouba 
com  muita  destreza.  Versu- 
tus  latro: — (fam.)  cagaro- 
la;  o  que  é  muito  timido, 
eovarde  e  de  pouca  reso- 
lução. Meticalosus,  imbecil- 
lis,  pávidas. 

Cacocelo.  adj.  (ant.)  Afiecta- 
do  ou  de  má  imitação;  ap- 
plicava-se  ao  cstylo. 

Cacocóndrica.  ad/j.  (zool.)  Ca- 
cochondrica ;  especie  de  ser- 
pentes venenosas. 

Cacoético,  ca.  adj.  (med.)  Ca- 
coethico;  applica-se  ás  ulce- 
ras antigas,  rodeadas  de  cal- 


CAG 

losidades  ou  sustidas  por  al- 
guns fragmentos  de  carne 
propensos  a  separarem-se, 
pela  acção  de  um  virus,  co- 
mo o  venéreo,  o  escrophulo- 
so,  etc.,  e  que  de  ordinario 
resistem  muito  aos  remedios 
empregados. 

Cacófago,  GA.  adj.  (med.)  Ca- 
cnphago;  o  que  tem  o  jxila- 
dar  depravado  e  come  sub- 
stancias que  geralmente  re- 
pugnam ao 'bom  gosto. 

Cacofonía.  /.  (gramm.)  Caco- 
IDhouia ;  vicio  que  consiste 
na  repetição  frequente  das 
mesmas  syllabas  ou  Icttras. 
Cacophafum,  cacophonia: — 
(mus.)  união  de  muitos  sons 
mal  escolhidos  e  executados, 
que  produz  discordancia  en- 
tre as  vozes  ou  os  instru- 
mentos. 

Cacografía.  /.  Cacographia; 
falta  de  orthographia,  que 
se  eommette  transpondo, 
trocando,  mud?aido  ou  cor- 
tando mal  alguma  palavra 
no  fim  da  linha. 

CacogeÁfico,  ca.  adj.  Cacogra- 
pliico;  que  diz  respeito  e  é 
relativo  á  cacographia. 

Cacógeafo.  adj.  Cacograplio; 
que  incorre  nas  faltas  caco- 
graphicas. 

Cacólogo.  m.  Cacólogo;  ora- 
dor vicioso,  ou  o  que  escreve 
e  falia  incorrendo  em  faltas 
grammaticaes. 

Cacolojía.  /.  (grani.)  Cacolo- 
gia;  locução  viciosa,  incor- 
recção de  estylo. 

Cacolójico,  ca.  adj.  Cacologi- 
co;  que  encerra  cacologia  ou 
lhe  é  próprio. 

Cacomito.  m.  (bot.)  Cacem  i  to; 
planta  do  Peru,  cujas  folhas 
serviam  de  alimento  aos  a,n- 
tigos  ha,bitaute3  d'aquelle 
paiz. 

Cacongo.  m.  (zool.)  Cacongo; 
■pe\xe  delicado  das  costas  de 
Africa. 

CAcoNiQuiA.fmefZ.JCaconichya; 
deformidade  das  unhas. 

Cacopatía.  /.  (med.)  Cacopa- 
thia;  enfermidade  maligna 
e  de  raau  caracter. 

Cacoprajia.  /.  (med.)  Cacopra- 
gia;  vicio  dos  órgãos  que 
servem  á  nutrição. 

Cacoquemo,  ma.  adj.  (iniis.  med.) 
Que  tem  as  pernas  defeituo- 
sas. 


CAG 

Cacoquilia./.  (med.)  Cacochy- 
lia;  chylificação  depravada. 

Cacoquilo.  m.  (med.)  Cacochy- 
lo;  dei)ravação  do  chylo. 

Cacoquimía./.  (med.)  Cacochy- 
mia;  enfermidade  sem  cara- 
cter determinado, ,  que  affe- 
cta  particularmente  a  lym- 
pha  e  o  saugue,  e  resulta 
de  uma  alteração  primitiva 
dos  humores.  Cacochimia, 
vitium  ex  pjravitate  humo- 
rmn. 

Cacoquímico,  ca.  adj.  (med.) 
Cacochymico;  que  está  ata- 

,  cado  de  cacochymia.  Os  in- 
dividuos cacochymicos  são 
débeis,  languidos  e  mui  pre- 
dispostos a  todas  as  enfer- 
midades. Cacochymicus,  vi- 
tio  humorum  lahorans. 

Cacoquimo,  ma.  adj.  (med.)  Ca- 
cochymo;  que  tem  maus  hu- 
mores. Caiu  em  desuso. 

Caco-raqditis.  /.  (med.)  Caco- 
rachitis;  má  conformação  da 
columna  vertebral. 

Caco-ritmo.  m.  Eithmo,  nume- 
ro ou  cadencia  irregulai',  má 
versificação. 

Cacoscélido.  m.  (zool.)  Cacos- 
celido  (que  tem  más  pernas) ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  crisomelinos,  indígena 
da  America  central,  e  com- 
posto de  umas  sete  especies. 

Cacoscelo.  m.  (zool.)  Cacosce- 
lo  (que  tem  as  pernas  debéis) ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  longicornes,  composto 
de  uma  só  especie  da  costa 
de  Africa. 

Cacosfixia.  /.  (med.)  Cacos- 
phyxia;  mau  estado  e  irregu- 
laridade continua  do  pulso. 

Cacosínteton.  vi.  (gramm.)  Ca- 
cosyntheton ;  construcção  vi- 
ciosa em  que  se  deslocam  e 
trocam  as  palavras. 

Cacositia. /.  (med.)  Cacosicia; 
inappetencia,  desgosto,  aver- 
são aos  alimentos;  anorexia. 

Cacosmia.  /.  (bot.)  Cacosmia 
(mau  cheiro);  genero  de 
plantas  da  familia  das  si- 
iianterias,  estabelecido  para 
classificar  um  arbusto  do 
Perú,  que  tem  um  cheiro 
forte  e  desagradável,  d'onde 
lhe  procede  o  nome. 

Cacostola.  /.  (zool.)  Cacosto- 
la  (mau  costado) ;  genero  de 


CAC 

insectos  coleoj^teros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  longi- 
cornes,  composto  de  duas 
especies  que  são  originarias 
do  Brazil. 

Cacostomo,  ma.  adj.  (meã.)  Ca- 
costomo;  que  tem  a  boca  em 
mau  estado,  com  fétido  ou 
mau  hálito.  Ah  ore  fetens. 

Cacotecnia.  /.  Ruindade,  ve- 
Ihacaria,  astucia,  maldade. 

Cacotimia.  /.  (med.)  Cacothy- 
mia;  perturbação  do  espiri- 
to, especialmente  das  facul- 
dades intellectuaes. 

Cacotkixia.  /.  (med.)  Cacotri- 
xia;  alteração  dos  cabellos 
ou  do  tecido  capillar. 

Cacotrofia.  /.  (med.)  Cacotro- 
phia;  vicio  de  nutrição. 

Cacotumba.  /.  (bot.)  Cacotnm- 
ba-,  planta  annual  das  In- 
dias, pertencente  á  familia 
das  personadas,  que  u'aquel- 
le  paiz  tem  uso  medicinal. 

Cacpiro.  m.  (hot.)  Kacpiro;  ar- 
busto do  cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

Cacride.  /.  (bot.)  Cacridc 
(planta  indeterminada) ;  ge- 
nero de  plantas  umbelü  fe- 
ras,  composto  de  umas  quin- 
ze especies,  que  crescem  nas 
regiões  meridionaes  e  orien- 
taos da  Europa,  no  Cauca- 
so,  etc.  Sao  perennes,  de  flo- 
res amarellas,  e  cultivam-sc 
nos  jardins  como  plantas  de 
adorno. 

Cactáceo  o  Cácteo,  adj.  (bot.) 
V.  Opunaciáceo. 

Cactífloro.  mlj.  (bot.)  Cacti- 
floro;  que  tem  flores  simi- 
Ihantes  ás  do  cacto. 

Cacto,  m.  (bot.)  Cacto  (planta 
espinhosa) ;  genero  de  plan- 
tas, typo  da  familia  das  cá- 
cteas, cuja  especie  princi- 
pal é  a  chamada  vulgar- 
mente figueira  da  ludia. 

CactÓideo.  adj.  (bot.)  V.  Cácteo. 

Cactonita.  /.  (min.)  Cactoni- 
ta;  pedra  mui  similhnnte  á 
coralina,  que  antigamente 
se  julgava  um  talismán,  e 
que  garantia  a  victoria  a 
quem  a  levasse  comsigo. 

Cacucia. /.  (bot.)  Cacucia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  combretaceas,  composto 
de  arbustos  trepadores,  que 
crescem  na  Guyana,  e  se 
cultivam  também  nos  inver- 
nadouros  da  Europa. 


CAC 

Cacumen,  m.  (ant.)  V.  Altura: 
,  —  (fam.)  entendimento,  ca- 
pacidade, talento,  compre- 
hensào,  siso. 

Cacy.  m.  (bot.)  Kaci;  grande 
arvore  da  qual  os  negros 
constroem  canoas. 

Cacha,  m.  (p.  Amer.)  Ladrão 
da  serra  de  Potosi:  —  pl. 
((/erm.)  Y.  Tijeras :  —  /.  2^¿- 
talas;  as  duas  peças  que  com- 
põem o.  cabo  de  uma  nava- 
lha de  barba,  e  de  alguns 
outros  instrumentos  cortan- 
tes. Capulus,  mamtbrinm. 
Hasta  las  cachas  (loe.  adv. 
fam.);  em  extremo,  sobrema- 
neira. Summh,  maximh. 

Cachada.  /.  Ferroada  ou  soco; 
nome  com  -que  os  rapazes 
designam  a  pancada  do  forro 
do  pião  na  cabeça  do  outro 
jiião,  quando  jogam,  Ictus 
piierillis  turbinis  cúspide 
alteri  ttirbini  illatus. 

Cachalote,  m.  (zool.)  V.  Mar- 
sopla. 

Cachamarin  ó  Cachemarix.  m. 
(nant.)  Cachamarim,  embar- 
cação pequena  de  dois  mas- 
tros, com  uma  cin-ta  mezena 
á  popa,  e  algumas  Aélas 
n'um  pequeno  mastro  á 
proa  c  volantes  cm  tempo  de 
bonança.  Usa-sc  nas  costas 
da  Bretanha  e  da  Cantabria, 
onde  também  se  chama  que- 
chcmarim. 

Cachar,  a.  (ant.)  Espedaçar. 
Usa-se  em  CastcUa  a  Velha. 

Cach arado.  m.  (ant.  comm.) 
Especie  de  panno. 

Cacharpa.  /.  (p.  Amer.)  Nome 
que  dão  os  ganchos  ás  pe- 
ças mais  brilhantes  ou  de 
mais  valor  que  levam  em^'si 
ou  nos  seus  cavallos. 

Caciiarpalla.  /.  No  Perú  e  na 
Bolivia,  o  banquete  que  os 
amigos  dão  em  despedida 
áquelle  que  vae  emprehen- 
der  uma  viagem  longa,  en- 
tregando-se  á  orgia. 

CAcnAREEitÍA.  /.  Tenda  ou  loja 
de  louça  ordinai-ia:  —  ajun- 
tamento de  pedaços  de  louça 
ou  cacos. 

Cacharro,  m.  Caco;  vasilha 
tosca  ou  algum  pedaço  de 
louça  quebrada  que  ainda 
pode  servir.  Vas  fid.ile  vilis 
generis,  sive  ejnsdem  fracti 
pars  satis  ampla. 

Cachas.  /.  pl.  V.  Cacha. 


CAC 


523 


Cachaul-coringo.  m.  (bot.)  Ca- 
chaul-coringo;  genero  de 
plantas  leguminosas  de  Su- 
matra, mui  próprio  para 
pastos. 

Cachaza.  /.  Cachaça;  aguar- 
dente de  assucar  : — (fani.) 
flegma,  pachorra,  sangue- 
frio,  brandura  nas  acções. 
Tranqnillitas  animi. 

Cachazudo,  da.  adj.  Flegma- 
tico,  pachorrento;  que  é 
brando. 

Cachear,  a.  (ant.)Y.  Cachar: 
—  (germ.)  registar. 

Cachemira./.  Cachemira;  espe- 
cie de  panno  fino. 

Cachera.  /.  Roupa  de  lã  mui 
tosca  e  de  p^-llo  comprido 
como  as  mantas.  Villosum 
textum:  —  cacheira.  V.  Ca- 
chiporra. 

Cacherea.  /.  (bot.)  Cacherea; 
planta  de  sabor  acido,  que 
se  emprega  em  Pondichery 
em  logar  das  azedas. 

Cachetas./,  pl.  (art.)  Pernas 
do  fecho.  Entre  os  serralhei- 
ros chama-se  assim  ás  pon- 
tas ou  dentes  de  uma  lin- 
gueta  de  fechadura.  Denti- 
culi  ad  obfirmandas  seras. 

Cachete,  m.  Soco,  murro;  pan- 
cada que  se  dá  com  o  punho 
cerrado.  Ictns  pugno  im pa- 
ctas:— face  do  rosto  ou  bo- 
checha; e  costuma  dizer-se 
de  quem  é  cheio  da  cara  que 
tem  buenos  cachetes.  Maxil- 
la,  o¡:  —  (p.  Alava.)  Y .  Ar  ti- 
fie:—  (naut.)  nome  que  se  dá 
á  amura  do  navio,  ou  a  cada 
circulo  que  forma  exterior- 
mente o  costado  a  bombordo 
e  a  estibordo,  desde  a  mesa 
de  guarnição  do  mastro  do 
(taquete  até  á  roda  de  proa. 

Cachetero,  m.  Pequeno  pu- 
nhal ;  especie  de  pequena 
faca  com  a  ponta  muita  agu- 
da, de  que  usam  os  assassi- 
nos e  facinorosos.  Pugiun- 
cidus,  i:  —  o  toureiro  que 
acaba  de  matar  o  touro  com 
o  instrum.ento  d' este  nome. 
Tanrorum  agitator  cos  pu- 
gione  transfigens. 

Cachetina.  /.  (fam-.)  Contenda 
de  rapazes  batendo- se  a  soco 
e  a  murros. 

Cachetudo,  da.  adj.  Bochechu- 
do; que  tem  grandes  boche- 
chas ou  faces.  Maxillis  tur- 
gidus. 


524 


CAC 


Cachiboda.  /.  (ant.)  Funcção, 
festim,  banquete,  boda. 

Cachicamo,  m.  (zool.)  V.  Tatu. 

Cachicán,  m.  Feitor,  caseiro  de 
uma  herdade.  Villicus,  i:  — 
adj.  (fam.)  astuto;  destro. 
Solers,  sagax. 

Cachicuerno,  aãj.  (ant.)  Que 
tem  cabo  de  corno;  appli- 
ca-se  á  faca  ou  a  qualquer 
arma  que  tenha  o  cabo  d'esta 
materia. 

Cachidiablo,  m.  Mascara  ves- 
tido de  maneira  a  imitar  a  fi- 
gura do  diabo.  Ridiculh  per- 
sojiatus:  —  adj.  (fam.)  tra- 
vesso, maldoso;  fallando  dos 
meninos. 

Cachigordo,  da.  adj.  (fam.) 
Rolho;  diz-se  de  quemé  bai- 
xo e  gordo.  Homo  parvo  et 
obesso  corpore. 

Cachil.  adj.  Cachil;  titulo  que 
os  indios  das  ilhas  Molucas 
dão  aos  nobres. 

Cachillada.  /.  Bavrigada,  ni- 
nhada; parto  de  animal  que 
dá  á  luz  muitos  filhinhos. 
FoRtwtm  copiosa  emissio:  — 
(jig.  fam.)  ninhada;  muitas 
creanças  de  uma  familia. 

Cachimán,  m.  (vuJg.)  Esconde- 
rijo, guarida:  —  (germ.)  casa, 
albergue,  abrigo: — (hot.)  es- 
pecie de  plantas  do  genero 
anona. 

Cachimba./,  (p.  Canar.  e  Ciib.) 
Cachimbo  para  fumar.  V. 
Fíisiqve. 

Cachimbo,  ot.  (p.  Cuh.)  Cabaço; 
especie  de  vaso  com  um  ca- 
bo comprido  de  madeiía,  que 
serve  para  passar  a  garapa 
de  uma  vasilha  para  outra: 
— alcunha  que  se  dá  aos  ne- 
gros arrogantes. 

Cachipolla.  /.  (zool.)  Epbe- 
mero;  genero  de  insectos 
nevropteros,  de  umas  oito  li- 
nhas de  comprimento,  de  côr 
cinzenta,  com  manchas  cs- 
ciu'as  nas  azas  etresappen- 
dices  na  parte  posterior  do 
corpo.  Habitam  nas  margens 
das  aguas  e  apenas  vivem 
vim  dia.  Ephcmera  vulgata. 

Cachiporra.  /.  Cachaporra; 
pau  forte  de  uma  vara  de 
comprido,  que  tem  n'um  ex- 
tremo uma  especie  de  bola 
ou  cabeça  igualmente  forte 
e  maciça,  de  que  usam  com- 
mummente  os  rústicos  e  pas- 
tores. Clava,  fustis  capita- 


CAC 

tus: — inferj.  (vulg.)  V.  Ca- 
ramba. 

Cachiporeo.  m.  (vulg.)  V.  Ca- 
riancho. 

Cachiri,  m.  Cachiri;  licor  fer- 
mentado da  mandioca  e  das 
batatas  pisadas. 

Cachirulo,  m.  Laço  ou  enfeite 
que  as  mulheres  usavam  na 
cabeça  nos  fins  do  ultimo 
século :  —  (naut.)  embarca- 
ção pequena  com  tres  mas- 
tros. 

Cachivache,  m.  Caco;  pedaço 
de  alguma  louça  quebrada: 
—  (fam.)  cacaréus;  tríístes 
velhos,  quasi  inúteis.  Fra- 
gmentnm,  frustum  vile:  — 
(fig.  fam.)  homem  ridículo 
e  embusteiro.  Despicabilis, 
ridiculas  homo. 

Cachizo,  adj.  (inns.)  Applica- 
va-se  ao  madeiro  grosso  ou 
trave  que  servia  para  suster 
as  cousas  muito  pesadas. 

Cacho.  m.  Pedaço,  talhada; 
porção  pequena  de  alguma 
cousa  que  se  quebrou  ou  cor- 
tou. Diz-se  mais  cominum- 
mente  das  partes  que  se  cor- 
taram ou  dividiram  das  fru- 
ctas.  Frustum,  i: — jogo  de 
cartas  em  que  só  se  usa  meio 
baralho,  desde  os  dois  até 
aos  seis,  ou  desde  os  azes  até 
aos  reis,  graduando  por  esta 
ordem  o  valor  de  cada  car- 
ta, e  augmentando  o  ponto 
segundo  se  ligam  os  naipes, 
sendo  maior  o  de  seis  e  cinco 
de  cada  um.  Dào-se  as  car- 
tas uma  a  uma  até  tres,  e 
póde-se  começar  o  jogo  em< 
qualquer  naipe;  quando  se 
juntam  as  tres  de  um  naipe 
furma-se  cacho,  e  diz-se  ca- 
cho mayor  o  de  tres  reis. 
Pagellarum  hidiis,  quo  sor- 
tem  ducit  qui  majorem  ejiis- 
dem  generis  nvmeriim  aptat: 
— (zool.)  especie  de  barbo, 
mui  communi  no  Tejo  c  ou- 
tros rios  de  Hespanha.  Cy- 
primis  hispanns:  —  adj.  (p. 
Mure.)  V.  Gacho:  —  (bot.) 
arbu'^to  que  cresce  nos  mon- 
tes do  Perú. 

Cachola.  /.  (naut.)  Cachola; 
cada  uma  das  duas  curvas 
com  que  se  forma  o  calcez 
de  um  mastro,  collocada  uma 
de  cada  lado.  Usa-se  mais 
commummente  no  plural:  — 
tamanca;  cada  um  dosgros- 


CAC 

SOS  pedaços  de  madeiro  que, 
collocados  a  um  e  outro  lado 
da  cabeça  do  gorupés,  ser- 
A'em  para  a  passagem  dos 
estaes  do  velacho,  para  o 
que  têem  umas  roldanas  de 
bronze. 

Cacholong.  m.  (min.)  Cacho- 
longo;  especie  de  agatha 
branca,  semitransparente. 

Cachón,  m.  Cachào;  vaga  que 
bate  o  navio: — pi.  cachoes; 
as  ondas  que  do  mar  se  ar- 
remessam á  praia  espuman- 
do muito.  Fluctus  maris  in 
litorefracti: —  madeiro  gros- 
so :  —  cachão  de  agua :  — 
(ant.)  fragmento  de  alguma 
cou.-^a. 

Cachonda,  adj.  Aluada;  diz-se 
da  cadella  quando  está  com 
cio.  Catuliens  canis.  Por  ex- 
tensão applica-se  entre  o 
vulgo  á  mulher  de  aspecto 
lascivo  e  voluptuoso: — fp>^' 
calções  que  antigamente  se 
usavam,  todos  recortados. 

Cachondez./.  Concupiscencia; 
desejos  sensuaes. 

Cachones,  m.  pi.  V.  Cachón. 

Cachopinito.  m.  (germ.)  Ee- 
ceinnascido. 

Cachopo,  m.  (pr.  Ast.)  Tronco 
secco  da  arvore.  Aridus  cir- 
horis  truncus. 

Cachorrica,  lla,  ta.  /.  dim.  de 
Cachorra.  Cachorrinha. 

Cachorrillo,  to.  m.  dim.  de 
Cachorro.  Cachorrinho:  — 
V.  Cachorro,  na  segunda 
accepçâo. 

Cachorro,  ra.  s.  Cachorro,  ca- 
chorra; o  cão  ou  cadella  de 
pouca  idade,  e  também  os 
filhinhos  ou  crias  de  outros 
animaes,  como  os  do  leão, 
tigre,  etc.  Catidus,  i:  —  pis- 
tola pequena  de  algibeira. 
Scloppeluin  minimum. 

Cachucha./.  Cachucha;  certa 
dansa  hespauhola :  —  espe- 
cie de  gorra  com  vizeira:  — 
(naut.)  embarcação  de  remos 
que  se  usa  nos  portos  e  rios 
da  America,  tão  pequena 
que  só  pôde  conter  tres  jies- 
soas. 

Cachuchero,  m.  O  que  faz  ou 
vende  os  barretes  ou  gor- 
ras chamados  cachuchas:  — 
(germ.)  ladrão  que  furta  ob- 
jectos de  oiro. 

Cachucho,  m.  Certa  medida  de 
azeite  que  corresponde  a  um 


CAD 

sexto  da  libra.  Mensura 
quodam  olei,  sextaní  libree 
X>artem  capiens:  —  (ant.)N. 
Cartucho :  —  espaço  ou  bu- 
raco por  oude  se  mettia  ca- 
da frecha  na  aljava.  Sacjit- 
to2  capsula  in  pharetra:  — 
(germ.)  oiro:  —  (naut.)  no- 
me que  se  dá  a  um  barco 
muí  pequeno,  mau  ou  ron- 
ceiro :  —  (p.  And.)  V.  Ca- 
chorro. 

Cachuela.  /.  Especie  de  guiza- 
do  que  os  caçadores  fa;íeni 
com  a  foreura  dos  coelhos. 
Kdidium  ex  cuniculorum 
cxfis: — moela;  segundo  bu- 
xo das  aves. 

Cachuelo,  (zool.)  CachiTcho ; 
peixe  fluvial  alguma  cousa 
parecido  com  a  boga.  Par- 
vus  piseis. 

Cachulera.  (p.  Mure.)  Cova 
ou  sitio  em  que  alguém  se 
esconde.  Specus,  caverna. 

Cachumbo,  m.  V.  Gachumbo. 
Color  de  cachumbo  (fr.):  ban- 
dalho: diz-se  familiarmente 
de  quem  é  pouco  serio  ou 
tem  ridiculo  trajar. 

C  A  o  H  D  N  D  E,  C  A  C  H  U  N  D  a  D  o.  /. 

(jjJiarm.)  Cachondo;  pasti- 
lha ou  pasta  composta  de 
almiscar,  ruibarbo  e  mui- 
tos outros  ingredientes  aro- 
máticos e  tónicos,  muito  usa- 
da pelos  principes  e  grandes 
senhores  da  índia  para  per- 
í^imar  e  suavisar  o  hálito. 
É  um  bom  estomachico  c  an- 
tispasmodico,  c  também  se 
usa  em  forma  de  confeitos. 
Grana  aromática  aã  foven- 
dum  stomachum  utilia,  vulgo 
cachondé. 

Cachupín,  m.  Hespanhol  que 
se  estabelece  na  America 
septentrional.  Hispanus  ad- 
vena  apud  indos. 

Cada.  Cada;  partícula  que  se 
antepõe  ao  nome  e  serve 
para  individualisar  um  ob- 
jecto sem  determina-lo,  mas 
t(imando-o  por  typo  geral 
dos  demais  de  seu  genero, 
especie  ou  classe,  como:  ca- 
da hombre,  cada  primavera  ; 
cada  homem,  cada  prima- 
vera. Admittc  também  antes 
de  si  outra  particula,  como; 
con  cada  prisionero,  en  cada 
casa,  por  cada  sombrero:, 
com  cada  prisioneiro,  em  ca- 
da casa,  por  cada  chapéu. 
67 


CAD 

Quisque: — qrie  (mod.  adv.); 
sempi-e  que  ou  cada  vez  que. 
Simid  ac,  quandocumque : — 
y  cuando  (loe.  adv.);  sempre 
que  ou  logoque. 

Cadaba.  m.  (bot.)  Cadaba;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  caparidáceas,  indígena 
da  Asia  e  Africa,  cuja  espe- 
cie typica  é  o  cadaba  fari- 
nhoso  que  se  emprega  fre- 
quentes vezes  como  antisy- 
pliilitico. 

Cadafalso,  m.  (ant.)  V.  Ca- 
dalso. 

Cadahalso,  m.  (ant.)  Y.  Ca- 
dalso. 

Cadaldía.  adv.  t.  (ant.)  Cada 
dia. 

Cadalecho,  m.  Cama  feita  de 
ramos  de  arvores,  que  se  usa 
nas  choças  da  Andaluzia  e 
outras  partes.  Lectulum  ra- 
musculis  contextum :  —  pa- 
diola em  que  se  transporta 
algum  ferido  ou  morto. 

Cadalso,  m.  Cadafalso;  es- 
trado que  se  levanta  n'uma 
praça  ou  logar  publico  para 
dar  a  pena  de  morte  a  cer- 
tos delinquentes.  Tabulatum 
idd  pnhlich  capite  plectuntur 
rei:  —  (ant.)  cadafalso,  pa- 
lanque :  —  (ant.)  fortificação 
ou  baluarte  de  madeira. 

Cadamoxi.  m.  (pharm)  Cada- 
momo;  certa  droga. 

Cadanas,  Cadañego,  adj.  (ant.) 
Cada  auno,  annual;  applica- 
se  ao  que  se  faz  ou  succede 
de  anno  a  anno.  Annuus,  a, 
um. 

CadaSeka.  adj.  A  mulher  que 
tem  um  filho  cada  anno,  pa- 
rideira. Femina  quotannis 
pariens. 

Cadañero,  ka.  adj.  (ant.)  V. 
Anual. 

Cadarme.í;?..  (inus.)\.  Cadáver. 

Cadabzo.  m.  Cadarço,  barbilho; 
a  seda  grossa  dos  cazulos, 
que  se  não  fia  em  torno,  e 
também  a  camisa  do  cazulo. 
Scricum  rude,  inelaboratum. 

Cadascuxo,  NA.  adj.  (ant.)  Cada 
ura. 

Cadasexdo.  adj.  (ant.)  V.  Otros 
tantos  ou  uno  para  rada  imo. 

Cadastrar,  a.  Formar  um  ca- 
dastro. 

Cadastro,  m.  Cadastro;  regis- 
to publico,  enumeração  e 
avaliação  dos  bens  de  raiz  de 
lun  paiz  para  a  distribuição 


CAD  525 

dos  imi^ostos  :  —  cadastro ; 
administração  do  cadastro. 
Cadáver,  m.  Cadáver;  o  corpo 
privado  de  vida.  Cadáver, 
eris:  —  (fig-)  cadáver;  corpo 
humano  que  se  fina  pouco  a 
¡louco:  —  cadáver;  o  que 
conserva  apenas  restos  do 
que  foi:  — ambulante;  cada- 
ver  ambulante,  morte  em  pé ; 
pessoa  com  apparencias  de 
uma  próxima  morte. 
Cada  VERA./,  (ant  )N  .Cadáver : 

—  (ant.)Y.  Calavera. 
Cadavérico,  ca.  adj.  Cadaveri  - 
CO,  pai  lido,  desfigurado  e  si- 
milhante  ao  cadáver.  Cada- 
verinus,  cada verosus. 
Cadaverino,  na.  adj.  (poes.)Y. 
Cadavérico :  —  (zool.)  cada- 
verino; que  vive  nos  cada- 
veres. 
Cadaveroso,  sa.  adj.  Cadave- 
roso.  V.  Cadavérico :  —  cheio 
de  cadáveres  como;  un  ce- 
menterio, un  campo  de  ba- 
talla;   um    cemitério,    um 
campo   de  batalha,  etc.:  — 
(meei.)  cadavérico;  o  que  é 
da  natureza  do  cadáver,  co- 
mo: tinte  cadaveroso,   olor 
cadaveroso ;  cor  cadavérica, 
cheiro  cadavérico. 
Cadea.  /.  IMedida  de  compri- 
mento na  Berbéria. 
Cadeca. /.  (bot.)  Chadeca;  es- 
pecie de  laranja  da  Barbada. 
Cadejo,   m.   Cadêxo;   fracção 
de  meada,  de  retroz,  de  se- 
da, etc.:  —  cadêxo;  madeixa 
enleada  que  se  ha  de  des- 
embaraçar para  ser  pentea- 
da e  alisada.    Glonius  bre- 
ve, seu  capillitii  pars  impli- 
cata  :  —  cadilho,  para  borlas 
ou  outras  obras  de  seriguei- 
ro.  Plura  inter  sejugatafila. 
Cadelaki.  m.  (Ijot.)  Cadelari; 
plantas  do  Malabar,  da  fa- 
milia das  amarantaceas. 
C.VDELEA./.  (Ijot.)  Knãelea:,  es- 
pecie de  feijão  da  índia. 
Cadeli.  m.  (bot.)  Certa  planta. 
Cadelo.    rn.    (p.    Galliz.)    V. 

Perro. 
Cadena./.  Cadeia;  o  conjuncto 
de  fazis  ou  anneis  de  qual- 
quer metal,  unidos  entre  si 
pelos  extremos.  Catena,  (e: 
—  corda  de  forçados  das  ga- 
lés presos  para  irem  cumprir 
a  sua  pena.  Ergastidarium 
grex,  remigio  alliisve  poí- 
n is   damnatorum :  —  (mrp.) 


526 


CAD 


enlace  ou  reunião  de  madei- 
ros presos  pelos  extremos. 
Catena,  a: — (fig-)  cadeia; 
a  sujeição  causada  por  uma 
paixão  forte  ou  por  uma  obri- 
gação. Necessitudo,  siibjectio 
ex  officio  aut  affectu  vehementí 
orta :  —  cadeia ;  medida  arbi- 
traria de  que  usam  os  enjie- 
nheiros.  Catena  dimetiendis 
spatiis  viarum:  —  (fig-)  ca- 
deia ou  serie  de  acontecimen- 
tos. Eventibtim  series:  —  V. 
Cárcel.  Renunciar  la  cadena 
(jurisp.);  renunciar  a  cadeia ; 
na  antiga  jurisprudencia  de 
Castella  fazer  o  devedor  a 
cessão  de  bens  com  o  fim  do 
sair  da  prisão,  sujeitando-se 
a  trazer  uma  argola  de  ferro 
ao  pescoço,  c  persistir  no  po- 
der dos  credores  até  satisfa- 
zer a  divida.  Debitorem  in 
carcerem  conjechim  cederé 
honis,  libertatis  recuperandce 
grafia.  Estar  en  cadena  (fr.); 
estar  de  cadeia  ou  a  ferros. 
Caiena  vinctum  esse  in  cárce- 
re:—  de  compadre;  cadeia 
que  nas  galeras  se  comjjunha 
de  vinte  e  quatro  anneis  de 
ferro :  —  de  galeota  ;  cal  ceta ; 
a  que  se  ajjplicava  aos  for- 
çados das  galés.  A  r  rastrar  la 
cadena;  viver  sob  o  peso  de 
obrigações  onerosas.  Echar 
la  cadena;  lançar  a  cadeia; 
fechar  o  porto,  ponte,  etc. :  — 
(art.)  entre  polidores  pecada 
roda  grande  de  polir:  nos 
teares  communs  é  o  mesmo 
que  travessas :  —  á  la  cata- 
lana; cadeia  á  catalã;  a  que 
é  formada  de  anneis  de  ferro 
circulares  ou  ellipticos,  cada 
um  dos  quaes  contém  outros 
dois  :  —  á  la  vaucanson; 
cadeia  sem  fim,  formada  ge- 
ralmente de  pequenos  fuzis 
rectangulares  entrelaçados, 
dentro  dos  quaes  penetram 
os  dentes  de  uma  roda,  de 
maneira  que  não  pode  mo- 
ver-se  nm  sem  commvniicar 
ao  outro  o  seu  movimento :  — 
cuadrada;  cadeia  quadra- 
da ;  a  que  tem  os  fuzis  ellipti- 
cos, dobrados  pelo  meio  e  en- 
trelaçados uns  nos  outros: 
—  de  agrimensor;  cadeia  de 
agrimensor;  tem  10  metros 
de  comprimento  e  serve  para 
as  diversas  operações  de  agri- 
mensura:—  de  relajo;  cor- 


CAD 

da  de  relógio;  especie  de 
cadeia  de  aço  summamente 
pequena  e  de  anneis  peque- 
níssimos, que  termina  em 
dois  ganchos,  um  dos  quaes 
sujeita  o  tambor,  e  o  outro  o 
peão  nos  relógios  de  algi- 
beira;—  de  s;  cadeia  de  s; 
a  que  tem  a  forma  d'aquella 
letra: — de  puente;  cadeia  de 
ponte;  barras  de  ferro  for- 
jado, unidas  entre  si  por  meio 
de  uma  especie  de  ferrolhos, 
que  servem  para  as  pontes 
suspensas  chamadas  pontes 
de  cadeias: —  de  tiro;  cadeias 
de  tiro ;  as  que  unem  a  machi- 
na locomotora  aos  vehículos 
de  transporte  e  estes  entre 
si: — planas;  cadeias  i3la- 
nas;  as  formadas  de  anneis 
ciirtos,  regulares  c  não  sol- 
dados, flexíveis  só  n'um  sen- 
tido, e  empregadas  em  vez 
de  correias  para  a  conimu- 
nicação  do  movimento :  — 
(braz.)  cadeia;  symbolo  de  es- 
cravidão amorosa,  e  da  des- 
cendencia dos  que  pelejaram 
na  famosa  batalha  das  Na- 
vas de  Tolosa.  Põe-se  atra- 
vessada e  em  orla,  fechando 
todo  o  escudo :  —  de  para- 
roT/os  (p/ií/s.J;  cadeia  depára- 
raios;  especie  de  corda  feita 
de  fio  de  cobre,  que  serve  de 
conductor  por  onde  se  trans- 
mitte  a  electricidade  da  at- 
mosphera,  desde  a  ponta  do 
apparelho  até  ao  poço,  onde 
aquelle  fluido  vae  sumir-se : 
—  eléctrica;  cadeia  eléctri- 
ca; serie  de  pessoas  ligadas 
umas  com  outras  pelas  mãos, 
e  em  communicaçào  median- 
te um  corpo  qualquer,  para 
receberem  a  um  tempo  uma 
commoçâo  eléctrica :  — •  ma- 
gnética; cadeia  magnética; 
anneis  pequenos  que  attra- 
hidos  ou  sujeitos  por  um 
iman,  formam  entre  si  uma 
cadeia,  pela  qual  se  commu- 
nica  e  passa  o  fluido  magné- 
tico: —  (naut.)  cadeia ;  fileira 
ou  reunião  consecutiva  de 
varas  ou  peças  de  madeira 
similhantes,  sujeitas  com  ca- 
bos, que  serve  para  fechar  a 
embocadura  de  um  porto  ou 
de  uma  doca  ou  espaço  limi- 
tado de  mar  que  se  destina 
Ijara  a  calafetação  dos  na- 
vios,  etc. :  —  peça   que   de 


CAD 

bombordo  a  estibordo  levam 
as  lanchas  na  popa  e  proa 
¡jara  mais  firmeza  dos  es- 
tropos  quando  se  suspendam 
estas  embarcações :  —  (ant.) 
a  cadeia  que  passando  de 
lado  a  lado  sobre  o  con- 
vés dividia  a  parte  do  navio 
onde  estava  o  castello  de 
proa: — cadeia;  cordão  de 
cobre  que  desde  o  topo  do 
mastro  grande  se  dirige  até  á 
agua  por  fora  das  mesas  de 
guarnição  servindo  de  pára- 
raio :  —  de  tñángulo  (math.J; 
cadeia  de  triângulos;  serie 
continua  de  triângulos  para 
ligar  entre  si  os  pontos  de 
situação  de  varios  objectos 
distantes  ao  levantar  uma 
planta  de  um  paiz,  de  uma 
costa,  etc.  Cerrar  la  cadena 
de  triângulos;  fechar  a  ca- 
deia de  triângulos;  concluir 
as  demarcações  que  limitam 
a  configuração  do  ponto  de 
que  se  pretende  levantar  a 
jjlanta. 

Cadenado.  (ant.)  V.  Candado. 

Cadencia.  /.  Cadencia;  harmo- 
nia de  um  i^eriodo  ou  de  um 
verso:  —  cadencia;  conso- 
nancia afiectada  e  de  mau 
gosto,  usada  por  alguns  es- 
criptores,  remedando  na  pro- 
sa as  terminações  do  verso. 
In  oratione  soluta poetici  nu- 
meri  affectatio  :  —  cadencia ; 
som  peculiar  a  cada  especie 
de  verso.  Hablar  en  cadencia 
(fr.);  fallar  com  cadencia; 
fallar  em  prosa  afí'ectando  a 
medida  do  verso.  In  soluta 
oratione  poesis  números  et 
mensuram  afectare:  —  (art.) 
cadencia;  em  equitação,  com- 
passo que  o  cavallo  bem  ensi- 
nado deve  ter  em  seus  movi- 
mentos :  —  (mil.)  cadencia ; 
medição  e  igualdade  de  tem- 
po na  marcha  da  tropa  para 
a  uniformidade  do  passo:  — 
(mus.);  cadencia;  pausa  fi- 
nal ou  momentânea  que  di- 
vide as  phrases  harmónicas : 
—  cadencia;  certa  successão 
de  acordes  que  indica  uma 
conclusão  ou  accidente  de 
harmonia :  —  applica-se  im- 
propriamente esta  palavra 
a  uma  successão  rápida  e 
alternativa  de  duas  notas 
executadas  com  a  voz  ou  em 
algum   instrumento,  o  que 


CAD 

se  chama  propriamente  tri- 
nado. 

Cadenciado,  CAD^:^"CIOSo,  sa. 
adj.  Cadenciado,  cadencioso ; 
que  guarda  cadencia. 

Cadeneta.  /.  Cadeneta;  renda 
ou  lavor  que  se  faz  com  fio 
de  linho  ou  seda  similhando 
uma  cadeia  mui  delicada. 
Catemda  acupicta,  elabóra- 
la. Vei'sos  de  eadcneta.Y .  Ver- 
so:—  cadeneta;  nome  que 
nas  costas  do  Levante  dào 
á  parte  ou  pedaço  da  rede, 
da  lai'gura  de  seis  malhas, 
do  tres  poUegadas  de  qua- 
drado, intermedia  entre  as 
peças  centraes  do  sardinal 
ou  da  sua  armação. 

Cadenifeuo.  adj.  Catenifero; 
que  tem  cadeia. 

CADENiFORsiE.af//.Cateniforme; 
com  a  forma  de  uma  cadeia. 

Cadenilla.  /.  dim.  de  Cadena. 
Cadeiasiuha :  —  cadenilha, 
espiguilha,  renda  ou  especie 
de  fita  de  ponto  encadeado, 
que  serve  para  adorno  e 
•  guarnições.  Tteniola  in  cale- 
nes formam  elabórala. '  —  y 
•¡nédia  cadenilla  j'  pérolas  que 
se  distinguem  e  separam  em 
rasão  do  tamanho  e  forma. 
Varia  margaritarum  gene- 
ra magnitudinc  et  forma  dis- 
lincta. 

Cadenita.  /.  dim.  de  Cadena. 

Cadente,  adj.  Cadente,  vacil- 
lante;  que  ameaça  ruína  ou 
queda.  Cadens,  in  minam 
vergens:  —  cadente,  harmo- 
nioso; que  tem  cadencia. 
Numerosiis,  a,  um. 

Cadenular.  adj.  Catenular;  si- 
milhantc  a  uma  cadeiasinlia. 

Cader.  11.  (ant.)  V.  Caer:  — 
prostrar-se,  humilhar-se :  — 
de  cnlpa  ó  de  rielo  (fr.  ant.}; 
incorrer  em  delicto,  ou  culpa 
reprehensivel :  —  en  alianza 
ó  en  alianz;  alcançar  al- 
guém: —  la  tiniebra:  cair  a 
noite;  anoitecer. 

Cadera./.  Cadeira,  quadril; 
parte  superior  das  coxas. 
Coxa,  coxendix  :  —  perna 
da  ave :  —  pi.  V.  Caderillas. 
Echar  caderas  (fr.);  engor- 
dar. Silla  de  cadera.  V.  Sil- 
la :  —  (anal.)  paredes  da  pel- 
ve, coinprehendidas  as  par- 
tes molles  que  as  cobrem. Sua 
figui-a  varia  entre  o  homem  e 
a  mulher,  sendo  u'esta  mais 


CAD 

salientes  e  volumosas  que  iw 
homem.  Derribar  las  cade- 
ras al  caballo  (art.);  em 
equitação  significa  adestrar 
um  cavallo  de  maneira  que 
dobre  a  garupa,  o  que  con- 
corre para  a  suavidade  dos 
movimentos.  , 

Cadera.  /.  (anf.)  Cáthedra,  ca- 
deira.    - 

Caderal.  adj.  (ant.)  V.  Iliaco. 

Cadereta.  /.  (mus.)  Especie  de 
orgào  pequeno,  que  se  ma- 
neja com  um  segundo  tecla- 
do para  imitar  e  variar  as 
vozes  do  orgào  grande. 

Caderillas.  /.  pl.  Anquinhas, 
guarda-infante  pequeno  e 
curto  que  serve  de  relevar 
as  saias  na  parte  correspon- 
dente ás  cadeiras,  d' onde  lhe 
proveiu  este  nome.  Arcuata 
et  brevis  palla  super  coxas 
religala:  —  elegancia,  gar- 
bo feminino. 

Cadetada.  /.  Acção  de  cadete : 
—  (fi.9-)  acção  inconsiderada 
e  imprudente  desculpável 
em  um  cadete. 

Cadete,  m.  Cadete ;  o  mancebo 
distincto  entre  os  soldados, 
com  aspirações  a  official,  c 
(jue  hoje  se  denomina  aspi- 
rante a  ofiicial :  —  o  que 
em  algura  coUcgio  ou  escola 
militar  estuda  a  profissão 
das  armas. 

Cadetia.  /.  (bol.)  Cadetia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  orchideas,  e  da  tribu  das 
malaxideas,  composto  de  unía 
única  especie. 

Cadí.  adj.  (hist.)  Cadí;  magis- 
trado turco  da  quarta  ordem, 
que  reúne  as  funccoes  de  su- 
perintendente civil  e  militar 
e  que  na  falta  do  imán,  des- 
empenha também  as  func- 
çòes  de  ministro  da  religião. 
P raptor  judex  apud  turca. 

Cadia.  /.  (bot.)  Cadia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
papilionaceas  cesalpineas, 
composto  cíe  uma  única  es- 
pecie, que  cresce  na  Arabia 
Feliz  c  se  cultiva  em  nossos 
jardins. 

Cadiella. /.  fa?i/.J  Cadella;  fe- 
mea  do  cão.  Canis,  is. 

Cadiello,  lla.  to.  (ant.)  Cão 
pequeno  ou  cacliorrinho  de 
ambos  os  sexos :  — V.  Cau- 
dillo. 

Cadillab.  m.  Local  que  cria 


CAD 


527 


muitas  bardanas.  Ager  ¿ap- 
parum  ferax. 

Cadillo,  (p.  Ar.)  V.  Cachorro. 
Ara  Gon  nihos  y  segarás  ca- 
dillos (rif.);  quem  abrolhos 
semeia  espinhos  colhe;  ad- 
verte que  se  façam  as  cou- 
sas com  reflexão:  —  (bot.) 
bardana;  planta  mui  com- 
mum  nas  terras  cultivadas, 
e  que  cresce  á  altura  de  pé 
a  pé  e  meio.  Cauculis  lati- 
folia :  —  fructo  da  bardana, 
que  se  agarra  muito  á  rou- 
pa : — cabeça  áspera  de  qual- 
quer planta,  como  do  cardo' 
e  de  outras  similhantes :  — 
2^1.  cadilhos;  jirimeiros  fios 
do  urdume  da  teia.  Prima 
textUis  fila. 

Cadira.  /.  (ant.)  V.  Silla. 

Cadmía./.  Cadmia;  especie  de 
residuo  que  se  pega  inte- 
riormente aos  cadinhos  em 
que  se  derrete  qualquer  me- 
tal :  — V.  Calamina. 

Cadmio,  m.  (chim.)  Cadmio; 
corpo  simples  metallico,  dú- 
ctil e  maleável,  de  cor  bran- 
ca, parecido  com  o  estanho, 
c  de  aspecto  brilhante. 

Cadmon.  m.  (pliys.)    Kadmon; 

.  emanação  primitiva,  imagem 
de  Deus,  typo  do  homem. 

Cadna. /.  (bot.)  Kadna;  certa 
planta. 

Cado.  m.  (p.  Ar.)  Madrigueira; 
toca  de  coelhos,  buraco  de 
furão :  —  (fi9-)  covil,  toca, 
ftinho,  esconderijo. 

Cadoce,  m.  (p.  Ast.)  V.  Gobio. 

Cadoso,  m,  (ant.)  Pego  dos 
rios. 

Cadozo,  hí.  (an/.j  V.  Cadoso. 

Cadsura./.  (bot.)  Cadsura;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  anonaceas,  de  fiores  mo- 
nopetalas  irregulares,  e  ori- 
ginario das  Indias  orien- 
taes. 

Caducamente,  adv.  Caduca- 
mente, débilmente,  frouxa- 
mente. Langnide,  remisse, 
debiliter. 

Caducamiento.  m.  (ant.)  V.  Ca- 
ducidad. 

Caducante,  p.  a.  de  Caducar. 
Caducante;  que  ameaça  rui- 
na ou  fraqueza.  Debilitate 
mentis  laborans. 

Caducar,  ñ.  Caducar,  tresva- 
riar,  tontear;  fallar  ou  obrar 
sem  juizo  ou  acerto  por  mo- 
tivo de  idade  avançada  ou 


528 


CAD 


por  demencia:  —  caducar; 
decair  do  seu  vigor  qualquer 
decreto  ou  alguma  outra 
cousa.  Dehilitate  mentis  prcc 
senio  laborare:  —  (fif/-)  ca- 
ducar; arruinar-sc  ou  aca- 
bar-se  alguma  cousa  por  an- 
tiga e  usada.  Pne  vetustate 
ad  minam  vergere. 

Caduceador.  m.  (ant.)  Cadu- 
ceador,  nuncio  de  paz;  o  rei 
de  armas  que  fazia  ¡Publica 
a  paz,  e  empunhava  o  ca- 
duceu. Caduceator,  oris. 

Caduceo,  m.  Caduceu;  vara 
delgada,  lisa  e  cylindrica 
que  termina  em  duas  peque- 
nas azas,  rodeada  de  duas 
serpentes,  insignia  de  Mercu- 
rio, e  de  que  visavam  os  em- 
baixadores gregos  como  in- 
signia de  paz.  Caduceum :  — 
(bot.)  caducevi;  inflorescencia 
especial  de  certas  gramí- 
neas, que  consiste  n'um  eixo 
articulado  com  i^egularida- 
de,  que  tem  no  vértice  de 
cada  articulação  uma  flor 
com  pedúnculo  mui  curto  ou 
quasi     nullo:   —  caduceu; 

■  symbolo  do  commercio,  a 
que  presidia  Mercurio,  en- 
tre os  antigos. 

Caüucibranquio,  quia.  adj. 
(zool.J  Caducibranchio;  ap- 
plica-se  a  certos  amphibios 
tetrápedos,  cujas  brancliias 
desapparecem  quando  o  ani- 
mal é  adulto. 

Caducidad,  /.  Caducidade,  ca- 
duquice;  qualidade  do  que 
é  caduco.  Pereundi  necessi- 
tas. 

Caducípero,  ra.  ad,j.  (bot.)  Ca- 
ducifloro;  flor  cuja  corolla 
cáe  muito  cedo. 

Caduco,  ca.  adj.  Caduco,  de- 
crepito, senil,  mui  antigo. 
Cadiicus,  decrepiius,  senio 
confectus :  —  caduco,  pouco 
durável,  transitorio,  que 
ameaça  ruina.  Cadti.cus,  rui- 
na ohnoxius:  —  (bot.)  cadu- 
co; applica-se  á  parte  da 
planta  que  morre  antes  dos 
órgãos  que  lhe  respeitam :  — 
(zool.)  caduco;  diz-se  de 
certos  órgãos,  como  as  patas 
dos  insectos,  que  se  não  con- 
servam nos  difterentes  cstíi- 
dos  por  ([ue  passíi  o  tlcsen- 
volvimento  do  animal.  Mal 
caduco  (meã.);  mal  caduco; 
epilepsia. 


CAE 

Caduquear.  n.  (ant.)  V.  Cadu- 
car. 

Caduquez.  /.  Caducidade,  de- 
crepitude, senilidade;  extre- 
ma velhice.  Senium,  ii. 

Caecer.  n.  (ant.)  V.  Caer. 

Caedizo,  za.  adj.  Caídiço;  que 
cáe  facilmente.  Labilis,  jlu- 
xus,  fragilis.  Hacer  caediza 

.  una  cosa  (fr.  fam.);  deixar 
ou  fazer  cair  uma  cousa  de 
caso  pensado,  aftcctaudo  des- 
cuido. Ex  industria  rcm  de- 
mittere,  incuriam  simiãan- 
do:  —  ruinoso. 

Caeduka.  /.  (art.)  Quebra;  o 
que  se  desperdiça  ou  cáe  no 
chão,  dos  raateriaes  que  se 
tecem  nos  teares.  Lini,  la- 
noíve  2}articulce  inter  texen- 
dum  depereuntes. 

Caer.  n.  Cair  ou  cahir;  perder 
o  equilibrio  qualquer  corpo 
e  dar  queda.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Cade- 
re :  —  (fig-)  cair ;  perder  a 
fortuna,  emprego  ou  vali- 
mento, etc.Fortunam  ant  di- 
gnitatem  amittere,  statu  de- 
turbari:  —  (fig.)  cair,  incoí'- 
rer  em  falta,  em  erro  ou 
damno.  Incidere  in  errorem, 
damnum,  etc.:  —  (fig-)  cair, 
diminuir,  debiiitar-se,  aba- 
ter-se  alguma  cousa,  como  a 
saúde,  o  animo,  etc.  Defice- 
're,  debilitari:  —  (fig.  o,  fam.) 
fazer  alguma  cousa,  ou  to- 
mar um  destino  diverso  do 
que  se  tinha  na  mente.  Diz- 
se  também  por  deixar  cami- 
nho direito  por  atalho.  Di- 
vertere  ad  aliquem  locum, 
alio  diverter  e:  —  (fig.  o  fam.) 
cair;  ca,ber,  tocar  ou  per- 
tencer a  alguém  um  empre- 
go, sorte,  etc.  Sortem  aut 
fortunam  cdicui  evenire:  — 
(fig.  e  fam.)  cair;  morrer. 
Cadere,  obire  mortcm:  — 
(fig.  fam.)  existir,  ficar,  es- 
tar sito  ou  próximo  a  algu- 
ma parte;  e  assim  se  diz: 
tíd  cosa  cae  á  tal  mano,  á 
oriente;  tal  cousa  existe  pa- 
ra tal  lado,  fica  para  o  orien- 
te, etc.  Jaccrc:  —  (fig-)  so- 
brevir. Supervenire:  —  (fig.) 
cair;  corresponder  um  suc- 
oesso  a  determinada  epocha 
do  auno,  como  la  Pascua 
cae  en  marzo,  iS.  Juan  cagó 
en  viernes;  a  Paschoa  caiu 
era  março,  S.  João  caiu  a  uma 


CAF 

sexta  feira,  etc. :  —  a.  em  Cas- 
tella  a  Velha  e  Extremadu- 
ra usa-se  entre  o  vulgo  como 
equivalente  de  derribar:  — 
bien  ó  mal  una  cosa  con  otra, 
ó  á  otra  (fr.fam.);  harmoni- 
sar,  condizer  ou  não  vima 
cousa  com  outra,  como  as 
cores,  o  fato,  etc.  Uiíum  al- 
teri  aptari,  convenire,  vel  dis- 
sonum  esse,  non  cohcerere :  — 
n.  cair,  declinar;  fallando  do 
sol,  do  dia,  ao  caminhar  ao 
seu  termo.  Declinare  in  ves- 
2jerum: — en  el  lazo,  en  la 
emboscada,  en  la  red;  cair 
no  laço,  na  emboscada,  na 
rede.  E  equivalente  a  caer 
en  el  anzol :  —  enfermo,  en 
cama  ó  malo  (fr.);  caír  doen- 
te, de  cama.  V.  Enfermar. 
In  morbum  incidere:  —  r. 
desconsolar-se,  affligir-se : — 
de  maduro  (fr.  fam.);  caír 
de  maduro;  applica-se  ao 
que  é  decrepito,  e  que  pou- 
co mais  pode  durar.  Prce 
longcsva  mtate  deficere,  dis- 
solvi. Caerse  de  sugo  (fr.); 
cair  por  si  mesmo ;  denota  a 
pouca  firmeza  das  cousas 
malfundadas  ou  instituidas. 
Pem  S7iapte  instabiUtate  de- 
ficere. Estar  al  caer;  estar  a 
cair;  alludindo  a  um  facto  ou 
cousa  próxima  a  acontecer. 
Proximum  rei  eventum  esse. 
Parece  que  se  cae  y  se  agar- 
ra (fr.  fam.);  applica-se  a 
quem  negoceia  com  dissimu- 
lação. Sibi  considit,  res  suas 
astute  curat:  —  (naut.)  cair, 
acalmar  o  vento,  o  mar :  — 
cair  ou  entrar  na  agua  pela 
primeira  vez  o  navio. 

Caescer.  n.  (ant.)  Crescer,  me- 
drar, tomar  corpo :  —  (fig-) 
presumir,  ensoberbecer-se. 

Caf.  s.  Caf ;  undécima  letra  do 
alphabeto  hebreu ;  tem  o  som  • 
de  um  c  ou  de  um  h,  e  seu 
valor  numérico  é  de  trezen- 
tos:—  caf;  letra  do  alpha- 
beto árabe,  que  também  tem 
o  som  de  7^;. 

Cafa.  /.  (ant.  comm.)  Tecido 
de  algodão  de  varias  cores 
e  desenhos,  que  se  fabrica 
no  oriente. 

(Jafar.  n.  (germ.)Y.  Escapar. 

Café.  m.  Café;  a  bebida  pre- 
parada com  a  semente  tor- 
rada e  moida  do  cafeeiro :  — 
café,  botequim;  casa  ou  loja 


CAF 

em  que  se  vende  e  serve  ca- 
fé e  outras  bebidas.  Taber- 
na uhifahagina  poíio  diven- 
clituT.  Juego  de  café;  jogo  ou 
apparelho  de  café 5  conjuncto 
de  objectos  e  utensilios  pró- 
prios para  servir  o  café  a 
certo  numero  de  pessoas :  — 
(bo¿.)  cafeeiro;  genero  de 
plantas  da  familia  das  ru- 
biáceas, arbustivas,  origina- 
rio da  Ethiopia,  e  hoje  pro- 
pagado a  muitos  pontos  do 
globo :  —  café ;  semente  pro- 
duzida pela  planta  denomi- 
nada cafeeiro,  de  consisten- 
cia mediana,  e  de  côr  es- 
branquiçada ou  esverdeada. 

Cafeato.  m.  (chim.)  Cafeato; 
combinação  do  acido  cafeico 
com  uma  base.' 

Caféico.  m,  (chim.)  Cafeico; 
acido  que  se  encontra  em 
todas  as  especies  de  café. 

Cafeína.  /.  (chim.)  Cafeina; 
princií^io  crystallisavel,  des- 
coberto no  café,  em  1821.  E 
branco,  em  agulhas  sedosas, 
volátil,  solúvel  no  álcool  e 
na  agua,  não  alcalino. 

Cafetal,  m.  (agr.)  Cafeeiral; 
plantio  de  cafeeiros: — ca- 
feeiral ;  propriedade  destina- 
da á  cultura  do  café. 

Cafetero,  ka.  s.  Botiquineiro ; 
dono  de  um  café :  — ./'.  cafe- 
teira; vaso  em  que  se  faz  ou 
se  serve  o  café.  Cucumella 
potio/ie  fabagino',,  vulgo  ca- 
fé, preparando}.' 

Cafieiia.  /.  (chim.)  Caieira; 
substancia  amarella,  cxtra- 
liida  do  café. 

Cáfila./,  (fam.)  Cáfila;  cara- 
vana; grande  numero  de 
mercadores  do  oriente.  Mer- 
catorum  in  orientis  partibus 
peregriíiantium  turma:  — 
conjuncto  ou  grande  numero 
de  pessoas,  animaes  ou  cou- 
sas. Diz-se  especialmente  das 
que  estão  em  movimento,  e 
vào  umas  atrás  das  outras. 
Inordinafa',  incondita  turba. 

Cafio.  m.  (chim.)  Cafico;  acido 
extrahido  do  café. 

Cafie.  adj.  Kaphir;  nome  que 
os  mussulmanos  dão  aos  qne 
não  pertencem  á  sua  reli- 
gião. 

CÁFiRO.  m.  (zool.)  Caphyro;  ge- 
nero de  crustáceos  decápo- 
dos brachyuros,  da  familia 
dos  osistomos,  composto  de 


CAO 

uma  só  especie,  indígena  da 
Nova  Hollanda. 

Cafiroleta.  /.  (p.  Cub.)  Ca- 
firoleta; doce  em  joasta,  fei- 
to de  coco,  ovos,  assucar  e 
canella. 

Cafiz.  m.  (aiit.)  V.  Cahíz. 

Cafizamiento.  m.  (ant.)  Direito 
que  se  pagava  pela  rega  de 
uma  cahizada. 

Cafre.  m.  Cafre;  o  natural  da 
costa  de  Africa  até  ao  cabo 
da  Boa  Esperança.  Cafer, 
Caf erice  incala:  —  (fig-)  ca- 
fre; homem  bárbaro,  cruel. 
Homo  barbarus,  ferox,  cru- 
delis:  —  (p.  Mure.)  cafre; 
rustico,  grosseiro,  ignoran- 
te. Homo  rusticus. 

Cafrillo,  lla.  s.  dim.  de  Ca- 
fre. Cafresinho. 

Caftán,  m.  Caftán;  especie  de 
túnica  ou  roupão,  feito  or- 
dinariamente de  ricas  telas, 
e  que  os  monarchas  orieu- 
taes  distribuem  ás  pessoas 
a  quem  querem  honrar,  prin- 
cipalmente aos  embaixado- 
res de  outras  nações. 

Caga-aceite,  Cagaceite.  m. 
(zool.)  Estorninho:  especie 
de  tordo  de  côr  pardo-escu- 
ra com  o  pescoço  malhado 
de  branco,  e  a  cabeça,  bico 
e  pés  avermelhados.  O  seu 
excremento  é  oleoso,  e  por 
tal  motivo  SC  lhe  deu  este 
nome.  l'urdus  visciverus. 

Cagachín,  m.  (zool.)  Mosquito 
que  se  distingue  do  com- 
mum  em  ser  muito  mais  pe- 
queno e  de  côr  avermellia- 
da.  Culex  ciliaris:  —  adj. 
(fig.  e  vulg.)  cagarola,  ca- 
gão, poltrão;  homem  cobar- 
de e  de  pouco  valor. 

Cagada.  /.  (vulg.)  Cagada;  ex- 
cremento que  sáe  pelo  anus 
no  acto  de  despejar  o  ven- 
tre. Excrementum,  purga- 
mentum,  ventris  ejectamen- 
ta:  —  (fig.  fam.)  burrada, 
bestialidade,  estupidez;  falta 
de  engenho  ou  de  acerto  em 
qualquer  cousa.  Gravis  er- 
ror in  negotio  gerendo.  A 
buscar  la  cagada  dei  lagar- 
to (fr.  fam.);  mandar  á  tá- 
bua; despedir  alguém  com 
desprezo.  Abire  in  malam 
crucem. 

Cagadero,  m.  (vulg.)  Latri- 
nas; cloaca  ou  logar  onde 
vae  muita  gente  despejar  o 


CAG  529 

ventre.  Cloaca,  sterguili- 
nium. 

Cagadillo,  to.  m.  (fig.)  dim-, 
de  Cagado. 

Cagado,  da.  adj.  (fig.  fam.) 
Cagarola;  homem  fraco  e 
cobarde.  Pussili  animi,  et 
despicabilis  homunculus. 

Cagadoe,  RA.  adj.  (vulg.)  V. 
Cagon. 

Cagaduelo,  LA.  adj.  (fig.  fam.) 
Enfadonho,  aborreci  vel,  im- 
pertinente. Pidididus,  a, 
um. 

Cagafierro.  m.  Escumalho,  es- 
coria do  ferro.  Scoria,  ai. 

Cagajón,  m.  Bonico;  cada  uma 
das  partes  ou  porção  sepa- 
rada do  excremento  dos  mua- 
reS;  dos  cavallos,  etc.  Ster- 
cus,  jumenforum  excremen- 
tum. 

Cagalaolla,  m.  Homem  ves- 
tido de  palhaço  ou  mascarado 
em  algumas  reuniões  onde 
vão  dansarinos.  Larvalus  ho- 
mo ac  ridicula,  ve-ste  indufus. 

Cagalar,  m.  (vidg.)  Tripa  cha- 
mada intestino  cego.  V. 
Tripa. 

Cagalera.  /.  (vulg.)  Caganei- 
ra, dysenteria,  diarrhéa;  flu- 
xo repetido  do  ventre.  Alvi 
2)rofluvium. 

Cagalitroso,  sa.  adj.  (fam.) 
Sebento,  porco ;  cheio  de  se- 
bo ou  immundicia. 

Cagae.  n.  (fam.)  Cagar;  des- 
•  pejar  ou  evacuar  o  ventre. 
Ventrcm  exonerare:  —  a. 
(fig)  cagar,  borrar;  deitar  a 
perder  alguma  cousa,  al- 
gum negocio.  Foxlarc,  inqui- 
nare. 

Cagaropa.  s.  V.  Cagaehin. 

Cagarrache,  m.  Nome  que  nos 
lagares  de  azeite  tem  o  mo- 
ço que  lava  os  caroços  das 
azeitonas :  — V.  Caga-aceite. 

Cagaeeeta.  /.  (vulg.)  V.  Ca- 
garruta. 

Cagarria./,  (bof.)  Cagarrinha; 
especie  de  cogumelo  peque- 
no, muito  abundante  em  va- 
rias partes  de  Hespanha. 
Tem  o  chapelete  redondo, 
convexo,  e  é  de  uma  côr 
branca  amarellada  pela  par- 
te de  cima,  e  branca  pela 
parte  inferior.  Agaricon 
Georgii. 

Cagarruta.  /.  Caganita;  ex- 
cremento de  gado  miúdo, 
como  cabras,   etc.  Stercus, 


530  CAH 

excrementum  caprce,  oms,  le- 
poris,  etc. 

CagÁstrico,  ca.  adj.  (med.JYi- 
rulento;  qualificaeiio  de  toda 
a  enfermidade  produzida  por 
Ulna  causa  especifica. 

Cagastro.  m.  (med.J  Virus ; 
principio  e  germen  de  todas 
as  enfermidades,  segundo 
Paracelso. 

Cagatinta.  *•.  (fam.)  Escrevi- 
nhador; amanuense  ou  es- 
crevente de  pouca  impor- 
tancia. Emprega-sc  em  sen- 
tido de  desprezo. 

Cagatorio,  m.  (oiilg.)  Cagato- 
rio-, logar  destinado  para 
evacuar  o  ventre.  Cloaca,  ce. 

Cagaza.  /.  (p.  Gran.)  V.  San- 
graza. 

Cagliareza./.  Cagliareza ;  moe- 
da de  cobre  da  Sardenha. 

Cagón,  na.  adj.  (fam.)  Cagão; 
o  que  evacua  o  ventre  re- 
petidas vezes.  Nimio  vcntris 
profluvio  laborans :  —  (fig.) 
cagão,  medroso,  poltrão,  fra- 
calhao,  cobarde.  Timidus, 
meticulosiis. 

Cagueta,  adj.  (fig.  vitlg.)  Ca- 
garrão,  cagão,  poltrão,  co- 
barde, homem  de  j^ouca  ener- 
gia e  de  pouco  espirito. 

Caguí.  m.  (zool.)  Cagui;  mam- 
mifero  quadrumano  do  Bra- 
zil,  que  tem  dois  montes  de 
pello  branco  junto  ás  ore- 
lhas, e  com  a  cauda  muito 
comprida  e  pelluda. 

Cahime,  m.  (zool.)  Caimão;  la- 
garto de  agua  do  Perú. 

Cahínzito.  vi.  (med)  Kahinci- 
ta;  medicamento  feito  com 
a  kahinca. 

Cahíz,  m.  Cahiz;  medida  que 
equivale  a  doze  fangas  em 
algumas  provincias,  e  que 
em  outras  vale  menos.  Men- 
sura! gentis  variai  quantita- 
tis,  pro  diversitale  provin' 
ciarmn :  —  V.  Cahizada. 

Cahizada.  /.  (agr.)  Cahizada; 
e.xtensao  de  terreno  que  leva 
um  cahiz  de  semente.  Ag  ri 
spatinm  quod  frnmenti  men- 
sura quadam,  cahiz  dicta,  se- 
minari  pofesf. 

Cahuayo.  in.  (p.  Am)  V.  Ca- 
ballo. 

Cahuayocalco.  (p.  Am .)  V.  Ca- 
balleriza . 

Cahue.  m.  Cahué ;  nome  árabe 
do  café,  e  dos  armazéns  em 
que  se  vende. 


CAÍ 

Cahuekco.  7n.  (ant.)  V.  Sepul- 
cro. 

Caianistas.  m.  jil.  (rel.)Y.  Mo- 
nofisitas. 

Caica,  m.  (zool.)  Caica;  nome 
de  urna  especie  de  papagaios 
de  Guj'ana,  cujos  caracteres 
distinctivos  sao  terem  a  cau- 
da de  um  tamanho  regular 
6  de  forma  quadrada. 

Caicos,  m.  pJ.  (naat.)  Caicos, 
bancos  de  areia;  nome  que  se 
dá  na  America  a  certos  bai- 
xios que  não  são  permanen- 
tes, e  que  téem  o  aspecto  de 
grandes  recifes,  que  ás  vezes 
formam  ilhotas. 

C.\iD.  m.  Caid;  magistrado 
dos  estados  de  Tripoli,  que 
reúne  em  si  os  cargos  de 
governador,  administrador 
e  recebedor  dos  impostos  do 
seu  territorio. 

Caída.  /.  Caída;  acção  e  eífeito 
de  caír.  Casus,  ns :  —  caída ; 
declive,  declinação  de  qual- 
quer cousa,  como  a  d'uma 
encosta  para  a  planicie.  De- 
cliüifas,  atis:  —  estendedu- 
ra,  pendura;  applica-se  a 
qualquer  objecto  que  se  es- 
tende de  alto  a  baixo,  fican- 
do pendente,  como  tapetes, 
cortinas,  etc.  Aidaiorum  alia- 
rumve  reruvi  pendenfium 
longitndo :  —  (germ.)  aíFroii- 
ta,  ultraje,  insulto,  deshon- 
ra, infamia:  —  (germ.)  paga 
da  prostituição;  lucro  que  a 
mulher  tira  dos  seus  dntes 
¡íhysicos,  vendendo-os.  A  la 
caída  de  la  tarde  (loe.  adv.); 
ao  caír  da  tarde,  ao  declinar 
do  dia.  Tnnmhrante  véspera, 
ad  vesperam.  A  la  caida  del 
sol;  ao  pôr  do  sol.  Solis  ad 
occasum,  occiduo jam  sole: — 
lã  guedelhuda  e  grosseira; 
entre  os  negociantes  signi- 
fica a  mais  inferior  e  basta 
que  o  gado  lanígero  cria  na 
anca  e  n'outras  regiões.  Os 
hespanhoes  dão-lhe  o  nome 
de  caida,  porque  em  che- 
gando  a  certo  crescimento 
enno^ela-se  e  cae.  Pecum- 
dum  lana  rudis  et  promis- 
sa:—(fig.)  descaída,  pilhé- 
ria; dito  opportuno,  e  com 
especialidade  quando  occor- 
re  naturalmente,  por  isso  se 
diz :  fulano  tiene  buenas  caí- 
das; fulano  tem  boas  descaí- 
das, boas  pilhérias :  — caída, 


CAÍ 

culpa,  peccado,  catastrophe, 
desgraça.  Casus,  ns:  —  tou- 
cado, enfeite,  adorno  de  ca- 
beça para  senhoras :  —  pl. 
(art.)  tirantes;  correias  que 
cruzando  as  ancas  das  ca- 
valgaduras de  tiro,  vão  pren- 
der á  retranca  por  meio  de 
urnas  fivellas.  Caída  de  los 
cuerpos  (phys.);  queda  dos 
corjDos;  acto  pelo  qual  um 
corpo  seguindo  as  leis  da 
gravidade,  abandonado  a  si 
mesmo,  tende  a  dirigir-se 
para  o  centro  da  terra :  — 
(naid.)  caímento ;  angulo 
formado  jigla  vertical  com 
qualquer  objecto  que  não 
se  encontre  na  posição  d'es- 
ta,  nem  na  horisontal :  — 
caímento;  acção  de  abater 
ou  caír  a  proa  até  sotavento 
ao  largar  a  vela,  ou  em 
qualquer  arribada,  navegan- 
do: —  caímento;  acção  de 
caír  sobre  a  quilha  a  embar- 
cação: —  V.  Cabezada:  — 
cessação  ou  moderação  no 
todo  ou  em  parte  do  vento 
e  das  ondas. 

Caído,  da.  adj.  Caído,  desfal- 
lecido, abatido.  Fi'actus  ac 
demíssus  animo: — vi.pl.  caí- 
dos, atrazados,  rendas  ■sen- 
cidas. Debita  jiecunia,  debi- 
tus  censns:  —  regrado;  diz- 
se  do  papel  em  que  escre- 
vem os  rapazes,  e  que  tein 
linhas  riscadas  para  dirigi- 
rem a  escripta.  Linea!  pue- 
ris pr(sfixce  in  scribendo,  ut 
per  eas,  litteras  ducant.  Car- 
rillos caídos;  faces  descaí- 
das, pendentes,  maceradas 
por  desgostos  ou  doenças. 

Caifa,  m.  Kaiffa;  alimento  es- 
toma chico. 

Caillea.  /.  (hof.)  Caillea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  minoseaceas,  assim  cha- 
mado em  memoria  do  via- 
jante Caillé.  Este  genero 
compreheiide  alguns  arbus- 
tos da  Asia  e  Africa  tropi- 
caes. 

Caima,  adj.  (p.  republ.  Argent. 
e  Bolivia)  Estupido,  igno- 
rante, tolo. 

Caimac.  m.  Caimac ;  nome  de 
uma  esppcie  de  queijo  mui- 
to apreciado  pelos  antigos 
mussulmanos. 

C.mmacan.  m.  (híst.)  Caimacán; 
alto  fuuccionario  do  imperio 


CAI 

üttomano,  que  é  substituto 
do  grão  vizir. 

Caimán,  m.  (fig.)  Raposa,  ma- 
treiro;  homem  astuto  e  dis- 
simulado que  aífecta  pru- 
deucia  para  saír  bem  dos 
seus  intentos.  Astutus,  a, 
um :  —  (~ool.)  Y.  Cocodrilo. 

Caimiento,  m.  Caímento;  de- 
bilidade, desñillecimento  de 
animo  ou  de  forças,  han- 
guor,  debilitas: — Y.  Caida. 

Caimiri.  m.  (zool.)  Caymiri ;  es- 
pecie de  mammifcro  qua- 
druinano  muito  lindo,  do 
genero  saguim,  indigena  da 
America. 

CKuiiTA.f.Çbot.)  Caymita;  fru- 
cto  do  caymiteiro ;  é  do  ta- 
manho de  urna  azeitona,  e 
não  tem  sabor  pronunciado. 

Caimitero.  m.  Caymiteiro ;  ar- 
vore das  Antilhas,  que  con- 
tem algumas  especies  nota- 
veis,  e  cuja  madeira  c  incor- 
rujjtivel. 

Caimito,  m.  (bot.)  Caimito; 
planta  de  flores  menope- 
talas. 

Cainca.  m.  (bot.)  Cainca;  ar-, 
busto  sarmentoso  que  cresce 
no  Brazil,  elevando-se  até  á 
altura  de  uns  dez  pés.  Ein- 
^rcga-se  na  medicina  em 
cozimento  e  em  extracto 
para  combater  as  hydropi- 
sias  essenciaes  e  as  sympto- 
maticas. 

Caincicato.  m.  (chim.)  Cainci- 
cato  •,  sal  formado  y)Q\n  com- 
binação do  acido  caincico 
com  uma  base. 

Caíncico.  m.  (cliim.)  Caincico; 
acido  descoberto  na  raiz  de 
cainca,  d'onde  se  extrahe 
tratando  e>ta  substancia 
pelo  álcool.  E  um  corpo  so- 
lido, cristallino,  e  de  cor 
branca. 

Cainitas,  m.pl.  (reí.)  Cainige- 
nas;  sectarios  do  século  xi, 
que,  entre  outras  opiniões, 
admittiam  a  existencia  de 
um  principio  superior  a 
Deus,  e  pretendiam  que 
Caim  provinha  d'este  prin- 
cipio, emquanto  que  Abel 
nao  era  mais  que  filho  do 
Creador :  — ■  cainitas ;  cha- 
mam-se  também  assim  os 
descendentes  de  Caim. 

Cainórfica.  /.  (mus.)  Cainórfi- 
ca;  instrumento  de  nova  in- 
venção,   com    a  figura   de 


CAI 

uma  harpa  grande  e  com 
um  teclado  similhante  ao  de 
um  piano.  Cada  corda  tem 
um  arco  que  a  faz  vibrar 
no  mesmo  momento  em  que 
o  dedo  toca  a  tecla  corres- 
pondente- 

Cainzo  m.  (p.  Ast.)  Canicado; 
sebe  ou  gi-ade  de  caniços,  e 
também  de  vimes. 

Caipascora.  /.  (bot.)  Caipas- 
chora;  especie  de  cabaceira, 
indígena  do  Malabar.  E 
urna  planta  annual,  trepa- 
dora, da  familia  das  bryo- 
neas,  que  se  enlaça  cm  to- 
das as  jDlantas  que  as  ro- 
deiam. 

Caipon.  m,  (bot.)  Caipão ;  ar- 
vore grande  que  se  encontra 
na  ilha  de  S.  Domingos,  e 
cuja  madeira  se  usa  ñas 
construcções  interiores  dos 
navios. 

Caique,  m.  (ant.  nmit.)  Esqui- 
fe; barco  pequeno  ou  canoa 
que  é  destinada  ao  serviço 
das  galeras:  —  (zool.)  cahi- 
que;  especie  de  papagaio 
da  Guyana. 

Caire,  m.  (germ.)  O  preço  por 
que  cada  meretriz  vende  a 
sua  prostituição.  Scorti  aut 
meretrtcis  mercês. 

Cairel,  m.  Volta  de  cabello 
postiço  que  ¡mita  e  substi- 
tue  o  natural.  Adscititii  ca- 
pillamcidi  circulns,  corona: 

—  franja;  guarnição  com 
que  PC  orlam  as  extremida- 
des cié  alguns  vestidos,  i^/;»- 
bria,  ftoculorum  ordo  pen- 
deiis  in  extrcmitate  vestis: 

—  cairel;  entre  cabelleirei- 
ros  chama-se  assim  aos  fios 
de  seda  a  que  se  prendem 
os  cabellos,  para  formarem 
as  cabelleiras.  Fila  sérica, 
quibus  capilli  adscititii  an- 
nectuntiir :  — (ji.  And.)  tudo 
o  que  cae  de  alto  a  baixo  e 
fica  suspenso  em  forma  de 
franja: — pl.  (naut.)  dor- 
mentes; peças  em  que  se 
forma  a  coberta. 

Cairelar,  a.  Franjar;  orlar, 
guarnecer  de  franjas  as  ex- 
tremidades dos  vestidos. 
Floccidis  pendulis  vestium 
oras  circumornare. 

Cairelota.  /.  (germ..)  Carniza 
com  os  coUarinhos  e  punhos 
bordados. 

Cairia.  /.  (germ.)  V.  Caire. 


CAJ  531 

Cairo,  ra.  adj.  Y.  Moñudo. 

Cairon.  7n.  (germ.)  Y.  Caire. 

Caito,  m.  (¡J.  A.  Mer.)  Caito; 
fio  de  la  muito  grosso  e  or- 
dinario. 

Caixa.  /.  (comm.)  Caixá ;  moe- 
da do  Japão,  que  vale  trin- 
ta maravedis. 

Caiz.  m.  Y.  Cahíz. 

Caizada.  /.  Y.  Cahizada. 

C.vizu.  m.  Caisu ;  pao  do  maíz 
que  os  indios  fazem  envolto 
em  folhas  e  cozido  em  agua. 

Caja.  /.  Caixa;  peça  de  ma- 
deira ou  de  qualquer  outra 
materia,  que  serve  para  con- 
ter objectos,  e  que  tem  for- 
mas variadas.  Capsa,  ce  :  — 
Y.  Ataud :  —  caixa ;  o  logar 
em  que  se  assentam  os  de- 
graus da  escada  de  um  edi- 
ficio. Spafium,  área,  ubi 
cedium  scalce  locantur :  — 
caixa;  o  espaço  ou  vão  em 
que  se  introduz  alguma  cou- 
sa. Cavuni  quo  quid  conti- 
netur :  —  caixa;  nas  thesou- 
rarias  c  casas  de  commer- 
cio,  o  local  destinado  para 
receber,  guardar  e  entregar 
dinheiro.  Costuma  também 
dar-se  este  nome  ao  indivi- 
duo que  tem  c  recebe  o  di- 
nheiro de  uma  negociação. 
.¿Erarium,  celia  nummaria, 
et  ipsiits  ccrari  administer : 
—  caixa ;  instrumento  mi- 
litar. Y.  Tambor:  — caixa; 
logares  que  ha  nos  correios 
de  algumas  partes,  onde  se 
lançam  as  cartas  de  diff'e- 
rentes  localidades  e  pontos 
para  serem  distribuidas  d'ahi 
para  o  seu  destino.  Tabella- 
ría domiis,  domus  publica 
excepiendis  et  perferendis 
cpistolis :  —  caixa;  a  peça 
exterior  de  madeira  que  co- 
bre e  resguarda  o  órgão. 
Organi  musici  pars  exterior 
lignea:  —  (art.)  caixa;  peça 
que  nas  typographias  tem 
diversas  separações  a  que 
chamam  caixotins,  em  que 
o  typo  se  col  loca  por  certa 
ordem.  Loculi  ad  littera- 
rnm  typos  scparandos :  — 
(ant.)  armazém  ou  deposito 
de  géneros  ou  mercadorias 
liara  o  commercio  :  —  caixa; 
a  porção  acanallada  da  coro- 
nha de  qualquer  arma  de 
fogo.  Serve  para  segurar  o 
cano  d'estas  armas  com  o 


532 


CAJ 


auxilio  das  braçadeiras.  Li- 
gnea  catainilttje  comj^ages  : 
^  — de  brasero;  caixa  de  bra- 
seiro; peça  de  madeira  aber- 
ta no  centro  qne  serve  ipnva 
colloear  sobre  ella  o  brasei- 
ro. Ugnea  com'pages  ubi  fo- 
culus,  aitt  ignitahuhim  repo- 
nitiir:  —  de  coche;  caixa  de 
coche;  a  parte  d'este  qne  en- 
cobre quem  vae  sentado  ilo 
seu  interior.  Kssedi  alveus, 
tibi  sedile  instruitur:- — de 
consulta;  casco  de  consulta; 
a  narração  de  factos,  que 
dizem  respeito  ao  expedien- 
te ou  negocio  consultado,  e 
que  precede  o  accordao  do 
tribunal,  ou  corpo  que  faz 
a  consulta.  Factorum  ex- 
2)osüiiim,  narratio:  —  de 
ballesta;  caixa  de  ballista; 
o  buraco  que  ha  no  tabu- 
leiro, onde  anda  c  se  encai- 
xa a  noz.  Ballisfo}  cavum 
ubi  niix  affigitur :  —  de  las 
muelas  (fam.J;  encaixe  dos 
dentes ;  as  gengivas,  e  vul- 
garmente toda  a  boca.  Gen- 
giva', dentium  alveoli :  — 
de  ahorros;  caixa  económi- 
ca; cofre  publico  destinado 
a  receber  quantias  ¡peque- 
nas, que  vâo  formando  ca- 
pitães a  seus  donos,  dando 
créditos  em  seu  favor.  Echar 
con  cajas  destempladas  (fr. 
fig.);  despedir  a  toque  de 
caixa ;  expulsar  alguém,  pu- 
blicamente e  com  escánda- 
lo, de  cargo,  emprego  ou 
domicilio.  Palam  aliquem 
propulsare,  a  dignitale  de- 
jicere.  Estar  en  caja  (fr.); 
estar  oiro  fio;  applica-se 
quando  o  peso  está  táo  bem 
equilibrado  com  o  objecto 
pesado,  que  o  fiel  não  incli- 
na a  balança  para  nenhum 
lado.  JEqua  lance  libram 
stare.  Estar  en  su  caja;  es- 
tar regular ;  diz-se  do  pulso 
quando  está  normal.  Artc- 
riam  cequabiliíer  moveré, 
pulsare:  —  de  la  lengua; 
caixa  da  lingua;  parte  inte- 
rior da  boca:  — del  cuerpo; 
caixa  do  corpo  ;  parte  com- 
prehendida  desde  os  hom- 
bros até  ás  cadeiras,  exce- 
ptuando os  bracos.  No  estar 
alguno  en  su  caja;  nao  es- 
tar em  si,  não  estar  nor- 
mal;   sentir    alteração    de 


CAJ 

saude,  não  estar  de  bom 
humor,  etc. :  —  de  amorti- 
zación;  caixa  de  amortisa- 
ção ;  estabelecimento  do  es- 
tado encarregado  exclusi- 
vamente das  operações  res- 
pectivas á  extincção  da  di- 
vida publica :  —  mcngala  ; 
especie  de  tecido  da  India: 

—  del  tambor  ó  del  timpano 
(anat.J;  caixa  do  tambor  ou 
do  tympano ;  cavidade  irre- 
gular, aberta  na  parte  pé- 
trea do  osso  temporal,  onde 
forma  parte  do  ouvido  in- 
terno, em  que  principalmen- 
te se  nota  o  orificio  do  con- 
ducto auditivo  externo,  o 
orificio  interno  da  trompa 
de  Eustaquio,  a  janella  oval, 
etc.  Esta  caixa  encerra  os 
quatro  ossiculos  do  ouvido: 
— farí.j caixa;  armação  com- 
posta de  quatro  ou  mais  ¡fi- 
lares e  dois  quadrados  que 
contém  as  rodas  e  todo  o 
machi  nismo    de  u.m  relojo : 

—  caixas ;  peças  de  metal 
mais  ou  'menos  precioso, 
que  servem  para  conter  o 
machinismo  de  um  relojo 
de  algibeira: — caixa;  nos 
bancos  que  usam  os  carpin- 
teiros 6  toda  a  parte  onde 
elles  guardam  a  ferramen- 
ta :  —  caixa;  entre  fundido- 
res cada  uma  das  cobertas 
de  madeira  onde  se  colloca 
a  areia  para  o  molde:  — 
caixa ;  entre  padeiros  o  con- 
juncto  de  tábuas,  onde  está 
encerrado  o  peneiro  para 
passar  a  farinha :  —  caixa ; 
nas  roldanas,  polés  e  outras 
machinas,  o  logar  em  que 
está  a  roda  e  a  armação  de 
madeira  que  a  cobre :  — 
caixa;  nos  teares  de  lã,  a 
peça  grande,  movei,  sus- 
pensa do  alto  do  tear  e  am- 
])arada  por  duas  escapu- 
las, para  girar  livremente, 
a  fim  de  apert-ar  e  bater  a 
trama  introduzida  pela  lan- 
çadeira :  —  caixa ;  nos  tea- 
res de  velludo,  a  peça  onde 
entra  o  pente,  e  em  cujo  in- 
terior ha  um  grande  peso 
para  bater  a  tela:  —  caixa; 
nos  mesmos  teares,  a  mesa 
em  que  se  collocam  os  en- 
xugadouros  com  a  trama : 
— caixa;  entre  os  bate-folhas 
de  oiro,  a  coberta  que  se 


CAJ 

colloca  na  parte  superior  da 
mesa  de  mármore,  onde  se 
bate  o  oiro:  —  alta;  caixa 
alta;  a'  que  se  usa  nas  im- 
prensas para  collocar  as  le- 
tras maiúsculas,  e  em  con- 

•  traposição  se  chama  baixa 
á  em  que  se  collocam  as  le- 
tras minúsculas: — de  depo- 
sito; caixa  de  deposito;  es- 
pecie de  pia  de  pedra,  em  que 
os  fabricantes  de  ¡oapel  con- 
servam a  pasta,  até  ao  mo- 
mento de  se  servirem  d' ella. 
Cajas  alemanas  ;  caixas  al- 
íenlas; ca,ixas  de  forma  re- 
ctangular, que  se  empregam 
em  metallurgia  para  tornar 
as  areias  grossas:  —  de  la- 
var; caixa  de  lavar;  espe- 
cie de  caixas  allemâs  onde 
chega  uma  corrente  de  agua. 
Tem  o  fundo  horisontal  e  a 
boca  larga.  Cajas  de  reposo; 
caixas  de  repouso,  as  desti- 
nadas, no  fabrico  da  cerve- 
ja, a  fazer  repousar  o  lúpu- 
lo, e  separa-lo  completamen- 
te do  liquido  por  meio  de 
uma  grade  ou  crivo  de  ma- 
deira. Cajas  refrigerantes ; 
caixas  refrigerantes;  as  que 
se  emjoregam,  no  fabrico 
de  cerveja,  para  refrescsar 
aquelle  liquido,  sendo  sub- 
mettido  á  acção  de  um  ven- 
tilador :  —  (bot.)  bainha ;  in- 
volucro membranoso  e  oco 
de  certos  fructos,  que  res- 
guarda as  sementes  e  as 
deixa  cair  ao  tempo  da  ma- 
turação: — acústica  (phys.J; 
caixa  acústica;  a  que  tem  a 
curvatura  elliptica,  e  per- 
mitió que  a  pessoa  colioca- 
da  em  um  de  seus  focos  ou- 
ça perfeitamente  o  que  se 
diz  em  voz  baixa  no  foco  op- 
posto,  sem  que  o  ouvido  mais 
delicado  possa  perceber  a 
menor  cousa  no  ponto  inter- 
medio:—  de  agua  (naut.); 
caixa  de  agua  ;  divisão  que 
se  acha  a  certa  altura,  de 
bombordo  a  estibordo,  prati- 
cada na  proa  dos  barcos  pela 
parte  interior,  para  conter  a 
agua  que  por  este  lado  possa 
entrar:  —  de  aguada;  caixa 

■  de  aguada;  especie  de  cai- 
xão de  ferro  que  se  põe  no 
porão  das  embarcações,  e 
serve  para  levar  a  agua  po- 
tável: ™  de   armas;   caixa 


CAJ 

de  armas  ^  caixão  largo,  for- 
rado de  panno  ou  coiro  on- 
de se  guardam  as  armas  de 
reserva:  —  de  halas;  caixa 
de  balas ;  separação  nas  em- 
barcações para  coUocar  as 
balas:  —  de  cartuchos;  cai- 
xa de  cartuchos ;  separação 
praticada  nos  paioes  de  pól- 
vora para  depositar  os  car- 
tuchos cheios  : — de  faroles; 
caixa  de  lanternas  i  barril 
pequeno  onde  se  depositam 
as  lanternas  de  senha :  — 
de  giiardines;  caixa  de  gual- 
dropes;  especie  de  resguardo 
ou  defeza  de  tabuinhas,  de 
um  tamanho  proporcional, 
que  se  forma  de  coberta  a 
coberta,  nos  gualdropes  do 
leme :  —  de  las  bombas;  cai- 
xa das  bombas;  separação 
que  se  faz  ao  pé  d'estas, 
para  ficar  livre  o  local  em 
que  trabalham : — de  lastre; 
caixa  de  lastro;  separação 
que  se  faz  no  meio  do  porão 
nas  embarcações  muito  es- 
treitas, para  que,  quando 
voltam  a  quilha,  o  lastro 
de  que  necessitam  n'este  ca- 
so, caia  sobre  o  lado  para 
onde  se  volta :  —  dei  farol 
dei  paiiol  de  pólvora;  caixa 
da  lanterna  do  paiol  da  pól- 
vora; pequena  caixa  fecha- 
da com  crystal  e  enredada 
com  arame,  para  pôr  a  lan- 
terna que  alumia  o  ¡jaiol 
quando  c  necegsario  :  —  de 
soldadas;  caixa  de  soldo ;  co- 
fre onde  se  guarda  o  dinhei- 
ro dos  soldos,  que  recebe  a 
gente  de  bordo:  —  de  agua 
(me.ch.);  caixa  de  agua;  i'e- 
servatorio  que  se  enche  de 
agua,  no  carro  de  provisões 
do  caminho  de  ferro,  para 
alimentar  a  caldeira,  á  me- 
dida que  o  nivel  vae  des- 
cendo: —  de  estopas;  caixa 
de  estopa;  nas  machinas  a 
vapor  tem  este  nom«  um 
apparelho,  composto  de  um 
annel  de  bronze  e  de  um 
chapelete  do  mesmo  metal, 
no  c(ual  roça  suavemente  a 
haste  do  pistón,  sem  per- 
mittir  a  saída  do  vapor  pela 
juntura  que  ha  entre  a  su- 
perfície externa  da  haste  c 
a  interna  do  orificio  de  saí- 
da: —  de  fuego  exterior; 
caixa  de  fogo  exterior :  nas 
CS 


CAJ 

machinas  locomotoras  tem 
este  nome  a  cobertura  exte- 
rior da  caixa  de  fogo  ou  a 
parte  p*ostei"ior  e  prismática 
da  caldeira:  —  de  fuego  in- 
terior; caixa  de  fogo  inte- 
rior; a  parte  do  fogão  em 
'que  se  colloca  o  combustí- 
vel, situada  posteriormente: 
—  de  grasa;  caixa,  de  gor- 
dura ;  iDcqueno  recipiente 
coUocado  na  peça  que  abra- 
ça os  eixos  das  machinas, 
formando  corpo  e  em  com- 
municação  com  as  superfi- 
cies moveis;  enche-se  de 
azeite  ou  de  sebo,  que  vae 
deitando  gotta  a  gotta  nos 
pontos  que  estão  em  con- 
tacto e  em  movimento:  — 
de  hierro;  caixa  de  ferro; 
na  locomotora  a  capacidade 
anterior  onde  se  alojam  os 
tubos  de  admissão  e  saída 
do  vapor,  e  algumas  vezes 
os  cylindros  e  tiradores  onde 
vem  parar  as  extremidades 
anteriores  dos  tubos  que 
correm  em  todo  o  compri- 
mento da  parte  cylindrica 
da  caldeira,  e  que  conduzem 
a  chamma  e  os  gazes  atÇ,  á 
chaminé  collocada  na  i:)arte 
superior :  —  dei  eje  de  la 
cureña  (mil.);  caixa  do  eixo 
da  carreta;  peça  em  que  o 
eixo  da  carreta  está  embuti- 
do:—  de  marcas;  caixa  de 
senhas;  especie  de  cepo  com 
um  orificio  onde  se  deitam 
as  senhas,  para  saber  a  or- 
dem que  se  tem  observado 
nas  rondas:  —  de  municio- 
nes;  caixa  de  munições;  o 
utensílio  em  que  estas  cos- 
tumam levar-se  em  campa- 
nha. 

CajÁneo,  nea.  adj.  (bot.)  Caja- 
neo;  o  que  se  parece  ou  se 
refere  ao  c ajano;  —  /.  pi. 
cajaneas;  secção  da  tribu 
das  plantas  papílionaceas, 
da  família  das  leguminosas, 
cujo  typo  é  o  genero  cajano. 

Cajaxo.  m.  (bot.)  Cajano ;  ge- 
nero de  plantas  da  família 
das  papílionaceas,  que  con- 
tém duas  especies,  uma  das 
quaes  se  suppõe  originaria 
da  America,  e  a  outra  da 
Asia  tropical. 

Cajkro,  RA.  m.  Caixeiro;  o  que 
faz  ou  vende  caixas :  —  cai- 
xeiro; pessoa  que  nas  the- 


CAJ  533 

sourarias  e  casas  de  nego- 
cio tem  a  seu  cargo  a  caixa 
e  por  conseguinte  que  rece- 
be e  dístribue  os  fundos. 
Capsce  argentarice  adminis- 
ter,  suppufationum  aut  ra- 
íiomim  pra^fectus:  —  caixa 
que  se  forma  nos  canaes  ou 
levadas,  pela  parte  de  cima 
ou  de  baixo  do  desaguad  ouro 
principal,  immediato  á  re- 
presa. Fossa}  vel  incilis  mar- 
gines:— (ant.J  Y.  Buhonero : 
—  (naid.)  garganta ;  aber- 
tura que  têem  as  polés,  moi- 
tões  ou  cadernaes,  para  a 
collucação  e  giro  do  gorne 
ou  outra  machina  simílhan- 
te,  collocada  em  um  madei- 
ro, costado,  etc.,  como  as 
que  ha  nas  serviolas,  nos 
reforços  dos  mastaréus,  nos 
guindastes,  etc.  Capitán  ca- 
jero (mil.) ;  capitão-quartel- 
mestre,  oílícial  encarregado 
da  caixa  de  qualquer  regi- 
mento. 

Cajeta  .  /.  dim.  (ant.)  de  Caja. 
Caixeta,  mealheiro;  caixa 
para  recolher  as  esmolas. 
Usa-se  hoje  em  Aragão.  Ca- 
psula, ihecula  numária:  — 
(jJ.  A.  c  Can.)  tabaqueira; 
caixa  do  tabaco : — (p.  repid). 
Arg.)  peralta,  peralvilho  : — 
(naid.)  gacheta;  especie  de 
trança  que  se  faz  com  o  fio 
de  carretq,  ou  de  mialhar, 
segundo  os  objectos  a  que 
ha  de  applicar-se :  —  enta- 
lho ;  corte  que  se  faz  em  um 
tabuão  para  metter  o  re- 
mendo ou  concerto  na  parte 
deteriorada. 

Cajete,  m.  (p.  Mex.)  Malga; 
prato  fundo  de  barro  ordi- 
nario c  por  vidrar : — (j).  A.) 
centro  do  maguey  d'onde  se 
lhe  tira  o  amago. 

Cajetilla./.  Porção  de  tabaco 
picado  embrulhado  n'um  pa- 
pel em  forma  de  caíxa:- — 
masso  ou  embrulho  pequeno 
de  cigarros,  2)ara  uso  dos 
fumantes. 

Cajetín.  ?>?.  dim.  de  Cajeta. 
Caixinha :  —  (art.)  caixotím  ; 
entre  os  compositores  cada 
uma  das  divisões  da  caixa 
de  composição :  —  caixotím ; 
peça  quadrilonga  de  metal 
com  um  competente  cabo, 
na  qual  alinham  e  sujeitam 
os  encadernadores  as  letras. 


534 


CAJ 


que  lhes  servem  para  rotu- 
lar os  livros. 

Cajida.  /.  (a7-t.)  Pena,  descon- 
solação, tristeza,  affliceão. 

Cajiga.  /.  (arf.)  V.  Roble. 

Cajigal,  m.  V.  Quejigal. 

Cajilla./.  (1)01:)  V.  Caja. 

Cajista,  m.  (art.)  Compositor, 
typograplio ;  o  official  da  im- 
prensa que  coordena  os  typos 
j)ara  comjior  o  que  se  ha  de 
imprimir.  Litterarum  ordi- 
dinator  in  arte  typograplúca. 

Cajita.  /.  div.i.  de  Caja.  Cai- 
xeta. 

Cajo.  m.  (ant.)  V.  Cepo :  — 
(art.)  encaixe*,  o  que  os  en- 
cadernadores formam  nas 
primeiras  e  ultimas  folhas 
de  um  livro  junto  ao  lombo, 
para  que  as  capas  occupem 
o  espaço  vasio. 

Cajon.  m.  Caixão;  caixa  gran- 
de, que  serve  para  conduzir 
com  segurança  as  cousas  que 
se  lhe  depositam.  Grandior 
calosa:  —  gaveta;  caixa  cor- 
rediça de  papeleira,  commo- 
da,  etc. :  —  caixão ;  nas  estan- 
tes de  livros  e  papeis,  o  es- 
paço que  ha  de  uma  a  ou- 
tra prateleira.  Pluteus,  i:  — 
cazinha  de  madeira  onde 
se  vendem  comestíveis.  Ta- 
herna  cibaria  mobilis,  tabu- 
larum  annexione  consistens. 
Ser  alguno  un  cajon  de  sas- 
tre (fr.  fig.  e  fam.);  ser  uma 
caixa  de  alfaiate;  diz-se  de 
quem  tem  grande  variedade 
de  idéas,  desordenadas  e  con- 
fusas. Confusm,  inordinatm 
mentis  esse.Ser  de  cajon  (fr.); 
ser  do  uso,  do  estylo,  enten- 
_  dido  de  todos.  Bem  esse  con- 
suetudine  et  usu  receptam. 
Cajo7i  de  diqtie  ó  de  grada 
(naitt.);  caixão  de  dique;  o 
que  se  colloca  á  entrada 
dos  diques  para  impedir  a 
introducção  da  agua.  Cajon 
de  fogon:  gaiuta  de  fogão; 
especie  de  caixa  de  madeira 
que  encerra  o  fogão  em  al- 
gumas embarcações.  Cajon 
de  susi^iender ;  caixão  de  sus- 
pender; o  que  serve  para 
suspender  embarcações  em 
varias  circumstancias  e  de 
varios  modos.  Cajon  hydrau- 
lico  (mecli.);  caixão  hydrau- 
lico ;  apparelho  de  que  se  faz 
uso,  para  fabricar  debaixo 
de  agua.  E  da  grandeza  de 


CAL 

um  pegão  de  ponte,  e  tem 
os  bordos  dispostos  de  ma- 
neira que  pode  dosarmar-se 
facilmente  quando  a  obra  es- 
tá segura  para  o  armar  de  no- 
vo e  começar  o  trabalho.  Ca- 
jon de  bombas  (mil.);  caixão 
de  bombas;  barrica  cheia  de 
jjolvora,  granadas  e  bombas, 
que  se  enterra  no  subterrâ- 
neo de  uma  fortificação  até 
ao  nivel  do  solo,  quando  se 
teme  um  ataque  repeiltino, 
em  cujo  caso  se  lhe  lança 
fogo  por  meio  de  uma  salchi- 
clia,  como  se  faz  nas  minas. 

Cajonera.  /.  Caixote;  caixa 
destinada  á  plantação  de  va- 
rios arbustos. 

Cajonería.  /.  Conjuncto  ou 
grande  quantidade  de  ga- 
vetas. 

Cajtarada.  /.  (gcrm.)  Alboro- 
to, barulho,  ¡jendencia. 

Cajuela.  /.  dim.  de  Caja.  Cai- 
xinha. 

Cal.  f.  (ant.)Y.  Calle:  —  con- 
tracção antiquada  de  Ca  él: 
—  (min.);  cal,  oxydo  de  cál- 
cio; umadas  terras  alcalinas, 
conhecida  desde  a  mais  re- 
mota antiguidade  pela  sua 
grande  abundancia  no  glo- 
bo. Tem  diíFerentes  applica- 
çoes,  tanto  industriaes,  como 
medicinaes  e  em  construc- 
ções.  Calx,  eis :  —  m  uerta ;  cal 
morta  ou  extincta;  a  pedra 
calcárea  calcinada  depois 
de  ter  sido  privada  de  sua 
causticidade  por  meio  da 
agua:  —  viva;  cal  viva;  a 
pedra  calcárea,  despojada 
do  seu  acido  carbónico  e 
agua  de  crystallisação  por 
meio  da  calcinação  feita  ao 
ar  livre.  Calx  viva.  Ahogar 
la  cal  (fr.);  afogar  a  cal ;  dei- 
tar-lhe  agua  para  lhe  abran- 
dar a  força.  Calceiím  aqua 
perfundere.  Cal  apagada  ó 
hidratada;  cal  apagada  ou 
liydratada;  a  que  é  combi- 
nada com  um  só  equivalente 
de  agua.  Cal  desleida;  cal 
dissolvida;  a  que,  exposta  ao 
ar,  attrahiu  a  humidade  e  o 
acido  carbónico  da  atmos- 
phera.  Cal  grasa;  cal  gor- 
da; a  de  boa  qualidade,  cujo 
volume  augmenta  conside- 
ravelmente sendo  introduzi- 
da cm  agua.  Cal  hidráuli- 
ca; cal  hydraulica;  a  que  j 


CAL 

endurece  promptamente  de- 
baixo de  agua.  Homo  de  cal 
(art.);  forno  de  cal;  fabrica 
em  fórma  de  abobada,  feita 
de  ladrilhos  cruzados,  com 
um  competente  fogão  e  cha- 
miné, que  serve  para  cozer 
as  pedras  calcáreas,  as  quaes 
se  lhe  mettem  dentro  mis- 
turadas com  o  combustível. 
Ser  de  cal  y  caído  (fr.fig.); 
ser  de  pedra  e  cal ;  diz-se  do 
que  é  foite,  muito  duro  e 
solido.  Firmum,  stahilem 
esse. 
Cala.  /.  Cala,  caladura;  peda- 
ço que  se  corta  ao  melão  ou 
a  outra  fructa  para  a  provar. 
Peponis  aut  alterius  fructvs 
pars  decissa  delibationis  cau- 
sa:—  cala,  calheta;  pequena 
enseada  que  o  mar  faz  en- 
trando i^ela  terra  dentro. 
Sinus  maris^:  —  especie  de 
mecha  de  sabão,  azeite  e  sal, 
ou  de  outros  ingredientes, 
que  se  applica  em  logar  de 
mesinha,  para  evacuar  o 
ventre.  Balanns,  medica- 
mentum  ventri  exonerando : 
—(art.)  furo;  entre  pedrei- 
ros, o  buraco  feito  n'uma 
parede,  para  reconhecer  a 
sua  grossura  e  fabrico.  Pa- 
rietis  apertura,  foramen :  — 
V.  Calado,  Agujero : — (ant.) 
sonda,  tenta;  instrumento  de 
que  o  cirurgião  se  serve  para 
conliecer  a  profundidade  de 
qualquer  ferida.  Hacer  cala  ó 
hacer  cala  y  cala  (fr.);  fazer 
cala,  fazer  o  reconhecimen- 
to de  qualquer  cousa,  para 
saber  a  sua  qualidade  ou 
quantidade.  Examinare,  de- 
metiri,  ponderare :  —  prova ; 
reconhecimento  que  os  com- 
pradores fazem  do  vinho  ou 
de  outra  qualquer  bebida : 

—  castello,  fortaleza.  A  cala. 
V.  A  g-rueba:  —  (art.)  cala; 
no  fabrico  do  velludo  tem 
est<e  nome  o  fio  que  a  lança- 
deira introduz  pelo  meio  do 
ui'dumc,  ou  cada  volta  que 
faz  de  um  lado  para  outro : 

—  chumbo  que  na  pesca  do 
bacalhau  faz  profundar  o 
anzol :  —  qualquer  dos  ca- 
bos que  se  usam  nas  redes. 

Calaba,  m.  (bot.)  Calaba;  ar- 
vore gottifera. 

Calabacera.  /.  (bot.)  V.  Cala- 
bazera. 


CAL 

Calabacero,  ea.  adj.  V.  Cala- 
hazero. 

Calabacica,  lla,  ta./.  dim.  de 
Calabaza.  V.  Calahazilla. 

Calabacín,  m.  (hot.)  V.  Cala- 
hazin. 

Calabacinate,  m.  V.  Calahazi- 
nafe. 

Calabacino,  m.  V.  Calahaziao. 

Calabaza.  /.  (bot.)  Abóbora; 
fructo  produzido  pela  abo- 
boreira, de  que  se  conhecerá 
varias  especies.  Cucúrbita, 
re  .• — vinatera;  cabaça ;  abó- 
bora que  apresenta  uma  de- 
pressão no  centro,  e  é  mais 
lar.^a  para  uma  das  extre- 
midades, servindo  depois  de 
secca  para  conter  vinho  ou 
outros  líquidos.  Cucúrbita 
lageiue  formam  referens. 
Dar  calabazas  (fr.fig.fam.); 
deitar  uma  raposa,  reprovar 
alguein  em  algum  exame : 
dar  a  manga  a  beijar;  ap- 
plica-se  á  mul'ier  quando 
despreza  o  noivo.  Reproba- 
re, repeliere  aut  repulsam 
pati.  Nadar  sin  calabazas, 
ó  no  necesitar  de  calabazas 
para  nadar  (fr.  fig.  fam.); 
nadar  scm  cabaças,  ou  nao 
precisar  de  boias  para. na- 
dar; emprcga-se  esta  phra- 
se  para  mostrar  que  al- 
guém ])ossue  intelligencia 
bastante  ])ara  se  governar 
sem  auxilio  alheio.  Iiidus- 
trium  esse,  alieno  auxilio 
non  indigerc.  Salir  alguno 
calabaza  (fr.  fig.  fam.);  saír 
chocho ;  ernprega-se  esta 
phrase  para  significar  que 
alguém  nao  corresponde  ao 
bom  conceito  que  d'elle  se 
fazia.  Aliorum  de  se  expccta- 
cfionem  fallere  :  —  Calaba- 
zino:  —  (fig.  e  fam.);  pepi- 
no; melão  insipido.  Alelo  pe- 
pón insipid.us  :  —  (vulg.)  ; 
o  que  maliciosamente  vae 
apanhar  alguém  em  delicto 
só  com  o  fim  de  lhe  ex- 
torquir dinheiro :  —  (germ.) 
V.  Ganzúa,  :—■  pi.  (prov.) 
cabaças;  brincos  de  mulher 
que  têem  esta  figura,  e  por 
extensão  applica-se  a  todos 
os  que  não  têem  gi-aude  com- 
primento. Echar  calabaza  d 
algiuio  (fr.  fig.  fam.);  fazer 
ouvidos  de  mercador,  uao 
responder  áquillo  que  se  per- 
gunta. 


CAL 

Calabazada./.  Cabeçada;  pan- 
cada que  se  dá  com  a  cabeça. 
Ictus  cap)itc,  impacfus: — V. 
Trago.  Darse  de  calabaza- 
das (fr.  fam.);  dar  voltas  ao 
miolo;  fatigar-se  para  ave- 
riguar ou  aj^preuder  alguma 
cousa.  Frustra  defatigari. 

Calabazar,  m.  Aboboral;  lo- 
gar semeado  ou  plantado  de 
abóboras.  Locus  cucurbitis 
satus,  consitus. 

Calabazate,  m.  Doce  de  abó- 
bora. Cucúrbita}  frusta  sa- 
chara condita  et  siccata:- — 
(prov.)  compota  de  abóbo- 
ra: talhadas  de  abóbora 
mettidas  em  mel  ou  arrobe. 
CucurbitcB  frusta  melle  aut 
musto  decocto  condita.  Cala- 
bazate de  yeso  ó  de  pared 
(exp.  {ron.  fam.);  pancada 
na  cabeça  contra  a  parede. 

Calabazazo,  «i.  Cabaçada;  pan- 
cada com  cabaça. 

Calabazeka.  /.  (bof.)  Abobo- 
reira; genero  de  plantas  an- 
uuaes,  rasteiras,  que  nos 
nossos  climas  se  cultiva  mui- 
to, ])ara  diíí'cr entes  usos.  Cu- 
cúrbita, ce. 

Calabazería,  /.  (fig.  inus.)  Li- 
geireza, inconstancia,  levian- 
dade, 

Calabazero,  ha.  s.  o  que  ven- 
de abóboras:  —  (germ.)  la- 
drão que  rouba  com  gasua, 

Calabazil  (Fera)  f.  Y.  Pera. 

Calabazilla.  /.  dim.  de  Cala- 
baza. Cabaciaha;  e>pecic  de 
brinco  em  forma  de  uma  pe- 
quena  pera. 

Calabazin.  m.  (bot.)  Fructo  da 
aboboreira,  quando  é  peque- 
no  e  de  carne  tenra. 

Calabazinate.  m.  Guizado  fei- 
to com  pequenas  aboboi-as. 
Ohsonium  parvis  cucurbitis 
confectum. 

Calabazino.  m.  Cabaça  secca 
e  oca  que  serve  para  conter 
vinho  e  outras  bebidas.  Cu- 
cúrbita vinaria. 

Calabazo.  /,  Cabaço;  especie 
de  cabaça  de  que.  se  fazem 
vasillias. 

Calabazón,  m.  augm.  de  Cala- 
baza. 

Calabazona,  /.  (p.  Mure.)  Ca- 
baça de  inverno.  Cucúrbita 
hiemalis. 

Calabear.  n.  (germ.)  Mentir. 

Calabobos,  m.  Chuvisco,  chu- 
va miúda  e  continua.  Pluvia 


CAL 


535 


le  vis  continuo  defluens;  te- 
nnis imber. 

Calabozaje,  m.  Carceragera; 
direito  que  paga  ao  carce- 
reiro o  que  está  pi-eso.  Sti- 
pendium  carceris  custodi  sol- 
vendum. 

Calabozeeo.  m.  Carcereiro;  o 
que  tem  as  chaves  do  cala- 
bouço ou  cárcere. 

Calabozo,  m.  Calabouço,  cár- 
cere; prisão  as  mais  das  ve- 
zes subterránea,  baixa  c  es- 
cura, em  que  sàa  encerrados 
presos  por  delictos  graves. 
Carceris  celia  plcrumcpte 
subterrânea: —  (fig-)  cárcere; 
cjualquer  logar  sombrio  e  de 
mau  aspecto: — (agr.) podão, 
podôa;  instrumento  de  fer- 
ro, que  serve  para'limpar  e 
podar  as  arvores.  Usa-se  na 
Extremadura,  na  Andaluzia 
e  outras  partes.  Falx  arbo- 
raria. 

Calabre,  m.  (ant.  naut.)  Ca- 
labre. V.  Cable. 

Calabrês,  sa.  aãj.  Calabrcz; 
natural  da  Calabria,  ou  que 
lhe  pertence.  Calaber,  ra, 
um. 

Calabriada,  /.  (ant.)  Calabria- 
da; misturada  de  vinhos, 
especialmente  do  branco 
com  o  tinto.  Vinorum  mix- 
tio:  —  calabriada ;  mit^.tura 
de  diversas  cousas. 

Calaiíkina. /.  (ant.)  Y.  Hedor: 
— choupana,  cabana,  choça: 
—  (ant.  fig.)  Y.  Cuerpo,  na 
accepção  de  morada  da  al- 
ma:— V.  Calavera. 

Calabro,  bra.  adj.  V.  Calabrês. 

Calabrotar,  a.  (naut.)  Y.  Aca- 
labrofar. 

Calabrote,  m.  (naut.)  Cala- 
brote; cabo  delgado.  Levis 
rudens.  Correr  con  calabro- 
tes por  la  popa  a  la  rastra. 
Y.  Cable.  Dar  un  calabrote 
en  ayuda  d'un  cable;  esten- 
der um  calabrote  em  ajuda 
de  um  cabo;  deita-lo  com  o 
seu  ancoróte  até  ficar  junto 
á  ancora  para  augmentar  a 
resistencia  contra  o  vento, 
mar  ou  corrente. 

Calaburo.  m.  (bot.)  Cálaburo, 
grande  arvore  tiliacea. 

Calac.  m.  (bot.)  Calac;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
apocineas,  composto  de  ar- 
bustos espinhosos  da  India 
c  da  Arabia, 


Ô86 


CAL 


Cai.acuerda.  /.  (mil.)  Calacor- 
da;  toque  de  tambor  usado 
antigamente  na  infantería, 
e  que  era  equivalente  ao  to- 

,  que  de  avançar.  Conserva-se 
com  igual  applicação,  e  co- 
mo toque  de  ordenança  na 
artilheria,  que  manobra  sem 
peças  e  a  pé. 

Calada.  /.  Vôo  rápido  e  vario 
que  toma  a  ave  de  rapina, 
ora  abaixando-se,  ora  elevau- 
do-se.  Velox  accipitris  vola- 
ius:  —  caladura;  acção  de 
calar  ou  penetrar  em  algu- 
}na  ipiirte.  Introductio,  on/'s: 
— (ant.)  viella;  caminho  as- 
pero  e  estreito.  Dar  ima  ca- 
lada (fig.)  ;  dar  um  foguete ; 
dar  uma  reprehensão  áspera 
e  forte.  Asperh  corrigere, 
acriter  increpare. 

Caladario.  m.  (comm.)  Calada- 
ris;  fazenda  de  algodão  com 
listas  negras  e  encarnadas, 
que  vem  das  Indias,  e  par- 
ticularmente de  Bengala. 

Caladblante.  adv.  (aiiL)  V.  En 
adelante. 

Caladenia.  /.  (bof. )  Caladenia 
(glándula  bella);  genero  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chideas,  tribu  das  arethu- 
seas,  composto  de  umas  trin- 
ta especies  procedentes  de 
Nova  Hollanda,  cujo  calix  é 
bilabiado,  e  todo  coberto  de 
glándulas. 

Caladera.  /.  (art.)  Caladeira; 
rede  que  na  costa  de  Murcia 
se  usa  no  inverno  para  a 
pesca;  do  mugem  e  do  ca- 
boz.  É  a  mesma  a  que  em  al- 
gumas partes  chamam  solta. 

Caladero,  m.  Sitio  próprio 
para  estender  as  redes  de 
pesca  chamadas  caladeras. 

Caladiado,  Caladico,  ca.  adj. 
(bot.)  Caladiado;  parecido 
com  o  caladiao  ou  que  lhe 
diz  respeito:  — /.  pl.  cala- 
diadas;  tribu  de  plantas  da 
familia  das  aroideas,  com 
duas  sub-tribus. 

Caladio.  m.  (bot.)  Caladiao; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  aroideas,  typo  da  tri- 
bu das  caladiadas,  compos- 
to de  tres  especies,  próprias 
dos  terrenos  húmidos  da 
America  meridional. 

Calado,  m.  Entalho  ;lavor  que 
se  faz  na  madeira,  metal  e 
outras  materias.  Opys  tere- 


CAL 

bratum: —  crivo ;  lavor  que  se 
faz  com  a  agulha  de  coser  nos 
pannos  brancos  de  linho  ou 
algodão,  tirando  ou  juntan- 
do alguns  fios,  como  que 
imitando  a  renda.  Opus  in 
tclis  canccllatim  acus  ope  re- 
ticulatum :  —  Çgerm.)  resti- 
tuição, roubo  apparecido:  — 
pi.  (ant.)  franjas  ou  galões 
com  que  as  mulheres  guarne- 
ciam os  gibões,  acabando  em 
ponta  um  pouco  abaixo  da 
cintura.  Limbi  textiles  ab  hu- 
mero ad  ventrem  usque  du- 
cti: — (naiit.)  calado ;  quanti- 
dade de  pés  que  profundam 
na  agua  o  cadaste  e  a  roda 
de  proa,  em  cujas  peças  se 
acham  marcados  em  números 
romanos,  para  servir  de  re- 
gulador, os  que  vão  desde 
o  cauto  inferior  da  quilha 
ou  da  sapata,  até  um  pouco 
acima  da  linha  de  fluctua- 
ção:  —  Y.  Tondo,  accepçâo 
marítima.  Calado  en  rosca; 
a  profundidade  a  que  se  apre- 
senta o  casco  de  uma  em- 
barcação, desmastreada  e 
sem  carga  alguma.  Estar  en 
iguales  calados  (fr.);  deman- 
dar igual  numero  de  pés, 
isto  é,  estar  a  igual  ¡Drofun- 
didade  a  embarcação  tanto 
de  popa  como  de  proa. 
Calador,  ra.  s.  Entalhador;  o 
que  entalha.   Qni  terebrat: 

—  (naut.)  calafetador;  ferro 
com  que  os  calafates  intro- 
duzem a  estopa  nas  gretas 
ou  fendas  da.  embarcação : 

—  (cir.)  V.  Tienta. 
Caladre,  m.  (zool.)  V.  Calan- 
dria. 

Calaf.  in.  (bot.)  Calaf ;  especie 
de  salgueiro  do  Egypto,  de 
cuja  flor  se  extrahe,  jjor  dis- 
tillação,  uma  agua,  que  di- 
zem ser  antiaphrodisiaca. 

Calafa.  ni.  (aat.)  V.  Califa. 

Calafate,  m.  Calafate;  oíiicial 
que  se  occupa  em  calafe- 
tar as  embarcações.  A  na- 
vis  rimis  aqiiam  jJrohibens, 
stuppa  ac  bitii.míne  insertis. 

Calafateador,  m.  V.  Calafate. 

Calafatear,  a.  (naut.)  Calafe- 
tar; encher  de  estopa  alca- 
troada as  juntas  das  tábuas 
dos  navios  á  força  de  maço, 
e  uutros  instrumentos  pró- 
prios, lançando-lhe  depois 
por  cima  imia  capa  de  bi'en, 


CAL 

para  impedir  que  a  agua  pe- 
netre. Navis  rimas  sfupa  bi- 
tuminata  intercludere. 
Calafateo,  m.  (naut.)  Calafe- 
tagem;  acção  de  calafetar: 

—  ca|afe  tamento ;  obra  de  ca- 
lafate. Rimarum  navis  sti- 
patio. 

Calafateria  .  /.  V.  Calafateo : 

—  multidão  de  calafates. 
Calafatín,  m.  (naut.)  Apren- 
diz de  calafate. 

Calafetar,  a.  (ant.  naut.)  V. 
Calafatear. 

Calafeteador.  m.  (ant.  naut.) 
V.  Calafate. 

Calafetear,  a.  (ant.  naut.)  V. 
Calafatear. 

Calafeteo,  m.  (ant.  naut.)  V. 
Calafateo. 

Calafetería.  /.  (ant.  naut.)  V. 
Calafateria. 

Calagozo,  m.  (agr.)  V.  Cala- 
bozo. 

Calaguala.  /.  (bot.)  Calagua- 
la; -planta  perenne  da  Ame- 
rica, especie  de  polypodio 
que  deita  folhas  de  um  pé 
de  comprimento,  com  a  fi- 
gura de  ferro  de  lança,  lisas 
e  de  còr  verde-escura.  Em- 
prega-se-lhe  a  raiz  em  me- 
dicina. 

Calagurritano^  na.  adj.  Cala- 
gurritano;  pertencente  á  ci- 
dade de  Calahorra  ou  que  é 
natural  d'alii.  Também  se 
usa  como  substantivo.  Cala- 
gurritanus,  a,  um. 

Calahorra./,  (prov.)  Casa  pu- 
blica com  uma  janella  de 
grades  joor  onde  se  dá  pão 
ao  povo  em  tempo  de  escas- 
sez. Panarium,  rndes  publi- 
cai ubi  pañis  divenditur :  — 
(ant.)  castello,  fortificação, 
fortaleza. 

Calais./,  (bot.)  Calais;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
compostas  chicoriaceas,  que 
cresce  na  California: — m. 
(zooL)  calais;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
rotí,  da  familia  dos  esterno- 
xos,  composto  de  duas  espe- 
cies que  se  encontram  no 
Senegal. 

Calaíta.  /.  (min.)  Calaita;  no- 
me que  alguns  dão  á  pedra 
preciosa  chamada  turqueza. 

Calaje,  m.  (p.  Ar)  Caixa,  na- 
veta. Capsula,  scriuium. 

Calaluz.  in.  Caialuz;  embar- 
cação usada  na  índia  orien- 


CAL 

tal.  Ha-as  com  remos  c  sem 
elles. 

Calamaco,  m.  (comm.)  Duran- 
te ;  tecido  de  la  fiuo  e  estrei- 
to, com  fio  entrançado,  simi- 
Ihante  ao  droguete.  Laneum 
texftim  tenue. 

CalamagrÓstida.  /.  (bot.)  Cala- 
magróstida  (especie  de  cun- 
na);  genero  de  plantas  viva- 
zes da  familia  das  gram- 
uiiueas  arundinaceas,  com- 
posto de  umas  doze  especies, 
(|uasi  todas  originarias  da 
Europa  ou  da  America  do 
Norte. 

Calamanto.  m.  (zool.)  Calamau- 
to;  genero  de  aves  da  Nova 
Holíanda,  composto  de  duas 
especies,  que  vivem  nos  can- 
naviaes  d'aquelle  paiz. 

Calamar,  m.  (zool.)  Calamar; 
gencio  de  mol  luscos  cepha- 
lopodios  da  ordem  dos  decá- 
podos. Exhalam  um  humor 
negro,  com  o  qual  turvam  a 
agua,  que  se  emprega  util- 
mente nas  artes.  A  sua  car- 
ne é  alimentar,  mas  de  diffi- 
cil  digestão.  Sepia  loligo. 

Calamaucin.  m.  (zool.)  Cala- 
marcin;  genero  de  muUus- 
cos  ccphalopodios,  da  ordem 
dos  docapodas,  familia  dos 
polypos,  que  se  encontra  nos 
mares  do  sul,  e  que  nao  se 
ditferenca  dos  calamares  se- 
não pelo  numero  de  pernas. 

Calamareto.  m.  (zool.)  Cala- 
mareto;  especie  de  moUusco. 

Calamaria.  /.  (bot.)  V.  Isodes: 
—  (zool.)  calamaria-,  genero 
de  reptis  ophidios,  typo  de 
lima  pequena  familia  da  sec- 
ção dos  xiphodontes,  que 
comprehende  tres  especies 
originarias  da  India. 

CalamÁrico,  ca.  adj.  (bot.)  Ca- 
lamarico;  que  se  refere  ao 
genero  calamaria,  ou  lhe  é 
similhante:  — /.  j^^-  calama- 
rias;  familia  de  plantas  mo- 
uocotj'ledones,  parecida  uu 
seu  todo  com  as  grammi- 
neas,  com  a  differenca  de 
não  terem  o  caule  nodoso. 

Calamario,  ria.  adj.  (zool.)  Ca- 
lamario;  que  se  parece  ou 
refere  ao  genero  de  reptis 
chamado  calamario: — m. 
pl.  calamarios;  familia  de 
reptis  ophidios,  da  secção 
dos  xiphodontes,  cujo  typo  é 
I)  genero' calamaria. 


CAL 

Calamiía.  m.  (bot.)  Calatiiba; 
especie  de  euphorbio,  cuja 
madeira,  bastante  aromáti- 
ca e  esverdeada,  é  usada  nas 
artes. 

Calambre,  m.  Caimbra;  con- 
tracção repentina  e  pouco 
duradoura  de  alguns  mus- 
culos  acompanbada  de  gran- 
des dores.  Nervorum  con- 
tractio. 

Calambuco,  ni.  (bot.)  Calambu- 
co; arvore  indígena  da  In- 
dia, que  cresce  até  á  altura 
de  vinte  ¡lés,  e  tem  sua  ma- 
deira um  certo  cheiro  agra- 
dável. Callophyllum  calaba: 
—  adj.  (p.  Cub.)  beato,  san- 
tarrão. 

Calambur.  in.  (bot.)  Calambu- 
ro;  planta  das  índias,  que 
é  uma  variedade  de  aloes, 
cuja  madeira  é  cheirosa. 

CALÁ^íEAS.  /.  2^^-  (fjot.)  Cala- 
meas;  tribu  de  plantas  da 
familia  das  palmeiras,  cujo 
tj'po  ó  o  genero  cálamo. 

Calamedón,  m.  (cir.)  Fractura 
obliqua. 

Calamento,  m.  (bot.)  Calamin- 
tha;  planta  perenne,  de  um 
¡DÓ  de  altura,  ramosa,  de 
cheiro  agradável,  usada  em 
certas  affecções  liystericas  c 
nervosas.  Meliasa  calamín- 
Iha :  —  (art.)  calamento ;  ac- 
ção de  calar  as  redes. 

Calamida.  /.  (ant.)  V.  Cala- 
mita. 

Calamidad.  /.  Calamidade; 
desgraça,  infortunio  extensi- 
vo a  muitos  individuos.  Ca- 
lamitas, at/s:  —  (fig.  fam.) 
calamidade;  diz-se  da  pes- 
soa acompanhada  quasi  sem- 
pre pela  fatalidade. 

CalÁmidos.  m.  pl.  (zool.)  Cala- 
midos;  familia  de  polypos, 
que  comprehende  os  que 
têeni  o  corpo  em  forma  de 
uma  penna  de  escrever. 

Calamiforme.  adj.  (h.  nat.)  Ca- 
lainiforme;  qualificação  das 
partes  dos  animaes  e  vege- 
taes,  que  tèem  uma  forma  se- 
milhanteao  canudo  de  penna. 

Calamina./,  (min.)  Calamina; 
nome  do  minerral  composto 
de  carbonato  e  silicato  de 
zinco,  que  se  apresenta  em 
massas  compactas  ou  terro- 
saS;  constituindo  o  mineral 
de  zinco  mais  importante 
pela  sua  abundancia  e  faci- 


CAL 


Õ37 


lidade  de  exploração.  Cala- 
minaris  lapis,  lapidosa  cad- 
mia  :  —  eléctrica  ;  calamina 
eléctrica ;  corpo  de  cor  bran- 
co-i)ardacenta  e  transpa- 
rente, que  se  electrisa  ele- 
vando a  sua  temperatura. 

Calamixak.  adj.  (min.)  Calami- 
nar;  respectivo  á  calamina. 

Calaminta.  /.  (bot.)  V.  Ccda- 
mento. 

Calamita.  /.  (ant.)  Calamita. 
V.  Piedra  imán :  — V.  Bru- 
jida:—  (bot.)  calamita;  ge- 
nero de  vegetaes  fosseis,  que 
se  encontram  nos  terrenos 
de  carvão  de  pedra,  e  apre- 
sentam caules  articulados, 
com  umas  estrias  longitu- 
dinaes,  o  que  lhe  dá  a  ap- 
parencia  de  tubos  reunidos: 
— m.  (zool.)  V.  Calamite. 

Calamite,  m.  (zool.)  Calamita; 
especie  de  rã,  de  poUegada 
c  meia  de  comprido,  de  còr 
verde,  que  vive  entre  as  her- 
vas  e  as  folhas  caídas  das 
arvores.  Rana  arbórea. 

Calamíteas.  /.  pl.  (bot.)  Cala- 
miteas;  familia  cie  vegetaes 
fosseis,  cujo  typo  é  o  genero 
calamita. 

Calamitosamente,  adv.  m.  Ca- 
lamitosamente, desgraçada- 
mente, infelizmente ;  com 
desgraça  e  calamidade.  Ca~ 
lamitose,  miserè. 

Calamitosísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Calamitoso.  Calamitosís- 
simo; muito  calamitoso.  Val- 
dh  calamitosus,  cervmnosus. 

Calamitoso,  sa.  adj.  Calami- 
toso; com  calamidade,  infe- 
liz, desditoso.  Calamitosus, 
calamitatibus  plehus. 

Cálamo,  m.  (ant.)  Cálamo.  V. 
Pluma:  —Y.  Caña: — (ant.) 
cálamo;  flauta  pastoril:  — 
(bot.)  cálamo;  genero  de 
l^lantas  da  familia  das  pal- 
meiras, com  tres  a  cinco  pés 
de  altiwa,  e  cuja  raiz,  com 
u  mesmo  nome  da  planta,  é 
dotada  de  cheiro  agradável, 
c  que  a  medicina  emprega 
como  tónica  e  estomachica. 
Cálamo  cúrrente;  cálamo 
cúrrente;  expressão  latina, 
que  significa  uma  pessoa  que 
escreve  ou  dicta  com  multa 
facilidade  e  ligeireza.  Cúr- 
rente caUímo: —  aromático  ; 
cálamo  aromático.  V.  ^coro.* 
— vero  ;  cálamo  verdadeiro 


588  CAL 

canna  das  Indias  oríentaes, 
muito  usíida  na  medicina, 
aproveitaiido-se-lhc  o  c:mle. 

Calamocano,  na.  adj.  (fam.) 
Entontecido,  atordíjado;  com 
a  cabeça  perturbada  por  ef- 
feito  do  vinho.  Estar  ó  ir 
calamocano ;  e.'^tar  ou  ir  en- 
tontecido, coüi  a  cabeça  pe- 
sada: -tonto,  apatetado  por 
velliice.  Mente  capfítm.  esse 
prce  nimio  potu  aut  senectiite. 

Calamoco.  ?tt.  V.  Canelón,  Ca- 
rcimhano. 

Calamón,  m.  (zool.)  Calamao; 
ave  indígena  das  Indias,  de 
uní  pé  de  comprimento,  de 
cor  verde  superiormente  e 
violácea  pela  parte  inferior, 
e  de  cabeça  vermellia.  Vive 
á  beiramar,  e  alimenta-se 
de  peixes.  Fnlcla  porphyrio: 
— (art.)  botão;  prego  de  ca- 
beça redonda  em  forma  de 
botao,  de  que  usam  os  se- 
geiros  para  segurar  as  cor- 
tinas das  carruagens  e  ou- 
tros fins.  Clavus  orbiculato 
capite :  —  virgem ;  cada  um 
dos  dois  paus  que  nos  la- 
gares de  azeite  sujeitam  a 
vara.  Pradi  fulcrum  in  mo- 
lendino  oleario. 

Calamorra./,  (fam.)  Cacliola; 
a  cabeça.  Caput,  itis. 

Calamorrada.  /.  (fam.)  V.  Ca- 
bezada. 

Calamorrar.  n.  (ant.)  Topetar. 
marrar;  darem  os  carneiros 
cabeçadas  uns  nos  outros. 
Arieto,  as. 

Calamospiza.  /.  (zool.)  Cala- 
mospiza;  genero  de  ave:-,  da 
familia  dos  fiingilos  coni ros- 
tros, cuja  principal  esjiecie 
é  o  bico  grosso  de  duas  co- 
res, indigena  das  regioe.s  oc- 
cidentaes  da  America  do 
Norte. 

Calamóxilo.  7)7.  (hot.)  Calamo- 
xyíon;  certa  esijecic  de  j)! an- 
tas fosseis. 

Calampélida.  /.  (hot)  Calam- 
pelis  (vide  formosa);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
big;nnniacea8,  tribu  das  ecre- 
mocarpeas,  compreheudendo 
arbustos  trepadores,  de  flo- 
res tubulosas,  encarnadas  e 
dispostas  cm  racimos  late- 
raes. 

Calampelo.  m.  (hot.)  Y.  Calam- 
pélida. 

CalXmüla.  /.  (zool)  Calamula; 


CAL 

appendice  que  tem  alguns 
cru-^taceos,  largo,  filiforme, 
fistuloso  e  calcáreo,  termi- 
nando em  alguns  á  maneira 
de  dedaes,  em  numero  de 
cinco  a  oito. 

Calamus.  m.  (anat.)  Cálamo; 
estremiilade  do  quarto  ven- 
triculo  do  cerebro,  que  se 
acha  junto  á  medulla  oblon- 
gada.  Calamus-scriptorius ; 
cálamo  escriptorio ;  sülco 
ein  forma  de  penua,  que  se 
encontra  na  izarte  anterior 
de  quarto  veníriculo  do  ce- 
rebro. 

Calan,  m.  Kalan;  especie  de 
concha. 

Calancoa.  /.  (hot)  Calancóa; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  crasulaceas,  tribu  das 
crasuleas,  cujas  flores  sao 
amarei  las,  roxas  ou  bran- 
cas, dispostas  em  corymbo 
no  extremo  dos  caules. 

Calandiello.  adv.  (ant.)  V. 
Callandito. 

Calandra./.  (zool.)Y.  Gorgojo. 

Calandrajo,  m.  Andrajo,  far- 
rapo; jíedaço  de  panno  roto 
que  ]iende  das  vestiduras; 
—  andrajo;  qualquer  farra- 
]io  ou  trapo  velho.  Scrnta 
lacinia,  scissa  ,  detrita, :  — 
(fiff.)  farroupilha;  pessoa  ri- 
dicula e  desprezível.  Despi- 
cahilis  homuncio. 

Calandria.  /.  (zool)  Y.  Alon- 
dra:-—  (germ.)  pregoeiro;  o 
que  lança  o  pi-egão.  Prce- 
co,  onis:  —  (art.)  calandra; 
machina  que  serve  para  lus- 
trar as  sedas  e  outros  teci- 
dos. Machina  telis  poliendi 
hfívigandisqiie  compa rafa. 

Calandrinia.  /.  (hot.)  Calan- 
driiiia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  23<^i't'i'''^'^^^Sj 
creado  em  memoria  do  botá- 
nico Calandrini.  Compre- 
liende  urnas  vinte  especies, 
originarias  da  Nova  íloUan- 
da  e  da  America  austral. 

CalandriniÁceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Calandriniaceo;  que  se  re- 
fere á  calandritiia  uu  se  pare- 
ce eom  ella: — /.  pl.  calan- 
driniaceas;  tribu  de  plantas, 
da  familia  das  portulaccas, 
que  tcm  por  typo  o  genero 
calandrinia. 

Calandritos.  m..  p)l.  (zool)  Ca- 
landritos;  grupo  de  curcu- 
liónidos. 


CAL 

Calandruna.  m.  (mus)  Calan- 
drona;  instrumento  musico 
visado  nas  montanhas  de 
Italia. 

CÁlanis.  m.  (bot)  V.  Cálamo 
aromático,  Acoro. 

Calanno,  na.  adj.  (ant.)  Com- 
panheiro, igual,  similhante. 

Calanquea.  /.  (hot)  V.  Calan- 
coa. 

Calanta.  /.  (hot)  Calantha 
(jior  formosa);  genero  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chideas,  composto  de  urnas 
Aánte  especies,  originarias 
todas  da  ludia. 

Calantica. /.  Calantica;  orna- 
mento da  cabeça  das  matro- 
nas romanas. 

CalÁntico.  m.  (bot.)  Calanthi- 
co;  especie  de  cogumelo,  do 
genero  agárico,  cujo  chajje- 
lete  é  branco,  e  o  pedículo 
recto  e  provido  de  um  annel. 

Calanto.  m.  (hot)  V.  Calanta. 

Calaña./,  (ant.)  Amostra; mo- 
delo, exemplar,  padrão: — 
(fig)  estofa,  lala,  índole,  qua- 
lidade, caracter.  Species,  ge- 
mís, conditio.  Abanico  de  ca- 
laña; abanico  ordinario  fei- 
to de  canua  que  se  usa  em 
día  de  touradas  ou  outras 
funcções  similhantes.  /S^o??i- 
brero  de  calaña.  V.  Galanes. 

Calañés.  adj.  Nome  com  que 
se  designa  o  chapéu  de  copa 
balxa,  redondo  e  com  a  aba 
voltada  que  antigamente 
usaram  os  andaluzes,  e  que 
hoje  está  generallsado  por 
toda  a  gente  de  Hespanha. 

Cálao,  m.  (zool)  Calan;  gene- 
ro de  aves  da  ordem  das 
sindactylas,  com  o  bico  cur- 
to, de  tarsos  grossos,  e  plu- 
magem espessa.  Habita  nas 
ilhas  de  Java  e  Sumatra,  e 
na  Nova  Hollanda.  • 

Calapatillo.  m.  (zool.)  Cala- 
patillo;  insecto  da  ordem 
dos  coleópteros,  com  quatro 
linhas  de  comprimento,  as 
azas  superiores  mais  curtas 
que  o  corpo,  que  tem  ¡n-edi- 
lecçâo  pela  farinha  de  trigo, 
a  qual  em  sendo  mordida  por 
elle  nao  pode  fermentar. 

Calapiano,  na.  cidj.  (zool.)  Ca- 
lapplano ;  que  se asslmllha  ou 
refere  ao  calappo:  —  m.  pl. 
calapplanos;  tribu  de  crus- 
táceos decápodos,  que  tem 
por  typo  o  genero  calappo. 


CAL 

Calapita. /.  Calapita-,  especie 
de  concreção  pétrea. 

Calapü.  m.  (zool.)  Calappo; 
genero  de  crustáceos,  da  fa- 
milia dos  brachyuros,  cujas 
especies  sao  alimenticias. 

Calar,  a.  Calar;  permear,  pe- 
netrar qualquer  liquido  pou- 
co e  pouco  um  corpo  com 
que  está  em  contacto.  Pene- 
trare, permeare:  —  calar-, 
¡jenetrar  ou  atravessar  com 
algum  instrumento  perfu- 
rante um  corpo  de  parte  a 
parte.  Transfodere,  trans- 
figere:  —  fazer  crivo;  imi- 
tar o  lavor  da  renda  ou 
bordado  no  panno  branco  de 
linho  ou  algodão,  tirando  ou 
ajuntando  alguns  fios  com  a 
agulha  de  cozer.  Bedicula- 
tum  opus  in  telis  acu  labo- 
rare: —  calar;  fallando  de 
certas  armas,  como  bayone- 
tas, etc.  colíoca-las  era  li- 
nha diagonal  ou  na  posição 
mais  commoda  para  se  usar 
d'ellas:  — (fiff-J  calar;  pe- 
netrar, perceber,  eompre- 
liender  o  motivo,  rasão  ou 
segredo  de  uma  cousa.  Cal- 
iere:—  calar,  entrar,  intro- 
duzir-se  em  alguma  parte. 
Usa-se  mais  commummente 
como  reciproco.  Pervadere, 
jJcrmcare : — (germ.)  roubar, 
furtar;  metter  a  mão  na  al- 
gibeira de  alguém  para  ti- 
rar o  seu  conteúdo.  Manu 
perai  inserere,  in,  peram  im- 
mittere : — calar,  baixar,  cair ; 
diz-se  das  aves  quando  bai- 
xam rapidamente,  e  se  dei- 
xam cair  sobre  qualquer  cou- 
sa, para  fazerem  presa.  Aves 
in  proidam  rápido  volatu 
ferri:  —  calar,  ensopar-se; 
molhar-se  em  excesso.  Agua 
pc7iitus  perflue,  perfundi: 
—  (germ?)  calar;  entrar  sur- 
rateiramente  n'uma  casa 
para  a  roubar.  Domum  fa- 
randi  causa  ingredi:  —  met- 
ter, collocar,  pôr,  como:  ca- 
lar él  sombrero,  las  gafas; 
pôr  o  chapéu,  os  óculos:  — 
11.  (ari.)Y . Bajar : — V.  Cal- 
lar:—  calar;  ter  disposição 
para  absor\er,  como  o  pa- 
pel quando  cala  a  humi- 
dade:—  (naut.)  calar;  sub- 
mergir um  navio:  —  calar; 
arrear,  amainar  ou  baixar 
qualquer  parte  do  appare- 


CAL 

lho  da  embarcação:  —  V. 
Meter  y  fondear.  Calar  a 
plan  la  entena.  V.  Plan.  Es- 
tar calado  ó  calados  (fr.J; 
ter  os  mastaréus  arriados. 
Estar  mui  calado;  estar  o 
navio  muito  introduzido  ua 
agua.  Calar  el  puente  (fr.); 
calar,  baixar  a  ponte  leva- 
diça.  Calar  el  melon  (fr.); 
calar  o  melão  para  o  provar. 
Calar  las  cubas;  calar,  me- 
dir os  toneis  com  a  vara:  — 
adj  calcárea;  applica-se  á 
terra  que  tem  muita  pedra 
própria  para  fazer  cal.  Cal- 
caria terra. 

Calas.  /.  (comm.)  Panno  de  al- 
godão com  quadrados  que  se 
faz  na  índia. 

Calasia.  /.  (med.)  Chalasia; 
relaxamento  das  fibras  da 
cornea  do  olho. 

CalÁsis.  /.  (mia.)  Chalasia; 
pedra  preciosa,  dura  como 
diamante. 

Calaspis.  m.  (7:001.)  Calaspis; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  crysomelinos. 

CalÁstico,  ca.  (med.  inus.) 
Chalastico;  dizia-se  do  me- 
dicamento próprio  para  re- 
laxar as  fibras. 

Cálate,  m.  (zool.)  Caíate;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros. 

Calatea.  /.  (bot.)  Calathea; 
genero  de  plantas  herbáceas, 
de  tamanho  extraordinario, 
procedente  da  America  tro- 
pical, e  composto  de  umas 
vinte  especies. 

CalÁtida.  /.  (bot.)  Calathida; 
planta  de  inflorescencia, 
composta  de  flores  rentes  ou 
quasi  rentes,  reunidas  n'um 
receptáculo  e  involucro  com- 
mum. 

Calatides.  /.  (ant.  min.)  Cala- 
thides;  certa  pedra  preciosa. 

Calatidifloro,  ba.  adj.  (bot.) 
Calathidifloro;  qualificação 
do  involucro  das  flores,  quan- 
do envolve  um  cljmantho 
cheio  de  flores  rentes,  como 
se  nota  geralmente  nas  sy- 
nantliereas. 

Calatidiforo,  ó  Calatifeko, 
RA.  adj.  (bot.)  Calathifeio; 
qualificação  da  parte  que 
nas  synanthereas  sustenta 
as  calathidco  do  capitulo,  e 
que  se  mostra  com  pellos  eri- 
çados. 


GAL  53Q 

Calatíforme.  adj.  (bot.)  Cala- 
thiforme ;  qualificação  das 
partes  dos  vegetaes  de  for- 
ma hemispherica,  concava  e 
com  os  bordos  rectos. 

Cal  ATINO,  XA.  adj.  (bot.)  Cala- 
thino;  que  tem  a  forma  co- 
pada. 

Calatitos.  m.  pt.  (zool.)  Cala- 
thitos;  grupo  de  insectos  co- 
leópteros, da  tribu  dos  ca- 
rabicos,  que  tem  por  typo  o 
genero  calatliQ. 

Calato,  tn.  (zool.)  Calatho;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
peutaraevos,  da  tribu  dos 
earabicos,  composto  de  umas 
vinte  e  cinco  especies,  de  ta- 
manho mediano  e  de  cor  es- 
cura. Encontram-se  nas  re- 
giões boreaes  da"  Europa, 
Asia,  Africa  e  America. 

Calatraveno,  na.  adj.  V.  Ca- 
latravo. 

Calatravo,  va.  adj.  Calatra- 
A'o ;  ajiplica-se  este  nome  aos 
frades  e  freiras  da  ordem 
de  Calatrava.  Calatravensis 
ordinis  vir  vel  femina. 

CshAYEA.  f.  (bot.)  Calavea;  ar- 
voro da  ilha  de  Sumatra, 
cuja  casca  se  aproveita  para 
varios  tecidos. 

Calavel.  m.  (bot)  Kala^el; 
planta  da  ff\milia  das  alfon- 
sinas. 

Calavera.  /.  Caveira;  arma- 
ção ou  coujuncto  dos  ossos 
da  cabeça,  sem  a.^  partes 
molles  que  a  cobriam.  Cai- 
ra, calcaria:  —  (fig.  fam.) 
caveira,  cabeça.  Caput,  ilis: 
—  (Jig.)  cabeça  de  gallo; 
pessoa  de  pouco  juizo  e  as- 
sento. Caput  mente  vaccuum, 
homo  insana}  mentis. 

Calaverada.  /.  (fam.)  Cabeça- 
da, imprudencia,  acção  in- 
considerada. Imprudentis  ho- 
mijiis  factam. 

Calaverar.  a.  (inus.)  Desnari- 
gar;  cortar  o  nariz  cerce  a 
alguém:  —  n.  (inus.)  Y.  En- 
calvecer. 

Calaverear,  n.  (fam.)  Dar  ca- 
beçadas ;  fazer  imprudencias, 
extravagancias.  Insanire, 
sine  consilio  agere:  —  a. 
(anl.)  escaveirar,  deformar, 
tornar  feio  e  escaveirado  o 
que  era  elegante  e  bello. 

Calaverilla,  ta.  /.  dÍ7n.  de 
Calavera.  Caveira  pequena. 

,  Calayskna.'/.  (ant.)  V.  Cala- 


540 


CAL 


vera:  —  (naut.  ant.)^ .  Asi- 
dor. 

Calavernario.  m.  fjjrov.)  V. 
Osario. 

Cal^vernia.  /.  (ant.)  V.  Cala- 
vera. 

Cala  VERO.  in.  (ant.)  V.  Cala- 
vera. 

Calay.  m.  (hot.)  Cala}^ ;  arvore 
das  Filippinas,  cuja  madei- 
ra, leve  e  flexível,  serve  pa- 
ra mastreação  de  embarca- 
ções pequenas. 

Calata./.  (Tjoí  J  Calaj'a ;  plan- 
ta herbácea  e  trepadora,  da 
familia  das  aroideas. 

Calayáceo,  cea.  adj.  (bot.)  Ca- 
layaceo;  parecido  corri  a  ca- 
lay a  :  —  /.  pl.  calayaceas; 
sub-divisáo  de  plantas,  da 
familia  das  aroideas,  que 
tem  por  typo  o  genero  ca- 
laya. 

Calboa.  /.  (hot.)  Calboa;  plan- 
ta trepadora,  da  familia  das 
convolvuláceas,  similhante 
ao  convólvulo. 

Galeote,  m.  (p.  Extr.)  Pão  de 
castanha  ou  de  bolota. 

Calca.  /.  (gerrii.)  Caminho. 
Via,  iter: — pl.  (germ.)  Pi- 
sadas. 

Calcadera.  /.  (ant.)  V.  Calca- 
ñar. 

Calcado,  m.  Copia  do  debuso 
tirada  sobre  um  transpa- 
rente. 

Calcador,  m.  Calcador;  pon- 
teiro rombo,  instrumento  que 
serve  para  distrigir  ou  de- 
buxar. 

Calcamar.  m.  (zool.)  Calcamar ; 
pássaro  brazileiro  do  tama- 
nho de  um  pombo. 

Calcáneo,  m.  (anaf.J  Calcáneo ; 
osso  de  figura  cubica  e  pro- 
longada que  formano  calca- 
nhar. Calcaneo-astragalia- 
710 ;  calca  neo-astragal;  du- 
pla articulação  da  face  su- 
perior do  astragal  por  meio 
de  duas  facetas  que  apre- 
sentam cada  um  d'estes  dois 
ossos.  Calcaneo-cuhóidro ; 
calcaneo-cuboide;  articula- 
cao  que  une  a  face  anterior 
do  calcáneo  e  a  2:)osterior  do 
cuboide,  sustentada  por  dois 
ligamentos  chamados  calca- 
neo-cuboides.  Calcáneo -esca- 
fóideo;  calcaneo-escaphoide ; 
chama-se  a^^sim  a  articula- 
ção do  calcaneo.com  o  esca- 
phoide,  que  é  sustentada  por 


CAL 

meio  de  dois  ligamentos,  um 
inferior  e  outro  externo,  que 
tèem  o  mesmo  nome. -Ca/ca- 
neo-suhfalanjiano :  calca- 
neo-subphalangiano ;  nome 
de  dois  músculos;  um  d'el- 
les  é  adductor  do  dedo  gran- 
de do  pé,  o  outro  adductor 
do  dedo  minimo.  Calcaneo- 
subfalanjiano  común;  calca- 
neo-tfubphalaiigiano  com- 
mum ;  nome  que  tem  o  mus- 
culo  curto  flexor  commum 
dos  dedos,  que  vae  prenrler- 
se  ao  calcáneo  e  á  face  in- 
ferior das  segundas  phalan- 
ges.  Calcaneo-supra-falaii- 
jiano  común;  calcaneo-su- 
pra-phalangiano  commum ; 
musculo  curto,  extensor  com- 
mum dos  dedos,  que  vae 
prender  ao  calcáneo  c  á  face 
inferior  das  segundas  pha- 
langes.  Ligamentos  calcaneo- 
astragcdianos ;  ligamentos 
calcaneo-astragaes;  são  os 
que  mantéem  as  relações  do 
calcáneo  com  o  astragal. 

Calcanto.  m.  (chim,.)  Calcan- 
tho;  antigo  nome  do  sul- 
phato  de  cobre. 

Calcañal,  m.  V.  Calcañar. 

Calcañar,  m.  V.  Calcaño. 

Calcaño.  m.  Calcanhar ;  a  ex- 
tremidade do  pé  na  parte 
posterior.  Calcaneitm,  i. 

Calcañuelo.  m.  Corta  enfer- 
midade das  abelhas;  Morhi 
gemís,  quo  apes  laborare 
solent. 

Calcar,  a.  (ant.)  Calcar,  pi- 
sar; apertar  com  o  pé:  — 
distrigir;  passar  os  perfis  ou 
contornos  do  debuxo  com  um 
ponteiro  ou  agulha,  para  que 
fique  impresso  n'outra  par- 
te, tendo  antes  esfregado  o 
lado  jjosterior  do  debuxo 
ou  desenho  cora  o  pó  do  lá- 
pis. Imprimere:  —  (fi[l-)  co- 
piar, tirar;  reproduzir  qual- 
quer cousa,  como  reprodu- 
zir, copiar  uma  estatua,  um 
jjainel,  etc.:—  adj.  V.  Cal- 
cáreo :  —  m.  (zool.)  calcar ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heteromeros,  da  familia 
dos  melasomos,  indigenas  de 
Hcspanha,  Córsega  e  Bar- 
baria. 

Calcáreo,  rea.  adj.  Calcáreo; 
oque  contém  cal  ou  partici- 
pa d'ella.  Focas  calcáreas 
(geol.);    rochas    calcáreas; 


CAL 

massas  mineraes  compostas 
essencialmente  de  carbonato 
de  cal,  que  formam  grandes 
camadas  e  depósitos  na  na- 
tureza. Piedras  calcáreas; 
pedras  calcáreas;  assim  se 
chamam  os  mineraes  que 
na  maior  parte  são  compos- 
tos de  carbonato  de  cal,  de 
que  ha  muitissimas  varieda- 
des, como  os  espathos,  os 
mármores,  as  margas,  etc. 

Calcarífero,  RA.  adj.  (zool.) 
Calcarifero;  qualificação  de 
um  animal  com  bicos  simi- 
Ihantes  ao  esporão  em  rela- 
ção ao  logar  em  que  se  des- 
envolvem. 

Calcariforme.  adj.  (hot.)  Cal- 
cariforme;  com  a  forma  de 
esporão.  Qualificação  dos 
appendices  dos  órgãos  flo- 
raes,  que  têem  a  forma  de 
esporão,  como  os  dos  estames 
anteriores  das  violetas. 

Calcarina.  /.  (zool)  Calcarina 
(esporãosinho) ;  genero  de 
molluscos  cephalopodios  fo- 
raminiferos,  cujas  especies 
são  umas  conchas  microscó- 
picas muito  bonitas,  com  ap- 
pendices marginaes  radia- 
dos. Encontram-se  nos  ban- 
cos de  coral  da  Oceania. 

Calcário,  ria.  adj.  V.  Calca- 
reo. 

Calca.  m.  (germ.)  Caminho: 
—  (germ.)  pista:  —  (bot.)  pl. 
chalcas ;  arbusto  da  China. 

Calcatrife,  m.  (germ)  Ma- 
riola, homem  de  ganhar.  j5a- 
jubis,  gertdiis. 

Calce.  m.  (ncmt.)  V.  Cáliz:  — 
V.  Caz. 

Calcedonense.  adj.  V.  Calce- 
donio. 

Calcedonia.  /.  (min.)  Calcedo- 
nia; variedade  de  agatha, 
de  transparencia  pouco  cla- 
ra, de  cor  ligeiramente  par- 
da, azul  ou  amarella. 

Calcedonio,  nia.  adj.  Calce- 
donio;  o  que  é  natural  da 
Calcedonia,  ou  o  que  lhe 
pertence.  Chalceãonins,  chal- 
cedonensis. 

Calcéola.  /.  (zool.)  Calceola; 
genero  de  conchas  fosseis, 
grossas,  equiláteras,  de  vál- 
vulas desiguaes  c  triangu- 
lares, pertencentes  á  ordem 
dos  brachiopedes,  e  á  fami- 
lia das  therebratulas. 

Calceolado,    da.    adj.   (zool.) 


CAL 

Calceolado;  parecido  ou  com 
referencia  ao  genero  calceo- 
la :  —  m.  pl.  calceolados ;  fa- 
milia de  molluscos  brachio- 
13odes,  que  tem  por  typo  o 
genero  calceola. 
Calceolaria./,  (bot.)  Calceola- 
ria; genero  de  plantas  da 
familia  das  escrophulari- 
neas,  originario  do  Chili  e 
do  Perú,  cultivado  na  Eu- 
ropa como  adorno,  pelas  for- 
mosas flores  que  tem  mati- 
zadas de  variadas  cores. 
Calceoleo,  lea.  adj.  (zool.)Y. 

Calceolado. 
Calcés,  in.  (naut.)  Calcez;  a 
parte  superior  do  mastro  ou 
mastaréu,      comprehendida 
entre  a  romã  e  a  pega.  Ti- 
gnum  malo  navis  affixum. 
Calceta.  /.  V.  Calzeta. 
Calcetería.  /.  (ant.)  V.  Calze- 

teria. 
Calcetero,  ka.  (aiit.)  V.  Cal- 

zetero. 
Calcetín,  to.  (ant.)  V.  Calzetin. 
Calcetón,  m.  (ant.)  Y.Calzetov. 
Calcídeo,  Calcidiano,  na.  adj, 

(zool.)  V.  Calcidio. 
Calcidio,  Calcidito,  ta.  adj. 
(zool.)  Calcidio;  que  se  pa- 
rece com  um  calcido :  —  m. 
pl.  calcidios;  grupo  de  inse- 
ctos liymenopteros,  da  tribu 
dos  calcidoñ,  cujo  typo  é  o 
genero  calcido. 
Calcido.  m.  (zool.)  Calcido ; 
genero  de  reptis  saurios,  ty- 
po da  familia  dos  calcios : 
—  calcido;  genero  de  inse- 
ctos hymenopteros,  da  tribu 
dos  calcidos,  chamados-  as- 
sim por  terem  umacôrmetal- 
lica  acobreada:  —  m.pl.  cal- 
cidos; familia  de  reptis  sau- 
rios:—  calcidos ;  tribu  de  in- 
sectos hymenopteros  que 
comprehende  muitas  espe- 
cies. 
Calcidóideo,  dea.  adj.  (zool.) 

V.  Calcidio. 
Calcieco.  m.  fzooZ. j  Calcieco; 
genero  de  aves  da  familia 
dos  cucos  que  comprehende 
varias  especies  notáveis  pe- 
la formosura  de  siias  cores. 
Calcifira.  /.  (min.)  Calcifira; 
rocha    de   cal,   que  contém 
fcldspatho,    pyroxene,  gra- 
nate ou  amphibol. 
Calcifito.  m.  (bot.)  Calcifito ; 
corpo  orgánico  vegetal,  mais 
ou  menos  solido,  fixo  c  com- 
69 


CAL 

posto  lie  duas  substancias; 
uma  interior  e  fibrosa,  e  ou- 
tra exterior,  porosa,  conti- 
nua ou  não,  d'onde  resultam 
duas  especies  de  articula- 
ções. 

Calcil.  m.  Cor  aleonada  clara. 

Calcilla.  /.  dim.  de  Calza. 

Calcina./.  Argamassa;  mistu- 
ra de  cal  com  outros  mate- 
riaes.  Rudus  calce  et  arena 
commistum. 

Calcinadle,  adj.  (chirn.J  Calci- 
navel ;  o  que  se  pode  calci- 
nar. 

Calcinación./.  Calcinação;  ac- 
ção e  efteito  de  calcinar. 
Exusfio,  onis: — actual;  cal- 
cinação actual ;  a  que  se  faz 
jielo  fogo; — potencial  ó  im- 
mersiva;  calcinação  poten- 
cial ou  immersiva;  a  que  se 
verifica  por  meio  de  espiritos 
ou  substancias  corrosivas. 

Calcinamiento,  m.  V.  Ccdcina- 
cion. 

Calcinar,  a.  Calcinar;  reduzir 
os  corpos  a  cal,  privando-os 
das  substancias  voláteis,  por 
meio  da  acção  violenta  do 
fogo.  Exurere,  ignis  ope  ad 
pulverem  redigere:  —  (fig-) 
tostar,  aquecer  com  excesso: 
—  (chim.)  calcinar;  conver- 
ter o  carbonato  de  cal  em 
cal  viva  por  meio  do  fogo. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

Calcinatorio.  adj.  Calcinato- 
rio;  applica-se  á  vasilha  que 
serve  para  calcinar. 

CÁLCIO,  m.  (min.)  Calcio ;  cor- 
po metallico,  solido,  simi- 
Ihante  ao  bario  e  ao  estron- 
cio, que  adquire  pelo  attrito 
vima  cor  de  chumbo  brilhan- 
te. Foi  descoberto  em  1807. 

Calcis.  m.  (zool.)  Caleis ;  espe- 
cie de  falcão  nocturno. 

Calcites.  m.  (min.)  Calcites; 
mineral  que  tem  bronze. 

Calcitis.  m.  (ant.  cJiim.)  Calci- 
tis;  sulphato  de  ferro  desse- 
cado. 

Calcitrapa.  /.  (bof.)  Calcítra- 
pa;  secção  de  plantas  do 
genero  centaurea,  cujo  ty- 
po é  o  cardo  estrellado,  que 
tem  propriedades  medici- 
naes. 

Calcitrapeo.  adj.  (bot.)  Calci- 
trapeo;  que  se  parece  ou 
se  refere  á  calcitrapa: — /. 
pl.  calcitrapeas;  grupo  de 


CAL 


541 


plantas  synautherias  cen- 
taureas, cujo  typo  é  a  cal- 
citrapa. 

Calco.  vi.  Calque;  risco  leve 
de  um  desenho  que  se  riscou 
por  cima  de  outro.  Exemplar 
imaginis  oppositione  impres- 
8um. 

Calcocro.  m.  (zool.)  Chalcocro 
(côr  de  bronze);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  cará- 
bicos. 

Calcoderjio.  m.  (zool.)  Chalco- 
dermo  (¡^elle  bronzeada); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros teti-ameros,  da  familia 
do  curculiónidos,  cujas  es- 
pecies são  de  côr  metallica, 
umas  vezes  brilhante  e  ou- 
tras escura. 

Calcófano.  m.  (zool.)  Chalco- 
phano  (metal  brilhante); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  crisomelinos. 

Calcóforo.  m.  (zool.)  Chalco- 
phoro;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros  da 
familia  dos  serricornios,  cu- 
jas especies  são  ordinaria- 
mente de  côr  bronzeada  ou 
acobreada. 

Calcogastro,  tra.  adj.  (zool.) 
Chalcogastro ;  applica-se  aos 
insectos  que  têem  o  abdo- 
mem  bronzeado. 

Calcografía.  /.  (art.)  Chalco- 
graphia;  arte  de  gravar  em 
cobre  ou  outros  metaes.  Cal- 
cographia,  ce:  —  chalcogra- 
phia ;  ofiicina  em  que  se  pra- 
tica esta  arte.  Calcographics 
officina. 

Calcografiar,  o.  Chalcogi-a- 
phiar;  praticar  a  chai cogra- 
phia. 

Calcográfico,  ca.  adj.  Chalco- 
graphico;  o  que  diz  respeito 
á  chalcographia. 

Calcógrafo,  m.  Chalcographo, 
abridor;  o  que  grava  em  co- 
bre, etc. 

Calcolépido.  in.  (zool.)  Chalco- 
lejíido  (escama  acobreada)  ; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros, da  família  dos  se- 
micorneos. 

Calcoilito.  m.  (min.)  Chalco- 
lito;  (peça  acobreada) ;  no- 
me de  phosphato  verde  de 
urano  e  de  cobre. 

Calconoto.  m.  (zool.)  Chalco- 
noto ;  genero  de  insectos  co- 


542 


CAL 


leopteros  pentameros  da  fa- 
milia dos  lamellicornios. 

Calcópigo,  ga.  adj.  (zool.)  Chal- 
copigo;  applica-se  aos  inse- 
ctos que  têem  a  extremidade 
posterior  do  abdomen  bron- 
zeada. 

Calcopirita.  /.  (miner.)  Chal- 
copyrite;  pyrite  acobreada. 

CalcoplÁcido.  m.  (zool.)  Chal- 
coplacido  (lamina  bronzea- 
da); genero  de  insectos  da 
ordem  dos  coleópteros  ¡jen- 
tameros,  da  familia  dos  cri- 
somelinos,  que  contém  onze 
especies  da  America  meri- 
dional. 

Calcóptero.  adj.  (zool.)  Chal- 
coptero;  applica-se  aos  in- 
sectos que  têem  as  azas  bron- 
zeadas. 

Calcorrear,  n.  (germ.)  Calcur- 
riar,  correr.  C'urrere. 

Calcorros,  m.  pl.  (germ.)  Sa- 
patos. Calcei,  orum. 

Calcosiderito.  vi.  (min.)  Chal- 
cosiderito  (ferro  acobrea- 
do); phosphato  vei'de  de 
ferro  e  de  cobre,  que  se  en- 
contra na  hematite  fibrosa. 

Calcosomo.  m.  (zool.)  Clialco- 
somo  (corpo  bronzeado) ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
lamellicornios. 

Calcotear.  n.  (germ.)  V.  Cal- 
correar. 

Calcotrixito.  m.  (min.)  Chal- 
Gotrichito;  cobre  oxydado 
vermelho,  que  se  apresenta 
em  filamentos  capillares,  e 
no  qual  ha  algum  selenio. 

Calcotrixo.  m.  (bot.)  Chalco- 
tñoho  (filamento  bronzeado)  ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  diatomeas. 

Calculable,  adj.  Calculavel; 
que  pode  ser  calculado  ou 
reduzido  a  calculo. 

Calculación.  /.  (ant)  Calcula- 
cao;  acção  de  calcular. 

Calculadamente,  adv.  m.  Cal- 
culadamente; com  calculo. 

Calculador,  ra.  s.  Calculador; 
o  que  calcula.  Calculator, 
oris: — marino  (naut.);  cal- 
culador marítimo;  plano  divi- 
dido em  cinco  quadros  ou  tá- 
buas particulares,  dos  quaes 
o  primeiro  determina  o  es- 
paço que  corre  uma  embar- 
cação com  vento  c  mar  da- 
dos; o  segundo  é  uma  tábua 
ou  tabella  de  longitude  e  la- 


CAL 

titude;  o  terceiro  serve  ¡Dará 
medir  e  conhecer  estas  mes- 
mas  longitudes  e  latitudes; 
o  quarto  marca  o  numero  de 
milhas  que  correspondem  a 
um  grau  de  longitude  de- 
baixo de  uma  latitude  de- 
terminada; e  o  quinto  é  uma 
tabella  de  tangentes,  em  que 
estão  marcados  os  oito  ven- 
tos: —  mecánico  (mech.); 
calculador  mechanico;  ap- 
parelho  próprio  para  co- 
nhecer, sem  necessidade  de 
mestre,  as  quatro  regras 
principaes  da  arithmetica. 

Calcular,  a.  Calcular;  fazer 
ou  formar  cálculos.  Calcu- 
lare :  —  calcular,  graduar, 
estimar,  apreciar,  avaliar. 

Calculatorio,  adj.  Calculato- 
rio; o  que  é  próprio  do  cal- 
culo ou  se  refere  a  elle :  — 
/.  (a7it.)  arte  do  calculo. 

Calculista,  adj.  Calculista; 
hábil  na  sciencia  do  calculo, 
que  calcula  bem. 

Cálculo,  m.  Calculo;  conta  que 
se  faz  de  alguma  cousa  por 
meio  das  operações  mathe- 
maticas.  Katio,  supputafio: 
— (fig)  sagacidade,  previ- 
são, penetração: — (ant.)  ten- 
to ou  ficha  de  jogar: — cal- 
culo; pedrinha  de  que  usa- 
vam os  romanos  nas  vota- 
ções e  outros  actos.  Calcu- 
lus,  i:  —  astronómico  (astr.); 
calculo  astronómico;  collec- 
ção  de  regras  e  methodos, 
para  calcular  as  distancias, 
os  movimentos  dos  astros,  e 
mais  especialmente  os  ecli- 
pses :  —  numérico  (phren.) ; 
calculo  numérico ;  faculdade 
intellectual ,  que  intuitiva- 
mente percebe,  aprecia,  com- 
bina e  recorda  quantidades 
arithmeticas,  algébricas  e  lo- 
garithmicas.  Os  phrenologos 
a  qualificam  entre  as  intel- 
lectuaes  perceptivas  e  a  col- 
locam  no  angulo  externo  do 
olho,  ou  na  extremidade  ex- 
terior do  arco  orbitario .  — 
differencial  (math);  calculo 
differencial;  parte  das  ma- 
thematicas,  que  trata  das 
leis  da  variação  das  quan- 
tidades que  augmentan!  ou 
diminuem  :  —  infinitesimal ; 
calculo  infinitesimal ;  o  difí'e- 
rencial  e  o  integral  juntos: — 
integral;   calculo   integral; 


CAL 

parte  da  mesma  sciencia, 
que  ensina  a  descobrir  as 
quantidades  variáveis,  co- 
nhecidas suas  diíferenças  in- 
finitamente pequenas :  —  de 
números  (mech);  calculo  de 
números;  arte  de  calcular 
as  rodas  e  mais  peças  de  uma 
machina,  para  que  executem 
certo  numero  de  evoluções 
em  um  tempo  dado:— (med.J 
calculo;  concreção  terrea  em 
forma  de  pedra  de  differen- 
tes  grandezas,  figuras  e  co- 
res, que  se  forma  nos  rins, 
bexiga  e  outras  visceras  de 
varios  animaes :  —  calculo ; 
a  mesma  enfermidade  ou 
pedra.  Calculus,  i. 

Calculoso,  sa.  adj.  (med.)  Cal- 
culoso ;  o  que  padece  de  cal- 
culo ou  pedra: — calculoso;  o 
que  se  refere  a  esta  enfer- 
midade. 

Calchasca.  /.  (p.  Perú)  V. 
Eastrojo. 

Calda.  /.  Calda;  acção  e  effei- 
to  de  caldear.  Calefactio, 
onis: — pl.  caldas;  aguas 
thermaes ;  aguas  mineraes 
naturalmente  quentes.  Ther- 
mce.  Dar  calda  ó  una  cal- 
da a  alguno  (fr.);  apres- 
sar, estimular  alguém  para 
que  faça  alguma  cousa.  Sti^ 
miilare,  agitare. 

Caldaico,  ca.  adj.  Chaldaico; 
o  que  pertence  á  Chaldéa. 
Chaldaicus,  a,  um. 

Caldaismo.  m.  V.  Caldeismo. 

Caldaria.  adj.  (for.)  Calda- 
ria;  qualificação  da  lei  que 
nos  tempos  barbaros  sub- 
mettia  o  acensado  de  algum 
delicto  grave  á  prova  de 
metter  um  braço  nú  n'uma 
caldeira  de  agua  fervente, 
devendo  retira-lo  sem  lesão 
para  que  se  reconhecesse  a 
sua  innocencia. 

Caldasia. /.  (bot)  Chaldasia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  palemoniaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie  pe- 
quena, herbácea  e  annual, 
indigena  do  México,  cujas 
flores  são  violáceas,  e  que 
se  cultiva  como  planta  de 
ornato  nas  estufas  da  Eu- 
ropa. 

Caldear,  a.  Caldear;  pôr  o 
ferro  em  brasa  para  o  tra- 
balhar ou  unir  com  outro. 
Usa-se  como  reciproco.  Fer- 


CAL 

rum  ignire,  ignitum  faceré: 
—  abrasar;  aquecer  muito, 
e  assim  se  diz :  el  sol  ó  la 
lumbre  han  caldeado  una 
pieza;  o  sol  ou  o  fogo  abra- 
saram uma  peça.  Calefa- 
cere. 

Caldeismo.  m.  Chaldeismo;  lo- 
cução própria  ou  peculiar 
dos  chaldeus. 

Caldeluvia.  /.  fbot.)  Chalde- 
luvia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  saxifragias,  cuja 
única  especie  é  um  arbusto 
do  Chili,  que  tem  brancas  as 
suas  flores  e  dispostas  em 
forma  de  espiga. 

Caldeo,  dea  adj.  Chaldeu;  na- 
tural da  Chaldéa  ou  que 
lhe  é  pertencente.  Caldeus, 
a,  tim:  —  m.  chaldeu;  lingua 
chaldaica.  Chaldceorum  lín- 
gua. 

Caldera./.  Caldeira;  vaso  de 
ferro,  cobre  ou  outro  metal, 
grande  e  redondo,  com  uma 
aza  no  meio  para  o  levan- 
tar; serve  commummente 
para  pôr  e  aquecer  agua  ou 
outra  cousa.  Caldarium  ahe- 
num :  —  de  jabon ;  saboaria ; 
officina  aonde  se  faz  e  ven- 
de o  sabáo.  Officina  sapona- 
ria :  —  de  Pero  Botella  ;  cal- 
deira de  Pero  Botelho;  o 
inferno :  —  (arf.)  caixa ;  ar- 
mação de  cobre  em  que  se 
colloca  e  estira  a  pelle  dos 
tymbales.  Tympani  militar  is 
cenea  compages,  cni  corium 
affigitur:  —  caldeira;  vaso 
de  cobre  de  varias  grande- 
zas e  feitios  onde  os  pen- 
teeiros  lançam  a  salmoira 
para  preparar  o  corno,  a 
concha  de  tartaruga,  etc., 
antes  de  trabalhar  estas  ma- 
terias :  —  de  barco  de  va- 
por; caldeiras  de  barco  a 
vapor;  as  que  se  usam  nas 
embarcações  d'esta  classe, 
e  costumam  compor-se  de 
dois  cylindros  de  ferro  con- 
cêntricos dentro  dos  quaes  se 
introduz  a  agua: — de  coc- 
ción; caldeiras  de  cocção; 
as  empregadas  na  elabora- 
ção da  cerveja  para  aque- 
cer a  agua  de  que  se  neces- 
sita na  dissolução  do  malte 
para  a  decocção  e  concen- 
tração do  lúpulo  e  clarifica- 
ção da  cerveja :  —  de  vapor; 
caldeiras  de  vapor ;  grandes 


CAL 

vasos  de  cobre,  ferro,  etc., 
onde  a  agua  se  converte  em 
vapor  :  — de  vapor  a  media 
presión;  caldeiras  de  vapor 
a  meia  pressão ;  aquellas  em 
que  se  produz  o  vapor,  com 
uma  tensão  de  duas  ou  qua- 
tro atmospheras :  — de  vapor 
de  alta  2)resion;  caldeiras 
de  vapor  de  alta  pressão; 
aquellas  em  que  se  produz 
o  vapor  com  a  tensão  de 
mais  de  quatro  atmosphe- 
ras :  —  de  vapor  de  baja  pre- 
sión; caldeiras  de  vapor  de 
baixa  pressão;  aquellas  em 
que  se  produz  o  vapor  a  vmia 
tensão  igual  ou  pouco  maior 
á  de  uma  atmosphera:  —  de 
vapor  de  locom,otora;  cal- 
deiras de  vapor  de  locomo- 
tiva; as  da  machina  d'este 
nome  que  funccionam  nos 
caminhos  de  ferro:  —  de  va- 
por multitubulares  de  fuego 
esterior ;  caldeiras  de  vapor 
multitubulares  de  fogo  ex- 
terior; as  atravessadas  por 
uma  porção  de  tubos  que 
estão  cheios  de  liquido,  e 
nos  quaes  actua  o  fogo  pela 
¡íarte  exterior :  —  de  vapor 
multitubulares  de  fuego  inte- 
rior; caldeiras  de  vajjor  mul- 
titubulares de  fogo  interior; 
as  atravessadas  em  toda  a 
sua  longitude  por  uma  por- 
ção de  tubos,  pelos  quaes 
passam  a  cliamma  e  os  ga- 
zes quentes  que  elevam  a 
temperatura  do  liquido.  Tem 
uso  nas  locomotivas.  Apara- 
to de  calderas;  apparelhode 
caldeiras;  um  dos  pi-ocessos 
que  se  conhecem  para  a  ela- 
boração do  acido  hydrochlo- 
rico.  Compõe-se  de  caldeiras 
fundidas  que  têem  um  rebor- 
do, sobre  o  qual  se  applica 
a  cobertura  de  chumbo  por 
meio  de  passadores,  e  tem 
os  tubos  destinados  a  con- 
duzir o  gaz  e  a  introduzir  o 
acido  sulphurico  concentra- 
do. Modernamente  as  cal- 
deiras têem  sido  substituidas 
por  cylindros.  Pendón  y  cal- 
dera—  (bras.)  V.  Pendón. 

Calderada.  /.  Caldeirada;  o 
que  cabe  de  uma  só  vez  na 
caldeira.  Quod  caldarium 
capit. 

Calderería./.  Caldeiraria ;  rua 
ou  loja  em  que  se  fazem  e 


CAL  543 

vendem  as  caldeiras  e  obras 
de  caldeireiro.  Caldariorum 
taberna,  vieus: — (ant.)  of- 
ficio  de  caldeireiro. 

Calderero,  m..  Caldeireiro;  o 
que  faz  ou  vende  caldeiras 
e  outras  peças  de  ferro  e  co- 
bre, ^neorum  vasorum  opi- 
fex,  aut  venditor,  cerarius 
faber : — fogueiro ;  nos  lava- 
douros de  lã  o  que  mette  fo- 
go na  caldeira  e  cuida  d'ella. 

Caldereta.  /.  Caldeirinha;  a 
que  serve  para  a  agua  ben- 
ta nas  igrejas.  Caldariola 
aquam  benedictam  deferens: 
—  caldeirada;  guizado  que 
fazem  os  pescadores  e  bar- 
queiros com  ¡pescado  fresco : 
— ensopado;  guisado  que  fa- 
zem os  pastores  com  carne 
de  cordeiro  ou  cabrito.  Con- 
dimentum  quoddam  pastori- 
bus  et  piscatoribus  frequens: 
(naut.)  V.  Caleta. 

Calderico.  7?!.  dim.  de  Caldero. 

Calderilla,  ta./,  dim.  de  Cal- 
dera. Caldeirinha: — Y.  Cal- 
dereta, na  sua  primeira  ac- 
cepção : — cobre;  moeda  d'es- 
te metal  em  contraposição  á 
de  prata  e  oiro.  jÈrea  ma- 
neta :  —  caldeirinha ;  parte 
inferior  dos  poços  artificiaes. 

Caldero,  m.  Caldeiro;  vaso  de 
cobi-e  para  tirar  agua  dos 
poços.  Situla  a^nea.  Con  un 
caldero  viejo  se  compra  otro 
nuevo;  com  uma  caldeira 
velha  se  compra  outra  nova; 
applica-se  aos  moços  de  am- 
bos os  sexos  que  casam  com 
pessoas  já  velhas,  a  fim  de 
herdar  d'ellas  e  casar  depois 
a  seu  gosto.  Echar  la  soga 
tras  el  caldero.  V.  Soga. 

Calderón,  m.  uugm.  de  Calde- 
ra. Caldeirão:  —  caldeirão; 
figura  numérica  que  denota 
o  milhar.  Numeralis  nota 
millenarium  numerum  desi- 
gnans :  —  paragrapho ;  entre 
impressores  a  figura  com 
que  distinguiam  os  para- 
gi-aphos  ou  marcavam  os 
artigos  que  íam  tora  da  obra 
principal,  substituida  hoje 
por  alguns  com  o  asterisco, 
e  por  outros  com  as  letras 
cursivas  do  alphabeto.  Nota 
typographis  usitata: — (m  vs.) 
caldeirão;  signal  que  denota 
clausula.  É  um  semicírculo 
coUocado     horisontalmente 


544 


CAL 


com  um  ponto  no  centro; 
serve  para  indicar  aos  que 
executam  uma  peça  de  mu- 
sica que  se  devem  deter  por 
um  certo  tempo  convencio- 
nal, seja  em  uma  nota  ou 
em  uma  pausa  gobre  a  qual 
está  posto.  In  musicis  si- 
gnum  quo  instrumentis  si- 
lentium  inãicitiir. 

Caldeeüela.  /.  dim.  de  Cal- 
dera: —  pequena  lanterna 
em  que  os  caçadores  levam 
mettida  a  luz  para  deslum- 
brar as  perdizes  que  fugin- 
do d' ella  caem  na  rede.  Ca- 
calms  vas,  quo  avium  vena- 
tores  lucermim  prceferant. 

Caldillo,  to.  m.  Molho ;  liqui- 
do que  têem  os  gnizados../?;s- 
culnm,  juscelUiín. 

Caldo.  in.  Caldo;  agua  cm  que 
se  cozeu  ou  se  guizou  al- 
gum comestível,  e  especial- 
mente carne.  Jus,  liquor  re- 
rnm  coctarum :—  esforzado; 
caldo  de  substancia.  Jus  vi- 
res deficientis  instaurans : — - 
limpio;  caldo  simples;  cal- 
do de  gallinha  sem  verdu- 
ra nem  gorduras.  Hacer  a 
uno  cl  caldo  gordo;  propor- 
cionar os  meios  a  alguém 
para  conseguir  alguma  cou- 
sa, ou  dar-lhe  aquillo  cm 
que  elle  tem  esperança  i^a- 
ra  conseguir  o  que  deseja. 
Han  ese  caldo  tajadas;  di- 
vide esse  caldo  em  talhadas ; 
dá  a  entender  a  impossibili- 
dade ou  difficuldade  de  pra- 
ticar alguma  operação,  como 
a  de  repartir  entre  muitos 
uma  quantidade  mui  peque- 
na. iíevoZ  ver  caldos;  requen- 
tar o  caldo;  suscitar  dispu- 
tas ou  dissenções,  trazendo 
á  memoria  cousas  já  olvida- 
das. Como  caldo  de  altramu- 
zes  ó  de  zorra  que  está  frio 
y  quema;  como  caldo  de  tre- 
moços  que  mesmo  frio  amar- 
ga; applica-sc  a  certos  di- 
tos e  expressões,  que  ainda- 
que  parecem  suaves,  têem 
um  sentido  picante  e  offen- 
sivo.  Applica-se  também  á 
pessoa  que,  debaixo  de  ap- 
parencias  innocentes,  occul- 
ta  a  sua  iutençuo.  Blanditia 
failax,  fravs  mcllita :  — pi. 
(comm.)  vinho,  azeite  e 
nguardente,  especialmente 
quando  se  transportam  pelo 


CAL 

mar.  Licores,  quibus  merca- 
tura  per  mar  ia  exercefur: — 
(med.)  caldo;  dissolução 
aquosa  carregada  de  ])vm- 
cipios  solúveis  subministra- 
dos pelas  substancias  ani- 
maes  comestíveis.  Segundo 
o  uso  a  que  se  destinam  são 
alimenticios  ou  medicinaes: 
—  alterado;  recheio;  com- 
mummente  faz-se  com  carne 
de  vitella,  perdizes,  rãs,  ví- 
boras e  varias  hervas.  Jus 
viedicinale,  carnibus  et  her- 
vis  confecttim :\ — de  milpiés; 
caldo  de  millepedes;  é  o  que 
se  faz  com  oito  onças  de 
agua  e  uma  de  millepedes 
vi^'os,  cozendo-os  durante 
uma  hora:- — de  imllo;  cal- 
do de  frango;  o  que  se  faz 
cum  quatro  ouças  de  frango 
e  uma  libra  de  agua  em  que 
se  coze:  —  de  temera;  caldo 
de  vitella;  faz-se  com  quatro 
onças  de  cabeça  de  -s'itella  e 
coze-se  em  uma  libra  de 
agua:  —  de  vibora;  caldo 
de  vibora;  faz-se  com  doze 
onças  de  agua  e  uma  vibo- 
ra, á  qual  se  tira  a  cabeça, 
cauda,  pelle  e  intestinos:  — 
2}ectoral;  caldo  peitoral;  o 
que  se  faz  com  meio  frango, 
xnn  ¡Dunhado  de  passas,  vin- 
te amêndoas  machucadas, 
salepo,  oito  dactyles,  oito 
açufeitas  e  um  punhado  de 
perifollo,  cozendo  tudo  em 
uma  libra  de  agua :  —  medi- 
cinaes; caldos  medicinaes; 
03  que  se  lírejjaram  em  ba- 
nho maria,  prolongando-se 
a  acção  do  calor  até  que  es- 
tejam cozidas  as  carnes. 

Caldoso,  sa.  adj.  Caldoso;  que 
tem  muito  caldo.  Jure  li- 
quore  abundans. 

Calducho,  m.  Caldivana;  o 
caldo  aguado  e  insípido.  Jus- 
culum  insipidum. 

Calé.  m.  (vulg.)  V.  Dinero. 
No  tener  un  calé  (fr.);  não 
ter  um  real;  estar  sem  di- 
nheiro, ou  absolutamente 
desprovido  de  meios. 

Calea.  /.  (bot.)  Calea  (formo- 
sa); genero  de  plantas  da 
família  das  compostas  sene- 
cionideas;  arbusto  proce- 
dente da  America  equinoc- 
cial:— f  pi-  calcas;  secção 
da  tribu  das  senecionideas, 
cujo  typo  é  o  genero  calca. 


CAL 

Caleacta.  /.  (bot.)  Caleacta 
(calea  radiada);  secção  do 
genero  calea,  que  compre- 
hende  as  especies  que  têem 
as  eabecinhas  radiadas. 

Caleana. /.  (})ot.)  Caleana;  ge- 
nero de  plantas  da  tribu  dos 
aretuceas,  composto  de  tres 
especies  originarias  das  cos- 
tas da  Nova  Hollanda. 

Calecer,  n.  (ant.)  V.  Calentar, 
Tem  algum  uso  em  Castel- 
la  a  Velha  e  montanhas  de 
Burgos. 

Calecico.  m.  dim.  de  Cáliz. 

Calectasia.  /.  (bot.)  Calecta- 
sia;  genero  de  plantas  ra- 
mosas da  Nova  Hollanda, 
que  tem  folhas  aciculares  e 
flores  azues  e  solitarias. 

CalectÁsico,  ca.  adj.  (bot.)  Ca- 
lectasico;  o  que  se  assimilha 
ou  refere  á  calectasia :  — /. 
pi.  calectasicas;  pequeno 
grupo  da  familia  das  juncá- 
ceas, cujo  tyj)o  é  o  genero 
calectasia. 

Caledonio,  nia.  adj.  Caledo- 
nio ;  o  que  pertence  á  Cale- 
dónia e  a  seus  moradores: 
—  s.  caledonio;  o  natural 
de  Caledónia. 

Caledonita.  /.  (min.)  Caledo- 
nita ;  substancia  composta 
de  um  átomo  de  carbonato 
de  chumbo  e  tres  do  sulphu- 
reto  do  mesmo  metal;  é  es- 
verdeada ou  azulada,  de  as- 
pecto crystallino,  crystalli- 
sa  em  prismas  rhomboidaes, 
e  dissolve-se  no  acido  nítri- 
co. Eneontra-se  na  Escocia, 
chamada  n'outro  tempo  Ca- 
ledónia. 

Calef.  m.  (bot.)  Calef;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
eleagnáceas,  cujas  especies 
se  cultivam  nos  jardins  pelo 
seu  formoso  as^^ecto  e  suave 
aroma  que  esparzem  suas 
flores. 

Calefacción./.  Calefacção;  ac- 
ção de  aquecer  ou  aquecer- 
se.  Calefactio,  anis :  —  /. 
(pliys.)  calefacção;  pheno- 
meno,  em  virtude  do  qual 
uma  gota  de  agua  arrojada 
sobre  uma  prancha  metalli- 
ca  quente,  conserva  durante 
muito  tempo  a  sua  forma 
globulosa  antes  de  se  eva- 
porar, sem  que  molhe  a 
jirancha. 

Calefaciente,  Calefactor,  ra. 


CAL 

adj.  Calefaciente;  o  que  au- 
gmenta o  calor  natural. 

Calefactorio.  m.  Calefactorio, 
casa  do  fogão ;  logar  que  em 
alguns  conventos  se  destina 
para  se  aquecerem  os  reli- 
giosos. Zeta,  cubiculum  ar- 
ceiido  frigori  prcepcwatitm. 

Caleidoscopio,  m.  (jihys.J  Ka- 
ieidoscopio;  instrumento  for- 
mado por  tres  espelhos  com- 
pridos e  estreitos,  inclinados 
GO  graus,  e  coUocados  den- 
tro de  uní  tubo  de  cai'tao, 
madeira,  metal,  etc.,  de  mo- 
do que  a  linha  de  interce- 
pção coincida  com  uma  ge- 
ratriz do  cyiindro.  Este  ap- 
parelho,  que  se  considera 
como  um  jogo  próprio  de 
meninos,  pode  ter  applica- 
çào  útil,  para  tirar  desenhos 
nas  manufacturas. 

Caleñas,  m.  (zool.)  Caleñas; 
genero  da  familia  dos  pom- 
bos. 

Calencas.  /.  (ant.  comm.)  Ca- 
lenca;  chita  pintada  e  da 
maior  estimação,  que  se  tra- 
zia da  India. 

Calenda.  /.  V.  Menstruo:  — 
dausa  que  bailavam  os  hes- 
panhoes  na  America:  —  ca- 
lenda ;  nome  que  davam  os 
romanos  a  certa  promulga- 
ção que  faziam  no  mesmo 
dia  das  calendas.  A  ó  en  es- 
tas calendas  (fr.);  n'este 
tempo,  n'esta  epocha.  Remi- 
tir a  alguno  a  las  calendas 
griegas;  remetter  alguém  ás 
calendas  gregas;  remette-lo 
a  urna  chimera,  a  um  tempo 
que  jamais  existiu:  —  (bot.) 
calenda;  nome  que  davam 
os  antigos  romanos  á  calén- 
dula dos  jardins: — calen- 
da; genero  de  plantas,  que 
se  cria  nos  pantanos,  ria- 
chos e  fossos,  e  consta  de 
uma  só  especie  vivaz,  bas- 
tante baixa,  que  sáe  como 
uma  maçaroca  redonda;  tem 
sido  enijíregada  contra  as 
ulceras  como  detersivo,  e 
em  alguns  paizes  servem  as 
suas  flores  para  dar  á  man- 
teiga a  cor  amarella :  —  pl. 
(chron.)  calendas;  no  an- 
tigo computo  romano  e  no 
ecclesiastico,  o  primeiro  dia 
de  cada  mez.  Começa-se  a 
contar  desde  o  dia  que  se- 
gue aos  idos  do  mez  prece- 


CAL 

dente.  Calendce,  arum :  — 
(rel.J  calenda;  liçào  do  mar- 
tirologio romano  em  que 
estao  escriptos  os  nomes  e 
feitos  dos  santos  e  festas 
l^eitencentes  ao  dia.  Lectio 
martyrologii :  —  calenda; 
na  historia  ecclesiastica  as 
conferencias  que  alguns  ec- 
clesiasticos  celebravam  nos 
dias  das  calendas. 

Calendar,  a.  (ant.)  Datar;  pôr 
nos  escriptos,  cartas,  etc.  a 
data  do  dia,  mez  e  auno. 

Calendario,  adj.  Calendario ; 
que  pertence  ás  calendas, 
chronologico :  —  m.  calenda- 
rio, folhinha;  papel  ou  livro 
que  contém  a  distribuição 
do  auno  por  mezes  e  dias, 
sem  alguma  outi-a  indica- 
ção: —  V.  Almanaque:  — 
(ant.)  V.  Fecha.  Hacer  ó  for- 
mar calendarios  (fr.  fig.  e 
fam.J;  fazer  ou  formar  cas- 
tellos  no  ar;  estar  pensati- 
vo, discorrendo  sem  fim  de- 
terminado ou  conhecido,  e 
também  alimentar-se  de 
chi  meras,  fazer  prognósti- 
cos. Mente  fingere,  vaga,  et 
volubili  cogitatione  ivtagi- 
iiari:  —  de  flora  (bot.);  ca- 
lendario de  flora;  tábua  ou 
tabella  da  floração  das 
j)lantas :  — gregoriano,  nue- 
vo ó  reformado  (chron.);  ca- 
lendario Gregoriano,  noA^o 
ou  reformado ;  o  que  hoje 
usa  a  Igreja  romana,  por 
disposição  do  papa  Grego- 
rio XIII.  Calendarium  Gre- 
gorianum:  —  republicano; 
calendario  republicano;  o 
que  estabeleceu  a  conven- 
ção franceza  por  decreto  de 
2-i  de  novembro  de  1793. 
Foi  abolido  por  Napoleão  a 
9  de  setembro  de  1805,  res- 
tabelecondo  o  gregoriano. 
V.  Alio: — secular;  calen- 
dario secular;  o  que  com- 
prehende  observações  jDara 
cem  anuos. 

Calendarista,  m.  Calendaris- 
ta; applica-se  ao  que  se 
emprega  em  fazer  calenda- 
rios ou  folhinhas. 

Calendas.  /.  pl.  Calendas;  o 
primeiro  dia  do  mez  entre 
os  romanos: — ^.juntas  de  pa- 
rochos  de  aldeia  convocadas 
pelo  bispo. 

Calendata.  /.  (ant.)  Data.  V. 


CAL 


545 


Fecha.  É  palavra  forense 
usada  em  Aragão. 

Calendimo.  m.  (zool.)  Calendy- 
mo  (vestido  formoso) ;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
i:)entameros,  da  familia  dos 
malacodermos,  cujo  typo  é 
uma  especie  indígena  do 
Chili. 

Caléndula.  /.  (bot.)  Caléndu- 
la; genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  compostas,  tribu 
das  radiadas,  chamadas  vul- 
garmente maravilhas  :  — 
(zool.)  caléndula;  genero  de 
aves  da  familia  das  calhan- 
dras, cujo  typo  é  a  calhan- 
dia  de  bico  grosso  da  Africa. 

CalendülÁceo,  Calendulado, 
Calekdúleo,  lea.  adj.  (bot.) 
Caleudulaceo;  similhanteou 
em  referencia  á  caléndula 
ou  maravilha:  — /.  id.  ca- 
lendulaceas;  sub-tribu  da 
familia  das  synantereas,  que 
comprehende  as  caléndulas. 

Calendulina.  /.  (bot.)  Calen- 
dulina;  substancia  mucila- 
ginosa,  bastante  análoga  á 
gomma,  que  se  extrahe  da 
caléndula  officinal. 

Caleño,  m.  (zool.)  Caleño;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
crisomelinos,  cuja  especie 
typica  é  originaria  do  Brazil. 

Calentador,  m.  Esquentador, 
rescaldeiro;  utensilio  domes- 
tico, bacia  redonda  de  latão 
ou  outro  metal,  cuja  tampa 
é  cheia  de  crivos,  j^nra  com- 
municar  o  calor  do  fogo  que 
se  põe  dentro  para  aquecer  a 
cama.  Vas  ceneum  lecto  cale- 
faciendo: — (fam.)  caldeirão ; 
relojo  de  algibeira  dema- 
siadamente grande:  —  adj. 
que  aquece.  Calefaciens,  en- 
tis:  —  (art.)  apparelho  com- 
posto de  imi  vaso  de  ferro 
fundido,  tendo  ordinaria- 
mente um  agitador,  que  ser- 
ve na  fabricação  dos  óleos 
jíara  aquecer  os  graos  olea- 
ginosos antes  de  os  submet- 
ter  á  acção  da  prensa. 

Calentadura.  /.  (art.)  A  pri- 
meira prancha  de  metal  que 
sáe  do  foruo  de  fundição. 

Calentamiento,  m.  Aquecimen- 
to; acção  e  efieito  de  aque- 
cer ou  aquecer-se:  —  (veter.) 
requentamento;  enfermida- 
de que  padecem  os  cavallos 


546 


CAL 


no  pulmão.  Nimius  calor, 
ardor. 
Calentar,  a.  Aquentar,  aque- 
cer ;  communicar  o  calor  por 
si  próprio  ou  por  meio  de 
um  agente  qualquer.  Usa-se 
também  como  reciproco.  Ca- 
lef acere:  —  no  jogo  da  bola, 
reté-la  um  tanto  na  mão  an- 
tes de  a  atirar.  Pilam  luso- 
riam  aliquantulüm  detine- 
re  priiisquam  depellatur:  — 
(fig.)  aquecer;  avivar  e  dar 
calor  a  urna  cousa  para  que 
66  faça  com  mais  celeridade. 
Excitare,    urgere,,    instare : 

—  V.  Animar :  —  V.  Enar- 
decer : — J-.  esquentai'-se ;  fal- 
lando dos  animaes,  estar  com 
calor  ou  cio.  Catidire:  — 
(fig.)  esquentar-se;  encoleri- 
sar-se,  ou  irritar-se  em  uina 
disputa  ou  porfia.  Exardes- 
cere,  excandescere.  Caletifar 
a  tmo  las  orejas;  (fr.)  V. 
Oreja.  No  calentar  la  silla; 
não  aquecer  a  cadeira  ou  lo- 
gar; diz-se  do  que  se  deteve 
pouco  tempo  n'um  logar  de- 
pois de  se  ter  assentado,  e  do 
que  occupou  um  emprego  ou 
posto  por  ¡joucos  dias.  Ca- 
lentarse el  caballo  ffr.art.J; 
esquentar-se  o  cavallo;  es- 
candecer-se  e  fazer-se  indó- 
cil á  acção  da  mão  do  ca- 
valleiro.  Também  significa 
aquecer  o  cav^allo  e  suar  pelo 
exercício  que  faz,  ou  pelo 
trabalho  que  se  lhe  dá.  Ca- 
lentarse la  boca  al  caballo; 
endurecer-se  a  boca  ao  ca- 
vallo; perder  este  a  sen- 
sibilidade nas  barras  pela 
continua  pressão  do  bocado. 

Calente,  adj.  (inus.)  Quente, 
esquentado,  ardente,  escan- 
decido. 

Calentito.  adv.  (fam.)  Novis- 
simamente;  recentemente. 

Calentón  (Daese  un),  (fr.fam.) 
Aquecer-se  depressa  com 
muito  lume.  Fesfinanter  igni 
admoveri,  ad  ignem  parvo 
temporis  spatio  accederé. 

Calentura,/.  (ant.)Y.  Calor: 
■ —  loucura,  erro :  —  de  pollo 
por  comer  gallina  (fr.);  fa- 
zer-se doente  por  preguiça: 

—  (med.)  febre;  acceleraçào 
das  contracções  do  coração 
e  augmento  da  temperatura 
natural  do  corpo  produzido 
sympathicamente  pela  irri- 


CAL 

tacão  de  qualquer  órgão.  Fe- 
bris, is: — amarilla;  febre 
amarella ;  envenenamento 
miasmático,  produzido  por 
um  foco  de  infecção  á  bor- 
da do  mar  e  em  temperatu- 
ra elevada.  Reina  esporadi- 
camente em  alguns  paizes, 
particularmente  nas  Anti- 
lhas, e  apresenta-se  com- 
mummente  debaixo  da  forma 
epidémica.  Conhece-se  com 
os  nomes  de  peste,  mal  de 
Sião,  typho  dos  trópicos,  da 
America,  etc. :  —  anjioténi- 
ca;  febre  angioteuica;  pj- 
rexia  continua,  sem  remis- 
são, caracterisada  por  in- 
vasão repentina,  acorajDa- 
nhada  de  calefrios,  calor 
suave,  halituoso,  igualmente 
repartido  por  toda  a  super- 
ficie do  corpo,  vermelhidão 
dos  olhos  e  tensão  das  pál- 
pebras, força  e  frequência 
das  pulsações  artei-iaes,  e 
que  termina  aos  sete  dias,  al- 
gumas vezes  aos  onze  e  mui 
poucas  aos  quatorze  por  uma 
hemorrhagia  nasal  ou  suo- 
res abundantes.  Calenturas 
anuas;  febres  annuaes;  as 
que  se  succedem  cada  anuo 
em  ordem  regular,  a  não 
ser  que  o  estorve  uma  de- 
sordem notável  ou  mudança 
de  estações:  —  artificial;  fe- 
bre artificial;  a  produzida 
ás  vezes  pelo  facultativo 
como  meio  therapeutico  em 
muitas  enfermidades  chroni- 
cas,  e  nas  intermittentes  re- 
beldes :  —  artrítica;  febre  ar- 
thritica;  nome  dado  por  mui- 
tos á  febre  symjjtomatica  que 
acompanha  ás  vezes  a  gota  : 
— asada;  febre  assoda;  a 
que  se  encontra  com  parti- 
cularidade nas  gástricas  e 
typhoides,  especialmente 
quando  estão  complicadas 
com  um  estado  ataxico  :  — 
biliosa.  V.  Calentura  gástri- 
ca :  —  blanca.  V.   Clorosis  : 

—  catarral;  febre  catarrhal ; 
a  symptomatica,  que  acom- 
panha a  maior  parte  dos  ca- 
tarrhos,  é  a  felore  mucosa: 

—  cerebral ;  febre  cerebral ; 
variedade  de  typho,  cujos 
symptomas  são:  dor  violen- 
ta de  cabeça,  vermelhidão  do 
rosto,  vertigens,  torpor,  es- 
tado aj)oplectico  e  paraly- 


CAL 

sia  de  alguns  membros :  — 
colicuativa;  febre  coliqua- 
tiva;  a  que  se  acompanha 
de  evacuações  de  qualquer 
especie,  que  se  suppõe  proce- 
derem da  deliquescencia  das 
partes  e  de  urna  dissolução 
ou  decomposição  dos  humo- 
res:—  comatosa;  febre  co- 
matosa; quarta  perniciosa, 
cujo  accesso  se  manifesta 
por  um  somno  profundo  :  — 
continente;  febre  continua; 
deu-se  este  nome  aquellas, 
em  que  os  enfermos  não  ex- 
perimentam uma  remissão 
sensível,  desde  a  invasão  até 
á  declinação :  —  decimana; 
febre  dublo-quintana:  febre 
errática  que  volta  de  dez 
em  dez  dias:  —  de  los  cam- 
pamentos ó  tifo;  febre  dos 
acampamentos  ou  typho ; 
envenenamento  miasmático, 
que  se  declara,  regra  geral, 
nos  grandes  ajuntamentos 
de  homens  quando  estão  do- 
minados por  paixões  tristes, 
vivendo  em  miseria  e  faltos 
de  limpeza,  obrigados  a  co- 
mer maus  alimentos,  e  a  be- 
ber agua  corrupta,  e  accu- 
mulados  em  logares  estrei- 
tos. Esta  enfermidade  rece- 
be, segundo  os  logares  em 
que  se  desenvolve,  os  seguin- 
tes nomes :  febre  dos  hospi- 
taes,  dos  navios,  dos  cárce- 
res, das  praças  sitiadas,  dos 
quartéis,  e  febre  purpurea; 
também  se  distingue  pelos 
nomes  de  febres  adynamica, 
ataxica,  etc.:  —  depuratoria; 
febre  depuratoria;  febre 
acompanhada  de  exanthema 
que  se  acreditava  provir  do 
humor  impuro,  que  era  ar- 
rastado pela  transpiração : 
—  efímera;  febre  ephemera; 
a  que  dura  só  um  dia :  — 
endémica;  febre  endémica; 
a  que  reina  habitualmente 
em  certos  paizes  como  a  ama- 
rella nas  Antilhas :  —  epidé- 
mica; febre  epidémica ;  a  que 
ataca  ao  mesmo  tempo,  de 
golpe  c  sem  que  antes  te- 
nha reinado  habitualmente 
n'um  paiz,  a  um  grande  nu- 
mero de  individuos:  —  eró- 
tica; febre  erótica;  a  que 
acompanha  frequentemente 
á  erotomania :  —  errática; 
febre   errática;   dá-se  este 


CAL 

nome  a  todas  as  intermitien- 
tes, que  deixam  mais  de  dois 
dias  livres  entre  os  dois  ac- 
cessos :  —  espordidica;  febre 
esjjoradica;  a  que  acommet- 
te  alguns  individuos  isola- 
dos :  —  gástrica  ;  febre  gas- 
trica;  enfermidade  caracte- 
risada  por  urna  cephalalgia 
violenta,  tensão  dolorosa  no 
epigasti'o,  calor  ardente  e 
repartido  na  superficie,  nau- 
seas, vómitos  de  materias 
esverdeadas  e  sede  inextin- 
guível. Chama-se  lambem 
febre  biliosa,  meningo-gas- 
trica  e  mesenterica :  —  hé- 
fítica;  febre  hectica;  febre 
lenta,  de  duração  indetermi- 
nada, que  se  exacerba  todas 
as  tardes,  e  principalmente 
depois  de  comer:  —  intermi- 
tente ;  febre  intermitiente ;  a 
que  se  compõe  de  varios  ac- 
cessos,  que  apparecem  com 
intervallos  quasi  iguaes,  e 
durante  os  quaes  se  obser- 
va urna  apyrexia  completa. 
Quando  se  apresenta  acom- 
panhada de  varios  sympto- 
mas  nervosos  de  muita  in- 
tensidade chama-se  intermit- 
tente  perniciosa.  Ha  muitas 
febres  intermitientes,  e  tem- 
se  feito  uma  multidão  de  di- 
visões taes,  como:  intermit- 
tentes  regulares,  erráticas, 
vernaes,  outomnaes,  depura- 
tivas, benignas,  corruptivas, 
epidémicas,  endémicas,  espo- 
rádicas^ quotidianas,  terçãs, 
quartas,  duplo-lerçãs,  tri- 
plo-quartãs,  quintanas,  sex- 
tanas, etc.:  —  láctea;  febre 
láctea  ou  de  leite;  pyrexia 
continua,  cuja  duração  é  de 
vinte  e  quatro  a  quarenta  e 
oito  horas,  caracterisada  pe- 
la força  de  pulso,  vermelhi- 
dão do  rosto,  calor,  cephalal- 
gia, sede  viva,  suor  abun- 
dante, inchamento  dos  pei- 
tos e  excreção  do  leite.  Apre- 
senta-se  nas  mulheres  ao  se- 
gundo ou  terceiro  dia  do 
parto:  —  lenta  nerviosa;  fe- 
bre lenta  nervosa;  pyrexia 
continua  com  exacerbações 
vagas,  que  apresenta  muita 
irregularidade  nos  sympto- 
mas  que  vão  sempre  em  au- 
gmento até  ao  terceiro  ¡dc- 
riodo  em  que  diminuem  ou 
se  exasperam,  no  primeiro 


CAL 

caso  para  a  cura,  no  segundo 
para  a  morte  :  —  lipiriana; 
febre  li  pyriana;  febre  acom- 
panhada da  inflammação 
de  uma  parte  interna,  com 
calor  interior  ardente  e  frio 
nos  membros :  — mticosa;  fe- 
bre mucosa;  pyrexia  con- 
tinua com  exacerbações  dis- 
tinctas  e  irregulares,  e  que 
dura  commummenle  de  qua- 
torze  a  vinte  dias:  —  nervio- 
sa; febre  nervosa;  movimen- 
to febril  symptomatico,  que 
acompanha  a  uma  agitação 
qualquer  do  systema  nervo- 
so, a  uma  aífecção  viva  da  al- 
ma e  aos  movimentos  convul- 
sivos ou  espasmódicos  :  — 
tifoidea;  febre  typhoide ;  py- 
rexia continua,  que  provém 
ordinariamente  da  contagião 
e  em  que  se  observa  uma 
violenta  cephalalgia,  um  es- 
tupor igual  ao  que  resulta  da 
embriaguez,  e  commummen- 
te  um  exanthema  de  côr  pur- 
purea ou  petechial:  —  trau- 
mática; febre  traumática; 
jíyrexia  symptomatica,  con- 
tinua, sem  remissão,  que  se 
declara  desde  o  primeiro  até 
ao  terceiro  dia  nas  feridas 
e  caminha  progressivamente 
com  o  estado  inflammatorio: 
—  urticaria;  febre  urtica- 
ria; febre  symptomatica, 
que  acompanha  um  exanthe- 
ma do  mesmo  nome.  Decli- 
nar la  calentura;  declinar 
a  febre;  diminuir,  minorar- 
se. Usa-se  mais  commum- 
menle fallando  das  terçãs. 
Fehrim  decrescere.  Limpiar- 
se de  calentura;  livrar-se  da 
febre;  faltar  a  alguém  a  fe- 
bre, ficando  livre  d'ella.  Fe- 
bre liberari.  Recargar  la  ca- 
lentura; aggravar-se  ou  re- 
crescer a  febre;  augmentar 
ou  entrar  em  novo  accesso. 
Febrim  incrementum  accipe- 
re,  recrescere. 

Calenturiento,  ta.  adj.  Febri- 
citante; que  tem  o  pulso 
alterado  sem  chegar  ao  es- 
tado de  febre.  Febricitans, 
antis. 

Calenturilla.  /.  dim.  de  Ca- 
lentura.  Febresinha,  febrí- 
cula; febre  branda. 

Calenturon.  m.  aiigm.  de  Ca- 
lentura. Febrão;  febre  vio- 
lenta. 


CAL 


547 


Calenturoso,  sa.  adj.  (ant.J  V. 
Calenturiento. 

Calepina.  /.  (bot.)  Calepina; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  cruciferas,  composto 
de  uma  só  especie  herbácea 
e  annual  que  cresce  na  Eu- 
ropa Austral  e  no  Levante. 

Calepino,  m.  Calepino;  voca- 
bulario ou  diccionario,  por 
haver  um  muito  estimado, 
cujo  auctor  teve  este  nbme. 

Calepterice.  m.  (zool.)  V. 
Agrión. 

Caler,  n.  (ant.)  Convir,  impor- 
tar. 

Calera./.  Caieira;  fabrica  de 
cal,  forno  aonde  se  calcina 
a  pedra.  Fornax  calcaria. 

Calería.  /.  Casa,  sitio  ou  rua 
aonde  se  móe  e  vende  a  cal. 
Officina  calcaria. 

Calero,  ra.  adj.  Calcáreo;  ô 
que  pertence  á  cal  ou  que 
participa  d'ella :  —  m.  calei- 
ro ou  caleiro;  o  que  tira  pe- 
dra para  fazer  cal  e  a  calci- 
na no  forno.  Calcarins,  ii. 

Calés,  m.  (¿nus.)  V.  Calesa. 

Calesa.  /.  Caleça;  carruagem 
de  duas  rodas  com  capaci- 
dade para  duas  pessoas,  que 
se  compõe  de  um  assento  de 
madeira  coberto  de  coiro, 
aberta  por  diante  e  em  parte 
resguardada  da  intemperie 
por  uma  especie  de  tejadilho 
que  serve  ao  mesmo  tem- 
po de  espaldar  ou  encosto. 
Carpentum,  pilentum,  rheda 
minor. 

Calesero,  m.  Caleceiro;  o  que 
tem  por  oíRcio  conduzir  com 
caleça  ou  outra  carruagem. 
Carrucarius,  qui  pileidum 
regit. 

Calesiamo.  m.  (bot.)  Calesia- 
mo,  arvore  grande  do  Mala- 
bar cuja  madeira  é  de  côr 
purpurea  escura.  Sua  casca, 
pulverisada  e  misturada  com 
manteiga,  cura  o  espasmo  e 
as  convulsões  causadas  por 
grandes  dores. 

Calesín,  m.  Cai'rinho;  caleça 
mais  ligeira,  tirada  com- 
mummente  por  um  cavallo 
ou  mula.  Carpentum  velo- 
cius. 

Calesinero.  m.  Cocheiro;  oque 
aluga  ou  conduz  carrinhos. 
Carpentorum  locator,  aut 
rector. 

Calesquisxo.  m.  (geol.)  Cales- 


548 


CAL 


chisto;  schlsto  argilloso,  que 
contém  pequenos  uós,  lami- 
nasinhas  cu  veías  calcáreas. 

Caleta./.  Calheta;  aberta  nas 
costas  parcelosas: — calhe- 
ta, angra;  recinto  curto  c 
estreito,  coberto  de  agua  do 
mar,  que  umas  vezes  se  faz 
natural  e  outras  artificial- 
mente, e  serve  para  facilitar 
os  embarques  e  desembar- 
ques :  —  nos  rios.  V.  Carga- 
dero:—  m.  (germ.J  ladrão 
que  furta  por  buracos.  Fur 
jjer  foramen  ingressus. 

Caletero,  m.  (germ.)  Ladrão 
que  acompanha  o  que  furta 
pelos  buracos.  Fiiris  socius 
per  foramina  invadentis. 

Caletre,  m.  (fam.)  Cachola; 
tino,  discernimento,  capaci- 
dade, raciocinio.  Mens  ratio. 

Cale  YA.  /.  (ant.)  V.  Calleja: 
—  (bot.)  caleya;  genero  de 
plantas  orchideas;  compos- 
to de  duas  especies  indíge- 
nas da  Nova  HoUanda. 

Caleza.  /.  (ant.)  Penetração, 
sagacidade. 

Calí.  m.  (bot.)  Kali ;  planta 
marinha,  que  cresce  abun- 
dantemente á  borda  do  mar 
nas  partes  meridionaes  da 
Europa: — m.  (chim.)  Y.  Al- 
cali. 

Calía./,  (zool.)  Callia  (belleza); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  longicornes,  composto 
de  umas  seis  especies  do 
Brazil  e  de  Cayena. 

Calianaso.  /.  (zool.)  Callianaso ; 
genero  de  crustáceos  da  fa- 
milia dos  macruroscavado- 
res,  cuja  especie  typica  se 
cria  nas  costas  de  Inglaterra 
e  França. 

Calianida.  /.  (zool.)  Calli ani- 
da; genero  de  crustáceos, 
da  tribu  dos  cryptobianchi- 
dos,  composto  de  uma  so  es- 
pecie, encontrada  nas  costas 
de  Nova  Irlanda. 

Calianira./.  (zool.)  Callianira; 
genero  de  zoophytos,  da  or- 
dem dos  acalephos  livres, 
cujas  especies  sao  auimaes 
gelatinosos,  brandos  e  trans- 
parentes por  todas  as  par- 
tes; seu  corpo  ó  tubuloso, 
quasi  cylindrico,  e  está  ver- 
ticalmente na  agua. 

Calianirídeo,  Calianírido,  da. 
adj.   (zool.)  Calianirideo;  o 


CAL 

que  se  assimilha  ou  se  refere 
á  callianira: — pl.  callianiri- 
deos;  familia  de  acalephos, 
cujo  typo  é  a  callianira. 

Caliantemo.  m.  (bot.)  Calian- 
themo  (flor  bella);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
raiuunculaceas,  composto  de 
um  pequeno  numero  de  es- 
pecies vivazes,  que  .«e  acham 
nas  montanhas  da  Europa. 

Caliantia.  /.  (zool.)  Calianthia 
(flor  bella);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  pentameros, 
da  familia  dos  malacoder- 
mos,  cuja  especie  principal 
é  indígena  da  Nova  Hol- 
landa. 

Calíaspis.  in.  (zool.)  Caliaspis 
(bello  escudo);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros, da  familia  dos  crisome- 
linos,  composto  de  quatro 
especies,  que  se  encontram 
em  Cayena. 

Calibe.  m.  (zool.)  Calibe;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
¡leutameros  da  familia  dos 
carabicos,  composto  de  uma 
só  especie  originaria  de 
Cayena. 

Calibiforme.  adj.  (bot.)  Calíbi- 
forme;  applica-se  a  certos 
líchens,  cujos  filamcjitos  cy- 
lindricos  parecem  alambre. 

Calibo,  m.  (ant.)  Y.  Calibre: 
—  (p.  Ar.)  V.  Rescoldo. 

Calibrador,  m.  (mil.)  Calibra- 
dor; tubo  cylindrico  de 
bronze,  pelo  qual  se  faz  cor- 
rer o  projéctil,  a  fim  de  se 
conhecer  o  seu  diámetro. 

Calibrar,  a.  Calibrar;  medir 
ou  examinar  o  calibre  de 
algum  projéctil  ou  arma  de 
fogo.  Captum  tormentorum 
bellicorum  explorare. 

Calibre,  m.  (fig.  e  fam.)  Cali- 
bre; corpo,  grossura,  volu- 
me. Ser  una  cosa,  de  buen  ó 
mal  calibre  (fr.  fig.  a  fam.); 
ser  uma  cousa  de  bom  ou 
mau  calibre;  ser  de  boa  ou 
má  qualidade.  Bem  optimce, 
aut  detcrioris  cnnditionis  es- 
se: —  (art.)  calibre;  instru- 
mento que  serve  para  me- 
dir as  dimensões  dos  obje- 
ctos que  se  elaboram  em  va- 
rias industrias:  —  calibre; 
instrumento  construído  de 
pranchas  de  ferro,  que  serve 
como  padrão  ou  modelo  aos 
forjadores  ou  limadores  pa- 


CAL 

ra  as  peças  que  hão  de  tra- 
balhar:—  calibre;  especie 
de  fieira  ou  régua  metallica 
em  que  ha  alguns  buracos 
de  difFerentes  grandezas  e 
serve  jiara  calibrar:  —  cali- 
bre; chapa  de  latão  ou  car-  « 
tão  fino,  em  que  os  relojoei-  1 
i"os  marcam  a  grandeza  e  * 
disposição  respectiva  de  ca- 
da uma  das  peças  de  uma 
machina  ou  relojo  que  se 
propõem  construir :  —  cali- 
bre; diâmetro  das  barras  de 
ferro,  aço,  etc.  nas  lanternas 
e  rodas  dentadas:  —  calibre; 
grossura  ou  espessura  das 
barras  de  qualquer  especie 
de  metal :  —  compasso  em 
forma  de  esquadro,  com  uma 
escala  graduada  que  corre 
ao  comprido  d'elle,  usado 
pelos  torneiros  para  tomar 
as  differentes  medidas,  que 
hão  de  ter  á  vista:  — (mil.) 
calibre;  diâmetro  da  bala; 
capacidade  ou  abertura  de 
uma  peça  de  artilheria,  e 
de  toda  a  arma  de  fogo,  por 
onde  se  introduz  a  carga. 
Globi  tormentara  diâme- 
tros; tormenti  bellici  diâme- 
tros interior. 

Calicadenia./  (bot.)  Calicade- 
nia  (cálix  glanduloso);  ge- 
nero de  plantas  herbáceas 
da  família  das  synantherias, 
composto  de  quatro  especies 
indígenas  da  California. 

Calical.  adj.  (bot.)  Calical ; 
qualificação  da  ineersão  dos 
estames  quando  estão  adhe- 
rentes  ao  cálix. 

Calicandria.  /.  (bot.)  Calican- 
dria;  classe  do  systema  se- 
xual, modificado  por  Ri- 
chard, que  comprehende  as 
plantas  que  têem  mais  de 
dez  estames  insertos  no  cá- 
lix, sendo  o  ovario  livre  ou 
parietal. 

Calicantáceo,CalicÁnteo,  tea. 
adj.  (bot.)  Calicanthaceo ; 
que  se  assimilha  ou  se  refere 
ao  calicantho:  — /.  pi.  cali- 
canthaeeas;  família  de  plan- 
tas, cujo  typo  é  o  genero  ca- 
licantho. 

Calicanto,  m.  (bot.)  Calican- 
tho; genero  de  plantas  da 
família  das  cíilícanthaceas, 
cuja  especie  typica  ó  um 
formoso  arbusto,  inditrena 
da  America  do  Norte,  sendo 


CAL 

com  seus  congeneres  uma 
planta  de  ornato  nos  jardins 
da  Europa. 

Calicaupo.  m.  (Ijot.)  Calicarpo 
(fructo  formoso)  ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  ver- 
benáceas, que  comprehende 
varios  arbustos,  indigcnas 
da  Asia  e  da  Nova  Hollan- 
da  tropical,  que  se  culti- 
vam nas  estufas  da  Europa. 

CÁLICE,  m.  (ant.)  V.  Cáliz. 

Calicloris.  m.  (zool.J  Caliclo- 
ros  (de  côr  verde  formosa) ; 
genero  de  insectos  coleó- 
pteros pentameros  da  fami- 
lia dos  lamellicornios,  com- 
posto de  uma  só  especie, 
originaria  de  Chili. 

Calicnemo.  m.  (zool.)  Calicne- 
mo  (perna  formosa) ;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros, da  familia  dos  la- 
mellicornios, composto  de 
uma  só  especie,  própria  dos 
paizes  meridionaes  da  Eu- 
ropa. 

Calicóbolo.  m.  (bot.)  Calicobo- 
lo;  planta  assim  chamada 
por  causa  da  queda  precoce 
da  corola,  e  que  parece  ser 
arrojada  pelo  cálix. 

Calicódomo.  m.  (zool.)  Calico- 
domo  (Iiahitação  de  pedra); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  hymenopteros  e  da  fa- 
milia dos  apiarios,  composto 
de  duas  especies  que  se  en- 
contram na  Europa. 

Calicofillo.  m.  (bot.)  Calico- 
pliyllo  (em  forma  de  cá- 
lix); genero  de  jilantas  da 
familia  das  rubiáceas,  tribu 
das  cinconeas,  composto  de 
varias  especies  de  arbustos 
das  Antilhas,  duas  das  quaes 
se  cultivam  nos  jardins. 

Calicogonio.  m.  (bot.)  Calico- 
gonio  (cálix  angidoso) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  melastomaceas,  que  só 
comprehende  duas  especies 
indígenas  das  Antilhas. 
Calicoma.  /.  (bot.)  Calicoma 
(cahelleira  formosa);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
saxifragaceas,  tribu  das  cu- 
nonieas,  cuja  especie  prin- 
cipal é  um  formoso  arbusto 
da  Nova  Hollanda  oriental, 
que  se  cultiva  nos  jardins 
da  Europa  como  planta  de 
ornato. 
Calicobo.  m.  (zool.)  Calicoro-, 
70 


CAL 

genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  malacodermos,  que  só 
tem  imia  csjjccie. 

Calicostémono.  adj.  (bot.)  V. 
Perijino: — /.  pi.  calicosté- 
monas;  classe  dcplantas,  cu- 
jos estames  estào  inseridos 
no  cálix. 

Calicoteuio.  m.  (zool.)  Chalico- 
terio-,  genero  de  mammife- 
ros  fosseis,  parecidos  com  o 
rhinoceronte,  c  composto  de 
duas  especies. 

Calicotuixo.  m.  (Ijof.)  Calico- 
trixo;  genero  do  plantas  da 
familia  das  myrtaceas,  tribu 
das  cameliáceas,  composto 
de  umas  especies  de  arbus- 
.  tos  indígenas  da  Nova  Hol- 
landa tropical,  e  cujas  flo- 
res são  purpureas,  amarellas 
e  brancas. 

Calicroa.  /.  (bot.)  Calicrôa  (de 
côr  formosa);  genero  de 
plantas  da  familia  das  com- 
postas, tribu  das  senccioni- 
dcas,  que  comprehende  uma 
só  especie  originaria  da  Ca- 
lifornia. 

Calicromo.  m.  (zool.)  Calicro- 
mo  (côr  formosa);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos 
longicorneos,  composto  de 
mais  de  vinte  especies,  de 
urna  formosa  côr  metallica 
e  brilhante,  e  de  cheiro  al- 
miscarado : — pl.  calicromos ; 
tribu  de  aves,  da  ordem  dos 
pássaros,  notáveis  pelo  bri- 
lho de  suas  cores. 

Calicud.  m.  (ant.  commJY. 
Calicid. 

Caliculado,  da.  adj.  (bot.)  Ca- 
liculado ;  diz-se  das  plantas 
que  téem  um  segundo  cali- 
ce;  do  involucro,  quando  es- 
tá rodeado  de  bracteas,  que 
constituem  um  circulo  com- 
pleto ;  de  um  pennacho,  quan- 
do, alem  dos  pellos  que  o 
compõem,  está  rodeado  de 
uma  coroa  pequena  e  mem- 
branosa que  se  parece  com 
um  cálice,  c  de  algumas 
plantas,  cujo  cálice  tem  sé- 
palas muito  compridas. 
Calicular.  adj.  (bot.)  Calicu- 
lar;  qualificação  de  certos 
involucros,  cujas  partes  es- 
tão dispostas  em  duas  filei- 
ras, não  cobrindo  a  exterior 
mais  que  a  base  da  interna. 


CAL 


549 


Calículo.  m.  (bot.)  Caliculo; 
cálice  mui  pequeno  ou  ac- 
cessorio,  collocado  na  parte 
exterior  do  verdadeiro :— ca- 
liculo ;  nome  dado  a  certas 
bracteas  pcc[uenas,  dispos- 
tas em  fileira,  cobrindo  a 
base  do  involucro:  • — •  cali- 
culo; involucro  que  só  con- 
tém uma  flor,  e  que  está 
adhei'ente  ao  verdadeiro 
cálice. 

Calicut.  m.  (ant.  comm.)  Cali- 
cute;  tela  fina  de  seda,  fa- 
bricada em  uma  cidade  da 
índia,  d'onde  tomou  o  nome. 

Caliche,  m.  Pedreneira;  pedra 
introduzida  por  descuido  no 
tijolo  ou  telha,  que  se  con- 
verte em  cal  ao  cozer-se.  Cal- 
culus  calcarias  laterí  im- 
mixtns:  —  pedreneira;  pe- 
daço de  cal  que  costuma 
desprender-se  das  paredes 
frescas. 

Calldad.  /.  Calidade,  qualida- 
de; a  propriedade  natural 
de  cada  cousa  pela  qual  se 
distingue  das  outras.  Quali- 
tas,  conditio: — condição  ou 
clausula  que  se  põe  em  al- 
gum contrato.  Conditio,  ra- 
tio, modiis:  —  (fig-)  quali- 
dade; nobreza  e  lustre  de 
sangue.  Nobilitas,  generis 
splendor,  claritas,  decvs : 
—  qualidade;  importancia 
ou  gravidade  de  alguma 
cousa.  L'ei  gravitas :— (ant.) 
calor,  qualidade  do  que  é 
calido.  Fedir  ó  dar  calida- 
des; pedir  ou  dar  declara- 
ções das  rendas;  dar  as  re- 
lações, debaixo  de  juramen- 
to, do  estado  actual  das  ren- 
das, tanto  na  cobrança  co- 
mo nos  pagamentos.  Eega- 
lium  redituum  rationem  exi- 
gere,  ant  manifestare: — /í?. 
condições  que  se  põem  em 
alguns  jogos  de  cartas.  Con- 
ditiones,  pacta. 
Calidat.  /.  (ant.)  V.  Calidad. 
Calidea.  /.  (zool.)  Calydea 
(forma  bella);  genero  de  in- 
sectos hemipteros,  da  famí- 
lia dos  escutelerios,  compos- 
to de  umas  vinte  especies 
indígenas  das  índias  orien- 
taes. 
Calidermo.  m,  (bot.)  Calyder- 
mo;  genero  de  plantas  da 
família  das  compostas,  tribu 
das  senecionidea?,  que  com- 


Õ50  GAL 

prebende  cinco  especies  iu- 
digeuas  do  México. 

Calidez.  /.  Calor. 

Calidina.  /.  (zool.)  Calydina 
(grupo  formoso) ;  genero  de 
zoopíiytos  sistólido?,  cujo 
typo  é  a  calydina  elegante. 

Calidio.  /.  (zool.)  Calydiú  (for- 
ma bella);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros,  da  familia 
dos  longicornios,  tribu  dos 
cerambicinos,  composto  de 
unías  vinte  e  cito  especies, 
que  se  encontram  em  quasi 
todo  o  globo. 

Calidísimo,  'Jia.  aãj.  sup.  de 
Cálido.  Calidissimo.  Cali- 
dissimus,  a,  um. 

Calido,  adj.  Ca,lido,  quente. 
Calidas,  a,  um :  —  (ant.)  V. 
Aniiito. 

Calidóneo,  nea.  adj.  Yi  Cale- 
donio. 

Calidpjada.  /.  (zool.)  Calydria- 
da;  genero  de  insectos  lepi- 
dópteros diurnos,  composto 
de  umas  vinte  e  oito  espe- 
cies, todas  originarias  do 
Brazil  e  da  Guyana. 

Caliductos,  m.  pl.  (ant.)  Ca- 
liductos; tubos  de  calórico, 
dispostos  ao  comprido  nas 
paredes,  para  communicar 
uma  temperatura  suave  ás 
habitações. 

Calienda./.  (anf.)Y.  Calenda. 

Caliente,  adj.  Quente:  appli- 
ca-se  ao  corpo  que  tem  ou 
dá  calor.  CaUdiis,  a,  uvi : — 
(fiff.)  ardente,  vivo,  acalora- 
do; se  se  trata  de  discussões, 
rixas,  disputas  ou  batalha?, 
e  por  extensão  se  diz  do  ge- 
nio das  pessoas.  Fervidas, 
arfíeHs;— esquentado;  diz-se 
do  que  está  excitado  por  al- 
guma j)aixâo,  c  particular- 
mente das  fêmeas  dos  ani- 
maes  que  estão  em  cio.  Ca- 
iidiens.  Eu  exdiente  (fr.); 
em  continenti ;  immediata- 
mente, sem  demora,  em  uni 
instante.  Dum  fervei  opus, 
e  vestigio. 

Califa,  adj.  Califa;  palavra 
árabe  introduzida  em  alguns 
idiomas,  e  que  equivale  a 
suceessor.  Dava-se  este  no- 
me aos  principes  sarracenos 
successores  de  Mafoma  que 
dominaram  na  Asia,  re- 
unindo a  auctoridade  politi- 
ca, civil  e  religiosa,  isto  é, 
o  sacerdocio  c  o  imperio  do 


CAL 

oriente.  Sarraeenorwn  sam- 
vms  princeps. 

Califado,  Califato,  Califaz- 
GO.  to'.  Califado;  dignidade 
de  califa,  tempo  de  sua  du- 
ração e  territorio  a  cjue  se 
cííendia  o  seu  poder.  Snm- 
mi  sarracenorum  principis 
dignilas. 

Calífero,  ra.  adj.  Calcariforo; 
o  que  contém  cal  ou  parti- 
cipa da  sua  natureza. 

Calificación.  /.  Qualincaçâo; 
acçáo  e  eifcito  de  qualificar. 
Censura,  judicium. 

Calificadamente,  adv.  in.  Qua- 
lificadamente; com  qualifi- 
cação. Reiqaalitateinspecfâ. 

Calificadísimo,  ma.  ad{j.  sup. 
de  Calificado.  Qnalificadis- 
•  simo.  Valdè  prohatus,  pro- 
2)ensus. 

Calificado,  da.  adj.  Qualifica- 
do; applica-se  á  pessoa  de 
auctoridade,  mérito  e  res- 
peito; v.  g.,  é  sujeito  quali- 
ficado, pessoa  qualificada. 
Magna  vir  auctoritate  ac 
gravitatc.  Homicidio  califi- 
cado (jurisf>.)y.  Homicidio. 

Calipicadoii.  m.  Qualificador; 
o  que  qualifica.  Censor,  oris : 
—  dei  santo  oficio;  qualifi- 
cador do  santo  ofíicio;  o 
theologo  nomeado  pelo  tri- 
bunal da  inquisição  para 
censurar  os  livros  c  propo- 
sições. Censor  in,  rehis  fidei. 

Calificamiento.  7n.  (ant.)  V. 
Tratamiento. 

Calificar,  a.  Qualificar;  dar 
por  boa  ou  má  uma  cousa, 
segundo  suas  qualidades  e 
circumstancias,  emittir  uma 
censura  sobra  ,ella,  avalia- 
la  ou  estima-la.  De  rejudi- 
care:  — (fiff-)  qualificar;  au- 
ctorisar,  comprovar  a  ver- 
dade de  alguma  cousa.  Ap- 
2')rohare,  comprobare:  — 
qualificar;  ennobreccr,  illus- 
trar,  acreditar  alguma  pes- 
soa ou  cousa.  Nobilitare, 
commendare :  —  r.  (fig.)  qua- 
lificar-se,  provar  alguém  a 
sua  nobreza  pelos  meios  que 
as  leis  têem  marcado.  Nobi- 
litatem  generis  judiei  adpro- 
bare:—  (inus.)  gabar-sc,  ja- 
ctar-se. 

Calificativo,  va.  adj.  Qualifi- 
cativo; que  envolve  quali- 
ficação, que  qualifica. 

Califokniako,  Califórnico,  Ca- 


CAL 

LiFORNio,  NiA.  adj.  Califor- 
nio; concernente  á  Califor- 
nia c  aos  seus  habitantes. 
Ad  Californiam  pertinens: 
—  californio;  natural  da  Ca- 
lifornia. Usa-se  também  co- 
mo subsíantÍN'o.  Californius 
ortu. 

Calífoko.  m.  (:iool.)  Califoro; 
genero  de  insectos  dípteros 
da  familia  dos  calipteros, 
composto  de  umas  dehésete 
especies,  que  se  encontram 
na  Europa,  Africa  e  Ame- 
rica. 

Caliga.  /.  Caliga;  especie  de 
meia  bota,  guarnecida  de 
pregos  que  cobria  o  pó  e 
Izarte  da  perna  dos  solda- 
dos i'omanos. 

Caliginidad.  /.  (ant.)  V.  Cali- 
jinidad. 

Caliginoso,  sa.  adj.  Y.  Caliji- 

11030. 

Caligo.  m.  (ant.)  Y.  Oscuri- 
dad :  —  (med.)  caligem ;  ob- 
scurecimento da  vista  por 
urna  cicatriz,  consequência 
de  urna  ligeira  ulceração  da 
cornea  transparente :  —  ca- 
ligem; pequena  ulcera,  que 
geralmente  começa  por  uma 
mancha  esbranquiçada,  per- 
to do  centro  da  cornea:  — 
(zool.)  caligo;  genero  de  pe- 
quenos crustáceos,  parasitas, 
da  ordem  dos  siphonostomos, 
e  da  familia  dos  peltocepha- 
lo-,  de  cpiatro  a  cinco  liidias 
de  comprido,  e  que  vive  no 
salmão  e  outros  ¡jeixes. 

Calígono.  m.  (bot.)  Caligono 
(articulagiio  formosa);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  poligoneas,  composto  de 
varias  especies,  indigenas 
do  Levante  e  da  Asia  cen- 
tral, das  quaes  se  cultivam 
tres  nos  jardins  da  Europa 
como  i^lanías  de  ornato. 

Caligrafía.  /.  Calligraphia; 
arte  de  escrever  com  perfei- 
ção, prompta,  correcta  c  or- 
thographicamentc. 

Caligráfico,  adj.  Calligraphi- 
co;  concernente  ou  relativo 
á  calligraphia. 

Calígrafo,  m.  Calh'grapho; 
jirofcssor  de  calligraphia, 
escriptor  que  escreve  com 
primor  e  elegancia:  —  (zool.) 
caligrapho;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros 
da  familia  dos  crisomelinos, 


CAL 

composto  de  umas  vinte  e 
sete  especies,  todas  da  Ame- 
rica. 

Calígula.  /.  (zool.)  Calígula; 
pellc  que  cobre  o  tarso  das 
aves. 

CzVLijiDO.  aãj.  (zool.)  Caligido; 
que  se  parece  com  o  calipjo: 
—  m.  2)1.  caligidos;  familia 
de  crustáceos  branchiopo- 
dos,  cujo  typo  é  o  gCiiero 
caligo. 

Calí jiNE,  Calijixidad.  f.  (ant.) 
Névoa,  obscuridade. 

Calijinoso,  sa.  adj.  Caliginoso ; 
denso,  obscuro,  opaco:  — 
(pões.)  caliginoso;  applica- 
se  ao  ar  denso  c  opaco.  Ca~ 
liginosus,  a,  um. 

Calilita.  /.  (min.)  Calilita; 
jiedra  siliciosa,  hydraíada, 
de  côr  vermelha  escura,  que 
se  encontra  no  condado  de 
Antrin  em  Irlanda. 

Calilla.  /.  de  Calla  pela  me- 
cha, etc. 

Calilofo.  m.  (bot.)  Calylopho; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  enoteráceas,  compos- 
to de  duas  especies,  origina- 
rias da  America,  das  quaes 
uma  se  cultiva  na  Europa 
como  planta  de  ornato. 

Calima.  /.  V.  Calina. 

Calimaco,  m.  (prov.)  Y.  Cala- 
maco. 

CalimÁforo.  m.  (zool.)  Calima- 
phoro  (provido  de  tana  co- 
berta); genero  de  insectos 
coleópteros  lieteromcros,  da 
familia  dos  cola2:)teridoy, 
composto  de  duas  especies, 
originarias  de  Tucuannn. 

Calimela.  /.  (bot.)  V.  Flali- 
zoma. 

Calimena. /.  (zool.)  Calimena; 
genero  de  crustáceos  triló- 
bitos,  da  familia,  dos  calime- 
nicos,  composto  de  umas  vin- 
te especies. 

Caliménico,  ca.  adj.  (zool.)  Ca- 
limcuico;  o  que  se  parece  ou 
se  refere  á  calimena. 

Calimeius.  m.  (bot.)  Calimeris 
(formoso parcialmente);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  synantlierias,  composto 
de  dez  especies,  originarias 
pela  maior  parte  das  mon- 
tanhas da  Sibéria. 

Calimiceo.  m.  (zool.)  Calimi- 
cro  (pequeno  efomwso);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
]:)entameros,  da  familia  dos 


CAL 

cstornosos,  e  da  tribu  dos 
buprestidos,  composto  de 
duas  especies,  originarias 
do  Brazil. 

Calimjiaspistos.  m.  pi.  (zool.) 
Calimnaspistos;  grupo  de 
reptis  opliidios,  que  compre- 
hende  os  que  têena  o  corpo 
coberto  de  laminas,  e  cuja 
mandíbula  superior  está  pro- 
vida de  deates  venenosos. 

Calimno.  m.  (zool.)  Calirano; 
genero  de  acalephos  teuo- 
phoros,  de  corpo  ovado,  com- 
primido e  mais  largo  que 
alto,  cujo  typo  é  o  calimno 
do  mar  do  sul. 

CALiMKoroNTE.  7?i.  (bot.)  Calim- 
nodonte;  genero  de  fetos 
■fosseis,  composto  de  uma  só 
especie,  que  tem  as  folhas 
simples,  coriáceas  e  denta- 
das, e  se  encontra  na  ilha 
de  Java. 

Calimo.  m.  (zool.)  Callimo  (en- 
vencnadoiyí;  genero  de  crus- 
táceos sipBóiiostomos,  da  fa- 
milia dos  plltoceplialos,  que 
apresenta  muita  analogia 
com  os  caliaes. 

Calijiomo.  m.  (^l.)  Callimomo 
(formosissimo);  genero  de 
insectos  hymenopteros,  da 
familia  dos  çslcidios,  com- 
posto de  muitas  especies, 
notáveis  pelas  suas  formo- 
sas e  brilliantes  cores,  c  ori- 
ginarias da  Europa. 

Calimorfa. /.  (zool.)  Callimor- 
pha  (forma formosa) ;  gene- 
ro de  insectos  lepidópteros, 
da  familia  dos  nocturnos, 
composto  de  tres  especies 
europea?,  que  têem  o  corpo 
csvelío  e  as  azas  ornadas  de 
bríHuuites  cores. 

Calimoso,  sa.  adj.  V.  Calinoso. 

CaliuÓsomo.  m.  (zool.)  Callimó- 
somo  (corpo  formosissimo) ; 
genero  de  insectos  carabicos 
da  Nova  Holianda,  que  tcem 
o  corpo  matizado  de  formo- 
sas cores. 

Calimpero.  m.  (bot.)  Cal  im- 
pero; genero  de  .musgos 
acrocarpos,  composto  de  cin- 
co a  seis  especies  todas  in- 
teríropicaes. 

Calixa.  /.  Nevoa;  vapor  es- 
pesso e  esbranquiçado  que 
se  levanta  en>t3i.ipo  de  mui- 
to calor,  cncende  e  obscure- 
ce a  atmosphcra.  Caligo,  ne- 
hala. 


CAL  551 

Calinda.  /.  (p.  Cuh.)  Calinda ; 
baile  dos  negros  creoulos  da 
America,  que  executam  col- 
locados  em  duas  fileiras  de 
frente,  avançando  e  retro- 
cedendo cadenciosamente  e 
fazendo  contorsues  mui  sin- 
gulares c  gestos  em  extremo 
lascivos. 

Calino,  na.  adj.  Calcáreo;  que 
é  de  cal  ou  a  contém. 

Calinüfidos.  f.'pl.  (zool.)  Cali- 
nóphidos;  familia  de  serpen- 
tes que  tê3m  dentes  veneno- 
sos. 

Calixofolid(')fidos.  m.pl.  (zool.) 
Calinopholidophidos ;  secçào 
de  reptis  ophidios,  que  cora- 
prehende  os  que  têem  o  cor- 
po esc:mioso  e  dentes  Ajéne- 
nosos na  mandíbula  supe- 
rior. 

Calinoso,  sa.  adj.  Nevoado; 
coberto  de  nevoa. 

Cauxotü.  m.  (zool.)  Calinoto 
(dorso  formoso);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos gouatoceros,  com- 
posto de  duas  especies,  ori- 
ginarias do  Brazil. 

Calintko.  m.  (zool.)  Calintro; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heteromeros,  da  familia 
dos  melasomos,  originarios 
da  America  meridional. 

Cahodonte.  m.  (zool.)  (dente 
formoso);  genero  de  peixes 
acanthoptcrigios,  da  familia 
dos  labroidcos,  composto  de 
de?  ou  doze  especies,  origi- 
narias dos  mares  da  Ame- 
rica. 

Cai-iomouo.  m-.  (zool.)  Cailiomo- 
ro;  genero  de  peixes. 

Calionimo.  m.  (zool.)  Callioni- 
mo  (nome  formoso) ;  genero 
de  peixes  pouco  communs, 
dos  mares  septentrionaes, 
composto  de  umas  vinte  es- 
pecies, cujo  typo  é  o  callio- 
nimo  lyra. 

Caliope  .  /.  (zool.)  CalHope ;  sub- 
género de  inammiferos  da 
ordem  dos  ruminantes,  va- 
riedade do  genero  antílope : 
—  caliope;  especie  de  tou- 
tinegra. 

Caliopsis.  m.  (bot.)  Caliopsis 
(figura  formosa) ;  genero  de 
plantas  composto,  de  duas 
especies,  que  se  cultivam 
para  ornato;  têem  as  folhas 
appostaSj  unidas  ou  bipen- 


5Õ2 


CAL 


nadas,  e  as  flores  amarellas 
ou  ¡jurpiiiinas. 

Calios.  m.  (bot.)  Galios;  arvo- 
re das  ilhas  Filippinas,  cuja 
madeira  se  emprega  na  con- 
strucção  dos  navios. 

Calípedes,  m.  (zool.)  V.  Peri- 
co-lijero. 

Calipeltis.  m.  (bot.)  Calipel- 
tis  (escudo  formoso) ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
rubiáceas,  composto  de  uma 
só  especie,  indígena  do  orien- 
te e  de  Hespanha. 

Caijpepla. /.  (zool.)  Calipepla 
(formoso  vestido) ;  genero  de 
aves  que  comprehende  as 
A^ariedades  mais  formosas 
de  perdizes:  —  calii^epla-, 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia 
dos  crisomelinos,  cujo  typo 
é  a  calipepla  de  Nova  Guiné. 

Calípico,  ca.  adj.  (chron.)  Ca- 
lippico;  applica-se  ao  perio- 
do de  setenta  e  seis  anuos, 
passados  os  quaes  as  difte- 
rentes  phases  da  lua  se  apre- 
sentam no  mesmo  dia  do  au- 
no solar,  segundo  o  astróno- 
mo Calipo. 

Calípigo.  adj.  (zool.)  Calipigo ; 
applica-se  a  certos  mol  lus- 
cos, que  teem  a  extremidade 
posterior  matizada  de  cor 
distincta  do  resto. 

Calipógon.  711.  (zool.)  Calipó- 
gon  (barba  formosa) ;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
longicornios,  composto  de 
uma  só  especie,  originaria 
do  México,  que  tem  os  pellos 
do  manto  avelludados  e  as 
mandíbulas  cobertas  de  uma 
espessa  pennugem. 

Calipójea.  /.  (bot.)  Calipogea 
(cálice  debaixo  da  terra);  ge- 
nero de  plantas  rasteiras, 
da  familia  das  hepáticas, 
composto  de  tres  especies, 
duas  europeas  e  uma  do 
Perú. 

Caliproka.  /.  (bot.)  Caliprora 
(proa  formosa);  genero  de 
plantas  da  familia  das  liliá- 
ceas, composto  de  uma  só 
especie,  originaria  da  Cali- 
fornia. 

Calipso. /.  (bot.)  Calypso;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  orchideas,  composto  de 
urna  só  especie,  mui  abun- 
dante nas  regiões   boreaes 


CAL 

da  Europa,  Asia  e  America. 

Caliptéreos.  m.  pl.  (zool.)  Ca- 
lipteriosi  familia  de  insectos 
dípteros  miodarios. 

Calipterio.  m.  (zool.)  V.  Ono- 
clea. 

Calíptero.  m.  (med.)  Calipte- 
ro;  nome  dado  por  alguns 
médicos  a  urna  excrescencia 
carnosa  que  cobre  a  veia 
hemorrhoidal. 

Caliptobio.  m.  (zool.)  Calypto- 
bio  (vida  occidta);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  gi- 
lophagos,  cujo  typo  é  o  ca- 
liptobio da  Lombardia. 

Caliptocefalo.  m.  (zool.)  Ca- 
lyptocephalo  (cabeça  cober- 
ta); genero  de  reptis  batra- 
cios, composto  de  uma  só 
especie,  originaria  do  Chili : 
—  calyptocephaló;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  ma- 
1  acódennos,  cujo  typo  é  o 
calyptocephaló  thoracico, 
indígena  da  Guyana  íngleza. 

Caliptopso.  m.  (zool.)  Caly- 
ptopso;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos 
gonatocei'os,  composto  de 
uma  só  especie,  originaria 
do  cabo  da  Boa  Esperança. 

Caliptokinco.  on.  (zool.)  Caly- 
torinco  (bico  coberto);  ge- 
nero de  aves  da  familia  dos 
papagaios,  que  comprehende 
algumas  especies  negras  da 
Nova  Hollanda. 

Caliptra./.  (bot.)  Calyptra;  ór- 
gão em  forma  de  gorro  pon- 
teaguado,  que  cobre  o  opér- 
enlo e  ás  vezes  a  urna  intei- 
ra dos  musgos :  —  (zool.)  Y. 
Calpa. 

CaliptrÁceo,  Caliptracio,  cía. 
adj.  (zool.)  Calyptracco ; 
que  se  parece  com  a  caly- 
ptrea  :  — fpl-  calyptraceas; 
familia  de  molluscos  gaste- 
ropodes,  ordem  dos  para- 
cephalophoros  escutibrau- 
chios,  cujo  typo  é  o  genero 
calyptrea. 

Caliptranto.  m.  (bot.)  Caly- 
ptranto  (flor  velada);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  myrthaceas,  composto  de 
umas  vinte  especies. 

Caliptrea./.  (zool.)  Calyptrea; 
genero  de  molluscos  gaste- 
ropodes,  da  familia  dos  ca- 


CAL 

lyptraceos,  cujos  especies 
sao  umas  conchinhas  muito 
lindas. 

Caliptridio.  m.  (bot.)  Calyptri- 
dio ;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  portulaceas,  tribu 
das  galaudrineaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie  her- 
bácea, succosa  e  annual,  des- 
coberta na  California,  e  no- 
tável pela  sua  corolla  per- 
sistente que  cobre  o  fructo, 
á  maneira  de  coifa. 

Caliptriforme.  adj.  (bot)  Ca- 
lyptriforme;  applica-se  aos 
órgãos  que  têem  a  forma  de 
uma  coifa,  como  se  verifica 
na  corolla  da  vide. 

Caliptrio.  m.  (bot.)  Calyptrio 
(2)equena  coifa);  genero  de 
plantas  da  familia  das  vio- 
láceas, que  comprehende  va- 
rios arbustos  trepadores  da 
America  central,  e  cuja  pe- 
tala  inferior  se  prolonga 
para  trás  em  forma  de  ca- 
puz tubuloso. 

Caliptrocáliz.  m.  (bot.)  Caly- 
ptrocalix  (caZta;  em  forma  de 
caifa);  genero  de  plantas  da 
familia  das  palmeiras,  cara- 
cterisado  pela  concavidade 
em  forma  de  capucho,  que 
apresentam  os  tres  sépalos 
exteriores  do  calix. 

Caliptrocaria.  /.  (bot.)  Caly- 
ptrocarya;  genero  de  cype- 
raceas. 

Caliptrocarpo.  m.  (bot.)  Caly- 
ptrocarpo  (fructo  velado); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compostas  senecioni- 
deas,  composto  de  uma  só 
especie  indígena  do  México, 
e  cujo  fructo  está  coberto 
por  uma  casca  grossa. 

Caliptrospermo.  m.  (bot.)  V. 
Menodora. 

Caliripo.  m.  (zool.)  Calyripo 
(abanico  formoso);  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros  da  familia  dos  es- 
ternoxos,  composto  de  qua- 
torze  especies,  tres  de  Java, 
urna  da  Nova  Hollanda  e  os 
mais  da  America. 

Caliroe.  m.  (bot.)  Calyroe ;  sub- 
divisão de  plantas  perten- 
centes ao  genero  amarilis: 
—  (zool.)  calyroe;  genero  de 
acalcphos  comjiosto  de  duas 
especies,  que  se  encontram 
nas  costas  da  Nova  Hol- 
landa. 


CAL 

Calisaco.  m.  (bot.)  Calysaco 
(escudo  formoso);  genero  de 
plautas  da  familia  das  um- 
belliferas,  composto  de  urna 
só  especie  herbácea,  pereo- 
ne  c  no  seu  aspecto  simi- 
Ihaute  á  angélica. 

Causauko.  m.  (zool.)  Callisaii- 
ro  (lagarto  formoso);  genero 
de  reptis  savirios,  composto 
até  hoje  de  urna  só  especie, 
originaria  da  California. 

Calisaya.  /.  (bot.)  Calisaj'a; 
urna -das  variedades  de  qui- 
na, das  mais  medicinaes. 

Calisémea.  /.  (bot.)  Calysemea 
(cstandarle  farinoso);  gene- 
ro de  plautas  da  familia  das 
papilionaceas,  originario  do 
Brazil. 

Calisfiro.  /.  (bot.)  Calisfiro; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  cuja  espe- 
cie única  é  um  arbúsculo 
da  China  boreal,  de  flores 
purpureas  :  —  (zool.)  calisfi- 
ro; genero  de  insectos  coleó- 
pteros, da  familia  dos  longi- 
corncos,  tribu  dos  cerambi- 
cinos,  composto  de  urna  só 
especie,  que  se  encontra  no 
Chili. 

Calisia.  /.  (bot.)  Calysia  (bel- 
leza); genero  de  plantas  da 
familia  das  comeliueas;  com- 
posto de  tres  ou  quatro  espe- 
cies de  plantas  herbáceas  da 
America  meridional. 

Calisospokio.  m.  (bot.)  Calis- 
sosporio ;  genero  do  cogume- 
los, cuja  única  especie,  cha- 
mada calissosporio  bicolor, 
cresce  nas  cannas  seccas  das 
gramineas. 

Calispekmo.  m.  (bot.)  Calisper- 
mo  (semente  formosa);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  berberideas,  composto 
de  urna  só  especie  de  arbus- 
tos trepadores  da^  Cochiu- 
china. 

Calista.  /.  (bot.)  Callista; 
planta  parasita  que  cresce 
sobre  os  troncos  das  arvores 
velhas. 

Calistaxis.  m.  (bot.)  Callista- 
xis  (espiga  formosa);  gene- 
ro de  plantas  da  familia 
das  papilionaceas,  tribu  das 
podalirieas,  que  comprehen- 
de  varios  arbustos  ou  sub- 
arbustos da  Nova  Hollanda, 
de  formosas  flores,  cultiva- 
das nos  jardins  da  Europa. 


GAL 

Calistefo.  on.  (bot.)  Calliste- 
pho  (coroa  bella);  genero  de 
plantas  da  familia  das  sy- 
uanthereas,  tribu  das  aste- 
roideas,  cuja  especie  typica 
é  a  margarida  de  nossos  jar- 
dins, planta  herbácea  e  an- 
'  nual,  originaria  da  China. 

Calistejia.  /.  (bot.)  Calystegia 
(cobertura  em  forma  de  cá- 
lix); genero  de  plantas  da 
familia  dos  convolvuláceas, 
composto  de  umas  vinte  es- 
pecies herbáceas,  que  se 
acham  em  ambos  os  conti- 
nentes, e  se  cultivam  nos 
jardins. 

Calistemo.  to.  (bot.)  Callistemo 
(filamento  formoso);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
myrthaceas,  tribu  das  leptos- 
permeas,  composto  de  mui- 
tas especies  de  arbustos  in- 
dígenas da  Nova  Hollanda- 

Caeístexes.  m.  (bot.)  Calliste- 
nes;  genero  de  plantas  da 
familia  das  voquisiaceas, 
composto  de  tres  especies  de 
arvores  do  Brazil,  notáveis 
23ela  elegancia  do  seu  aspe- 
cto e  cheias  de  sueco  resino- 
so:—  (zool.)  calistenes;  ge- 
nero de  insectos  coleoijteros 
pentameros,  da  familia  dos 
carabicos,  composto  de  uma 
só  especie. 

Calísteo,  a.  adj.  (zool.)  Callis- 
teo ;  que  se  parece  .ou  se  refe- 
re ao  genero  callisto:  — pl. 
callistcos ;  genero  de  insectos 
coleópteros  de  mediano  ta- 
manho, geralmente  avellu- 
dados,  ornadus  ^de  formosas 
cores  £  manchas  brilhantes. 

Calistito,  ta.  adj.  (zool.)  ^. 
Calísteo. 

Calisto. /.  fasír.j  Caliste;  no- 
me que  dao  os  poetas  á  con- 
stei laçâo  da  Ursa  maior  :  — 
(zool.)  calisto;  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  coleó- 
pteros pentameros  e  da  fa- 
milia dos  cara,bicos,  compos- 
to de  tres  especies,  uma  da 
Europa  e  as  outras  duas  da 
Africa. 

Calístola.  /.  (zool.)  Ca.ll¡stola 
(verde  formoso);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  criso- 
melinos,  composto  de  uma 
só  especie. 

Calitamnia.  /.  (bot.)  Callitam- 
nia;  (arbusto  formoso) ;  ge- 


CAL 


553 


ñero  de  algas  marinhas,  da 
familia  das  florideas,  tribu 
das  cerámicas,  composto  de 
mais  de  cem  especies  de  for- 
mosas e  abundantes  plantas 
que  se  acham  em  quasi  to- 
dos os  mares. 

Calitea./.  fzooZ.JCalliteafdew- 
sa  bella);  genero  de  insectos 
lepidópteros  diurnos,  cujo 
typo  é  uma  bella  mariposa 
do  Brazil. 

Calitéreo.  m.  (zool.)  Callite- 
reo;  genero  de  insectos  co-. 
leopteros  pentameros  da  fa- 
milia dos  teredilos,  compos- 
to de  uma  só  especie  indí- 
gena de  Madagáscar. 

Calitomo.  m.  (bot.)  Callitomo 
(maravilha  formosa) ;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
amarilidáceas,  composto  de 
uma  só  especie  indígena  da 
America. 

Calitrixa.  m.  (bot.)  Callitrixa 
(cabelleira formosa) ;  genero 
de  ¡dI antas  da  familia  das 
náyades,  chamado  assim  pe- 
la forma  de  suas  raizes  com- 
pridas e  vermiculares,  de 
suas  hastes  delgadas  e  flu- 
ctuantes,  e  de  suas  folhas  su- 
periores numerosas  e  linea- 
res:—  callitrixa;  genero  de 
plantas  da  familia  das  coni- 
feras, tribu  dascupressineas, 
arbúsculos  ramosos  da  Afri- 
■  ca  Oriental  e  da  Nova-Hol- 
landa. 

CalitrixÁceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Callitrixaceo;  que  se  pai-ece 
ou  se  refere  ao  genero  calli- 
trixa. 

Calitkixo.  m.  (zool.)  CalHtrixo 
(cabello  formoso)  ;  genero  de 
mammifcros  quadrumanos, 
da  familia  dos  saguins,  ou 
geopitecos,  cujo  typo  é  o 
saimirí  de  Buífon,  chamado 
13or  alguns  mono-ardilla, 
que  se  encontra  na  Guyana 
e  nas  margens  do  Orinoco. 

C.VEixENA.  m.  (bot.)  Calixena 
(cabeça  estranha);  genero  de 
plautas  da  familia  das  es- 
milaceas,  composto  de  uma 
só  especie,  que  é  um  arbus- 
to pequeno  e  bonito  das  ilhas 
Malvinas  e  do  estreito  de 
Magalhães. 

Calixto,  m.  (zool.)  Callixto; 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  siluroideos,  composto  de 
dez  ou  doze  especies  de  pe- 


má 


CAL 


queno  tamanlio,  que  vivem 
geralmente  entre  os  hervas 
na  vasa  dos  pantanos. 

Cáliz,  m.  (bot.)  Cálix;  cober- 
tura exterior  da  flor  que  pô- 
de considerar-se  como  uma 
continuação  do  pedúnculo  e 
se  differença  da  corolla  por 
sua  cor  verde.  Compõe-se  de 
varias  folhinhas  chamadas 
sépalos,  e  segundo  o  foririam 
uma  ou  muitas,  recebe  os  no- 
mes de  monosepalo  ou  poly- 
sepalo.  Cálix,  icis: —  (meã.) 
pi.  cálices;  pequenos  condu- 
ctos membranosos  em  nume- 
ro de  seis  a  doze,  que  abra- 
çam 23or  uma  de  suas  extre- 
midades os  mamelões  glandu- 
losos  do  rim,  e  desembocam 
pela  outra  no  bacinete  do 
mesmo,  onde  transmitiera  a 
urin  a :  —  (rei.)  cálix ;  vaso 
sagrado  de  oiro  ou  prata,  que 
serve  na  missa  para  lançar 
o  vinho  que  se  ha  de  consa- 
grar. Cálix  sacer. 

Caliza./,  (miner.  Qgéot.)Cs\\- 
za;  com  este  nome  se  designa 
juntamente  uma  especie  de 
mineral  e  uma  rocha;  tanto 
uma  como  outra,  não  são  m  ais 
que  um  composto  de  oxydo 
de  cálcio  e  de  acido  carbó- 
nico ou  carbonato  de  cal, 
que  constitue  todas  as  va- 
riedades de  mineraes  e  ro- 
chas calcáreas. 

Calizera.  /.  (bot.)  Calicera; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  calicereas,  composto 
de  wva  pequeno  numero  de 
especies:  —  (zool.)  calicera; 
genero  de  insectos  dípteros 
bracoceros,  da  familia  dos 
braxistomos,  composto  de 
uma  só  especie. 

Calizerato.  m.  (zool.)  Calice- 
rato;  genero  de  insectos  hy- 
menopteros,  da  familia  dos 
oxiuros,  composto  de  um  pe- 
queno numero  de  especies 
europeas. 

Calizéreo,  rea.  a.dj.  (hot.).  Ca- 
licereo;  qualificação  das 
plantas  que  têem  o  cálix  ter- 
minado em  ponta: — /.  2^1- 
calicereas ;  familia  de  plan- 
tas, cujo  caule  tem  o  cara- 
cter mencionado.  V^  entreme- 
dia entre  as  dipsáceas  e  as 
synanthereas  e  comprelien- 
de  quatro  géneros,  próprios 
da  America  tropical. 


CAL 

Calizíado,  Calizico.  adj.  (bot.) 
Caliciado;  que  se  assimilha 
ou  se  refere  ao  calicio:  — /. 
pi.  caliciadas;  tribu  de  li- 
chens  gymnocarpos,  cujo  ty- 
po  é  o  genero  calicio,  e  que 
comprehende  tres  géneros. 

Calizífloro  adj.  (bot.)  Calici- 
floro;  qualificação  de  certas 
plantas,  cujo  cálix  tem  o 
limbo  tubuloso,  amjalo  e  per- 
sistente :  — /.  pi.  caliciflo- 
ras;  secção  de  plantas  di- 
cotyledoueas,  que  compre- 
hende as  que  têem  as  pétalas 
livres  e  mais  ou  menos  sol- 
dadas e  inseridas  no  cálix : 
—  calicifloras ;  classe  de 
plantas  que  têem  os  estames 
insertos  no  cálix,  segundo 
Royen :  —  calicifloras ;  se- 
gundo Linneo,  familia  de 
plantas,  que  só  tem  cálix  e 
carecem  de  corolla 

Caliziforme.  adj.  (bot.)  Calici- 
forme; qualificação  do  que 
se  parece  a  um  cálix,  a  qual 
se  applica  ao  perigonio  sin- 
gelo, quando  tem  mais  ca- 
racteres de  cálix  que  de  co- 
rolla. 

Calizinal.  adj.  (bot.)  Calici- 
nal; que  pertence  ao  cálix. 
Verticilo  calizinal;  verticilo 
calicinal;  o  que  está  forma- 
do por  um  numero  determi- 
nado de  sépalos,  frequente- 
mente providos  na  sua  base 
de  escamas  glandulosas,  li- 
vi-es  ou  soldadas  entre  si,  e 
que  cobrem  mais  ou  menos 
completamente  sua  face  ex- 
terna, traspassando  ás  vezes 
a  sua  altura. 

Calizinario,  ria.  adj.  (bot.)  Ca- 
liciiiario;  qualificação  do  ne- 
ctario, quando  está  colloca- 
do  sobre  o  calix,  e  das  flores 
duplas,  quando  as  suas  pe- 
talas  ijrocedem  da  multipli- 
cação e  transformação  dos 
sépalos  do  calix. 

Calizíneo,  nea.  adj.  (bot.)  V. 
Caliziado. 

Calizino,  na.  adj.  (bot.)  Calici- 
no;  qualificação  que  se  ap- 
]ilica  ás  flores  que  têem  ca- 
lix, ás  que  têem  calix  gran- 
de, aos  musgos  cujas  fulhas 
estão  desenvolvidas,  imitan- 
do a  forma  do  calix;  e  ao 
perigonio  singelo,  quando  se 
assimilha  ao  calix. 

Calizid.  (bot.)  Calicio;  gene- 


CAL 

ro  de  lichens  de  apotheciaa 
sessis  ou  pedicelladas,  que 
se  desenvolvem  na  madeira. 

Calizista.  adj.  (hot.)  Calicista; 
epitheto  que  dava  Liuneo 
aos  botánicos,  que  funda- 
vam no  calix  das  plantas  seus 
^  methodos  de  classificação. 

Calizo,  za.  ad/.  Calcáreo;  ap- 
plica-se  ao  terreno  que  tem 
cal.  Terra  calcaria:  —cal- 
careo;  diz-se  da  pedra  de 
que  se  faz  a  cal  por  meio 
do  fogo :—  calcáreo ;  compos- 
to ou  cheio  de  cal. 

Calma./.  Calma;  falta  de  ven- 
to. Venti  cessaiio:  —  (fig.) 
calma;  cessação  ou  suspen- 
são de  alguma  cousa,  como: 
calma  en  los  dolores,  en  los 
negocios,  etc.;  calma  nas  do- 
res, nos  negocios,  etc.  Cessa- 
tio,  srispensio :  —  calma,  paz, 
tranquillidade :  —  calma,  se- 
renidade, quietação: — (fam.) 
desleixo,  indolencia,  '  des- 
cuido, negligencia,  preguiça 
affectada :  —  chicha  o  rriuer- 
ta  (naut.);  calma  podre;  a 
falta  absoluta  de  vento,  sem 
se  perceber  um  sopro,  e  a 
plena  tranquillidade  domar. 
En  ccdma  (loe.  adi:);  em  cal- 
ma; diz-se  do  mar  quando 
não  levanta  ondas.  Tran- 
quillo mare:  —  (med.)  cal- 
ma; intervallo  que  separa 
os  paroxismos  de  uma  enfer- 
midade aguda  ou  chronica, 
cuja  marcha  é  continua. 

Calmante,  p.  a.  de  Calmar. 
Calmante;  applica-se  mais 
commummente  aos  medica- 
mentos narcóticos  e  n'este 
caso  costuma  usar-se  como 
substantivo.  Mitigans,  so- 
2JÍens. 

Calmar,  a.  Calmar,  socegar, 
applacar,  temperar,  adorme- 
cer, amortecer,  e  assim  dize- 
mos: a  camphora  calma  as 
dores.  Mitigare, ¡Jlcicare,  soj 
2]ire:  —  calmar,  tranquilli- 
sar,  dar  calma,  serenidade, 
quietação.  Usa-se  também 
como  reciproco :  —  n.  acal- 
mar; estar  em  calma,  amai- 
nar, aquietar-se  o  vento, 
mar,  etc.  Quiescere,  seda- 
ri: — (ant.)  acalmar;  perder 
o  vigor: — Y.  Abotagarse. 

Calmaría.  /.  (ant.)  V.'  Calma. 

Calmazo,  m.  (naut.)  Calmaria; 
calma  quasi  absoluta,  e  re- 


CAL 

gularuiente  sufFocante  ou 
acompanhada  de  calor,  ain- 
daque  não  tào  intenso  ou  de 
tanta  duração  como  a  calma 
podre. 

Calmería.  /.  (ant.)  V.  Calma. 

Calsua.  m.  (bot.)  Calmia;  ge- 
nero de  arbustos  da  familia 
das  ericáceas,  tribu  dos  ro- 
dodendreas,  com  posto  de  cin- 
co especies,  constantemente 
verdes,  que  se  criam  nas  re- 
giões mais  fi-ias  do  Canadá, 
aclimando-se  muito  bem  nos 
jardins  da  Europa :  —  (naiit.) 
V.  Calmazo. 

Calmo,  ma.  adj.  Descampado, 
ou  que  está  inculto  e  sem  ar- 
vores:—  pousio;  diz-se  da 
terra  que  está  era  descanso : 

—  (poe.s.)  calmo,  sereno, 
quieto. 

Calmoso,  sa.  adj.  Calmoso; 
que  está  em  calma.  Qui  etus, 
tranquillus : — (fam.)  encal- 
mado ;  diz-se  das  pessoas  que 
têem  muita  preguiça  ou  in- 
dolencia. 

Calmuco,  ca.  adj.  Calmock; 
pertencente  á  Calmokia,  ou 
aos  habitantes  de  um  distri- 
cto  da  Mongólia: — habitan- 
te d'csse  districto. 

Calnado.  m.  (ant.)  V.  Candado. 

Calo.  m.  Calo;  canna  mui  alta 
c  grossa  que  se  vae  enchen- 
do de  agua  á  proporção  que 
cresce  a  lua.  Acha-se  em 
Guayaquil  e  outras  partes 
da  America. 

Caló.  m.  Caló;  linguagem  ou 
dialecto  que  se  falia  nos  cár- 
ceres, e  alguns  chamam  as- 
sim ao  germânico  ou  bolie- 
mio. 

Calóhata.  m.  (zool.)  Calúbata 
(que  caminlia  em  andas);  ge- 
nero de  aves  da  familia  dos 
cucos,  composto  de  uma  só 
esi^ecie  ¡ndigena  de  Borneo : 

—  calobata;  genero  de  inse- 
ctos dípteros,  da  familia  dos 
phitonidos,  que  se  encontratn 
principalmente  nas  plantas 
radiadas  da  Europa. 

Calocampa./.  (zool.J  Calocam- 
pa;  genero  de  insectos  le- 

'  pidopteros  nocturnos,  cujas 
lagartas,  de  côr  verde  mui 
formosa,  Avivem  nas  plantas 
herbáceas. 

Calocéfalo.  m.  (bot.)  Caloce- 
phalo  (cabeça  j'ormosa) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 


CAL 

das  compostas,  tribu  das  se- 
necionideas,  composto  de  va- 
rias especies  de  arbustos  da 
Xova  Hollanda :  —  adj.  ca- 
locephalo;  qualificação  ap- 
plicada  a  varias  plantas  sy- 
uanthereas  jíor  causa  das 
suas  formosas  calathides:  — 
m.  (zool.)  calocephalo;  gene- 
ro de  aves,  da  familia  dos 
papagaios. 

Calóceua.  /.  (bot.)  Calocera 
(corno  formoso);  genero  de 
cogumelos  bisoideos,  imme- 
diato ao  genero  clavaria, 
cuja  especie  maior  cresce  no 
tronco  dos  loureiros. 

Calocito.  m.  (zool.)  Calozito; 
genero  de  gaios. 

Calocladia.  /.  (bot.)  Calocla- 
dia  (ramo  formoso) ;  genero 
da  familia  das  florideas,  cu- 
jas especies  são  plantas  exó- 
ticas muito  formosas  e  pou- 
co communs. 

Calocoma.  /.  (zool.)  Calocoma 
(cabelleii-a formosa)  ;  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  lon- 
gicorneos,  cuja  especie  prin- 
cipal é  indígena  de  Colom- 
bia. 

Calocorto.  m.  ('òo/.JCalocurto; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  liliáceas  bolbosas, 
composto  de  varias  especies, 
originarias  da  America  do 
Norte  e  do  México. 

Calocroa.  /.  (zool.)  Calocroa 
(côr  formosa) ;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  da  familia  dos  carabicos, 
composto  de  seis  especies, 
originarios  de  Java,  e  nota- 
A'cis  por  suas  formosas  cores. 

Calocromo.  m.  (zool.)  Calocro- 
mo  (formosa  côr);  genero  de 
insectos  coleópteros,  da  fa- 
milia dos  malacodermos, 
composto  de  uma  so  especie 
originaria  da  Nova  Hol- 
landa. 

Calodemo.  m.  (zool.)  Calodemo 
(coiyo  formoso);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  estor- 
noxos,  cujo  typo  é  uma  ma- 
gnifica especie  da  Nova  Hol- 
landa. 

Calodendro.  m.  (bot.)  Caloden- 
dro  (arvore  formosa) ;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
rutaceas  e  tribu  das  dios- 
meas,  composto  de  uma  só 


CAL 


555 


especie  de  arvores  indígenas 
do  Cabo  da  Boa  Esperança 
e  chamadas  assim  pelas  suas 
folhas  pei-sistentes  c  flores 
encarnadas. 

Calodero.  m.  (zool.)  Calodero 
(eolio  formoso);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  bra- 
chelitros,  composto  de  umas 

•  doze  especies,  que  vivem 
geralmente  á  borda  da  agua 
e  se  encontram  na  Europa. 

Calodio.  m.  (bot.)  Calodio;  ge- 
nero de  plantas  assim  cha- 
mado por  ter  o  caule  com- 
prido e  delgado  similhante  a 
uma  corda  pequena. 

Calodisa.  /.  (bot.)  Calodisa; 
secção  do  genero  disa,  per- 
tencente á  familia  das  or- 
chideas. 

Calodraco.  m.  (bot.)  Calodra- 
co ;  secção  de  plantas  do  ge- 
nero drococephalo. 

Calodrio.  m.  (bot.)  Calodrio; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  meliaceas,  que  com- 
prehende  uma  só  especie  de 
-  arbustos,  indígenas  de  Ma- 
dagáscar. 

Calodromo.  m.  (zool.)  Calodro- 
mo  (bom  corredor);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos, composto  de  uma 
só  especie,  -que  se  encontra 
commummente  na  costa  do 
Coromandel. 

Calofaca.  /.  (bot.)  Calophaca 
(lenlillia  formosa);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
papilionaceas,  tribu  das  lo- 
teas, composto  de  uma  só 
cs^iecie  indígena  da  Sibéria, 
que  se  cultiva  para  ornato 
nos  jardins  da  Europa. 

Calofana.  /.  (bot.)  Calophana 
(tocha  formosa);  genero  de 
])1  antas  da  familia  das  acan- 
thaceas;  são  vivazes  e  her- 
báceas, quasi  singelas,  de 
folhas  oppostas,  flores  orien- 
taos e  cerolla  azul. 

Calofeno.  m.  (zool.)  Calofeno 
(brilho  formoso);  genero  de 
insectos  coleópteros  j^enta- 
meros,  da  familia  dos  cara- 
bicos. 

Calofílleo.  adj.  (bot.)  Calo- 
phylleo;  que  se  assimilha  ao 
genero  calophyllo: — f  P^- 
calophylleas ;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  das  guttife- 


556 


CAL 


ras,  cujo  typo  é  o  genero 
calophyllo. 

Calofixlo.  m.  (bot.)  Calopliyllo 
(folha  formosa) I  genero  de 
plantas  da  familia  das  gu- 
tiferas,  similhante  ao  genero 
clusia,  e  composto  de  umas 
doze  especies,  cujo  typo  é 
uma  arvore  grande  e  formo- 
sa, indígena  das  Indias  orien- 
taes,  cuja  madeira  se  em- 
pi'ega  em  construcções  ter- 
resti-es  e  marítimas. 

Calofisa.  /.  (bot.)  CalojDhysa 
(bexiga  formosa) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  me- 
lastomaceas,  composto  de 
urna  so  especie  indigena  do 
Brazil,  de  ramos  cylindi-icos, 
folhas  oppostas  em  figura 
de  coração,  e  flores  em  gran- 
de numero. 

Calofitos.  m.pl.  (bot.)  Calopliy- 
tos  (planta  formosa) ;  classe 
de  plantas  que  comprehen- 
de  os  vegetaes  dicotyledo- 
neoSjjDolypetalos,  de  ovarios 
desunidos,  estilletes  livres  e 
folhas  alternas,  e  geralmen- 
te compostas. 

Calofora./.  fòoí.JCallophora; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compostas,  caracte- 
risado  por  ter  os  fructos 
desprovidos  de  azas. 

Calofriarse,  r.  Arripiar-se; 
sentir  ou  padecer  calafrios. 
Frigosa  calido  corpore  sen- 
tire. 

Calofrío,  m.  Calafrio;  indis- 
l^osição  do  corpo  em  que  a 
um  mesmo  tempo  se  sente 
algum  frio  e  calor  estranho. 
Frigoris  simul  et  calor  is 
affectio. 

Calognato.  m.  (zool.)  Calogna- 
to  (mandibula  formosa) ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
heteromeros,  da  familia  dos 
melasomos,  composto  de  uma 
só  especie  do  cabo  da  Boa 
Esperança,  notável  pelo  des- 
medido desenvolvimento  de 
suas  mandíbulas. 

Calografía.  /.  V.  Caligrafia. 

CalogrÁfico.  adj.  V.  Caligrá- 
fico. 

Calógrafo.  m.  V.   Calígrafo. 

Calojina.  /.  (bot.)  Calogina 
(pi stillo  formoso) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  goo- 
deniaceas,  composto  de  uma 
só  especie,  que  cresce  na 
Nova  Hollanda. 


CAL 

Calólo,  m.  (bot.)  Calólo;  pal- 
meira de  vinte  a  trinta  e 
cinco  pés,  mui  frequente  nas 
margens  do  Cuanza  no  reino 
de  Angola.  D'ella  se  obtém 
óptimo  vinho;  a  madeira, 
que  é  mui  rija,  serve  para 
construcçào  de  casas;  as  fo- 
lhas fornecem  o  material 
para  chapéus,  esteiras  e  ou- 
tros  tecidos  dos  indígenas. 

Calomanco.  on.  (ant.  p.  Ar.)Y. 
Calamaco. 

Calomato.  m.  (zool.)  Calom- 
mato;  genero  de  arachni- 
des,  composto  de  uma  só  es- 
joecie,  originaria  da  Bahia. 

Calomecon.  m.  (bot.)  Calome- 
con  (formosa  dormideira) ; 
secção  de  plantas  do  genero 
dormideira. 

Calomelanos,  m.  p>l-  (bot.)  V. 
Gimnogramo  :  ■ —  (chim.)  ca- 
lomelanos ;  nome  com  que  se 
conhece  geralmente  o  pro- 
tochlorureto  de  mercurio, 
chamado  também  mercurio 
doce,  muriato  de  mercurio, 
etc.,  e  que  se  obtém  subli- 
mando n'um  vaso  próprio, 
quatro  partes  de  sublimado 
corrosivo  (deuto-chlorureto 
de  mercurio)  e  tres  de  mer- 
curio metalHco.  A  medicina 
emprega-o  com  bom  êxito, 
como  purgante,  contra-esti- 
mulante, anthelmintico  e  an- 
tisjq^hilitico. 

Calomeria./.  (bot.)  Calomeria; 
linda  planta  herbácea,  da 
familia  das  corimbiferas,  ori- 
ginaria da  Nova  Hollanda, 
e  cujo  -cheiro  é  análogo  ao 
da  salva. 

Calomia.  /.  (ant.)Y.  Pena:  — 
(zool.)  calomia  (mosca  for- 
mosa); genero  de  insectos 
dijDteros  da  familia  dos  ate- 
riceros,  cujo  tyjDO  é  a  calo- 
mia elegante  de  formosas 
cores. 

Calomiano,  na.  adj.  (zool.)  Ca- 
loiniano;  o  que  se  parece  ou 
refere  ao  genero  calomis:  — 
TO.  p)l-  calomianos;  familia 
de  mammiferos  roedores 
ainericanos,  cujo  typo  é  o 
genero  calomis. 

Calomicro.  m.  (zool.)  Calomi- 
cro  (formoso  e  p)eqiicno);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
crisomelinos. 


CAL 

Calomis.  m.  (zool.)  V.  Chin- 
chilla. 

Calomna.  /.  (ant.)  Pena,  casti- 
go:— V.  Infamia. 

Calomnia.  /.  (ant.)  Y.  Calum- 
nia:—  occasiao,  pretexto. 

Calompnia.  /.  (ant.)  Querela, 
pleito. 

Calóndrigo.  m.  (vvlg.)  Pulha- 
estudante  ridiculo  no  seu 
trajo. 

Calonema.  /.  (bot.)  Calonema 
(formoso  tecido);  secção  de 
plantas  do  genero  caladenia. 

Calonia.  /.  (ant.)  V.  Calum- 
nia. 

Caloniar.  a.  (ant.)  Multar- 
impor  pena  ijecuniaria. 

Calonictio.  m.  (bot.)  Caloni- 
ctio  (boa  noite);  genero  de 
plantas  da  familia  das  con- 
volvuláceas, composto  de  seis 
especies  herbáceas,  volúveis, 
de  folhas  alternas  e  cordi- 
formes, e  de  flores  mui  gran- 
des e  formosas. 

Calonje.  m.  (ant.)  V.  Canó- 
nigo. 

Calonjía.  /.  (ant.)'V.  Canon- 
jía: —  casa  immediata  á 
igreja  onde  habitavam  os 
cónegos. 

Calonna.  /.  (ant.)  V.  Calum- 
nia :  —  cjuerela,  pleito :  — V. 
lieclamacion. 

Caloña.  /.  (ant.)  Calonha.  V. 
Calumnia:  ■ — ■  multa;  pena 
pecuniaria  que  se  impunha 
pelo  delicto  de  calumnia:  — 
Querella. 

Caloñar,  a.  (ant.)  V.  Calum- 
niar:— V.  Castigar. 

Calorosamente,  adi:  m.  (ant.) 
V.  Calumniosamente. 

Calopapo.  on.  (bot.)  Calopapo; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  synanthereas,  com- 
posto de  uma  só  especie  que 
cresce  no  Chili,  tle  ramos 
rasteiros,  cabecinhas  termi- 
naes,  sesseis  e  solitarias  c 
corolla  purpurea. 

Calopisma.  /.  (Ijot.)  Calopisma 
(adorno);  genero  de  plantas 
da  familia  das  gencianaceap, 
cujas  especies  sao  herbácea^*, 
quasi  singelas,  desnudadas, 
de  haste  eylindrica,  de  fo- 
lhas oppostüs  e  de  flores  ro- 
sadas ou  brancas. 

Calopo.  adj.  (bot.)  Calopo;  ap- 
plica-se  a  alguns  cogumelos 
que  têem  formopo  o  pé  on 
haste:  — w.  (zool.)  calopo; 


CAL 

uome  antigo  do  antílope :  — 
calopo;  genero  de  insectos 
coleópteros  heteromeros,  da 
familia  dos  esteuelitros,  com- 
posto de  uma  só  especie,  iu- 
digena  dos  bosques  da  Sué- 
cia e  dos  Alpes. 
Calópoda!  /.  (bot.)  CalÓ23oda; 
uome   dado   a    spatha    dos 
aroideos. 
CALOrÓGON.  m.  (bot.)  Calopo- 
gon  (formosa  barba);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
orchideas,  tribu  das  aretu- 
seas,  composto  de   um  pe- 
queno numero  de  especies. 
Calopsita. /.  (zool.)  Calopsita 
(papagaio  formoso)  ;  genero 
de  aves  da  familia  dos  pa- 
pagaios, composto    de  uma 
só  especie,  indígena  da  No- 
va Hollanda. 
Calóptero.  m.  (zool.)  Calopte- 
ro  (aza  formosa) ;  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
mei'os,  da  familia  dos  serri- 
cornes,    composto    de   cinco 
especies,  duas  do  Brazil,  duas 
de  Cayena  c  uma  de  Cuba, 
notáveis  por  suas  brilhantes 
cores:  —  calóptero*,  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  ca- 
rabicos. 
Caloptilio.  m.  (bot.)  Calopti- 
lio  (aza  formosa);    genero 
de  plantas  da  familia  das 
sj^nanthereas,      sub-familia 
das   labiatifloras,   composto 
de  uma  só  especie,  origina- 
ria do  México. 
Calor,  m.  Calor;  sensacíio  pro- 
duzida pela  acçáo  do  calo- 
rico,  similhante  á  que  se  ex- 
perimenta,  cliegau,do-se  ao 
lume,  pondo-se  ao  sol  ou  a 
outra  cousa  similhante.  Ca- 
lor,  astiis:  —  (fig.)  calor; 
ardor,  actividade,  vehemen- 
cia das  paixões,  dos  senti- 
mentos ou  do  que  serve  ¡jara 
manifcsta-los :  —  calor;  acti- 
A'idade,    viveza,    ardimento. 
Fervor,   ardor:  —  calor;  o 
mais  forte  e  vivo  de  um  dis- 
curso, de  uma  acçào,  de  uma 
disputa ;  como :  duró  poco  el 
calor  de  la  batalla;  durou 
pouco  o  calor  da  batalha.  Ar- 
dor, vehementia,  vis : — (ant.) 
apoio,  favor.  Dar  calor  (fr.); 
dar  calor;  fomentar,  avivar, 
ajudar  a  outro  para  accele- 
rar  alguma  cousa.  Excitare, 
71 


CAL 

impeliere.  Dejarse  caer  el  ca- 
lor; caír,  fazer  muito  calor. 
^stitm,  calorem  increscere, 
augeri.  De  todo  o  calor. 
V.  Ardientemente,  Intensa- 
mente. Entrar  en  calor;  en- 
trar em  calor;  começar  a 
animar-se  depois  de  princi- 
piada uma  acçào;  augmen- 
tar-se  o  desejo  de  fazer  al- 
guma cousa.  Gastar  el  ca- 
lor natural  en  alguna  cosa 
(fr.  fig.  e  fam.);  gastar  o 
calor  natural  em  alguma 
cousa;  dar-lhe  mais  atten- 
ção  do  que  merece.  Nimiam 
levi  negofio  operam  daré. 
Meter  en  calor;  excitar-se 
ardentemente;  mover  o  ani- 
mo efficazmente  para  algum 
intento.  Ardenter  excitare. 
Tomar  calor;  tomar  calor; 
avivar-se  ou  adiantar-se  efíi- 
cazmente  algnm  negocio  ou 
dependencia.  Fervere,  inca^ 
lescere.  Ahogarse  de  calor 
(fr.  fam.);  afogar-se  de  ca- 
lor; estar  muito  fatigado 
pelo  excessivo  calor,  JEstu 
nimio  urgeri.  Coger  calor, 
frio,  el  sol,  etc.  apanhar  ca- 
lor, fi*io,  sol,  etc.  receber  as 
impressões  d'estes  agentes. 
Calore,  frigore,  solis  a;stu 
affici.  ¡  Valiente  calor  ha- 
ce!;  que  grande  calor  faz!; 
usa-se  ii-onicamente  para 
depreciar  o  que  outro  diz: 
—  de  soldar  (art.);  calor 
de  soldar ;  o  grau  de  ca- 
lor que  necessitam  dois  pe- 
daços de  ferro  ou  de  qual- 
quer outro  metal,  para  os 
)iodcr  unir  debaixo  da  acção 
domartello: — vegetal  (bot.); 
calor  vegetal;  a  temperatu- 
i-a  interior  das  plantas :  — 
central  (phys.);  calor  cen- 
tral ;  o  que  reside  no  centro 
da  terra :  —  natural  ó  vital 
(phys.);  calor  natural,  vi- 
tal ou  animal;  o  que  pro- 
duzem as  difterentes  func- 
çoes  do  organismo  nos  ani- 
maes  e  é  necessário  para 
conservar  a  vida.  Nativus 
calor. 

Calorabdos.  m.  (bot.)  Calorab- 
dos  (ramo  formoso)  ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
escrofularineas,  composto  de 
urna  só  especie,  que  cresce 
no  Nepol. 

Calokanfo.  771.  (zool.)  Caloran- 


CAL  Õ57 

pho  (bico  formoso);  genero 
de  aves,  da  familia  dos  bar- 
budos, couiposto  de  uma  só 
especie  originaria  da  India. 

Caloricidad.  /.  (jjhgs.)  Calori- 
cidade;  propriedade  vital 
em  virtude  da  qual  a  maior 
parte  dos  seres  organisados 
conservam  um  calor  supe- 
rior ao  meio  ou  fluido  em 
que  vivem :  —  caloricidade ; 
faculdade  que  têem  os  corpos 
de  elaborarem  o  calórico. 

Calórico,  m.  (phys.)  Calórico; 
fluido  imponderável,  como  a 
luz,  cuja  presença  se  nota 
pela  senspoçào  do  calor  que 
faz  experimentar  e  pelo  au- 
gmento do  volume  que  de- 
termina nos  corpos.  Trans- 
mitte-se  por  irradiação,  re- 
flexão e  communicação,  e 
tende  constantemente  ao 
equilibrio :  — específico;  ca- 
lórico especifico ;  a  relação 
que  existe  entre  as  quanti- 
dades de  calor  que  necessi- 
tam dois  ou  mais  corpos, 
para  elevar  a  sua  temi^era- 
tura  a  um  grau :  —  latente; 
calórico  latente;  calor  que 
existe  nos  corpos:  —  sensi- 
ble; calórico  sensivel;  o  que 
possuem  os  corpos  e  se  co- 
nhece pelo  thermometro  e 
pelos  meios  que  temos  de 
investigar  a  sua  presença 
por  irradiação. 

Calorífero,  ra.  adj.  Calorífe- 
ro; que  conduz  e  propaga  o 
calor :  — m.  (art.)  calorífero; 
api^arelho  que  se  compõe  de 
um  forno  com  cobertura  e 
seus  con-espondentes  con- 
ductos de  transmissão,  para 
conduzir  e  propagar  o  calor 
a  um  ponto  determinado :  — 
de  a^íia;  calorífero  de  agua; 
o  que  está  disposto  de  modo 
que  a  agua  quente^  cedendo 
sua  temperatura  aos  corpos 
com  que  está  em  contacto, 
produz  o  calor  pela  ii-radia- 
ção  d'estes  a  todos  os  mais: 
—  de  aire;  calorífero  de  ar; 
aquelle  em  que  o  ar  quente 
corre  por  tubos  que  elevam 
a  temperatura  das  habita- 
ções por  onde  passa :  —  de 
vapor;  caloríferos  de  vapor; 
os  construídos  para  que  o 
vapor  aqueça  os  pontos  por 
onde  passa,  abandonando  o 
seu  calor  latente. 


558 


CAL 


Calorificación,  m.  (phys.)  Ca- 
lorificação;  funcção  que  pre- 
side á  formação  do  calor  nos 
seres  organisados,  manten- 
do-os  a  urna  temperatura 
própria  e  igual,  qualquer  que 
seja  o  meio  em  que  estejam 
mergulhados. 

Calorífico,  ca.  adj.  Calorífico ; 
que  aquece  cu  communica 
calor. 

Calorimetría.  /.  (phys.)  Calo- 
rimetria; arte  de  conhecer 
a  quantidade  de  calor  con- 
tido nos  corpos,  segundo  cir- 
cumstancias  dadas  :  —  calo- 
rimetría; methodo  para  usar 
o  apparelho  de  physica  cha- 
mado calorímetro. 

Calorimétrico,  ca.  adj,  (phys.) 
Calorimétrico;  que  é  rela- 
tivo á  calorimetria. 

Calorímetro,  m.  (phys.)  Calo- 
rímetro ;  instrumento  que 
serve  para  medir  a  quanti- 
dade relativa  de  calor  que 
contêem  diíFerentes  corpos: 
—  de  Rumford  ;  calorímetro 
de  Eumford;  apparelho  pa- 
ra medir  o  calor  emittido 
na  combustão  de  certo  nu- 
mero de  corpos. 

Calo-rinco.  m.  (zool.J  Calo-rin- 
co  (bico  formoso);  genero 
de  peixes  condropterígeos, 
da  familia  dos  esturíonidos, 
composto  de  uma  só  especie, 
que  se  encontra  nos  mares 
meridionaes. 

Calormosas. /.  pZ.  (med.)  Ca- 
lorinosas ;  doenças  causadas 
por  uma  grande  calorici- 
dade. 

Calorosamente,  adv.  m.  V.  Ca- 
lurosamente. 

Caloroso,  sa.  adj.  V.  Caluroso. 

Calosanto.  m.  (bot.)  Calosan- 
tho  (flor  formosa);  genero 
de  plantas  bígnoniaceas, 
composto  de  uma  só  espe- 
cie, que  cresce  nas  regiões 
tropicaes  da  Asia;  suas  flo- 
res são  muitas,  grandes,  for- 
mosas, de  cor  de  purpura  e 
estão  dispostas  em  espigas 
terminaes. 

Calosauro.  7?^.  (zool.)  Calosau- 
ro  (lagarto  formoso);  gene- 
ro de  reptis 'saurios,  da  fa- 
milia dos  lacertios,  compos- 
to de  uma  só  especie,  origi- 
naria da  India. 

Calosfriarse.  r.V.  Calofriarse. 

Calosfrío,  m.  V.  Calofrío. 


CAL 

Calósomo.  m.  (zool.)  Calósomo 
(corpo  formoso) ;  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  cara- 
bícos,  composto  de  vinte  e 
nove  especies,  seis  da  Eu- 
ropa, tres  da  Asia,  tres  da 
Africa,  dezeseis  da  America 
e  uma  de  origem  desconhe- 
cida. 

Calostema. /.  (bot.)  Calostema 
(coroa  formosa) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  ama- 
rillidaceas,  cujas  flores  são 
pequenas  e  purpureas,  e  que 
cresce  na  Nova  HoUanda. 

Calostigma.  m.  (bot.)  Calosti- 
gma  (estigma  formoso) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  asclepiadeas,  composto 
de  urna  só  especie  origina- 
ria do  Brazil. 

Calostio.  to.  (ant.)  V.  Terre- 
moto. 

Calostracion. /.  (med.)  Calos- 
tração;  doença  dos  recem- 
nascidos. 

Calostro,  m.  Calostro ;  primei- 
ro leite  das  mulheres  depois 
do  parto.  Calostrum,  i. 

Calotamno.  m.  (bot.)  Calotam- 
no  (arbusto  formoso);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  myrthaceas-leptosper- 
meas,  que  comprehende  for- 
mosos arbustos  da  Nova 
HoUanda  austro-occidental. 

Caloteca.  /.  (bot.)  Caloteca 
(estojo  formoso);  genero  de 
plantas  da  familia  das  gra- 
míneas, tribu  das  bromeas, 
composto  de  um  pequeno 
numero  de  especies,  origi- 
nario da  Amex'ica  meridio- 
nal. 

Calotis.  m.  (bot.)  Calotis  (for- 
mosura);  genero  de  plantas 
da  familia  das  compostas 
asteroideas,  indígenas  da 
Nova  HoUanda. 

Caloto.  m.  Caloto;  metal  tra- 
zido da  America  das  reli- 
quias da  campanha  de  um 
povo  assim  chamado  na  pro- 
vincia de  Popayan,  a  que  o 
vulgo  attribue  certas  virtu- 
des. Metalli  genus: — (zool.) 
caloto  (orelha  formosa)  ;  ge- 
nero de  reptis  iguanídos, 
próprios  das  Indias  oríen- 
taes. 

Calotrixo.  m.  (bot.)  Calotrixo 
(filamento  formoso) ;  genero 
de  algas  da  familia  das  fi- 


CAL 

ceas,  composto  de  urnas 
quinze  especies,  que  cres- 
cem unidas  ás  pedras  e  ás 
hastes  dos  vegetaes  banha- 
dos por  aguas  doces  cu  sal- 
gadas. 

Calotropídpo,  dea,  adj.  Calo- 
tropideo;  que  se  assimílha 

ou  refere  ao  calotropo: m. 

pl.  calotropídeos;  familia  de 
plantas,  cujo  typo  é  o  gene- 
ro calotropo. 

Calotropo.  m.  (bot)  Calotropo 
(formosa  quilha);  genero  de 
plantas  da  familia  das  as- 
clepiadeas, composto  de  um 
curto  numero  de  especies 
que  crescem  nas  Indias  orieu- 
taes  e  na  Pérsia.  Algumas 
cultivam-se  nas  estufas  pe- 
la formosura,  singularidade 
e  aroma  de  suas  flores. 

Calóxilo.  m.  (bot.)  Caloxilo 
(bom  alimento);  genero  de 
plantas  da  familia  das  or- 
chideas,  composto  de  tres 
especies  originarias  da  Aus- 
tralia, herbáceas  e  de  raiz 
fibrosa. 

Calp.  m.  (min.)  Calp;  pedra 
negra  e  mamosa. 

Calpa. /.  Urna: — (chron.)  eal- 
pa;  entre  os  indios  uma 
idade  do  mundo  ou,  o  que  é 
o  mesmo,  ávida  de  um  deus 
que  dura  4.520:000  anuos 
humanos:  —  (zool.)  calpa; 
genero  de.  insectos  lepidó- 
pteros da  familia  dos  no- 
cturnos, cujo  typo  se  encon- 
tra em  França  nos  arredo- 
res de  Perpinhan.  Muitas 
de  suas  especies  são  origi- 
narias da  America  do  Norte. 

Calpandria.  /.  (bot.)  Calpan- 
dria;  genero  de  plantas  da 
familia  das  melaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie,  que 
cresce  na  ilha  de  Java.  E 
um  arbusto  de  folhas  singe- 
las, lanceoladas  e  dentadas 
em  forma  de  serra. 

CÁLPiDO,  DA.  adj.  (zool.)  Cíll- 
pido;  que  se  parece  com  o 
genero  calpa:— p/.  m.  calpi- 
dos;  tribu  de  insectos  lepi- 
dópteros nocturnos,  cujo  ty- 
po é  o  genero  calpa. 

Calpidia.  /.  (bot.)  Calpidia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  nictagineas,  arbús- 
culos da  ilha  de  França,  de 
flores  de  cor  de  rosa,  e  ex- 
cellente  cheiro. 


CAL 

Calpisque,  adj.  (ant.)  Calpis- 
que; nobre  entre  os  indios 
mexicanos  e  também  mor- 
domo do  palacio  do  impera- 
dor :  —  calpisque ;  capitão 
da  costa  da  Nova  Hespanba. 

Calpiste.  m.  (ant.)  Calpiste; 
mordomo  ou  cobrador  que 
os  commissai'ios  punham  nos 
povos  da  India. 

Calpito,  ta.  adj.  (zool.)  V.  Cál- 
pido. 

Calpixque,  adj.  Y.  Calpisque. 

Calpixque,  adj.  V.  Capiste. 

Calpo.  m.  (zool.)  Calpo;  gene- 
ro de  insectos  lepidópteros 
nocturnos,  que  se  criam  nos 
arredores  de  Perpinhan. 

Calpurnia.  /.  (bot.)  Calpurnia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lio  das  papilionaceas,  cujas 
especies  são  arbustos  da  In- 
dia e  do  Cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

Calquier.  m.  (comm.)  Calquier  5 
nome  de  alguns  setins  e  ta- 
fetás  das  Indias  orientaes. 

Calrudo.  m.  Calrudo;  pássaro 
da  Guyana. 

Calseco,  ca.  adj.  (ant.)  Prepa- 
rado com  cal. 

Calsintakio.  m.  (min.)  Kalksin- 
tario;  variedade  de  cal  car- 
bonatada. 

Calsintek.  m.  (min.)  Kalksin- 
ter;  variedade  de  cal  carbo- 
natada ciystallisada. 

Calspato.  771.  (min.)  Kalkspa- 
tho;  cal  carbonatada  crys- 
tallisada. 

Calsquito.  m.  (geol.)  Calschis- 
to;  schisto  argilloso. 

Calta.  /.  (bot.)  Calta;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
rainunculaceas,  assim  cha- 
mado pela  forma  e  cor  de 
sua  coroUa,  e  cujas  especies 
são  plantas  herbáceas,  vi- 
vazes e  pertenciam  a  ambos 
os  continentes. 

Calumbke.  m.  V.  Molió,  Orin. 

Calumbrecerse,  r.  (ant.)  Y,  En- 
mohecerse. 

Calumbriento,  ta.  adj.  (ant.) 
Enferrujado,  oxydado. 

Calumbrito,  ta.  adj.  Y.  Ca- 
luvibriento. 

Calumne.  m.  (ant.)  Ferrugem: 
—  bebida  amarga. 

Calumnia./.  Calumnia;  accu- 
sação  falsa,  feita  maliciosa- 
mente para  menoscabar  a 
reputação  ou  a  honra  de  al- 
guma pessoa.  Calumnia,  ce. 


CAL 

Afianzar  de  calumnia  (for.); 
afiançar  ou  jurar  de  calum- 
nia; obrigar-se  o  accusador 
a  provar  o  que  diz  contra  o 
acensado,  sujeitando-se  ás 
penas  estabelecidas  nas  leis 
se  o  não  fizer.  Se  suo  peri- 
culo  vadem  daré  pro  veri- 
tate  accusationis. 

Calumniador,  ra.  s.  Calumnia- 
dor; o  que  calumnia.  Calum- 
niator,  sycophanta. 

Calumniar,  a.  Calumniar;  ac- 
ensar falsa  e  maliciosamen- 
te alguém  de  algum  delicto 
para  menoscabar  a  sua  re- 
putação. Calumniari,  crimi- 
nari. 

Calumniosamente,  adv.  m.  Ca- 
lumniosamente ;  com  calum- 
nia. Calumnióse. 

Calumnioso,  sa.  adj.  Calum- 
nioso ;  que  contém  calum- 
nia. Calumniosus,  a,  um. 

Calumpna,  Calumpnia,  Calí- 
nía.  /.  (ant.)  V.  Calumnia. 

Caluña,  Calupna.  /.  (ant.)Y. 
Caloña,  por  pena. 

Calura.  /.  (ant.)  Y.  Calor. 

Calueanje./.  (bot.)  Calurange; 
arvore  da  familia  das  ajiia- 
ceas  (umbelliferas);  encon- 
tra-se  cm  todas  as  matas 
virgens  do  interior  de  An- 
gola; só  se  lhe  aproveitam 
as  folhas  da  copa,  ou  fres- 
cas em  cataplasmas,  ou  em 
infusão  contra  tosses  chro- 
nicas  e  outras  molestias  de 
peito;  têem  estas  folhas  um 
aroma  suave  e  agradável 
mesmo  depois  de  seccas. 

Calurosamente,  adv.  m.  Calo- 
rosamente, cálidamente,  com 
calor.  Ardenler. 

Caluroso,  sa.  adj.  Caloroso; 
que  tem  calor.  Calidus,  a, 
um. 

Calva.  /.  Calva ;  a  parte  supe- 
rior e  posterior  da  cabeça 
desprovida  de  pello.  Calvi- 
ties,  calvitium :  —  jogo  que 
consiste  em  pôr  no  solo  um 
pau  a  prumo  a  proporcio- 
nada distancia,  e  atirarem 
os  jogadores  com  pedras  pa- 
ra dar  logo  ao  primeiro  gol- 
pe na  parte  superior  d'elle, 
sem  ter  tocado  na  terra. 
Ludus  quo  in  positum  sco- 
pum  lapides  certa  lege  ja- 
ciuntur:  —  calva,  claro;  nos 
pinhaes  e  em  outros  plan- 
tios chama-se  assim  ao  espa- 


CAL 


559 


ÇO  de  terra  que  carece  de 
arvores.  In  pinetis  pars  soli 
arborihus  nuda :  —  de  alme- 
te (mil.);  cimeira;  parte  su- 
perior do  capacete  antigo. 
Casidis  vértex. 

Calvar,  a.  Bater  no  topo  do 
alvo  no  jogo  chamado  calva. 
MetcB  vértice  ictu  attinge- 
re:  —  (ant.)  burlar,  enga- 
nar a  outro:  —  n.  calvar-, 
em  estylo  jocoso,  pellar-se 
a  cabeça,  ficar  sem  cabello. 

Calvaría./.  (ant.)Y .  Calavera. 

Calvario,  m.  (ant.) Y.  Ozario: 
—  V.  Viacrucis:  —  (fig.  e 
fam.)  calvario;  grande  nu- 
mero de  dividas  que  alguém 
contrahiu,  as  quaes  á  simi- 
Ihauça  dos  que  levam  fiado 
das  tendas,  se  vão  apontan- 
do em  roes  ou  com  cruzes. 
JEris  alieni  ratio,  debiforum 
notoe:  — calvario;  logar  on- 
de alguém  padece  e  encon- 
tra trabalhos: — adj.  (fig.  e 
fam.)  V.  Calvo. 

Calvatorio,  eia.  adj.  Que  é 
próprio  da  calva  ou  perten- 
cente a  ella.  É  palavra  usa- 
da caprichosamente. 

Calvatrueno,  to.  (fam.)  Cal- 
vez. Amplior  calvities:  — 
(fig.  a  fam.)  mentecapto,  lou- 
co, atoleimado.  Mentecaptus, 
prceceps:  —  m.  (ant.)Y.  Ca- 
pricho.   . 

Calvaza.  /.  augm.  de  Calva. 
Calvicie  completa. 

Calvecer,  n.  (ant.)  Y.  Encal- 
vecer. 

Calvero,  to.  V.  Gredal:  —  V. 
Calva,  nos  pinhaes  e  outras 
plantações. 

Calvescer.  n.  (ant.)  Y.  Encal- 
vecer. 

Calveta.  to.  dim.  de  Calvo. 
Meio  calvo.  Calvaster :  — 
(ajit.)Y.  Estaca. 

Calvez.  /.  Calvez ;  falta  de  ca- 
bello na  cabeça.  Calvities, 
calvitium. 

Calveza.  /.  (ant.)  Y.  Calvez. 

Calvicie.  /.  Calvicie.  V.  Cal- 
vez:— V.  Alopecia. 

Calvijar,  to.  V.  Calvero. 

Cal  VILLA.  /.  dim.  de  Calva. 

Calvinismo,  m.  (reí.)  Calvinis- 
mo; heresia  de  Calvino  ou 
a  sua  seita.  Calvini  hmrcsis, 
sodalitium. 

Calvinista,  to.  Calvinista;  o 
que  professa  os  erros  de  Cal- 
vino.  Calvinista,  ce. 


560  GAh 

Calvino,  na.  adj.  V.  Calvo. 

Calvisimamente.  adv.  (fiff.)  Es- 
cassamente, com  escassez. 
Palavra  usada  capricliosa- 
mcnte  por  alguns  auctores. 

Calvísijio,  ma.  adj.  ^iip.  cie 
Calvo.  Calvissimo,  Summe 
calvas. 

Calvitar,  Calyitero.  m.  V. 
Calvero. 

Calvo,  va.  adj.  Calvo;  appli- 
ca-se  ao  que  perdeu  o  pello 
da  cabeça.  Calvas,  a,  tem: 

—  calvo ;'  applica-se  ao  ter- 
reno que  está  sem  herva, 
mato  ou  cousa  alguma;  e 
também  se  diz  de  alguns 
pannos  quando  estão  gastos 
ou  cocados.  Terra  sterilis, 
herbartim  expers. 

Calza./.  (a^it.J  Calças;  vestua- 
rio que  cobria  desde  a  cin- 
tura até  á  ban-iga  da  per- 
na, e  eram  divididas  em  duas 
partes  ou  pernas.  D'este  no- 
me se  formaram  os  deriva- 
dos colzon;  calçào,  calzonci- 
llos; ceroulas.  Usava-se  mais 
commummente  no  plural. 
Vestimenti  genus,  quo  tibia> 
et  femora  obtigebantur :  — 
calca;  signal  que  se  põe  na 
gallinba  ou  frango  para 
os  distinguir  entre  os  mais. 
Em  um  sentido  análogo  se 
diz  da  marca  ou  signa!  que 
se  ¡DÕe  a  um  animal  com 
um  fim  expresso:  —  calço 
ou  cunha  que  se  põe  em  al- 
guma parte :  —  ant.  V.  Cal : 

—  pi.  calças;  lã  que  criam 
as  ovelhas  nas  canellas  dos 
membros  anteriores  e  poste- 
riores :  —  (fam.)  Y.  Media : 
— P^-  (g^iTm.)  grilhões;  pri- 
são de  criminosos:  —  de  are- 
na; calça  de  areia;  meia 
cheia  de  areia,  com  que  se 
espanca  alguém  para  o  mal- 
tratar ou  matar.  Sacculus 
percutiendo  aptus  arena  re- 
IKrtus:  —  atacadas;  calcas 
atacadas;  calças  que  se  ata- 
vam á  cintura  coin  agulhe- 
tas.  Tibialia  oblonga,  quce  à 
talis  tibias,  et  femora  ferme 
integra  vestiebant,  fibulis  cir- 
ca  coxas  firmata :  —  berme- 
jas ;  calções  vermelhos;  os 
que  usavam  os  nobres  anti- 
gamente. Rubrm  caligce:, — 
pedorreras.  V.  Pedorrera. 
Medias  calzas.  Y.  Calzdas. 
Echarle  imti  calsa  a  algu- 


(3AL 

iiQ.;  i»íavcar  alguém ;  nqta-lo 
para  o  conhecer  d'ali  em 
cliapite  e  guardar-se  d'elle. 
Notare,  nota  áfficere.  En 
calzas  y  jitòon  (mod.  adv. 
jig.);  eiTi  calcas  e  gibão; 
applica-se  ás  cpusas  que 
estáo  informes  pu  incom- 
pletas. Imperfecte,  nondum 
absoluta  re.  Tomar  calzas 
ó  las  calzas  de  Villadiego 
(fr.) ;  tomar  as  calças  de 
villaDiogo;  ausentar-se  pre- 
cipitadamente, fugir.  Fu- 
gam  arripere.  Ganar  cal- 
zas; ganhar  honra  e  provei- 
to, conseguir  alguma  vanta- 
gem. Verse  alguno  en  calzas 
prietas  ó  bermejas;  yer-se 
em  calças  pardas;  achax-se, 
reconhecer-  se  em  algum  apu- 
ro ou  embaraço.  Inter  dis- 
crimina hcerere:  —  (cirt.)  Y. 
liaina. 

Calzacalzón,  m.  (ant.J  Calça. 

Calzada.  /.  Calçada,  estrada ; 
caminho  real  empedrado  fei- 
to para  commodidade  dos 
caminhantes  e  do  trafico 
publico,  yia  stráta. 

Calzadera.  /.  Atacador;  cor- 
del para  atar  e  ajustar  as 
abarcas,  especie  de  calçado 
de  couro  verde.  Funicidus 
caiinabinus  aptandis  pero- 
nibus. 

Calzado,  m.  Calçado;  o  que 
serve  para  cobrirc  e  resguar- 
dar o  pé,  como  sapato,  bota, 
etc.  Calceamentum,  i:  —  cal- 
çado ;  tudo  o  que  serve  para 
ornar  o  pé  e  a  perna,  e  assim 
por  calçado  se  entendem 
também  meias  e  ligas.  Ti- 
bialia et  lígala}:  —  conjun- 
cto  de  pennas  que  tem  o  bico 
das  aves  :  —  (ant.)  calçado ; 
applica-se  á  ave  que  tem 
pennas  até  aos  pés.  Aves 
plumipes:- — -calçado;  qua- 
lificação que  se  dá  ao  ani- 
mal que  tem  os  pés  bran- 
cos, e  o  corpo  de  outra  cor, 
o  que  cornmummento  se  diz 
dos  cavallos.  Equus  picdibus 
albis :  —  adj.  (ant.)  calçado ; 
com  este  epitheto  se  distin- 
guiam as  religiões  reforma- 
das das  primitivas,  chaman- 
do-se  calçados  os  individuos 
d'estas  por  levarem  sapa- 
tos, e  descalços  os  dos  re- 
firmados que  usavam  san- 
da,lia§ :  —  (gerrrt.)  diz-se  do 


QAL 

preso,  a  quem  lançam  gw- 
Ihões:  —  (braz.)  calçado; 
diz-se  do  escudo,  quaudo  es- 
tá dividido  em  forma  de 
chaveirâo  invertido,  de  for- 
ma que  este  chegue  com  a 
ponta  á  parte  inferior  d'a- 
quelle. 

Calzador,  m.  Calcador;  instru- 
mento acanallado  de  madei- 
ra, corno  ou  metal,  que  ser- 
ve para  facilitar  a  introduc- 
ção  do  pé  no  sapato.  Corii 
ant  cornu  ossula  aptandis 
calceis.  Entrar  con  calzador 
(fr.  fig.  efam.);  entrai-  com 
difiiculdade;  diz-se  das  cou- 
sas que  estão  mui  estreitas 
ou  justáis,  ^gre,  difficulter 
induci. 

Calzadura.  /.  Calçadura;  a 
acção  de  calçar  os  sapatos: 
—  molhadura;  propina  que 
se  dá  ao  que  os  calça.  Cal- 
ceornmprimapedibus  accom- 
modatio : — (art.)  calçadura; 
as  pinas  de  madeira  que  se 
sobrepõem  ás  rodas  dos  car- 
ros, por  baixo  das  chapas 
de  rasto,  para  a  sua  conser- 
vação, liotce  canthus  ligneus. 

Calzar,  a.  Calçar;  cobrir  o  pé 
e  algumas  vezes  as  pernas 
com  o  calçado.  Usa-se  tam- 
bém como  recijiroco.  Calcea- 
re:  —  calçar;  nos  coches  e 
mais  carruagens  pÕr-lhes 
uma  pedra,  madeiro  ou  ou- 
tra qualquer  cousa  encosta- 
da ás  rodas,  para  que  não 
desandem  e  se  conservem 
firmes  nos  declives :  —  cal- 
çar; fallando  de  armas  de 
fogo,  poder  levar  uma  bala 
de  um  calibre  determinado, 
e  assim  se  diz  calza  bala  de 
a  quatro;  calça  ou  leva  uma 
bala  de  calibre  quatro.  Ca- 
paceni  esse :  —  calçar ;  pôr 
cunhas  debaixo  de  um  pé  de 
mesa  ou  outro  movei,  que 
pela  desigualdade  ^  de  sua 
construcção  ou  pela  má  di- 
recção do  terreno,  não  se 
apoia  com  solidez  e  segu- 
rança: — (fig.)  ter  poucos  ou 
muitos  alcances: — (ant.)  V. 
Atar: — plumas;  calçar  pen- 
nas ;  obrar  com  excessiva  li- 
geireza :  —  pocos  ó  muchos 
puntos;  calçar  poucos  ou 
muitos  pontos;  ter  poucos 
ou  muitos  alcances.  Calzar- 
se alguno  ó  alguna  cosa;  di- 


CAL 

rigir  algum  ou  alguma  cou- 
sa-, governa-la,  administra- 
la:  —  las  es]puelas,  un  em- 
pleo; calçar  as  esporas,  pi- 
lhar um  emprego:  —  tantos 
2Juntos;  calçar  tantos  pon- 
tos; ter  o  pé  da  dimensão 
que  indica  o  numero  d'cstes. 
Certam  calcei  longitudinem 
adonquare,  j^ede  implere.  Es 
el  mismo  que  viste  y  calza; 
é  o  mesmo  que  veste  e  cal- 
ca; usa-se  para  convir  na 
identidade  de  uma  pessoa: 
—  (agr.)  calçar,  amontar  •, 
fallando  de  arvores  ou  plan- 
tas, ohegar-lhes  teiTa  ao  pé 
do  tronco,  para  seu  abrigo 
e  nutrição :  —  (archj  calçar ; 
pôr  calços: — (a?2¿.J  calçar; 
guarnecer  a  jDarte  inferior 
de  alguma  cousa  com  outra 
mais  forte  jiara  que  se  de- 
fenda e  conserve;  e  assim 
se  diz:  calzar  las  ruédaos, 
las  herramientas ;  calçar  as 
rodas,  ferramentas,  etc.  Fid- 
cire,  unire: — coturno  (pões.); 
calçar  cothurno;  compor  ver- 
sos ou  recitar  alguns  papeis 
de  tragedia. 

Cai.zatrepas.  /.  (ant.)  Ai-ma- 
dilha,  ratoeira,  cepo. 

Calze.  m.  (ant.)  V.  Caz :  —  V. 
Cáliz:  —  (art)  chapas  de 
rasto;  circulo  de  laminas  de 
ferro,  que  se  crava  em  vol- 
ta das  rodas  do  coche  e  car- 
ros, para  que  se  não  gastem 
as  pinas.  Canthus,  i:  —  cal- 
ço; porção  de  ferro  ou  aço 
(jue  se  junta  ás  relhas  do 
arado  quando  estão  gastas. 
CJialybes  aut  ferrum,  quod 
ar  atro  reficiendo  additur. 

Calzeta.  /.  Meia  de  linho  ou 
algodão  que  se  veste  sobre 
a  carne.  Tihialia  inferiora, 
tibice  velamenta: — (fig.)  cal- 
ceta; grilheta  que  se  poe  ao 
forçado.  Comjjes,  edis:  — 
condição  ou  circmnstancia 
desagradável  que  acomjia- 
nha  a  alguma  cousa. 

Calzetar.  71.  (p.  Gal.)  Fazer 
meias  ou  piugas. 

Cai.zetería.  /.  (ant.)  Calceta- 
ria; loja  em  que  se  vendiam 
calças  ou  meias:  —  officio 
de  calceteiro.  Tibialium  con- 
ficiendorum  ars. 

Calzetero,  RA.  s.  (ant.)  Calce- 
teiro ;  alfaiate  que  fazia  cal- 
ças de  panno.  Tibialium  sar- 


CAL 

tor: — meeiro;  o  que  faz, 
compõe  e  vende  meias  ou 
escarpins.  Tibialium  refe- 
.ctor,  tibialia  reficiens :  — 
m.  fgerm.)  o  que  põe  as  cal- 
cetas. 

Calzetin.  m.  Piuga;  meia 
que  só  chega  até  á  parte 
inferior  da  barriga  da  perna. 

Calzetox.  m.  Meia  grossa  de 
tela  ou  panno  que  se  calça 
por  cima  das  outras  e  que 
usam  os  postilhões  e  picado- 
res. Tibiale  subter  ocreas  in- 
dutum. 

Calzijo.  m.  Calçado,  entre  as 
serranias  de  Castella. 

Calzillas,  m.  (fig.  vulg.)  Cue- 
cas ;  homem  temeroso :  — 
diz-se  também  do  que  é  pe- 
queno do  corpo. 

Calzo,  m.  V.  Calze:  —  calço: 
pequena  cunha  de  madeira 
que  se  colloca  debaixo  de 
uma  pedra,  para  assentar 
mais  facilmente  e  sem  risco 
de  que  se  quebrem  as  suas 
arestas :  —  (art.  ant.)  calço ; 
¡jcça  dos  fechos  de  uma  ar- 
ma de  fogo,  que  serve  para 
pôr  o  cão  em  descanso:. — 
(naut.)  picadeiro;  madeiro 
moldado  á  quilha  da  lan- 
cha, sobre  o  qual  com  outro 
ou  outros  similhantes  des- 
cansa esta  no  convés  quan- 
do se  colloca  dentro: — for- 
queta  das  antenas;  madeiro 
concavo  onde  descansara  os 
mastaréus  e  vergas  que  se 
levam  de  sobrecellente:  — 
calço;  barrote  de  madeira 
com  que  se  calçam  no  ar- 
mazém as  pipas  da  estiva. 

Calzok.  m.  Calção;  parte  do 
vestuario  do  homem  que  o 
cobre  desde  a  cintura  até 
aos  joelhos,  e  divide-se  em 
duas  partes  para  cobrir  am- 
bas as  pernas.  Usa-se  mais 
commummente  no  plural. 
Br  acece: — jogo  de  cartas.  V. 
Benegado,  Tresillo.  Dar  cal- 
zones (fr.);  no  jogo  d'este 
nome,  ganhar  todas  as  va- 
sas, ao  contrario  de  llevar 
calzones,  levar  capote;  que 
significa  perde-las.  Ponerse 
los  calzones  una  mujer  (fr.); 
usar  calções  uma  mulher; 
mandar  ella  tudo  em  sua 
casa,  sem  fazer  caso  do  ma- 
rido. Priores  domus  partes 
tixorem  agere.  Calzarse  los 


CAL 


561 


calzones  (fr.)Y.  Calzarse  las 
bragas  :  — pi.  (art.)  SiS  duas 
peças  de  badana,  cabra  ou 
bezerro,  com  que  se  cobre  o 
corpo  da  coalheira  dos  ca- 
vallos  de  tiro. 

Calzonazos,  to.  pi.  Calções  dé 
marinheiro.  Es  un  calzona- 
zos (fr.  fig  e  fam.);  é  mui 
frouxo  e  condescendente. 
Desses,  p)ig^^'}  inej-s. 

Calzoncillero,  RA.  ttãj.  O  que 
faz  e  vende  ceroulas. 

Calzoncillos,  m. pi.  Ceroulas; 
calças  de  linho  ou  de  algo- 
dão que  se  vestem  por  baixo 
das  de  panno.  Intima  femo- 
ralia  lintea. 

Calzuela.  /.  (ant.)  V.  Calzeta. 

Calla-Callando,  (mod.  adv. 
fam.)  Occultamente,  com  dis- 
simulação. Facile,  ciam,  si- 
lenter. 

Callada  (De)  (loe.  adv.  fam.) 
Pela  callada,  sem  ruido,  á 
surdina,  secretamente.  Se- 
creto, tacite,  latenter:  — 
(naid.)  calada  de  ventos; 
cessão  da  força  do  vento: 
■ —  de  la  noche;  calada  da 
noite;  a  que  costuma  expe- 
rimentar-se  durante  a  noite 
em  certas  circumstancias. 

Callada.  /.  Dobrada;  comida 
das  tripas  e  bucho  de  vacca, 
carneiro,  etc. 

Calladas  (A  las),  (mod.  adv. 
ant.)  V.  De  callada,  De  se- 
creto. 

Calladamente,  adv-  Calada- 
mente;  em  segredo,  secreta- 
mente. Clam,  secreto. 

Calladaris.  m.  (comm.)  Cala- 
dáris;  panno  de  algodão 
raiado  de  vermelho  ou  ne- 
gro que  se  traz  das  Indias 
orientaes. 

Callado,  da.  adj.  Calado;  si- 
lencioso, reservado,  discre- 
to, pouco  fallador.  Arcanus 
homo,  tecfiis,  secreti  cantus: 
—  calado ;  applica-se  ao  que 
faz  alguma  cousa  sem  rui- 
do. Silenter  agens. 

Callador.  m.  (ant.)\.  Callado. 

Callamiento.  m.  (ant.)  Cala- 
mento; acção  de  calar. 

Callana,  /.  (p.  P.)  Caçoula 
em  que  os  indios  preparam 
a  fai-inha  de  mandioca  e  ou- 
tras: —  (min.)  cadinho  em 
que  se  ensaiava  o  metal  pa- 
ra conhecer  a  sua  qualidade. 

C4.LLANDICAMENTE,  Càllanpico 


562 


CAL 


Callandito,  Callandielo. 
adv.  Caladamente;  em  voz 
baixa,  sem  fazer  ruido.  Si- 
lenter. 

Callandriz.^  adj.  (ant.)  Silen- 
cioso e  dissimulado. 

Callano,  na.  aàj.  (ant.)  V.  Ca- 
lanno. 

Callantarse,  r.  (ant.)  Acabar- 
se, cessar. 

Callante,  adj.  (fig.  ant.)Y. 
Muerto: — p.  a.  (ant.)  de 
Callar.  Calante,  que  cala. 

Callantío,  tía.  adj.  (ant.)  Ca- 
lado, silencioso. 

Callao,  m.  Calhau;  pedra  de 
rio :  —  (naut.)  V.  Zahorra : 
—  uma  das  qualidades  do 
fundo  e  da  praia. 

Callapo,  to.  (min.)  Pau  com 
que  se  raove  o  molinete  das 
minas  para  beneficiar  os  me- 
taes  ricos :  —  degrau  da  es- 
cada  que  se  forma  na  explo- 
ração da  mina. 

Callar,  a.  Calar,  não  expri- 
mir alguém  com  palavras  os 
seus  pensamentos.  Tacere: 
— calar,  dissimular;  não  se 
dar  por  entendido  do  que 
ouve  ou  sabe.  Dissimulare, 
silentio  premere:  —  calar; 
omittir  ou  passar  em  silen- 
cio alguma  cousa.  Omitie- 
re, praitermiftere :  —  calar ; 
guardar  um  segredo :  —  ca- 
lar; não  fallar  podendo  fa- 
ze-lo:  —  calar;  diz-se  das 
pessoas  e  das  aves  por  dei- 
xar de  cantar.  Silere,  sistere 
cantum: — calar;  cessar,  aca- 
bar-se.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco :  —  (pões.)  ca- 
lar, abrandar;  fallando  do 
vento,  do  mar,  dos  rios,  etc., 
diz-se  quando  vae  calmando 
ou  abrandando  o  ruido  que 
faziam.  Silere  cequor,  Jlumi- 
na  plácida  esse.  Buen  ca- 
llar se  pierde  (fr.fam.);  ver 
um  argueiro  no  olho  alheio  e 
não  ver  uma  tranca  no  seu ; 
reprehende  o  que  publica 
os  defeitos  alheios  tendo-os 
próprios.  Calle!  interj.  com 
que  se  expressa  a  estranhe- 
za que  causa  alguma  cousa. 
Cállate  y  callemos  que  sen- 
das nós  tenemos  (rif.);  tu 
que  o  sabes  e  eu  que  o  sei 
cala-te  tu  que  eu  me  cala- 
rei, ou  quem  tem  telhado  de 
vidro  não  atira  pedras  ao 
do  vizinho;  denota  que  ao 


CAL 

que  tem  defeitos  próprios 
nào  lhe  convém  deitar  em 
rosto  a  outrem  os  seus.  Ca- 
lle el  que  dio  y  hable  el  que 
tomó;  cale  o  que  deu  e  falle 
o  que  recebeu;  ensina  que  o 
que  recebeu  o  beneficio,  é 
que  deve  publica-lo  e  não 
o  que  o  fez.  Quien  calla 
otorga;  quem  cala  consen- 
te;  dá  a  entender  que  quem 
não  contradiz  na  occasião 
conveniente  approva  o  que 
dizem.  Corta-picos  y  calla- 
res; caluda!  usa-se  pai*a 
avisar  os  meninos  de  que 
não  sejam  falladores  nem 
perguntem  o  que  lhes  não 
convém  saber.  Sihle. 

Callchasca.  /.  (p.  Pei^u)  V. 
Mastrojo. 

Calle.  /.  Rua ;  espaço  que  fi- 
ca entre  as  casas.  Via  pu- 
blica: — passo,  via,  caminho 
que  alguém  facilita,  e  n'es- 
te  sentido  se  diz :  fulano  se 
abrió  calle;  fulano  abriu  ca- 
minho :  —  villa  ou  logar  de- 
pendente de  outro  principal, 
que  lhe  communica  os  seus 
foros  e  direitos  de  vizinhan- 
ça :  —  (germ.)  liberdade :  — 
escusa,  pretexto;  meio  para 
evitar  um  compromisso :  — 
de  arboles;  rua  de  arvores ; 
o  espaço  que  fica  entre  dois 
renques  de  arvores.  Via  ar- 
boribus  contecta.  Calle  hita, 
mod.  adv.;  rua  corrida;  usa- 
se quando  se  visita  todas  as 
casas  de  uma  rua  para  re- 
gistar os  vizinhos,  ou  para 
outros  fins,  e  significa  casa 
por  casa,  sem  deixar  alguma. 
Per  singulas  domos.  Calles 
publicas;  ruas  publicas;  as 
principaes  e  as  mais  concor- 
ridas. Vice  frequentissimo': 
Alborotar  la  calle;  alvoro- 
tar a  rua;  inquietar  a  vizi- 
nhança, fazer  muito  ruido. 
Totam  viciniam,  conturbare. 
Azotar  calles.  V.  Azotar.  Co- 
jer  la  calle  (fr.)  V.  Cojer  la 
puerta.  Cojer  las  calles;  oc- 
cupar  as  ruas,  impedindo  a 
passagem.  Vias  occupare. 
Dejar  á  uno  en  la  calle; 
deixar  alguém  na  rua;  ti- 
rar-lhe  a  fazenda  ou  empre- 
go com  que  se  mantinha. 
In  summam  egestatem  redi- 
gere.  Doblar  la  calle.  V.  Do- 
blar la  esquina.  Echar   á 


CAL 

uno  á  la  calle;  pôr  alguém 
na  rua;  despedi-lo  de  casa. 
E  domo  ejicere.  Echar  algún 
secreto  en  la  calle.  V.  Secre- 
to. Echar  alguna  cosa  en  la 
calle;  lançar  alguma  cousa 
a  publico;  publica-la.  Pa- 
lam  faceré.  Echar  jior  algu- 
na calle;  caminhar  por  al- 
guma rua.  Viam  arripere. 
Hacer  calle;  abrir  caminho* 
apartar  a  gente  que  está 
amontoada,  para  que  passe 
alguém  pelo  meio  d'ella. 
Confluentem  turbam  remo- 
veré, dividere :  —  (fig.)  rom- 
per os  embaraços  que  impe- 
dem a  saída  de  alguma  cou- 
sa.  Vi  exitum  qucerere.  Ir 
desempedrando  la  calle;  iç 
desempedrando  a  rua;  ir 
mui  depressa.  Celerífer,prcB- 
cipifanter  incedere.  Llevarlo 
ó  llevárselo  de  calles;  con- 
vencer alguém,  confundi-lo 
com  rasões  e  argumentos. 
Convincere  rationibus,  ar- 
gumentis  obruere.  Llevarse 
de  calles;  ir  aos  empuiTÕes; 
atropellar,  levar  adiante  de 
si.  Trudere,  ¡propulsare.  Lle- 
varse ó  hacer  huir  una  ca- 
lle de  hombres;  fazer  fugir 
muita  gente  junta.  Homi- 
num  mulíitvdinem  fugare. 
Pasear  la  calle;  ¡íassear  a 
rua;  explica  que  alguém  a 
frequenta  para  galantear  al- 
guma dama.  Mulieris  ama- 
ta; fores  deambulando  obser- 
vare :  ad  eas  undecumque  di- 
verteré.  Poner  en  la  calle.Y. 
Echar  en  la  calle.  Ponerse 
en  la  calle;  pôr-se  na  rua; 
sair  de  casa  ou  apresentar- 
se  em  publico.  E  domo  exi- 
re.  Quedar  ó  quedarse  en  la 
calle;  ficar  na  rua;  perder 
alguém  a  fazenda  ou  meios 
com  que  se  mantinha.  In 
summam  egestatem  devenire. 
Quien  de  ajeno  se  viste  en 
la  calle  le  desmidan  (rif); 
quem  o  alheio  veste  na 
praça  o  despe;  reprehen- 
de aos  que  querem  brilhar 
com  trabalhos  alheios,  por- 
que facilmente  se  descobre 
o  engano  e  ficam  com  desar. 
Graculus  pennis  pavonis  in- 
dutus.  Ser  buena  alguna^  co- 
sa solo  para  echarla  á  la 
calle;  ser  boa  alguma  cousa 
ou  servir  só  para  se  deitar  a 


CAL 

rua;  denota  o  desprezo  que 
se  faz  de  alguma  cousa.  Item 
despectui  esse :  —  ^jí.  (art.) 
ruas  ou  vãos;  defeito  de 
uma  composição  typogra- 
phica,  que  consiste  em  que 
os  clai-os  que  deixam  entre 
si  as  palavras  caiam  uns  so- 
bre os  outros  em  algumas 
linhas  consecutivas. 

Callear,  a.  (agr.J  Espaçar; 
fazer  espaços  nas  vinhas  se- 
parando ou  cortando  as  vi- 
des para  que  os  vindimado- 
res  possam  colher  o  fructo 
com  ordem  e  commodidade. 
Calles  in  vinetis  formare. 

Callecer.  n.  (ant.)  V.  Encalle- 
cer. 

Calleja.  /.  V.  Callejuela:  — 
(germ.)  fuga  da  justiça.  Sé- 
pase quien  es  calleja  ó  ca- 
llejas, ó  ya  verán  quien  es 
calleja  (fr.);  experimentem 
e  verão  quem  eu  sou;  usa- 
se para  jactar-se  alguém  do 
seu  poder  ou  auctoridadc. 
Também  se  diz  ironicamen- 
te com  relação  a  outra  pes- 
soa. Sentient  qui  vir  sim. 

Callejear,  n.  Arruar;  andar 
continuamente  pelas  ruas 
sem  necessidade.  Vagari, 
per  vicos  discurrere. 

Callejero,  ra.  adj.  Vagabun- 
do; applica-se  á  pessoa  que 
gosta  muito  de  andar  de 
rua  em  rua  por  ociosidade. 
Vagabundus,  per  vicos  er- 
rans. 

Callejo,  m.  Fojo;  nas  monta- 
nhas de  Burgos,  cova  que 
se  faz  i)ara  que  nas  monta- 
rias caiam  n'ella  as  feras  e 
outros  animaes.  Fovea  fe- 
ris capiendis  à  venatoribus 
japtata. 

Callejón,  m.  Beco;  rua  mui 
estreita  e  ás  vezes  sem  saí- 
da; e  por  similhança  tam- 
bém se  diz  da  garganta  ou 
desfiladeiro  que  formam  os 
montes.  Callis  via  angusta 
inter  parietes,  aut  montes: 
—  de  combate  (naut.J;  corre- 
dor qué  se  deixa  em  um  e 
outro  lado  da  coberta,  en- 
tre o  costado  e  as  divisões 
interiores  i)ara  reconhecer  e 
remediar  em  um  combate 
os  estragos  das  balas  que 
possam  receber-se  n'aquel- 
les  logares  e  facilitar  o  ser- 
viço de  popa  a  proa. 


CAL 

Callejonoillo,  to.  rn.  dim.  de 
Callejón. 

Callejuela.  /.  Travessa;  rua 
estreita  ou  a  que  atravessa 
de  uma  a  outra  das  princi- 
paes.  Angi  portus  angu^tus 
callis:  —  (jig-)  subterfugio 
ou  pretexto  que  se  toma, 
para  evadir-se  de  algum  ne- 
gocio ou  para  não  conceder 
alguma  cousa.  F¿a,  effugium. 
Todo  se  sabe,  hasta  lo  de  la 
callejuela  (fr.  fam.);  tudo 
se  sabe  até  o  que  se  passa 
na  travessa;  explica  que 
com  o  tempo  tudo  se  desco- 
bre, até  o  que  está  mais  es- 
condido. Omnia,  vel  abditis- 
sima,  patefiunt.  Dar  pan  y 
callejuela  (fig.J;  fornecer  os 
meios  de  escapar  a  um  pe- 
rigo. 

CALLEMANDRA.y*.  fcomm.JV.  Ca- 
lamaco. 

Callentar,  a.  (ant.)  V.  Calen- 
tar. Usava-se  também  como 
reciproco. 

Callente,  m.  (ant.)  V.  Ca- 
liente. 

Calletre.  77!.  (ant.)  V.  Caletre. 

Calleya.  /.  (ant.)  V.  Calleja. 

Calleyo.  m.  (p.  Ast.)  V.  Cal- 
lejo. 

Callialto,  ta.  adj.  De  talões 
altos;  epitheto  que  se  dá  á 
ferragem  ou  ferradura  de 
talões  mais  grossos  para  sup- 
prir  o  defeito  dos  cascos  nas 
cavalgaduras.  Usa-se  tam- 
bém como  substantivo.  Fér- 
rea solea  crassior. 

Callizo,  m.  (p.  A.)\.  Callejón, 
Callejuela. 

Callo,  m.  Callo;  a  dureza  que 
se  forma  na  pelle,  pelo  tra- 
balho ou  muito  aperto  do 
calçado.  Callus,  callum:  — 
talão;  qualquer  dos  extre- 
mos da  ferradura  d'onde 
sáe  o  roíppão.  Férrea!  solece 
extremitas :  —  pi.  dobrada ; 
pedaços  da  túnica  em  que 
se  contêem  as  tripas  da 
vacca,  novilho  ou  cai"neiro, 
e  que  se  comem  guisados. 
Abdominis  aríetís,  ant  agni, 
aut  vituli  frusta: — de  her- 
radura; canello;  pedaço  de 
ferradura  já  gasto  com  o 
tempo.  Solece  ferreoe  fra- 
gmentum.  Criar,  hacer  ó  te- 
ner callos  (fr.  fig.);  crear, 
fazer  ou  ter  callos ;  endure- 
cer-se  com  o  costume  nos 


CAM 


563 


trabalhos  ou  nos  vicios.  Oh- 
durescere,  percallere :  — 
(bot.)  callo;  órgão  de  formas 
diversas,  que  se  acha  na 
base  das  flores  das  gramí- 
neas, e  que  em  geral  tem  a 
forma  de  um  rodete:  —  cal- 
lo; tumefacção  que  existe 
nas  articulações  de  algumas 
plantas. 

Callón,  m.  (fam.)  augm.  de 
Callo:  —  (art.)  pedra;  ca- 
lhau mui  liso  e  redondo  em 
fónna  de  um  ovo,  que  serve 
para  afiar  a  ponta  de  aço 
das  sovelas. 

Callonca,  adj.  Engrolada ;  diz- 
se  da  castanha  ou  bolota  meia 
assada :  —  tronga ;  applica- 
se  á  mulher  muito  devassa. 

Calloquí.  adj.  (germ.)  V.  Aji- 
tanado. 

Callosar.  n.  (ant.)  V.  Enca- 
llecer. 

Callosidad.  /.  Callosidade; 
dureza  da  especie  do  callo, 
mais  extensa,  aindaque  me- 
nos profunda :  —  (bot.)  cal- 
losidade; certas  excrescen- 
cias duras,  que  se  desen- 
volvem em  algumas  pi  antas: 
— (med.)  callosidade;  endu- 
recimento que  se  apresenta 
em  volta  das  ulceras,  em  con- 
sequência da  irritação  con- 
tinua dos  tecidos.  Callositas, 
atis. 

Calloso,  sa.  adj.  Calloso;  que 
tem  callo.  Callosus,  a,  um. 

Callua./.  Callua ;  pau  com  que 
os  índios  tecem  as  suas  man- 
tas :  —  pequena  tábua  com 
que  os  mesmos  preparam  os 
seus  tecidos. 

Cama.  /.  Cama;  leito  que  ser- 
ve para  dormir  e  descansar 
as  pessoas.  Costuma  com- 
por- se  de  enxergão,  colchão, 
lençoes,  manta  e  colcha :  — 
cama;  armação  de  madeira 
ou  ferro,  ou  por  si  só,  ou' 
junta  com  a  roupa.  Lectus, 
torus:  —  armação  do  leito, 
composta  de  cúpula,  sane- 
fas, cortinas  e  coberta  cor- 
respondente. Tori  ornamen- 
tum,  aulcea: — camada;  nos 
guisados  a  porção  de  carne, 
que  se  lança  estendida  em 
cima  de  outra  para  que  mu- 
tuamente se  communiquem 
calor.  Cibi  conditi  crustce  in- 
ductce,  superpositai :  —  nas 
mantas  das  mulheres,  cada 


564 


CAM 


iim  dos  pedaços  de  tafetá 
da  largura  da  seda  de  que 
se  comijõe  Mnliebris  veli 
fascíce:—  camada;  cada  uma 
das  differentes  porções  de 
al^gumas  cousas  que  se 
põem  estendidas  e  sobrepos- 
tas umas  ás  outras :  —  (fig-) 
cama;  tudo  aquillo  sobre 
que  se  pode  reclinar  o  corpo, 
e  assim  se  dá  ás  vezes  este 
nome  á  herva,  ao  campo,  á 
sepultura,  etc.:  —  cama;  si- 
tio onde  se  deitam  os  ani- 
maes  para  seu  descanso.  Ani- 
malium  cubile :—  cama ;  o  co- 
vil do  javali  e  de  outros  ani- 
maes  ferozes: — V.  Camada: 
-—(ant.)Y.  Sepulcro:  —  V. 
Pierna : — de  barco  ó  de  gôn- 
dola (fr.) ;  cama  de  barco  ou 
de  gôndola;  aquella  cuja 
parte  dianteira  tem  a  figura 
de  uma  barca:  —  de  campo; 
cama  de  campo;  a  que  é  lar- 
ga e  commoda.  Lectus  am- 
pliar: —  de  galgos  o  de  co- 
chinos :  —  cama  de  galgos  ou 
porcos;  a  que  está  descom- 
posta e  desarranjada.  Male 
eonstructus  lectus:  —  de  ma- 
trimonio; cama  de  casados; 
a  grande,  que  serve  para 
duas  pessoas.  Lectus  am- 
plior:  —  imperial;  thalamo 
ou  leito  imperial ;  a  que  tem 
docel  sustido  por  qviatro  co- 
lumnas. Caer  en  cama  o  en 
la  cama;  caír  na  cama; 
adoecer,  pôr-se  doente.  In 
morbum  delahi,  incidere.  Es- 
tar en  cama,  guardar  cama, 
hacer  ccvma;  guardar  a  ca- 
ma; estar  indisposto  e  pre- 
cisar conservar-se  na  cama. 
In  lecto  jacere;  cegrotantem 
in  lecto  jacere.  Hacer  la  ca- 
ma a  alguno;  fazer  a  cama 
a  alguém ;  trabalhar  em  se- 
gredo para  o  prejudicar. 
Hacer  la  cama  a  un  negocio  ; 
dar  os  passos  necessários, 
abril"  caminho  para  que  al- 
gum negocio  saia  bem.  Viam 
sternere  cid  aliquid.  Media 
cama;  meia  cama;  a  com- 
jDOsta  somente  de  um  col- 
chão, uma  manta,  um  lençol 
e  uma  almofada.  Chama-se 
assim  por  ser  a  metade  da 
roupa,  que  i'egularmente  se 
põe  n'ella.  Usa-se  também 
para  explicar  que  dois  dor- 
mem em  uma  cama,  porque 


CAM 

a  cada  um  pertence  metade. 

Demidia  lecti  instructi  pars. 
A  mala  cama  colchón  de  vi- 
no (rif.);  a  má  cama  colchão 
de  vinho;  adverte  que  quan- 
do se  espera  passar  má  noi- 
te se  procura  alliviar  este  in- 
commodo,  bebendo  de  quan- 
do em  quando  alguns  goles 
de  vinho.  Insomni  vinum. 
No  hay  tal  cama  como  la  de 
la  enjalma;  quem  tem  som- 
jio  em  toda  a  parte  dorme. 
Saltar  de  la  cama;  saltar 
da  cama;  levantar-se  d'ella 
com  ligeireza.  E  lecto  festi- 
nanter  sur  gere:  —  (cigr.)  tei- 
ró;  no  arado  a  peça  de  ma- 
deira curva,  que  está  presa 
por  um  extremo  entre  o  den- 
te e  a  rabiça  e  por  outro  no 
timão.  Pars  aratri  incurva 
ctii  stiva  innititur :  —  cama ; 
no  melão  e  alguns  outros 
fructos  a  parte  chegada  á 
terra  que  muitas  vezes  cos- 
tuma achar-se  assignalada 
ou  apodrecida.  Melopepionis 
aliorumve  fructuum  x)^"*'^ 
terree  incubans :  —  cama ;  ca- 
pa de  terra  ou  esterco,  que 
serve  ¡lara  crear  algumas 
plantas:  —  (art.)  leito;  entre 
constructores  de  carros  o  so- 
lo ou  plano  d'estes.  Carri  ta- 
bulatwn:  —  cama;  em  equi- 
tação cada  uma  das  barras 
do  freio  a  que  estão  u-nidas  as 
rédeas :  —  nesga ;  entre  al- 
faiates,  cada  uma  das  peças 
que  se  unem  á  largura  da  ca- 
pa para  que  saia  redonda. 
Usa-se  geralmente  no  plu- 
ral:— pZ.  palhetas;  nome 
que  se  dá  nas  ferrarias,  etc. 
ás  eminencias  praticadas  na 
superficie  de  uma  arvore,  que 
gira  sobre  si  mesma  por  meio 
de  uma  grande  roda  a  que 
está  unida,  e  ás  quaes  ele- 
vam e  deixam  caír  alterna- 
tivamente os  "martelos  ou 
pilões :  ■ — ■  (naut.)  cavidade ; 
buraco  que  faz  na  areia 
uma  embarcação  varada : 
—  V.  Grada,  na  sua  acce- 
pçâo  náutica  :  —  mecânica 
(med.J;  cama  mechanica;  a 
que  está  disposta  de  modo, 
que  permitte  que  os  doentes 
mudem  de  posição  sem  ex- 
perimentar algum  abalo:  — 
ortopédica;  cama  orthopedi- 
ca;  a  que  contém  um  me- 


CAM 

chanismo  ¡Droprio  para  indi- 
reitar  as  pessoas  defeituo- 
sas :  —  (zool.)  cama ;  genero 
de  mol  luscos,  cujas  especies 
são  umas  conchas  adheren- 
tes,  dos  mares  intertropi- 
caes.  Ha  também  algumas 
fosseis:  — cama;  genero  de 
conchas  bivalves,  que  con- 
tém um  grande  numero  de 
especies  todas  marinhas. 

Camacari.  m.  (bot.)  Camacari; 
nome  de  uma  arvore  do  Bra- 
zil,  cuja  casca  exhala  uma 
resina  vermelha  e  inodora 
que  se  usa  em  medicina  co- 
mo vermífuga. 

CamÁceo,  cea.  adj.  (zool.)  Ca- 
maceo;  similhante  ou  rela- 
tivo ao  genero  cama:  —  m. 
I^Z.camaccos;  familia  de  mol- 
luscos  da  ordem  dos  elato- 
brancliios,  que  tem  por  ty- 
po  o  genero  cama. 

Camachico  m.  Cacique;  chefe 
dos  indios. 

Camachuelo.  í».  {zool.)Y.  Par- 
dillo. 

Camada.  /.  Ninhada ;  filhos  que 
pare  de  uma  vez  a  coelha, 
a  loba  e  outros  animaes,  e 
se  acham  juntos  em  uma 
mesma  joarte.  Unius  partus 
conjwicta  proles :  —  (fig.) 
quadrilha;  companhia  de 
ladrões  que  andam  juntos. 
Pra^donum  tur-ma : — cama- 
da; coujuncto  dos  que  saem 
e  entram  de  uma  vez  nos 
hosi^itaes :  — cambada;  diz- 
se  em  geral  por  desjirezo  de 
qualquer  multidão  de  pes- 
soas que  formam  uma  espe- 
cie de  união,  como:  camada 
de  holgazanes,  de  jugadores; 
cambada  de  vadios,  jogado- 
res, etc. 

Camafeo,  m.  Camafeu;  figura 
lavrada  em  relevo  em  uma 
pedra  preciosa,  cujo  fundo  6 
regularmente  escuro;  tam- 
bém se  chama  assim  a  mes- 
ma pedra  lavrada.  Signum 
seu  effigies  media  sui  parte 
hqñllo  pretioso,  onyche  ple- 
rumque  a^it  achate,  promi- 
nens: — (pinf.) camafeu;  de- 
senho que  tira  um  pintor, 
quando  emprega  uma  côr  só, 
e  apresenta  claros  e  escuros 
sobre  um  fundo  de  oiro  ou  de 
azul,  que  representa  com- 
mummente  um  baixo-relevo. 

Camagróstida.  /.  (bot.)  Cama- 


CAM 

gróstida;  genero  do  plantas 
da  familia  das  gi-amiueas, 
composto  de  urna  só  especie 
que  se  encontra  cm  todos  os 
logares  arenosos  da  Europa. 

Camagrostídeo,  dea.  adj.  (bot.) 
Camagrostideo ;  o  que  se  pa- 
rece ou  se  refere  á  cama- 
gróstida :  — /.  pl.  camagros- 
tideas*,  tribu  de  plantas  gra- 
míneas, cujo  typo  é  a  cama- 
gróstida. 

Camaira.  /.  (hot.)  Claamaira; 
planta  labiada. 

Camal,  m.  Cabeçada  ou  cabres- 
to de  cânhamo  com  que  se 
prende  a  besta.  Capistrum, 
i :  —  (ant.)  cadeia  grossa 
com  a  sua  argola,  com  que 
se  prendem  os  escravos  ¡jara 
que  não  fujam.  Caiena,  «?; 
—  camal;  capacete  ou  izarte 
da  armadura  que  defendia  o 
pescoço,  feito  de  malha  mais 
íina  e  flexível. 

CamÁldula.  /.  V.  Camándula. 

Camalduleuse.  adj.Y.  Caman- 
dulense. 

Camaeeolis.  m.  (zool.)  Cama- 
leolis ;  genero  de  reptis  igua- 
nídos,  que  se  dinerençam 
dos  anolís  na  disposição  de 
suas  escamas  ventraes. 

Camaleón,  m.  (fig.)  Camaleão; 
o  adulador  que  muda  de  lin- 
guagem segundo  o  gosto  das 
pessoas: — (aüron.)  cama- 
leão ;  uma  das  doze  coustella- 
çoes  mcridionaes,  composta 
ou  formada  de  nove  estrel- 
las, situadas  no  coluro  dos 
equinoxios,  em  volta  do  cir- 
culo polar  antharctico.  Uniu- 
se  no  século  xvi  ás  que  os 
antigos  tinham  estudado  ao 
meio  dia  do  zodiaco :  —  blan- 
co, (bot.)  V.  Carlina :  —  mi- 
neral (min.);  camaleão  mi- 
neral; nome  que  se  dá  ao 
nianganato  e  ao  oxymanga- 
nato  de  potassa :  —  (zool.) 
camaleão;  genero  de  reptis 
da  ordem  dos  saurios,  algu- 
ma cousa  similhantes  aos  la- 
gartos, cuja  côr  muda  com 
grande  facilidade,  segundo 
a  reflexão  dos  raios  lumino- 
sos e  a  posição  do  observa- 
dor. Comprehende  até  qua- 
torze  especies  distinctas, 
que  se  encontram  na  Eiu-o- 
pa,  Asia,  Africa,  Madagás- 
car e Nova  Hollanda.  Amais 
conhecida  é  o  camaleão  añ-i- 
72 


CAM 

cano,  que  vive  nas  costas  do 
i\Iediterraneo.  E  de  costumes 
pacíficos,  c  em  extremo  in- 
dolente. Chamceleon,  onis. 

Camaleóxico,  CajialeÓxido,  da. 
adj.  (zool.)  Camaleonico;  o 
que  tem  a  forma  do  cama- 
leão:— m.  pi.  camaleonicos; 
família  de  reptis  da  ordem 
dos  saurios,  cujo  typo'  é  o 
camaleão. 

Camaleoparda,  Camaleopar- 
do. in.  (astr.)  Camaleopardo ; 
synonynio  de  camello  par- 
dal ou  de  girafa;  uma  das 
constellações  septentrionaes, 
próxima  ao  polo  boreal. 

Camaleopsis.  m.  (zool.)  Cama- 
leopsís;  genero  de  reptis 
iguanidos,  que  só  compre- 
hende uma  especie  indíge- 
na da  America,  cujo  aspe- 
cto é  análogo  ao  dos  cama- 
leões. 

Camambú.  'n^(hot.  p.  A.)  Ca- 
mambú; planta  silvestre  de 
um  pé  d^ílaltura,  que  dá 
uma  flor  amarella,  mui  doce, 
do  tamanho  de  uma  ginja 
garrafal,  c  coberta  com  um 
capulho  á  maneira  de  um 
botão  de  rosa. 

Camamila,  /.  (bot.)  V.  ManzçL- 
nilla. 

Camandula.  /.  Camandula;  o 
rosario  que  se  compõe  de 
urna  ou  tres  dezenas.  De- 
norum  aut  ter  denoriim  glo- 
bulorum  series: — jjZ.  (fig.) 
actos  de  devoção  verdadei- 
ros ou  fingidos.  Tener  mu- 
chas camandidas  (fr.  fam.); 
ser  hypocrita,  jacobeu,  pha- 
riseu,  velhaco,  manhoso,  tar- 
tufo. Calliditate,  versutia 
pollcre. 

Camandulexse.  adj.  (reí.)  Ca- 
mandulense;  pertencente  á 
ordem  da  Camandula,  que  é 
uma  reforma  da  de  S.  Ben- 
to. Camaldidensis,  is. 

Cama.ndulería.  /.  Hypocrisia, 
velhacaría,  manha,  falsa  de- 
voção. 

Camandulero,  ra.  adj.  (fam.) 
Hypocrita,  jacobeu,  phari- 
seu,  velhaco,  manhoso,  tar- 
tufo, embusteiro.  Usa-se  al- 
gumas vezes  como  substan- 
tivo. Hypocrita,  simulator, 
versidus. 

Camanonca.  /.  (ant.  comm.)  Té- 
la  antiga  que  se  usava  para 
forros  de  vestidos. 


CAM 


565 


Camaxsay.  m.  (bot.)  Camansay ; 
arvore  das  ilhas  Filippinas, 
cuja  madeii-a  se  usa  na  con- 
strucção  dos  navios. 

Cajcantueay.  m.  (tjot.)  Caman- 
turay;  arvore  da  India,  de 
genero  indeterminado,  cuja 
casca  tem  virtudes  febrífu- 
gas. 

Camanoc.  m.  (Ijot.)  Camanho- 
que;  especie  de  plantas  ori- 
ginarias de  Cayena,  cujas 
raizes  cozidas  no  rescaldo, 
no  forno  ou  em  agua  são 
comestíveis,  e  servem  de 
alimento  aos  animaes  do- 
mestico?. 

Cámara.  /.  Cámara;  sala  ou 
peça  principal  de  alguma 
casa.  Domus,  cubiculiim  pri- 
mar ium: —  cámara;  no  pa- 
lacio do  rei  a  sala  aonde  só 
têem  entrada  os  gentís-ho- 
mens,  ajudantes  de  cámara, 
embaixadores  e  algumas  ou- 
tras pessoas.  Interior  regia; 
domas  aula:  —  celleiro;  ñas 
casas  dos  lavradores,  a  peça 
que  está  no  alto,  destinada 
para  recolher  e  guardar  os 
grãos.  Granariiun,  horreum: 

—  cámara;  o  excremento  do 
homem.  Ventris  purgamenta, 
ejectamenta :  —  cámara;  an- 
tigamente a  residencia  ou 
corte  do  reí  e  do  possuidor 
de  algum  estado;  e  assim  se 
diz  da  cidade  de  Burgos  que 
era  cabeça  de  Castclía  e  cá- 
mara do  reí.  Eegia  curia: — 
(ant.)  cámara;  o  quarto  ou 
alcova  aonde  se  dorme:  — 
2)1.  cámaras;  o  fluxo  ou  eva- 
cuação do  ventre,  diarrhéa. 
Diarrliaa,  ventris  fluxus : — 
de  ciudad,  villa  ó  logar  (ant.) 
Y.  Concejo  ó  Ayuntamiento : 

—  de  los  p)aTios;  porteiro  da 
cámara  da  casa  real;  em- 
prego antigo  da  casa  real, 
que  tinha  a  sen  cargo  o  go- 
verno de  tudo  que  era  rela- 
tivo a  roupas  ou  vestidos 
pertencentes  ao  palacio:  — 
del  rey;  fisco  real.  Eegius 
fiscus.  Gentil  hombre  de  cá- 
mara; creado  particular- ;  no 
palacio  o  que  veste  e  despe 
o  rei,  que  serve  á  sua  mesa 
e  está  ás  suas  ordens  ira- 
mediatas  em  assumiatos  do- 
mésticos. Hacer  cámara; 
fazer  cámara,  evacuar,  exo- 
nerar o  ventre: — de  com- 


566 


CAM 


ptos  (adm.J;  camará  de  con- 
tos; tribunal  de  Navarra 
que  conhece  dos  negocios 
da  fazenda  publica.  Ratio- 
mtm  regiarum  tribunal:  — 
(anat.)  camará ;  em  geral  usa- 
se d' esta  palavra  como  cavi- 
dade, e  diz-se:  camará  ante- 
rior da  boca,  camará  poste- 
rior, etc.:  —  del  ojo;  cáma- 
ra do  olho;  cavidade  com- 
prehendida  entre  o  iris  e  a 
cornea  transparente  que  con- 
tém o  humor  do  olho,  cha- 
modo  aquoso:  —  posterior 
del  ojo;  cámara  posterior  do 
olho;  segundo  uns,  a  cavi- 
dade situada  atrás  do  iris 
entre  esta  membrana  e  a 
que  contém  o  humor  vitreo; 
segundo  outros,  o  espaço 
compreheudido  entre  a  es- 
clerótica e  o  iris;  e  segun- 
do outros,  o  espaço  em  que 
estão  contidos  os  humores 
vitreo  e  crystallino:  —  ópti- 
cas; cámaras  ópticas;  nome 
de  duas  eminencias  do  cere- 
bro, situadas  nos  ventrícu- 
los lateraes,  debaixo  da  abo- 
bada dos  tres  pilares  e  de- 
trás dos  corpos  acanallados, 
considerados  por  Gall  como 
apparelhos  de  prevenção: — 
(art.)  cámara;  nas  armas  de 
fogo  o  espaço  que  occupa  a 
carga.  Tormenti  hellici  ca- 
vus  interior: — cámara;  o 
quadrado  ou  quadrilongo 
que  se  forma  com  redes  nas 
almadravas  :  —  cámara;  ca- 
da uma  das  aberturas  pra- 
ticadas nas  paredes  de  um 
forno  de  vidro:  —  cámara; 
vasio,  espaço  ôco,  que  costu- 
ma encontrar-se  nas  grandes 
itíassas  de  metal  fundido, 
como  peças,  etc. :  —  de  mer- 
curio; cámara  de  mercurio; 
apparelho  que  usam  os  pho- 
tographos  para  expor  aos 
vapores  do  dito  metal  as  la- 
minas que  hão  recebido  a  pri- 
meira impressão  da  pessoa 
ou  do  objecto  retratado:  — 
de  plomo;  camará  de  chum- 
bo; grande  peça  feita  de 
Tima  prancha  d'este  metal, 
e  destinada  á  elaboração  do 
acido  sulphurico:  —  de  va- 
por; camará  de  vapor;  es- 
paço comprehendido  entre  a 
parede  ou  coberta  exterior 
da  caldeira  e  a  superficie 


CAM 

do  liquido :  —  (boi.)  camará ; 
fructo  mais  ou  menos  mem- 
branoso, composto  de  duas 
válvulas  soldadas  entre  si, 
contendo  cada  uma  varias 
sementes  ou  uma  só,  unida 
ao  angulo  interno :  —  clara 
(phys.);  camará  clara;  espe- 
cie de  prisma  de  crystal,  que 
'  sem  estar  privado  de  luz,  re- 
flecte os  objectos  sobre  um 
papei  com  suas  cores  e  for- 
mas naturaes.  Este  appare- 
lho, que  passou  por  algumas 
modificações,  emprega-se  pa- 
ra debiixar  facilmente  uma 
paizagem,  um  edificio  ou 
outro  qualquer  objecto:  — 
oscura;  camará  escura;  ap- 
joarelho  destinado  a  pintar 
sobre  ura  ¡^lano  a  imagem 
reduzida  de  uma  paizagem 
ou  de  um  objecto  qualquer: 
—  ardiente  (Idst.) ;  camará 
ardente;  nome  de  uns  tribu- 
naes  parecidos  com  o  da  in- 
quisição, fundados  antiga- 
mente com  fins  ¡jarticulares, 
como  perseguir  os  hereges, 
condemnar  os  envenenado- 
res, etc.:  —  de  Castilla; 
cámara  de  Castella;  conse- 
lho sujjremo,  que  se  comjíu- 
uha  do  presidente  ou  gover- 
nador de  Castella,  e  de  al- 
guns de  seus  ministros,  sem 
numero  fixo.  Consessus  ma- 
cjistratxmm  è  regio  Castellce 
senatu  ad  jura  2)<^t'>'onatus 
et  alia  negotia  pertractanda: 
— de  Indias;  cámara  das  In- 
dias; tribunal  composto  de 
ministros  do  conselho  das 
Indias,  que  exercia  a  respei- 
to dos  dominios  de  ultramar 
as  mesmas  funcções  que  a 
cámara  de  Castella  a  respei- 
to da  península.  Secretior 
magistratuum  senatus  super 
Indiarum  negotia :  —  estre- 
llada; cámara  estrellada; 
alto  tribunal  de  Inglaterra 
que  julgava  com  o  concurso 
de  jurado  e  com  uma  só  tes- 
temunha: —  Jidiana;  ca- 
mará Juliana;  nome  de  uma 
das  salas  dos  antigo  senado 
romano :  —  (naut.)  camará ; 
nos  navios  a  sala  que  está 
na  popa,  onde  se  alojam  os 
generaes  e  commandantes. 
Navis  conclave :  —  de  proa  ; 
camará  de  proa;  a  que  cos- 
tuma haver  no  lado  da  proa 


CAM 

em  algumas  embarcações 
para  o  alojamento  dos  offi- 
ciaes  de  marinha :  —  (mil.) 
camará;  ôco  ou  vão  que 
se  pratica  nos  extremos  dos 
ramaes  de  uma  mina,  com  o 
fim  de  collocar  n'elle  a  pól- 
vora necessária  para  a  fazer 
arrebentar,  e  que  adquire  o 
nome  de  fornilho  desde  o 
momento  em  que  contém 
a  carga  sufiiciente  para  es- 
te fim :  —  (polit.)  camará ; 
cada  um  dos  corpos  legis- 
lativos, que  costuma  haver 
nos  governos  representati- 
vos: —  alta;  camará  alta; 
a  dos  pares  ou  lords  em 
Inglaterra: — apostólica;  ca- 
mará apostólica ;  tribunal 
de  Eoina,  que  dirige  tudo  o 
que  é  concernente  ao  domi- 
nio temporal  do  papa.  Ca- 
mará ajíostólica:  —  baja; 
camará  baixa;  a  dos  com- 
muns  em  Inglaterra:  —  de 
diputados;  camará  dos  de- 
l^utados*,  congresso,  reunião 
dos  deputados  ou  delegados 
do  povo: — de  los  pares;  ca- 
mará dos  pares ;  um  dos  ra- 
mos do  poder  legislativo  em 
França  antes  da  revolução 
de  1848;  compunha-se  de 
altos  personagens  eleitos 
pela  coroa. 

Cajlvkada.  m.  Camarada;  o 
que  acompanha  a  outro,  co- 
me e  vive  com  elle.  Diz-se 
assim,  porque  costumam  dor- 
mir na  mesma  camará  ou 
quarto.  Contubernalis,  is: — 
camarada,  amigo  ou  compa- 
nheiro; o  que  anda  em  com- 
panhia de  outros  tratan- 
do-se  com  amizade  e  con- 
fiança, e  também  o  que  exer- 
ce o  mesmo  ofiicio  ou  segue 
o  mesmo  modo  de  vida.  Co- 
mes, sodalis,  amicus: — (ant.) 
V.  Bateria: — camaradagem ; 
reunião  ou  ajuntamento  de 
camaradas. 

Camaraje,  m.  Aluguer  da  ca- 
sa, granel  ou  tercena  onde 
estão  guardados  os  grãos. 
Conductitii  granarii  3pre- 
tium  annuum. 

Camaranchón,  m.  Desvão;  o 
mais  alto  da  casa,  onde  se 
costumam  guardar  os  tras- 
tes velhos.  Suhtegiãanea:— 
(fig.)  casebre  ou  quarto  es- 
treito, escuro  esujo:  —  par- 


CAM 

te  recóndita,  retirada,  pro- 
funda, 6  assim  diz  Cervan- 
tes: ojos  hundidos  en  los  úl- 
timos camaranchones  del  ce- 
rebro; olhos  sumidos  nos  úl- 
timos vãos  ou  profundida- 
des do  cerebro. 
Casiarea.  /.  (iof.)  Camarea^ 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  malpighiaceas,  com- 
posto de  seis  especies  de  ar- 
bustos, indígenas  do  Brazil: 

—  camarea;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  umbelli- 
feras,  composto  de  duas  es- 
pecies herbáceas,  que  cres- 
cem no  cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

Camarera.  /.  Criada  grave ;  a 
mulher  de  mais  respeito  que 
serve  nas  casas  principaes. 
Primaria  f amida : — ?»  ayor; 
camareira  mor;  a  senhora 
de  mais  auctoridade  entre 
as  que  servem  a  rainha.  Pri- 
maria  femina  regina}  cubi- 
culo  prceposHa. 

Camarería.  /.  Camarería  ;  em- 
prego de  camareira.  Cubicu- 
larii  mvnvs :  —  desconto  de 
quarenta  maravedis  por  mi- 
lhar que  levava  o  camareiro 
das  livranças  extraordina- 
rias que  o  rei  mandava  dar, 
Pensio  regio  cubiculario  jicr- 
soluta  ex  decreta  pecunia  à 
rege. 

Camarero,  m.  Celleirciro ;  gu  ar- 
da de  um  celleiro  publico; 
em  alguns  logares  o  que 
tem  a  seu  cargo  o  trigo  dos 
celleiros  públicos  ou  o  dos  di- 
zimos e  das  terças  ou  o  grao 
que  se  lança  nos  graneis. 
Horrei  publici  prcefectus :  — 
camareiro;  criado  de  muita 
distincção  que  servia  nas 
casas  (ios  grandes,  c  man- 
dava em  tudo  que  perten- 
cia á  sua  cámara.  Cubicu- 
larius,  ii:  —  viaj/or;  cama- 
reiro mor;  na  casa  real  de 
Castella  chamava-se  assim 
o  chefe  da  cámara  do  rei. 
Pegis  à  cubículo,  regio  cubí- 
culo prcefectus :  —  criado  de 
quarto;  o  criado  das  hospe- 
darias ou  pousadas,  que  tra- 
ta dos  ajíosentos  dos  hospe- 
des:— de  las  armas.Y.  Gua- 
darnés. 

Camareta.  /.  dÍ7n.  de  Cámara, 
na  significação  de  alcova: 

—  (naut.J  cámara  pequena; 


CAM 

applica-se  á  cámara  de  proa 
e  ás  dos  navios  mercantes 
quando  são  pequenos.  Tam- 
bém se  chama  assim  a  que 
costuma  existir  sobre  a  co- 
berta do  convés  em  algumas 
fragatas  e  corvetas,  e  o  si- 
tio que  os  paioes  deixam 
desembaraçado  no  meio  da 
despensa,  onde  se  distribuem 
diariamente  as  rações  da  tri- 
pulação ou  guarnição. 

Gamaria.  /.  (zool.J  Gamaria; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heteromeros  da  familia 
dos  estenelitros,  cujo  typo  é 
a  camaria  brilhante  do  Bra- 
zil, notável  por  sua  grande- 
za e  côr  acobreada. 

Camarico,  m.  Camarico;  certo 
tributo  que  pagavam  anti- 
gamente os  indios :  —  pre- 
sente de  carneiros,  galli- 
nhas,  ovos,  etc.  que  os  in- 
dios levavam  a  seus  curas. 

Camarídeo,  dea.  ad).  (bof.J  Ca- 
marideo;  ^que  se  parece 
com  uma  camará.  Applica- 
se  ás  vages  quando  têem 
nm  sulco  no  extei'ior,  e  a 
inscrsão  das  sementes  cor- 
corresponde  pela  parte  in- 
terna ao  mesmo  ponto. 

Camariento,  ta.  adj.  Camaren- 
to;  diz-se  da  pessoa  que  pa- 
dece cama^ras,  ou  do  que  é 
propenso  a  diarrhéa.  Fario- 
lus,  ventris  fluxione  labo- 
rans. 

Camarilla.  /.  dim.  de  Cama- 
rá:—  camarilha;  turba  de 
palacianos  sem  mérito  al- 
gum, que,  por  torpezas  e 
baixas  adulações,  dirigem  os 
actos  do  chefe  do  estado 
no  sentido  de  seus  interes- 
ses ou  preoccupaçoes,  sem 
alguma  responsabilidade  ou 
perigo,  ou  occupam  os  pri- 
meiros cargos  da  nação  para 
explora-los  por  si  mesmos, 
ou  para  faze-los  explorar  se- 
cretamente :  —  pequena  ca- 
mará, quarto  pequeno  em 
que  os  mestres  açoutavam 
os  rapazes.  Angustuni  cuhi- 
culum. 

Camarim,  m.  Camarim ;  logar 
commummente  adornado  por 
detrás  do  altar,  no  qual  se 
colloca  alguma  imagem;  ou 
aquel]  e  em  que  se  guai'dam 
suas  alfaias  e  vestidos.  In- 
terior arca  seu  altar  is  celia: 


CAM 


567 


—  camarim;  pequena  cama- 
rá retirada  aonde  se  guar- 
dam as  bugiarias  de  ciys- 
taes,  porcelanas  e  outras  al- 
faias exquisitas.  Pretiosce 
supellectili  reponendce  desti- 
natum  cubiculum:  —  (ant.) 
camarim,  gabinete;  quarto 
retirado  para  o  despacho 
dos  negocios: — V.  Tocador, 
jDor  aposento  em  que  se  pen- 
teiam as  senhoras :  — (naut.) 
V.  Camarote,  na  sua  jori- 
meira  accepção. 

Camarina.  /.  (bot.)  Camarina; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  empetreas,  que  com- 
prehende  varias  especies  de 
arbustos,  sempre  verdes,  sen- 
do a  mais  notável  a  chama- 
da camarina  de  fructos  ne- 
gx'os,  que  se  acha  nas  altas 
montanhas  da  Europa,  cen- 
tral e  nas  regiões  polares. 

Camarina.  /.  V.  Monte  bajo. 

Camarista,  m.  Camarista; 
membro  do  conselho  da  cá- 
mara. Supremi  consilii  re- 
galis  cámara  minister:  — 
o  que  vivia  em  algum  quar- 
to de  hospedaria  e  não  ti- 
nha trato  com  os  mais  hos- 
pedes:— /.  dama  camaris- 
ta; senhora  de  distincção, 
que  assiste  e  serve  na  ca- 
mará da  rainha,  princeza 
ou  infantas.  Femina  regina 
Gubicido  deserviens. 

Camarita.  /.  (cmt.)Y.  Cama- 
rilla. 

Camarleng.vdo,  Camarlengato. 
m.  Camerlengado ;  dignidade 
de  camarlengo. 

Camarlengo,  m.  Camarlengo; 
alto  empregado  da  casa  real 
de  Aragão,  que  gosava  de 
grandes  preeminencias,  e 
cuja  dignidade  correspondia 
em  parte  á  que  houve  de  ca- 
mareiro na  casa  real  de  Cas- 
tella. Pegii  cubiôidi  summus 
prcefectus  camerarius :  —  ca- 
merlengo;  em  Eoma  o  car- 
deal presidente  da  cámara 
apostólica  e  chefe  do  the- 
som-o,  e  que  governa  tempo- 
ralmente o  estado  e  admi- 
nistra justiça  no  interreguo 
do  papa. 

Cámaro,  Camarón,  m.  (zool.) 
Camarão;  genero  de  crustá- 
ceos da  ordem  dos  estoma- 
tópodes,  que  tem  duas  pol- 
legadas  de  comprido  e  meia 


568 


CAM 


de  grossura,  oito  patas,  o 
corpo  alguma  cousa  iucur- 
vado,  e  de  cuja  parte  ante- 
rior sáe  uma  especie  de  an- 
tena com  eminencias  á  ma- 
neira de  pequenos  dentes,  e 
rodeados  de  umas  peque- 
nas barbas.  Câncer  squilla. 

Camaronero,  m.  Camaroeiro ;  o 
que  pesca  ou  vende  cama- 
rões. Cancrorum  sqidllarum 
piscator  vel  venditor. 

Camarosis.  /.  (meã.)  Camaro- 
sis;  fractura  dos  ossos  do 
cráneo,  cujos  fragmentos  se 
acham  dispostos  de  modo 
que  formam  uma  abobada 
com  a  base  apoiada  na  du- 
ra-mater. 

Camarota.  /.  (zool.)  Camarota 
(em  forma  de  abobada);  ge- 
nero de  insectos  dipteros,  da 
familia  dos  atericeros,  cujo 
typo  é  a  camarota  de  tarso 
amarello,  notável  pela  f(5r- 
nia  deprimida  de  sua  cabeça, 
e  oriunda  do  meio  dia  da  Eu- 
ropa. 

Camarote,  m.  (naut.)  Camaro- 
te; cada  uma  das  pequenas 
divisões,  destinadas  nos  na- 
vios para  pôr  as  camas.  Cu- 
biculum  in  navi. 

Camarotídeo,  Camarótido,  da. 
adj.  (zool.)  camarótido;  o 
que  se  refere  ao  camaroto 
ou  se  parece  com  elle :  — /. 
pi.  camarotideas ;  divisão  da 
familia  dos  curculiónidos  or- 
tlioceros,  cujo  typo  é  o  gene- 
ro camaroto. 

Camarotis.  /.  (bot.)  Camarotis; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orcbideas,  tribu  das 
vandcas,  composto  de  uma 
única  especie,  originaria  da 
índia. 

Camaroto.  jí?.  (zool.)  Camaroto 
(em  forma  de  abobada)  ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos  ortbocei'os, 
composto  de  duas  especies 
originarias  da  America. 

Camasia.  /.  (bot.)  Camasia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  liliáceas,  tribu  das  as- 
phodelias,  que  forma  parte, 
segundo  alguns,  do  genero 
cianotis. 

Camasquince,  adj.  Abelhudo; 
applica-se  á  pessoa  que  se 
intromette  no  que  lhe  não 
pertence  ou  importa.  Arde- 


CAM 

lio,  alienis  se  negotns  im- 
miscens. 
Camastro,  in.  Barra;  leito  po- 
bre que  usam  os  trabalha- 
dores. Rusticanum  lectum : 
—  tarimba;  armação  de  tá- 
buas unidas  e  dispostas  em 
plano  inclinado,  onde  os  sol- 
dados nos  corpos  da  guarda 
e  os  presos  em  alguns  cár- 
ceres, accommodam  as  suas 
camas:  —  catre;  especie  de 
leito  pequeno  feito  com  cin- 
tas de  lona. 

Camastrón,  m.  (fam.)  Marau, 
astuto,  manhoso;  o  que  espe- 
ra opportunidade  para  fazer 
o  seu  negocio.  Usa-se  mais 
commummente  com  alguns 
adjectivos.  Aslutus,  cautiis, 
callidus. 

Camastronazo.  m.  augm.  de 
Camastrón. 

CAMBA./.Camba  ou  caiba ;  qual- 
quer das  barras  do  freio,  a 
que  estão  presas  as  rédeas. 
Freni  retinaculuni :  — (ant.) 
V.  Pierna: — pi.  caimbas; 
nesgas  dos  vestidos : — (a^gr-) 
ápo ;  peça  curva  do  arado  em 
que  se  i^rcnde  o  dente :  — 
(art.)  chapa  de  rasto  de  uma 
roda. 

Cambalachar.  a.(anf.JY.  Cam- 
balachear. 

Cambalache,  m.  (fam.)  Camba- 
lacho, alborque,  barganha; 
troca  de  uma  cousa  por  ou- 
tra ;  diz-se  commummente 
de  alfaias  de  pouco  valor. 
Permutatio,  commutatio. 

Cambalachear,  a.  (fam.)  Albor- 
ear; permutar,  trocar,  cam- 
biar umas  cousas  por  outras. 
Permutare,  commutare: — -n. 
enganar  os  compradores,  an- 
dar em  cambalachos. 

Cambalachero,  adj.  Alborca- 
dor;  o  que  faz  alborques, 
cambalachos. 

Cambaleo,  Cámbales,  vi.  Com- 
panhia antiga  de  cómicos  ou 
farçantes,  comj^osta  de  cinco 
homens  e  uma  mulher  que 
cantava.  Andava  esta  com- 
panhia pelos  povos  e  casaes 
Vagantium  liistrionum  soda- 
litium. 

Cambalí.  m.  Chambali;  especie 
de  aço  que  vem  do  Levante. 

Cambariella.  /.  (ant.)  V.  Ca- 
marilla.  Tálamo. 

Cambaso.  m.  (art.)Y.  Cambesa. 

Cambayes.  /.  pi.  (comm.)  Cam- 


CAM 

bayes  tela  de  algodão  que 
se  fabrica  em  Madrasta. 

Cajibeo.  m.  (ant.)  V.  Cambio. 

Cambera./,  (art.)  Camaroeiro; 
rede  para  apanhar  ou  pescar 
camarões  c  carangueijos. 

Cambesederia./.  (bot.)  Cambe- 
sederia;  genero  de  plantas 
da  familia  das  melastoma- 
ceas,  que  comprehende  umas 
doze  especies,  e  são  arbustos 
de  folhas  sesseis  e  flores  so- 
litarias ou  em  corimbo,  de 
cor  de  purpura,  originarias 
da  America  meridional. 

Cambia.  /.  (ant.)  V.  Cambio. 

Cambiable,  adj.  Cambiavel, 
permutável,  trocavel ;  o  que 
se  pckle  cambiar  ou  trocar. 
Permutationi  ajyftts. 

Cambiada./,  (ant.)  Cambiada; 
em  equitação  a  acção  de  pas- 
sar de  mão :  — de  mano ;  diz- 
se  quando  marchando  o  ca- 
vallo  sobre  uma  mão  no  cir- 
culo, muda  de  direcção  pas- 
sando pelo  ineio  e  tomando 
a  opposta  ao  chegar  sobre  a 
pista: — (naut.)  cambar;  ac- 
ção de  mudar  o  apparelho, 
rumo,  etc.,  e  o  de  mudar  ou 
mudar-se  o  vento: — V.  Vi- 
rada. 

Cambiadizo,  za.  «f?/ TMudavcl, 
vario,  inconstante.  Levis, 
mobilis,  inconstans. 

Cambiador,  m.  Cambiador;  o 
que  troca.  Permutans,  an- 
tis :  —  cambiador ;  o  que  re- 
duz as  moedas  de  uma  espe- 
cie a  outra,  mediante  certo 
interesse:  —  (ant.)  V.  Cam- 
bista.-^(germ.)  rufião;  pae 
ou  sustentador  da  devassi- 
dão. Leno,  onis. 

Cambial,  m.  (comm.)  Letra  de 
cambio. 

Cambiamiento,  m.  Troca;  acção 
e  cffeito  de  trocar :—  mudan- 
ça, variedade,  inconstancia. 
Mtdatio,  varietas. 

Cambiante,  p.  a.  de  Cambiar : 
— m.  cambiante ;  a  variedade 
de  cores  que  faz  a  luz  cm 
alguns  corpos.  Usa-se  mais 
commummente  no  plural,  e 
fallando  de  alguns  tecidos. 
Colorum  varietas  eodem  loco 
ex  diversa  luminis  repercu- 
sione  orta: — (fig.  e  ant.jY. 
Variación :  —  de  letras.  V. 
Cambista,  Banquero :  — pi- 
(pint.)  cambiantes;  tafetás 
ou  pannos  em  que  os  claros 


CAM 

ou  parte  illuminacla  ajípa- 
rece  de  còr  diversa  da  que 
tem  a  que  não  participa  de 
tanta  luz.  Pannorum  ao  ves- 
tium  viva  in  picturis  re- 
prcBsentatio  :  —  de  Ejipto 
(sool.J  cambiante  do  Egyp- 
to;  especie  de  rej)til  saurio 
da  familia  dos  iguanidos, 
cujas  cores  mudam  com  tan- 
ta facilidade,  como  as  do  ca- 
maleão. 

Cambiar,  a.  Cambiar;  trocar, 
permutar  uma  cousa  por 
outra.  Mutare,  permutare: 
■ —  mudar,  variar,  alterar. 
Mutare: — cambiar;  dar  ou 
tomar  dinheiro  a  cambio. 
Pecimiam  perrmdare  hicri 
gralia :  —  transferir;  mudar 
ou  passar  a  alguém  de  uma 
liarte  para  outra.  Acha-se 
também  usado  como  reci- 
proco. Transferre,  transmit- 
tere  :  —  mudar ;  converter 
uma  cousa  em  outra.  Diz-se 
em  sentido  natural  e  figura- 
do:— mudar,  variar;  alte- 
rar-se  as  feições  por  cau- 
sa de  alguma  enfermidade : 
— de  hoja  (fr.);  mudar  de 
folha;  tratar  de  outro  as- 
sumpto, variar  de  conversa- 
ção:—  de  mano  fart.J;  pas- 
sar de  mão;  em  equitação, 
fazer  que  o  cavallo  galopan- 
do com  iié,e  mão  esquerda, 
passe  a  galopar  com  pé  e 
mão  direita,  e  ao  contrario. 
Jilqiii  motus  in  curso  mata- 
re :  —  (naut.)  cambar ;  fal- 
lando das  velas  ou  do  appa- 
relho,  trocar  algumas  d'el- 
las  caçando-as  da  banda  ou 
do  lado  contrario  áquelle 
em  que  ia  mareado : —  de  bor- 
do, de  vuelta,  la  barbada  o  la 
proa.Y.  Virar,  na  correspon- 
dente accepção :  —  el  timon. 
V.  Timon,  em  igual  phr ase: 
—  elpaso  (mil.) :  trocar  o  pas- 
so; substituir  uma  perna  á 
outra  na  marcha  por  meio 
de  um  movimento  individual 
mcthodieo ;  o  que  serve  para 
n'ella  se  unirem  os  soldados 
e  assentarem  todos  a  um 
tempo  o  mesmo  pé  no  chão. 

Cambija.  /.  Mãe  d'agua;  reser- 
vatório de  agua  elevado  so- 
bre a  terra.  Castellum,  aquce 
receptaculum  supra  terram 
instructum:  —  ('a?'c/í.J  prumo, 
esquadro.  Normalis  linea. 


CAM 

Camril.  m.  (ant.)  Especie  de 
medicamento  similhante  á 
areia,  de  que  usavam  anti- 
gamente para  algumas  en- 
fermidades dos  cães,  e  hoje 
se  ignora  qual  é. 

Cambio,  m.  Cambio;  troca,  per- 
mutação de  uma  cousa  por 
outra.  Mutatio,  piermutatio : 

—  (fiff-)  mudança,  variação, 
alteração:  —  volubilidade, 
inconstancia:  —  (ant.)  V. 
Cambista:  — •  compensação 
equivalente:  —  de  mano; in- 
triga, manha:  — ^jeZo  apelo; 
troca,  ella  por  ella;  troca  de 
uma  cousa  por  outra  sem 
mediar  interesse  nem  valor 
algum :  —  finta ;  em  esgri- 
ma, sorte  em  que  se  finge 
livrar  sem  a  extensão  do 
braço  e  por  conseguinte  sem 
adiantar  a  ponta  da  espada: 

—  de  marcha;  apparelho  de 
mudança;  mechanismo  em- 
pregado nas  locomotivas  pa- 
ra pôr,  quando  se  quer,  o  tira- 
dor em  relação  com  um  dos 
excêntricos  e  fazer  que  aquel- 
las marchem  para  trás  ou 
para  diante:  —  de  via;  mu- 
dança de  via;  operação  por 
meio  da  qual  os  trens  pas- 
sam de  uma  linha  á  outra 
nos  caminhos  de  ferro.  Pa- 
lanca de  cambio;  alavanca 
de  agulha;  barra  recta  ou 
curva,  movei  em  volta  de 
um  eixo,  que  communica 
com  o  apiiarelho  de  mudança 
de  via,  nas  locomotivas,  e  se 
acha  ao  alcance  do  condu- 
ctor mechanico.  Rueda  de 
cambio  ;  roda  de  movimento ; 
roda  com  o  seu  correspon- 
dente carrete,  collocado  de- 
baixo do  quadrante  dos  re- 
lógios, e  destinada  a  pôr  em 
movimento  a  roda,  a  q  ue  está 
sujeito  o  ponteiro  das  ho- 
ras :  —  (comni.)  premio ;  entre 
negociantes,  o  acto  de  tomar 
dinheiro,  obrigando-se  por 
certo  desconto  a  pô-lo  na  par- 
te em  que  se  ajusta :  —  agio ; 
augmento  oix  diminuição  de 
valor  que  se  dá  á  moeda  de 
jjrata  ou  oiro,  ao  temido  da 
paga,  nas  provincias  a  que 
se  destina.  Também  se  cha- 
ma assim  o  interesse  que  se 
leva  por  descontar  as  letras, 
negocia-las  e  faze-las  girar. 
Fcenus  pro  jpectmice  permu- 


CAM 


569 


tatione :  —  premio;  interesse 
que  se  dá  recebendo  o  di- 
nheiro antes  do  praso  ou 
por  empréstimo:  —  troca; 
acção  de  dar  uma  moeda  por 
outra  ou  por  papel.  Permu- 
tatio,  onis:  —  cambio;  lo- 
gar onde  se  fazem  os  cam- 
bios. Mensariorum,  argen- 
tarior  um  fórum:  — pi.  cam- 
bios; valores  relatÍA^os  das 
moedas  de  differentes  pra- 
ças, sua  correspondencia  e  o 
preço  em  dinheiro  nos  dÍA'er- 
sos  mercados:  —  cambio; 
operação  arithmetica,  por 
meio  da  qual  se  reduz  o  va- 
lor de  uma  letra  em  moeda 
de  certa  nação  á  de  outra 
ou  outras :  —  maritimo;  ris- 
co marítimo;  contrato  pelo 
qual  uma  pessoa  empresta 
dinheiro  a  outra  sobre  obje- 
ctos expostos  ao  risco  do 
mar,  sob  condição  de  que  se 
estes  se  perdem,  fica  sem  a 
somma  emprestada,  reco- 
brando-a  no  caso  contrario, 
com  o  juro  ou  premio  con- 
vencionado. A  escriptura  em 
que  se  solemnisa  este  con- 
trato chama-se  de  grande 
aventura:  —  minuto;  cam- 
bio; a  troca  que  se  faz  de 
umas  moedas  por  outras,  pa- 
gando certo  interesse,  como 
prata  ¡oor  oiro,  cobre  por  pra- 
ta. Monetarum  diversi  metal- 
li  permutatio,  pacto  fcenore: 
—  de  letras.  V.  Letra :  —  se- 
co; negocio  que  se  faz  dando 
dinheiro  a  cambio  com  letra 
simulada  que  serve  para 
occultar  o  lucro  que  resulta 
ao  que  dá  o  dinheiro,  como 
se  dera  letra  verdadeira.  Pe- 
cunicepermutatio  fallad  syn- 
grapho  firmata.  Letra  de 
cambio.  V.  Letra.  Primera 
de  cambio;  primeira  via;  a 
primeira  letra  de  cambio  que 
se  emitte,  para  a  diflerençar 
da  segunda,  terceira,  etc. 
que  se  dão  quando  o  valor 
d'aquella  se  não  realise^  por 
uma  (causa  qualquer.  A  las 
primeras  de  cambio;  ao  co- 
meço, desde  o  principio  de 
um  negocio  ou  assumpto. 
Pene  inceptâ  re:  —  (germ.) 
bordel;  casa  de  prostitui- 
ção, de  devassidão :  —  de 
frente  (mil.);  mudança  de 
frente;  movimento  das  evo- 


570  CAM 

Incoes  em  linha,  pelo  qual 
muda  esta  de  frente,  execu- 
tando uma  grande  conversão 
para  a  frente  ou  para  a  re- 
taguarda, quer  seja  que  se 
componha  de  massas  ou  co- 
lumnas parei aes,  quer  se 
ache  em  linha  de  batalha. 

Cambista,  m.  Cambista;  o  que 
nas  praças  de  muito  com- 
mercio  troca  umas  moedas 
por  outras,  ou  por  billietes 
ou  notas  do  banco.  Argenta- 
riils,  nummularius,  viensa- 
rius. 

Cambium.  m.  fbot.)  Cambium; 
substancia  branca  transpa- 
rente, sem  cheiro,  de  sabor 
doce,  mucilaginosa,  e  com- 
posta de  uma  porção  de  gló- 
bulos também  brancos,  que 
no  fim  da  primavera  e  do 
estio  se  acha  entre  o  albur- 
no e  a  casca  dos  vegetaes. 

Camelete,  m.  Especie  de  lã. 

Cambo.  m.  (Iwt.)  Cambo;  va- 
riedade de  chá  mui  aroma- 
tico  e  de  cor  de  violeta. 

Cambojia.  /.  (bot.)  V.  Garci- 
nia, Guiagamba. 

Cambra.  /.  (ant.)  V.  Cámara, 
Cuarto. 

Cambrasina.  /.  (comm.)  Cam- 
brainha ;  tela  fina  que  vem  do 
Egypto,  e  que  tem  este  no- 
me por  se  parecer  com  a 
cambraia. 

Cambray.  m.  Cambraia;  tela 
mui  fina  que  tomou  este  no- 
me da  cidade  em  que  se  fa- 
bricava. Linteum  camera- 
cense. 

Cambrayado,  da.  aclj.  Acam- 
braiado;  pertencente  á  cam- 
braia ou  parecido  com  ella. 
Cameracensi  linteo  assimi- 
lis. 

Cambrayón,  on.  (comm.)  Cam- 
braieta;  télaj^arecida  á  cam- 
braia, mas  menos  fina.  Ca- 
meracense  linteum  ivferioris 
nota. 

Cambrón,  m.  (bot.)  V.  Cambro- 
nera:—  (art.)  grampo;  en- 
tre impressores,  cada  um  dos 
quatro  ferros  que  conduzem 
a  rama  com  igualdade  so- 
bre as  grades  collocadas 
debaixo  do  carro  da  prensa: 
—  pi.  peças  de  ferro  fixas 
nas  caixas  dos  teares  de  se- 
da, que  servem  de  guia  ás 
lançadeiras. 

Cambronal,  m.  Cambroal ;  sitio 


CAM 

ou  logar  que  abunda  em 
cambroes. 

Cambronera./.  (Iwt.)  Cambroei- 
ra;  genero  de  plantas  cujos 
ramos  são  ondulados  e  espi- 
nhosos, com  folhas  cuneifor- 
mes, que  ordinariamente  se 
pi  antam  nos  vallados  das  her- 
dades. Lycium  europceum. 

Cambuj,  to.  Touquinha.  Em 
Murcia  e  em  algumas  outras 
jiartes  dáse  este  nome  á  coi- 
fa de  panno  que  se  põe  ás 
creanças  para  que  tenham  a 
cabeça  direita.  Puerilis  ca- 
lantica :  —  (ant.)  véu.  Lar- 
va, ce. 

Camedrio,  m.  (bot.)  Chame- 
drys;  genero  de  plantas  la- 
biadas que  nascem  nos  lo- 
gares incultos  e  pedrego- 
sos. 

Camedris,  to.  V.  Camedrio. 

Camedrita.  /.  (jyharm.)  Cha- 
medryta;  infusão  de  chame- 
drys  e  vinho. 

Caméiris.  to.  Chameiris;  pe- 
quenas especies  de  iris. 

Camelar,  a.  Adular:  —  namo- 
rar. 

Cameleon.  to.  (T)ot.)  Chame- 
leão;  especie  de  cardo. 

Cameleopardo.  to.  (zool.)  V. 
Girafa. 

Camelete,  to.  (ant.  mil.)  Ca- 
melete; peça  grande  de  ar- 
tilheria  de  que  se  usou  j)ara 
bater  muralhas.  Grandius 
tormentum  bellicum. 

Camelia.  /.  (bot.)  Camelia; 
planta  e  flor  que  também  se 

.    chama  rosa  do  Japão. 

Cameliano,  na.  adj.  Camelino; 
de  camelo :  —to.  pi.  cameli- 
nos;  familia  de  mammiferos 
da  ordem  dos  ruminantes, 
cujo  typo  é  o  genero  camelo. 

Camélico,  ca.  adj.  Camelico; 
que  se  parece  ou  refere  ás 
camelias. 

Cameliforme.  adj.  Camelifor- 
me;  que  em  sua  forma  se 
parece  com  o  camelo. 

Camelina.  /.  (bot.)  Camelina; 
planta  crucifera. 

Camelíneo,  a.  adj.  (bot.)  Ca- 
melineo ;  que  é  parecido  com 
a  camelina. 

Camelo,  to.  (ant.  mil.)  Came- 
lo; pequeno  canhão  de  arti- 
Iheria :  —  (zool.)  V.  Camello. 

Camelócico,  ca.  adj.  (bot.)  Ca- 
melocico  que  se  parece  ao 
genero  camelico: — f-pl.  ca- 


CAM 

melocicas;  tribu  de  plantas 

camelicas. 

Camelocio.  m.  (bot.)  Camelo- 
cio;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia dos  myrthaceas. 

Camelórnito,  ta.  adj.  (zool.) 
Camelórnito;  qvialificação 
de  certas  aves  que  têem 
uma  similhauça  remota  com 
o  camelo  :  — /.  pi.  camelór- 
nitas;  familia  de  aves  per- 
naltas,  que  comprehende  os 
abestruzes,  e  assim  chama- 
da pela  velocidade  com  que 
andam. 

Camelotado,  da.  adj.  Parecido 
ao  camelão. 

Camelote,  to.  Chamalote;  es- 
tofo de  pello  de  camelo  com 
mescla  de  lâ.  Camelinum 
textum. 

Camelotero,  RA.  s.  O  quB  faz 
ou  vende  camelão. 

Camelotina./.  Estofo  que  imi- 
ta o  camelão. 

Cameloton.  to.  Camelão;  es- 
tofo. 

Camella.  /.  Camela;  fêmea  do 
camelo.  Camelus  femina : — 
gamella;  A^asilha  de  madeira 
que  serve  para  aparar  o  lei- 
te que  se  ordenha  ás  came- 
las e  outros  animaes.  Camel- 
la, alveus  ligneus.  (agr.)  V. 
Camellón. 

Camellar,  adj.  Camelino;  de 
camelo. 

Camellario.  to.  Cameleiro ; 
tratador  ou  conductor  de 
camelos.  Camelarius,  ii. 

Camellejo.  m.  dim.  de  Camel- 
lo^ camelinho. 

Camellería.  /.  Ofíicio  de  came- 
leiro. Camielasia,  02: — cur- 
ral em  que  se  recolhem  os 
camelos. 

Camellero,  to.  V.  Camellario. 

Camellito.  to.  Camelo  recem- 
nascido. 

Camello,  m.  (zool.)  Camelo; 
animal  quadrúpede, mammi- 
fero,  ruminante,  de  pescoço 
mui  comprido,  mais  alto  que 
o  cavallo  e  com  uma  corco- 
va no  lombo ;  cria-se  na  Asia, 
supporta  uma  grande  carga, 
e  passa  muitos  dias  sem  be- 
ber. Este  genei-0'de  mammi- 
feros é  dividido,  segundo 
uns,  em  duas  especies,  que 
são,  o  camelo  ¡propriamente 
dito  e  o  dromedario,  e  se- 
gundo outros,  em  dois  sub- 
géneros, comprehendendo  o 


CAM 

primeiro  as  duas  especies  ci- 
tadas e  o  outro  todas  as  dos 
Ihamas : — (mil.)  camelo ;  ca- 
nhão de  artilheria  antigo, 
curto,  de  grosso  cano,  alma 
ou  diâmetro  de  j)ouco  alcan- 
ce e  effeito.  Tormenti  genus: 

—  (naut.)  camelo,  calal^re. 
Camello-pardal,  to.  (zool.)  Ca- 
melo-pardal ;  quadrujjede 
que  tem  cabeça  de  camelo  e 
as  pernas  salpicadas  de  bran- 
co russo :  é  differente  da  gi- 
rafa, posto  se  pareça  com 
ella. 

Camellón,  m.  Gamellào-,  ma- 
deiro quadrilongo  cavado 
no  meio,  que  serve  para  dar 
de  beber  a»  gado  vaccum, 
E  muito  usado  nas  monta- 
nhas de  Santander,  Castella 
a  Velha,  etc.  Camellalignea: 

—  (X>.  Am.)  cova  em  que  os 
cavallos  mettem  os  pés  :  — 
(agr.)  cômoro ;  porção  de  ter- 
ra elevada  com  a  enchada 
para  formar  e  dividir  os  al- 
fubres  das  hortas :  —  cama- 
Ihão;  porção  de  terra  entre 
dois  regos.  Editior  terree  cu- 
mulus,  lira :  —  (art.)  V.  Ca- 
ballete:—  (comm.)Y.  Came- 
lote. 

Camena.  /.  Camena.  V.  Musa. 

Camenna.  /.  (ant.)  Cama ,  leito 
de  dormir. 

Camepíteos.  m.  pl.  (bot.J  V. 
Pinillo. 

Camera.  /.  (ant.)  V.  Cámara. 

Camerafis.  /.  (bot.)  Camera- 
phis  (agulha  pequena);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  gramiueas. 

Cameral,  adj.  (ant.)  Que  per- 
tence á  cámara  do  rei  ou  ao 
fisco.  Erarius,  a,  imi. 

CamerÁntemo.  m.  (bot.)  Came- 
ranthemo;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  acantha- 
ceas,  composto  de  uma  só 
especie,  originaria  doBrazil. 

Camerarío.  m.  (bot.)  Camera- 
rio;  genero  de  ¡jlantas  da 
familia  das  apocineas. 

Camerepo.  m.  (bot)  Camerepo; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideas. 

Camerero,  ea.  s.  V.  Camarero. 

Cameeina.  /.  Camerina  5  espe- 
cie de  pedi-a. 

Cameripo.  m.  (zool.)  Cameripo  •, 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros peutameros  da  familia 
dos    gerricorues,    composto 


CAM 

de  uma  só  especie,  origina- 
ria do  Senegal. 

Camerlengato.  m.  (ant.)  V.  Ca- 
marlengato. 

Cameelengo.  to.  (ant.)  V.  Ca- 
marlengo. 

Camero,  m.  Armador,  tapecei- 
ro ;  o  que  faz  armações  para 
camas: — o  que  vende  ou 
aluga  camas.  ¿ec¿?íZorM7n  in- 
structor vel  conductor. 

Camerodo.  m.  (bot.)  Camerho- 
do  (roseira  ana);  genero  de 
jDlantas  da  familia  das  rosa- 
ceas,  que  comprehende  seis 
ou  sete  especies. 

Cameronianos.  m.  pl.  Camero- 
nianos;  calvinistas  france- 
zes,  cuja  doutrina  tinha  mui- 
tos pontos  de  contacto  com 
a  que  professavam  na  Hol- 
lauda  os  discípulos  de  Alu- 
minio . 

Cameropo.  m.  (bot.)  Cameropo ; 
genero  de  palmeiras,  de  pe- 
quenas  dimensões,  cujo  tjpo 
é  o  cameropo  humilde,  que 
cresce  em  tuda  a  costa  eu- 
ropea do  Mediterráneo. 

Cameróstomo.  m.  (zool.)  Ca- 
merhostomo  (boca  de  arco); 
parte  anterior  do  corpo  dos 
arachnido.s,  que  forma  urna 
especie  de  arco  ou  abobada 
por  baixo  dos  órgãos  da 
mastigação. 

Camesaueo.  m.  (zool.)  Came- 
sauro  (lagarto  pequeno)  ;  ge- 
nero de  reptis  saurios,  ser- 
pentiformes, composto  de 
oito  especies,  originarias  da 
Africa  austral. 

Camesciadio.  m.  (bot.)  Cames- 
ciadio;  genero  de  plantas, 
da  familia  da  umbellifcras, 
composto  de  urna  só  especie, 
do  Cáucaso,  que  se  cultiva 
nos  jardins  da  Europa. 

Camesfaco.  to.  (¡)ot.)  Camesfa- 
co  (salva  anã);  genero  de 
plantas  da  familia  das  labia- 
das. 

Camestres.  to.  (pililos.)  Cames- 
tres-,  termo  de  lógica  anti- 
ga, usado  para  exprimir  a 
classe  de  syllogismos,  que 
consta  de  tres  proposições 
uuiversaes,  a  primeira  affir- 
mativa  e  as  outras  duas  ne- 
gativas. 

Camezo.  to.  (zool.)  Camezo ;  ge- 
nero de  aves  da  familia  dos 
papa-formigas. 

Camha./.  (bot.)  Camba;  espe- 


CAM 


571 


cie  de  trufa,  de  proprieda- 
des refrigerantes,  descober- 
ta antigamente  em  Numidia, 
e  tornada  a  encontrar  mo- 
dernamente pelos  naturalis- 
tas nos  desertos  da  Barbe- 
ría. 

Camiar.  a.  (ant.)  Y.  Cambiar: 
—  (ant.)  V.  Vomitar. 

Camichi.  to.  (zool.)  Camiche; 
genero  de  aves  da  ordem  das 
pernaltas,  e  da  familia  dos 
macrodactilos,  que  se  encon- 
tram no  Brazil,  na  Guyana 
e  em  outros  pontos  da  Ame- 
rica meridional. 

Camilucho,  a.  s.  Camillucho; 
indio  jornaleiro  do  campo. 

Camilla./.  Camilha;  cama  de 
encosto.  Lectulus,  i: — ma- 
ca; leito  que  serve  para  con- 
duzir doentes  pobres  ao  hos- 
pital. Lectulus  portabilis :  — 
enxugadoi";  quadrado  de 
madeira  e  cordas  que  se  do- 
bra jDor  meio  de  gonzos. 

Caminada./,  {ant.)  V.  Jorna- 
da:—  caminho  de  jornalei- 
ros ou  aguadeiros. 

Caminador,  ra.  adj.  Caminha- 
dor ;  que  vence  caminho,  an- 
dador. Celeripes,  ambidator 
velox. 

Caminal,  to.  Caminal;  nome 
que  se  dá  no  commercio  do 
oriente  ao  sal  impuro,  com- 
posto de  alúmen,  sulphato 
de  térro,  um  excesso  de  aci- 
do e  um  pouco  de  petróleo. 
Attribuem-se-lhe  virtudes 
medicinaos. 

Caminante,  to.  Caminhante, 
viajante,  passageiro,  pere- 
grino, etc.  Ambulans,  am- 
bulator,  viator:  —  moço  que 
acompanha  a  pé  o  cavallo 
de  seu  amo. 

Caminar,  n.  Caminhar;  andar, 
fazer  caminho,  jornada.  Iter 
faceré,  vice  se  committere :  — 
caminhar;  diz-se  das  cousas 
inanimadas  em  movimento; 
V.  g.,  os  rios,  os  astros,  etc. 
Progredi,  gradiri.  Caminar 
de  buena  fé;  obrar  de  boa 
fé,  sem  malicia.  Caminar 
derecho;  caminhar  direito, 
proceder  com  rectidão.  Ca- 
minar com  pies  de  ^^lonio; 
proceder  com  grande  cir- 
cumspecção  e  prudencia. 
Cante  progredi: — V.  Andar. 

Caminasmala.  /.  (miti)  Cami- 
oíasmala;  substancia  uuctuo- 


572 


CAM 


sa,  composta  de  acido  snl- 
phm-ico  e  de  um  sal  alcali 
mineral,  que  se  encontra  ua 
Sibéria  na  superfície  de  cer- 
tas pedras.  Attribuem-se-lhe 
propriedades  medicinaes. 

Caminata.  /.  (fam.)  Caminha- 
da; passeio  extenso  que  se 
dá  para  fazer  exercício :  — 
caminhada;  jornada  curta, 
principalmente  a  que  se  em- 
I^rehende  por  divertimento. 
Ambulatio,  deambiilatio. 

Caminero,  m.  Caminheiro.  V. 
Caminante:  —  cantoneiro; 
jornaleiro  que  se  occupa  na 
reparação  das  estradas:  — 
adj.  trilhado :  —  que  perten- 
ce ao  caminho  ou  a  elle  se 
refere. 

Caminí,  m.  Camini ;  a  folha  mais 
fina  da  herva  do  Paraguay. 

Caminillo,  to.  m.  dim.  de  Ca- 
mino. Caminhito;  pequeno 
caminho. 

Camino,  m.  Caminho;  o  logar 
por  onde  transitam  os  pas- 
sageiros, gados,  carruagens, 
etc.  Via,  o& :  —  caminho ;  via- 
gem, jornada.  Iter,  via  im- 
me7isa : — caminho ;  transiaor- 
te  que  de  um  para  outro  lo- 
gar faz  qualquer  moço  de  re- 
cados. Itio,  actas  eimdi  adve- 
cturam  faciendam :  —  (fig-) 
caminho;  meio,  recurso  ou 
modo  que  se  acha  j^ara  fa- 
zer alguma  cousa.  Via,  ra- 
tio, modus:  —  cabdal.  V.  Ca- 
mino real:  —  carretero;  ca- 
minho de  carros;  aquelle  ¡jor 
onde  podem  transitar  car- 
ros, carruagens  e  outros  ve- 
hículos similhantes.  Cur- 
ruum  communis  via,  via  car- 
rucaria:  —  carril.  V.  Cami- 
no carretero :  —  de;  caminho 
de,  para,  com  direcção  a, 
etc. :  —  cubierto  (mil.)  ca- 
minho coberto;  o  espaço 
que  medeia  entre  a  contra- 
escarpa e  a  explanada.  Ex- 
terius  fossce  labrum  in  ojj- 
pidorum  munimcntis:  — de 
herradura;  caminho  de  ca- 
valgaduras ;  aquelle  por  onde 
podem  passar  unicamente  as 
cavalgaduras.  Semita,  via 
equibus  pervia:  —  derecho 
(fig.)  ;  caminho  direito ;  meios 
conducentes  a  uin  fim,  sem 
andar  com  rodeios.  Recta 
via,  ratio  conveniens,  oppor- 
tunus  ardo:  —  de  medas.  Y , 


CAM 

Camino  carretero : — de  hier- 
ro. V.  Ferro-carril:  —  de 
Santiago,  Y.  Via  láctea :  — 
real;  estrada  real;  caminho 
publico  e  mais  frequentado, 
TpoY  onde  se  vae  ás  cidades 
principaes  do  reino.  Via  pu- 
blica:—  errado  (fig-);  cami- 
nho errado;  o  mau  modo  de 
obrar :  —  trillado;  caminho 
trilhado;  aquelle  que  é  mais 
frequentado.  Usa-se  também 
em  sentido  meta^íhorico, 
para  exprimir  o  modo  com- 
mum  ou  regular  de  jjroceder 
ou discorrer.  'Trita via. Abrir 
camino  (fr.);  abrir  caminho; 
facilitar  o  transito  de  um 
para  outro.  Viam  sternere: 
—  (fig.)  abrir  caminhp;  en- 
contrar, descobrir  o  meio  de 
cfí'ectuar  uma  em^jreza,  de 
saír  de  urna  difficuldade  ou 
de  melhorar  de  fortuna.  Me- 
lioris for  tunee  capessenda;  ra- 
tionem  monstrare:  —  abrir 
caminho;  ser  auctor  de  al- 
guma cousa.  Rei  inventarem, 
auctor  em  esse.  Cegar  los  ca- 
minos. Y.  Cegar  los  condu- 
ctos. Coger  el  camino.  Y.  Co- 
ger la  2}Jicrta.  De  camino 
(loe.  adv.)  Y.  Al  paso,  Al 
mismo  tiempo.  Echar  por  al- 
gún camino,  senda,  etc.;  to- 
mar por  algum  caminho, 
senda,  etc.  Viam  arripjere. 
Entrar  a  uno  por  camino; 
metter  alguém  a  caminho, 
chama-lo  ou  traze-lo  á  rasão. 
Ad  meliorem  f rugem  redu- 
cere.  De  un  camino  ó  de  una 
via  dos  mandados  (loe.  fam.); 
de  uma  via  dois  mandados, 
ou  com  luna  cacheirada  ma- 
tar dois  coelhos;  aproveitar 
a  oecasiâo  para  fazer  duas 
cousas  ao  mesmo  tempo.  Duo 
simul  unizis  gestione  curare. 
Ir  fuera  de  camino;  ir  fora 
do  caminho;  disparatar,  pro- 
ceder erradamente,  obrar 
sem  methodo,  ordem  nem 
rasão.  A  recta  ratione  de- 
flectere,  aberrare,  temeré, 
inconsulto  agere.  Ir  ó  echar 
cada  cual  por  su  camino 
(fr.  fig.);  seguir  cada  um  a 
sua  opinião;  divergir  em 
opiniões,  adoptar  oppostas 
ou  distinctas  resoluções.  In 
varias  abire  sententias.  Ir 
su  camino  (fr.);  seguir  seu 
caminho;   e  figuradamente 


CAM 

significa  dirigir-se  a  um  fim 
sem  se  distrahir  com  outra 
qualquer  cousa.  Suam  viam 
sequi.  Llevar  ó  no  alguna 
cosa  camino  (fr.  fig.);  le- 
var ou  não  caminho;  ter 
ou  não  fundamento  ou  ra- 
são. A  ratione  deflectere. 
Meter  por  camino.  Y.  En- 
trar a  uno  por  camino.  Par- 
tir él  camino  (fr.);  partir  a 
distancia  ao  meio;  escolher 
um  ponto  medio,  onr'e  devem 
encontrar-se  dois  individuos 
para  tratarem  algum  nego- 
cio. In  medio  itinere  conve- 
nir e.  Ponerse  en  camino; 
pôr-se  a  caminho; principiar 
a  caminhar,  viajar,  etc.  Vim 
se  committere.  Procurar  el 
camino.  Y.  Abrir  camino. 
Romper  nn  camino;  abrir 
um  caminho,  rompe-lo,  etc. 
Salir  ai  camino.  V.  Salir  ai 
encuerto.  Y.  Saltear:  —  de 
Roma  ni  mida  coja  ni  bolsa 
floja  (rif);  em  caminho  de 
Roma  nem  mula  coxa  nem 
bolsa  frouxa;  aconselha  não 
se  emprehenderem  viagens 
ou  emprezas  difíiceis,  sem 
meios  proporcionados :  —  de 
Santiago  tanto  anda  el  cojo 
como  el  sano  (rif.) ;  caminho 
de  S.  Thiago  tanto  anda  o 
são  como  o  coxo;  aj^plica-sc 
aos  que  se  juntam  para  ir 
em  romaria,  esperando  uns 
pelos  outros,  e  por  este  facto 
chegam  todos  ao  mesmo  tem- 
po, aindaque  andem unsmais 
do  que  outros.  Cuando  fueres 
por  camino  no  digas  mal  de 
tu  enemigo;  quando  fores 
por  um  caminho  não  digas 
mal  do  teu  inimigo;  ensina 
a  precaução  com  que  se  de- 
ve fallar  de  outrem  nos  ca- 
minhos ou  logares  públicos 
onde  concorrem  pessoas  des- 
conhecidas. Para  dar  limos- 
na al  prójimo  por  el  camino 
mas  corto;  dá  esmola  sem 
que  a  esquerda  saiba  o  que 
a  direita  faz;  ensina  a  ser 
caritativo,  sem  ^lensar  n'ou- 
tra  cousa  mais  do  que  no 
proveito  que  d'ahi  resulta 
ao  necessitado.  Quien  siem- 
bra en  el  camino  cansa  los 
biieys  y  pierde  el  trigo;  quem 
semeia  em  caminho  cansa 
os  bois  e  perde  o  trigo ;  en- 
sina que  trabalham  inútil- 


CAÍkl 

mente  os  que  não  lançam 
mão  dos  meios  opportunos, 
para  conseguir  alguma  cou- 
sa: —  (iiaut.)  caminho;  grau 
de  velocidade  que  leva  um 
barco  ou  a  ¡propriedade  de 
seu    bom  andar.  Barco  de 
mucho    camino;    barco    de 
muito  caminho.  Cortarle  ca- 
mino a  un  buque  que  se  ca- 
za; cortar  caminho  a  uma 
embarcação    que    se    caça; 
seguir  o  rumo  que  mais  di- 
rectamente conduz  a  seu  al- 
cance, com  a  menor  perda 
de  tempo  possível,  e  segun- 
do as  circumstancias.  Echar- 
le, tasarle  el  camino  de  tal 
rumbo;  apreciar  a  derrota 
que  se  tem  feito :  —  de  ron- 
das (mil.);  caminho  ou  es- 
trada de  rondas;  via, de  cir- 
culação, praticada  no  alto 
do  muro,  diante  do  parapei- 
to, e  ao  nivel  do  terrapleno: 
—  militar;  cordão  militar; 
serie  de  postos  militares  qvie 
durante  as  acções  se  estabe- 
lecem para  manter  expedi- 
tas as  communicaçoes  entre 
os  difiereutes  corpos  do  exer- 
cito :  —  (min.),  saco  de  mi- 
neral. 
Camio.  m.  (ant.)  V.  Cambio: 
Camika.  /.  (bol.)  Camira;  ge- 
nero de  plantas  cruciferas, 
composto  de  urna  só  especie, 
originaria  do  Cabo  da  Boa 
Esperança,  c  que  se  cultiva 
em  alguns  jardins  da  Eu- 
ropa. 
Camuu.  m.  (bot.)  Camiri;  fru- 
cto  da  America,  um  pouco 
parecido    com   uma  noz,    e 
quasi  do  sabor  da  amêndoa. 
Camirio.  m.  (bot.)  V.  Aleurita. 
Camisa.  /.  Camisa;  vestidura 
interior  de  linho  ou  de  outro 
qualquer  tecido.  Inãusium, 
subucula,  intenda:- — -mem- 
brana; parte  que  envolve  o 
globo    do    olho:  —  camisa; 
cm  um  jogo  de  parar  a  sorte 
em  que  saem  em  branco  os 
seis  dados.  Tesserarum  ja- 
etus  notarum  aut  signorum 
expe  rs :  —  (ant.)  Y.Alba:  — 
menstruo  ou  regra  das*  mu- 
lheres :  —  pellicula  que  co- 
bre algumas  fructas  e   le- 
gumes.   Caticida,   membra- 
nula,  tenuis  pellicula :  —  ca- 
misa; pelle  que  larga  a  co- 
bra de  tempos  a  tempos.  Co- 
73 


CAM 

lubri  exiivite: — de  pechos; 
camisa  de  mulher:  —  roma- 
na. V.  Boquete.  Dar  o  tomar 
en  camisa  la  mvjer(fr.fam.); 
dar  ou  tomar  a  mulher  em 
camisa;  dar  ou  tomar  mu- 
lher sem  dote.   Uxorem  in- 
dotatam  aucere.  Dejarle  a 
uno  sin  camisa  o  no  dejarle 
ni  aun  camisa;  deixar  al- 
guém sem  camisa,  ou  nem 
ao  menos  lhe  deixar  a  ca- 
misa; tirar  a  alguém  tudo 
que  possue.  Aliquem  bonis 
ómnibus    exuere,    spoliare. 
Jugar  hasta  la  camisa;  jo- 
gar até  a  camisa,  jogar  até 
ao   ultimo   real,   ter  exti'e- 
mo  apego  ao  jogo.  Sorti  vel 
ipsam  tunicam  committere. 
Meterse  en  camisa  de  once  va- 
ras; metter-se  em  camisas  de 
onze  varas ;  metter-se  em  ne- 
gocios arriscados  ou  em  cou- 
sas a  que  não  tem  direito. 
Alienis  negotiis  sese  temeré 
immiscere.  ¿Estás  en  tu  ca- 
misa? Estás  cm  teu  juizo? 
Applica-se  para  desviar  al- 
guém do  desatino  que  ia  pra- 
ticar. Insaiiis?  Sanai  mentis 
es?  No  oirlo  el  cuelo  de  la  ca- 
misa; não  ouvi-lo  nem  o  col- 
larinho  da  camisa ;  f ai  1  ar  com 
voz  tão  fraca  e  sumida  que 
apenas  se  percebe.  No  tener 
camisa;  não  ter  camisa;  não 
ter  recursos  para  viver.  Fcíí- 
der  hasta  la  camisa;  vender 
até  a  camisa ;  vender  tudo  o 
que  possue.  Omnes  opes,fa-  ■ 
cuítales  venderé,  abalicnare. 
Camisa  y  toca  negra  no  sa- 
can al  ¿mima  de  pena  (rif.)  ; 
camisa  e  touca  negra  não 
tiram  a  alma  das  ¡jenas ;  re- 
prehende o  excesso  nos  lu- 
tos, quando  ao  mesmo  tem- 
po se  esquece  o  que  importa 
mais  á  alma  do  defuncto. 
Mas  cerca  de  la  carne  está 
la  camisa  que  el  jubón;  mais 
próxima  da  carne  está  a  ca- 
misa que  o  gibão;  adverte  a 
preferencia  que  deve  dar-se 
aos  parentes  ou  pessoas  im- 
mediatas, sobre  as  que  o  não 
são:  —  (mil.)  camisa;  a  par- 
te da  muralha  que  costuma 
fazer-se  de  pedra  ou  ladri- 
lhos brancos;  tem  este  nome 
por  vestir  a  muralha  pela 
parte  de  fora.  Muri  lorica, 
seu  pars  exterior,  albo  lapí- 


CAM 


573 


de  aut  lateribus  mollibus  ex- 
ímela :  —  alquitranada,  em- 
breada ó  de  fuego;  camisa  al- 
catroada, embreada,  etc.;  pe- 
daço de  panno  largo,  ensopa- 
do em  alcatrão,  breu  ou  ou- 
tras materias  combustíveis; 
serve  para  difí'erentes  usos 
na  guerra,  como  para  incen- 
diar as  embarcações  inimi- 
gas, descobrir  de  noite  os 
trabalhos  dos  inimigos,  etc. 
Lintea  sidphurata,  linteum 
rude  incendiarium:  —  (art.) 
camisa,  reboco;  capa  de  cal 
ou  gesso  que  se  deita  na  pa- 
rede quando  se  reboca  de  no- 
vo. Parietis  tegumen  calce 
aut  gypso  confectum:  — no- 
me que  dão  os  fundidores  de 
sinos  ao  segundo  molde  ou 
fêmea  que  se  segue  ao  ma- 
cho, e  fica  pela  parte  externa 
do  sino:  —  camisa;  construc- 
ção  interior  que  se  dá  a  cer- 
tos fornos,  revestindo-os  de 
argamassa  ou  de  alguma  ma- 
teria fundida:  — camisa;  ca- 
pa de  gesso  que  serve  para 
envolver,  nas  grandes  fundi- 
ções, certos  moldes  depois 
de  cozidos: — a  parte  infe- 
rior do  forno  onde  se  fun- 
de o  metal,  ou  outro  qual- 
quer mineral: — reboco;  ca- 
pa de  betume  ou  argamassa, 
que  se  põe  nos  cauuos  de 
alvaneria   por   onde  passa 
agua,  e  evitar  que  esta  se 
infiltre. 
Camiseta,  (ant.)  Camisola ;  ca- 
misa curta  e  com  mangas 
largas :  —  camisola ;  camisa 
de  tecido  ordinario  de  lã,  que 
usam    os    trabalhadores    e 
gente  pobre  do  Perú. 
Camisilla,  ta.  /.  dim.  de  Ca- 
misa. Camisinha. 
Camisoa.  /.  (bot.)  Camisoa;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das     amaranthaceas,     que 
comprehende  doze  especies, 
das  quaes  só  uma  é  culti- 
vada nos  jardins  botannicos. 
Camisola.  /.  Camisote ;  especie 
de   camisa   de  tecido  fino, 
que  se  veste  sobre  a  interior, 
e   costuma  ser  guarnecida 
pela  abertura  do  peito  e  pe- 
los punhos.  Exterior  subu- 
cula:—(ant.)  camisola;  ja- 
queta de  que  usavam  os  for- 
çados   das    galés: — (med.) 
camisola,  colete  de  forca;  es- 


Õ74 


CA]\I 


pccie  do  camisa,  cujas  man- 
idas, fechadas  uos  extremos, 
impedem  aos  que  a  têein ves- 
tida, o  2)oder  mover  as  mãos. 
Emprega-se  para  sujeitar  os 
doudos. 
Camisolín.  in.  Camisinha;  pei- 
tilho com  conarinhos  que 
se  1)06  sobre  a  camisa. 
Camisón.  in.  Camisão;  camisa 
larga  e  comprida.  Suhucula 
longa,  promissa :  —  (ant.)  V. 
Camisote. 

Cahisote.  to.  (ant.)  Camisote; 
peya  de  malha  da  armadu- 
ra antiga,  cujas  mangas 
eram  compridas.  Armaíiírce 
veierís  r/enus. 

Camit^a.  /.  dim.  de  Cama.  Ca- 
minha. 

Caíutis.  m.  (bot.)  Azorella;  ge- 
nero de  umbclliferas. 

Cammakus.  m.  (astron.)  Nome 
usado  algumas  vezes  para 
designar  a  constcllaçao  Cân- 
cer. 

Camodadoe.  5».  Prestigiador; 
o  que  faz  jogos  illusivos  de 
mãos. 

Camodak.  a.  (germ.)  V.  Tras- 
trocar. 

Camomila.  /.  (hot.)  V.  Manza- 
nilla. 

Camón,  m.  aitgm.  de  Cama :  — 
de  vidrios  (ardi.);  compar- 
timento de  vidraças.  Can- 
celluvi  vitreum. 

Camoncillo.  to.  Tamborete. 
/Subsellium,  i. 

Camorra.  /.  (fam.)  Eixa,  con- 
tenda, disputa,  pendencia. 
Bixa,  contentio. 

Camorrear,  k.  Rixar,  conten- 
der, disputar. 

Camorrista,  to./.  Rixoso;  ami- 
go de  rixas.  Rixator,  con- 
tentiosus. 

Camote,  m.  (bot.)  Camote;  es- 
pecie de  batata  grande,  que 
se  cria  na  Nova  Hespauha 
e  outros  logares  da  Ameri- 
ca e  índia.  Batata  indica. 

Campa.  /.  Planicie  ou  terra 
plana  e  arável. 

Campado,  ad.j.  (braz.)  Campa- 
do ;  diz-se  do  cam^^o  ou  fun- 
do do  escudo. 

Campal,  adj.  (ant.)  Campal;  o 
que  se  refere  ou  pertence  ao 
campo.  Presentemente  S(j  se 
usa  com  a  applicação  á  ba- 
tallia.  CamiJestris,  e. 

Campamento,  to.  Campamento 
ou  acampamento;   acto   de 


CAM 

acampar  ou  acampar-se :  — 
acampamento;  arraial  onde 
está  tropa  acampada:  — 
acampamento;  tropa  aloja- 
da em  tendas,  barracas,  etc. 
Castra. 

Campamiento,  m.  (ant.)  Faus- 
to, gala,  ostentação :  —  ac- 
ção e  cffeito  de  campar,  na 
segunda  accej^ção. 

Campana.  /.  Sino ;  instrumento 
composto  do  uma  liga  de 
cobre,'estanho  e  zinco,  e  da 
figura  de  um  cone.  Tintinna- 
bulum,  i:  —  tudo  que  se  as- 
similhaao  sino.  Tintinnabiãl 
formam  referens:  —  (2)rov.) 
V.  Queda:  —  (fi.9-)  ^S''-'^.)''^ 
ou  parochia.  Também  deno- 
ta o  espaço  ou  territorio  que 
a  parochia  occupa.  Para'cia, 
aut  jurisdictio  paroc]iicdis: 
—  saia;  vestidura  de  mu- 
lher:—  de  buzo;  sino  de  bú- 
zio; machina  commummente 
de  madeira,  de  que  usam  os 
mergulhadores,  para  se  man- 
terem mais  tempo  debaixo 
de  agua.^  Urinatorum  cam- 
pana. A  campana  herida 
(adv.  ant.)  V.  A  campana 
tañida.  A  campana  tañida; 
a  toque  de  sino.  No  haber 
oído  campanas  (fr.  fam.); 
não  ter  ouvido  sinos;  não 
ter  conhecimento  das  cousas 
communs.  Perigrinari  au- 
res, neqiie  pcrvidgata  co- 
gnoscere.  Oir  tocar  campa- 
nas y  no  saber  dónde;  es- 
tar na  aldeia  e  não  ver  as 
casas ;  ter  ideas  vagas,  indi- 
finidas  e  confusas  das  cou- 
sas, porém  não  saber  achar 
o  ¡oonto  da  difficuldade.  Cual 
es  la  campana  tal  la  bada- 
jada; tal  é  o  sino  tal  é  a  ba- 
dalada; ensina  que  as  acções 
são  mais  ou  menos  falladas 
segundo  a  pessoa  que  as 
pratica:  — de  vidro;  campâ- 
nula de  vidro;  redoma  de 
A'idro  que  usam  os  jardi- 
neiros para  resguardar  as 
jilantas  das  intemperies:  — 
(archit.)  campana;  adorno 
com  folhas  simples :  —  dei 
capitel;  aparte  mais  salien- 
te do  capitel  sem  folhas :  — 
(phys.)  campânula;  vaso  de 
crystal  que  serve  de  reci- 
piente nas  experiencias  que 
se  fazem  na  machina  pneu- 
mática :  —  (mus.)  campana ; 


CAM 

parte  inferior  e  dilatada  de 
certos  instrumentos  de  ven- 
to, taes  como  o  clarinete, 
corneta,  trompa,  etc.:  — 
(chim.)  campânula;  cylin- 
dro  de  vidro  ou  crystal, 
aberto  só  por  um  lado.  A 
porção  fechada  é  redonda,  e 
termina  em  um  botão  de  vi- 
dro, por  meio  do  qual  se 
lhe  pôde  pegar.  Emprega-se 
para  recolher  os  gazes  de- 
baixo da  agua  ou  do  mercu- 
rio: —  con  llave;  cam23anu- 
la  com  chave;  campânula 
aberta  superiormente,  onde 
tem  uma  virola  de  cobre  e 
uma  chave  do  mesmo  me- 
tal, que  serve  para  fazer 
¡lassar  os  gazes  ao  interior 
de  um  globo  de  vidro :  — 
encurvada;  campânula  cur- 
va; tubo  de  vidro,  oco,  fe- 
cliado  em  um  extremo,  e  um 
pouco  curvado  na  extremi- 
dade superior : — graduada; 
campânula  graduada ;  aquel- 
la em  cujas  paredes  se  acha 
gravado,  com  um  diamante, 
um  certo  numero  de  partes 
iguaes:  —  (vet.)  agrião;  tu- 
mor redondo  no  curvilhão 
do  boi,  cavallo,  mulo,  etc. 

CampanÁceo,  a.  aclj.  (bot.)  Cam- 
panaceo ;  que  se  j)arece  com 
a  campânula:  —  s.  p)l-  cam- 
panuláceas; familia  de  plan- 
tas, estabelecida  j^or  Lin- 
nco,  em  que  se  comprehen- 
dem  as  que  têem  a  corolla 
em  forma  de  campânula. 

Campanada./.  Badalada;  pan- 
cada dada  pelo  badalo  no 
sino,  e  também  o  som  pro- 
duzido por  esta  pancada. 
Campana',  ictus,  sonitus:  — 
(fig.)  boato,  novidade  ruido- 
sa, escândalo.  Facinus,  oris. 

Campanal.  aãj.  (min.)  Campa- 
nal;  cobre  de  certas  minas 
do  Chili,  que  só  se  emprega 
em  obras  de  fundição:  —  m. 
V.  Campanario. 

Campanario,  to.  Campanario; 
janella  da  torre  onde  está  o 
sino:  —  campanario;  torre 
da  igreja  onde  estão  collo- 
cados  os  sinos.  Campianaria 
turris.  Subirse  al  campana- 
rio (ff.);  ir  ás  nuvens  ou 
aos  ares,  encolerisar-se,  en- 
cher-se  de  ira,  enfadar-se. 
Excandescere,  ira  incendi: 
—  (art.)  talharola;  nos  tea- 


CAM 

res  ele  velludo  chama-sc  as- 
sim o  que  serve  do  assento 
á  pua:  —  nomo  que  se  dá 
nos  teares  commuus  á  paca, 
superior  de  madeira  em  que 
se  firma  o  ¡jente.  Usa-se 
commummeutc  no  plural:  — 
fnaut.)  campanario;  ornato 
de  tamanho  proporcionado 
onde  se  colloca  o  sino :  • — • 
armónico  (mus.);  campana- 
rio harmónico;  machina  que 
se  inventou  em  Nápoles  em 
1784,  da  forma  de  palmei- 
ra, e  constava  de  dez  instru- 
mentos. 

Campanear,  n.  Repicar;  tocar 
os  sinos  com  frequência. 
Campanam  crebro  j^ulsare: 
—  (fiff-J  compor,  regrar.  A- 
llá  se  las  campaneen  (fr.J; 
lá  se  avenham;  denota  que 
alguém  nào  se  quer  intro- 
metter  nos  negocios  de  ou- 
trem. Ijísis  cura  sit,  nostra 
■non  referi. 

Campakela.  /.  (art.)  Piroeta; 
a  volta  que  na  clansa  hes- 
panhola  se  dá  com  uma  per- 
ua levantada,  e  girando  so- 
bre a  outra.  Cruéis  alterius 
in  gyrum  circumflexio. 

CampaneIvAdo,  da.  adj.  (bot.) 
Campanulado ;  qualificação 
dada  ás  flores  que,  como  as 
synautherias,  apresentam 
uma  proeminência  na  parte 
media,  e  se  estreitam  na  su- 
l^erior. 

Caímpaneo.  m.  Repique;  toque 
repetido  de  sinos.  Crebra 
campana¡  pulsatio :  —  (fig. 
fam.)  V.  Contoneo. 

Campanero,  m.  Sineiro;  artista 
que  funde  sinos:  —  sineiro; 
o  que  tem  por  oíficio  toca- 
los.  Campanarum-  artifex 
vel  2^ulsator:  —  (prov.)  V. 
Sacristán: — (zool.)  Y.  Mirlo. 

Campaneta.  /,  dim.  de  Cam- 
pana. Sineta,  sino  pequeno. 

Campaniforme,  adj.  (bot.)  Cam- 
paniforme; qualificação  dos 
orgàos  dos  vegetaes,  que  se 
parecem  mais  ou  menos  com 
uma  campainha.  Applica-se 
aos  cálices  e  cerollas  mono- 
petalas  regulares,  que,  não 
tendo  tubo,  se  alargam  des- 
de o  i)onto  da  sua  origem 
até  ao  limbo :  —  s.  pi.  cam  - 
paniformes;  classe  de  vege- 
taes, segundo  Tournelbrt, 
que    comprehende    plantas 


CAM 

herbáceas  cuja  corolla  tem 
a  forma  de  um  sino. 
Campanil,  m.  (ant.)  V.  Cam- 
panario: —  adj.  campanil; 
qualificação  que  se  dá  ao 
metal  que  resulta  da  liga 
de  outros,  e  serve  para  fun- 
dir os  sinos.  JEs  campana- 
rum, metallum  cymbalicum: 

—  campanil;  diz-se  de  tudo 
aquillo  que  tem  um  som 
agudo  e  fácil  de  perceber- 
se  como  o  de  um  sino. 

Campanilla.  /.  dim.  de  Cam- 
j)ana:  ■ —  campainha:  — 
(anat.)  campainha  da  gar- 
ganta. Carunculo  in  palato 
pemlens  circa  fauces : — cam- 
l^ainha;  em  qualquer  ador- 
no tudo  o  que  tem  a  figura 
de  campainha  como  as  bor- 
las dos  folhos,  sanefas,  etc. 
Floculus,  apex  in  campanoi 
formam.  Tener  mucJias  cam- 
panillas (fr.  fifj.  fam.);  ter 
muitos  pendericalhos;  ex- 
pressão com  que  se  designa 
que  uma  pessoa,  e  princi- 
palmente as  mulheres,  se 
acha  muito  ataviada;  ter 
muitos  pendericalhos:  tam- 
bém significa  o  grande  nu- 
mero de  condecoraçòes  que 
qualquer  ¡icssoa  tem  ao  pei- 
to. Plurimis  honoribiis,  ac 
dignitaiibus  insignitum  esse. 
Ser  persona  de  campanillas; 
ser  pessoa  de  consideração, 
ser  condecorado,  etc.  Venir 
como  si  lo  llamaran  con  cam- 
panilla; appareeer  ou  vir 
como  se  o  chamassem  com 
uma  campainha:  —  (art.) 
regulador;  peça  de  madeira, 
suspensa  do  tecto  dos  teares, 
por  meio  de  umas  roldanas 
pequenas,  onde  se  prendem 
os  galões  e  outros   tecidos: 

—  campainha;  ornato  que 
se  põe  debaixo  da  cornija 
dórica :  —  ( bot.)  V.  Campa- 
nida. 

Campanillazo.  ???.  Toque  forte 
de  campainha.  Diz-se  parti- 
cularmente do  que  usa  o 
presidente  nas  assembléas 
para  impor  silencio,  e  nas 
cathedraes,  do  que  se  dá 
para  avisar  o  orador  de  que 
excede  a  hora  marcada.  Tin- 
tinnabuli  pulsatio,  ictus. 

Campanillear,  n.  Tocar  com 
frequência acampainha.  Tin- 
tinnabulum  crebro  pulsare. 


CAM 


Õ7Õ 


Campaxilleuo.  m.  Campainhei- 
ro;  o  que  toca  a  campainha. 
Campanarum  pulsator. 

Camp ANITA.  /'.  dim.  de  Campa- 
na. 

Campano,  m.  (bot.)  Campano; 
arvore  da  America,  cuja  ma- 
deira se  usa  na  coustrucção 
de  barcos. 

Campanólogo,  m.  (mus.)  Cam- 
j^ainhas;  instrumento  em 
forma  de  circulo,  ou  de  ou- 
tro qualquer  feitio,  armado 
na  parte  exterior  de  algu- 
mas campainhas  harmonica- 
mente afinadas,  em  difteren- 
tes  tons,  que  se  toca  por 
meio  de  um  manubrio,  que 
imprimindo  um  movimento 
de  rotação  ao  circulo  faz 
que  se  vá  reproduzindo  si- 
multaneamente o  som  das 
campainhas. 

Campante,  adj.  Sobrepujante, 
superior,  avantajado,  etc. 
Prccstans,  antecelleus,  con- 
spicuus :  —  intrépido,  deno- 
dado :  —  robusto,  são,  cheio 
de  saúde,  vigoroso. 

Campanudo,  da.  adj.  Cam^^a- 
uudo,  empolado;  fallando 
dos  vestidos  das  mulheres 
quando  tcem  grande  roda. 
Ampullaccns,  a,  um:—(fig.) 
campanudo;  diz-se  do  csty- 
lo  empolado  c  das  palavras 
e  phrases  retumbantes.  Tur- 
gidum,  inflatum  dicendi  ge- 
ntis. 

Campánula.  /.  (bot.)  Campânu- 
la; genero  de  plantas,  typo 
da  familia  das  campanula- 
das,  que  comprehende  "mui- 
tas especies,  umas  herbá- 
ceas, outras  arbustivas  e 
todas  notáveis  pela  elegan- 
te forma  de  suas  flores,  que 
são  geralmente  azues.  En- 
contra-se  nas  regiões  tem- 
peradas de  quasi  todos  os 
paizes,  cultivando-se  algu- 
mas nos  jardins. 

CampanulÁceo,  Campanulado, 
da.  adj.  (bot.)  Carapanula- 
ceo,  campanulado;  que  tem 
relação  ou  se  parece  com  a 
campânula: — f- pi-  campa- 
uuladas;  grande  familia  de 
plantas  lactescentes,  herbá- 
ceas ou  arbustivas,  cujo  typu 
é  o  genero  campânula,  e  que 
se  approximam  por  seus  ca- 
racteres ás  chicori-firon-  o 
cricineas. 


576  CAM 

CAMPAKULArv.  adj.(òot.)Y.  Cam- 
panulciceo :  —  (zool.J  cfimpa- 
3¡ular;  genero  ele  mollnscos 
da  familia  das  sevíularias, 
que  compreliendc  varios  po- 
lypos  marinhos  de  tronco 
pequeno,  ramoso  ou  redon- 
do ;  estes  animaes  estão'  met- 
tidos  cm  ccllulas  era  forma 
de  campainha. 

Cajipaxulario,  ría.  adj.  (bot.) 
V.  Campamdáceo. 

Campanúleo,  a.  adj,  (bot.)  V. 
Campamdáceo. 

Campanulifoeme.  adj.  (l)Ot.)  V. 
Campaniforme. 

Campanulina.  /.  (bot.)  Campa- 
imlina*,  pequena  especie  do 
genero  campánula. 

Cajipanulíneo,  a.  adj.  (bot.) 
Campauuliforme;  que  se  pa- 
rece com  uma  campainha: 
— ^/.  pi.  ca.mpanuliucas;  cias- 
se de  plantas,  admittida  por 
alguns  botánicos,  que  com- 
jirehende  a  familia  das  goo- 
denovieas,  estilideas,  lohelia- 
ccas  c  campauuladas. 

Campakuiiea.  /.  (bot.)  Camna- 
numea;  genero  de  plantas 
da  familia  das  c.amjianula-" 
ceas,  que  comjtrchende  duas 
especies  herbáceas  e  lactes- 
centes, urna  de  Ja,va  e  ou- 
tra das  Célebes. 

Campaña.  /.  Campanlaa,  cam- 
po, campina.  Campus patens, 
apertum  mqiíor.  A  campaña 
rasa  (fr.);  em  raso  campo. 
Batir  la  campaña;  bater  o 
campo:  —  (mil.)  campanha; 
todo  o  tempo  que  estão  os 
exércitos  fóra  dos  quartéis 
cm  operações  contra  o  ini- 
migo. Bellica  expcditio.  Cor- 
rer la  campaña  (fr.);  cor- 
rer a  campanha,  reconhecer 
o  campo  para  saber  a  situa- 
ção dos  inimigos,  e  observar 
suas  intenções  e  manobras. 
Campum  explorare,  campo 
discurrere.  Estar  ó  hallarse 
en  campana;  estar  ou  achar- 
se  cm  campanha;  estar  fóra 
de  quartéis  para  combater 
•contra  o  inimigo.  Bellum 
gcrere.  Salir  «  campaña  ó 
á  la  campaña;  ir  á  guerra, 
ou  para  a  guerra.  Ad  bellum 
gerendum  proficisci: — (braz.) 
campanha;  figura  que  repre- 
senta um  campo  inclinado 
ou  declive,  que  occupa  a 
terça  parte  do  escudo. 


CAM 

Campanear,  n.  (ant.)  Talar  o 
campo. 

Casipakol.  m.  (zool.)  Campa- 
nliol;  genero  demammiferos 
roedores,  laequenos  e  muito 
parecidos  com  os  ratos,  que 
vivem  nos  campos  e  nas 
margens  das  ribeiras,  em 
madrigueiras  que  fazem  na 
terra. 

Campar,  n.  V.  Acampar:  — 
campar;  sobresaír  aos  ou- 
tros, ou  levar-lhes  A'anta- 
gcm  em  alguma  cousa.  Ex- 
cellere.  Campar  por  su,  res- 
2)eto  (fr.);  obrar  com  inde- 
pendencia, scm  auxilio  de 
outro  qualquer. 

Campeada.  /.  (ant.)  Sortida; 
saída  ao  campo  com  tropa, 
á  maneira  das  antigas  ca- 
valgadas. 3íilitaris  expcdi- 
tio. 

Campeador,  m.  (ant.)  Campea- 
dor, campeão;  homem  famo- 
so na  guerra.  Bcllator  for- 
tissimus.  Este  appellido  foi 
dado  por  excel,leñcia  a  Cid 
Kuy  Diaz  de  Bivar. 

Campear,  n.  (ant.)  Campear; 
correr  o  campo  com  tropas 
para  o  reconhecer  e  ver  se 
ha  inimigo :  —  (mil.)  cam- 
pear; estar  em  campanha. 
In  castris  degerc,  militare, 
stipiendia  faceré:  —  cam- 
pear; tratando  de  animaes 
sclviigens,  significa  saír  dos 
covis  e  andar  pelos  campos 
buscando  alimento.  E  fovea 
exire,  in  apertum  campum 
prodire : — V.  Campiar,  na 
sua  segunda  accepção:  — 
campear;  distinguir-se  na 
.guerra  com  acções  notáveis: 
■ — •  trabalh.ar  no  campo  .•  — 
V.  Forrajear :  —  (p.  Am. 
Merid.)  ir  ao  campo  para 
escolher  alguns  cavallos  ou 
outros  animaes :  —  a.  (ant.) 
V.  Tremular. 

Campecico,  llo,  to.  m.  dim.  de 
Campo.  Camposinho,  peque- 
no  campo. 

Campecopea.  /.  (zool.)  Campe- 
copea  (folha  encurvada); 
genero  de  crustáceos  isopo- 
dos,  da  familia  dos  esphero- 
mlos  unguicolados,  cuja  es- 
pecie typica,  chamada  cam- 
pecopea ericada,  se  acha 
nas  costas  de  Inglaterra. 

Campechano,  adj.  (fam.)  Pa- 
tusco,    franco,     generoso ; 


-      CAM 

prompto  para  qualquer  di- 
vertimento ou  patuscada. 

Campeche,  m.  (bot.)  Campeche; 
nome  vulgar  da  madeira  de 
uma  arvore  americana,  do 
genero  hematosilo,  da  fami- 
lia das  leguminosas  e  tribu 
das  cesalpiueas,  que  se  em- 
prega muito  na  tinturaria  e 
em  outras  artes,  e  na  medi- 
cina como  tónico  e  adstrin- 
gente. 

Campefago.  m.  (zool.)  Campe- 
phago  (que  come  lagartas) ; 
genero  de  aves  da  tribu  dos 
dentirosíros. 

Campejar.  n.  (ant.)Y.  Cam- 
pitar. 

Campelia.  /.  (bot.)  Ca,mpelia ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  comelinaceas,  com- 
posto de  algumas  especies 
herbáceas,  vivazes,  de  fo- 
lhas lanceoladas,  indígenas 
da  America  e  da  Asia  tro- 
pical. ■ 

Campehsb.  m.  (rei.)  Campense; 
discípulo  partidario  de  S. 
Melecio,  dogmatisador  do 
século  rv.  Os  campenses, 
vendo-se  ^Derseguidos,  saíam 
?„o  campo  i^ara  praticar  as 
suas  ceremonias. 

Campeón,  m.  Campeão;  heroe 
famoso  na  carreira  das  ar- 
mas ou  que  se  distingue  em 
qualquer  acção.  Egregius, 
fortissimus  bellator : — cam- 
peão; o  que  nos  torneios  e 
desafios  antigos  fazia  campo 
e  entraA'a  em  combate.  Viri- 
tim,  singidari  certamine  con- 
gressus:  —  campeão;  defen- 
sor acérrimo  de  qiialquer 
causa. 

Campero,  ra.  adj.  Arejado, 
descoberto,  exposto  ao  ar  no 
meio  do  campo.  Patidus, 
apertus.  V.  Campesino :  — 
alfeiro;  applica-se  ao  porco 
que  não  é  de  vara: — (prov.) 
de  manada ;  denominação 
com  que  se  designa  o  gado 
e  outros  animaes,  quando 
dormem  no  campo  e  não  re- 
colhem aos  curraes.  Siibdiu 
noctes  agcns:  —  m.  campino 
ou  guarda  do  camjio :  — 
Campi  custos: — administra- 
dor, cerqueiro;  religioso  que 
estava  encarregado  das  pro- 
priedades do  campo.  Prcedio- 
rumprafectus :  — V.  Campa. 

Campes,  adj.  (ant.)  Campestre, 


CAM 

sylvestre,  rustico.  Campes- 
iris,  tre. 

CiiirEsiNO,  NA.  aãj.  Campesino ; 
que  nasceu  no  campo  c  n'elle 
SC  creou.  Campestris,  tre: — 
(ant.)  silvestre  i  que  se  cria 
sem  cultura. 

Cajipestee.  adj.  Campestre ; 
pertencente  ao  campo. 

Campia.  /.  (bot.)  Campia;  c:e- 
nero  de  plantas,  da  familia 
das  phiceas,  composto  de 
tres  ou  quatro  especies,  ori- 
ginarias do  cabo  da  J3oa  Es- 
jieranca.  Sào  alças  de  côr 
rosada  ao  principio,  tornan- 
.  do-se  depois  amarellas,  c  por 
fim  verdes. 

Campícola.  aãj.  Campino;  que 
vive  no  campo. 

Campilan.  m.  (ant.)  Campilan-, 
especie  de  alfange,  muito 
pesado  c  agudo  que  usam 
os  indios  das  Molucas. 

Cawpilanto.  VI.  (bot.)  Campi- 
lantlio  (flor  encurvada) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  escrojiluilarias,  cujo  ty- 
po  é  un(i  arbusto  de  ramos 
cylindricos,  indígena  de  Te- 
nerife. 

Campilipo.  m.  (::ool.)  Campili- 
]}o\  genero  de  insectos  co- 
leópteros pcntameros,  da  fa- 
milia dos  lamelicoruios,  cujo 
typo  se  encontra  em  Java  e 
no  cabo  da  Boa  Esperança. 

Campilieinco.  m.  (zool.J  Cam- 
pilirinco  (bico  encurvado); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos. 

Campilo.  m.  (zool.)  Campilo 
(encurvado);  genero  do  in- 
sectos coleópteros  pentamc- 
ros,  da  familia  dos  esterno- 
xos,  composto  de  seis  espe- 
cies, cinco  da  Europa,  e  urna 
da  America  do  Norte. 

Campilocario.  m.  (bot.)  V.  Bu- 
glosa. 

Campilocakpo.  m.  (bot.)  Y.  Ara- 
bida. 

Campilócelo,  A.adj.(zool.)  Cam- 
pilócelo  (inicstino  encurva- 
do); qualificação  do  certos 
infusorios,  cujo  conducto  in- 
testinal, provido  de  duas 
aberturas,  nao  se  limita  no 
comprimento  do  corpo  do 
animal,  porque  tem  algumas 
circumvoluçoes. 

Caímpilodinio.  m.  (bot.)  Campi- 
lodinio  (receptáculo  eiicur- 


CAM 

vado);  genero  de  plantas  da 
familia  das  compostas,  for- 
mado A  custa  do  genero  eu- 
patorio. 

Cajipilodonte.  m.  (bot.)  Cam- 
pilodonte  (dente  encurvado); 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  briaceas,  cuja  única 
especie  é  um  musgo  vivaz  e 
ramoso,  que  se  encontra  na 
Pensylvania. 

Campilofito,  ta.  adj.  (bot.) 
Campilophito  (planta  encur- 
vada); applica-sc  ás  plaiitas 
cuja  corolla  se  apresenta  do- 
brada obliquamente  por  sua 
parte  superior,  ou  para  me- 
lhor dizer,  torcida  em  espi- 
ral antes  de  abrir-se  a  flor. 

Campilojuzo.  m.  (zool.)  Campi- 
lomizo;  genero  de  insectos 
dípteros,  da  familia  dos  ti- 
pularios,  composto  de  duas 
especies  que  se  encontrara 
na  França  e  AUemanha. 

Campilonema.  /.  (bot.)  V.  Cam- 
2)  i  nema. 

CAJipn^ONECRO.  m.  (bot.)  V.  Po- 
lipodio. 

Campilopo.  m.  (bot.)  Campilopo 
(pé  encurvado);  genero  de 
plantas,  da  familia  das  bria- 
ceas, que  comprehende  va- 
rias especie  de  musgos. 

Campilópodo,  da.  adj.  (bot.) 
Campilopodo;  que  se  pare- 
ce ou  refere  ao  genero  cam- 
pilopo:—9?i.  pL  cr^mpilo- 
])os;  familia  de  musgos  cujo 
t3'po  é  o  genero  campilopo. 

Campilokinco.  m.  (zool.)  Cam- 
l^iloi'inco  (bico  encurvado); 
genero  de  aves  da  America, 
synonymo  do  genero  triotoro. 

Campilorítiua./.  (bot.)  y.  Me- 
liloto. 

Casipilüsomo.  in.  (zool.)  Cam- 
pilosomo;  ordem  de  mollus- 
cos  cerrii^edes,  que  compre- 
hende os  que  têem  o  corpo 
flexível. 

Campilospérmeas.  /.  ^9?.  (bot.) 
Campilospcrmeas;  divisão 
de  plantas  umbelliferas,  ca- 
racterisadas  por  terem  a  bor- 
da da  semente  encurvada. 

Campilospoko.  m.  (bot.)  Y.  Hi- 
pericón. 

CAwrrr.osTAxis. /.  (bot.)  Campi- 
lostaxis  (espiga  encurvada)  ; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  estilbaceas;  são  ar- 
bustos do  cabo  da  Boa  Es- 
perança,   de   inflorescencia 


CAM  577 

espiciforme,  terminal,  densa 
e  inclinada. 

Campilotropis. /.  (bot.)  Campi- 
lotropis  (rpiilha  encurvada) ; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  for- 
mado para  classificar  um 
arbusto  originario  da  China, 
de  folhas  persistentes  c  flo- 
res ]Durpureas. 

Campilóxila. /.  (zooL)  Campi- 
loxila  (labio  encurvado);  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  noctur- 
nos. 

Cajipuxo.  m.  dim.  de  Campo. 

Campinema.  /.  (bot.)  Campine- 
ma  (filamento  encurvado); 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  asphodelias,  comjios- 
to  de  urna  so  especie,  indí- 
gena da  terra  de  Van-Die- 
men. 

Campina./.  Campina;  planicie 
dilatada,  espaço  de  terra 
plana  e  arável.  Campus  pa- 
tcns,  lata  ax)ertaque  plani- 
ties.  Cerrarse  de  ó  en  cam- 
pina (fr.fam.);  obstinar-se 
na  sna  opinião,  In  jjroposito 
obstínate  fi,iinari:  usar  de 
ambajes,  não  perguntar  di- 
rectamente o  que  se  deseja 
saber.  Obstinath  agere. 

Campio,  a.  adj.  (ant.)  Vagabun- 
bo,  errante,  solto  pelo  cam- 
po, etc. 

Campiqueto.  m.  (zool.)  Campi- 
qneto;  genero  de  insectos 
(ii] ¡toros  bracóceros,  da  fa- 
milia dos  athcriccros,  com- 
posto de  uma  só  especie,  in- 
dígena da  Franca  septen- 
trional. 

Campo,  m.  Campo ;  terreno  pla- 
no e  extenso,  c  em  especial 
o  que  está  fóra  das  povoa- 
ções :  — V.  Cam,p)iña : —  (fig.) 
campo,  extensão  ou  espaço 
em  que  cabe  alguma  cousa, 
seja  material,  como  o  campo 
da  casa,  etc.,  seja  immate- 
rial, como  o  campo  do  dis- 
curso, do  eníendiaiento,  da 
erudição,  da  memoria,  etc. 
Campus,  spíatium,  lafissimus 
dicendi  campus,  libertas  ma- 
teria;:—  campo;  as  searas, 
arvoredos  e  mais  cousas  que 
o  campo  produz;  e  assim  se 
diz:  están  buenos  los  cam- 
p)Os,  están  j^erãidos  los  cam- 
pos; estão  boas  as  searas, 
estão    perdidas   as   searas, 


578 


CAM    * 


etc.  Sata,  segctes,  arvum:  — 
campo-,  o  que  está  liso  nos 
pannos  que  têem  lavores. 
u3Squa,  xdana  telce  superfi- 
cies:— camjjo;  logar  escolhi- 
do para  um  duello:  —  (mil.) 
campo;  exercito  acampado 
ou  em  dis^Dosição  para  pele- 
jar. Castra,  acies,  exercitus 
instructus : — campo;  sitio  ou 
terreno  que  occupa  um  e,\QX- 
cito.  Statica,  orum : — (pint.) 
campo;  nas  gravuras  e  pin- 
turas o  espaço  que  não  tem 
figuras,  ou  sobre  o  qual  se 
representam  estas.  In  tahu- 
lis  pictis  arca  imaginihis 
vacua: — santo.  V.  Cemente- 
rio. Abrir  campo  (fr.);  abrir 
campo;  dar  logar,  assumpto 
ou  materia.  A  campo  abierto 
(mod.  adv.j,'  em  campo  aber- 
to; explicação  nas  condições 
dos  duellos,  de  que  o  com- 
bate se  faz  n'uma  divisa  ou 
intrincheiramento,  obrigan- 
do-se  o  vencedor  a  render  o 
vencido,  e  não  bastando  que 
este  ceda  o  campo,  como  nos 
duellos  de  campo  limitado 
ou  fechado.  Aperto  campo. 
A  campo  raso;  em  campo 
aberto ;  a  descoberto,  á  incle- 
mencia, ao  rigor  do  tempo. 
A  campo  travieso  (mod. 
adv.);  atallia.ndo  campo;  dei- 
xando o  caminho  e  atraves- 
sando o  campo,  para  evitar 
rodeios.  Per  obliquas  et 
transversas  vias  incedendo. 
Correr  el  campo,  la  tierra, 
el  pais,  etc.  V.  Tierra.  De- 
jar el  campo  abierto,  libre, 
desembarazado,  etc.  (fr.fig.); 
deixar  o  campo  livre ;  desistir 
de  alguma  pretensão  ou  em- 
penho em  que  ha  outros  com- 
23etidores,  ou  deixar  alguém 
em  liberdade  para  conse- 
guir algum  fim.  Ab  incepto 
desistere,  altericedere,  locum 
dare.  Descubrir  el  campo; 
descobrir  campo;  sondar, 
averiguar  algumacousa.  -d/íz- 
citjus  explorare  animum. 
En  campo  franco.  V.  A  cam- 
jpo  abierto.  Entrar  en  cam- 
po con  alguno;  entrar  em 
campo  contra  alguém ;  pele- 
jar, combater.  Estar  bien 
gobernado  el  campo;  estar 
a  terra  beoí  governada.  Bc- 
ne  omnia  geri.  Hacer  cam- 
po; abrir  caminho,  desim- 


CAM 

pedir  de  gente  algum  logar. 
Locum  m.idtitudinc  vacuum 
redere: — -fazer  campo;  ba- 
ter-se,  batalhar  corpo  a  cor- 
po em  desafio.  Ccrtamine 
singidari  contendere.  Ha- 
cerse al  campo;  fazer- se  ao 
largo;  fugir  para  o  camjoo 
para  se  livrar  de  algum  pe- 
rigo, ou  para  roubar,  ou  vin- 
gar-sc  de  seus  inimigos.  In 
campestria  fugere.  Mante- 
ner camp)o.Y. Hacer  campo, 
na  sua  segunda  accepçào. 
Pedir  campo.  V.  Desafiar. 
Quedar  el  campo  por  imo 
(fr.  fig.fam.);  ficar  o  campo 
por  alguém,  vencer  o  adver- 
sario ;  confundir  alguma  pes- 
soa em  qualquer  disputa,  etc. 
Victorem,  superiorcm  evade- 
re.  Quedar  en  el  campo;  ficar 
no  campo,  em  algum  duello 
ou  batalha.  In  conflicto  oc- 
cumbere.  Reconocer  el  campo 
(fr.  fig.);  reconhecer  o  cam- 
po ;  prevenir  os  inconvenien- 
tes que  podem  occorrer  em 
qualquer  negocio  antes  de 
emprehende-lo.  Speculari, 
perpendere.  Sacar  ai  campo; 
provocar  alguém  para  duel- 
lo, fazer  que  saia  a  campo.  Ad 
duellum  seu  singulare  certa- 
men provocare.  Salir  a  cam- 
po o  ai  campo;  sair  a  campo 
ou  a  desafio.  In  duellum  des- 
cenderé. Scdir  en  campo  con- 
tra alguno  (fr.  ant?)  V.  A 
campaña  ó  cd  campo.  Cuan- 
do no  lo  dan  los  campos,  no 
lo  han  los  santos,  o  no  lo 
han  santos  donde  no  dan 
campos  (rif.J;  quíindo  não 
o  dão  os  campos  não  o  têem 
os  santos;  denota  que  nos 
annos  estéreis,  não  se  podem 
dar  muitas  esmolas.  El  cam- 
po fértil,  no  descc^nsando 
tórnase  estéril;  o  campo  fér- 
til não  descansando  torna- 
se estéril;  denota  a  necessi- 
dade de  descanso  no  traba- 
lho, para  continua-lo  de  no- 
vo com  aproveitamento:  — 
(bras.)  campo;  espaço  do  es- 
cudo sobre  que  assenta  o  em- 
blema ou  divisa.  jEqua  el 
jilana  gentilitii  acutí  super- 
ficies : —  (archit.)  campo;  a 
superficie  lisa  e  igual  que  fi- 
ca entre  duas  molduras  ou 
dois  corpos  reintrantes  ou 
salientes  :  — (phys-)  campo ; 


CAM 

diâmetro  e  convexidade  em 
uma  lente  do  objectivo  e  da 
retina,  que  estão  em  relação 
com  o  foco,  ou,  o  que  é  o  mes- 
mo, a  largura  do  espaço 
que  com  ella  se  descobre :  — 
a  campo  (mil.  fr.)  V.  De  po- 
der a  poder:  —  atrinchera- 
do; campo  entrincheirado; 
terreno  fortificado,  com  o 
fim  de  collúcar  no  centro  um 
corpo  de  tropas  a  coberto 
de  qualquer  surpreza  do  ini- 
migo :  —  cubierto  ;  campo 
coberto;  acampamento  cer- 
cado de  um  fosso,  aberto  pe- 
las tropas  na  occasiào  de  se 
acamparem : — de  asamblea; 
campo  de  assembléa;  o  que 
se  elege  de  antemão  para  a 
reunião  dos  corpos  que  com- 
põem o  exercito:  —  de  batai- 
la;  campo  'de  batalha;  o 
campo  onde  combatem  dois 
exércitos;  campo  de  bata- 
lha; espaço  desembaraçado, 
que  todo  o  acampamento 
deve  ter  em  sua  frente,  para 
n'elle  formar  o  exercito  em 
batalha  e  manobrar  sendo 
necessário : — de  ejercicios.Y. 
Camilo  de  instrucción :  — • 
defensivo;  campo  defensivo; 
o  que  se  escolhe  com  certa 
extensão  c  com  o  fim  de  im- 
jiedir  que  o  inimigo  se  apo- 
dere d'elle: —  de  fuego;  cam- 
po de  fogo;  espaço  que  per- 
corre ou  ¡jóde  percorrer  um 
projéctil;  distingue-se  em 
vertical  e  lateral:  —  de  in- 
strucción; campo  deinstruc- 
ção;  o  que  se  escolhe  e  assi- 
gnala  para  n'elle  se  exerci- 
tarem as  manobras  e  outros 
movimentosmilitares:  —  dei 
honor.  V.  Campo  de  batai- 
la  :  —  de  tiro ;  campo  de  ti- 
ro ;  maior  ou  menor  jogo  que 
tem  uma  peça,  girando  sobre 
as  couceiras,  ou  obÜqnando 
com  as  carretas  á  direita  ou 
á  esquerda:  —  de  un  regi- 
miento, batallón  o  escua- 
drón; campo  de  umregimen- 
to,  batalhão,  ou  esquadrão; 
a  parte  do  acampamento, 
occupada  por  qualquer  d'es- 
tes  coi'pos :  —  ó  campamento 
de  comodidad;  campo  ou 
acampamento  de  commodi- 
dade;  aquello  que  só  tem  ]ior 
fim  o  descanso  c  connnodi- 
dade  da  tropa,  prescindindo 


CAM 

da  iDosição  e  mais  eoiidições 
militares :  —  ó  campamento 
de  guerra;  campo  ou  acam- 
jíamento  de  guerra;  o  que 
está  situado  em  posição  for- 
te por  natureza,  e  com  todas 
as  condições  necessárias  pa- 
ra a  segurança  do  exercito: 
—  volante;  campo  volante; 
corjio  do  exercito  que  se 
'  occupa  em  incoramodar  o  ini- 
migo. Asentar  el  campo.  V. 
Acampar.  Batir  el  campo; 
bater  o  campo,  reconliece-lo. 
Campum  lustrare,  explora- 
re. Marcar  el  campo;  mar- 
car o  campo;  formar  com 
estacas  c  outros  signaes  o 
acampamento  ou  logar  que 
ha  de  occupar  um  exercito. 
Castrametari :  —  de  agitas, 
campos  líquidos  (poes.);  cam- 
pos cerúleos,  o  mar: — de 
discusión  (polit.J;  campo  de 
discussão ;  o  i^arlamento, 
arena  parlamentar. 

Campomaííesia.  /.  (bot.)  Cam- 
2:»omanesia;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  myrtha- 
ceas,  dedicado  ao  hespa- 
nhoi  Cíimpomanes,  que  com- 
prehende  alguns  arbustos  da 
America  tropical. 

Camposcia.  /.  (zool.)  Campos- 
cia;  genero  de  crustáceos  da 
ordera  dos  decápodos,  fami- 
lia dos  oxirincos,  que  se  en- 
contra no  mar  da  India. 

Cajipote.  m.  (comm.)  Campó- 
te; panno  de  algoclão  que  se 
f'aljrica  nas  Indias. 

Campronado,  da.  adj.  (braz.J  V. 
Ajedrezado. 

Campsicroto,  ta.  cídj.  (zool.) 
C'ampsicroto;  ~  qualifícaçâo 
dada  a  certos  reptis  de  pelle 
flexível :  —  m.  pl.  campsicro- 
tos;  ordem  da  classe  dos  re- 
ptis, que  comprehende  os 
que  tecm  a  pelle  mais  ou 
menos  macia  e  o  corpo  fle- 
xível, como  os  saurios  e  os 
batracios. 

Campsio.  m.  (zool.)  Campsio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heterumeros,  da  familia 
dos  estenélitros. 

Campsis.  m.  (bot.)  Campsis  (en- 
curvado); genero  de  plantas 
dicotyledoueas,  da  familia 
das  bignonaceas,  que  só  com- 
jirehende  duas  especies,  cul- 
tivadas na  China  pela  for- 
mosura de  suas  flores. 


CAM 

Campsiuuo.  m.  (zool.)  Campsiu- 
ro  (cola  encurvada);  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
jíentameros,  da  familia  dos 
lamellicornios. 

CampsodÁctilo.  m.  (zool.)  Cam- 
psodactilo  (dedo  encurvado); 
genero  de  reptis  saurios,  cu- 
jo  tj^po  é  o  campsodactilo  de 
Bengala. 

Campsotrixo.  m.  (bot.)  Campso- 
ti'ixo  (filamento  encurvado) ; 
genero  de  cogumelos  bisoi- 
deos,  caracterisado  por  fi- 
bras negras,  rígidas  e  ra- 
mosas. 

Camptan.  m.  (zool.)  Camptan; 
especie  de  mammiferos  ru- 
minantes, do  genero  antí- 
lope. 

Camptücero.  m.  (zool.)  Cam- 
ptocero  (corno  encurvado); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  gilopliagos,  cuja  especie 
mais  conhecida  é  indígena 
de  Cayena. 

Camptodonte.  m.  (zool.)  Cara- 
ptodonte  (dente  encurvado); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  carabicos,  composto  de 
duas  especies,  originarias  de 
Cayena. 

Camptognato.  m.  (zool.)  Cam- 
ptognato  (mandihula  encur- 
vada); genero  de*  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  gilopliagos,  com- 
posto de  uma  só  especie,  ori- 
ginaria do  Brazil. 

Camptogkamo.  m.  (zool.)  Cam- 
ptogramo  (linha  encurvada)  ; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros, da  familia  dos  no- 
cturnos. 

Camptólaimo.  m.  (zool.)  Cam- 
¡Dtolaimo  (garganta  encur- 
vada); genero  de  aves  pal- 
mipedes,  da  familia  dos  aña- 
des, cuja  especie  typica  é  o 
añade  de  Labrador. 

Campto-kinco.  m.  (zool.)  V. 
Camptólaimo:  —  campto- 
rinco;  genero  de  insectos 
coleópteros,  da  familia  dos 
curculiónidos  gonathoceros, 
cujas  especies  habitam  o  no- 
vo continente,  excepto  urna 
que  é  do  antigo. 

Campto-rino.  m.  (zool.)  Cam- 
pto-rino  (narinas  encurva- 
das) ;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 


CAN  579 

milla  dos  lamelicornios,  cuja 
luiica  especie  é  indígena  do 
Canadá  e  da  Nova  Escocia: 
—  campto-rino;  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  cur- 
colionidos,  composto  de  umas 
oito  especies,  repartidas  pela 
Europa,  Madagáscar,  Nova 
Hollanda  e  Java. 

Camptoscélido.  m.  (zool.)  Cam- 
ptoscelido  (perna  encurva- 
da); genero  de  insectos  co- 
leópteros, da  familia  dos  ca- 
rabicos, composto  de  uma  só 
especie,  que  se  encontra  no 
cabo  da  Boa  Esperança. 

Camptosema.  m.  (bot.)  Campto- 
sema  (estandarte  encurva- 
do); genero  de  plantas  da 
fiunilia  das  papilionaceas, 
tribu  das  phascóleas,  cuja 
especie  typica  é  um  formoso 
arbusto  de  folhas  trifoliadas 
e  flores  encarnadas,  desco- 
berto em  Buenos  Ayres. 

Camptostekxo.  m.  (zool.)  Cam- 
ptosterno  (sternon  encurva- 
do); genero  de  insectos  co- 
leópteros iientamcros,  da  fa- 
milia dos  esternoxos. 

Campulitropo.  m.  (bot.)  Cam- 
pulitropo;  nome  dado  por 
alguns  botánicos  ás  semen- 
tes  em  que  o  ovulo  se  curva 
sobre  si  mesmo  ao  desenro- 
lar-se,  de  modo  que  se  che- 
gam a  juntar  as  duas  ex- 
tremidades, como  se  verifica 
nas  plantas  cruciferas  e  le- 
gumiuosas. 

Camuesa.  /.  (bot.)  Camoez,  ca- 
moeza;  especie  de  peros  ou 
maçã  cheirosa  que  se  usa  na 
medicina.  Pomum-  redolens. 

Camueso,  m.  (7jo^.J  Pereiro ;  ar- 
vore cujo  fructo  tem  iima 
cor  e  sabor  muito  agradá- 
veis. Pyrus  malus: — (fig-) 
néscio,  tolo,  ignorante.  Sto- 
lidus,  hebes. 

Camursio,  a.  adj.  (ant.)Y.  Vie- 
jo, Traidor. 

Camuza.  /.  V.  Gamuza. 

CamoZOn.  m.  augm.  de  Gamuza. 

Can.  m.  Cao.  (ant.)  V.  Perro. 
Este  vocábulo  é  hoje  usado 
na  poesia:  —  (poet.)  V.  Ca- 
nícula, constellação  celeste. 
Sirius,  ii:  —  (ant.)  az;  nos 
dados  um  ponto:  —  (ant.)  V. 
Gatillo:  —  (ant.)  cão;  peça 
pequena  de  iDronze.  Tormenti 
bellici  genus: —  (arch.)  cão; 


580. 


CAN 


peça  de  pedra  nas  j)aredes 
para  suster  balcões,  ou  mo- 
dilbão,  parte  da  cornija.  Te- 
lamones trahium,  ccqñfa  ex- 
tra muruvi  jprominentia :  — 
ãe  busca  (ant.  inont.);  cão  de 
busca;  cão  que  serve  para  ir 
buscar  a  caça:  —  ãe  levantar 
(ajit.mont.);  cão  perdigueiro : 
—  mayor.  V.  Canícula:  — 
menor;  cão  menor;  uma  das 
dezeseis  constellaçSes  aus- 
traes.  Canis  minar: — que 
mata  ai  lobo;  mastim,  cão 
de  gado :  — çwe  mucho  lame 
saca  sangre  (rif.);  cão  que 
muito  lambe  tira  sangue; 
muito  carinho  faz  mal:  — 
rostro  (ant.)  j)odengo ;  espe- 
cie de  cão  de  caça.  Calar 
d  can  (fiff.);  engatilhar,  ar- 
mar o  cào.  Schoppetum  ex- 
plosioni  aptare.  El  can  de 
buena  raza  siempre  ha  mien- 
tes del  pan  e  la  caza  (rif.); 
o  homem  honrado  sempre  se 
lembra  do  beneficio  que  re- 
cebeu. Quien  bien  quiere  á 
Beltran  bien  quiere  tí  su  can 
(rif.);  quem  ama  a  Beltrão 
ama  a  seu  cão.  Quieres  que 
te  siga  el  can?  dale  2'>(-'''^ 
(rif.);  se  queres  que  te  siga 
o  cao,  dá-lhe  pao. 

Cana./.  Cana;  medida  de  Ca- 
talunha que  tem  duas  varas 
pouco  mais  ou  menos.  Men- 
sura duas  circiter  ulnas  con- 
tinens: — .cã;  cabello  bran- 
co; usa-se  mais»  no  plural. 
Canities,  ei.  Ca7ias  son  que 
no  1'unares,  cuando  comien- 
:^:an  por  los  aladares  (rif) ; 
onde  fogo  ha,  fumo  se  levan- 
ta; não  dissimules  o  que  todos 

-  vêem,  procurando  desmentir 
com  appareucias  e  ficções  o 
que  se  não  pode  negar.  A 
canas  ouradas  no  hay  puer- 
tas cerradas  (rif.);  a  cãs 
honradas  não  ha  ¡jortas  cer- 
radas; devem-se  venerar  e 
respeitar  os  anciãos.  Peinar 
canas  (fr.  fig.fam.);  ser  ve- 
lho. Senesccre.  Usa-se  tam- 
bém negativamente  para  in- 
dicar que  alguém  é  joven. 
Quitar  mil  canas  (fr.  fig. 
fam.);  não  caber  em  si  de 
contente;  ter  grande  pra- 
zer por  alguma  cousa  ou 
muita  satisfação  em  ver  pes- 
soa da  nossa  estima.  Eem 
gralam    summo    qiiempiam 


CAN 

gáudio  perfundere.  Echar 
una  cana  fuera  (fr.);  diver- 
tir-se  muito.  Eso  ya  tiene 
canas;  isso  é  velho;  expres- 
são com  que  damos  a  enten- 
der ao  que  se  persuade  di- 
zcr-nos  uma  novidade  que 
já  sabemos  ou  que  ha  muito 
é  publica. 

Canaballa.  /.  (ant.)  Especie 
de  embarcação  pequena. 

Canabil.  m.  Kanabil,  terra 
medicinal. 

Canabina. /.  (zool.)  Canabina; 
synonymo  depintaroxo,  ave: 

—  (bot.)  canabina;  planta 
vivace  da  familia  das  or- 
tigas muito  parecida  com  o 
cânhamo. 

Canabinado,  Canabíneo,  adj. 
(bot.)  Canabíneo;  parecido 
com  a  canabina :  — /.  p^.  ca- 
nabíneas; familia  de  plan- 
tas urticeas. 

Canáceo,  cea.  adj,  (bot.)  Ca- 
naceo;  parecido  com  a  can- 
na :  — /.  pi.  canaceas ;  fami- 
lia de  plantas  gramíneas, 
cujo  typo  é^o  genero  canna: 

—  canaceas;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  das  amomeas. 

Canacópoles.  m.  pi.  Canaco- 
poles;  nome  que  dão  os  in- 
dios aos  catechistas  que  sub- 
stituem 03  missionários  para 
instruir  na  fé  os  gentios. 

Canada,  f  Canada;  medida 
portuguesa  que  constituo  a 
a  duodécima  parte  do  al- 
mude. 

Canade.  m.  (mol.)  Canade; 
bello  pássaro  parecido  com 
o  faisão. 

Canades.  adj.  Canadense;  na- 
tural do  Canadá. 

Canado,  m.  (ant.)  V.  Candado: 

—  adj.  morrinhento;  diz-se 
dos  carneiros  que  padecem 
de  morrinha. 

Canal.  m.  Canal;  rio  artificial 
que  facilita  os  meios  de  na- 
vegação e  transporte.  Ca- 
nalis,  is: — canal,  cano,  re- 
go, aqueducto.  Canalis,  is: 
— V.  Madre,  Lecho:  —  ca- 
nal; braço  de  mar :  — V.  Ca- 
mellón, bebedouro:  —  canal; 
qualquer  conducto  do  cor- 
jxj:  —  (ffj-)  canal;  via,  meio 
para  dirigir  ou  alcançar  al- 
guma cousa:  —  (fig.  ant.) 
V.  Tragadero :  —  (anat.)  ca- 
nal ;  meato  por  onde  circula 
o  sangue  e  passam  os  hu- 


CAN 

mores:  —  arterial;  canal 
arterial;  vaso  que  no  feto 
se  estende  desde  a  arteria 
pulmonar  até  á  aorta,  e  se 
oblitera  depois  do  nasci- 
mento: —  vertebral;  canal 
vertebral ;  canal  formado 
pela  sucção  dos  furos  ver- 
tebraes.  Ha  outros  muitos 
canaes  de  igual  e  de  menor 
importancia:  —  (arch.)  ca- 
nal. V.  Estria :  —  (art.)  go- 
teira: —  (p.  And.)  telha  del- 
gada que  serve  para  formar 
o  algeroz:  —  maestra;  alge- 
roz ;  o  cano  principal  do  te- 
lhado. Canalis  amplior  in 
tectis.  Correr  las  canales; 
correr  as  goteiras  do  telha- 
do, por  haver  chovido  mui- 
to. Per  legadas  imbrem  de- 
currere.  Abrir  en  canal; 
abrir  de  alto  abaixo,  fallan- 
do de  qualquer  animal  de- 
pois de  se  lhe  tirarem  as 
tripas,  o  que  ordinariamen- 
te se  pratica  com  o  porco. 
En  canal  (m.  adv.);  de  ci- 
ma para  baixo.  Usa-se  com 
o  verbo  abrir.  Sursum,  deor- 
sum. 

Canalado,  da.  adj.  V.  Acana- 
lado. 

Canalador.  m.  (ant.)  V.  Aca- 
nallador. 

Canaladura.  /.  Acanalladura ; 
estria,  parte  convexa  da  co- 
lumna acanallada. 

Canaleja.  /.  dim.  de  Canal. 
Canalsinho  :  —  moega;  ex- 
tremidade da  tremonha  por 
onde  cáe  o  trigo  na  calha  da 
mó. 

Canalera.  /.  (p.  Ar.)Y.  Ca- 
nal,  na  significação  de  go- 
teira:—  agua  que  cáe  pelas 
biqueiras. 

Canaleta./,  (art.)  Telha,  guar- 
da-barriga ;  nos  teares  de 
velludo  peça  de  madeira  em 
forma  de  telha  onde  o  tece- 
lão descansa  o  peito  e  que 
também  serve  para  i'csguar- 
dar  o  tecido  que  está  no  ór- 
gão ou  rolo. 

Canalete,  m.  Esparrella;  es- 
pecie de  pequeno  remo  cuja 
pá  é  concava  e  serve  de  le- 
me ás  canoas. 

Canaliculado,  da.  adj.  (h.  nat.) 
Canaliculado ;  diz-se  dos  ór- 
gãos dos  animaos  ou  vege- 
taes  que  são  excavados  a 
modo  de  canal. 


CAN 

Canalieja.  /.  (a7it.J  V.  Canal, 
lia  significação  de  telha  del- 
gada. 

Caxai.ífero,  ra.  adj.  Canalífe- 
ro; qualificação  de  certas 
conchas,  cuja  base  apresen- 
ta um  canal  prolongado  :  — 
m.  pl.  canalíferos;  familia 
de  inolluscos,  da  ordem  dos 
brachelipodos,  cujas  conchas 
têem  um  canal  mais  ou  me- 
nos comprido  na  base  de 
sua  abertura. 

Canaliforme.  adj.  (zool.)  Ca- 
naliforme ;  que  tem  a  forma 
de  canal. 

Canalita.  /.  dim.  de  Canal. 
Canalzinho. 

Canalizarle,  adj.  Canalisavel; 
que  é  susceptível  de  ser  ca- 
nalisado. 

Canalización.  /.  Canalisação ; 
acçào  de  canalisar,  de  abrir 
canaes:  —  canalisação;  meio 
de  tornar  ui  ">  rio  navegável. 

Canalizar,  a.  Canalisar ;  abrir 
canaes:  —  canalisar;  fazer 
um  rio  navegável,  sendo 
transformado  em  canal. 

Canalizo,  vi.  dim.  de  Canal. 
Canalzinho :  —  canal  peque- 
no entre  duas  ilhas.  Breve 
fretum  inter  binas  insulas, 
aut  inter  scopidos. 

Canalón,  m.  Goteira  do  telha- 
do. Tubus  aquarius :  —  ca- 
no grande  de  madeira  por 
onde,  em  Madrid,  se  deita- 
vam para  a  rua  as  immun- 
dicias das  casas.  Amplus  ca- 
nalis. 

Canalla.  /.  Canalha;  gente 
de  má  conducta,  gente  bai- 
xa e  ruim,  perigosa  para  a 
sociedade.  Populi,  civitatis 
fcex:  —  (cae.  ant.J  matilha; 
conjuncto  de  caes  com  que 
o  caçador  sáe  a  caçar.  V. 
Perrería. 

Canama.  /.  (hof.)  Kannama ; 
especie  de  lodão,  arvore  do 
Japão. 

Canana./.  Canana;  cartuchei- 
ra  que  se  traz  diante  da 
cintura. 

Cananeo,  nea.  adj.  Cananeu ; 
natural  ou  pertencente  á 
terra  de  Canaan.  Cananciis, 
a,  nm. 

Canapé,  m.  Canapé;  assento 
comprido  com  encosto,  em 
que  podem  sentar-se  tres  ou 
quatro  pessoas.  Bisselium,  i. 

Canarina.  /.  {bot.)  Canarina; 


CAN 

genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  campanuláceas. 

Canario,  m.  (zool.)  Canario ; 
ave  originaria  das  ilhas  Ca- 
narias. Fingilla  canaria: — 
(mus.)  canario;  peça  que 
acompanha  uma  dansa  cu- 
jos  movimentos  são  violen- 
tos e  curtos.  Coneitatioris 
saltationis  gemís  apud  Jiis- 
panos :  —  especie  de  embar- 
cação pequena  usada  nas 
ilhas  Canarias.  Naviciila; 
gemís  :  —  adj.  natural  das 
ilhas  Canarias.  Canariensis, 
insulis  Fortunatis  ortus. 

Cañakva-karaka.  m.  (bot.)  Ka- 
narva-karaka ;  nome  que  se 
dá  em  Ceylào  a  arvore  que 
fornece  a  gomma  gutta. 

Canasta.  /.  Cesto  grande  de 
vimes,  redondo  e  largo  na 
boca  que  costuma  ter  duas 
azas.  Canistrum,  i:  —  me- 
dida que  levará  meia  fanga, 
usada  em  Sevilha  para  me- 
dir azeitonas.  Certa  oliva- 
7'nm  mensura: — (naiit.)  ces- 
to da  gavia. 

Canastico.  m.  Açafate  para 
guardar  toalhas. 

Canastilla./.  fZm.  de  Canasta. 
Canistrel:  —  açafate;  j^re- 
sente  que  se  dava  ás  damas 
do  palacio  real  antes  de 
qualquer  festa  ou  solemni- 
dade.  Xeniolum  canistellis 
missum :  —  enxoval ;  roupa 
que  se  prepara  para  a  crean- 
ça  que  ha  de  nascer.  Lintai 
vestes  qiioi  pueris  jam  jam 
nascituris  parantur: — enxo- 
val; roupa  que  as  noivas 
preparam  para  o  seu  casa- 
mento:— (/í«?íí'.J  extremidade 
ou  remate  superior  do  jardim 
quando  entre  elle  e  o  costa- 
do se  deixa  um  vasío  que, 
forrado  de  chumbo,  costuma 
servir  para  deposito  de  agua: 
■ —  (zool.)  genero  de  mollus- 
cos  lamellicornes  da  familia 
dos  cardiáceos,  cuja  concha 
bivalva  é  de  figura  triangu- 
lar. 

Canastillero,  m.  Cesteiro;  o 
que  faz  ou  vende  cestos. 

Canastillo,  m.  dim.  de  Canas- 
ta. Cestinho.  Canistellum,  i: 

—  cesta  feita  ordinariamen- 
te de  vimes  que  serve  de 
açafate,  para  guardar  a  cos- 
tura e  para  difterontes  usos  : 

—  armadilha;    especie    de 


CAN 


h81 


gaiola  sem  fundo  para  apa- 
nhar pássaros. 

Canasto,  m.  (prov.)Y .Canasta. 

Canastro,  m.  (prov.jY.  Canasta. 

Canastron.  m.  Canastrão  ;  ces- 
to grande  e  comprido  para 
transportar  mercadorias. 

Canavalia./.  (bot.)  Canavalia; 
genero  da  familia  das  papi- 
liouaceas. 

Canaya.  /.  (bot.)  Kanahia  ;  ge- 
nero de  plantas  asclepideas. 

Canga.  /.  (ant.)  Conta,  rela- 
ção. 

Cancabuj,  Cancabuz.  m.  (ant.) 
Véu,  anteface.  Facici  vela- 
men. 

CÁNCAMO,  m.  Cáncamo;  gom- 
ma pouco  cominum  produ- 
zida por  certas  arvores  da 
Africa,  Brazil  c  ilha  de 
S.  Christovão  que  se  pare- 
cem com  a  que  produz  a 
myrrha:  —  (naut.)  gato, 
gancho  de  ferro  para  enga- 
tar apparelhos,  etc. :  —  de 
mar;  vaga;  onda  grande. 

Cancamcrria./  (fam.)Y.  Mur- 
ria, especie  de  tristeza. 

Cancamusa.  /.  Artificio,  ma- 
nha. Fraus,  doliis  spccie  re- 
cií  sÍ7niilatus. 

Cancán,  m.  Canean ;  dansa 
franceza  indecente,  prohi- 
bida nas  reuniões  publicas. 

Cancanilla.  /  (ant.)  Especie 
de  armadilha :  —  (fig.  ant.) 
engano,  engodo. 

CÁNCANO,  m.  (fam.)  V.  Piojo. 

Cancel,  m.  Biombo;  armação 
para  evitar  o  ar: — guarda- 
vento  ;  anteparo  de  madeira, 
posto  interiormente  diante 
das  portas  de  igrejas  ou  em 
outro  logar  para  tolher  a  cor- 
rente do  ar.  Cancellns,  i:  — 
tribuna  com  vidraça  onde  o 
rei  assiste  aos  ofiicios  divi- 
nos. Vitrei  cancelli:  —  (ant. 
fig.)  termo,  limite.  JN'ec  j^lus 
nitra: — rexa,  grade  ou  bar- 
ra de  ferro  posta  na  parede 
de  um  jardim:  —  lumieira; 
fresta  junto  ao  umbral  de 
uma  porta  de  entrada. 

Cancela./,  (p.  A7id.)Y.  Cancel. 

Cancelación.  /.  V.  Cancela- 
dura. 

Canceladinos.  m.  pl.  Cancella- 
dinos;  nome  com  que  se  de- 
signavam em  França  certos 
cónegos  regulares. 

Cancelado,  da.  adj.  (bot.)  Can- 
cellado;  qualificação  dos  or- 


582 


CAN 


gaos  vegetaes  cuja  disposi- 
ção é  similhante  á  de  uma 
grade. 

Canceladura.  /.  Cancelladura, 
cancellamento ;  acção  de  can- 
cellar.  Cancelatio,  ohlitera- 
iio. 

Cancelaja.  /.  (bot.)  Chancela- 
ga,  planta  do  Perú. 

Cancelar,  a.  Cancellar;  riscar 
a  escriptura  com  traços  de 
penna  encruzados :  —  cancel- 
lar,  apagar,  abolir,  aunul- 
lar,  urna  escriptura,  um  tes- 
tamento, etc.  Cancellare:  — 
(fig.)  riscar  da  memoria.  De- 
lere,  oblinere:  —  (ant.J  Y. 
Ensortijar: 

Cancelaría.  /.  (zool.)  Cancel- 
laria;  genero  de  molluscos 
da  familia  dos  traclielipodos, 
composta  de  urnas  cincoenta 
esjaecies,  que  são  conchas 
marinhas  de  forma  elegante, 
muito  apreciadas  ñas  collec- 
ções.  Também  se  conhecem 
trinta  especies  fosseis,  pró- 
prias dos  terrenos  terciarios. 

Cancelaría./.  Chancellaria  de 
Roma;  tribunal  em  que  se 
despacham  as  graças  apostó- 
licas. Chancellaría  romana. 

Cancelariato.  m.  Dignidade, 
funcções  de  chanceller. 

Cancelario,  to.  (ant.J  Cancel- 
lario ;  o  que  nas  universida- 
des conferia  os  graus,  chan- 
celler. Cancellarius ,  ii. 

Cancelería.  /.  V.   Cancelaría. 

Cancelo,  m.  (zool.)  Cancello ; 
genero  de  crustáceos  decá- 
podos, que  só  contém  uma 
especie,  cuja  procedencia  é 
até  agora  desconhecida. 

Canceller,  m.  (ant.)  V.  Can- 
ciller:—  (ant.)  mestre-esco- 
la'  em  algumas  igrejas. 

Cancelleresco,  ca.  aãj.  (ant.) 
V.  Cancilleresco. 

Cancellería./.  (ant.)Y.  Chan- 
cillería. 

Cancellero,  m,  (ant.)  V.  Can- 
ciller. 

Cáncer,  m.  (astron.)  Cáncer; 
nome  dado  ao  quarto  signo 
do  Zodiaco.  Cáncer,  cri:  — 
(med.)  cáncer;  cancro,  tumor 
formado  por  uma  materia 
scirrosa  e  outra  encephaloi- 
dca.  Cáncer,  carcinoma. 

Cancerado,  da.  adj.  V.  Cance- 
roso:—  (fig.)  applica-se  es- 
pecialmente aos  substanti- 
vos alma  e  coração,  e  equi- 


CAN 

vale  a  corrompido,  perverti- 
do, viciado,  damnado,  cor- 
rói do. 

Cancerarse,  r.  Cancerar-se ; 
formar-se  cancro,  tornar-se 
canceroso  um  tumor  ou  urna 
ulcera.  Ulcera  cancro  vitia- 
ri,  infiel : — estar  atacado  de 
cancro.  Cancro,  carcinoma- 
te,  laborare:  —  (fig.)  cance- 
rar-se; inveíerar-se  no  habi- 
to que  vae  cada  vez  mais 
destruindo  a  consciência. 

Canceriano.  adj.  (zool.)  Cance- 
rídeo;  parecido  com  o  caran- 
guejo :  — -m.  pl.  caiicerianos, 
tribu  de  crustáceos  da  ordem 
dos  decápodos  brachyuros  e 
familia  dos  ciclometopos,  di- 
vidida em  tres  grupos  na- 
turaes,  e  estes  em  varios  gé- 
neros cujo  typo  é  o  caran- 
guejo. 

Canceriforme,  adj.  (zool.)  V. 
Carcinóideo. 

Cancerlin.  vi.  V.  Crancelin. 

Canceroso,  sa.  adj.  Canceroso ; 
da  natureza  do  cancro.  Can- 
cro infectus,  vitiatus,  cance- 
raticus. 

Cancilla./.  Cancella;  j)ortade 
grades  de  pau  que  cruzam 
umas  com  outras.  Poria  ex 
transversis  lignis. 

Caiícillek.  m.  Chanceller;  se- 
cretario do  rei,  que  guarda- 
va o  sêlloreal.  Cancellarius, 
tabularlo  jjroefectus : —  (ant.) 
Chanceller.  V.  Cancelario, 
nas  universidades : — dei  sel- 
lo de  la  puridad;  chanceller 
que  guardava  o  sêllo  secre- 
to do  rei  e  andava  sempre 
com  elle  para  sellar  as  suas 
cartas.  Durou  este  cargo  até 
1496.  Eegius  cancellarius  à 
secretis :  —  mayor  ;  chancel- 
ler mor,  o  que  guardava  o 
sêllo  real  e  sellava  os  des- 
pachos reaes  por  si  ou  por 
seus  substitutos.  Supremus 
cancellarins :  —  mayor  de 
Castilla;  chanceller  mor  de 
Casíclla;  titulo  puramente 
honorario  que  usaA'a  o  arce- 
bispo de  Toledo.  Supremus 
Castellce  cancellarius.  Gran 
canciller  de  las  Indias;  gran- 
de chanceller  das  Indias,  o 
que  tinha  a  seu  cargo  os  sel- 
los rcaes  para  sellar  as  car- 
tas e  provisões  do  rei  per- 
tencentes ás  Indias.  Supre- 
mus rerum  indicarum  can- 


CAN 

cellarius:  —  (naut.  ant.)  V. 
Piloto. 

Cancillerato.  m.  V.  Cancela- 
riato. 

Cancilleresco,  ca.  adj.  Appli- 
ca-se á  letra  que  se  usava 
nas  chaneellarias.  Characte- 
res  ad  normam  cancellarice 
efformati. 

Cancillería.  /.  (ant.)  Chancel- 
laria:— V.  Chancilleria. 

Canción./.  Canção;  composição 
em  verso  ¡jara  cantar.  Car- 
men, canticum,  cantío :  — 
canção;  especie  de  poesia 
composta  de  uma  ou  de  va- 
rias cadencias  proporciona- 
das, que  se  chamam  coplas. 
Pceniaíittm  j^artibus  ubi  in- 
vicem  aqualiter  responden- 
tibus  constans  :'—(fig.)  can- 
tiga; cousa  frivola,  discurso 
sem  fundamento,  dito  que 
não  vem  ao  caso :  —  cantiga, 
mentira,  embuste.  Volver  á 
la  misma  canción  (fr.fam.); 
cantar  sempre  a  mesma  can- 
tiga, repetir,  repisar  as  mes- 
mas  cousas.  Importune  alí- 
quid  repeleré,  incidcare.  Mu- 
dar de  cariciou;  mudar  de 
cantiga,  mudar  de  conver- 
sação, tocar  outro  ponto. 

Cancioncica,  lla,  ta.  /.  dÍ7n. 
de  Canción.  Cançoneta. 

Cancioneador,  ra.  s.  Cancionis- 
ta; o  que  canta  canções. 

Cancionear.  n.  (ant.)  Cantar 
canções. 

Cancionero,  m.  Cancioneiro; 
collecção  de  canções  e  de 
outras  poesias  lyricas.  Can- 
tiomim  aut  carminum  líber. 

Cancioneta./.  dim.  de  Canción. 
Cançoneta. 

Cancionista,  m.  (ant.)  Cancio- 
nista; o  que  faz  ou  canta 
cauções. 

Cancrastacoídeos.  m.  pl.  (zool.) 
Cancrastacoideos,  familia  de 
crustáceos  decápodos,  esta- 
belecida por  Blainville,  e 
composta  de  dois  géneros. 

Cancriforme,  adj.  (zool.)  Y. 
Carcinóideo. 

Cancrinita.  /.  (min.)  Cancrini- 
ta;  nome  dado  a  duas  varie- 
dades de  silicato  de  alumi- 
na e  soda,  uma  azul  escura 
e  outra  cor  de  rosa;  eneou- 
tram-se  ambas  na  Sibéria. 

Cancrita.  /.  (zool.)  Cancrita; 
nome  dado  aos  crustáceos 
fosseis. 


CAN 

Cancrívoro,  ka.  adj.  (zool.)  Y. 
Cancrófago. 

Cancro,  m.  V .  Cáncer : —  fzool.) 
V.  Cangrejo. 

Cancrófago,  ga.  adj.  ■  (zool.) 
Cancrophago ;  qualificação 
de  certos  aniniaes,  cujo  prin- 
cipal alimento  sao  caran- 
guejos. 

Caxcroídeo,  dea./.  fmed.J  Can- 
croideo; que  se  parece  ou  se 
refere  ao  cancro. 

Cancrólogo.  j?i.  (zool.)  Cancro- 
logo;  o  que  se  occupa  espe- 

.  cialmente  no  estudo  da  his- 
toria natural  dos  carangue- 
jos. 

Cancrología.  /.  (zool.)  Cancro- 
logia;  parte  da  zoologia  que 
trata  dos  caranguejos. 

Cancrológico,  ca.  adj.  (zool.) 
Cancrologico ;  que  se  refere 
á  cancrologia. 

Cancura.  /.  (j).  Perú)  V.  Ban- 
cJiería. 

Cancha./,  (p.  A.  Mer.)  Cancha ; 
barraca  em  que  os  vivan- 
deiros  vendem  os  viveres:  — 
pateo;  logar  destinado  para 
algum  divertimento. 

Canchal,  m.  (p.  Ext.)  Pedre- 
gal; logar  cheio  de  pedras. 

Canchalagua.  /.  (bot.)  Especie 
de  genciana,  planta.  Gen- 
tiana  candial aham. 

Cancharrazo,  m.  (p.  Cuba) 
Grande  trago  de  vinho  ou 
de  algum  licor. 

Cancheaje.  7??.  (p.  A.  Mcr.)  Di- 
reito que  pagam  os  donos 
das  canchas. 

Canchelagua.  /.  V.  CancJiala- 
gua. 

Canchero,  ra.  s.  (p.  A.  Mcr.) 
Dono  de  um  pateo  ou  logar 
destinado  para  algum  diver- 
timento. 

Cancho,  m.  (p.  Ext.)  Penhasco, 
pedra. 

Canchón,  m.  (p.  A.  Mer.)  Ter- 
reno cercado  e  descoberto. 

Canda./,  (zool.)  Canda;  gene- 
ro da  familia  das  cellacias. 

Candadillo,  to. m.d/'m.  de  Can- 
dado. Cadeadosinho;  cadea- 
do pequeno. 

Candado,  m.  Cadeado  ou  ca- 
deiado,  fechadura  portátil. 
Sera  cxemptüis:  —  (p.  Ex.) 
cadeados,  argolas,  brincos 
das  orelhas: — pl.  (vet.)  pe- 
quenas  cavidades  nos  pés  dos 
cavallos.  Cavifates  prope 
eqvorum     ungidas.     Poner 


CAN 

hajo  siete  candados  (fr.);  j^ór 
debaixo  de  sete  chaves;  fe- 
char alguém  de  modo  que 
nao  escajje,  guardar  alguma 
cousa  com  surama  precau- 
ção. Echar  ó  poner  candado 
á  los  labios  (fig.);  pôr  um  ca- 
deado na  boca,  callar,  guar- 
dar segredo.  Arcana  abscon- 
dere,  tacitarn  servare  rem. 

Candaliza.  /..  (nauf.)  Talha, 
cabo :  — polé;  machina. 

Candamo.  m.  (ant.)  Baile  rus- 
tico. 

Candar,  a.  (ant.)  Fechar  com 
chave. 

Cándara.  /.  {p.  Ar.)  V.  Criba. 

Caxdaviano,  na.  s.  Candavia- 
no ;  montanhez  do  Epiro,  na 
Grecia. 

Cande,  adj.  V.  Azúcar. 

Candeal,  adj.  Candial,  candil; 
diz-se  do  trigo  de  que  se  faz 
o  pão  mais  alvo,  e  também 
do  pao  que  se  faz  do  mesmo 
trigo. 

Candeina.  /.  (zool.)  Candeina; 
genero  de  molluscos  da  fa- 
milia dos  turbinoidcos,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Candela.  /.  V.  Vela  para  alu- 
miar:—  flor  de  castanheiro. 
Julus  seu  flos  castanece:  — 
(p.  And.)  V.  Lumbre.  Ignis, 
is:  —  (ant.)  V.  Candelera : — 
(fig.)  iuclinaçào  do  fiel  da 
balança.  Inclinafio  síili  in 
statera  versus  rem  pondera- 
tam.  Acabarse  la  caiulela 
(fig.  fam.);  estar  cm  arti- 
go da  inorte.  Vitfxni  extin- 
gui. Acabarse  la  candela  ó 
candelilla  (fig.);  extinguir- 
se a  vela  que  marca  nos 
leiloes  o  termo  de  um  lanço. 
tSnhhastationis  tenrpus  finiré. 
A  mata  candelas:  ultima  lei- 
tura da  cxcommunhão.  Lu- 
minibiis  cxtinctis.  A  mata 
candelas  (fr.  adv.);  ao  acabar 
o  praso.  Estar  con  la  candela 
en  la  mano;  estar  com  a  vela 
na  mào;  diz-se  do  enfermo 
que  está  quasi  a  morrer. 
Animam  agere. 

Candelabro,  m.  Candelabro; 
candiciro  grande  com  muitos 
braços :  —  candelabro ;  cas- 
tiçal grande  de  forma  an- 
tiga.. 

Candelada.  /.  (prov.)  V.  Ho- 
guera. 

Candelaria.  /.  (reí.)  Candela- 
ria;  festa  da  Senhora  das 


CAN 


583 


Candeias,  na  qual  se  benzem 
e  repartem  velas  pelos  fieis ; 
a  Purificação  de  Nossa  Se- 
nhora. Eestum  Purificationis 
Beata;  Alarife :  — V.  Gordo- 
lobo. 

Candelera.  /.  (ant.)  V.  Can- 
delaria:—  mulher  que  ac- 
cende  as  velas  e  lampadas 
ñas  igrejas  :  — V.  Acahueta. 

Candelerazo.  m.  augm.  de  Can- 
delero.  Castiçal  grande:  — 
golpe  dado  com  castiçal. 

Candelería.  /.  (ant.)  Fabrica 
de  velas  ou  loja  em  que  se 
vendem. 

Cantjelero.  m.  Castiçal;  uten- 
silio feito  ordinariamente  de 
metal  para  sustentar  as  vé- 
las.  Candelabrum,  i: — (ant.) 
fabricante  de  velas  de  cera 
ou  sebo :  — V.  Velón :  —  can- 
deio i^ara  apanhar  peixes. 
Candelabrum  piscatorium : 
— (naut.)  ferro  a  que  se  atam 
as  cordas  do  navio.  Ferrum 
in  navis  latere  firmandis  fa- 
nibus.  Poner  ó  estar  en  el 
candelero  (fig-);  estar  cm  alta 
posição,  em  dignidade  eleva- 
da. Honore,  dignitate  poti- 
ri,  eminere. 

Candeleta.  /.  (ant.  naut.)  V. 
Candaliza. 

Candelilla,/,  dim.  de  Cande- 
/«.  Velinha : — (cir.)  velinha ; 
tenta  ou  sonda  que  se  intro- 
duz na  uretra.  Specillum,  i. 
Hacerse  candelillas  los  ojos 
(fam.);  estar  ebrio  ou  borra- 
cho. Ebriolum  esse,  óculos 
prce  vino  micare.  Muchas  can- 
delillas hacen  un  cirio  pas- 
cual (fig.  fam.);  muitos  pou- 
cos fazem  muito:  —  Y.  Lam- 
parilla, torcida  pequena :  — 
(bot.)  Y.  Fleco. 

Candeliza.  /.  (naid.)  V.  Can- 
daliza. 

Candelor.  m.  (ant.)  Y.  Cande- 
laria. 

Candencia.  /  Candencia;  esta- 
do do  corpo  candente. 

Candi,  adj.  V.  Azúcar. 

Candial,  adj.  Y.  Candeal. 

Candidación.  /.  Crystallisaçâo; 
acção  de  crystallisar-se  o 
assucar. 

Cajídidado.  m.  (ant.)  Y.  Candi- 
dato. 

Candidamente,  adv.  m.  Can- 
didamente, simplesmente 
Candide,  sincere. 

Candidato,   m.   Candidato  5  o 


584 


CAN 


que  aspira  a  uma  clignidade, 
a  uma  posição  eminente. 
CancUãatiis,  i :  —  candidato ; 
cliamava-se  assim  aos  preten- 
dentes ás  magistraturas  da 
republica  romana,  porque  se 
apresentavam  com  vestimen- 
tas brancas  ao  povo  congre- 
gado para  a  eleição.  Candida- 
tus,  i: — candidato  ^  também 
se  dá  este  nome  ao  que  está 
proposto  para  um  cargo, 
aindaque  não  o  solicite:  — 
candidato;  o  proposto  nas 
listas  que  circulam  quando 
está  immediata  a  eleição  de 
deputados  ás  cortes,  ainda- 
que elle  não  pretenda  nem 
queira  sê-lo. 
Candidatura.  /.  Candidatura; 
reunião  de  candidatos  :  ■ — • 
lista  ou  programma  em  que 
vão  propostos  os  que  aspi- 
ram a  ser  dejjutados  ás  cor- 
tes ;  e  em  geral  os  nomeados 
para  qualquer  cargo  por  al- 
guma junta  ou  assembléa: 

—  o  conjuncto  dos  mesmos 
candidatos  de  um  partido, 
de  uma  fracção,  considera- 
dos conectivamente. 

Candidez.  /.  V.  Blancura:  — 
(fig.)  candidez,  simplicidade 
de  alma.  Animl  candor,  sin- 
ceritas :  —  candidez,  simpli- 
cidade, inadvertencia.  Im- 
peritia,  nimia  crediditas. 

Candidísimo,  ma.  aãj.  sup.  de 
Candido.  Candidissimo,  mui- 
to candido.  Candiãissimus, 
a,  um. 

Candido,  da.  adj.Y.  Blanco :  — 
candido,  sincero,  innocente. 
Candidus,  sincerus :  —  can- 
dido, simples,  inadvertido. 

Candiel,  m..  Manjar  delicado 
que  se  faz  com  vinho  bran- 
co, gemmas  de  ovos,  assucar 
e  canela.  Usa-se  muito  na 
Andaluzia  e  outras  partes. 
Cihus  ex  ovoruni  vitellis,  sac- 
cJiaro  et  vino  confectus. 

Candil,  m.  Candil,  candeia  da 
cozinha.  Lychus  pensilis :  — 
ponta  dos  esgalhos  dos  vea- 
dos.  Comum    cervi  ápices: 

—  (ant.)  V.  Velon:  —  (ant.) 
V.  Candelero  para  pescar: 
—  (fig.fam.)  bico  do  chapéu, 
e  também  o  recorte  que  as 
saias  das  mulheres  têein 
por  baixo.  Petasi  ora  cana- 
liculata,  acideaia,  vel  pallen 
muliebris  Í7iceqicales plicatu- 


CAN 

ne.  Atizar  el  candil;  atiçar 
a  candeia.  Puede  arder  en  un 
candil  (exp.fam.);  é  valente, 
é  bom,  diz-se  dos  vinhos :  tem 
engenho  agudo,  diz-se  de  al- 
gumas pessoas.  Validus,  ge- 
nerosus  est,  aut  nitidiis,  ele- 
gans.  Qué  aprovecha  candil 
sin  mecha?  (rif.)  De  que  ser- 
ve a  candeia  sem  torcida? 
De  que  serve  urna  cousa  in- 
completa? Absque  f omite 
flammam  excitas. 

Candilada.  /.  (fam.)  Candiei- 
rada;  azeite  derramado  da 
candeia.  Oleum  violenter  è 
lychno  effusum. :  —  candieira- 
da;  o  azeite  que  um  candiei- 
ro  pode  conter:  —  nodoa  de 
azeite :  —  (fig.  cfam.)  V.  lie- 
primenda :  —  expressão  de- 
nigrativa, infamante. 

Candilazo.  m.  Golpe  com  a  can- 
deia. 

Candileja.  /.  Vaso  ou  parte  da 
candeia  em  que  se  põe  a  tor- 
cida e  o  azeite.  Olear ii  lychni 
catillus:  —  qualquer  vaso 
que  sirva  de  candeia.  Vas- 
cubim  olearium  alendo  lu- 
mini :  —  (bot.J  Y.  Lucérnula. 

Candilejo,  on.  dim.  de  Candil: 

—  (bot.)  V.  Lucérnula. 
Candilon.  m.  augm.  de  Candil. 

Estar  con  el  candilon  (fr.); 
estar  para  morrer.  Animam 
agere,  extremo  agone  premi. 
Candiota,  adj.  Candiense ;  na- 
tural da  ilha  de  Cândia. 
Cretensis,  se  :  — /.  barril 
pa,ra  vinho.  Dolium,  cadus: 

—  tonel  para  vinho.  Cadus 
flictilis. 

Candióte,  m.  (ant.)  V.  Candio- 
ta, pelo  natural  de  Cândia. 

Candioteiío.  m.  Tanoeiro,  que 
faz  toneis  e  barris.  Cadorum 
figulus,  venditor. 

Candita.  /.  (min.)  Candita ;  va- 
riedade de  ceylamita  ferru- 
ginosa. 

Candonga./,  (fam.)  Candonga; 
lisonja  enganosa,  carinho 
falso.  Adidatio  dolosa,  frau- 
didenta:  —  (p.  And.)  chaco- 
ta, zombaria.  Derisio,  irri- 
sio: — -cangalho;  tudo  aquil- 
lo  que  não  pode  servir  por 
ser  mau  ou  velho:  —  especie 
de  seda. 

Candongo,  ga.  adj.  Candon- 
gueiro, enganador,  lisonjei- 
ro. Permidcens  sagaxque 
homo. 


CAN 

Candonguear,  a.  (fam.p.  And.) 
Enganar,  caçoar.  Irridere, 
subsannare :  —  ??,.  relaxar-se, 
fazcr-se  madraço  para  não 
trabalhar. 

Candonguero,  ra.  adj.  (fam.) 
Chocarreiro,  gracejador.  De- 
lusor,  derisior. 

Candor,  m.  (ant.)  Candor,  can- 
dura;  summa  brancura:  — 
(fig.)  candura,  sinceridade, 
pureza.  Animi  candor. 

Candoroso,  sa.  adj.  Candido, 
puro  de  costumes. 

Candray.  m.  (naut.)  Candrai ; 
barco  pequeno  com  duas 
proas  que  se  usa  em  alguns 
portos. 

Candujo,  m.  (germ.)  Cadeado. 

Cañé.  m.  Jogo  de  parar:  — 
(germ.)  ouvido.  Hacer  cañé 
(fam.);  saír-se  bem  de  uma 
empreza ;  ter  um  contratem- 
po imprevisto;  travar  uma 
conversação  importante. 

Canecer,  n.  (ant.)  V.  Encane- 
cer. 

Caneciente.  adj.  (ant.)Y.  Cano. 

Canecillo,  m.  (arch.)  Cabeça 
da  viga: — modilhão  da  cor- 
nija. 

Canbfas.  m.  (comm.)  Lona  hol- 
landeza  para  velas  de  navio. 

Canéfora.  /.  (bot.)  Canephora ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  composto 
de  duas  especies,  cujas  flo- 
res são  reunidas  em  forma 
de  calathida. 

Canela.  /.  Canella;  producto 
da  cortiça  da  canelleira. 
Cinnamomum,  cinnanum : — 
de  Ceilan;  canella  de  Cey- 
lão  ou  vulgar;  é  a  mais  es- 
timada e  de  mais  uso  na 
23harmacia:  —  de  Cliina;  ca- 
nella da  China;  é  mais  gros- 
seira que  a  precedente,  de 
um  sabor  mais  acre,  e  não  é 
assucarada. 

Canelada./.  Canellada;  pasto 
que  os  falcoeiros  dão  aos 
falcões. 

Canelado,  da.  adj.  V.  Acane- 
lado. 

Canelar,  m.  Plantação  de  ca- 
nelleiras. 

Canelero,  m.  (bot.)  V.  Canelo. 

Canelete.  to.  (naut.)  V.  Car- 
retel, na  accepção  náutica. 

Canelina. /.  (chim.)  Canelina; 
substancia  crystallisavel  da 
canella. 

Canelo,  m.  (bot.)  Canelleira; 


CAN 

arvore  que  produz  a  canel- 
la,  indigena  da  ilha  de  Cey- 
lào  e  da  China.  Laurus  cin- 
namomiim. 

Canelón,  m.  Cauclao;  confeito 
de  assucar  e  canela.  Cinna- 
momi  frustulum  sacchari 
massa  ohductum  :  —  carám- 
bano ou  pedaço  de  gélo  que 
fica  pendurado  nas  bordas 
dos  telhados.  Gelu  friistrum 
cuspiílatuní  e  tegulis  pcii- 
dens:  —  (fain.)  extremidade 
das  cordas  das  disciplinas. 
Cannabini  flarjelli  extrema 
contorta  et  cluriora:  —  (p. 
Mil.)  canutilho  das  drago- 
nas. 

Canequin.  m.  (eomm.)  V.  Cani- 
qiii,  panno  de  algodão  da 
India. 

Canescer.  11.  (ant.)  V.  Enca- 
necer. 

Canesú,  m.  Canesi'i ;  vestido  de 
mulher. 

Cañete,  m.  farf.)  Vara  com- 
prida com  um  baldesinho  na 
extremidade;  é  usada  pelos 
tintureiros  para  desaguar 
as  caldeiras,  em  logar  de 
bomba. 

Caney,  m.  (p.  Nov.  Gr.)  V. 
Bohío. 

Canez.  /.  (ant.)  Canicie ;  bran- 
cura dos  cabellos  no  homem : 
—  (fiff.)  canicie ;  a  velhice, 
a  idade  senil. 

Canfójeso.  m.  (chim.)  V.  Al- 
canfógeno. 

Canfono.  m.  (chim.)  Campho- 
no ;  liquido  sem  cor,  oleoso, 
que  se  obtem  j^ela  distilla- 
çào  da  camphora  do  Japão 
com  o  acido  phosphorico 
anhydro,  e  também  por  meio 
da  distillação  da  camphora 
artificial  ou  o  chlorohydrato 
de  cam2:)hora  com  cal. 

Canfor,  m.  (ant.)  V.  Alcanfor. 

Canfora.  /.  (ant.)  V.  Alcanfor. 

Canforado,  da.  adj.  (ant.)  Y. 
Alcanforado. 

Canforato.  m.  (chim.)  V.  Al- 
canfóralo. 

Canfóreo,  rea.  adj.  (bot.)  Cam- 
phoreo;  parecido  com  a 
camjAora:  — /.  pl.  campho- 
reas;  tribu  da  familia  das 
lauriueas,  que  só  compre- 
hende  o  genero  que  produz 
a  camphora. 

Canforero.  m.  (bot.)  Alcanfo- 
reiro ;  loureiro  do  Japão  que 
dá  a  camphora. 


CAN 

Canfórico,  €a.  adj.  (chim.)  Y. 
Alcanfórico. 

Canfórida.  /.  (chim.)  Y.  Al- 
canfórida. 

Canforoida./.  (chim.)  Cam^ího- 
roida ;  substancia  que  se  ob- 
tem dos  óleos  essenciaes, 
que  produzem  um  grande 
numero  de  plantas  da  fami- 
lia das  labiadas,  e  têem 
muita  relação  com  a  cam- 
phora propriamente  dita. 

Canforómea.  /.  (bot.)  Campho- 
romea;  genero  de  plantas 
da  familia  das  lauráceas, 
cujas  especies  são  arvores 
do  Brazil. 

CaforÓsmeo,  mea.  adj.  (bot.) 
Camphorosmeo;  parecido  com 
o  camphorosmo :  —  /.  J^^- 
camphorosmeas ;  tribu  da 
familia  das  chenopodiaceas, 
cujo  tyjio  é  o  genero  cam- 
phorosmo. 

Canforosmo.  m.  (bot.)  Campho- 
rosmo (cheiro  de  camphora) ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  chenopodiaceas,  que 
comprehende  quatro  ou  cin- 
co especies  herbáceas. 

Cangagua.  /.  Barro  de  que  se 
fazem  adobes  em  Quito. 

Cangalla.  /.  (germ.)  CaiTcta. 

Cangallero,  m.  (germ.)  Car- 
reii'0. 

Cangallo,  m.  (germ.)  Carro. 

Cángamo.  m.  (zool.)  Cángamo; 
especie  de  tabão. 

Cangójima.  /.  (ant.)  Pena,  af- 
flicção. 

Cangreja.  /.  Carangueja,  ver- 
ga da  vela  grande  latina 
nos  navios  de  dois  mastros; 
tem  boca  de  lobo  em  um 
dos  extremos  que  abraça  o 
mastro  a  que  pertence.  Ve- 
lum  quoddam  navis. 

Cangrejal,  m.  (p.  A.)  Logar 
abundante  em  caranguejos. 

Cangrejera.  /.  Buraco  que  faz 
o  airão  americano  na  areia. 

Cangrejero,  m.  (zool.)  Airão 
americano,  ave  que  se  nu- 
tre de  caranguejos  :  —  o  que 
vende  caranguejos. 

Cangrejo,  m.  Caranguejo ;  ma- 
risco com  dez  pernas.  Cân- 
cer, astacus. 

Cangrejuelo.  m.  dim.  de  Can- 
grejo. Caranguejinho. 

Cangrena.  /.  V.  Gangrena. 

Cangrenarse,  r.  V.  Gangre- 
narse. 

Cakgrí.  /.  (germ.)  Igreja. 


CAN 


Õ85 


Cangrima.  /.  (germ.)  Y.  Pita. 

Cangroso,  sa.  adj.  (ant.)  Can- 
cei-oso ;  doente  de  cancro. 

Cangue,  m.  Canga;  instru- 
mento chinez  para  suppli- 
ciar. 

Canguelar.  a.  (germ.)  Temer. 

Canguelo,  m.  (germ.)  Medo. 

Canguro,  Cangcron.  m.  Can- 
gurví;  quadrúpede  da  or- 
dem dos  marsupiaes. 

Cania.  /.  (bot.)  Y.  Ortiga. 

Caniardo.  m.  (zool.)  Caniardo; 
especie  de  goelano,  ave  ma- 
rinha. 

Caníbal,  adj.  V.  Caribe. 

Canibalismo,  m.  Cannibalismo; 
paixão  dos  cannibaes  pela 
carne  humana:  —  canniba- 
lismo, anthropophagia :  — 
cannibalismo,  crueldade,  fe- 
rocidade. 

Canica.  /.  (bot.)  Canella  silves- 
tre da  ilha  de  Cuba. 

Canicida.  /.  Canicida;  o  que 
mata  um  cão. 

Canicidio.  to.  Canicidio ;  acção 
de  matar  ou  dissecar  um  cão. 

Canicie.  /.  (ant.)  Y.  Canez. 

Canícula./,  (astron.)  Canícu- 
la ;  estrella  da  constellação 
chamada  cão  maior.  Caní- 
cula, ce:  — (astron.)  canicu- 
la ;  estação  da  canícula.  Ca- 
nicidare  tempus. 

Canicular,  adj.  Canicular ;  per- 
tencente á  canícula.  Cani- 
culares dies :  —  m.  pl.  cani- 
culares; os  días  que  dura 
a  canícula. 

Canículo.  aclj.  (ant.)  Perten- 
cente ao  cão :  —  (p.  Cub.) 
Y.  Mentecato. 

Canichalao.  to.  (germ.)  Gal- 
lego. 

Canijo,  ja.  /.  Débil,  languido. 
Algumas  vezes  usa-se  como 
substantivo.  Debilis,  lan- 
guidus. 

Canil,  m.  (prov.)  Pão  de  rala 
para  os  cães.  Pañis  grega- 
rius,  sordidus  alendis  cani- 
bus:  —  (p.  Ast.)  Y.  Colmillo. 

Canilla.  /.  Canella;  a  tibia, 
osso  principal  da  perna.  Pa- 
dius,  ii :  —  qualquer  dos  os- 
sos príncipaes  das  azas  das 
aves.  Os  primarium.  in  alis 
avium :  —  torneira  da  i^ipa 
para  tirar  o  líquido  que 
contenha.  Fistula,  ce  :  —  ca- 
nella; fio  que  entretece  a 
teada.  Inoequalis,  et  disco- 
lor texturce  faseia.  Irse  como 


586 


CAN 


xma  canilla  ó  de  canilla 
(fam.);  ir-se  como  urna  tor- 
neira, ter  o  ventre  solto :  — 
ir-se  como  cesto  roto,  fallar 
sem  reflexão.  Loquacem  esse, 
nimia  et  inani  garnditate 
diffimdi. 

CjUíillado,  da.  adj.  V.  Acani- 
llado. 

Canillaire.  m.  V.  Canillero, 
fabricante  de  cancllas  para 
os  tecidos. 

Canillazo.  m.  (art.)  Treta  que 
se  nsa  para  dar  um  golpe 
na  perna,  na  esgrima. 

Canillera.  /.  Caneleira,  gre- 
vas; armadura  das  pernas., 
Tihialis  armafnra. 

Canillero,  m.  Buraco  para 
metter  a  torneira.  Dolii  fo- 
ramen :  —  fabricante  de  ea- 
nellas  para  os  tecidos.  Ârii- 
fex  fusorum  textorihus  in- 
servientium. 

Canilleta./.  (ant.  rail.)  Y.  Ca- 
nillera. 

Canime.  1??.  (hot.)  Canime ;  ar- 
vore da  Nova  Granada  que 
dá  um  azeite  ou  rezina  do 
mesmo  nome,  a  qual  serve 
de  balsamo  para  as  feridas 
6  também  de  vomitorio  e 
purgante. 

Cakiiía.  /.  Excremento  de  cão. 
Caninum  sterciis:  — (asirán, 
ant.)  Y.  Canícula:  —  fzool.) 
canina;  serpente  inoffensi- 
va  da  America,  que  segue 
os  homens  como  um  cão. 

Caninamente,  adi:,  m.  Raivo- 
samente, com  raiva  de  cão. 
Canino  dente,  canina  rabie. 

Caninde.  m.  (zool.)  Caninde; 
especie  de  guacamayo,  mui- 
to grande  e  de  cauda  com- 
prida que  tem  uma  coleira 
azul  ferrete  sobre  côr  de 
oiro. 

Caninero.  m.  Apanhador  de 
estrume  de  cão  para  cortu- 
me.  Canini  stercoris  colle- 
ctor. 

Caninez./.  Fijme  canina;  von- 
tade extrema  de  comer.  Fo- 
mes canina. 

Canino,  na.  adj.  Canino,  do 
cão.  Caniniis,  a,  vm.  Diente 
canino  (anat.J ;  dente  cani- 
no. Posa  canina;  fossa  ca- 
nina; a  depressão  que  se 
nota  na  parte  exterior  do 
osso  maxillar  superior,  e  um 
pouco  para  pima  do  alveolo 
do  colmilho.  Múscxdo  cani- 


CAN 

no;  musculo  canino;  o  que 
se  insere  por  sua  extremi- 
dade superior  na  fossa  cani- 
na, e  pela  inferior  na  com- 
missura  dos  labios. 

Caniquí.  m.  Cancquim;  panno 
do  algodão  da  índia. 

Canisarar.  a.  (germ.)  Ganhar. 

Canísimo,  ma.  adj.  sup.  de  Ca- 
no. Valde  camis. 

Canistillo.  m.  (ant.)  V.  Canas- 
tillo. 

Canja  m.  (naut)  Canja;  bar- 
quinho de  quilha  para  na- 
vegar no  Nilo. 

Canje,  m.  Troca  de  poderes 
diplomáticos,  de  prisionei- 
ros, etc.  Permutado,  onis. 

Canjear,  a.  Trocar  poderes  di- 
plomáticos, prisioneiros,  etc. 
Permnfare. 

Canjilon.  m.  Cangirão ;  vaso  da 
feição  de  um  jarro  que  ser- 
ve para  vinho.  Cangiiis, 
amphora:  —  alcatruz  ;  vaso 
de  barro  atado  no  calabre 
da  nora.  Urseolus,  i:  —  (p. 
A)  carril ;  rego  da  roda  de 
carro. 

Canmiar.  a.  (ant.)  V.  Trocar. 

Canna.  /.  (bot.)  V.  Bambú. 

Cannabis.  m.  (bot.)  V.  Cáñamo. 

Cannado.  m.  (ant.)  V.  Enca- 
ñado. 

Canno.  m.  (ant.)Y.  Caño:  — 
cova,  caverna. 

Cano,  na  adj.  Cano;  que  tem 
cãs.  Canvs,  a,  v,m:  —  (jig. 
poet.)  cordato,  sisudo,  judi- 
cioso. Prvdens,  maturus. 

Canoa.  /.  Canoa ;  embarcação 
feita  de  \mi  pau  cavado. 
Cymba,  ce. 

Canoero.  7h.  Barqueiro  que  go- 
verna ou  guia  a  canoa.  Na- 
vicidarius,  cymbce.  ductor, 
gnhernator. 

Canofilita.  /.  (bot.)  Caimo- 
phyllita;  genero  de  plantas 

•     fosseis. 

Canoi.  m.  Cesto  que  levam  os 
indios  na  canoa  quando  vão 
pescar. 

Cakoíta.  /.  dim,  de  Cano.  Ca- 
noasinha. 

Canolira.  /.  (zool.)  Canolira; 
genero  de  crustáceos  isopo- 
dos,  da  familia  dos  cymo- 
thoadios,  composto  de  uma 
só  esisecie, 

CÂNON,  in.  (rei.)  Canon;  deci- 
são ou  regra  estabelecida  em 
algum  concilio  sobre  o  do- 
gma ou  disciplina  da  igreja. 


CAN 

Ecclesice  canon :  —  canon ; 
catalogo  dos  livros  sagrados 
e  authenticos  recebidos  pela 
igreja:  —  de  la  misa;  canon 
da  missa,  Misscc  canon:  — 
de  los  Santos;  canon  dos 
Santos  :  —  de  los  Santos 
Evangelios;  canon  dos  San- 
tos Evangelhos: — de  los 
Apóstoles;  cañones  dos  Após- 
tolos :  —  Gregoriano ;  canon 
Gregoriano  :  —  canon ;  nos 
mosteiros  o  livro  que  contém 
a  regra  e  os  estatutos  da  or- 
dem :  —  catalogo  ou  lista. 
Catalogus,  i:  —  (art.)  ca- 
non; caracter  typographico, 
e  que  pode  ser  grande,  du- 
plo e  triplo  canon:  —  astro- 
nómicos (asiron.) ;  caño- 
nes astronómicos;  tábuas 
chronologicas  usadas  pelos 
antigos  para  confrontar  as 
datas  de  certos  acontecimen- 
tos :  —  (philol.)  canon ;  capi- 
tulo, secção  de  urna  obra:  — 
(for.)  o  que  se  paga  em  re- 
conhecimento do  dominio  di- 
recto de  algum  terreno  :  — 
2jl.  cañones;  sciencia  do  di- 
reito ecclesiastico : — (matli.) 
V,  Fórmnla :  —  (mus.)  ca- 
non; regra  antiga  que  de- 
terminava os  intervallos  dos 
sons:  —  canon;  especie  de 
fuga  que  consiste  na  repeti- 
ção indefinida  do  mesmo  can- 
to por  varias  partes  que  co- 
meçam uma  depois  de  ou- 
tra: —  (veter.)  canella;  re- 
gião entre  o  joelho  e  a  quar- 
tella, 

Canonanto,  m.  (bot.)  V.  Sifo- 
cámpilo. 

Canonarca,  m.  (ant.)  Official 
de  um  mosteiro,  que  tocava 
o  sino  para  convocar  as  jun- 
tas, 

Canokesa.  /.  Conega;  mulher 
recolhida,  que  gosa  de  pre- 
benda. Canónica,  nndier  so- 
dalatio  canónico  adscripta. 

Canonía,  Canónica.  /.  (ant)  V. 
Canonjía. 

Canonical,  arf/.  Canonical,  per- 
tencente aos  cónegos  ou  ao 
canonicato :  — V.  Canónico : 
— /,  conesia;  renda  de  um 
cónego.  Casa  canonical;  ca- 
sa canonical  ou  sujeita  á 
prebenda  do  cónego. 

Canonicamente,  adv.  m.  Canoni- 
camente; segundo  os  câno- 
nes. 


CAN 

Canonicato,  m.  V.  Canoajia. 

Canonicidad.  /.  Cauoñicidade; 
a  qualidade  do  que  é  canó- 
nico. 

Canónico,  ca.  adj.  Canónico; 
conforme  ou  concernente  aos 
cañones.  Canonicus,  a,  iim: 
■ — (ant.)  canónico;  applica- 
va-se  á  igreja  ou  ca^a  em 
que  os  cónegos  regulares  vi- 
viam. Tambern  se  usava  co- 
mo substantivo.  Derecho  ca- 
nónico; direito  canónico;  a 
collecçào  das  leis  canónicas: 
— (reí.)  canónico;  applica-se 
aos  livros  e  epistolas  que 
constituem  o  corpo  da  Sa- 
grada Escriptura.  Libi'i  ca- 
nonici  vel  aatlientici  Scri- 
pturce  Sacrce.  Horas  canóni- 
cas; horas  canónicas.  Oficio 
canónico;  officio  canónico. 

Canoniciado.  171.  (ant.)  V.  C'a- 
nonicalo. 

Canónigo,  m.  Cónego;  o  que 
gosa  de  uma  conesia.  Cano- 
nicus, i:  —  regular;  cónego 
regular,  o  que  ^'ive  em  com- 
munidadc.  Canonicus  regu- 
laris. 

Canonisa./.  (ant.)  Canoniza.  V. 
Canonesa. 

Canonista,  m.  Canonista;  o  que 
estuda  ou  professa  o  direito 
canónico.  Canonista,  juris 
eanonici  peritus.  Canonista 
sin  leyes,  arador  sin  ¡jueyes, 
ó  canonista  y  no  legista  no 
vale  uno  artista  (rif.);  cano- 
nista sem  leis,  lavrador  sem 
bois,  ou  canonista  e  não  le- 
gista não  vale  um  artista; 
exprime  que  para  sair  con- 
stimmado  no  estudo  dos  câ- 
nones é  muito  necessário  o 
das  leis. 

Canonizarle,  adj.  Canonisavel , 
que  é  digno  de  ser  canoni- 
sado.  Probatissinwi  virtutis 
homo. 

Canonización.  /.  Canonisaçào, 
o  acto  de  canonisar.  Cano- 
nisatio,  Suncforum  alho  seu 
catalogo  adscriptio. 

Canonizando,  m.  Canonisando; 
o  que  está  para  sor  canoni- 
sado  ou  tem  probabilidade 
de  o  ser. 

Canonizar,  a.  Canonisar;  pôr 
no  numero  dos  santos  aquel- 
lo que  viveu  santamente. 
Inter  Sánelos  referve,  in  San- 
ctorum  numernm  adseribe- 
re: — (fig.)  reputar  uma  cou- 


CAN 

sa  como  boa  ainda  que  seja 
má.  Probare,  approbare :  — 
canonisar;  appiovar  alguma 
cousa.  Laudare,  approbare. 

Canonje,  vi.  (ant.)  V.  Cano-, 
nigo. 

Canonjía.  /.  Canonicato,  pre- 
benda de  um  cónego.  Cano- 
nicatus,  heneficium  canonici. 

Canonjible.  aclj.  (ant.)  Cano- 
nical, canónico,  que  é  i-egu- 
lado  pelos  cânones,  que  per- 
tence a  um  canonicato. 

Canope.  /.  (astron.)  Canôpo ; 
estrella  da  primeira  grande- 
za na  constellaçào  de  Argos : 
—  (zool.)  canope;  genero  de 
insectos  hemipterus,  da  tri- 
bu dos  escutellarios,  com- 
posto de  algumas  especies 
americanas,-noíavois  por  sua 
figura  orbicular,  suasantcn- 
nas  de  quatro  artículos  e 
seus  tarsos  de  dois. 

Canopon.  m.  (bot.)  Canopum; 
flor  c  casca  do  sabugueiro. 

Canoramente,  adv.ni.  Canora- 
mente; de  um  modo  canoro. 

Canoro,  ra.  adj.  Canoro;  me- 
lodioso, harmonioso.  Ca.no- 
rns,  a,  tan. 

Canoso,  sa.  adj.  Cano;  que  tem 
cãs  ou  cabellos  brancos. 
Cajiosus,  caniis. 

Canoy.  m.  V.  Canoi. 

Canrea.  /.  (germ.)  Compaixão. 

Caniilv.  f.  (germ.)  Fadiga. 

Canró.  (gemi.)  Pescoço. 

Cansadaaiente.  adv.  Cansada- 
mente ;  molestamente.  Im- 
p>ortune,  moleste. 

Cansadísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Cansado.  Cansadíssimo.  Val- 
de  fatigatus,  moleslissinnis. 

Cansado,  da.  adj.  Cansado ; 
frio,  enfraquecido;  fallando 
de  uma  bala  ou  de  qualquer 
outro  projéctil :  —  cansado ; 
diz-se  da  vista  quando  se 
acha  debilitada:  —  cansado; 
apiilica-se  aos  caracteres  de 
imprimir  quando  estào  gas- 
tos. Obsoletus,  a,  tim :  —  can- 
sado, fatigado: — molesto. 
Molestus,  a,  um. 

Cansamiento.  7n.  (ant.)  V.  Can- 
sando. 

Cansancio,  m.  Cansaço,  fadiga. 
Defatigatio,  onis. 

Cansar,  a.  Cansar;  causar  can- 
saço. Fatigare,  fcdigari,  las- 
sescere:—  cansar;  gastar  al- 
guma cousa  de  que  se  faz 
uso  :  —  (fig.)   cansar,  enfa- 


CAN         587 

dar,  molestar,  importunar. 
lllolcsliâ  afficcre,  aliciii  gra- 
vem esse.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco  em  todas  estas 
accepções :  —  n.  (ant.)  V.  Ce- 
sar, Cansarse: —  (agr.)  can- 
sar; tirar  á  terra  pelas  re- 
petidas colheitas  ou  pela 
qualidade  da  semente  a  sua 
qualidade  fertilisante.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Agri  fecunditatem  iteraiis 
messibus  exhaurire. 

Canscora.  /.  (bot.)  Canscora; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  genciaflaceas,  chiro- 
nieas,  composto  de  umas  sete 
especies  annuaes,  de  flores 
encarnadas  ou  brancas. 

Cansedat.  /.  (ant.)  V.  Cansan- 
do. 

Cansera.  /.  (fam.)  Canseira; 
causnço,  fadiga.  Molestia, 
importunitas. 

Canseuia,  Cansidat,  /.  (ant.) 
V.  Cansando. 

Cansíera.  /.  (bot.)  Cansioira; 
genero  de  plantas  da  familia 
das    daplmaceas,    arbustos 

,  trepadores,  cujas  flores  são 
¡pequenas,  hermaphi'oditas  e 
amarellaclas. 

Canso,  sa.,  adj.  (ant.)  V.  Can- 
sado:—  V.  Triste. 

Cansoso,  sa.  adj.  (ant.)  Cansa- 
do, molestado. 

Cantable,  adj.  Cantavel;  que 
pôde  ser  cantado.  Cantniap- 
tus,  idoneus :  —  V.  Patético 
na  accepçào  musical. 

Cantábrico,  ca.  adj.  Cantábri- 
co ;  pertencente  á  Cantabria. 
Cantabricus,  a,  wn. 

Cantabrio,  ia.  adj.  (ant.)  V. 
Có.ntabro. 

Cántabro,  adj.  Cántabro;  na- 
tural da  Cantabria.  Canta- 
ber,  eri. 

Cantada./.  (miis.)Y.  Cantata. 

Cantadera.  /.  (ant.)  V.  Can- 
tora. 

Cantador,  ra.  s.  (ant.)  V.  Can- 
tor. 

Cantal,  m.  (p.  Ar.)  Canto; 
pedra  grande. 

Cantalear,  n.  Gorgear :  —  ar- 
rulhar. 

Cantaleta.  /,  Matinada,  alga- 
zarra, assoada :  —  mofa,  fa- 
cécia, cassoada,  burla,  gra- 
ça. Derisio,  irrisio  jocidaris. 

Cantalu.  m.  (bot.)  Cantalu; 
melãosinho  de  Florença. 

Cantante,   p.   a.  de   Cantar. 


588 


CAN 


Cantante,  que  canta.  Can- 
tans,  antis. 
Cantak.  a.  Cantar;  formar  com 
a  voz  uma  successão  de  sons, 
segundo  as  regras  musicaes. 
Cantare,  canere,  cantum 
edere:  —  cantar;  soltar  as 
aves  os  seus  gorgeios :  — 
aecusar ;  no  jogo  de  cartas, 
dizer  o  seu  ponto.  In  pagel- 
larum  ludis  quadam  collu- 
sorihus  certa  lege  operire: 

—  revelar,  divulgar  um  se- 
gredo. Occulta  revelare,  in 
publicum  edere :  —  (fiff-J  can- 
tar, celebrar :  —  n.Y.  Rechi- 
nar ;  diz- se  dos  carros  e  car- 
retas :  —  estar  alegre :  —  m. 
cantar,  canção,  copla.  Can- 
tus,  cantio,  cantiuncula:  — 
pl.  (fig.)  queixas  continuas  e 
molestas :  —  a  libro  abierto : 

—  (fr.)  V.  Libro :  —  la  jmIí- 
nodia;  cantar  a  palinodia: 

—  siempre  en  el  mismo  tono  ; 
cantar  sempre  no  mesmo  tom. 
Ese  es  otro  cantar;  isso  c 
outro  cantar.  Sermonem  mu- 
tas ad  aliam  rem  gradum 
facis.  Ya  no  queda  mas  que 
coser  y  cantar;  o  que  resta 
já  é  fácil: — mal  y  porfiar 
(rif.);  cantar  mal  e  porfiar; 
dá  a  entender  que  os  im- 
pertinentes e  presumidos 
molestam  repetindo  o  que 
não  sabem  fazer.  El  cantar 
de  los  cantares  (reí.);  o  can- 
tico  dos  cánticos;  livro  ca- 
nónico que  contera  os  cánti- 
cos de  Salomão.  Canticum 
Solomonis : — (poes.)  cantar ; 
entre  os  poetas,  compor  ou 
recitar  alguma  cousa.  Car- 
mina condere,  recitare. 

Cantara.  /.  Cantara.  V.  Can- 
taro  :  —  cántaro,  medida  que 
contém  cerca  de  dezeseis 
litros.  Amphora,  ce. 

Cantarada.  /.  Cántaro;  o  que 
um  cántaro  pode  conter. 

Cantaral,  m.  (ant.)  Armario 
com  muitas  gavetas. 

Cantarcico,  llo.  m.  dim.  de 
Cantar.  Cantarinho. 

Cantarela.  /.  (med.)  Cantarel- 
la;  veneno  extrahido  da  ba- 
ba do  porco  hydrophobo : — 
corda  prima  na  rebeca,  gui- 
tarra, etc.: — (bot.)  canta- 
relia;  cogumelo  bom  para 
comer. 

Cantarelo.  m.  (bot.)  Cantlia- 
rello ;  genero  de  cogumellos 


CAN 

de  uma  bella  cor  amarel- 
lada. 

Cantarera.  /.  Cantareira;  lo- 
gar para  guardar  cantaros. 
Hydriarum  lirnarium. 

Cantarero,  m.  V.  Alfarero :  — 
adj.  diz-se  do  barro  próprio 
para  construir  cantaros. 

Cantárida.  /.  Cantharida;  es- 
pecie de  mosca  odorífera. 
Cantharis,  idis:  —  (pharm.) 
vesicatorio;  emplasto  feito 
de  cantharidas  que  se  appli- 
ca  aos  enfermos.  Vesicato- 
rium,  ii:  —  empola  produ- 
zida pelo  caustico.  Ulcus  a 
splenio  cantharide  illito  ex- 
citatum. 

Cantarídeo,Cantaridiano.  a(í/. 
(zool.J  Cantharideo ;  pareci- 
do ou  que  se  refere  ás  can- 
tharidas: —  m.  pl.  cantha- 
rideos ;  tribu  de  insectos  co- 
leópteros, estabelecida  por 
Lamarck  na  familia  dos  tra- 
chelidos,  e  cujo  typo  é  o  ge- 
nero cantharida. 

Cantaridina.  /.  (chim.)  Can- 
tharidina ;  principio  imme- 
diato das  cantharidas,  e  ao 
qual  se  devem  as  suas  pro- 
priedades epispasticas. 

Cantaridios.  m.  pl.  (zool.)  Can- 
tharidios ;  tribu  de  insectos 
fundada  por  Latreille,  na 
familia  dos  trachelidos,  e 
equivalente  com  ¡louca  dif- 
ferença  á  dos  cantharideos 
de  Lamarck. 

Cantarilla.  /.  dim.  de  Canta- 
ra. Cantarinha. 

Cantarillo.  m.  dim.  de  Can- 
taro.  Cantarinho.  Cantarillo 
qíie  muchas  veces  va  á  la 
fuente  ó  deja  el  asa  ó  la  fren- 
te (rif);  tantas  vezes  vae 
o  cántaro  á  fonte  até  que  se 
quebra :  —  (bot.)  V.  Andro- 
sace. 

Cantarín,  na.  adj.  (fam.)  Can- 
tarolador;  que  tem  costume 
de  cantar.  Molestus  canta- 
tor: — /.  cantarína,  cantora. 
Cantatrix,  icis. 

Cantario.  m.  (ant.  zool.)  V. 
Cantcirida. 

Cántaro,  m.  Cántaro,  bilha. 
Amphora,  cantharus,  vas 
aquarium:  —  (fig-)  cántaro ; 
quantidade  que  pode  con- 
ter um  cántaro.  Quantum 
liquoris  cantharus  capere 
potest :  —  cántaro ;  medida 
para  vinho.  Amphora,  men- 


CAN 

suroe.  vinarioí  genus:  —  ur- 
na para  as  eleições.  Urna 
situla.A  cantaros  (mod.  adv.); 
a  cantaros,  usa-se  com  os 
verbos  llover,  chover,  caer, 
caír,  e  echar,  lançar,  deitar. 
Copióse  et  violenter  ruere. 
Entrar  ó  estar  en  cántaro 
(fig.);  estar  á  sorte  para  al- 
gum emprego,  hi  sortem 
conjeci,  in  tessellis  qua  sor- 
tem diicunt  adscribi.  Estar 
en  cántaro  (fig.);  estar  á  bi- 
ca, proposto  para  algum  em- 
prego ou  próximo  a  conse- 
gui-lo. Dignitati  aut  muneri 
adtpiscendo  ])roximum  esse. 
Si  da  el  cántaro  en  la  pie- 
dra, ó  la  piedra  en  el  cán- 
taro, '  mal  para  el  cántaro 
(rif.);  com  teu  amo  não  jo- 
gues as  peras. 

Cantarocnemo.  m.  (zool.)  Can- 
tharocnemo;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros 
da  familia  dos  prionios,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Cantaródemo.  m.  (zool.)  Can- 
tharodemo  (corpo  de  cantha- 
rida); genero  de  insectos 
coleópteros  pentamei'os,  da 
familia  dos  malacodermos. 

Cantarospermo.  m.  (bot.)  Can- 
tharospermo ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  pa- 
pilonaceas,  tribu  das  jjha- 
seolas,  composto  de  duas  es- 
pecies. 

Cantata.  /.  Cantata;  trecho 
de  musica  com  acompanha- 
mento. 

Cántatela./.  Pequena  cantata. 

Cantatriz.  /.  Cantatriz,  can- 
tarína, cantora.  V.  Canta- 
rina. 

Cantazo,  m.  Pedrada.  Saxi 
ictus. 

Canteado,  da.  adj.  (ant.  art.) 
Anguloso,  que  tem  canto  ou 
angulo;  dizia-se  das  pare- 
des. 

Cantear,  a.  (art.)  Lavrar  os 
cantos  da  pedra,  da  madei- 
ra, etc. 

Cantel.  m.  (naut.)  Linga;  ca- 
bo que  serve  para  lingar 
pipas. 

Cantera.  /.  Canteira;  logar 
d'onde  se  tira  pedra.  Lapi- 
cidina,  c?; — talento,  enge- 
nho, capacidade.  índoles,  in- 
genium.  Levantar  ó  mover 
una  cantera  (fig.  fam.);  le- 
vantar poeira,  promover  dis- 


CAN 

sensòes.  Turbas  cxdiare, 
rixas  moveré. 
Cantería./.  Cantaria;  arte  de 
lavrar  a  i^edra.  Ars  lapida- 
ria:—  cantaria;  pedra  la- 
vrada píira  edificios.  Opus 
quadrato  lapide  extructum: 

—  (ant.)  V.  Cantera :  —  por- 
ção de  pedra  lavrada.  Secti 
lapides  elahorati. 

Cantekíos.  m.  pl.  (arch.)  Vi- 
gas que  atravessam  para 
formar  o  tecto  do  edificio. 

Cantero,  m.  Canteiro;  o  que 
trabalha  em  pedra  de  can- 
taria. Lapicida,  02:  —  can- 
to; extremidade  de  alguma 
cousa  dura  que  facilmente 
se  pode  partir,  como  can- 
tero de  pan;  canto  de  pão. 
Extremum  frustimce :  —  (p. 
Ar.J  courella;  pedaço  de 
terra.  Pars,  portio  agri:  — • 
(p.  Per.)  canteiro;  taboleiro 
de  terra  semeado  de  canna 
doce: — (zool.)  canthei'o;  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  esparoideos,  composto 
de  umas  dez  especies. 

Canteron.  m.  (ant.)  augm.  de 
Cantero. 

Cantía.  /.  (ant.)  V.  Cuantía. 

CÁNTICA.  /.  (ant.)  V.  Cantar. 

Canticar.  a.  (ant.)  V.  Cantar. 

Canticio,  vi.  (fam.)  Cantarola; 
canto  continuado  e  fastidio- 
so. Cantus  importunus,  mo- 
lesttts. 

Cántico.  1».  Cántico;  hymno 
que  se  canta  em  honra  de 
Deus. 

Cantidad./.  Quantidade;  pro- 
priedade de  qualquer  cousa 
emquanto  está  sujeita  a  nu- 
mero, peso  e  medida.  Quan- 
titas,  atis:  —  quantidade; 
multidão,  abundancia  ou 
grande  porção  de  alguma 
cousa.  Copia,  portio  magna: 

—  concurrente ;  quantidade 
complementaria;  a  compe- 
tente e  necessária  para  com- 
pletar o  que  falta  a  certa 
somma.  Sumnuü  complemen- 
tum.  Comprar  ó  vender  en 
cantidad;  comi^rar  ou  ven- 
der por  grosso  ou  atacado. 
Hacer  buena  alguna  canti- 
dad; abonar  urna  quantia. 
Acceptuní  referre: — (gram.) 
quantidade;  o  tempo  que  se 
emprega  em  pronunciar  uma 
syllaba.  Syllahce  quantitas : 
■ — continua  (math.);  quanti- 


CAN 

dade  continua;  extensão  de 
um  corpo  em  comprimento, 
largura  e  profundidade. 
Quantitas  continua:  —  dis- 
creta; quantidade  discreta; 
reunião  de  varias  cousas  dis- 
tinctas.  Quantitas  discreta: 
■ —  aljebráicas ;  quantidades 
algébricas:  —  racionales; 
quantidades  racionaes ;  as 
que  tê  era  com  a  unidade 
uma  relação  que  pode  ex- 
pressar-se  em  números  in- 
teiros ou  em  quebrados :  — 
de  movimiento  (mech.);  quan- 
tidade de  movimento;  pro- 
ducto da  massa  dos  corpos 
em  movimento,  multiplicado 
por  sua  velocidade,  e  que  é 
a  medida  da  força  motriz. 

Cantiga.  /.  (ant.)  V.  Cantar. 

Caktilena.  /.  V.  Cantinela :  — 
(mus.)  cantilena ;  palavra 
italiana  que  equivale  a  me- 
lodia, canção  ou  pensamen- 
to musico. 

Cantillo,  to.  m.  dim.  de  Can- 
to. Cantinho,  pedrinha. 

Cantimaron.  m.  Cantimarão ; 
barco  de  pesca  dos  negros 
de  Coromandel. 

Cantimplora.  /.  Cantimplora ; 
siphão  de  trasfegar  líqui- 
dos. Sipho,  onis:  —  cantim- 
¡ilora;  vaso  de  cobre  para 
resfriar  a  agua.  Lagena,  (e: 
—  cantil;  vasilha  pequena, 
especialmente  usada  pelos 
soldados  nas  marchas,  pai'a 
levar  liquides. 

Cantina.  /'.  Sótão;  casa  onde 
se  guarda  vinho  iDara  con- 
sumo da  casa.  Celia  vina- 
ria:—  cantina;  taverna  de 
arraial.  Taberna  vinaria: — 
deiiosito  de  agua  para  be- 
ber que  ha  nas  casas.  Celia 
aquai'ia:  —  cantina,  fi-as- 
queira;  caixa  para  levar 
frascos.  Aquaria  capsida: 
— pl.  duas  caixas  em  que 
se  levam  provisões  para  jor- 
nada. CajJsidce  Ugnea;  rebus 
qme  ad  victum  pertinent  in 
itinere  portandis. 

Cantinela.  /.  Cantilena ;  mu- 
sica e  cantiga  pastoril.  Can- 
tilena, cantinncula :  —  can- 
tilena, choradeira;  repetição 
fastidiosa.  Crambe  repetita, 
recoda. 

CANTfKERO.  m.  Cantineiro ;  o 
que  vende  em  cantina.  In- 
stitor vinar  ius : — cantineiro ; 


CAN 


Õ89 


o  que  cuida  dos  licores  e 
bebidas.  Cellce  vinarice  pra2- 
positus. 

Cantiña.  /  (fam.)  V.  Cantar. 

Cantitativo,  va.  adj.  (ant.)  V. 
Cuantitativo. 

CiVXTO.  m.  Canto,  pedra,  sei- 
xo :  —  jogo  da  i^edra,  que 
consiste  em  atirar  uma  pe- 
dra, ganhando  aquelle  que 
a  arroja  mais  longe.  Ludus 
in  quo  lapidis  prcegravis  ja- 
cttis  certatur:  —  canto;  ac- 
ção de  cantar:  —  canto,  in- 
flexão e  elevação  da  voz  so- 
bre varios  tons:  —  canto; 
o  gorgeio  das  aves: — canto; 
extremidade,  ponta  ou  rema- 
te de  alguma  cousa.  Extre- 
mitas,  latus : — costas ;  parte 
opposta  ao  fio  nos  instru- 
mentos cortantes.  Extremi- 
tas,  atis: — nos  livi'os,  a 
parte  opposta  da  lombada : 

—  (ant.)  V.  Cántico  ou  Sal- 
mo:—  (p.  And.  e  Extr.)Y. 
Cantero  de  pan:  —  (p.  A. 
Merid.)  a  extrema  de  uma 
povoação:  — de  sirena  (fr.); 
canto  de  sereia,  palavras 
falsas  c  aduladoi'as.  A  canto 
ó  al  canto;  quasi,  a  ponto  de. 
Al  canto  dei  gallo.  V.  Al 
amanecer.  Al  canto  de  los 
gallos;  ao  cantar  dos  gallos, 
á  meia  noite.  Media  nocte. 
Con  un  canto  cn  los  pechos 
(exp.  fam.)  ;  com  muito  gos- 
to, com  muita  satisfação. 
Summo  gáudio.  De  canto 
(mod.  adv.);  de  esguelha; 
usa-se  para  significar  que 
algumas  cousas  estão  postas 
lateralmente,  etc.  Obliqiii, 
transversim.  Echar  cantos; 
estar  furioso  ou  louco,  De- 
mentia  Iccborare.  Llover  can- 
tos; chover  a  cantaros,  cho- 
\er  muito.  Rueda  de  canto 
(art.) ;  roda  de  coroa;  roda 
cujos  dentes  são  perpendi- 
culares ao  plano: — de  órga- 
no (mus.);  canto  de  órgão; 
o  que  admitte  acompanha- 
mento.   Concentus  musicus: 

—  figiírado.  Y.  Canto  de  ór- 
gano:—  llano;  canto  chão. 
Cantus  per  simplicia  musi- 
cis  signa  modulai  us :  — 
(pões.)  canto;  divisão  dos 
poemas  épicos.  Cantus,  p>oe- 
matis  pars,  líber. 

Cantomanía.    /    Cantomania; 
mania  de  cantar. 


590 


CAN 


CantojianiÁtico,  ca.  adj.  C'an- 
tomauiaco  \  maniacu  pelo 
canto :  —  (fio-)  cantomauia- 
co ;  cxcessivaineute  apaixo- 
nado por  cantar  ou  ouvir 
cantar. 

Cantón,  m.  V.  Esquina : — can- 
tão, comarca,  districto.  Re- 
gio, onis :  —  em  Madrid  ca- 
ída um  dos  districtos  milita- 
res em  que  está  dividida  a 
povoação:  —  cantão;  em 
França  é  uma  subdivisão 
territorial:  —  cantão  \  nome 
dado  a  cada  um  dos  treze 
estados  da  confederação  hel- 
vética:—  redondo.  V.  Lima- 
tón :  —  (braz.J  cantão ;  par- 
te quadrada  da  superficie 
no  escudo  entre  os  quatro 
braços  da  cruz. 

Cantonada.  /.  (ant.  ^;.  Ar.)  V. 
Esquina. 

Cantonado,  da.  adJ.  (br.)  Can- 
tonado ;  que  tem  alguma  pe- 
ça nos  cantos-,  diz-se  do  es- 
cudo. Circumdatus,  circum- 
ornatus. 

Cantonal,  adj.  Cautonal;  do 
cantão. 

Cantonar,  a.  V.  Acantonar. 

Cantonearse,  r.  (fam.)  V.  Con- 
tonearse. 

Cantoneo,  m.  (fam.)  V.  Con- 
toneo. 

Cantonero,  ra.  adj.  (ant.)  Que- 
bra esquinas  ;  dizia-se  da  j)es- 
soa  viciosa  que  andava  de 
esquina  em  esquina:  — /. 
(ant.)  cantoneira;  meretriz 
c[\\Q  andava  pelas  esquinas 
provocando :  — (art.)  chapas 
dos  quatro  cantos  da  prensa : 

—  instrumento  com  que  dou- 
ram os  encadernadores. 

Cantor,  ra.  s.  Cantor;  o  que 
canta.  Cantor,  oris :  —  can- 
tor; pessoa  que  canta  em 
publico  por  ofHcio.  Cantator, 
oris:  —  (ant.)  cantor ;  comjDO- 
sitor  de  cânticos  e  psalmos : 

—  (germ.)  o  que  confessa 
seu  delicto  ao  juiz:  —  adj. 
(zool.)  cantor;  qualificação 
das  aves  que  têem  a  voz 
harmoniosa. 

Cantorcillo.  m,  dim.  de  Can- 
tor. Cantorzinho. 

Cantoria.  /.  (ant.)  Cantoria; 
consonancia  de  varias  vozes 
juntas :  —  cantoria,  canto ; 
acção  de  cantar. 

Cantorinco.  on.  (zool.)  Campto- 
rhynco;  genero  de  aves. 


CAN 

Cantorino.  in.  (zool.)  Campto- 
rliiuo;  genero  de  coleópte- 
ros. 

Cantorral,  m.  Seixal;  sitio 
abundante  em  seixos  ou  can- 
tos. Locus  lapidihus  ahun- 
dans. 

Cantoscelida.  /.  (zool.)  Cam- 
ptoscelida;  genero  de  coleó- 
pteros. 

Cantransia./.  (liot.)  Chantran- 
sia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  phyceas,  que  se 
cria  nas  aguas  correntes,  e 
ás  vezes  nas  estagnadas,  on- 
de apparece  em  forma  de 
relva  verde,  que  cobre  maior 
ou  menor  extenção  de  su- 
l^erficie. 

Cantua.  f.  (bot.)  Cantua;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  polemoniaceas,  compos- 
to de  doze  especies,  notáveis 
por  suas  formosas  flores 
amarellas,  brancas  ou  pur- 
pureas. 

Cantuariense.  adj.  Cantua- 
riense ;  de  Cantuaria  ou  Can- 
torbery. 

Cantuda.  /.  Pão  de  rala. 

Cantueso.  in.  (bot.)  Rosmani- 
nho; planta  perenne  simi- 
Ihante  á  alfazema,  com  as 
flores  roxas  e  em  espigas,  que 
acabam  em  um  pennacho  da 
mesma  côr.  Lavandida,  stm- 
chas. 

Cantdfa.  /.  (bot.)  Kantufa ;  es- 
pecie de  acacia  espinhosa 
da  Abyssinia. 

Canturía.  /.  (mus.)  V.  Canto- 
ria. 

Canturriar.  ii.  (fam.)  Canta- 
rolar, fazer  cantarola;  can- 
tar sem  regra  e  em  voz  baixa. 

Cantusado,  da.  adj.  (ant.)  Des- 
pachado, concluido. 

Cantusar,  a.  (ant.)  V.  Enga- 
tusar: — 'roubar  com  astu- 
cia. 

Canudo,  da.  adj.  (ant.)  V.  Ca- 
noso :  —  (ant.  fig.)  antigo. 
Antiquus,  a,  um. 

CÁNULA./,  (cir.)  Cánula;  espe- 
cie de  tubo  para  operações 
cirúrgicas:  — canudinho,  tu- 
bo de  metal. 

Canulí.  m.  (germ.)  Canal. 

Canutillo,  m.  Canudinho  de 
palha,  de  canniço,  etc. :  — 
(art.)  canotilho;  fio  de  oiro 
ou  prata  para  bordara 

Canuto,  m.  V.  Camdo. 

Canzon.  /.  (ant.)  V.  Canción. 


CAN 

Caña.  /.  (boc.)  Canna;  planta 
perenne  de  folhas  compri- 
das um  tanto  estreitas,  pon- 
tagudas,  que  nasce  nos  val- 
lados e  em  outros  logares,  e 
serve  ¡Dará  fazer  latadas  e 
outros  usos.  Arundo,  donax: 

—  caima,  colmo;  liaste  dos 
gramíneos  e  plantas  análo- 
gas, como  o  milho,  o  trigo, 
a  cevada,  etc.  Culmus,  i :  — 
canna;  especie  de  junco  que 
serve  para  fazer  bengalas. 
Juncus,  arundo :  —  (anat.) 
canna;  osso  principal  do 
antebraço  ou  da  perna :  — 
communicação  ou  especie  de 
rua  que  se  faz  nas  minas  de 
Almadén.  Callis  siditerra- 
neus  in  quibusdam  metalli 
fodinis:  — (arch.)  canna  da 
columna,  V.  Fuste.  Scapus, 
columnce  corpus,  quod  ba- 
sim  et  capitulum  interjacet: 

—  medulla  dos  ossos.  Medid- 
la, oí: — de  la  media;  cano 
da  meia;  parte  da  meia  que 
cobre  desde  a  barriga  da 
perna  até  ao  calcanhar.  Ti- 
bios velam,entum :  —  del  pul- 
món (anat.)  y.  Traquea:  — 
del  timón  (naut.);  canna  do 
leme;  o  pau  com  que  se  mo- 
ve o  lemc  para  governar  a 
embarcação.  Tignum  navis 
gubernaculo  affixum:  —  de 
pescar;  canna  de  pescar. 
Arundo  piscatoria:  —  de 
vaca;  osso  da  perna  do  boi 
ou  da  vacca  e  o  tutano  que 
tem  dentro.  Vaccce  tibia  vel 
etiam  medidla:  —  dulce  ó  de 
azúcar;  canna  doce  ou  de 
assucar;  planta  cujas  flores 
nascem  em  pauicula;  tem  as 
folhas  planas,  compridas  e 
verdes;  a  liaste  com  varios 
nós  similhantes  aos  das  ou- 
tras cannas,  porém  mais 
juntos  e  variados  no  amarel- 
ío  e  verde.  Das  suas  hastes 
comprimidas  entre  cylindros 
se  tira  a  garapa  ou  sueco 
de  que  se  faz  o  assucar. 
Arlindo  saccharifera:  — pl. 
cavalhadas;  jogos  públicos 
de  cavalleiros,  por  occasião 
de  alguma  solemnidade. 
Cannis  pugnantium  eques- 
tris  ludits.  Jugar  á  alguno 
á  las  cañas.  V.  Acafiaverar. 
Ser  alguno  buena,  brava  ou 
linda  caña  de  pescar  (fig. 
fam..);  ser  boa  isca,  boa  pe- 


CAN 

ça.  Solertcm  esse,  astutum, 
sagacem.  Correr  cañas;  fa- 
zer toruoios,  pelejar  a  ca- 
vallo  diíferentes  quadrillias, 
levando  porém  cannas  em 
vez  de  armas. 

Ganadera.  /.  (ant.)  V.  Caña- 
vera. 

Cañacorto.  m.  (7jo¡í.j  Planta  das 
Indias,  especie  de  canna. 

Cañada.  /.  Valle;  planicie  es- 
treita entre  duas  montanhas. 
Spalium  liauã  ita  magnuni, 
patens  inter  montium  decli- 
via :  —  caminho  para  os  re- 
banhos de  carneiros  á  entra- 
da das  pastagens.  Via  qui- 
husdam  ovium  gregihus  per 
agros  transeuntihns  adsi- 
gnata :  —  canada ;  medida 
para  vinho:  — V.  Real  ca- 
nada :  ■ — ■  canal  de  agua  :  — 
V.  Cañaveral. 

Cañadica,  lla,  ta.  /.  dim.  de 
Cañada. 

Cañadizo.  m.  (ant.)\.  Cañizo. 

Cañado,  m.  (ant.)Y.  Candado: 

—  adj.  V.  Encañado. 
Cañaduz./,  (ant.)  V.  Caña  dul- 
ce. 

Cañafístola.  m.  V.  Cañafistu- 
la,  fructo. 

Cañafístolo.  m.  (hof.J  Cana- 
fístula,  arvore. 

Cañafistula.  /.  (bof.)  Canafis- 
tula;  arvore  grande  e  fron- 
dosa das  Indias,  com  as  fo- 
lhas e  as  flores  muito  visto- 
sas. O  fructo,  que  ó  um  le- 
gume comprido,  redondo, 
obtuso  e  de  cor  parda  escu- 
ra, contém  de  espaço  a  es- 
paco  uma  substancia  ou  pol- 
pa denegrida  e  doce  que  se 
usa  frequentemente  na  me- 
dicina. Cássia  fistula:- — ca- 
ñafistula; fructo  da  arvore 
do  mesmo  nome :  —  (ant.)  V. 
Caña  dulce. 

Cañaheja.  /.  (ant.)  Y    Caña: 

—  (bot .  prov.)  V.  Cicuta :  — 
férula,  cannafrecha. 

Cañaiierla.  /.  (prov.)  V.  Caña- 
heja. 

Cañahierla.  /.  (ant.)  V.  Caña- 
heja. 

Cañahua. /.  Canhahua;  cereal 
similhante  ao  milho,  que  se 
cultiva  no  Perú,  o  qual  ser- 
\e  de  alimento  aos  indige- 
nas,  que  d'elle  fazem  uma 
bebida,  deixando-o  fermen- 
tar. 

Cañahuatal,  m.  Canhahuatal; 


CAN 

terreno  plantado  do  canha- 
huates. 

Cañahuate,  m.  (bot.)  Canha- 
huate ;  guaiaca  de  cor  ama- 
relia  que  se  cria  em  Nova 
Granada. 

Cañal,  m.  V.  Cañaveral :  — 
(ant.)  V.  Cañeria : —  caneiro ; 
cano  de  agua  :  —  canicada; 
cerco  de cannas para  apanhar 
peixes.  Septum  arundineum: 

—  caneiro ;  ¡lequeno  canal 
por  onde  entra  o  peixe  na  ca- 
nicada. Canaliculus  capien- 
dis  piscibus  instructus. 

Cañaliega.  /.  (ant.)  V.  Cañcü, 
cerco  de  cannas  para  apa- 
nhar ¡leixe. 

CÁÑAMA.  /.  Repartição  de  im- 
postos lançados  sobre  o  va- 
lor das  fazendas,  ou  por  ca- 
beça. Trihuti  ant  vectigcdis 
species: — Casa  cáTiama.Y. 
Casa. 

Cañamar,  m.  (agr.)  Canamei- 
ro;  o  terreno  semeado  de  câ- 
nhamo:—  em  algumas  pro- 
vincias dão  esse  mesmo  nome 
á  terra  apta  ou  preparada  pa- 
ra semear  o  cânhamo.  Can- 
nabetum,  i. 

Cañamazeuo.  m.  Fabricante  de 
canhamaço. 

Cañamazo,  m.  (ant.)  Canhama- 
ço; estopa  grossa  de  linho 
gallego :  —  canhamaço ;  pa- 
no ordinario  de  linho  cânha- 
mo. Tela  cannabina  vilior  : 

—  talagarça;  panno  ralo  pa- 
ra bordar.  Cannabinum  tex~ 
tum  operi  plirygio  elabo- 
rando. 

Cañameño,  ña.  adj.  Feito  de 
filaça  de  cânhamo. 

Cañamiel.  /.  Y.  Caña  dulce. 

Cañamiza.  /.  V.  Agramiza. 

Cáñamo,  m.  (bot.)  Cánamo  ou 
cânhamo;  ¡llanta  annual  da 
familia  das  urticeas,  que  se 
cultiva  e  prepara  como  o  li- 
nho para  fazer  tecidos,  cor- 
das, etc.  Cannabis sativa: — 
panno  feito  de  linho  cânha- 
mo. Cannabinum  textum: — 
(2)oet.)  cousa  feita  de  cânha- 
mo, tal  como  cordas,  redes, 
enxárcias,  etc.  02)us  canna- 
binum. 

Cañamón,  ra.  Linhaça;  semente 
de  cânhamo. 

Cañamonero,  m.  Vendedor  de 
linhaça. 

Cañar,  m.  V.  Cañaveral: — V. 
Canal,  cerco  de  cannas  que 


CAN  591 

se  faz  nos  rios  para  apanhar 
peixe. 

Cañareja.  /.  V.  Cañaheja. 

Cañarikgo,  ga.  adj.  App'lica-sc 

.  á  pelle  do  gado  que  morre 
nas  pastagens.  Também  se 
diz  dos  homens,  cães,  e  ca- 
valgaduras que  vão  com  os 
gados.  Pellis  detracta  pecu- 
di  lanigerce  emortucu  ia  iti- 
■nere. 

Cañarroya.  /.  V.  Parietaria, 
herva. 

Cañavera.  /.  (bot.)  V.  Carrizo. 

Cañaveral,  m.  Canaveal;  agro 
de  cannas.  Cannetum-,  arun- 
dincfum.  Recoger  los  caña- 
verales ífr.fig.fam.);  andar 
ao  Deas  dará.  Muñera  per- 
quirere,  munuscula  aucu- 
piari. 

Cañaverar,  a.  (ant.)  Y.  Acaña- 
verear. 

Cañaverazo.  m.  Y.  Cañazo. 

Cañaverear.  a.V..áca«ai-ere«)-. 

Cañaverería.  /.  (ant.)  Logar 
em  que  se  vendem  canuas. 

Cañaverero.  m.  (ant.)  Vende- 
dor de  cannas. 

Cañavete.  VI.  (ant.)  Canivete; 
instrumento  de  aparar  pen- 
nas :  —  entre  pastores,  a  fa- 
ça com  que  degolam  as  rezes. 

Cañazo,  m.  Golpe,  pancada  que 
se  dá  com  uma  canua.  Can- 
na  ictus.  Dar  cañazo  (fig. 
fam.);  atirar  um  balazio; 
dar  nova  súbita  de  desastre, 
dizer  cousa  que  entristeça, 
ou  deixe  alguém  pensativo. 
Interrumpere,  confundere, 
iuterlurbare. 

Cañedo,  m.  Carriçal;  mato  de 
carriços. 

Cañería.  /.  Encanamento, 
aqueducto.  Aquceductus,  i : 
—  (arch.)Y.  Canon: — (navi.) 
V.  Dala. 

Cañerla.  /.  (prov.)  V.  Caña- 
heja. 

Cañero,  m.  O  que  faz  aquedu- 
ctos  ou  trata  d'elles :  —  (p. 
Est.)  pescador  que  jiesca  á 
linha.  Hamatilis  ¡jiscafor. 

Cañieja,  Cañieria,  Cañierla./. 
(ant.)  Y.  CaJiaeja,  Cicuta. 

Cañijer.  m.  Alcachofra  silves- 
tre que  serve  para  queimar 
depois  de  secca  em  logar  de 
lenha. 

Cañilavado,  da.  De  pernas 
delgadas;  diz-se  dos  caval- 
los  e  muías.  Equns  tibiis 
graciUbus. 


592  CAN 

CaSileta.  /.  (anf.)  Y.  Cani- 
llera. 

Canilla.  /.  cUin.  de  Caña. 

Camillera.  /.  V.  Canillera. 

CaSinque.  adj.  V.  Enclenque, 
termo  americano. 

Cañivete,  m.  (anf.)  Y.  Caña- 
vete. 

Cañiza.  /.  Panno  grosso.  Lin- 
teuní  rude. 

Cañizal,  m.  Y.  Cañaveral. 

Cakizak.  in.  Y.  Cañaveral. 

Cañizo,  m.  Cannieo;  rede  de 
caimas  para  a  creacSo  de 
bichos  de  seda  e  outros  usos. 
Arundinea  orates,  cannarum 
compago. 

Caño.  m.  Cano,  tubo,  canudo. 
Fistula,  tuhus : — Y.Albañal: 

—  cano;  quantidade  de  agua 
que  sáe  pelo  cano  de  urna 
fonte.  Aqiici}  salientis  vis, 
aqua  per  fisíidam  egrediens: 

—  subterráneo  para  fazcr  a 
agua  fresca.  Locus  síibterra- 
neus  in  domibus  aquce  fri- 
gescenda¡ :  —  cano  ;  canudo 
do  órgão.  Fistida  sen  tuhus 
organicus:  —  (p.  Ar.)Y.  Vi- 
var :  —  (ant.)  cano ;  canal  ou 
via  occulta,  por  onde  se  dá 
saída  a  alguma  cousa:  — V. 
Mina :  —  foz.  Ostium  flumi- 
nis  in  mari. 

Cakocazo.  adj.  (ant.)  Fibroso; 
dizia-se  do  linho  que  tinha 
a  fibra  áspera  e  grossa. 

Cañofistula.  y.  V.  Cañafistvla. 

Cañón,  m.  Canudo,  tubo.  Tu- 
hus, i: — prega,  nos  vesti- 
,  dos.  Follicidiis,  ruga:  —  ca- 
no; a  parte  oca  e  cornea  da 
penn,a.  Calaimis, i:  — pl.  ca- 
nos; a  plumagem  nascente 
das  aves.  Avium  plumee,  te- 
mores penncv. : —  cano;  ajear- 
te dos  cabellos  da  barba 
mais  chegada  á  raiz.  Durior 
capillorum  barbee,  para  ra- 
diei proximior :  —  canhão  ; 
peça  de  arlilheria.  Tormen- 
tum  bellicum:  —  (germ.)  va- 
gabundo, tunante,  homem 
perdido,  sem  officio  nem  do- 
micilio :  — pl.  (art.)  canudos ; 
as  duas  pocas  que  compõem 
a  embocadura  dos  ft'cios  dos 
cavallos.  Freni  tubrdi: — de 
cliaminea;  cano  de  chaminé. 
'  Camini  spiracidiim :  —  De- 
jar a  uno  en  canon  ó  estar 
en  cañones  (fr.  fig.);  deixar 
alguém  nú  ou  estar  sem  ca- 
misa; tirar-lhe  quanto  pos- 


CAN 

suia  ou  estar  sem  nada.  Ca- 
non de  corredera  (naíit.J ;  pe- 
ça de  rodizio.  Dar  un  canon 
(fr.);  castigar  um  marinhei- 
ro amarrando-o  a  um  ca- 
nhão:— cano;  vão  das  ar- 
mas de  fogo  em  que  se  mette 
te  a  carga: — bombeiro  a 
la  Paixtans;  canhão  bom- 
beiro de  Paix-tans;  peca  do 
nova  invenção  e  de  gi'ande 
calibre,  que  tem  o  nome  de 
seu  auctor,  e  com  a  qual  se 
podem  arrojar  projectis  ocos 
e  solidos.  Cañón  de  alarma; 
canhão  de  alarme;  peça  de 
artilheria  carregada  com 
pólvora  secca,  que  deve  ser 
disparada  em  caso  de  alar- 
me para  dar  signa)  ás  tro- 
pas: —  pl.  Cañones  de  mano  ; 
canhões  de  mão;  tubos  de 
ferro  ou  bronze  fixos  a  uns 
paus  mais  ou  menos  compri- 
dos, que  se  descarregavam 
por  meio  de  uma  mecha. 
Eram  usados  pelus  cavallei- 
ros  G  para  fazer  fogo  os  des- 
cansavam sobre  uma  forqui- 
lha de  ferro  que  ia  no  arção 
dianteiro. 

Cañonazo.  5??.  augm.  de  Canon: 
—  ca,nhonaço;  tiro  de  ca- 
nhão. Bellici  formenti  ex- 
plosio,  jaciãatio: — de  al- 
va, de  retreta,  de  naufra- 
gio, etc.;  tiros  de  canhãojjara 
indicar  estas  diííercntes  cou- 
sas :  —  (min.)  cano  subterrâ- 
neo por  onde  se  faz  o  tra- 
balho. 

Cakoncico,  llo,  to.  m.  dlni.  de 
Canon.  Canhâozinho. 

Cañoneak.  a.  Y.  Acañonear. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. 

Cañoneo,  m.  Canhonada;  a  re- 
petição de  tiros  de  peça. 
Ddlicorum  tormcntorwn  ex- 
p>losio,  jacidatio. 

Canoneba.  /.  V.  Posta,  na  ac- 
cepção  correspondente  :  — 
(mil.)  canhoneira;  abertura, 
nas  muralhas,  em  que-  se 
assentam  os  canhões :  —  bar- 
raca de  campanha.  Tento- 
rium  militare:  —  V.  Pisto- 
lera. 

Cañonería.  /.  Canaria;  o  con- 
juncto  de  canudos  do  órgão. 
Tuborum  organicorum,  ordo, 
series. 

Cañonero,  ka.  adj.  Canhonei- 
ro ;  applica-se  aos  barcos  ou 


CAO 

lanchas  que  tcem  algum  ca- 
nhão :  — m.  artilheiro. 

Cañucela.  /.  Canniço;  canna 
delgada.  Carnuda,  ce. 

Cañuela./,  dim.  de  Caña.  Can- 
ninha. 

Cañutazo,  vi.  (fam.)  Denuncia 
clandestina,  accusação,  de- 
lação. Dclatio,  accusatio 
clandestina :  —  sopro  dado 
n'um  canudinho  onde  haja 
pedra  ou  grão. 

Cañutería./.  V.  Cañonería. 

Cañutillero.  m.  (art.)  Ferro 
de  canudos;  instrumento  de 
latoeiro  que  serve  para  os 
fazer. 

Cañutillo,  m.  dim.  de  Cañuto. 
Canudinho :  —  vidrilhos ;  pe- 
quenos tubos  de  vidro,  de 
varias  cores  que  servem  pa- 
ra guarnecer  vestidos  e  para 
outros  usos.  Vitreus  ttíbtdns 
vestibus  ornandis :  —  canoti- 
Iho;  fio  de  oiro  ou  prata  tor- 
cido para  bordar.  Fila  áurea 
in  formam  tubidi  instructa. 
Torno  de  cañutillo  (art.); 
torno  de  canotilho ;  machina 
que  serve  de  enrolar  o  fio 
que  ha  de  formar  o  canoti- 
lho, e  que  é  muito  parecido 
com  o  torno  dos  fabricantes 
de  bordões  de  instrumentos. 

Cañuto,  m.  Canudo ;  nas  cali- 
nas e  nos  sarmentos  das  vi- 
des a  parte  que  medeia  en- 
tre nó  e  nó.  Tubits,  i:  —  ca- 
nudo ;  cano  de  madeira  ou 
de  outra  materia  qualquer, 
curio  e  não  muito  grosso, 
que  serve  para  differentes 
usos.  Tubus,  i: — (p.  Ar.)Y. 
Alfiletero:  —  (fig.  ant.)  Y. 
Cañotazo :  —  (ant.)-  Y .  So- 
plón :  —  (a7it.)  Y.  Cicuta. 

Caoba.  /.  (bot.)  Acajú;  arvore 
grande  e  formosa  da  Ame- 
rica, cuja  madeira  émuito  es- 
timada, especialmente  para 
moveis,  por  ser  das  mais  com- 
pactas e  capaz  de  tomar  um 
bello  polimento.  Em  quanto 
nova  é  amarella  estriada,  e 
depois  vae  tomando  a  cor  de 
castanha  mais  ou  menos  es- 
cura. Swietenia  mahagonia: 
—  acajú ;  madeira  da  dita  ar- 
vore. 

CAOBANA.  /  (bot.)  Y.  Caoba. 

Caobo,  m.  (bot.)  Y.  Caoba  na 
primeira  accepção. 

Caodínias.  /.  pl.  (bot.)  Caodi- 
nias;  familia  de  vegetaes  de 


CAP 

ordem  inferior,  caracterisa- 
da  pela  cobertura  mucosa 
que  todos  clles  possuem. 

CaoleÁng.  to.  Caoleauge;  es- 
pecie de  trigo  da  Asia  que 
se  parece  com  o  milho. 

Caolín,  on.  (min.)  Kaoliu;  ma- 
teria terrosa,  muito  branda, 
ordinariamente  branca,  ás 
Acezos  amarellada  ou  parda- 
centa, infusivel  ao  calor  for- 
te, e  que  procede  provavel- 
mente da  decomposição  de 
diíFerentes  especies  de  feld- 
spatbo. 

Caológia./.  Chaologia;  descri- 
pção  do  chaos. 

Caológico,  ca.  adj.  Chaologi- 
C05  que  diz  respeito  á  chao- 
logia. 

Caomancia.  /.  V.  Aeromancia. 

Caojiantico,  ca.  adj.  Chaomau- 
tico;  que  se  refere  á  chao- 
mancia,  e  que  a  pratica. 

Caonia. /.  (zool.)  Chaonia;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros nocturnos,  da  familia  dos 
uotüdontidos. 

Caoniano,  na.  adj.  Chaoniano; 
da  Chaonia. 

Caos.  m.  Chaos;  o  estado  de 
confusão  da  natureza  antes 
que  Deus  collocasse  as  cou- 
sas na  ordem  que  depois  ti- 
veram. Chaos:  —  (^¿f.J  chaos, 
confusão,  labyrintho,  desor- 
dem. Confiisio,  peiiurbatio: 
—  (bot.J  chaos;  genero  de 
plantas  que  comprehende 
certos  vegetaes  amorphos 
muito  simples  na  sua  estru- 
ctura, e  quQ  serve  de  typo 
á  familia  das  caodinias. 

Caostra.  /.  (ant.)  V.  Claustro, 
nas  igrejas  e  conventos. 

Capa./.  Capa;  vestidura  com- 
prida e  solta,  sem  mangas, 
que  trazem  os  homens  sobre 
o  fato.  É  estreita  no  pes- 
coço, larga  e  arredondada 
cm  baiso,  c  aberta  adiante. 
Pallimn,  i: — capa,  cama- 
da;  o  que  se  deita  por  cima 
de  outras  cousas  para  cu- 
bri-las  ou  resguarda-las,  co- 
mo capa  de  gesso  de  assu- 
car,  etc.  Tegumentvm,  crus- 
ta:—  capa,  camada;  a  por- 
ção de  algumas  cousas  es- 
tendidas e  collocadas  urnas 
sobre  as  outras.  Crusta,  cór- 
tex :  —  capa,  involucro ;  co- 
bertura que  se  poe  a  algu- 
ma cousa  para  a  resguardar. 


CAP 

Operimenttim,  tegumentum : 

—  cor  da  pelle,  nos  cavallos 
e  outros  animaes.  Fellisequi- 
ncB  color.  V.  Paca,  quadrú- 
pede:—  (fig-)  capa;  pretex- 
to que  se  toma  para  fazer 
alguma  cousa  encobrindo  o 
fim  que  se  tem  em  vista. 
Prcetextum,  species :  —  ca- 
pa; o  encobridor  de  alguma 
cousa ;  e  assim  se  diz  :  capa 
de  ladrones;  capa  de  la- 
drões.   Celafor,    occultator : 

—  (fiüO  V-  Caudal :  —  (ant.) 
nas  aves  toda  a  plumagem 
que  cobre  o  lombo :  —  (germ) 
noite :  —  gratificação  que, 
alem  do  frete,  se  paga  ao 
capitão  do  navio  mercante 
pelos  géneros  que  transpor- 
ta': —  consistorial.  V.  Capa 
inagna:  —  de  coro;  capa  de 
coro;  a  que  usam  as  digni- 
dades, cónegos  c  mais  pre- 
bendados das  igrejas  cathe- 
draes  e  collegiaes  para  as- 
sistir no  coro  aos  ofiicios  di- 
vinos:—  prebendado  de  al- 
guma igreja  cathedral  ou 
coUegial.  Canonicvs  autpor- 
tionarius: — dei  cielo  (fig-); 
manto,  abobada  celeste;  o 
mesmo  céo  que  cobre  todas 
as  cousas.  Ccelum,  i:~de 
rey  (ant.) ;  especie  de  tela  : 

—  magna;  capa  magna;  a 
que  usam  os  arcebispos  ou 
bispos  no  acto  de  assistirem 
no  coro  de  suas  igrejas,  com 
os  cabidos,  aos  officios  divi- 
nos e  outros  actos  capitula- 
res. Pallium  solemne  epAs- 
coporum: — pluvial;  capa 
pluvial  ou  de  asperges;  a 
que  usam  principalmente  os 
prelados  e  os  que  fazem  of- 
ficio  de  celebrante  em  vés- 
peras, procissões  e  outros 
actos  do  culto  divino.  Plu- 
viale  pallium  clericis  in  so- 
lemnihus  sacris  usitatum:  — 
rota  (fig.fam.);  enviado  se- 
creto, pessoa  que  se  envia 
dissimuladamente  i)ara  exe- 
cutar algum  negocio  de  con- 
sideração. Simulatus,  fidiís 
emptor  aut  conductor.  Andar 
ó  ir  de  capa  caida  (fr.  fig. 
fam.) ;  andar  ou  ir  de  orelha 
caída;  soffrer  decadencia  em 
seus  bens,  fortuna  ou  saúde. 
A  pristÍ7iâ  fortuna  deciãere, 
ad  interitum  vergere.  Cada 
uno  puede  hacer  de  su  capa 


CAP  593 

un  sayo  (fr.fam);  cada  qual 
pode  dispor  do  que  é  seu 
como  lhe  aprouver.  Debajo 
de  una  mala  capa  hay  un 
buen  bebedor  (rif.);  debaixo 
de  uma  ruim  capa  se  encon- 
tra um  bom  bebedor.  De  ca- 
pa y  gorra  (loe.  adv.);  em 
trajos  caseiros.  Familiari- 
ter.  Defender  alguna  cosa 
o  persona  ci  capa  y  espada 
(fr.  fig.  e  fam.);  defender 
alguma  cousa  ou  pessoa  a 
todo  o  custo.  Enixe,  totis  vi- 
ribus  defenderé,  tueri.  De- 
fender uno  su  capa  o  guar- 
darla (fr.  fig.  fam.);  defen- 
der os  seus  direitos.  Eem 
suam  defenderé,  tueri.  Der- 
ribar cajm  (fr.);  deixar  cair 
a  capa  dos  hombros  a  fim 
de  ficar  o  corpo  desembara- 
çado. Pallio  se  expediré.  De 
so  capa  (loe.  adv.  ant.);  á  so- 
capa; secretamente.  Simu-' 
late,  occidte.  Donde  perdis- 
te la  capa,  ahí  la  cata  (rif.); 
quem  porfia,  mata  caça; 
aconselha  não  perder  o  ani- 
mo proseguindo  em  algum 
negocio.  Echar  la  capa  ai 
toro  (fr.  fig.  fam.);  aventu- 
rai'-sc  para  conseguir  algum 
fim.  Aleam  jacere,  fortunce 
se  committere.  Estar  ó  es- 
tarse á  la  capa  (fi^g.);  estar 
ou  pôr-se  á  capa,  espreitar 
occasião  opportuna  para  fa- 
zer alguma  cousa.  Observa- 
re tempus  rei  faciendce,  rei 
gereiídoi  opportnnitatem  spe- 
clare.  Estar,  ponerse  ó  espe- 
rar á  la  capa  (fr.  naut.); 
estar,  pôr-se  ou  esperar  á 
capa;  dispor  as  velas  da  em- 
barcação de  maneira  que 
ande  pouco  ou  nada.  Instru- 
ctus  velis  navem  retiñere. 
No  tener  uno  mas  que  la  ca- 
pa en  el  hombro,  (fr.  fig. 
fam);  não  ter  alguém  mais 
que  o  fato  que  o  cobre;  diz- 
se  do  que  não  tem  fortuna, 
nem  «de  que  viver.  Summa 
egestate  laborare :  —  Pasear 
la  capa  (fr.  fam.);  saír  de 
casa  por  diversão  ou  por  ocio- 
sidade. E  domo  per  otium 
exire.  Quitar  á  uno  la  capa 
(fr.  fig.  fam.);  tirar  a  cami- 
sa do  corpo,  metter  a  unha; 
significa  a  demasiada  usura 
em  qualquer  negocio  ou  tra- 
fico. Bonis  aliquem  eequi  spe- 


594 


CAP 


cie  expoliare.  Sacar  la  capa 
(fr.);  passar  á  capa;  nas 
corridas  de  touros  ó  chamar 
o  touro  á  cajDa  por  ura  lado 
e  livrar  o  corjio  pelo  outro, 
passando-a  por  cima  do  ani- 
mal sem  que  este  a  toque. 
Impetenfem  faurtim  2)o.llio 
abjecto  atque  celcrius  sichla- 
to  fallere.  Sacar  la  capa  ó 
su.  capa  (fr.  fig.);  tirar  a 
desforra;  indemnisar-se  ou 
compensar-se  de  alguma 
cousa.  Apte  sese  argumentis, 
seu  accusatioyiihus  extricare. 
Soltar  la  capa  (fr.  fig.);  co- 
brir com  a  egide ;  executar 
alguma  acção  com  que  se 
evite  algum  ¡jerigo  próximo. 
Majits  damnum  parvo  racli- 
mere.  Tirar  a  uno  de  la  ca- 
pa (fr.  fig.  fam.);  admoes- 
tar alguém;  adverti-lo  de 
algum  defeito  ou  perigo.  Ad- 
monere.  Caj^a  larga  o  de  lu- 
to; capa  de  luto;  a  que  era 
ordinariamente  de  baeta  e 
que  chegava  até  ao  chão, 
usada  em  occasiões  de  duel- 
los  ou  de  pezames.  De  siete 
capas.  V.  De  siete  suelas.  En 
capa  de;  sob  pretexto  de. 
Gente  de  capa  p^arda;  gente 
de  capa  j^arda;  o  couimum 
do  povo,  por  usarem  ordi- 
nariamente capotes  d'esta 
cor.  Hombre  de  buena  capa; 
bomem  de  boa  nota,  indivi- 
duo probo,  honesto,  agradá- 
vel. Ministro  de  capa  y  es- 
pada. V.  Ministro :  —  (art.) 
entre  fundidores  de  sinos,  o 
terceiro  molde  que  se  jooe 
sobre  o  que  chamam  cami- 
sa:—  (nauf.J  a  vela  maior 
do  mastro  grande.  Capa  de 
timón  (fr.);  capa  do  leme, 
encerado  que  se  prega  na 
abertura  que  ha  na  popa 
para  a  passagem  do  leme. 
Aguantcírse  a  la  capa; 
aguentar  o  navio  á  capa ; 
diz-se  da  embarcação  que 
no  mar  largo  e  com  vento, 
não  navega  e  está  como  pa- 
rada. Executa-se  esta  mano- 
bro para  resistir  a  um  tem- 
poral, esperar  uma  outra 
embarcação  e  em  outros  ca- 
sos. Barco  a  la  capa,  mari- 
nero a  la  hamaca  (rif);  na- 
vio á  capa,  marinheiro  na 
maca;  expressão  com  que  os 
marinheiros    explicam    que 


CAP 

com  o  navio  á  capa  não 
é  necessário  manobrar:  ■ — 
(mil.)  machina  de  guerra 
como  uma  casa  portátil  de 
madeira,  que  serve  ¡Dará  res- 
guardo da  tropa. 

Capá.  m.  (bot.)  Capá;  madeira 
de  uma  arvore  do  mesmo 
nome,  que  se  cria  nas  ilhas 
de  Cuba  e  Porto  Rico,  que 
é  excellente  para  construc- 
ções. 

Capaceak.  n.  (ant.  p.  Ar.)  Dar 
com  a  capa  ou  capote. 

Capacete,  m.  Capacete;  peça 
da  armadura  antiga  que  co- 
bria e  defendia  a  cabeça; 
não  tinha  crista  nem  viseira 
e  ás  vezes  terminava  era 
ponta.  Cassis  galea:  —  cas- 
co ou  armação  de  uns  bonés 
de  campo,  a  que  os  hespa- 
nhoes  chamam  montera. 

Capaceto.  m.  V.  Capacete. 

Capacidad.  /.  Capacidade;  o 
âmbito  ou  vão  onde  alguma 
cousa  se  pôde  collocar  ou 
conter.  Capacitas,  atis :  — 
capacidade;  a  extensão  ou 
espaço  de  algum  logar.  Ca- 
pacitas, amplitudo :  —  (fiff-) 
capacidade;  talento  ou  dis- 
posição para  bem  compre- 
heuder  as  cousas.  Fa%ulfas, 
ingenium,  mentis  vis,  virt/is: 
—  (fiff-)  cabimento,  opportu- 
nidade,  occasião  favorável. 
Ojyportunitas,  atis. 

Capacísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Capaz.  Capaeissimo.  Capa- 
cissimus,  a,  iim. 

Capacha.  /.  V.  Capacho,  ceira 
de  esparto:  —  (p.  And.)  gi- 
ga pequena  de  palma,  que 
serve  para  transjDortar  fru- 
cta  e  outras  cousas  miúdas. 
Vas  pcãmeimi,  fiscella  pal- 
mea:—  (fam.)  capacha;  or- 
dem de  S.  João  de  Deus. 
Deu-se-lhe  este  nome,  ¡mor- 
que no  seu  princijjio  os  re- 
ligiosos recebiam  a  esmola 
que  pediam  ¡^ara  os  pobres, 
em  umas  cestinhas  de  pal- 
ma, ás  quaes  na  Andaluzia, 
d'ouííe  procede  esta  ordem, 
chamam  capachas.  Beligio- 
sus  ordo  à  Sancto  Joanne 
de  Deo  conditus :  —  (zool.) 
especie  de  ave  de  rapina  da 
familia  das  nocturnas. 

Capachero,  m.  Cesteiro  ;  o  que 
faz  ou  vende  cestos  ou  ca- 
bazes. Canepliorus,  i:  —  ca- 


CAP 

bazeiro;  o  que  conduz  algu- 
ma cousa  em  cabazes.  Ca- 
nepliorus, i. 

Capacho,  m.  Cabaz,  cesto  de 
vime  ou  de  junco,  que  serve 
para  fructa.  Scirpulum,  qua- 
lus,  i:  —  ceira  pequena  de 
esparto  com  que  se  cobrem 
03  cestos  das  uvas,  e  que 
também  serve  j^ara  dar  de 
comer  aos  bois.  Cista,  fiscel- 
la :  —  saco  de  couro  ou  de 
estopa  grosseira  com  duas 
azas  de  cordel  grosso  em 
que  se  transporta  a  arga- 
massa ao  local  em  que  deve 
empregar-se.  Coriaceus  sac- 
cus :  —  ceira ;  nos  lagares  de 
azeite,  pequeno  saco  de  es- 
jiarto  apertado  e  unido,  com- 
posto de  duas  peças  arre- 
dondadas, cosidas  pelas  bor- 
das. Saccus  olcarius: — (fam.) 
padre  capacho,  religioso  da 
ordem  de  S.  João  de  Deus. 
Ordinis  Sancti  Joannis  de 
Deo  socíaZzs.- —-coruja;  es- 
pecie de  ave  de  rapina  da 
familia  das  nocturnas.  Ci- 
cuma,  02. 

Capada.  /.  (fr..  fam.)  O  que 
pode  conter-se  na  ponta  da 
capa  posta  sobre  os  hom- 
bros fazendo  regaço  com  o 
panno.  Quod  pallio  in  sacci 
formam  aptafo  comjyrehendt 
potest:  —  (sool.  ant.)Y.  A- 
londra. 

Capadillo.  m.  (ant.)  V.  Cliilin- 
dron,  jogo  de  cartas. 

Capadócio,  cia.  adj.  CajDpado- 
cio;  natural  da  CaiDadocia 
ou  que  pertence  a  esta  re- 
gião. Usa-se  também  como 
substantivo  em  ambas  as 
terminações.  Cappadox,  cap- 
paÂocius. 

Capador,  m.  Capador;  o  que 
castra.  Castrator,  oris :  — 
gaita  de  capador.  Fistula 
qua  testium  exsectores  utun- 
tur. 

Capadura.  /.  Capadura,  cas- 
tração; acção  de  castrar,  e 
a  cicatriz  que  dejiois  fica. 
Castratio,  eviratio :  —  (bot.) 
ca|3adura;  operação  pela 
qual  se  tira  a  uma  planta 
a  faculdade  de  produzir  se- 
mentes. 

Capar.  et.  Capar,  castrar;  ti- 
rar os  testículos  ao  macho 
ou  os  ovarios  á  fernea,  ou 
privar  uns  ou  outros  da  fa- 


I 


CAP 

culdade  geradora.  Castrare, 
testes  amjmtare: — (fig.  fam.) 
diminuir  ou  tirar  os  privi- 
legios ou  a  auctoridade  a 
alguém.  Minuere,  imminue- 
re :  —  (p.  A.)  capar ;  fazer 
ao  mangney  uma  incisão  de 
alto  a  baixo  para  Ihc  tirar 
do  centro  as  fulbas  mais 
tenras. 

Caparazón,  m.  Caparação;  co- 
bertura que  se  põe  ao  ca- 
vallo  que  vae  á  mão,  co- 
brindo a  sella,  cu  resguar- 
dando-o.  Dorsualia,  sellce 
dorsualis  stragnlum :  —  car- 
cassa; esqueleto  da  ave  a 
que  se  tem  cortado  os  mem- 
bros. Avis  óssea  compages: 
—  capa,  cobertura;  envolto- 
rio que  se  colloca  sobre  al- 
gumas cousas  para  as  res- 
guardar, como  o  encerado 
dos  trens,  etc.  ¿ytragulnm, 
operimentum :  —  (pro v.)  cei- 
rao ;  especie  de  saco  de  es- 
parto que  se  põe  ás  caval- 
duras  para  n'elle  comerem. 
Saccus  sparteus  quo  jumeii- 
tis  cihus  apponitur  :■ — (mil.) 
caparazão;  especie  de  gual- 
drapa de  pelle  ou  de  panno 
que  cobre  a  sella  de  montar. 

Capareo,  rea.  adj.  (hot.)  Cap- 
pareo;  que  se  assimilha  ou 
refere  ao  genero  alcaparra  : 
/.  2^1-  calcáreas;  tribu  da  fa- 
milia das  capparideas,  cujo 
typo  é  o  genero  alcaparra. 

Caparídeo,  dea.  adj.  (Jiot.)  Cap- 
parideo;  que  se  refere  ao 
genero  alcaparra :  — /.  pl. 
capparideas;  familia  de  plan- 
tas dicotyledoneas  polype- 
talas,  herbáceas,  annuaes 
ou  vivazes,  de  flores  a  maior 
parte  das  vezes  hermnphro- 
ditas,  que  tem  por  typo  o 
genero  alcaparra. 

Caparis.  m.  (hot.)  Y.  Alcaparra. 

Caparra.  /.  (prov.)  V.  Garra- 
pata :  —  signal ;  penhor  que 
se  entrega  quando  se  cele- 
bra algum  contrato  ou  con- 
venção. Venditionis  pignus : 
(p.  Ar.)  V.  Alcaparra. 

Caparraiz.  m.  (naut.J  Alma- 
drava;  barco  do  serviço  da 
rede  do  mesmo  nome. 

Caparrilla.  /.  dim.  de  Ca- 
parra. 

Caparrón,  m.  (ant.  hot.)  Botão 
ou  olho  que  sáe  da  gemma 
da  vide  ou  da  arvore. 


CAP 

Caparros,  m.  (p.  Ar.)  Y.  Ca- 
jxirrosa. 

Caparrosa.  /.  (chira.)  Caparro- 
sa, suljjhato  de  ferro;  sal  de 
cor  verde  esmeralda,  com- 
posto de  ferro  e  acido  sul- 
phurico,  que  se  encontra  já 
formado  na  natureza,  e  que 
serve  para  varios  usos.  Chal- 
cantJmm,  i :  —  azid.  V.  Std- 
fato  de  cobre. 

Capataz,  m.  Capataz;  o  ca- 
beça de  alguma  companhia 
de  homens  para  certos  tra- 
balhos. Prcefectus,  i:  — 
(prov.)  caseiro,  feitor;  pes- 
soa que  tem  a  seu  cargo  a 
lavoura  e  administração  das 
propriedades  ruraes.  Villi- 
cus,  i:  —  fiel;  nas  casas  de 
moeda  o  que  tem  a  seu  car- 
go receber  o  metal  mareado 
e  pesado  para  ser  cunhado. 
Bei  monetarice  prcefectus: 
—  de  brigada;  paizano  que 
tem  a  seu  cargo  certo  nu- 
mero de  bagagens  e  moços 
do  serviço  da  trojDa  acajtnpa- 
da: — de  maestranza  (naut.); 
nome  que  antigamente  se 
dava  ao  individuo  qvxe  des- 
empenhava as  funcções  de 
contramestre  do  arsenal. 

Capaz,  adj.  Capaz;  que  pode 
conter  alguma  cousa.  Ca- 
pax,  acis:  —  capaz,  amplo, 
esijaçoso,  grande.  S2)atiosus, 
amplas,  vastus :  —  (fig-)  ca- 
paz, apto,  idóneo,  sufficien- 
te  para  alguma  cousa  ou 
fim.  Idoneus,  aptus :  —  (fig.) 
capaz;  douto,  sabio,  erudito, 
talentoso,  engenhoso,  espi- 
rituoso. Eruditus,  doctus, 
ingeniosus. 

Capaza./,  (p.  Ar.)Y.  Capacho. 

Capazear.  11.  (ant.  p.  Ar.)  V. 
Capacear. 

Capazidad. /.  Capacidade;  ex- 
tensão do  espaço  em  que  um 
corito  pode  receber  e  conter 
outros:  —  (fig-)  capacidade, 
saber,  sufticiencia: — ouijor- 
tunidade,  occasiào  fawra- 
vel :  —  capacidade ;  idonei- 
dade, aptidão  para  alguma 
cousa.  Capazidad  para  cl 
calórico  (phys.J;  capacidade 
para  o  calórico;  quantidade 
de  calor  necessária  para  fa- 
zer variar  de  um  grau  a 
temperatura  de  unidade  de 
peso  de  qualquer  corpo.  Ca- 
pazidad de  saturación  de  un 


CAP 


595 


acido  (chim.);  capacidade 
de  saturação  de  um  acido; 
o  numero  que  representa  a 
quantidade  de  oxygenio  que 
se  encontra  em  uma  base,  e 
cuja  quantidade  é  sufficieu- 
te  para  saturar  um  acido, 
ou  a  quantidade  de  oxyge- 
nio que  necessita  a  base 
para  produzir  a  formação 
de  um  sal  perfeitamente 
neutro. 

Capazitarse.  r.  (ant.)  V.  Ente- 
rarse. 

Capazmente,  adv.  Capazmen- 
te; com  capacidade.  Late, 
ampie. 

Capazo,  m.  Ceira;  cabaz  de 
esparto.  Cophinus,  fiscella 
spartea: — pancada  que  se  dá 
com  capote  ou  capa.  Andar 
a  capazos  (fr.);  andar  á 
unha;  renhir,  armar  pen- 
dencia. Salir  a  capazos; 
acabar  de  estoiro;  desfazer- 
se  alguma  reunião  estrepi- 
tosa e  desfavoravelmente. 

Capazón,  m.  augm.  de  Capazo: 

—  (ant.)  V.  Caparazón. 
Capción./,  (ant.jurisp.)  V.  Ca- 

p)tura. 

Capcionar.  «.  (ant.)  V.  Prender. 

Capciosamente,  adv.  Cajiciosa- 
mente,  fraudulentamente ; 
com  artificio  ou  engano.  Ca- 
pttiosh. 

Capciosidad.  /.  Capciosidade; 
qualidade  de  capcioso.  Ca- 
ptiositas,  atis. 

Capcioso,  sa.  adj.  Capcioso,  ar- 
tificioso, fallaz;  que  induz  a 
erro.  Captiosus,  dolosus, 
fraudulentus. 

Capdal.  adj.  (ant.)  V.  Cabdal. 

Capea.  /.  (hot.)  Capea ;  genero 
de  algas  da  familia  das  fi- 
ceas,  composto  de  uma  só 
especie  de  cor  azeitonada,  e 
que  se  cria  nas  ilhas  Cana- 
rias, Cabo  Verde  e  no  Chili. 

Capeador,  m.  Ladrão  que  fur- 
ta capotes  durante  a  noite. 
Fur  nocturnas. 

Capear,  a.  Capear;  fazer  soi-- 
tes  com  a  capa  ao  touro. 
Taurorum  impetum  pallio 
eludere:  —  roubar  capotes. 
Pallium  auferre,  diripere : 

—  (ant.)  capear;  chamar  a 
attenção  de  alguém  fazen- 
do-lhe  signaes  com  a  capa: 

—  (naut.)  capear;  estar  ou 
metter  á  capa. 

Capela./.  Capella;  estrella  fi- 


596 


CAP 


xa  de  primeira  grandeza: — 
(chim.)  campánula;  vasoem- 
jíregado  ein  chimica,  siini- 
Ihautc  a  um  cajaitel  de  alam- 
bique. 

Capelardente.  /.  (aiit.)  V.  Ca- 
pilla ardiente. 

Capelete.  m.  (a)it.)  Chapelete; 
especie  de  chapea  alto,  que 
usou  algum  tempo  parte  do 
exercito  albauez.  Filei  an- 
tiqni  gemís. 

Capelia.  /.  (hot.)  Capellia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  dileniaceas,  composto 
de  uma  só  especie. 

Capelieeia.  /.  (hot.)  Capellie- 
ria;  genero  de  plantas  da 
familia  das  rubiáceas,  for- 
mado para  classificar  um 
arbusto  descoberto  na  ilha 
de  Madagáscar. 

Capelina.  /.  (aat  )  Y.  Capelli- 
na :  —  (cirg.)  bandagem  pa- 
recida com  um  capuz,  e  (jue 
é  de  varias  especies  segun- 
do a  parte  do  corpo  a  que 
se  destina. 

Capelo,  m.  Capello;  chapéu 
encarnado  que  trazem  co- 
mo insignia  os  cardeaes  da 
igreja  romana.Toma-se  tam- 
bém na  accepçâo  de  digni- 
dade cardinalícia: — V.  Som- 
brero. 

Capelote.  m.  (vet.)  Agrião; 
tumor  mol  le  ou  hydrartrose 
da  bainha  tendinosa  do  bi- 
femoro-calcaneano  no  sitio 
em  que  passa  sobre  a  ponta 
do  curvilhiio. 

Capellada.  /.  (art.)  Tomba; 
pedaços  de  couro  que  se  dei- 
,  tam  nos  sapatos  rotos.  Alulce 
frustrum  calceis  assutum. 

Capellán,  m.  Capellào;  eccle- 
siastico  que  tem  alguma  ca- 
pellauia.  Também  significa 
qualquer  eeclesiastico,  em- 
bora sem  capellania,  mas 
que  diz  missa.  Capellanus, 
clericus  stipencUarius : —  ca- 
pellào; o  sacerdote  que  diz 
missa  em  capelia  ou  orato- 
rio de  particular,  e  que  or- 
dinaria;mente  vive  em  casa 
d'este,  mediante  iim  certo 
estipendio.  Sacerdos  extru- 
clo  intra  jjrivatam  domum 
sacello  prafeotus :  —  de  al- 
tar; capellào  de  altar;  o 
que  canta  as  missas  solem- 
nes na  capelia  real  do  pala- 
cio. Também  se  chama  as- 


CAP 

sim  aos  que  ha  em  algumas 
igrejas  destinados  a  assis- 
tir aquellos  que  celebram  o 
oíficio  divino.  Presbyter  in 
regio  sacello,  solemni  ritu 
sacra  celebrans  vel  altari 
deserviens:  —  de  coro;  ca- 
pellào de  coro;  qualquer  dos 
sacerdotes  que  ha  nas  igre- 
jas cathedraes  e  collegiadas 
para  assistir  no  coro  aos  of- 
ticios  divinos,  não  sendo 
prebendados.  Sacerdos  cho- 
ro addictus: — de  honor;  ca- 
pellào que  diz  a  missa  ao 
rei  e  mais  pessoas  no  seu 
oratorio  privado  e  assiste 
ás  demais  funcçòes  da  ca- 
pelia real  no  banco  chama- 
do dos  capcllàes.  Sacerdos 
regiam  domús  sacello  deser- 
viens, regi  à  saci' is:  — 
mayor;  capellào-mór;  o  ca- 
beça ou  superior  de  algum 
cabido  ou  communidade  de 
capellàes.  Coitui  saccrdoíimi 
pra'fecttis:  —  mayor  de  el- 
rey;  capellào-mór  de  el- 
rei;  o  prelado  que  tem  a 
jurisdicçào  espiritual  e  ec- 
clesiastica  no  j)alacio  real. 
Aidoi   sacerdos  p)rimarius : 

—  mayor  de  los  ejércitos; 
capellào-mór  dos  exércitos : 

—  real;  cai^cllào  que  obtém 
capellania  por  nomeação  re- 
gia. Regius  capellanus  sa- 
cerdotali  censu  à  rege  dona- 
tus. 

Capellanía.  /.  Capellania,  ca- 
pelia; officio  e  beneficio  de 
cfipellào;  instituição  d'este 
beneficio.  Capellania,  sacer- 
dotii  census  aut  stipendium. 

Capellar.  m.  (cmt.J  Capillar; 
especie  de  manto  á  mouris- 
ca que  se  usou  na  Hespa- 
nha,  com  o  qual  se  cobria 
e  ornava  a  cabeça.  Pallii 
arabici  genus. 

Capellejo.  to.  (ant.)  Coifa,  re- 
desinha  da  cabeça. 

Ca^jíllina. /.  Capellina;  peça 
da  armadura  antiga  que  co- 
bria a  parte  superior  da  ca- 
beça. Galea  cc: — (ant.J  bar- 
rete ou  cobertura  que  usa- 
vam os  rústicos  na  cabeça 
á  maneira  de  capuz  para  se 
resguardarem  das  intempe- 
ries :  —  soldado  de  cavalla- 
ria  que  usava  a  armadura 
chamada  capellina : — (min.) 
vaso  composto  de  duas  pc- 


CAP 

ças  que  serve  para  tirar  o 
azougue  á  prata  nas  minas. 

Capeo,  m.  Sorte  de  capa : — ac- 
ção de  capear  o  touro  ou 
novilho.  Liidificatio  2^'^'-^^^^ 
objecto  tauris  facta:  —  pi.  o 
divertimento  com  novilhos 
em  que  só  se  fazem  sortes  á 
capa.  Festiva  juvencorum 
ludificatio  pallio  objecto. 

Capeón,  m.  (prov.)  Garraio  ou 
novilho  que  se  passa  á  ca- 
pa. Juvencus  pallio  delusus. 

Capero,  to.  Capeiro ;  nas  igre- 
jas cathedraes,  collegiaes  ou 
outras,  qualquer  eeclesiasti- 
co que  assiste  ao  côro  e  ao 
altar  com  capa  pluvial,  aos 
dias  ou  ás  semanas,  confoi-- 
me  os  estatutos.  Sacerdos 
pallio  i^luviali  indutus: — ■ 
cabide  em  que  se  dependura 
a  capa. 

Caperol.  to.  (naut.)  V.  Cabe- 
ça, na  accepçâo  náutica :  — 
capello;  extremo  superior 
da  roda  de  proa. 

Caperoles.  to.  pi.  (naut.)  Amu- 
rada do  navio,  parapeito  que 
elle  tem  em  roda. 

Caperonia.  /.  (bot.)  Caperonia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  euphoi'biaceas,  com- 
posto de  quatro  especies, 
originarias  da  America  tro- 
pical. 

Caperuza.  /.  Capuz;  especie 
de  barrete  que  remata  em 
bico  inclinado  pa,ra  trás.  Ca- 
jñtis  amictus,  in  cuctdli  for- 
mam desinens.  Añadir  cape- 
ruzas (fr.fam.);  sobre  que- 
da, couce ;  augmentar  as  dif- 
íiculdades.  Dar  en  caperuza 
(fr.  fam.);  torcer  os  nega- 
Ihos,  causar  damno,  frustrar 
os  designios  ou  ideas  de  al- 
guém. Alteri  officere,  cdte- 
rius  consilium  frustrare. 
Gente  de  caperuza;  gente 
graúda,  distincta,  de  res- 
peito :  —  (arch.)  adorno  dos 
pannos  das  chaminés :  — 
(art.)  girándola;  peça  de  co- 
bre ou  ferro  com  que  se  tapa 
a  boca  superior  do  fogão,  fa- 
zendo as  vezes  de  chaminé 
rotatoria  para  dirigir  o  fumo 
para  a  parte  opposía  ao  ven- 
to :  —  caixa  que  serve  para 
cobrir  os  mastros  quando  o 
navio   está  desapparelhado. 

Caperuzeta,  illa,  ita.  /.  dim. 
de  Caperuza.  Capuzinho. 


CAP 

Caperczon.  m.  aiigm.  do  Ca- 
peruza. CapuzSo. 

Capetoxada.  /.  (path.)  Vomito 
delirante  que  ataca  os  euro- 
peus nos  paize.s  quentes. 

Capia,  m.  (bot.)  Capia;  varie- 
dade de  maiz,  de  grão  frros- 
so  e  alvo  que  dá  urna  fari- 
nha muito  superior  c  excel- 
lente. 

Capialzado,  m.  Curvatura  de 
urna  abobada,  curvidade  que 
forma  o  simples.  Usa-se  tam- 
bém como  adjectivo.  Arcas 
species. 

Capibara.  /.  (p.  A,  merid.)  V. 
Danta. 

Capibaza.  m.  (zool.)  Capibaza; 
especie  de  pcu-co  montez  da 
America,  que  habita  nas 
margens  dos  rios  em  que  se 
banha. 

Capichola. /.  (ant.)  Capichuê- 
la;  tecido  de  seda  grosseira 
que  forma  um  cordaosinho 
á  maneira  de  burato.  Dom- 
hycimis  pannus  rridior. 

Capicholado,  da.  adj.  Simi- 
Ihante  ao  tecido  de  seda 
chamado  capichola.  Bomhy- 
cimim  pannum  rudiorem  re- 
ferens. 

Cápide,  7n.  (archeol.)  Cápide ; 
taça  ou  copo  de  duas  azas 
que  servia  nos  sacrificios. 
Capis,  idis. 

Capidengue,  m.  (ant.)  Capoti- 
nho  que  usavam  as  senho- 
ras. 

Capidolio.  m.  (zool.)  Cajiido- 
lio;  nome  do  delphim,  se- 
gundo alguns  naturalistas. 

Capiella./.  (ant.)  y.  Capilla: 
—  V.  Capillo,  na  accepção 
de  touquinha  de  crianças. 

Capiello.  m.  (ant.)  V.  Capi- 
llo. Hoje  é  só  usado  na  Gal- 
liza  e  Asturias: — de.  fierro 
(mil.  ant.);  capello  de  ferro, 
peça  da  armadura  que  de- 
fendia a  cabeça. 
Capigorrista,  Capigorrón,  m. 
(fam.)  Tunante,  vadio,  ocio- 
so. Vagahnndiis,  e.rrans:  — 
(prov.)  capigorrâo;  minoris- 
ta que  traz  mantéu  e  bar- 
rete, ou  o  que  só  recebeu 
as  ordens  menores  do  sacer- 
docio. Clericus  minoribus 
ordinihus  initiatus,  ad  ma- 
jores transiré  recusans:  — 
pessoa  que  se  occulta  dis- 
farçando-se  de  noite  embu- 
çado em  capote,  para  evitar 
76 


CAP 

credores  ou  para  melhor 
conseguir  algum  fim  sem 
ser  reconhecido.  Tcnehrio, 
anis. 
Capiguaza.  m.  (zool.)Y.  Capi- 
baza. 
Capihuara.  /".  (p.  A.  merid.)  V. 

Danta. 
CapilÁceo,  cea.  adj.  (bot.)  Ca- 
pillar;  diz-se  de  certas  par- 
tes das  plantas,  similhantes 
na  forma  a  um  cabello. 
Capilar,  adj.  Capillar,  filifor- 
me; delgado  como  um  ca- 
bello:— ^j/.  (anat.)  capillares ; 
a]iplica-se  aos  vasos  do  cor- 
])o   que   sào   mui   tenues  e 
delgados,     intermedios     ao 
systema  venoso  e  ao  syste- 
ma  arterial,  os  quaes  pela 
sua    reunião    constituem    o 
systema    capillar.  Vasa    in 
hominis  corpore  tenuissima. 
Hendidura   capilar;    fenda 
capillar;  especie  de  fractu- 
ra de  ordinario  dos  ossos  do 
cráneo,  em  que  nào  ha  se- 
i:)araçào   das   partes    ósseas 
nas  suas  situações  respecti- 
vas, e  que  se  apresenta  co- 
ma uma  linha  muito  delga- 
da quando  se  pòe  o  osso  a 
descoberto :  —  (bot.)  V.  Ca- 
piláceo: —  (jjhys.)  capillar; 
diz-se    dos    phenomenos   de 
ascensão    e    depressão    que 
apresenta  a  columna  de  um 
liquido  dentro  de  um  tubo, 
de  diâmetro  mui  pequeno  e 
mergulhado  pela  sua  extre- 
midade cm  um  vaso  que  con- 
teidia  o  liquido.  Acción  ca- 
pilar;  acção  capillar;  attrac- 
çào,  força  ou  causa  de  que 
dependem  os  phenomenos  ca- 
pillares. Tnho  capilar;  tubo 
capillar;  tubo  de  diâmetro 
pequenissimo   como   o  tubo 
do    thermometro    ordinario, 
que  vem  a  ser  approximada- 
mente  um  quarto  de  linha. 
Capilli  instar: — m.  (zool.) 
capillar;  genero  de  vermes 
intestinaes  de  corpo  cylin- 
drico,  obtuso  o  mais  grosso 
que  a  cauda. 
Capilaria.  /.  (bot.)  Capillaria ; 
genero  de  cogumelos  bisoi- 
deos,  caracterisado  por  fila- 
mentos solidos,  fracos,  lisos 
e  ramosos,  de  ordinario  dis- 
postos cm  estrella,  adherin- 
do  com  força  aos  corpos  em 
que  se  desenvolveram. 


CAP  597 

Capilakidad.  /.  Capillaridade; 
condição  ou  qualidade  do 
que  é  capillar: — (phys.)  ca- 
pillaridade ;  acção  ou  forca 
de  que  dependem  os  pheno- 
menos capillares. 

Capilarmente.  adi:  Capillar- 
mente ;  com  capillaridade. 

Capildante.  adj.  (ant.)  V.  Ca- 
bildante. 

Capildo.  m.  (ant.)  V.  Capítido. 

Capilicio.  ?«.  (bot.)  Capillaceo ; 
nome  do  tecido  filamentoso, 
entre  as  ramificações  do 
qual  se  encontram  os  espo- 
rulos  no  interior  do  perideo 
nas  plantas  lycoperdaceas. 

Capilifoliado,  da.  adj.  (bot.) 
Capillifoliado;  que  tem  fo- 
lhas capillaccas. 

Capiliforme,  adj.  Capillifor- 
me;  da  forma  de  cabello:  — 
(bot.)  capillaceo. 

Capilina.  f.  (bot.)  Capulina; 
genero  de  plantas  cryptoga- 
micas  da  familia  das  fun- 
gos, que  vegeta  nos  tron- 
cos das  arvores  em  forma 
de  filamentos  entrecruzados 
de  muitas  maneiras. 

Capiluvio,  m.  (med.)  Capilu- 
vio; banho  ou  loção  na  ca- 
beça, com  differentes  desi- 
gnações segundo  a  tempera- 
tura do  liquido,  a  sua  natu- 
reza chimica  e  a  classe  de 
medicamentos  que  n'elle  são 
dissolvidos. 

Capilla.  /.  Capuz;  peça  em 
forma  cónica  cosida  na  par- 
te sui^erior  da  capa  e  gibões, 
que  serve  para  cobrir  e  de- 
fender a  cabeça.  Palito  cu- 
cnlliis :  —  capuz,  capello  de 
frade;  parte  dos  hábitos  dos 
religiosos,  de  differentes  for- 
mas, segundo  as  diversas 
ordens,  que  serve  para  co- 
brir a  cabeça.  Monachalis 
cncvllus:  —  (fam.)  monge, 
frade;  o  religioso  de  qual- 
quer ordem,  distincto  do  clé- 
rigo secular.  Religiosum  or- 
dinem-  p)^'ofessus:  —  capei- 
la;  pequeno  logar  de  algu- 
mas igrejas  ou  em  casas 
particulares,  em  que  se  diz 
missa.  Também  pode  ser 
um  2:)equeno  edificio  com 
orago,  constituindo  uma  pe- 
quena igreja  filial  da  ma- 
triz. Templi  celia,  sacellium, 
a;dicvla :  —  corpo  ou  com- 
munidade    de   capellães,   e 


598 


CAP 


mais  deioeiicleníes  da  capel- 
la.  Ecelesice  ministrorvm 
ccetns:  —  capella,  musica  de 
capella;  o  corpo  de  músicos 
íissalariados  em  alguma 
igreja.  Muslcorum  cíiorus 
sacra  canentium: — nos  col- 
legios,  a  junta  ou  cabido 
que  os  coUegiaes  formam 
para  tratar  dus  negocios  de 
sua  communidade.  Collega- 
rum  conventus:  —  (mil.)  ca- 
pella; oratorio  portátil  que 
as  tropas  conduzem  para 
se  dizer  missa  em  campa- 
nha. Altare  portabüe  mili- 
taribus  copiis  deserviens :  — 
(ant.)  capsula;  envolucro  da 
semente  de  certas  hervas: — 
caijilha;  os  exemplares  de 
livros  que  ñas  typographias 
se  dào  de  propina  aos  com- 
positores, impressores,  etc. 
Exemplar  selectum  ex  typo- 
graphica  ojjicina   eductum : 

—  ardiente;  cámara  arden- 
te;  apparato  fúnebre  que 
cerca  o  cadáver  ou  a  repre- 
sentação de  um  defuncto: 
— mayor;  capella  mor;  par- 
te ¿iniícipal  da  igreja,  em 
que  está  o  presbyterio  e  o 
altar  mor.  Templi  sacellum 
princeps  ubi  ara  máxima: 

—  negra  (ant.  zool.)  V.  Pa- 
vo carbonero:  —  real;  ca- 
pella real;  a  que  é  de  pro- 
tecção especial  do  rei,  e 
mais  commummente  euten- 
de-se  pela  capella  do  pró- 
prio palacio  real.  Sacellum 
regium,  seu  domus  augusta;. 
Estar  en  capilla  ó  en  la  ca- 
pilla; estar  de  oratorio;  diz- 
se  do  réu  que  tem  por  tres 
dias  a  graça  de  se  jíreparar 
para  a  morte  no  oratorio  do 
cárcere.  Também  se  appli- 
ca  em  pbrase  familiar  para 
significar  o  grande  cuidado 
de  alguém  uo  éxito  de  al- 
gum próximo  negocio.  Capi- 
tis  pcena  damnahim  esse,  in 
exlrem.o  discrimine  versari. 
No  quiero,  no  quiero,  2^sro 
echádmelo  en  la  capilla  ó  en 
el  sombrero  (rif.);  não  que- 
ro, não,  quero,  metíei-m'o 
n'este  capello;  usa-se  i^ara 
com  os  individuos  que  áp- 
parentemente  se  negam  a 
aceitar  alguma  cousa,  mas 
desejando  que  se  insista  no 
ofi'erecimento,  para  o  apro- 


CAP 

veiíarem  com  mais  urbani- 
dade  e  dissimulação.  Cajíil- 
la  de  horno;  concavidade 
de  um  forno  de  coser.  Fur- 
ni p>ars  interior:  —capella; 
todas  as  alfaias  e  prata  de 
urna  capella:  — (arch.JY. 
Bói-eda:  —  (naut.)  capella; 
especie  de  commoda  onde  o 
capelláo  do  navio  guarda  os 
vasos  sagrados  e  mais  obje- 
ctos pertencentes  ao  seu  mi- 
nisterio. Hacer  capilla  (fr. 
naut.);  tirar  avante,  ir  por 
diante. 

Capillada. /.  (¡Jrov.)  O  que  se 
pode  metter  e  conter  n'um 
capuz.  Quod  cucullas  capere 
aut  ferre  i^otest. 

Capillah.  adj.  (ant.)  V.  XJapi- 
lar. 

Capillazo.  m.  Pancada  com  o 
capuz. 

Capilleja.  /.  dim.  de  Capilla. 
Cajjellinlia :  —  (ant.)  cara- 
pucinha. 

Capillejo,  m.dlm.  de  Capillo: 
— capelleio;  especie  de  tou- 
cado antigo :  —  meada  de  se- 
da dobrada  e  torcida,  própria 
para  cozer.  liefortum  sericutn 
assuendo  accommodatum. 

Capiller,  Capillero,  m.  Sa- 
cristão ;  o  que  tem  a  seu 
cargo  tratar  de  alguma  ca- 
pella e  de  seus  pertences. 
jEdittms,  i. 

Capilleta.  /.  dim.  de  Capillo  : 
—  (ant.)  capellinha;  nicho 
em  forma  de  capella.  adí- 
enla recipiendo}  sanctce  ima- 
gini  dicata. 

Capillita.  /.  dim.  de  Capilla. 
Capellinha. 

Capillo,  m.  Touca  de  criança. 
Linteolum  infantium  cajnti 
aptafum :  —  capello ;  peque- 
no  barrete  branco  que  se  põe 
na  cabeça  das  creanças  aca- 
badas de  baptisar.  Capidu- 
lum  álbum  infantium.  baptis- 
mo deserviens : — direito  que 
se  paga  á  igreja  quando  for- 
nece este  capello  para  o  ba- 
ptismo. Donarium  ecclesice 
pro  baplizatis  oblatum. :  — 
V.  Rocadero :  —  contraforte 
por  dentro  do  blco  dos  sn pa- 
tos para  que  alarguem  e  não 
magoem  os  dedos.  Corium 
anteriori  calcei  parti  inte- 
rius  assutum:  —  capirote  ou 
pequeno  caparão  de  falcão 
e  de  outras  aves  de  caça  pa- 


CAP 

ra  lhes  tapar  os  olhos.  Acct- 
pitris  capidulum :  —  (ant.) 
especie  de  capuz  que  servia 
de  chapéu  e  mantilha  ás  la- 
vradoras de  Campus,  e  de  que 
também  usavam  as  senhoras 
principaes,  com  a  ditferença 
de  serem  de  seda  e  bordado: 

—  (ant.)  cobertura  ou  panno 
que  se  punha  sobre  a  oíiren- 
da  de  pão  ou  de  outra  espe- 
cie que  se  oíferecia  á  igi-eja: 
— de  hierro;  capello;  peça 
da  armadura  antiga:  -  (bol.) 
V.  Capullo:  —  (prov.)Y.  Cá- 
ptalo de  seda :  —  (cae.)  rede 
para  apanhar  coelhos,  que 
co-tuma  ser  de  uma  vara 
quadrada,  e  que  se  colloca 
á  entrada  das  madrigueiras, 
tendo  antes  feito  penetrar  os 
furões  nas  ditas  tocas,  para 
que  os  coelhos  no  acto  de 
saírem,  caiam  n'ella.  Cassi- 
cidus  conicidis  capiendis: — • 
(art.)  especie  de  saco  de 
lençaria  para  coar  e  passar 
a  cera.  Linteus  saccus  ad  per- 
colandam  ceram,: —  (anat.) 
V.  Prepucio :  —  (naut.)  capa 
de  folha  de  Flandres  ou  de 
madeira  com  que  se  preser- 
vam das  humidades  as  bita- 
culas  quando  são  forradas  de 
cobre  :  —  carapuça;  pedaço 
de  lona  com  que  se  forra  e 
forma  obotão  da  extremidade 
dos  ovens :  — V.  Manguerote. 
Hacer  capillo. Y.  Zozóbrame, 
accepção  náutica:  —  especie 
de  funil  de  papel  ou  cartão 
que  as  mulheres  põem  em 
volta  da  rocada.  Acumina- 
tum  lance  in  colo  involucrum  : 

—  (p.  Mure.)  CTisulo  do  bi- 
cho de  seda.  Bombycinus 
folliculus :  —  almendro  ;  ca- 
sulo da  seda  mais  fina.  Bom- 
bycinus follicidus  subtilioris 
notcc  :—■  ocal;  casulo  da  seda 
mais  estimad;!.  Bombycinus 
folliculus  ijrimce  nota'.  Lo 
que  en  el  capillo  setoma,  en  la 
mortaja  se  deja  (rif);  o  que 
o  berço  dá,  a  tumba  o  leva; 
ad  verte  que  os  bous  ou  maus 
costumes  adquiridos  na  in- 
fancia, quasi  çempre  persis- 
tem. 

Capilludo,  da.  adj.  Parecido 
com  o  capuz.  In  cuculli for- 
mam instructus. 

Capingot.  m.  (ant.)  Sobretudo 
ou  especie  de  redingote  á 


CAP 

italiana,  que  se  usou  em  lo- 
gar de  capa. 

Capioglan.  m.  Capioglan;  che- 
fe  dos  meninos  que  servem 
o  grao  sultão. 

Capion.  m.  (ant.  iiauf.)  V.  Ca- 
jjerol :  —  de  pojxt.  V.  Esfavi- 
bor:  —  de  proa.  V.  Estrabe. 

CAPn'ARDo,  DA.  adj.  Capa  parda; 
epitlieto  irónico  applicado  a 
quem  traz  capa  parda.  E  voz 
usada  por  Cervantes  e  por 
alguns  outros  escriptores. 

Capiron.  m.  (ant.)  Carapuça; 
cobertura  da  cabeça. 

Capirotada.  /.  (ant.)  Capiro- 
tada •,  especie  de  guisado  fei- 
to de  hervas,  ovos,  carne  pi- 
cada. Minutai,  alis :  —  espe- 
cie de  sopa:— V.  Papiro- 
tada. 

Capirotazo,  m.  V.  Papirotazo. 

Capirote,  m.  Capirote,  caparão 
pequeno ;  caraijuça  de  couro 
que  se  põe  aos  falcões  para 
lhes  tapar  os  olhos,  a  fim  de 
se  conservarem  quietos  na 
mão  do  falcoeiro  ou  na  al- 
candora, e  que  se  lhes  tira 
logoque  tèem  que  voar :  — 
capei  Io  de  doutor.  Doctórale 
epitogium :  —  batina  de  figu- 
ra (|uadrada,  que  usavam  os 
Cullegiaes  militares  de  Sala- 
manca:— carapuça  de  car- 
tão coberta  de  panno  bran- 
co, com  duas  aberturas  no 
logar  dos  olhos,  que  os  peni- 
tentes usavam  ua  quaresma 
quando  se  disciplinavam  pe- 
las ruas.  Flayellantíum  cu- 
cidlus.  Também  assim  se  cha- 
ma á  carapuça  ncíjra  que  le- 
vam nas  procissões  da  se- 
mana santa  os  individuos  que 
tocam  a  trombeta: — V.  Pa.- 
pdrote:  —  (ant.)  capirote;  co- 
bertura antigada.  cabeça  que 
terminava  em  bico.  Algumas 
tinham  um  véu  que  caía  so- 
bre os  hombros  e  chegax  a  á 
cintura  c  ainda  mais  abai- 
xo, como  se  costumava  usar 
em  occasiões  de  luto:  -  de 
colmena;  capacete  de  col- 
meia; especie  de  cesto  á 
maneira  de  caparão  que  se 
colloca  sobre  as  colmeias, 
quando  têem  mel.  Alvea- 
rivm  operoiliim.  Todito  de 
capirote;  falto  de  juizo,  es- 
tólido, incapaz.  Stolide,  insi- 
jiienter:- — (art.)  nome  que 
os  pescadores  da  costa  de 


GAP 

%Ialaga  dão  á  ultima  parte 
ou  rede  pequena  em  que  ter- 
mina o  tresmalho,  e  serve 
para  pescar  sardinha,  ancho- 
vas e  cabozes. 

Capirotear,  a.  Dar  j)iparotes: 
—  pôr  o  capaião  ao  falcão. 

Capikotera. /.  (ant.)Y.  Cape- 
ruza, na  accepçào  de  cober- 
tura da  cabeça. 

Capirotero.  adj.  Caparoeiro; 
que  recebeibem  o  caparão: 
diz-se  do  nilção.  Accipiter 
cucullo  assuefactus. 

Capisayo,  m.  Capisaio;  vesti- 
dura curta  á  maneira  de  pe-, 
queno  capote,  aberta  por 
diante,  que  serve  de  capa  e 
saio.  Pemdii,  ai :  —  vestidu- 
ra commum  e  própria  dos 
bispos. 

Capisbajo,  ja,  adj.  (ant.)  V. 
Cabizbajo. 

Capiscol.»».  Capiscol.V.  Chan- 
tre:—  em  algumas  provin- 
das, sochantre  que  rege  o 
coro,  dirigindo  o  cantochão. 
Ca  ntorn  mprimiis :  —  (germ.) 
gallo. 

Capiscolía.  /.  Dignidade  de 
capiscol.   Chori  prafectura. 

Capisfuajio.  m.  (ant.)  Desva- 
rio, loucura. 

Capisterio.  m.  (inus.)  C&ngh'ao 
de  barro,  rustico  e  grossei- 
ro. Patera,  a'. 

Capistrato.  m.  (zool.)  Capjstra- 
to;  especie  de  mannni feros 
do  género  esquilo,  indígenas 
de  Carolina :  —  especie  dè 
aves  do  geuero  pombo  :  — • 
adj.  designação  de  alguns 
animaes  que  tèem  certa  côr 
no  focinho,  como  se  tivessem 
um  bocal. 

Capistko.  m.  (liied.)  Capistro; 
bandagem  para  a  cabeça: 

—  rigidez  espasmódica  dos 
músculos  da  mandíbula  in- 
feriur :  —  (zool.)  capistro ; 
parte  da  cabeça  das  aves 
que  rodeia  a  base  do  bico. 

Capita.  /.  dim.  de  Capa.  Ca- 
pinha. 

Capitación./.  Capitação;  dis- 
tribuição de  tributos  e  con- 
tribuições por  cabeça.  Tri- 
butar um  in  capita  assiguatio. 

Capitado,  da.  adj.  (bot.)  Capi- 
tato;  diz-se  de  uma  planta 
cujas  flores  formam  cabeça: 

—  ca  pi  tata ;  diz-se  daparte  de 
um  vegetal  que  termina  em 
cabeça  ou  em  uma  emiueu- 


CAP 


599 


cia  arredondada :  —  (zool.) 
designação  de  um  animal 
que  tem  a  cabeça  muito 
grande  ou  de  uma  côr  diffe- 
rente  da  do  corpo. 

Capital,  m-  Capital;  fundo, 
somma  que  produz  interes- 
se:— caijital;  quantia  de  di- 
nheiro que  se  jDoe  a  render. 
Capid  censiis: — V.  Caudal: 
■ — capital;  bens  que  leva  o 
homem  quando  se  casa :  — 
inventario  que  d'elles  faz. 
Bonorum  mariti  recensio, 
Índex :  —  adj.  capital ;  appli- 
ca-se  á  cidade  principal  de 
cada  reino  ou  j^rovincia. 
Usa- se  ás  vezes  como  sub- 
stantivo. Metropyolis,  urbs 
princeps :  — c^^ii^X:,  que  se 
refere  á  cabeça  ou  vida,  co- 
mo: pena  capital;  pena  ca- 
pital. Capitalis,  le:  —  capi- 
tal; applica-se  aos  peccaclos 
ou  vicios  que  são  origem  de 
outros.  Peccaía,  piacula  gra- 
viora,  capitalia :  —  capital, 
grave,  notável,  grande.  Ca- 
pitalis, le :  —  capital ;  di- 
nheiro de  que  se  dispõe  para 
emprehender  uma  especula- 
ção commercial,  industrial 
ou  agricola:  — capital,  prin- 
cipal, fundamental :  — (med.) 
principal,  heroico ;  nome  da- 
do a  todos  aquelles  medica- 
mentos essencialmente  no- 
táveis pelas  suas  proprieda- 
des:—  (mil.)  capital;  em 
fortificação  diz-se  da  linha 
tirada  do  angulo  da  gola  até 
ao  angulo  flanqueado,  que 
está  na  ponta  do  baluarte  : 
— (chim.)  principal;  nome 
dado  á  parte  mais  pura  e  li- 
quida da  lixivia  que  se  em- 
¡jrega  para  uma  saponitica- 
çào :  — social;  capital  so- 
cial; o  fundo  ou  fundos  em 
acções,  quando  se  estabele- 
cem as  sociedades  mercan- 
tis, ou  as  associações  indus- 
triaes. 

Capitalidad.  /.  Capitalidade ; 
qualidade  do  que  é  capital. 

Capitalista,  to.  Capitalista;  o 
que  tem  o  seu  cabedal  em 
numerario  e  papel  corrente, 
para  o  fazer  valer  nas  praças 
de  commercio.  Dominusca- 
pitis,  ex  quo  reditus  capiun- 
tur:—  capitalista,  banquei- 
ro; no  commercio  entende- 
se  por  este  nome  o  sujeito 


600 


CAP 


que,  com  preferencia  a  ou- 
ü-os  negocios,  emprega  o  seu 
cabedal  no  desconto  de  le- 
tras de  cambio. 
Capitalización.  /.  Capitalisa- 
ção;  a  acção  de  capitalisar. 
Bedituum  pacta  in  caput 
conversio. 
Capitalizador.  m.  Capitalisa- 

dor;  o  que  capitalisa. 
Capitalizar,    a.     Capitalisar; 
reduzir  a  capital  o  importe 
das  rendas,  soldos  ou  pen- 
sões. Meditus  sive  ad  tcmpus 
sive  ad  vitam  percipiendos 
in  caput  converter e:  —  ca- 
l^italisar;  juntar  ao  capital 
a  importancia  dos  interesses 
já  adquiridos  com  elle,  e  for- 
mar de  ambas  as   sommas 
um  novo  capital,  que  vae 
vencendo  maior  lucro.  Redi- 
tibus  non  solutis  caput  ali- 
gere:—  capitalisar-,  conver- 
ter urna  divida  n'outra. 
Capitalmente,  adv.  m.  Capi- 
talmente, gravemente,  mor- 
talmente, lethalmente.   Ca- 
pitaliter,  lethaliter. 
Capitán,  m.  Capitão;  cabeça, 
chefe  de  gente  foragida,  co- 
mo capitão  de  ladroes,  ban- 
doleiros, salteadores.  Gi-as- 
satorwn    princeps,     caput, 
dux:  —  capitão;  titulo  que 
tiveram  os  primeiros  magis- 
trados  das   republicas    ita- 
lianas no  século  xiii :  —  ba- 
já; capitão  bachá;  almiran- 
te da  marinha  turca,   que 
reúne  os  cargos  de  chefe  su- 
premo da  armada,  superin- 
tendente geral  da  marinha 
o  inspector  de  todas  as  cos- 
tas e  ilhas  do  imperio  otto- 
mano.  E  o  segundo  emprego 
do  estado :  —  (naut.)   capi- 
tão; o  que  manda  urna  em- 
barcação de  guerra  ou  mer- 
cante, aindaque  no  primeiro 
caso  é  mais  usada  a  palavra 
commandantc,  e  no  segun- 
do patrón;  patrão  ou  mes- 
tre, especialmente  no  Medi- 
terráneo:—  comandante  de 
(/uardias  marinas;  comman- 
dante  de  guardas  marinhas; 
o  general  que  commandava 
as  tres  companhias  d'cstes 
mancebos:  —  de  bandera  6 
consejo:  o  commandante  do 
navio  onde  embarca  o  chefe. 
In  classe  navispraitoriceprce- 
fectns:' —  (?e  batxülon;  capi- 


CAP  , 

tão  que  manda  uma  das  seis 
companhias  de  que  se  com- 
põe o    batalhão    dos   mari- 
nheiros militares  :  — de  bom- 
barda;   graduação    militar 
que  equivale  a  de  primeiro 
tenente  :  —  de  brulote;  de- 
nominação  de    outro    grau 
militar  correspondente  a  ca- 
pitão tenente :  —  de  fraga- 
ta; capitão  de  fragata;  ¡pa- 
tente igual  em  graduação  a 
um  tenente  coronel  em  tro- 
pas  de  terra.  Celocis  p)rce- 
fectus:  —  de  navio  o  de  alto 
bordo;    capitão    de    mar  e 
guerra;  graduflção  igual   á 
de  um  coronel  do  exCrcito. 
Navis  prwfecíus:  —  de  mar 
y  guerra;  o  que  mandava 
um  navio  de  guerra  com  ju- 
risdicção  militar.  Navis prce- 
fectus: —  de  las  torres  de  las 
costas.  V.  Castellano :  —  del 
puerto;    capitão    do   porto; 
official  destinado  em  todos 
os  portos  para  regular  a  or- 
dem e  policia  dos  mesmos  e 
fazer  observar  as  leis  con- 
cernentes  á   navegação : — 
de  presa;  capitão  de  presa; 
official  que  vae  commandar 
o    navio    apresado:    —    de 
maestranza ;    inspector     do 
arsenal.    Navalium    custos, 
pnefectus  armamentarii  na- 
valis.    Capitanes   entreteni- 
dos; cai^itães  que   debaixo 
d'este  titulo  navegavam  nas 
antigas  armadas  das  ludias 
como  aggregados  ao  respecti- 
vo terço:  —  general  de  gale- 
ras,  y  capiian  general  del 
Oceano;  títulos  que  se  da- 
vam antigamente  aos  gene- 
raes  das  galeras  da  armada 
do  Oceano :  —  general  de  la 
armada;  general  da  arma- 
da. Este  titulo  substituiu  o 
antigo  de  almirante.  De  ca- 
pitán a  paje  (fr.);   de  ca- 
jDÍtão  a  pagem;  desde  o  pri- 
meiro até  o  ultimo  indivi- 
duo a  bordo :  —  (mil.)  capi- 
tão; o  que  tcm  sob  o  seu 
commando   unía  companhia 
de  soldados.   Centurio,  pri- 
viipilus  :^-  (ant.)  general :  — 
ú  guerra;  corregedor,   go- 
vernador ou  alcaide  mor,  a 
quem  antigamente  se  con- 
cedia facuidade  para    que, 
faltandoauctoridademilitar, 
podesse  entender  nos  casos 


CAP 

que  pertenciam  á  guerra, 
dentro  do  seu  territorio  e 
jurisdicção.  Urbis  pnefectus 
qui  rei  militari  p)raiest:  — 
de  guardias  de  corps;  capi- 
tão da  guarda  de  corps;  o 
que  mandava,  com  imme- 
diata subordinação  ao  rei, 
qualquer  das  companhias 
d'este  corpo,  e  era  um  dos 
personagens  mais  importan- 
tes da  corte.  Hegiorum  sti- 
patorum,  seu  corporis  custo- 
d(Gum  prafectus:  —  de  lla- 
ves; capitão  de  chaves;  o 
que,  nas  praças  de  armas, 
tem  a  seu  cargo  abrir  e  fe- 
char as  portas  ás  horas  mar- 
cadas na  ordenança.  Porta- 
rum  urbis  custos,  prcefectus : 

—  de  paz  ;  o  que  residia  com 
auctoridade  militar  nos  po- 
vos de  indios  recem-conver- 
tidos:  — general;  general 
em  chefe.  Supremas  militice 
dux: — general  de  artille- 
ria;  dignidade  também  mi- 
litar que  hoje  equivale  á  de 
director  geral  d'este  corpo: 

—  mayor.  Y .  Capitán  gene- 
ral: —  (zool.)  V.  Bagre. 

Capitana.  /.  (fam.)  Capitoa; 
mulher  do  capitão:  —  (naut.) 
capitanea;  navio  em  que  vae 
o  chefe  que  commanda  a 
frota.  Prcetoria  navis:  — 
real  (ant.);  titulo  dado  ex- 
clusivamente ao  navio  do  ge- 
neral da  armada  do  Oceano. 

Capitanazo.  m.  (fam.)  Grande 
capitão;  acreditado  pelo  seu 
valor  e  pericia  militar.  In- 
signis,  expertas  belli  dux. 

Capitanear,  a.  Capitanear ; 
governar  ou  commandar  co- 
mo capitão.  Exercitui  seu 
classi prceesse : —  capi  tancar, 
governar,  guiar  ou  conduzir 
qualquer  gente,  aindaque 
não  seja  armada,  para  al- 
gum íim,  liegcre,  dácere, 
prícire. 

Capitanía.  /.  Capitania;  o  em- 
prego ou  posto  de  capitão. 
Prefectura  militaris:  — 
companhia  de  soldados  com 
os  respectivos  officiaes  su- 
balternos, commandada  por 
um  capitão.  Militum  mani- 
ptulus:  — (ant.)  V.  Gobierno 
militar:  —  (ant.)  V.  Sena- 
rio :  —  (riaut.)  o  despacho  de 
um  capitão  de  um  porto  na 
sua  barraca  no  caes ;  —  o  di- 


CAP 

reito  que  cobra  o  capitão  de 
um  porto  de  todas  as  embar- 
cações que  n'elle  fundeiam. 
V.  Derecho  de  anclaje:  — 
general;  capitanía  general; 
o  cargo  de  capitão  general; 
a  residencia  d'esta  auctori- 
dade  superior;  casa  do  des- 
pacho em  que  recebe;  as  re- 
partições e  dependencias  dos 
capitães  geucraes  de  jDro- 
viucia. 

Capitel,  m.  Y.  Chapitel:  — 
(arch.)  capitel;  a  parte  su- 
perior que  remata  a  colum- 
na. Culamiice  capitellum:  — 
(art.)  capitel;  parte  superior 
dos  alambiques  ordinarios 
que  se  empregam  para  dis- 
tillar licores,  que  sao  geral- 
mente de  latào,  estanhados 
por  dentro. 

Capitelado,  da.  adj.  Diz-se  das 
obras  adornadas  de  capiteis : 
— (hot.)  capitulada;  denomi- 
nação de  algumas  plantas 
cujas  flores  sao  dispostas  em 
forma  de  capitulo:  —  (zool.) 
designação  de  certosanimaes 
que  têem  a  cabeça  pe(|uena. 

Capitelo.  m.  (zool.)  Capitello; 
genero  da  familia  dos  abel- 
larios. 

Capitiluvio,  m.  Caj^itiluvio ; 
banho  da  cabeça. 

Capito,  m.  (zool.)  Capito;  es- 
pecie de  peixe  indetermina- 
do das  Molucas,  que  tein  o 
corpo  amarellado,  rodeado 
de  quatro  faxas  transver- 
saes,  de  cor  vermelha  e  cu- 
jas barbatanas  sao  verdes. 

Capítol,  m.  (ant.)  V.  Capítulo, 
significando  divisão  nos  li- 
vros:—  (ant.)  V.  Cahildo. 

Capitolino,  na.  adj.  Cajn'toli- 
no;  pertencente  ao  capitolio. 
Caiñtolimis ,  a,  um. 

Capitolio,  m.  (fig.J  Capitolio; 
edificio  niagestoso  e  elevado. 
Capitolium,  ii. 

Capítolo.  m.  (ant.)  y.  Capítol. 

Capitón,  m.  (zool.)  Barbo;  pei- 
xe do  genero  dos  nuigens, 
que  tem  a  cabeça  demasiado 
grande  com  relação  ao  cor- 
po, e  vive  no  lodo.  Capito- 
cephalus,  i. 

Capitoso,  sa.  ailj.  (ant.)  Capi- 
toso, caprichoso,  teimoso,  ca- 
beçudo, obstinado.  Cajyito- 
svs,  a,  um. 

Capítula./.  Capitula;  lição  jje- 
queua  do  officio  divino.  Ca- 


CAP 

2ñtulum,  i:  —  (bot.)Y.  Capi- 
tulo. 

Capitulación.  /.  Capitulação ; 
contrato  ou  pacto  entre  duas 
ou  mais  pessoas  sobre  nego- 
cio ordinariamente  grave. 
Pactio,  conventio :  -■-  pi.  clau- 
sulas; artigos  de  um  contra- 
to matrimonial.  Pacta  ma- 
trimonialia: —  (mil.)  capitu- 
lação; ajuste  com  que  te  en- 
trega uma  praça,  um  exer- 
cito ou  um  troço  de  tropa. 

Capitulado,  da.  adj.  (ant.)  Ca- 
pitulado; resumido,  compen- 
diado .•  — (bot.)  capituladas ; 
designação  de  algumas  plan- 
tas, cujas  flores  são  dispostas 
em  capitulo. 

Capitulante,  p.  a.  de  Capitu- 
lar. Capitulante;  que  ca- 
jiitula.  Accuso.tor,  oris:  — 
m.  (ant.)  V.  Capitular. 

Capitular,  m.  Capitular;  oque 
tem  voz  em  capitulo  ou  cm 
qualquer  assembléa.  J^í/s  suf- 
frayii  audalitio  ohtinens :  — 
adj.  capitular;  pertencente 
ou  respectivo  ao  capitulo. 
Capitularis :  —  a.  capi  tular ; 
ajustar  mediante  certas  con- 
àKÕQS.Paciscijpactuminire: 
—  cajjitular,  acensar;  depor 
contra  alguém,  especialmen- 
te contra  funccionario  publi- 
co. Acensare,  crimina  ohj ¡ce- 
re:— 11.  calitar  as  capitulas 
das  horas  canónicas.  Capitu- 
la ad  horas  canónicas  spe- 
ctantia  canere:  —  n.  (fig. )  ca- 
pitular; ceder,  entregar- se, 
rcnder-se  sobre  certas  condi- 
ções :  —  r.  convir-se  nos  ajus- 
tes matrimoniaes  previamen- 
te feitos:  —  n.  (mil.)  capitu- 
lar ;  ronder-se  uma  praça,  um 
exercito,  um  corjio  militar 
sob  certas  condições. 

Capitulario.  m.  Capitularlo; 
livro  dos  capítulos  que  se 
cantam  no  coro.  Líber  conii- 
nens  cajiita  qua^dam  ex  sa- 
cra scriptura  excerpta,  qum 
inter  solemnes  ecclesice  pre- 
ces canvntur. 

Capitularmente.  adv.  m.  Ca- 
pitularraente;  em  capitulo. 
Pleno  canonicorum  ccetu. 

CapitulU'-okme.  adj .  (bot.)  Ca- 
pituliformc;  em  forma  de 
capitulo  ou  de  pequena  ca- 
beça. 

Capítulo,  m.  Capitulo;  jun- 
ta que  fazem  os  religiosos 


CAP 


601 


e  clérigos  regulares  em  de- 
terminadas epochas,  confor- 
me os  estatutos  das  suas  or- 
dens. Religiosorum  comi- 
tia,  concilium :  —  capitulo ; 
nas  ordens  militares,  a  jun- 
ta de  cavai leiros  e  mais  vo- 
gaes  de  alguma  d'ellas;  e 
também  a  reunião  particu- 
lar que  se  faz  para  pôr  o 
habito  a  algum  cavalleíro. 
Equitiun  militarium  ordi- 
num  consessus :  —  (p.  Ar.)  V. 
Cabildo,  pertencente  a  igre- 
ja cathedral,  collegial  ou  de 
outra  communidade  eccle- 
siastica.  Capitidum,  i :  —  as- 
sembléa  de  auctoridades  mu- 
nicipaes.  Municipalis  seña- 
las: —  capitulo;  divisão  que 
se  fez  nos  livros  ou  qualquer 
escripto  para  melhor  ordem 
e  mais  fácil  intelligencia  do 
assumpto.  Libri  cajnit  :■ —  ca- 
pítulo; artigo  de  accusação; 
depoimento  contra  alguém. 
Accusatio,  criminatio :  —  re- 
prehensão  grave  que  se  dá  a 
algum  religioso  em  presença 
de  sua  communidade  por 
motivo  de  culpa  ou  falta  no- 
tável que  haja  commettido. 
Pcliyiosortim  coram  fratri- 
biis  correctio : — pro  vinda l ; 
capítulo  provincial ;  na  or- 
dem deS.  JoãOjtribunalcom- 
posto  de  cinco  vogaes,  pelo 
menos,  para  o  qual  se  ap- 
pella  das  determinações  da 
assembléa.  In  equestriSancti 
Joannis  ordine  tribunal  su- 
perias,  ad  quod  ab  alio  in- 
feriori  provocatur.  Ganar  ó 
perder  capítulo  (fr.fig.fam.); 
ganhar  ou  perder  a  bata- 
lha; conseguir  ou  perder  o 
que  se  pretendia  ou  dispu- 
tava. Feliciter  vel  adverse 
ulicui  sententiam  vel  consi- 
limn  cederé.  Capítulos  ma- 
trimoniales; artigos  de  um 
contratomatrimoníal.  Pacía, 
conventiones  matrimoniales 
scripfo  traditoi.  Dar  un  ca- 
pítulo; fazer  capitulo  de  ac- 
cusação; —  (fam.)  capítulo, 
assumpto,  materia,  thema: 
— ^jZ. capítulos;  pontos  prin- 
cipaes  a  que  se  refere  um 
escripto: — (Tig.jcircumstan- 
cias  ou  qualidades  caracte- 
risticas  de  uma  cousa:  — 
(bot.)  capitulo;  reunião  de 
certo  numero  de  flores  fe- 


602  CAP 

cundas  ou  esteréis,  regula- 
res üu  irregulares,  dispostas 
em  mais  ou  menos  ord^m  so- 
bre uin  disco  ou  receptáculo 
formado  i^ala  dilatação  da 
extremidade  do  jíedunculo : 
■ —  (zool.)  ultima  secçào  das 
extremidades  dos  insectos, 
quando  é  mais  larga  que  o 
resto. 

Capivar.  m.  (zool.)  Capibara; 
quadrúpede  aniphibio  do 
Brazil. 

Capxvaro,  ka.  adj.  Capibaro; 
similhante  ao  capibara. 

Capizana.  /.  (mil.  ant.)  Peça 
da  barda,  comjjosta  de  va- 
rias laiíiinas  sobrepostas 
umas  ás  outras  e  que  ser- 
viam para  cobrir  e  defender 
a  parte  superior  do  cavallo. 

Capizbajo,  ja.  adj.  (ani.)  V. 
Cabizbajo. 

Capmânia.  /.  (hot.)  Capmania; 
genero  de  pi;',  utas  da  fami 
lia  das  papilionaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie 
originaria  da  America  do 
Norte. 

('ÁPNiso.  m.  (zool.)  Capniso; 
genero  de  insectos  coleupre- 
ros  lieteromeros,  da  familia 
dos  melasomos,  que  se  com- 
põe de  uma  só  et^pecie,  in- 
dígena da  Turcoiuania. 

C-vPNiTis.  /.  (ant.)  Capnitis; 
cadiuia  que  se  raspa,  da  bo- 
ca da  fornalha  de  cobre.  Ca- 
pnitis,  idis. 

(Japnodo.  to.  (zool.)  Capnodo; 
(nebuloso) ,-'  genero  de  in^e- 
ctos  Coleópteros  peníameros, 
da  familia  dos  estornoxos, 
composto  de  oito  especies, 
de  ordinario  com  uma  côr 
negra  e  manchas  brancas. 

Capnofii.lo.  m.  (bof.)  Capnoíil- 
lo;  genero  de  plantas  um- 
beiliferas,  composto  de  duas 
especies,  originarias  do  cabo 
da  Boa  Ei-perança,  e  culti- 
vadas nos  jardin-  da  Europa. 

Capnomancia'.  /.  (aiif.)  C:ipno- 
manciii ;  a  arte  de  adivinhar 
ou  vaticinar  pelo  fumo  dos 
sacrifícios. 

Capkomante.  to.  (ant.)  Capno- 
mante;  o  que  exercia  a  ca- 
i:)nomancia. 

CapnomÁntico,  ca,  adj.  (ant.) 
Capnoniantico ;  concernente 
á  capnomancia  e  ao  capno- 
mante :  —  m.Y.  Capnomante. 

Capnomak.  m.  (chim.)  Capuo- 


CAP 

mar;  producto  da  distilla- 
ção  de  alcatrão. 

Capnóptero,  KA.  adj.  (zool.)  Ca- 
pnoptero;  que  tem  azas  ama- 
rei ladas. 

Capo.  to.  (ant.)  Cabo  ou  extre- 
mo:—  (zool.)  genero  de  in- 
sectos lej^idopteros,  cujas 
larvas  vivem  nas  fructas. 

Capoc,  Capoca.  to.  (art)  Capoc; 
especie  de  algodão  mui  tino. 

Capolado,  m.  (p.  Ar.)  V.  Pi- 
cadillo. 

Capolar,  a.  {ant.)  Despedaçar, 
fazer    ¡pedaços.    Trucidar e : 

—  (p.  Ar.)  picar  a  carne  para 
gnizado.  Carnem  raimita- 
tim  concidere:  —  (p.  Mure.) 
degollar,  decapitar.  Obtrim- 
care,  jugidare. 

Capon.  to.  Capào;  animal  cas- 
tr;ido.  Capo,  onis:  —  capào, 
eunuclio ;  homem  capado. 
Euiiiich)is,i: — ca  pão;  gallo- 
castrado.  Capns,  i:  —  (fam.) 
piparote;  golpe  cum  o  dedo 
pollegar  no  ro^to  ou  cabeça 
de  alguém.  Talitrum,  i:  — 
cana  ca))ona;  feixe  de  sar- 
mentos. SayrnP.nfoTvm  mani- 
ptdus,  fani-ic.nliis : —  de  ceni- 
za (fr.);  golpe  ou  pancada 
na  fronto  com  um  trapo  ata- 
do e  cheio  de  cinza.  Ictus 
sácenlo  relic/afo  et  cineris 
pleno  in  frontem  impacíus: 

—  de  galera  ;  especie  de  so- 
pa, feita  de  biscouto,  azei- 
te, vinagre,  alhos,  azeito- 
nas, etc.  Oxipornm  vaufi- 
cnm:  -  de  leche;  capào  de 
leite;  capào  cevado  em  ca- 
poeira. Ohama-se  de  leite 
pela  alvura  e  ternura  de  sua 
carne.  Capus  sarjinatus.  Al 
capou  que  se  hace  gallo,  azo- 
tallo  (i'if.);  orgulhoso  sem 
merecimento,  humilha-lo  a 
todo  o  momento;  significa  o 
castigo  merecido  pov  quem 
.^e  orgulha  e  altiv.;;  sem  ra- 
sào  nem  mérito.  A  quien  te 
da  el  capon,  dale  la  pierna 
y  el  alón  (rif.)  ;  a  quem  te 
der  a  mào,  dá  lhe  o  coração ; 
exprime  o  reconliecimento  e 
gratidão  que  devemos  a 
quera  nos  fizer  bem: — (naut.) 
boca;  cabo  grosso  íixo  ás 
serviolas,  que  serve  para 
sujeitar  ou  íor  suspensa  a  an- 
cora pelo  anete. 

Capona./.  Capona;  especie  de 
baile  hespanhol;  dansado  ao 


CAP 

som  de  cantigas.  SaUationis 
hispanm  genus:  —  adj.  capo- 
na; epitheto  da  chave  de 
oiro  que  o  rei  concede  a  al- 
gum cavalleiro  ou  gentil- 
homem  da  sua  cámara,  mas 
sem  exercido  nem  vencimen- 
tos.  Honoraria.  V.  Llave: 

—  charlateira;  ornato  dos 
hombros. 

Caponar,  a.  (prov.)  Levantar, 
atar  as  vides  e  ramas  nas 
cepas,  para  nao  embaraça- 
rem os  trabalhos  agrícolas. 
Serp)cntes  vitispalmites  reli- 
gare :  —  (a?¡t.)  V.  Capar :  — ■ 
(naut )  talingar;  fixar  a 
ancora  no  cabo  que  a  su- 
jeita pelo  arganéu. 

Caponcillo.  m.  dim.  de  Capon. 
Capàozinho;  pequeno  gallo 
castrado. 

Caponera.  /.  Cevadouro;  gaio- 
la ou  logar  escuro  onde  se 
cevam  os  capóes.  Sagina- 
rium,  ii :  — (fig.jam.)  paiz  de 
Cueanha ;  local  ou  sitio  em 
que  alguém  encontra  agasa- 
lho e  commodo  sem  fazer  des- 
pezas.  Refugium,  solatium : 

—  (fort.)  capoeira;  eutrin- 
clieiramento  uns  cinco  pés 
abaixo  do  châo,poucomaisou 
menos,  d'oude  se  atira  á  es- 
pingarda. Cripta  subterrá- 
nea. Estar  metido  en  capo- 
nera (fig.  fam.),'  estar  de 
gaiola,  de  CHpoeira,  engaio- 
lado;  estar  de  priiíào.  In  cus- 
todia detineri:  — capoeira; 
passagem  aberta  n'nm  fos- 
so: —  cassarola  de  guizar  ca- 
pões: —  de  lonjitud ;  especie 
de  mnro  e  parapeito  que  se 
construía  no  meio  de  um 
fosso  a  fim  de  diminuir  a  sua 
largura.  Hoje  é  desusada 
esta  obra  que  só  se  encontra 
nas  fortificações  irregula- 
res :  —  casamatada;  capoeira 
casamatada;  a  que  se  cobre 
pela  parte  superior,  e  em 
que  se  praticam  baterías  la- 
teraes.  Media  caponera; 
meia  capoeira;  communíca- 
çào  con.-trnída  no  meio  de 
um  fos-o  seeco,  e  resguar- 
dada só  do  inimigo  por  um 
parapeito  e  urna  explanada 
como  a  de  caminho  coberto. 

Capoquero,  m.  (Ijot.)  Capoqueí- 
ro;  arvore  das  Indias  que  dá 
o  algodão  chamado  capoc. 

Capokal.  vi.  (ant.  mil.)  Capo- 


CAP 

ral.  V.  Cabo  de  escuadra :  — 
cabeça,  chefe  de  alguma  gen- 
te. Dux,  capuf:  —  (germ.) 
gallo.  Gallas galUnaceus :  — 
adj.  (aut.)  capital,  principal; 
dizia-se  só  de  algumas  cou- 
sas inanimadas,  como  dos 
ventos,  etc.  Capul  primus, 
princeps:  —  director;  ap- 
plica-se  ao  chefe  de  traba- 
lhos militares  que  manda 
um  certo  numero  de  traba- 
lhadores. Militarium  ope- 
rum  inspector. 

Capota,  f.  Capota;  adorno 
feminil  mais  ligeiro  que  o 
chapéu,  aindaque  na  for- 
ma muito  similhante  a  elle: 
—  especie  de  capa  sem  es- 
clavina: —  cabeça  da  hfiste 
do  caído  com  que  se  levanta 
o  pello  ao  paimo.  Cardui 
agrestis  cajmt. 

Capú-tasto.  m.  (art.)  Capo- 
tasto;  voz  italiana  com  (|ue 
se  de-igiia  urna  peçasinha 
de  madeira  ou  marfim  (juc 
se  fixa  no  cabo  da  guitarra 
por  meio  de  urna  cliave;  ser- 
ve para  fazer  subir  o  acorde 
cu  diapasão  geral  um,  dois 
ou  mais  tons. 

Capote,  m.  Capote;  capa  gran- 
de que  serve  para  abiigo.  Pe- 
nula,  palii  genvs :  —  (fig. 
fam.)  amuo,  can-anca,  vi -ei- 
ra ;  rosto  carregado  em  de- 
monstração de  enfado  e  mau 
humor.  Superciiiiim,  vidtus 
severilas:  -  (fig .  fam.)  \nii\\- 
to espesso;  escuridão  que  se 
observa  nas  montanhas  em 
consequência  das  ne\'oas 
densas  que  as  cobrem.  Nu- 
hium  dcnsitas  in  snmtnitate 
montium:  —  capote;  em  al- 
guns jogos  de  cartas  ganhar 
uma  partida  a  fio,  ou  um 

.  dos  jogadores  fazer  todas  as 
vasas.  Omnem  sortcm  lucra- 
ri  aut  amittere  in  quibusdam 
pagellarum  ludis:  —  de  dos 
faldas  (prov.)  V.  Capotillo 
de  dos  faldas :  —  de  monte 
(p.  Manch.J;  especie  de  capa 
fechada  que  só  chega  a  meio 
da  perna.  Pallium  brcvius 
et.  rotnndum.  A  mi  capote  ó 
para  mi  capote  (loc.  adv. 
fam,);  na  minha  opinião,  no 
meu  entender.  Mea  quídam 
senteiitia.  Anda  el  homijre  a 
trote  por  ganar  capote  (rif.) 
V.  Hombre.  Dar  capote  (fr. 


CAP 

fig.  fam.);  deixar  sem  comer 
algum  dos  companheiros  por 
ter  chegado  tai  de.  Convivam 
tardias  adventafem  incmia- 
tum  relinqitere.  Decir  uno  á 
su  capote  (fr.)  Y.  Decir  uno  á 
su  sayo.  Dar  capote;  dar 
quinau;  emendar  um  erro, 
confundir  um  competidor. 
Usa-se  muito  nas  escolas  e 
universidades. 

Capoteak.  a.  (fam.)  Entreter 
alguém  em  qualquer  mate- 
ria ou  negocio  burlando-o 
ou  enganando-o, 

Capotero.  m.  (ant.)  Alfaiate  de 
capotes. 

Capotillo,  m.  (ant.)  Capa;  rou- 
pa curta  á  maneira  de  ca- 
pote que  se  punlia  sobre  o 
xestido  e  chegava  até  á  cin 
tura: — mnnteleto,  mantilha; 
capotH  curto  de  que  nsavnm 
asnndherosparaabrigo. /-"a/- 
liobim  mídiebre:  —  de  dos 
huidas  ó  faldas;  pequena  ca- 
pa curta  completamente 
aberta  dos  lados  imitnndo  a 
casula.  Sagiilum,  i.  Mirar 
coa  capotillo  (fr.);  olhar  de 
revés  e  semblante  carrega- 
do: —  (prov.)  e3|i('cie  de  es- 
clavina, de  ordinario  muito 
curta,  que  usam  as  mulheres 
em  algumas  provincias,  es- 
pecialmente na  Galliza  e  nas 
Asturias :  —  especie  de  esca- 
pulário de  là  grosseira,  e  de 
côr  amavellada,  feito  como  o 
dos  jacoliinos,  sobre  o  qual 
está  cosida  uma  grande  cruz 
vermelha  do  mesmo  estofo, 
que  a  im^uisiçao  fazia  usar 
aos  judeus  convertidos  por 
cima  de  seus  ve-'tidos,  ha- 
vendo alguns  a  quem  era 
concedido  traze-la  oeculta 
sobre  a  carniza,  especie  de 
Síimhcmio.Pa'nifentialeami- 
culiim. 

Capoton.  m.  aug.  de  Capote. 
Capotào  (veter.),  especie  de 
saco  de  tela  forte,  aberto  nos 
seus  doiá  extremos,  que  se 
poe  na  cabeça  dos  cavalloá 
quando  estào  inquietos,  ou 
se  presume  que  o  hão  de  es- 
tar, no  tratamento  de  algu- 
mas de  suas  doenças,  ou 
quando  têem  de  soffrer  algu- 
ma operação:  —  gabào; 
grande  capote  de  campouez, 
de  tecido  mui  forte  e  grosso. 
Grandior  penula. 


CAP 


603 


Capotudo,  da.  adj.  Carrancu- 
do ;  que  tem  um  ar  severo  e 
carregado.  Caperatam  fron- 
tem,  aut  grande  superdlium 
gerens.  V.  Ceñudo. 

CAPOTtxico,.cA.  adj.  Voz  usada 
por  Gongora  para  designar 
O  (|ue  trás  túnica  sobre  a 
cabeça. 

CAPRA-CAPEbA.  /.  (zGol.)  Capra- 
capella;  especie  de  serpente 
muito  venenosa  do  Malabar, 
que  se  cria  também  na  Nova 
Guiné  e  no  interior  da  Afri- 
ca, e  cuja  mordedura  é  mor- 
tífera. 

Capraria,  m.  (bot.)  Capraria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  personadas,  que  eom- 
prehende  varios  arbustos  das 
Antilhafe,  pelos  quaes  as  ca- 
bras sao  muito  affeiçoadas. 

Caprato.  m.  (cliim.)  Caprato; 
genero  de  saes  formados 
pela  combinação  do  acido 
caprico  com  as  bases  salifi- 
ca veis. 

Cairela.  /.  (zool.)  Caprella; 
genero  de  crustáceos  hetero- 
branchios  isópodos. 

('apreliano,  na.  adj.  (zool.)  Ca- 
prctiano;  que  se  refere  ao 
genero  caprella :  —  m.  pl.  fa- 
milia de  crustáceos  hetero- 
branchios  isópodos,  cujo  typo 
é  o  genero  caprella. 

Capreolado,  da.  adj.  (bot.)  Ca- 
preolado;  designação  de  cer- 
tas plantas  (¡ue  têem  gavi- 
nhas similhantes  ás  da,  vi- 
nha. 

Caprkolar.  adj.  (anat.)  Ca- 
preolar;  diz-se  das  arterias 
e  das  veias  espermaticas. 

CÁPRico.  adj.  (chim.)  Caprico; 
diz-se  de  um  acido  desco- 
berto na  manteiga  da  cabra 
e  da  vacca. 

Capricornio,  m.  (fig.  fam.)  Ca- 
pricornio. V.  Cornudo,  ma- 
rido da  adultera  :  —  (astr.) 
capricórnio;  signo  austral 
do  zodiaco,  onde  chega  o  sol 
no  solsticio  do  inverno.  Ca- 
pricornus,  i:  —  (zool.)  ca- 
jn-icornio;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros, 
da  familia  dos  longicoruios, 
composto  de  seis  especies, 
notáveis  pelo  immensuravel 
comprimento  das  suas  ante- 
nas, e  que  vivem  no  tronco 
das  arvores. 

Capricho,  m.  Capricho;  o  con- 


604 


CAP 


ceito  ou  idea  que  alguém 
forma  fóra  das  regras  ordi- 
narias e  communs,  as  mais 
das  vezes  sem  fundamento 
nem  rasào,  e  que  vae  de  en- 
contro á  opinião  geral.  Ju- 
dicium  temeré  latum,  senten- 
tia  à  communi  rerum  ordine 
aliena,  dissona :  —  capricho ; 
nas  obras  de  poesia,  musica 
e  pintura  é  o  que  se  executa 
pela  força  do  genio,  mais  do 
que  pela  observancia  das 
regras  da  arte.  Luxuriantis 
ñigenü  fcetus,  res  ingenii 
acumine  efficta.  V.  A?itojo: 
—  capricho;  amor  passagei- 
ra, de  um  instante,  e  n'este 
sentido  se  diz:  tuve  un  ca- 
pricho por  esa  mujer;  tive 
um  capricho  por  essa  mu- 
lher: V.  inconstância:  — 
(mus.)  capricho;  peça  músi- 
co-instrumental, que  perten- 
ce ao  genero  livre,  e  em  cujo 
plano  se  abandona  o  compo- 
sitor aos  impulsos  da  sua 
imaginação,  sem  sujeitar-se 
estrictamente  ás  regras  da 
arte.  A  capricho  (loe.  adv.J; 
a  capricho;  segundo  o  gosto 
do  instrumentista  ou  cantor. 

Caprichosamente,  adv.  m.  Ca- 
prichosamente; com  ou  por 
capricho.  Seviter  et  tena- 
citer. 

Caprichoso,  sa.  adj.  Capricho- 
so; que  tem  caprichos.  Ho- 
mo  levis  animi  et  sententicp. 
tenax,  pervicax: — (fam.J  ca- 
prichoso, brioso;  que  tem 
pundonor.  Diz-se  também 
das  cousas  que  se  fazem  por 
capricho: — (pint.)  capricho- 
so ;  que  é  feito  coni  capricho. 
Magna  vi  ingenii  exactus, 
elaborafus. 

Caprichudo,  da.  adj.  V.  Capri- 
choso, na  primeira  accepçào. 

Caprific ación.  /.  (agr.J  Capri- 
ficaçào.  V.  Cabrahigadura. 

Caprificar.  a.  (agr.J  Caprifi- 
car.  V.  Cabrahigar. 

CaprifoliÍceo.  adj.  (bot.)  Ca- 
prifoliáceo: que  se  pai-ece 
ou  refere  ao  caprifolio  ou 
madresilva: — /.  pl.  capri- 
foliáceas; familia  de  plantas 
dicotyledoneas  e  monopeta- 
las,  de  estames  epigynios  e 
antheras  distinctas,  cujo  ty- 
po  é  o  genero  caprifolio  ou 
madresilva. 

Caprifóuco,  ca.  adj.  (bot.)  V. 


CAP 

Caprifoliáceo: — /.  pl.  ca- 
prifolicas;  secção  da  familia 
das  caprifoliáceas. 

Caprifolio.  m.  (bot.)  V.  Madre- 
selva. 

Caprimulgo.  m.  (zool.)  Capri- 
mulgo ;  cobra  a  que  os  anti- 
gos deram  este  nome  por 
acreditarem  erroneamente 
que  mamavam  nas  tetas 
das  cabras: — Y.  Chotacabra. 

Caprimuljídeo,  dea.  adj.  (zool.) 
Caprimulgideo;  que  se  as- 
similha  ou  refere  ao  capri- 
mulgo:—  m.  pl.  caprimul- 
gideos;  familia  de  aves  que 
forma  parte  da  dos  fisirus- 
tros  de  Cuvier,  na  ordem 
dos  pássaros. 

Caprina.  /.  (chim.)  Caprina; 
substancia  crassa  que  pela 
sapouificaçào  se  converte  em 
acido  caprico  e  em  glyceri- 
na,  e  cuja  existencia  não  es- 
tá sufficientemente  demons- 
trada: —  (zool.)  caprina; 
genero  de  molluscos  bra- 
chiopodos  que  se  eucontraip 
no  estado  fóssil. 

Caprinídeo,  dea.  adj.  (zool.) 
Caprinideo;  que  se  parece 
com  a  caprina  ou  se  refere 
a  ella:  —  m. pl.  caprinideos; 
familia  de  molluscos  bra- 
chiopodos,  que  comprehende 
os  géneros  caprina  e  càpro- 
tina. 

Caprino,  na.  adj.  (poet.)  V.  Ca- 
bruno. 

Caprípede,  Caprípedo,  da.  adj. 
(poef.)  Caprípede  ou  Caprí- 
pedo; que  tem  pés  de  cabra. 

Caprizante.  adj.  (med.)  Capri- 
sante;  epitheto  dado  por  He- 
rophilo  ao  ^íuIso  irregular  e 
desigual,  que  se  observa 
quando  a  arteria  interrom- 
pe o  seu  movimento,  de  mo- 
do que  a  pulsação  que  se 
segue  é  mais  prompta  e  for- 
te que  a  primeira,  o  qual 
tem  muita  similhança  com 
o  que  se  nota  tomando  o 
pulso  ás  cabras. 

Capróico.  m.  (chim.)  Caproíco; 
denominação  de  um  acido 
de  propriedades  similhantes 
ao  acido  caprico,  que  se  de- 
compõe pela  distilíação. 

Caprómice.  m.  (zool.)  Capró- 
myce;  genero  de  raammife- 
ros  roedores,  que  compre- 
hende tres  especies  origina- 
rias de  Cuba.  São  herbivo- 


CAP 

ros,  e  buscam  especialmen- 
te as  plantas  aromáticas. 

Capromicídeo,  dea.  adj.  (zool.) 
Capromycideo ;  que  se  assi- 
milha  e  se  refere  ao  capro- 
myce:  — /.  pl.  capromyci- 
deos;  familia  dos  roedores, 
cujo  typo  é  o  genero  capro- 
myce, 

Capros.  m.  (zool.)  Capros;  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  escomberoideos,  que 
comprehende  uma  só  espe- 
cie, f  ouço  commum,  do  Me- 
diterrâneo. 

Caprotina.  m.  (zool.)  Caproti- 
na ;  genero  de  molluscos  bra- 
chiopodos,  de  que  só  appa- 
recem  conchas  fosseis  nos 
terrenos  cretáceos. 

Capsa.  to.  (zool.)  Capsa;  gene- 
ro de  molluscos  da  ordem 
dos  conchíferos  dimiarios, 
que  comprehende  duas  es- 
pecies de  conchas  dos  mares 
tropicaes. 

Capsala.  m.  (zool.)  Capsala; 
genero  de  vermes  da  fami- 
lia dos  polycotilarios,  que 
tem  muita  similhança  com 
algumas  especies  da  familia 
das  hirudineas  ou  das  san- 
guesugas. 

Capsario.  to.  (ant.)  Guardador 
de  roupa  dos  que  tomavam 
banhos.  Capsarius,  ii. 

Cápsela./.  (bot.)  Capsela;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cruciferas,  que  contém 
só  tres  especies,  originarias 
da  Europa  e  espalhadas  por 
quasi  todo  o  mundo. 

Capsica.  /.  (bot.)  Capsica,  pi- 
mentão; especie  de  pimento. 

Capsicina./.  (chim.)  Capsieina; 
substancia  acre,  oleosa,  e  re- 
sinosa, descoberta  no  pimen- 
to commum. 

Capso.  to.  (zool.)  Capso;  gene- 
ro de  insectos  hemipteros; 
composto  de  um  pequeno 
numero  de  especies,  a  maior 
parte  europeas. 

Cápsula./,  (bot.)  Capsula;  fru- 
cto  secco  que  se  compõe  de 
uma  ou  varias  sementes, 
contidas  em  um  pericarpo: 
—  capsula ;  urna  dos  mus- 
gos: —  pequena  columna 
que  estas  urnas  têem  no  cen- 
tro, considerada  como  o  re- 
ceptáculo das  seminulas:  — 
corpos  reproductores  das 
florideas:  —V.  Cajilla,  Ca- 


CAP 

ja: — V.  Pistón,  na  accepcão 
de  pequeno  dedal  de  cubre, 
etc.:  —(chim.)  capsula;  va- 
so redondo  de  porcellana, 
platina,  vidro  ou  outras  sub- 
stancias que  serve  para  eva- 
porar os  liquidos :  —  articu- 
lar (anat.J;  capsula  articu- 
lar; especie  de  saco  mem- 
branoso ou  fibroso,  de  forma 
cylindvica,  que  rodeia  e  co- 
bre certas  articulaç"jes,  va- 
riando a  sua  força,  elastici- 
dade e  aspecto  com  a  ex- 
tensão dos  movimentos  das 
partes  que  cobrem: — car- 
diaca; capsula  cardiaca;  ex- 
pressão synonyma  de  peri- 
cardio:—  de  Glison;  capsu- 
la de  Glisson;  membrana 
formada  pelo  tecido  cellular 
condensado,  que  rodeia  a 
veia  porta,  na  espessura  do 
fígado:  —  del  cristalino;  ca- 
psula do  ci'ystallino:  mem- 
brana que  rodeia  o  humor 
do  olho  assim  chamado.  Cá- 
ps^das  mucosas;  capsulas 
mucosas;  pequenos  sacos 
membranosos,  que  contêem 
um  humor  unctuoso,  e  que 
pertencem  á  classe  das  mem- 
branas serojas  ou  synoviaes. 
Cápsidas  seminales;  capsu- 
las seminaes.  V.  Vesicvlas 
seminales.  Cápsulas  sinovia- 
les ;  capsulas  synoviaes ; 
membranas  muito  análogas 
ás  serosas,  na  sua  forma, 
estructura  e  fnncções.  Exis- 
tem em  todas  as  articulações 
diarthrodiaes,  e  formam  bol- 
sas sem  abertura,  transpa- 
rentes, que  segregam  um 
humor  chamado  synovia. 
Cápsulas  siipra-renales;  ca- 
psulas suprarenaes;  nome 
de  dois  pequenos  corpos,  si- 
tuados na  cavidade  abdomi- 
nal, na  liarte  superior  dos 
rins. 

Capsulado,  da.  adj.  (bot.)  Ca- 
psulado; que  tem  capsu- 
las:—/, pl.  capsulares;  clas- 
se do  reino  vegetal  que  com- 
prehende  as  plantas  que 
têem  capsulas. 

Capsular,  adj.  Capsular;  que 
pertence  ou  se  refere  á  ca- 
psula:—  que  é  notável  pela 
forma  das  suas  capsulas:  — 
capsular;  designação  dos 
fructos  simples  e  seceos  que 
se  abrem  por  si  mesmos  em 
77 


CAP 

certo  numero  de  pedaço.s  ou 
divididos  em  varios  compri- 
mentos. Fructificación  ca- 
2JSidar;  fructificaçào  capsu- 
lar; dá-sc  este  nome  a  uma 
fructificaçào  especial,  pró- 
pria de  certas  plantas: — 
m.  (zool.)  capsular;  genero 
de  vermes  que  vivem  no  pei- 
to, segundo  alguns  auctores: 
—  (zool.)  capsular;  genero 
de  zoophytos  que  vivem  em 
certos  fungos  dos  mares  de 
Inglaterra. 
Capsularl\..  adj.  (bot.)  Capsu- 
laria. Diz-se  dos  fructos  que 
se  abrem  na  sua  completa 
maturação,  á  maneira  das 
capsiilas. 
Capsulario.  m.  (zool.)  Capsu- 
lario;  helminthos  ou  vermes 
intestinaes. 
Capsulero,  ra.  adj.  (bot.)  Ca- 
psular; diz-se  dos  vegetaes 
que  téem  capsulas. 
Capsulífeuo,  ra.  adj.  (bot.)  Ca- 
psulifero;  designação  dos  tu- 
-  berculos  das  plantas  ñori- 
deas,  em  que  se  acham  as 
capsulas  que  contêem  os 
corpos  reproductores. 
Captación./.  Captação;  acção 

e  effeito  de  captar. 
Captador,    adj.    Captador;    o 

que  procura  captar. 
Captalia.  /.   (bot.)    Captalia; 
genero  de  plantas  vivazes, 
da   familia   das   compostas, 
indigena  da  America. 
Captar,  a.  Captar ;  conciliar, 
ganhar,  attrahir  a  attençào, 
a  vontade  ou  benevolencia 
de  alguém.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Captare,  al- 
licere. 
Captatorio,  adj.  (for.)  Capta- 
torio; obtido  por  captação. 
Captknexcla..  /.  (ant.)  Amparo, 

protecção. 
Captener.  a.  (ant.)  Proteger, 

amparar. 
Captia. /.  (zool.)  Captia;  ge- 
nero de  aves. 
Captivadamente,  adv.«i.(7nws.) 
Captivamente;  em  captivei- 
ro,  em  escravidão.  In  capti- 
vifafe,  in  servitnte. 
Captivante.  ^j.  a.  (ant.)  de  Ca- 

jitivar.  O  que  captiva. 
Captivar.  a.  (ant.)  Captivar; 
reduzir  a  captiveiro,  escra- 
visar,  A'otar  á  escravidão.  7??. 
captifitatem,  in  servitutejn 
abducerc :  —  (fisf-)  captivar, 


CAP 


605 


sujeitar,  sulijugar,  conciliar 
os  sentimentos,  as  boas  gra- 
ças de  algucm  em  seu  fa- 
vor. Alique.m  sibi  devincere, 
muncipare.  Y.  f'antivar. 

Captivado,  da.  adj.  Captivado. 
I7i  servitittem  at)ductiis,  dc- 
vinctus. 

Captivedad.  /.  (ant.)  V.  Capti' 
vidad. 

Captiverio.  m.  (ánt.)  Captivei- 
ro, captividade,  escravidão, 
servidão.  Captivifas,  servi- 
fus.  V.  Cautiverio. 

Captividad.  /.  Y.  Captiverio, 
Cautividad. 

Captivo,  va.  íí.  Captivo;  escra- 
vo, prisioneiro  feito  na  guer- 
ra. Capti vus,  i: — adj.  (a7it.) 
infeliz,  desditoso: — m.  (ant.) 
V.  Captiverio : — Y.  Cautivo. 

Captltia.  /.  Captura,  tomadla, 
apprehensào,  prisão;  acção 
de  tomar.  Captura,  ai. 

Capturar,  a.  Capturar,  tomar, 
apprehender,  prender  ou  pôr 
em  captura.  Capturare,  com- 
prehendere. 

CÁPDA.  m.  (zool.)  Capua;  ge- 
nero de  lepidópteros. 

Capüax.  adj.  Capuano;  natu- 
ral de  Capua  ou  pertencen- 
te a  esta  cidade. 

Capuch4.  /.  (impr.)  Accento 
circumflexo.  Nota  accentus 
circumflexns :  —  capuz;  es- 
pecie de  capello  que  as  mu- 
lheres trazem  pegado  na 
parte  superior  das  capas, 
caído  ordinariamente  sobre 
a  espalda.  Muliehris  cucul- 
lus  :  — Y.  Capucho. 
Capuchillo.  /.  dim.  de  Capu- 
cho. Pequeno  casulo  do  bi- 
cho de  seda.  Bomhicimis  fol- 
liculus. 

Capuchina.  /.  Capuchinha;  a 
religiosa  descalça  da  ordem 
de  S.  Francisco,  que  segue 
a  regra  e  vida  dos  religiosos 
capuchinhos.  Monialis  ca- 
j)7iccinnrum  institidum  i^ro- 
fessa: — (bot.)  capucina,  mas- 
truço indico;  planta  de  fo- 
lhas em  forma  de  broquel, 
flor  com  esporão  e  em  for- 
ma de  capuz,  de  cor  verme- 
Iho-alaranjada  c  cheiro  aro- 
mático. Tropojslum  majus: 
—  vestido  cujas  costas  e 
mangas  não  são  do  mesmo 
estofo  que  a  frente.  Vestis 
versicolor.  Chupa  capuchi- 
na; vestido  Ò.  capuchinha. 


G06 


CAP 


Capuchino,  m.  Capuchino,  ca- 
pucho", religioso  descalco  da 
ordem  de  S.  Francisco.  Ca- 
piicciriiis    monaclnis :  — adj. 
capuchinal-,  applica-so  ao  que 
])erteiice  á  ordem  dos  capu- 
chinhos.   Ad    capuccinorum 
¡nsiitvtnm  pcrtincns: — (fifi-) 
capuchinho,  hypocrita,  bea- 
to, tartufo. 
Capucho,    m.   Capuz,    capello, 
cobertura  da  cabeça.  Cucid- 
his,   i :  —  (ant.)   casulo   dos 
biclios  de  seda.  Bomhycirms 
follicidus. 
Capudan.  m.  Capudan;  gover- 
nador de  uma  cidade  nos  es- 
tados do  suUao. 
Capulix.  5??.  (bot.)  Capulin;  ar- 
vore da  Xova  Hespnnha. 
Cai'dllito.  m.  dim.  de  Capu- 
llo. 
Capullo,  m.  Capulho,  casulo; 
novello    do   bicho  de  seda. 
Bomhycis  foUicubis:  —  ca- 
inilho-,  botáo  de  flores,  es- 
pecialmente o  da  rosa.  Gem- 
nia,  ccdlix,: — mólho  de  li- 
nho atado,    assim  chamado 
porque  o  nó  apresenta  a  fi- 
gura de  uní  casulo.  Linum 
i'ii  follicuU  formam  rellga- 
tum:  —  capacete  cu  lando 
lias  bolotas.   Glaadis  capi- 
dulum :  — glande,  prepucio  : 
■ — cadarço;  tecido  basto  fei- 
to de  seda  de  barbilhos.  2'e- 
la    e   rudi   sérico   contexta. 
o'eda  de  capullo;  cadarço; 
seda  grosseira,   (pie  se   faz 
dos    casulos    imperfeitos    e 
dos  que  téem  sido  furados 
pelos  bichos   quando  sáern. 
Lana  homhycina  rudior:  — 
(fig.)  envoltorio,  capa;   diz- 
se  cíe  urna  cousa  que  serve 
para  cobrir  ou  envolver  ou- 
tra. Involucrum,  i. 
Caputmoetuum.  m.  Caputmor- 
tuum ;  residuo  de  certas  ope- 
rações chimicas. 
Capuz.  m.Y.  Chapuz:  —  (ant.) 
Capuz;  cobertura  da  cabeça, 
inais  comprida  que  larga,  ter- 
minando em  ponta.  CucuUus, 
I: — capuz ;  vestidura  compri- 
da á  maneira  de  capa  fecha- 
da ou  aberta  por  diante,  que 
tinha   capuz   e  uma  cauda 
que  arrastava  jielo  chao,  e 
que  se  punha  sobre  os  mais 
vestidos  por  occasiào  de  lu- 
to. Pallium  lúgubre:  —  es- 
pecie de  capa  ou  capote  que 


CAR 

antigamente   se  usava   por 
luxo  ou  gala:  —  (fi{J-)  man- 
to escuro ;  obscuridade,  tem- 
po   sombrio,    tempo   escuro 
causado  pela  espessura  das 
nuvens.  Coligo,  tenebrtc. 
Capuzar,  o.  Y.  CJuqyuzar. 
Caquexia.  /.  Cachexia;  doença 
geral  do  organismo,  adjma- 
niica,  e  qvíe  aocusa  xmia  al- 
teração   notável   na  massa 
sanguínea. 
Car.  piart.  causal  (ant.)Y.  Por- 
que. 
Cara.  /.  Cara;  parte  anterior 
da  cabeça  desde  a  origem 
da  testa  até  á  ponta  da  bar- 
ba. Fácies,  vulhis:  —  cara, 
catadura,  semblante ;  modo, 
apparencia;  e  assim  se  diz: 
Fulano  me  recibió  con  buena 
o  mala  cara;  fulano  me  re- 
ceben com  boa  ou  má  cara: 
—  cara;  forma  redonda  de 
assucar.  >Sacchari  genvs:  — 
face,   frontispicio,    fachada 
ou  frente  de  alguma  cousa. 
Frons,  onfis :  —  (fig.  ant.)  ca- 
ra,  physionomia;   presença 
de  alguém:  — face  de  algu- 
ma cousa.  Superficies : — (loe. 
adv.  ant.)  Y.  Hacia.  Cara  á 
cara  (loe.  adv.);  cara  a  ca- 
ra; descoberta,    manifesta- 
mente. Coram,  inconspectu: 
adv.  em  face,  aos  ollíos,  em 
presença  de,  diante  de  al- 
guém. Coram.  Cara  á  cara 
vergüenza  se  cata  (rif.)  ;  nem 
tudo  se  diz  cara  a  cara ;  dá 
a  entender  que  em  presença 
de  alguém  não  se  diz  tudo 
o  que  nas  suas  costas  se  pro- 
fere :  —  apedreada.  Y.  Cara 
de  rallo:  —  con  dos  haces; 
com  duas  caras;  expressão 
que  se  applica  ao  que  em 
presença  de  alguém  diz  uma 
cousa,  e  na  sua  ausencia  diz 
outra.    Subdolus,    simulati, 
bifrontis  vulfus  homo:  —  de 
acelga  (fam.);  cara  de  alfa- 
ce;  apodo  que  se  applica  ao 
que  tem  a  tez  muito  pallida, 
verdenegra    ou   macillenta. 
Vidtus       macillentus :  —  de 
beato,  y  uñas  de  gato  ;  cara 
de  beato  c  unhas  de  gato 
(rif.);  applica-se  aos  hypo- 
critas  que,  sob  um  semblan- 
te risonho  e  uns  modos  agra- 
dáveis, occultam  um  fundo 
traiçoeiro  e  criminoso  :  — de 
gualda;  cara  de  limão ;  cha- 


CAR 

ma-se  assim  ao  que  é  muito 
pallido.   Pallidus,   p)allenti 
ore,  homo :  —  de  hereje  ;  cara 
de    hereje;    expressão   com 
que  se  denota  o  reimgnante 
aspecto  de  alguém.  Aspectu 
horridus,       deformis :  —  de 
pascua;   cara   de   paschoa; 
cara    aprazível,    risonha    e 
prazenteira.  Hilaris  et  fes- 
tiva fácies:  —  de  pocos  ami- 
gos; cara  de  poucos  amigos; 
diz-se  do  que  tem  o  aspecto 
desagradável.  Torvus  ethor- 
ridusvidtus: — de  ralk> ;  cara, 
de  ralo;  o  que  tem  o  rosto 
muito  picado  com  os  signaes 
das  bexigas.  Fácies  variola- 
Tum  sicatricibus  plena: — de 
risa.Y. Cetra  de  jxiscua :  —  de 
oa^'ííeía ;  car  a  descarada-,  sem 
vergonha.  Diz-se  do  homem 
que  não  tem  pejo,  nem  sente 
que  lhe  digam  injurias  ou  o 
surprehendam    em   mentira 
ou  má  acção.  Impudens,  in- 
verecundus :  —  de     viernes  ; 
cara  de  jejum;  ex2mme  cara 
macillenta,  triste  e  desagra- 
dável. Marcida  vel  langui- 
da fácies :  —  de  vinagre., Y . 
Cara   de  pocos  amigos:  — 
empedrada.  Y.  Cara  de  rai- 
lo  :  —  sin   dientes,    hace    a 
los  muertos  vivientes ;  cara 
sem  dentes  torna  os  mortos 
viventes;  expressão  irónica 
que  denota  que  o  bom  ali- 
mento faz  recuperar  as  for- 
ças perdidas,  alenta  e  dá  vi- 
da. .1  cara  descubierta;  de 
cara  descoberta,  descoberta- 
mente, á  vista  de  todos.  Pa- 
lam,   in  conspectu  omnium. 
Andar   á   cara   descubierta 
(fr.);  andar  de  cara  descober- 
ta; exprime  a  liberdade  de 
tratar    na  sociedade  quem 
procede  conforme  a  rasão, 
sem  i-eceio  deseroíFendido  ou 
exprobrado .    Secure,    cotifi- 
denter  agere.  Ajjrimera  cara 
(adv.)  Y.  A  primera  vista. 
Qué  buena  cara  tiene  mi  pon- 
dré el  dia  que  no  hurta  (rif); 
na  cara  se  lhe  lê  o  interior,  ou 
se  lhe  pintam  os  sentimentos 
de  alma:  applica-se  a  quem 
patenteia  no  rosto  os  senti- 
mentos que  o  agitam.  Caér- 
sele á  uno  la  cara  de  vergüen- 
za (fr.  fig.  fam.);  caírem  as 
faces  de  vergonha;  corar  de 
pejo  por  haver  incorrido  em 


CAR 

falta.  Verecundia  suffandi. 
Cruzar  la  cara  á  alguno 
(fr.J;  cruzar  a  cara  de  al- 
guém; designa  a  loaiicada 
impressa  de  través  no  rosto 
de  outro,  de  maneira  que  a 
abranja  quasi  toda.  Os vel fa- 
dem alteriits  transversim  la- 
cerare, ictu  afligere.  Dar  en 
cara;  dar,  bater  na  cara, 
laucar  em  rosto;  exprobrar. 
Exprohrare.  De  cara  (adv. 
m.);  de  cara,  de  frente,  por 
diante.  E  regione,  ore  ad- 
verso. Desencajarse  lacara; 
desfigurar-se  o  semillante 
por  algum  accidente  súbito, 
ou  por  enfermidade.  Faciera 
immutare,  defonnari.  He- 
cJiar  á  la  cara  ó  en  la  cara; 
lançar  em  rosto,  bater  na 
cara;  phrase  peía  qual  se 
notam  os  defeitos  a  alguém, 
ou  se  lhes  recorda  algum  be- 
neficio recebido.  Coram  ex- 
prohrare. El  hien  ó  el  mal  á 
la  cara  sale  (rif.);  o  mal  e  o 
bem  ás  faces  vem:  ensina 
que  de  ordinario  não  se  po- 
dem occultar  na  pliysiono- 
mia  as  emoções  da  alma;  e 
tambcm  se  diz  da  boa  ou  má 
saude  que  se  reconhece  no 
aspecto  do  rusto.  Escupir  en 
la  cara  á  ah/iino;  cus])ir, 
escarrar  na  cara  de  alguém : 
rifào  que  exprime  a  zumba- 
ría c  motejo  praticado  na 
própria  presença  do  escar- 
necido. Falam,  ore  ad  os 
despicere,  irridere.  Ganar  la 
cara  (fr.  car.);  cullocar-se 
convenientemente  na  dian- 
teira da  caça.  E  regione 
(jiuvrerc  vel  adoriri.  Guar- 
dar la  cara  (fr.J;  occultar 
a  cara,  esconder  o  rosto ;  evi- 
tar as  vistas  c  encontros  de 
outrem.  Occultari,  abscondi. 
Hacer  íi  dos  caras  (fr.J  ;i'{izc.v 
duas  caras,  proceder  por  duas 
maneiras.  Hacer  cara  (fr.J; 
fazer  frente,  oppor-se,  resis- 
tir. Obsislerc,  resistere.  Ha- 
cer cara  á  alguna  cosa;  fazer 
frente,  dar  attenção;  condes- 
cender, annuir  a  alguma  cou- 
sü.An  nuere,  asse.ntiri, fáciles 
aures  pra;here.  Huir  la  cara 
(fr.J;  voltar  a  cara;  evitar  a 
presença,  o  tracto  de  alguém. 
Conspeetum  alicujus  fugerc. 
La  cara  se  lo  dice,  ó  en  la  ca- 
ra se  le  conoce  (fr.fam.J;  a 


CAR 

cara  o  diz,  na  cara  se  conhece ; 
exjilica  a  conformidade  que 
ha  entre  as  inclinações  e  cos- 
tumes de  luna  pessoa  e  o 
seu  semblante.  De  ordinario 
toma-se  á  má  izarte.  Imago 
animi  vidtus  est.  Lavar  la 
cara  á  cdguna  cosa  (fr.fam.J; 
lavar  a  cara  a  alguma  cou- 
sa; limpa-la,  aceia-la.  Rem 
incomptam  aut  vetustate  cor- 
ruptam  ornare,  coricinnare, 
nitidam  reddere.  Lavar  la 
cara  o  los  cascos  á  cdgitno 
(fr.fam.J;  servir  de  capacho 
a  alguém,  dar-lhe  mel  pelos 
beiços,  lisonjear,  adular  a 
qualquer.  Blandiri.  Llenar 
á  uno  la  cara  de  dedos,  es- 
tampar selos  en  ella  (fr.fam.) ; 
assentar  as  mãos  na  cara  de 
alguém;  esbofetea-lo.  Ala- 
])is  ali(piem  ca'dere.  Mirame 
la  cara  ó  esta  cara;  olhe-me 
bem  para  a  cara;  expressão 
í'amiliar  com  que  se  nota  a 
alguma  pessoa  que  ella  não 
conhece  bem  a  capacidade 
ou  Índole  da  outra  possua 
com  quem  trata.  Yideris  cnm 
quo  negotium  habeas.  Mirar 
ó  estar  mirando  á  la  cara  á 
alguno  (fr.  fig.J;  adivinhar 
os  pensamentos  de  alguém 
jiara  lli'os  satisfazer.  Vullu 
alicujus  regi,  ad  alicujus 
iiutum  se  totum  fingere  et 
accommodare.  No  conocer  la 
cara  ai  miedo,  á  la  necesi- 
dad, etc.  (fr.J;  não  conhecer 
a  cara  ao  medo,  á  necessi- 
dade, etc. ;  não  ter  medo,  ne- 
cessidade, etc.  Nec  metu,  nec 
egestate  affiri.  Xo  liaòer  vis- 
to ta  cara  ai  eucmigo  (fr.J; 
nào  ter  visto  a  cara  ao  ini- 
migo; expressão  que  se  diz 
do  soldado  que  evitou  cncon- 
trar-se  com  o  inimigo : — an- 
terior y  interior.  V.  Para- 
mento :  —  de  cartón  ;  cara 
rugosa,  cai-a  de  velho.  Rugo- 
sa fácies : — de  Dios  (fam.J; 
face  de  Deus,  para  significar 
o  pão.  Fanis,  is :  —  de  do- 
mingo; cara  domingueira, 
i:)ara  significar  que  uma  pes- 
soa está  paramentada  e  apu- 
rada. Blandus  aspcctus :  — 
de  baluarte  (fort.J;  frente  do 
baluarte,  bastião  ou  mura- 
lha. Propugnaculi  frons :  — 
de  2Kdo,  de  coleto  o  de  va- 
queta; cara  de  pau^  de  es- 


CAR  607 

tanho;  significa  runa  pessoa 
com  pouca  vergonha.  Frons 
ptroterva,  impudens  :  —  de 
rosa;  cara  de  rosa;  rosada, 
de  bonita  cór.  Vulfus  roseus. 
Dar  á  uno  con  las  puertas 
en  la  cara;  dar  a  algucm 
com  as  portas  na  cara;  fe- 
char-lh'as  em  frente  com  en- 
fado. Aliquem  excluderr. 
Deshacer  la  cara;  ir  á  car.a 
de  alguém,  arranha-lo  no 
rosto.  Pugnis  aut  unguibu.'i 
vuJtum  alicujus  appeterc.  Ko 
volver  la  cara  atrás;  não 
volver  atrás;  não  voltar  .a 
cara;  não  desistir  de  um;i. 
cousa.  Frcetcndere.  Sacar  la 
cara;  apresentar  o  peito  por 
algnem;  dofeude-lo.  Ab  ali- 
quo  propalam  stare.  For  su 
buena  cara;  pelos  seus  bel- 
los olhos;  exprime  a  falta 
de  mérito  para  o  que  se  in- 
tenta. No  tener  cara  para; 
não  ter  cara  para;  nao  ter 
animo  para  dizer  ou  fazer 
alguma  cousa.  No  salteiyuno 
d'onde  tiene  la  cara;  não  sa- 
ben- alguém  onde  tem  a  ca- 
ra, qual  é  o  sen  braço  di- 
reito; ser  incapaz  e  ignoran- 
te em  alguma  cousa.  'Tener 
cara  de  corcho;  ter  cara  de 
estanho;  não  ter  vergonha. 
Saltar  a  la  cara  alguna  co- 
sa; saltar  aos  olhos,  á  vista 
alguma  cousa,  estar  á  flor 
da  terra;  ser  evidente  e  cer- 
ta. Dar  la  cara;  tomar  a 
responsabilidade  de  algum 
negocio  como  parte  interes- 
sada. Dar  la  cara  por  algu- 
no; ficar  por  fiador  de  al- 
guém, abona-lo: — (bot.J  ca- 
ra; genero  de  jjlantas  Jiy- 
drophitas,  da  ordem  das  con- 
fervoideas. 

CARABA./.  (naut.J  Caraba;  es- 
pecie de  embarcação  usada 
nas  costas  do  Oriente  e  nas 
Filippinas.  Navis  orientalis 
genus. 

CauaüÁ.  m.  Char-u-bancs;  car- 
ruagem comprida  ecom  ban- 
cos:— (bot.J  caraba;  oleo  ex- 
trahido  da  noz  de  acajú. 

Carabacio.  m.  (bot.J  Carabacio; 
madeira  aromática  da  Indin, 
de  côr  amarcllada  e  cheiro 
parecido  com  o  do  cravo  de 
especiaria. 

CÁiiABE.  m.  (niin.J  Cárabe.  V. 
Sucino  ou  Âmbar. 


608  CAll 

Carabela./,  (naut.)  Caravela; 
embarcação  comprida  e  es- 
treita de  uma  coberta,  com 
\\m  esporão  á  proa.  Tem  tres 
mastros  quasi  iguaes  com 
tres  vergas  mui  compridas 
para  tres  velas  latinas;  é 
armada  com  pedreiros  e  do 
porte  de  duzentas  tonela- 
das. Celox,  ocis :  — V.  Fra- 
gata: —  caravela;  especie 
de  barco  de  pesca  da  costa 
de  Normandia:  —  caravela; 
nome  dado  pelos  africanos 
ao  navio  de  guerra  turco, 
mui  alteroso  e  mal  construi- 
do:—  (p.  Gal.)  caravela; 
cesto  muito  grande  que  le- 
vam as  mulheres  á  cabeça 
para  conduzir  comestíveis: 
—os  mesmos  comestíveis  que 
vão  dentro  do  cesto. 

Carabelón,  m.  (ant.  naut.)  V. 
Bercjantin. 

CaeÁbico,  ca.  adj.  (zool.)  Cara- 
bico;  o  que  se  assimilha  ou 
se  refere  ao  cárabo :  —  m. 
^^..carabicos;  familia  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  que  compreliende  os 
que  têem  seis  palpos,  e  cujo 
typo  é  o  genero  cai'abo.  A 
familia  dos  carabicos  é  en- 
tre os  insectos,  como  a  dos 
carnívoros  entre  os  mammi- 
feros,  tcm  mandíbulas  fortes 
e  cortantes,  e  grande  força 
muscular  ñas  patas. 

Carabina.  /.  Carabina,  davi- 
na; arma  de  fogo  parecida 
com  a  espingarda ;  tem  pou- 
co mais  de  uma  vara  de 
comprido.  Scloppetwn  bre- 
viiis:  —  rçiyada;  carabina 
raiada;  a  que  tem  a  super- 
ficie internado  cano  estriada. 
l^reviits  sclojjpetum  incisuris 
inferiüs  distinctuín.  Es  lo 
iiiisvio  que  la  carabina  de 
Ambrosio,  ó  vale  tant/)  como 
la  carabina  de  Ambrosio 
(loG.  fam.);  sao  carabinas 
de  Ambrosio:  diz-se  das 
cousas  que  para  nada  ser- 
vem. Res  nihil  facienda. 

Carabinazo,  m.  Carabinada, 
clavinaço ;  tiro  de  carabina 
ou  davina.  Scloppeli  ernis- 
sio :  —  carabinada ;  explosão 
que  faz  o  tiro  da  carabina. 
Explodentis  scloppeii  fra- 
gor, strepitus:  —  o  estrago 
que  faz  o  tiro  da  carabina. 
Sdoppetí  idus. 


CAR 

Carabinero,  m.  (adm.)  Carabi- 
neiro; üfficial  da  fazenda 
publica  destinado  a  perse- 
guir o  contrabando.  Actual- 
mente o  corpo  de  carabinei- 
ros tem  uma  organisação 
militai-,  e  serve  nas  frontei- 
ras e  costas:  —  (mil.  ant.) 
carabineiro;  soldado  de  ca- 
vallaria  que  usava  por  dis- 
tinctivo  polainas  e  um  galão 
e.'^treitü  de  prata  ou  de  oiro, 
segundo  a  divisa  do  regi- 
mento, nas  voltas  da  manga 
do  casacào :  —  carabineiro; 
soldado  de  cavallaria  arma- 
do de  carabina,  pertencente 
a  uma  brigada  já  estincta 
chamada  de  carabineiros 
reaes. 

Cárabo,  m.  (zool.)  Cárabo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros  que  têem  de  ¡-eis 
a  quinze  linhas  de  compri- 
mento, cabeça  horisontal, 
mandíbulas  mui  prolonga- 
das, palj-.os  terminados  por 
uiTia  articulação  em  forma 
de  machadinha,  olhos  re- 
dondos, mui  salientes,  éli- 
tros ovaes,  e  que  carecem 
de  azas.  Encontram-se  nas 
regiões  temperadas  de  to- 
dos os  continentes:  —  (ant.) 
especie  de  cão  de  caça :  — 
(naut.  ant.)Y.  Caraba: — V. 
Cangrejo:  — V.  Autillo. 

Carabu.  m.  (bot.)  Carabu;  lin- 
da arvore  da  índia,  cujos 
ramos  são  cobertos  de  uma 
especie  de  borra  de  lã;  seu 
cheiro  é  desagradável,  e  de 
suas  sementes  extrahe-se 
azeite. 

Caracal,  m.  (-ool.)  Caracal; 
maminifero  carnívoro,  espe- 
cie de  gato  bravo,  simílhan- 
te  ao  lobo  cerval,  de  orelhas 
negras  por  fora,  e  que  se 
suppõe  ser  o  lynce  dos  an- 
tigos; encontra-se  na  Afri- 
ca e  na  Asia. 

Caracalla.  m.  Caracalla;  tra- 
jo dos  antigos  gaulezes:  — 
(bot.)  caracalla;  nome  de 
uma  especie  de  feijão. 

Cara-caniram.  m.  (bot.)  Cara- 
canirâ;  especie  de  i;)lanta  do 
genero  carmantina,  que  cres- 
ce no  Malabar,  c  cuja  raiz 
se  emprega  contra  a  morde- 
dura da  serpente  chamada 
capra-capela. 

Cakacaba.  /.  (zool.)  Caracará ; 


CAR 

genero  de  aves  de  rapina, 
composto  de  cinco  ou  seis 
especies,  que  parece  ser  des- 
tinado, como  todos  os  sar- 
eophagos,  a  devorar  os  ca- 
dáveres e  destruir  os  reptis. 

CarÁceo,  cea.  adj.  (bot.)  Cara- 
ceo;  que  se  assimillia  ou  se 
refere  ao  genero  cara:  — /. 
pl.  caraceas ,  secção  de  plan- 
tas hydrophitas  da  familia 
das  confervoideas,  que  só 
comprehende  o  genero  cara. 

Caracino.  m.  (zool.)  Caracíno; 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  salmonoideos  que  com- 
prehende varias  especies, 
quasi  todas  comestíveis. 

Carago,  m.  Antigo  vestuario 
feminil:  —  (bot.)  caraca;  no- 
me de  um  dolico  bolboso. 

Caracoa.  /.  (naut.)  Caracoa; 
barco  de  remos  usado  nas 
ilhas  Filippinas.  Celox,  cis. 

Caracol,  m.  (zool.)  Caracol ; 
genero  de  molluscos  gaste- 
ropodes  testáceos,  notável 
por  sua  concha  espiral,  mais 
ou  menos  escura  e  de  for- 
ma e  tamanho  variável.  Com- 
prehende muitas  esi^ecíes, 
das  quaes  a  maior  parte  e 
mais  conhecida  entre  nós  é 
o  caracol  ordinario  dos  po- 
mares; vive  nas  vinhas,  jar- 
dins e  em  sitios  húmidos 
dentro  de  uma  concha  orbi- 
cular ou  globulosa,  de  cor 
aleonada,  rosada  ou  amarel- 
lo-escura,  composta  de  qua- 
tro voltas,  sendo  a  ultima 
muito  maior  que  as  outras; 
tem  na  cabeça  quatro  tentá- 
culos membranosos  retra- 
cteis, dois  dos  quaes  mais 
compridos  e  que  constituem 
o  par  superior,  apresentam 
os  olhos  nas  suas  extremida- 
des. Ilelix  2}romatia  sen  co- 
chlea  communis:  —  concha 
do  caracol  terrestre  e  de  al- 
guns animaes  testáceos  do 
mar.  Concha,  k:  —  escada 
de  caracol;  a  que  corre  era 
espiral,  encostando-se  os  de- 
graus a  um  eixo  perpendicu- 
lar. CocJilea,  scala  tortuosa 
in  spirce  formam  convoluta: 
—  buzio;  especie  de  buzina 
ou  corneta  feita  de  concha 
marinha  retorcida.  Cochlea 
marina  musicalis  dicta: — • 
(fig.  ant.)  especie  de  contra- 
dansa  com  certas  voltas  ou 


CAR 

mudanças  dos  pares.  Chorem 
genus.  Caracoles!  inierj.Y. 
Caramba.  Hacer  caracoles 
(fr.);  fazer  rodeios,  dar  vol- 
tas de  uma  parte  para  ou- 
tra torcendo  o  caminho.  Gy- 
ros  diicere,  in  orbes  convolví. 
No  se  le  da,  no  importa,  no 
vale  un  caracol  ó  dos  ca- 
racoles; nao  vale  dois  cara- 
coes;  phrase  com  que  se  ex- 
plica o  desprezo  que  se  faz 
de  alguma  cousa,  ou  a  pou- 
ca estima  que  tem.  Nihili 
faciendum  vel  pendendum 
est.  Caracol  del  oido  (anat.); 
caracol  do  ouvido;  cavidade 
do  ouvido  interno  contorna- 
da em  espiral,  dividida  in- 
teriormente por  um  tabique, 
metade  osseo,  metade  mem- 
branoso, em  duas  semi-ca- 
vidades  espiraes  chamadas 
rampas  do  caracol,  das  quaes 
urna  termina  na  janella  oval, 
e  se  chama  rampa  do  tym- 
l^ano,  e  a  outra  abre-se  no 
vestíbulo  e  tem  o  nome  de 
rampa  do  vestíbulo.  O  cara- 
col apresenta  um  conducto 
mui  estreito,  chamado  ac¡ue- 
ducto  do  cariujol,  c  se  acha 
todo  cheio  de  um  liquido 
particular : — farchit.)  V.  Hé- 
lice:—  (art.)  caracol;  volta, 
movimento  circular  ou  em 
semi-circulo  que  se  obriga 
o  cavallo  a  fazer,  nuulando 
algnmas  vezes  de  mao.  Equi 
mot.us  in  gyrvm  ducftis:  — 
caracol;  especie  de  cone 
truncado  com  um  canalzi- 
nho  curvo  em  espiral  onde 
se  enrola  a  corda  ou  cadeia 
dos  relojop,  e  que  serve  ¡ia- 
ra  augmentar  a  força  da 
molla  real.  Rueda  de.  cara- 
col; roda  cjue  está  na  base 
do  cone  truncado,  e  serve 
para  transmittir  a  força  da 
molla  ás  demais  rodas  da 
machina  de  um  relojo.  Ha- 
cer el  caracol.  V.  Caraco- 
lear, caracolar. 

Caeacola.  /.  V.  Caracol,  bú- 
zio :  -  (zool.  p.  Ar.)  cara- 
col; variedade  de  caracol, 
mais  pequeno  que  o  ordina- 
rio dos  pomares,  e  com  a 
concha  branca.  Limax  par- 
vus. 

Cauacoleak.  n.  (fam.)  Voltear, 
rodear;  dar  voltas,  fazer  ro- 
deios. Gyros  ducere,  circiim- 


CAR 

volví:  —  (art.)  caracolar; 
dar  gyros  e  meios-gyros,  fa- 
zer caracol  (o  cavallo)  em 
um  grande  circulo,  reduziu- 
do-o  successivamente  em  es- 
piral até  o  seu  centro. 

Caracolejo.  to.  dim.  de  Cara- 
col. Caraeolzinho ;  caracol 
l^equeno. 

Caracolero,  ea.  s.  Caracoleiro; 
o  que  apanha  e  vende  cara- 
coes.  Cochlearnm  venditor. 

Caracolilla.  /.  dim.  de  Cara- 
cola. Caraeolzinho  de  con- 
cha branca. 

Caracolillo,  m.  dim.  de  Ca- 
racol. Caraeolzinho : — (hot.) 
caracoleiro;  especie  de  café 
muito  estimado,  cujo  grao 
é  mais  pequeno  que  o  ordi- 
nario. Caracolillo  ó  caraco- 
lillos; caracoleiro;  especie 
de  feijoeiro,  cuja  flor  branca 
e  azul  tem  um  cheiro  aro- 
mático e  suave,  e  a  forma 
de  um  caracol  pequeno.  Pha- 
seoltis  caracola:  —  caracoes; 
as  flores  do  caracoleiro:  — 
j)l.  franjas;  especie  de  guar- 
nição que  se  punha  nas  ex- 
treiniíladfís  dos \estidos. Ves- 
tinm  limhi,  tfBiiiolcG  in  co- 
chlearnm formam. 

Caracolito.  771.  dim.  de  Cara- 
col. Caraeolzinho. 

Caiíacon.  m.  fanf.  naid.)  Em- 
barcação pequena. 

Caracora. /.  (naiit.)  Caracora; 
embarcação  usada  nas  ilhas 
Mullicas,  que  navega  á  vela 
e  remos. 

Caracosmos,  m.  Caracosmos; 
Icite  azedo  de  egua. 

Caráota.  /.  (ant.)  Caracter;  fi- 
gura ou  forma  da  letra. 

Caractara. /.  (ant.)  Caracter; 
signal  distinctivo  de  algu- 
ma cousa. 

Carácter,  m.  Caracter;  distin- 
ctivo ou  signal  pelo  qual  se 
ditiereucain  os  homens  e  as 
cousas  entro  si.  CJiaracter, 
eris: — caracter;  Índole,  ge- 
nio, condição  ou  disposição 
da  alma  que  nos  inclina  a 
fazer  urna  cousa  melhor  que 
outra:  —  caracter,  firme- 
za, energia;  qualidade  ex- 
terior (lue  impõe  respeito: 
—  caracter;  titulo,  qualida- 
de, distincçào,  .<irau,  digni- 
dade ou  preeminencia  que 
dão  os  empregos  elevados  e 
as  dignidades.  Dignitas,  ho- 


CAR  609 

nor:  —  caracter;  forma  de 
letra.  Lifterce  character,  for- 
ma, figura:  —  (ant.)  ferrete; 
signal  com  que  marcavam 
antigamente  os  escravos: — 
ferrete;  marca  de  ferro  com 
cifra  ou  letra,  que  se  põe 
nos  gados  para  se  não  con- 
fundirem os  rebanhos:  — 
(h.  nat.)  caracter,  caracte- 
rístico; propriedade  ou  qua- 
lidade principal  que  distin- 
gue um  ser  de  todos  os  mais: 
~-(med.)  caracter;  similhan- 
ça  ou  saccessào  dos  sympto- 
mas  de  uma  enfermidade, 
próprios  para  constituir  a 
sua  Índole  ou  essência,  e 
principalmente  para  dar  a 
conhecer  o  seu  curso: — (rei.) 
caracter ;  o  signal  espiritual 
e  indelével  cjue  imprimem 
na  ahna  os  sacramentos  do 
baptismo,  confirmação  e  or- 
dem. Character  sacer,  sa- 
cramenfi  character. 

Caracteristicamente,  adc.  m. 
Caracteristicamente ;  deuma 
maneira  característica,  ex- 
pressamente. Expresse,  ma- 
ní festh. 

Característico,  ca.  adj.  Cara- 
cteristico:  que  caracterisa. 
Qnod  rei  characferem  cxpri- 
mit:  —  característico;  que 
tem  relação  com  o  caracter: 
—  m.  (mafh.)  algarismo;  si- 
gnal com  que  se  representa 
o  numero  de  uma  quantida- 
de. N'ofa  urithmetica:  —  ca- 
racterística; parte  inteira 
de  um  logarithmo.  Triángu- 
lo característico  de  iina  cur- 
va ;  triangulo  característico 
de  uma  curva;  triangulo  in- 
finitamente pequeno,  forma- 
do pelo  elemento  da  curva, 
pela  diflerencial  da  sua  ab- 
scisa e  pela  diiierencial  da 
ordenada: — /.  (arf.)  dama 
centro;  actriz  que  desempe- 
nha o  papel  de  mãe,  tia, 
dona  ou  outro  em  que  figu- 
ra uma  mu.lher  ou  senhora 
idosa. 

Caracterizado,  da.  adj.  Cara- 
ct^risado;  distincto  por  seu 
caracter,  dignidade  ou  posi- 
ção. Magnis  honorihus  insí- 
gnítv.'i,  fnnctiis. 

Caracterizar,  a.  Caraeterísar; 
imprimir  ou  dar  caracter. 
Characterem  imprimere :  — 
caracterisavj  distinguir,  de- 


610  CAR 

screver,  pintai*  o  caracter 
de  uma  pessoa,  de  um  vicio 
ou  de  uma  virtude,  Insigni- 
re,  distinguere : — tornar  co- 
nhecidas as  suas  qualida- 
des, formar  a  base  do  seu 
cai-acter :  — ■  cai'acterisar; 
constituir  em  alguma  digni- 
dade, emprego  ou  honra. 
Decorare,  ornare,  lionore 
aliquem  iasignire. 

Caracto.  m.  (zool.)  V.  Calú- 
pfero. 

Caracú,  m.  (p.  A.)  Tutano, 
principalmente  o  dos  ossos 
das  patas  dos  quadrúpedes : 
—  osso  que  o  contém. 

Caracucho,  cha.  adj.  fcmf.J  Par- 
do escuro. 

Caracha.  /.  (p.  A.)  V.  Cara- 
che:—  tinha;  especie  de  le- 
pra. 

Carache,  (p.  P.)  Caracha;  en- 
fermidade nos  carneiros  do 
Perú,  similhante  á  snrna  ou 
ronha.  Scahiosus  morbus. 

Carachento,  ta.  adj.  Sarnen- 
to;  que  padece  de  caracha 
ou  ronha. 

Carachera. /.  (òof.)  Carachei- 
ra;  planta  americana. 

Carachupa,  m.  (zool.)  Carachu- 
pa ;  macaco  do  Brazil. 

Caradelante,  adv.  (ant.)  V. 
En  adelante:  — V.  Hacia 
adelante. 

Carado,  da.  adj.  Encarado.  ÍSó 
se  emprega  com  os  adver- 
bios bien  ou  7nal,  v.  g.  Bien 
ó  mal  carado;  bem  ou  mal 
encarado ;  de  boa  ou  má  ca- 
ra. Pnlclira  aut  /ceda  facie 
conspicnus.  V.  Encarado, 
hoje  mais  em  uso. 

Caradriado,  da.  adj.  (zool.) 
Parecido  ou  que  tem  rela- 
ção com  a  tarambola: — /. 
pl.  tarambolaceas;  familia 
de  aves  pernaltas,  cujo  ty- 
po  é  a  tarambola. 

Caradrina.  /.  (zool.)  Caradri- 
na;  genero  de  insectos  lepi- 
dópteros, da  familia  dos  no- 
cturnos, que  comprehende 
umas  vinte  especies,  geral- 
mente de  cor  ¡Darda. 

Caradrinido,  da.  adj.  (zool.) 
Parecido  ou  que  tem  rela- 
ção com  a  caradrina  :  — /. 
pl.  caradrinidas;  tribu  de 
insectos  lepidópteros  noctur- 
nos, que  comprehende  tres 
géneros  e  cujo  typo  é  a  ca- 
radrina. 


CAR 

Caradrio.  m.  (zool.)  V.  Chor- 
lito. 

Carafa.  /.  (ant.)  V.-  Bledo. 

Caragache.  m.  (ant.  comm.) 
Caragache ;  especie  de  algo- 
dão de  tímyrna,  que  anti- 
gamente se  importava  para 
a  Europa. 

Caragana.  m.  (bot.)  Caragana ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  que 
contém  umas  vinte  especies 
de  arbustos  indígenas  da 
Asia  central,  e  cultivados 
na  Europa  como  plantas  de 
adorno. 

Caragronuch.  m.  (nwnism.)  Ca- 
ragronuche;  tnoeda  de  pra- 
ta que  circulou  na  Turquia, 
equivalente  a  um  ducado 
hespanhul. 

Caraguatá.  /.  (p.  A.)  Cara- 
guata;  especie  de  cánamo 
do  Paraguay,  extraliido  de 
urna  planta  do  mesmo  no- 
me:—  (bot.)  caraguatá;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  bromeliaceas,  originario 
da  America  tropical,  e  re- 
presentado por  uma  especie 
que  se  cultiva  nas  estufas 
cía  Europa  como  planta  de 
adorno. 

Carai.  m.  Y.  Carey. 

Caraipa.  m.  (bot.)  Caraipa;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  ternstremiaceas,  que 
com^jrehende  doze  especies 
de  arvores  ou  arbustos  da 
America  tropical. 

Carajá./,  (natit.)  Carajá;  vela 
quadrada  que  os  pescadores 
cíe  Vera  Cruz  largam  em  um 
bótalo. 

Caralia. /.  (bot.)  Caralia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  risoforaeeas,  que  com- 
prehende cinco  ou  seis  espe- 
cies de  arbustos  sempre  ver- 
des, da  Asia  tropical  e  das 
ilhas  adjacentes.  Na  Euro- 
2:1a  cultiva-se  nas  estufas  a 
caralia-lncida,  que  é  urna 
arvore  de  folhas  oblongas, 
lisas,  denteadas,  e  de  flores 
amarellas. 

Caraluma. /.  (bot.)  Caraluma; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  asclepiadeas,  origi- 
narias da  India  e  represen- 
tadas na  Europa  por  urna 
linda  especie,  cujas  flores 
tcem  a  forma  de  campainhas 
chioezas. 


CAR 

Caramal.  m.  (ant.  zool.)  V.  Ca- 
lamar. 

Caramanchel,  m.  (naut.)  Y.  Cu- 
bichete,  camarote  de  vento. 

Caramanchón,  m.  Y.  Camaran- 
chón. 

Caramba  !  interj.  Caramba ;  cas- 
pite!  fóra!  apre!  apage!  ir- 
ra! que  tal!  Exprime  a  sur- 
jn-eza  ou  espanto  que  causa 
alguma  cousa,  a  dor,  impa- 
ciencia, enfado,  ira,  medo, 
susto.  Huí! 

Carambanado,  da.  adj.  (ant.) 
Y.  Helado. 

Carámbano,  m.  Carámbano,  ca- 
rainello  de  gelo;  porção  de 
um  liquido  congelado,  apre- 
sentando a  forma  de  um  cor- 
po compacto,  transparente  e 
solido  como  crystal.  Glaciei, 
aqiioi  gehí  concretce  frics- 
tum:  —  pedaço  de  pedra 
dura. 

Cakambanoso,  sa.  adj.  (ant.) 
Dizia-se  da  pessoa  a  quem 
jDingava  o  nariz  de  frio. 

Carambola.  /.  Carambola;  no 
jogo  do  bilhar,  o  embate  de 
uma  bola  na  do  parceiro  e 
na  chamada  carambola.  Duo- 
rinn  globidorinn  coUisio  al- 
terins  jaculatíone :  —  caram- 
bola; maneira  de  jogar  o 
bilhar :  —  no  truque  e  bilhar, 
jogo  que  se  joga  com  tres 
bolas  e  sem  paus.  Gl-obulo- 
rinn  ludas,  tribu§  tantmn 
gloltuUs  constans:  —  no  jogo 
do  reversino  ou  do  ganha- 
perdc,  o  Ismce  em^  que  se 
compra  ao  mesmo  tempo  o 
az  e  a  dama  de  copas.  Sors 
fjua'dam  in  ludo pagellarum: 
(fig.  e  fam.)  caraml)i)la,  en- 
redo, embuste,  mentira,  tra- 
paça. Eraus,  hidificatio :  — 
interj.  oh!  exprimindo  ale- 
gria, surpreza  :  —  ah  !  ai! 
manifestando  desgosto  ou 
sensação  dolorosa.  Por  ca- 
rambola (fr.);  indirectamen- 
te ou  reflexamente  :  — (bot.) 
carambola;  fructo  do  caram- 
boleiro, baga  do  tamanho  de 
um  ovo  de  gallinha,  oblon- 
ga, axillar  e  amarellada  pela 
parte  exterior;  tcm  quatro 
divisóos,  e  é  cheia  de  uma 
pulpa  azeda  e  agradável  ao 
paladar,  entre  a  qual  se 
acham  sementes  ou  pevides. 
Eructas  coloris  pallidi  et 
acidi  saporis. 


CAR 

Cauambolaje.  m.  Carambola*, 
acção  de  carambolar. 

Carambolar  ou  Carambolear. 
9?.  Carambolar ;  fazer  caram- 
bola, 110  jogo  do  bilhar  e 
truque. 

Carambolero,  m.  Carambolei- 
ro; o  que  tem  facilidade  em 
carambolar  ao  bilhar:  — m. 
(bot.J  V.  Cm  ambolo. 

Carambolo,  ih.  (hot.)  Carambo- 
la, sorte  do  Averrhoa-,  .ve- 
nero de  plantas  da  familia 
das  oxalidacea.«,  composto 
de  duas  especies  de  arvores 
das  índias  orieiítaes,  de  cin- 
co ou  sete  varas  de  altura, 
cujo  fructo  se  chama  tam- 
bém carambola. 

Carambú.  m>.  (bcd.)  Carambú ; 
planta  do  IMalabar. 

Caramel,  m.  (ant.)  Y.  Carame- 
lo:—  ('¿ool.)  especie  de  sar- 
dinha. Sardincp,  vel  sardi- 
nica  geniis. 

Caramela.  /.  (unt.)  Charame- 
la; instruinento  musico  cam- 
pestre, parecido  com  o  cla- 
rinete. \ .  Caramillo. 

Caramelar.  a.  Encaramellar; 
reduzir  o  assucar  a  cara- 
melo. 

Carameleko.  m.  (hot.)  Carame- 
leiro;  genero  de  plantas  da 
familia  das  eujjhurbiaceas  e 
da  monoecia  tctrandria  de 
Linneo,  cujas  especies  sào 
arbustos  da  ludia  c  da  Co- 
chinchina. 

Caramelizacion.  /.  Eeducção 
do  assucar  a  caramelo. 

Caramelo,  m.  Cíaramelo;  mas- 
sa muito  branca  feita  de  as- 
sucar derretido,  que  se  dei- 
xa esfriar  até  tornar-se  dura 
e;  quebradiça.  Usa-se  em  pas- 
tíllias  de  difterentes  figuras 
e  aromatizadas  com  essên- 
cias para  lhes  dar  melhor 
gosto.  Sacrharino'  massce 
iffíiis  snhacf(P  frusfidum :  — 
(Jiff.  e  fam.)  V.  Carámbano. 

Caramente,  adv.  m.  Caramen- 
te, custosamente;  muito  ca- 
ro, por  alto  preço.  Carc, 
magno  pretio :  — V.  Encare- 
cidamente: —  severamente; 
rigorosamente.  Aspere,  se- 
vere.  Usa-.se  n'csta  ultima 
accepçào  nas  formulas  dos 
juramentos. 

Caramida.  /.  (ant.)  V.  Iman. 

Caramiello.  m.  (ant.)  Especie 
de  chapéu  que  usavam  as 


CAR 

mulheres  nas  Asturias  e  nas 
montanhas  de  Leão.  Galeras 
mídiebris. 

Caramilla.  /.  (min.)  V.  Cala- 
mina :  —  (mus.)  V.  Carami- 
llo. 

Caramillar.  11.  (ant.)  Tocar 
charamela  :  —  m.  charavis- 
cal,  carrascal ;  terreno  onde 
crescem  matas  de  carras- 
queiros. 

Caramilleras./,  pi.  V.  Liares. 
Usa-se  nas  montanhas  de 
Burgos. 

Caramillo,  to.  Montão ;  cousas 
postas  sem  ordem  umas  so- 
bre outras.  Congeries, sfrues: 
(fig.)  caramilho;  aleive,  en- 
redo, embuste,  calumnia. 
Fraris,  doltis.  Usa-se  com- 
mummente  com  os  verbos 
armar  c  levantar: — m.  (l)ot.) 
carrascal  ou  carrasqueiral ; 
mata  de  carrasqueiros  :  — 
(mus.)  charamela  pastoril ; 
flauta  delgada  que  tem  o 
som  de  tii:)Ie  mui  agudo.  E 
de  mui  pecpienas  dimensões, 
e  o  seu  diapa:-ào  não  chega 
a  duas  oitavas.  Calamus, 
avena. 

CÁRAMO,  m.  (germ.)  V.  Vino, 

Caramu.io.  m.  (naut.J  V.  Esca- 
ramujo. 

Caramuyo.  m.  (zool.)  Caramu- 
jo; esjDecie  de  caracol  ma- 
rinho. 

Caramuzal.  to.  (nant.)  Cnra- 
niuçal;  grande  embarcação 
turca  de  transporte,  com 
dois  mastros  e  popa  muito 
alta.  Navis  vecíoria. 

Carana./.  (bot.)Y.  Garaiia. 

Caranda.  /.  (bot.)  Caranda; 
fructo  do  carandeiro. 

Carandas,  m.  (bot.)  Carandas; 
especie  de  plantas  da  fami- 
lia das  apocineas  e  do  ge- 
nero carisia. 

Carandero.  m.  (bot.)  Carandei- 
ro; pequena  palmeira  que 
cresce  na  ilha  de  Ceylao. 

Caranga.  /.  (bot.)  Caranga; 
planta  trepadeira.  V.  Cu- 
ranga:  —  (zool.)  caranga; 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  escomberoideos,  cujo 
corpo,  que  tein  mais  de  uma 
vara  de  comprimento,  é  co- 
berto de  escamas.  Consta  de 
um  grande  numero  de  es- 
pecies. 

Caranista.  m.  (300Í.J "  Caranis- 
ta  (capital);  genero  de  in- 


CAR  611 

sectos  coleópteros  pentame- 
ros,  da  familia  dos  brache- 
lytroS;  composto  de  urna  só 
especie,  originaria  de  Ben- 
gala: —  caranista;  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos 
curculiónidos  ortoceros,  que 
comprehende  duas  especies, 
indígenas  das  ilhas  de  Ma- 
dagáscar e  de  Bourbon. 

Carantamaula./,  (fam.)  Caran- 
tonha;  caraça  ou  mascara 
feita  de  papelão,  de  aspecto 
horrivel  e  feio:  —  caranto- 
nha;  nome  que  se  dá  á  pes- 
soa mal  encarada.  Persona, 
larva  terrifica,  homo  aspe- 
ctu  horridus. 

Carantona./.  (fam.)Y.  Caran- 
tamaula :  —  carantonha ;  mu- 
lher velha  e  feia  que  se  en- 
feita e  se  compõe  para  dissi- 
mular sua  fealdade.  Anus 
fvda,  sed  compta  atque  fu' 
cata:  — pl.  requebros,  cari- 
cias, afagos  que  se  fazem 
para  conseguir  alguma  cou- 
sa. Dlanditice,  aritm. 

Carantón  EAR.  a.  (ant.)  Acari- 
ciar, afagar. 

Carantoñero,  ra.  s.  Acaricia- 
dor, afagador;  o  que  faz  ca- 
ricias ou  afagos.  Adalator, 
oris. 

Carántula.  /.  V.  Carátula. 

Caranxómoro.  m.  (zool.)  Caran- 
xomoro;  genero  de  peixes. 

Caranzo./.  (a)d.)Y.  Carlanca. 

Carana.  /.  (bot.)  Caranha ;  re- 
sina solida,  aromática,  de 
cor  escura,  algum  tanto  lus- 
trosa e  frágil,  que  emana  de 
uma  especie  de  palmeira,  e 
se  emprega  em  algumas  com- 
posições medicinaes.  Gum- 
mi vel  resina  indica. 

Caraos,  m.  V.  Carauz. 

Caráota.  /.  (prov.  bot.)  V.  Ju- 
dia. 

Carapa.  m.  (hot.)  Carapa;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  melliaceas,  composto  de 
duas  especies  originarias  da 
Guiana  e  do  Senegal.  O  seu 
fructo  é  uma  noz,  de  que  se 
extrahe  um  azeite  amargo 
chamado  também  vulgar- 
mente carapa. 

Carapacho,  m.  Concha;  casca 
que  cobre  o  corpo  dos  ca- 
ranguejos e  das  tartarugas. 
Testa,  crusta,  cancrorum 
testndinumque  tegumcnium : 


612  CAR 

—  (p.  Can.)  V.  Caparazón, 
esqueleto. 

Carapatina.  /.  Den  íes  fosseis 
dos  peixes  de  forma  redonda. 

Carapato,  m.  (bot.J  Carrapato. 
V.  Ricino. 

Cakape.  (fam.)  Y.  Caramba. 

CakÁpico.  m.  (bol.)  Carapico; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  composto 
de  duas  especies,  indigenas 
da  Guiana,  cujas  flores  sao 
pequenas  e  brancas. 

Carapichea.  /.  (bof.)  Carapi- 
chea;  genero  de  plantas  da 
familia  das  rubiáceas,  com- 
posto de  duas  especies,  cu- 
jas flores  são  mui  pequenas 
e  brancas,  e  se  acham  re- 
unidas em  um  capitulo  de 
pedúnculo  curto. 

Carapina.  /.  (chim.)  Carapina; 
alcaloide  que  se  encontra 
uo  azeite  de  carapa. 

Carapo.  to.  (zool.)  Carapo:  ge- 
nero de  peixes  apodes,  da 
familia  dos  peropteros,  que 
se  encontra  nas  aguas  doces 
do  Brazil  c  de  ¡Surinam. 

Carapoheba,  Cauapopela.  7??.. 
(zool.)  Carapobeba;  especie 
de  lagarto  mui  venenoso  do 
Brazil. 

Carapucha.  /.  (bot)  Carapu- 
cha;  especie  de  planta  gra- 
mínea do  Perú,  cujas  se- 
mentes causam  embriaguez 
e  delirio. 

Carapuz.  m.  (ant.)  V.  Capuz. 

Carapuza.  /.  (ant.)  V.  Cape- 
ruza. 

Caraqueño,  Sa.  adj.  Caraque- 
nbo-,  natural  de  Caracas,  ou 
concernente  a  esta  i:)rovin- 
cia  e  aos  seus  habitantes. 
Caracensis,  c. 

Cararayada.  m.  (zool.)  Cara- 
rayada;  macaco  da  America 
meridional. 

Cararú.  m.  (bof.)  Cararú;  araa- 
rantho-verde. 

Carasino.  m.  (zool.)  Carasino; 
peixe  do  genero  cyprino. 

Carasol.  í??.  V.  Solana: 

Caratea.  /.  (med.)  Caratea; 
especie  de  escrófulas  ou  her- 
pes, própria  dos  paizes  quen- 
tes e  húmidos  da  America, 
e  mui  commum  na  Nova 
Granada.  Suppõe-se  ser  ali 
importada  pelos  negros. 

Carateo,  tea.  Concernente  á 
caratea. 

Carato,  m.  Carato;  especie  de 


CAR 

alcanfor  que  se  extrahe  de 
um  vegetal  da  America. 

Carátula.  /.  V.  Careta,  cara- 
ça,. Persona,  larva,  ce:  — 
mascara  feita  de  arames  fi- 
nos, para  se  defender  dos 
moscardos  e  mosi|U¡tüS,  e 
das  abelhas  na  occasiào  de 
crestar  as  colmeias.  Perso- 
na} filis  rereis  contexim  ge- 
ñus  :  —  (fig.)  exercício  ou  of- 
ficio  dos  farcantes.  Histrio- 
nia,  ars  histrionum. 

Caratulado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Enmascarado. 

Caratulero,  m.  O  que  faz  ou 
■s'eude  mascaras  ou  caraças. 
Personarum  aut  larvarum 
venditor,  artifex. 

Carauz.  m.  (ant.)  Brinde;  o 
acto  de  brindar  esgotando 
o  copo  do  vinho. 

Carava.  /.  (ant.)  Reunião  dos 
lavradores  nos  dias  de  festa 
para  se  divertirem.  Quien 
no  va  a  carava  no  sabe  nada 
(rif.),'  quem  não  frequenta 
a  sociedade  não  conhece  o 
mundo. 

Caravana.  /.  Carp.vana;  com- 
boi  ou  multidão  de  gente 
que  na  Asia  e  na  Africa  se 
junta  para  fazer  alguma 
viagem  com  segurança.  É 
mui  frequente  entre  os  tur- 
cos, mouros,  persas  e  outras 
nações,  quando  vâo  visitar 
o  sepulchro  de  Mafoma,  ou 
mercadejar  ás  feiras  de  dif- 
ferentes  cidades.  Peregri- 
naniium  caterva,  agmen  :  — 
caravana;  por  extensão  toda 
a  multidão  de  pessoas  que 
fazem  juntas  alguma  via- 
gem :  —  caravana;  o  numero 
de  cavalleiros  de  Malta  que, 
alem  dos  soldado?,  destinava 
o  grão  mestre  para  alguma 
expedição  naval.  Dava-se 
também  este  nome  á  mesma 
expedição.  Melitensium  equi- 
tum  navalis  expeditio.  Cor- 
rer las  caravanas;  correr 
as  caravanas;  servirem  os 
cavalleiros  noviços  de  Malta 
por  espaço  de  tres  anuos, 
andando  a  corso  nas  galeras 
e  navios  da  ordem,  ou  de- 
fendendo algum  castello con- 
tra os  infiéis,  sem  o  que  não 
podiam  professar.  Melifcitsis 
ordinis  e.qítites  tirones  prima 
stipendia  faceré.  Hacer  ou 
correr  caravanas  (fig.  fam.); 


CAR 

fazer  as  diligencias  necessá- 
rias para  conseguir  alguma 
in'etensao.  Exeqni  quw  ad 
negotiuin  conficiendum  ne- 
cessária stmf. 

Caravanera./.  V.  Caravanser- 
rallo. 

Caravanero,  m.  (ant.)  Carava- 
neiro;  o  que  conduz  as  bes- 
tas de  carga  nas  caravanas : 
—  caravaneiro;  dono  de  uma 
caravansará. 

Caravanista.  to.  Caravanista; 
homem  que  pertence  a  uma 
caravana:  —  (comm.  nant.) 
caravanista;  nome  que  dão 
em  Marselha  aos  navios  e 
marinheiros  que  levam  os 
géneros  de  escala  em  escala 
para  o  Levante. 

Caravanserrallo.  m.  Caravan- 
sará; estalagem  onde  gra- 
tuitamente pousam  no  orien- 
te as  caravanas  e  os  pere- 
grinos. 

Carave.  m.  V.  Âmbar. 

Caravea.  /.  (a7d.  bot.)  V.  Alca- 
ravea. 

Caravela.  /.  (ant.  naut.)  V. 
Carabela. 

Caravera.  /.  (ant)  Mulher  ti- 
da por  feiticeira,  porque  se 
supjumha  andar  apanhando 
ossos  nos  cemitérios  para 
compor  certos  filtros  :  —  V. 
Prostituta. 

Caravero,  to.  (ayit.)  Descuida- 
do; o  que  deixa  os  seus  ne- 
gocios para  frequentar  as 
reuniões,  por  ser  mais  amigo 
de  conversar  que  de  traba- 
lhar. V.  Flojo. 

Caraxo.  to.  (zool.)  Caraxo;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  diurnos 
e  da  tribu  dos  nymphalidos, 
composto  de  uma  só  especie 
que  se  tem  25i'opagado  por 
todo  o  litoral  do  Mediterrâ- 
neo. 

Caray,  m.  (zool.)  V.  Carey. 

Carayá,  m.  fsoo/I.j  Carayá;  no- 
me genérico  que  os  indios 
de  Paraguay  dão  ás  diffe- 
rentes  raças  dos  monos  que 
ali  abundam. 

Caraza.  /.  (fam.)  augm.  de  Ca- 
ra. Caraça;  cara  grande. 

Carbamida.  /.  (chim.)  Carba- 
mide;  producto  da  decom- 
posição do  acido  chloroxy- 
c.arbonico  com  o  ammoniaco. 
E  solúvel  na  agua,  _e  pela 
acção  dos  ácidos  mineraes 


CAR 

converte-se  em  carbonato  de 
ammoniaco. 
Carbazo.  m.  (ant.)  Carbaso ; 
linho  finíssimo  cíe  que  se  fa- 
ziam vestidos  c  velas  para 
os  navios :  —  (23oe(.J  carba- 
so; vela  de  navio.  Navigii 
vclum:  —  (ant.)  carbaso; 
Aestidura  similhante  á  fral- 
da-talai\ 
Carbazotato.    m.    (cliim.)   Y. 

Carbonitrato. 
Carbazótico,   ca.   adj.  (cliiin.) 
CsLvhazoútoN  .CarhonUrico. 
Carbet.     m.     Carbet;     choça 
grande  que  os  selvagens  das 
Antilhas  construem  rodeia- 
da  de  outras  pequenas,  e  da 
qual  se  servem  em  commum. 
Carbo.  m.  (zool.)  Carbo;  nome 
genérico  do  corvo  marinho 
de  Ceylâo,  cuja  carne  é  co- 
mestível. 
Carbocerina.  /.    (min.)    Car- 
bocerina;  carbonato  de  ce- 
rio,  que  forma  uma  sú  espe- 
cie, composta  de  um  átomo 
de  oxydo  de  cerio  e  dois  de 
acido  carbónico. 
Carbohídrico,  ca.  mlj.  (chim.) 
Carbohydrico;  applica-se  a 
um  acido  que  resulta  da  com- 
binação do  sulphido  hydrico 
com  o  sulphido  carbónico. 
Carbol,  m.  (naut.)  Carbol ;  es- 
pecie de  navio  entre  os  tur- 
cos. 
Carbón,   m.   Carvão;  madeira 
■que  havendo  jDcrdido  pov  uma 
combustão     incompleta     as 
substaucias  voláteis,  tem-se 
convertido  em  uma  materia 
susceptível    de    reaccender. 
Cainho,  o  ¡lis: — carvão;  bra- 
sa depois  de  apagada.  Prti- 
na  extincfa: — (fig.) mancha, 
nodoa;  nota  que  denigre  ou 
deshonra :  —  de     arranque; 
carvão  de  raíz;  o  que  se  faz 
das  raízes  arrancadas.  Car- 
bo e  radicibns  arborinn:  — 
de  canutillo;  sobro  ou  car- 
vão de  sobro;  o  que  se  faz 
dos  ramos  delgados  do  so- 
bro, de  carvalho  e  de  outras 
arvores.    Carbo  selecius:  — 
de  jñedra  (min.);  carvão  de 
pedra  ou  mineral;  o  que  re- 
sulta da  lenta  decomposição 
de  reatos  vegetaes  no  scio 
de  certos  terrenos  chamados 
por  isso  carboníferos.  E  uma 
substancíafossil,  bituminosa 
e  terrea,  e  de  cor  quasi  ne- 
78 


CAR 

gra.  Carbofossilis :  —  de  loe; 
coke  ou  carvão  de  coke;  o 
que  se  produz  privando  a 
hulha  ou  carvão  de  pedra 
das  materias  voláteis.  E  um 
combustivel  empregado  pa- 
ra a   alimentação   do   fugo 
em  algumas  machinas,  e  até 
na  economía  dumestica  :  — 
(chim.)  cai'vao;  residuo  ne- 
gro que  deixam  as  materias 
orgánicas  submettidas  a  uma 
combustão  incompleta.  Cha- 
ma-se  carvão  vegetal  ou  ani- 
mal, segundo  a  sua  origem 
é  de  um  ou  de  outro  d'estes 
reinos. 
Cakbouada.    /.     Caravonada; 
carne  cozida  feita  em  talha- 
das, que  dei^ois  de  passada 
por  molhos  de  adubos,  se  cora 
nas  grelhas.    Car  ais  frusta 
primum  cocta,  dein  torrefa- 
cta :  —  coscorão ;  massa  feita 
de  leite,  ovos  e  assucar,  e 
depois   frita  em  manteiga. 
Placentamellitalardofricta. 
Carbonado,    da.    adj.    (chim.) 
Carbonado;  diz-se  dos  cor- 
130S  combinados  coni  o  car- 
bone,  sendo  mais  electro-po- 
sitivos que  elle,  como  hydro- 
jeno  carbonado ;  hydrogenio 
carbonado. 
Carbonalla./  (chim.)  Argüía 
refractaria;  mistura  intima 
de  areia,  argüía  e  carvão, 
que  se  emprega  na  construc- 
ção  do  lar  dos  fornos  de  re- 
verbero. 
Carbonar.  a.  Encai>\-oar,  en- 
carvoiçar,  mascarrar,  tisnar, 
ennegrecer  com  carvão. 
Carbonatado,  da.  adj.  (chim.) 
Carbonatado;  diz-sc  de  unía 
base,  quecombinando-se  com 
o   acido  carbónico,   se  tcm 
convertido  em  carbonato. 
Carbonatar,  a.  (chim.)  Carbo- 
natar; converter  alguma  ba- 
se em  carbonato. 
Carbonato,  m.  (chim.  e  mii}.) 
Carbonato;  genero  de  saes 
formados    pela  combinação 
do  acido  carbónico  com  as 
bases  salificaveis. 
Carboncillo,  m.  dim.  de  Car- 
bón.  Carvãosinho :  — pausi- 
nho  de  aveleira,,rosmauinho, 
salgueiro   e   commummente 
de    tojo,    carbonisado    para 
servir  de  lapis  de  desenho. 
Carbunculits  ad  picturce  li- 
n  eam  cuta  deserviens. 


CAR  G13 

Carbóncol.  m.  (ant.)  Y.  Car- 
bunclo. 

Carbonear,  a.  Carvoejar,  en- 
carvoar; reduzir  a  car\ào  a 
lenha  nos  montes. 

Carróñela./,  (ant.)  Guarnição 
ou  adorno  do  elmo,  que  pru- 
vavelmente  se  compunha  de 
carbúnculos  cravados  n'elle. 

Carboneo,  m.  Carbonisaçào  da 
leuha;  acção^ou  exercício  de 
carvoejar. 

Carbonera.  /.  Carvoeira;  vão 
ou  logar  onde  se  recolhe  o 
carvão  nas  casas.  Carbona- 
ria celia:  —  carvoaria;  logar 
assignalado  nos  montes  on- 
de se  faz  o  carvão.  Fornax 
carbonaria. 

Caubonería.  /.  Carvoaria;  ar- 
mazém ou  logar  onde  se  ven- 
de o  cai'vao.  Carbonaria,  ce. 

Carbonero,  vi.  Carvoeiro;  o 
que  faz  ou  vende  car\'ão. 
Carbonar ius,  ii:- — -carvoei- 
ro; o  que  acarreta  o  carvão. 
Carbonarias,  ii :  — ,  ra.  adj. 
(comm.)  carbonífero;  diz-se 
do  trafico,  industria,  etc., 
que  tem  por  objecto  a  e.\- 
ploração  e  o  transporte  do 
carvão  de  pedra. 

Carbónico,  ca.  adj.  (chim.)  Car- 
bonico;  diz-se  do  acido  for- 
mado de  um  equivalente  de 
carbone  com  dois  de  oxyge- 
nio.  Acido  carbónico;  acido 
carbónico,  gaz  incolor  e  ino- 
doro. 

Carbónidos,  m.  pl.  (min.)  Car- 
bonoides;  familia  de  sub- 
stancias mineraes  que  com- 
jjrchende  as  combinaçòes  de 
carbone  coin  outras  substan- 
cias. 
Carroniento,  ta.  adj.  (cfní.JXe- 
gro,  da  cor  de  carvão :  — 
(ficj.  ant.)  escuro,  tenebroso, 
triste,  melancólico. 
Carbonífero,  ka.  adj.  (gcol.) 
Carbonífero;  que  produz 
carvão;  diz-se  especialmen- 
te dos  terrenos  que  abundam 
em  carvão  de  i)edra. 
Carbonilla.  /.  (chim.)  Carbo- 
nílha;  nome  que  se  dá  em 
Potosí  ao  saibro  carbonoso 
que  depois  de  humedecido 
se  emprega  na  elaboração 
dos  cadinhos. 
Cakbonito.  m.  (chim.)  y.  Oxa- 

lato. 
Carbonitrato.  m.  (chim.)  Car- 
bonitrato;   genero  de  saes 


614 


CAR 


produzidos  pela  combinação 
do  acido  carbonitrico  com 
as  bases  salificaveis. 

Carbonitrico,  ca.  adj.  (chim.) 
Carbonitrico ;  denominação 
de  um  acido  que  se  obtem 
pela  acção  do  nitrico  sobre 
o  anil,  a  seda  e  outras  sub- 
stancias. 

Carbonización.  /.  Carbonisa- 
ção;  acção  e  effeito  de  car- 
bonisar  ou  carbonisar-se. 

Carbonizar,  a.  Carbonisar,  en- 
carvoar; reduzir  a  carvão  : 
—  V.  Queimar.  Usa-se  mais 
commummente  como  reci- 
proco :  —  (chim.)  carbonisar ; 
combinar  com  carvão. 

Carbono,  m.  (chim.)  Carbone; 
corpo  simples,  metalloide, 
solido,  inodoro,  insípido  e 
insolúvel  na  agua. 

Carbonoso,  sa.  adj.  (chim.)  Car- 
bonoso ;  que  contém  carbone. 
Acido  carbonoso.  V.  Acido 
oxálico. 

CakbonÓxido,  m.  (chim.)  Cabo- 
noxydo  ou  oxydo  de  carbone ; 
combinação  do  carbone  com 
o  oxygenio  em  equivalentes 
iguaes. 

Carbosulfueo.  m.  (chim.)  Car- 
bosulphui-eto;  combinação  do 
sulphureto  de  carbone  eom 
um  alcali. 

CarbosuIíFuroso,  sa.  adj. (chim.) 
Carbosulphuroso ;  que  con- 
tém carbone  e  enxofre. 

Caebovinato.  m.  (chim.)  Car- 
bovinato*  nome  de  alguns 
saes  pouco  conhecidos,  que 
representam  pela  sua  com- 
posição a  união  de  uma  ba- 
se com  um  acido  análogo  ao 
sulphovinico. 

Caebuglion.  m.  (vet.)  Carbu- 
glião-,  fluxo  nos  animaes. 

Carbuncal,  adj.  fmecZ.JCarbun- 
culoso;  parecido  com  o  car- 
búnculo, como  vejiga  car- 
buncal; bexiga  carbunculo- 
sa.  Carbuncido  similis. 

Carbunclo,  m.  (med.)  Carbún- 
culo, antbraz  \  tumor  inflam- 
matorio  e  gangrenoso  devi- 
do a  uma  causa  interna.  Car- 
bunculiis,  i :  —  (vet.)  carbún- 
culo; especie  de  tumor  in- 
flammatorio  e  gangrenoso 
que  ataca  os  animaes  do- 
mésticos :  —  (min.)  V.  Car- 
búnculo. 

Carbunco,  m,  (med.)  V.  Car- 
bunclo, 


CAR 

Carbuncoso,  sa.  adj.  Carbun  cu- 
loso;  que  participa  das  qua- 
lidades do  tumor  chamado 
carbúnculo :  —  carbunculo- 
so;  cheio  de  carbúnculos. 

Carbúncula.  /.  (ant.  min.)  V. 
Carbúnculo. 

Carbúnculo,  m.  (min)  Carbún- 
culo; rubim  oriental,  cor  de 

.     sangue. 

Carbunculoso,  sa.  adj.  (med.) 
Carbunculoso ;  da  natureza 
do  carbúnculo:— fyeí.j  car- 
bunculoso; qualificação  de 
uma  inflammação  ulcerosa 
da  membrana  pituitaria  dos 
animaes  domésticos. 

Carburado,  da.  adj.  (chim.) 
Carburado  oU  carburetado; 
que  se  acha  combinado  com 
carbone  no  estado  de  car- 
bureto. 

Carburo,  m.  ('c/ím./Carburo  ou 
carbureto ;  combinação  do 
carbone  com  os  metaes  e  al- 
guns metalloides. 

Carca.  /.  Carca;  panella  em 
que  os  indios  cozem  a  chicha 
ou  carne. 

Cargaba.  /.  (ant.)  V.  Cárcava. 

Carcabon.  m.  Fosso  muito  pro- 
fundo:— V.  Careaba. 

Carcaj,  m.  Carcaz.  V.  Aljava: 
—  descanso  ou  bainha  onde 
se  introduz  a  extremidade 
da  haste  da  cruz  nas  procis- 
sões. Sustentacidum,  i:  — 
(ant.)  V.  Ajorca :  — (mil.)  y. 
Carcasa. 

Carcajada./.  Gargalhada;  ri- 
sada impetuosa  e  desmedi- 
da, com  ruido.  Cachimis  so- 
lidior,  immoderatus  risas. 

Carcajear,  n.  (ant.)  Garga- 
lhar; rir  ás  gargalhadas. 

Carcajú.  m.  (zool.)Y.  Tejon. 

Carcamal,  adj.  Carunchoso  ;ap- 
plica-se  familiarmente  aos 
velhos.  Senio  confectus :  — 
carunchoso,  achacoso,  doen- 
tio :  —  m.  rossim ;  cavallo  mau 
e  fraco. 

Carcamán,  m.  Apodo  que  dão 
os  marinheiros  a  um  navio 
grande,  mau  e  pesado,  e  na 
costa  da  Galliza  aos  contra- 
bandistas :  —  V.  Carcamal. 

CarcÁnas.  m.  Carcanas ;  panno 
de  seda  e  algodão. 

Carcañal,  CÁrcaño.  m.  V.  Cal- 
cañar. 

Carcapuli.  m.  (bot.)  Carcapu- 
li;  especie  de  laranjeira  do 
Malabar,    de   um   tamanho 


CAR 

que  mal  podem  abraça-la 
dois  homens  pelo  tronco,  e 
cujo  fructo,  comestível,  é  pri- 
meiro verde,  depois  amarello 
e  j)or  fim  faz-se  branco  :  — 
de  Acosta;  guttefra;  ar- 
vore das  índias  que  produz 
a  gomma  gutta. 

Carcasa.  /.  (ant.  mil.)  Carcas- 
sa; especie  de  bomba  incen- 
diaria. Ollo}  igniarice  genus. 

CÁRCAVA.  /.  (ant.)  Barranco; 
cova,  quebrada  alta  feita 
por  enxurradas.  Ccenosus 
gurges :  —  cai'cáva ;  fosso  pa- 
ra servir  de  defensa.  Fossa, 
ce: — cova  para  enterrar  os 
mortos.  Polyandrium,  ii. 

Carcavar,  Carcavear.  a.  (ant.) 
Carcavar ;  fortificar  um  cam- 
po ou  cidade,  abrindo  um 
fosso  ao  redor.  Fossa  cingere. 

Carcavera.  adj.  (ant.)  Que  an- 
da pelas  cárcavas;  dizia-se 
da  rameira  que  ia  ali  prati- 
car obscenidades. 

Carcavina.  /.  (ant.)  V.  Ctir- 
cava. 

Cárcavo,  m.  (ant.)  Concavida- 
de do  ventre  do  animal :  — 
pegada;  vestigio  que  deixa 
na  terra  um  animal  quando 
anda:  —  (art.)  cavidade  em 
que  joga  a  roda  de  agua.  nas 
azenhas. 

Carcax,  m.  V.  Carcaj. 

Carcaza.  /.  V.  Carcaj. 

Cárcel.  /.  Cárcere,  prisão,  ca- 
deia; logar  publico  destina- 
do para  a  custodia  e  segu- 
rança dos  presos.  Carcer, 
eris :  —  carga  de  lenha  que 
duas  carroças  podem  levar 
de  uma  vez.  Ónus  lignorum 
duahus  carrucis  vectoriis 
sufficientium  :  —  ponto  d'on- 
de  os  cavallos  começam  a 
sua  carreira :  —  (art.)  cárce- 
re, buitra;  na  imprensa,  pe- 
ça de  pau  que  impede  que 
a  arvore  vá  de  uma  izarte 
para  a  outra.  Proili  typogra- 
phici  assercidi  astrictorii : 
—  gastalho;  instrumento  de 
marceneiro  que  serve  de 
apertar  as  peças  de  madeira 
que  unem  com  grude.  Ti- 
gnum  glutinata  astringens, 
copulans: — pi.  réguas  de 
canniços  ou  arames  que  nos 
teares  ordinarios  ficam  na 
parte  inferior  da  caixa  para 
igualar  a  têa. 

Carcelaje,  m.  V.  Encarcela- 


CAR 

cion :  —  carceragem;  direito 
que  pagam  os  presos  ao  sair 
do  cárcere.  Carcerária  pen- 
sio. 

CÁECELE .  /.  (ant.)  y .  Cárcel. 

Carcelería.  /.  V.  Prison:  — 
prisào ;  detenção  forçada  em 
qualquer  parte,  aiiidaque 
nào  seja  no  cárcere.  Captu~ 
ra,  03: — fiança  que  dá,  pa- 
ra gosar  da  sua  liberdade, 
aquelle  que  deve  estar  pre- 
so. Vadimordum  seu  sponsio 
sistendi  se  in  cárcere :  — 
(ant.)  conjuncto  de  delin- 
quentes presos  no  cárcere. 

Carcelero,  m.  Carcereiro  5 
guarda  do  cárcere.  Carceris 
custos.Y.  Alcaide :  — V.  Fia- 
dor :  —  adj.  concernente  ao 
cárcere.  Carcerarius,  a, 
um. 

Carcelia.  /.  (zool.J  Carcelia; 
genero  de  insectos  dípteros, 
da  familia  das  caliptereas, 
composto  de  vinte  e  uma  es- 
pecies, que  se  encontram  or- 
dinariamente nos  terrenos 
soceos,  e  zunem  fortemente 
quando  voam. 

CÁrcee. /.  (ant.)  V.  Cárcel. 

Caecekaje.  m.  (ant.)  V.  Co^r- 
celaje. 

Carcerae.  a.  (ant.)  V.  Encar- 
celar. 

Cárcere.  /.  (ant.)  V.  Cárcel. 

Carcerero.  m.  c  adj.  (ant.)  V. 
Carcelero. 

Caecinias.  m.  (jíu'íi.JCarcinias; 
pedra  preciosa. 

Carcinito,  ta.  adj.  (zool.)  Car- 
cinoidco;  que  se  refere  ou 
se  assimilha  ao  genero  car- 
cino:  —  m.  pi.  carcinoides; 
pequeno  grupo  de  crustá- 
ceos vivos,  que  comprelien- 
de  os  géneros  tia,  carcino  e 
polydecto. 

Carcino.  m.  (astron.)  V.  Cán- 
cer, signo  do  zodiaco :  — 
(zool.)  carcino  i  genero  de 
crustáceos  decápodos  bra- 
chyuros,  da  tribu  dos  portu- 
nios,  cujo  involucro  é  mais 
largo  que  comiendo,  e  forte- 
mente  dentado  dos  lados.  En- 
contra-se  entre  as  pedras  ou 
na  areia,  quando  A^asa  a  ma- 
ré; corre  pelas  praias  com 
rapidez,  e  póde-se  conservar 
iÒYíi  da  agua  bastante  tem- 
po sem  morrer. 

Carcinólogo.  m.  (zool.)  Carci- 
nologo;  naturalista  que  es- 


CAR 

tuda  com  preferencia  a  car- 
cinoiogía. 

Carcinolojia.  /.  Carcinoiogia ; 
parte  da  zoologia  que  trata 
dos  caranguejos. 

Garcixolójico,  ca.  adj.  (zool.) 
Carcinologico;  concernente 
á  carcinoiogia. 

Carcinoma,  m.  (med.)  Carcino- 
ma; cancro  no  seu  começo, 
segundo  alguns  auctores,  ou 
no  seu  ultimo  periodo,  se- 
gundo outros. 

Carcinojiatoso,  sa.  adj.  (med.) 
Carcinomatoso,  canceroso ; 
que  é  da  natureza  ou  á  si- 
milhanca  do  carcinoma. 

Carcinópodo.  m.  (zool.)  Carci- 
nopodo ;  pata  de  um  crustá- 
ceo 110  estado  fóssil. 

Carcoa. /.  (ant.  nawí.J  Carcoa; 
canoa  grande  com  remos, 
que  usavam  os  indios  das 
ilhas  Molucas. 

CÁucovA.  /.  (art.)  Ban-a  do 
tear. 

Carcoma.  /.  (zool.)  Carcoma, 
caruncho,  bostrico;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  ser- 
ricornios  que  se  encontram 
na  Europa.  Compoe-se  de 
quinze  esjjccies,  uma  das 
quaes  se  alimenta  de  mate- 
rias fariuhosas,  c  as  outras 
roem  a  madeira.  Teredo, 
inis:  —  carcoma;  pó  da  ma- 
deira carcomida.  Caries,  ei: 
—  (fiff-)  carcoma;  remorso, 
bicho  roedor,  cuidado  grave 
que  mortifica  c  consome  in- 
teriormente. Anxictas,  atis: 
— (fiíJ-)  gastador;  pessoa 
cj[ue  vae  pouco  a  pouco  con- 
sumindo a  fortuna.  Bono- 
rum  exesor,  consumptor: — 
(germ.)  V.  Camino. 

Carcomecer,  a.  (ant.)  Y.  Car- 
comer. Usava-se  íambem 
como  reciproco. 

Carcomedoe,  ra.  adj.  Eoedor; 
que  roe,  carcome. 

Carcomer,  a.  Carcomer;  roer 
o  caruncho  a  madeira.  Exe- 
dere,  rodere:  —  (fig.)  carco- 
mer, minar;  consumir  pouco 
a  pouco  alguma  covisa,  como 
a  virtude,  a  saude,  etc.  Con- 
sumere, debilitare.  Usa-se 
também  como  reciproco :  — 
r.  carcomer-se;  roer-se  da 
carcoma,  ajjodrecer.  Carie 
corrumpi. 

Carcomienio,  ta.  adj.  (fig.  ant.) 


CAR 


615 


Carcomido,  carunchoso; gas- 
to pelo  tempo.  Annis  con- 
sumptus. 

Carcomo,  m.  (ant.)  V.  Carcoma. 

Carches,  m.  (ant.  naut.)Y.Cofa. 

Carda.  /.  (art.)  Carda;  pente 
composto  de  um  grande  nu- 
mero de  puas  de  ferro,  curvas 
no  meio,  em  forma  de  gan- 
cho, com  que  se  carda  a  lã, 
a  seda,  algodão,  etc.  Pectén 
ferreus  extricandcc  et  deter- 
gendcc  lance :  —  cardada ; 
golpe  de  carda:  —  cardadu- 
ra ;  eífeito  de  cardar:  —  (fig. 
fam.)  cardadura;  admoesta- 
ção, repreheusâo.  Admonitio, 
reprehensio :  —  tunda.  Gente 
de  la  carda  o  los  de  la  car- 
da; rufiões,  fanfarrões;  gen- 
te perversa  ou  de  má  vida : 
—  (bot.)  cabeça  do  cardo  e 
de  outras  plantas:  —  (naut.) 
especie  de  embarcação  pa- 
recida com  a  galeota. 

Cardaceo,  cea.  adj.  (bot.)  Car- 
daceo ;  similhante  ao  cardo. 

Cardada,  j.  Cardada;  porção 
de  lã,  cardada. 

Cardaderas.  /.  2)Z.  (art.)  Y. 
Carda. 

Cardadería.  /.  Oflicina  onde 
se  carda. 

Cardador,  ra.  s.  Cardador;  o 
que  carda  a  la.  Carminans, 
carmincitor. 

Cardadura./.  Cardadura;  ac- 
ção de  cardar  a  la.  Carmi- 
iiatio,  071ÍS. 

Carda-estambre,  m.  (ant.)  Y. 
Cardador. 

Cardal,  m.  (p.  A.)  Cardal; 
campo  coberto  de  cardos. 

Cardalina.  /.  (zool.)  Pintasil- 
go,  ave. 

Cardamina.  /.  (bot.)  Cardami- 
na ;  planta  herbácea  conge- 
nere dos  agriões,  classificada 
por  Linneo  na  tetradyna- 
mia  com  o  nome  de  Carda- 
mina jjratensis,  e  2:)ertence 
á-  familia  das  cruciferas  de 
Jussieu. 

Cardamomo,  m.  (bot.)  Cardamo- 
mo ;  especie  de  planta  do 
genero  amomo  que  produz 
uma  semente  medicinal. 
Amomum,  cardamomum. 

Cardano.  m.  (zool.)  Cardano; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros da  familia  dos  lamellicor- 
neos. 

Cardar,  a.  Cardar ;  passar  pe- 
los dentes  da  carda  a  lã,  a 


616  CAR 

seda,  etc.  Carminare:  —  car- 
dar; pentear  com  a  cardaos 
Ijannos.  Pannum  pectere  :  — 
(fig.)  cardar;  reprehender 
asperamente.  Unos  tienen  la 
■  fama  y  otros  cardan  la  lana 
(rif.);  nns  comem  os  figos  e 
a  outros  arrebenta-] he  a  Lo- 
ca, ou  uns  tcem  a  fema  e  ou- 
tros o  proveito. 

Cardario.  m.  (zool.)  Cardarlo; 
peixe  do  genero  das  raias, 
chamado  assim  por  ter  o 
corpo  cheio  de  pontas  de  es- 
pinhos, similhaiites  aos  de 
uma  carda. 

Cardelina.  /.  (zool.)  V.  Jil- 
güero. 

Cardenal,  m.  Cardeal;  prelado 
da  igreja  romana.  Ecclesice 
cardinalis :  —  cardeal;  pás- 
saro da  America.  Loxia  car- 
dinalis :  —  contusão,  vergào, 
nódoa  de  sangue  pisado.  Li- 
vor, oris:  —  de  Santiago; 
cardeal  de  S.  Thiago;  qual- 
quer dos  sete  cónegos  da 
igreja  metropolitana  de  S. 
Thiago.  ünus  e  septem  ec- 
clesioi  compostellanm  cano- 
nicis,  qui  cardinales  nimcu- 
pantur. 

Cardenaladgo.  m.  (ant.)  V. 
Cardenalato. 

Cardenalar.  a.  (ant.)  V.  Acar- 
denalar. Também  se  usava 
como  reciproco. 

Cardenalato,  Carden alazg o. 
m.  Cardinalado;  dignidade 
de  cardeal.  Cíirdinalitia  di- 
gnitas. 

Cardenalía.  /.  (ant.)  V.  Car- 
denalato. 

Cardenalicio,  cía.  adj.  Cardi- 
nalício; pertencente  ao  car- 
deal. Cardinalitius,  a,  nm. 

Cardenalistas.  m.pl.  Cardina- 
listas;  nome  dado  em  Fran- 
ça aos  partidarios  de  Riclie- 
lieu  ou  de  Mazarin: — adj, 
cardinalício;  pertencente  ao 
cardeal. 

Cardenalizar,  o.  Fazer  car- 
deal:—  (p)int.)  fazer  encar- 
nado. 

Cardencha.  /.  Cardo  pentea- 
dor; planta  blsannual.  Di- 
psacus  fullonum:  —  carda 
de  ferro  para  cardar  a  là. 
I^^errevs  pectén  carminandce 
lance  cqjtatiis. 

Cardenchal,  m.  Cardai;  sitio 
povoado  de  cardos.  Locus 
venereis  labris  aburidans. 


CAR 

Cardenchoso,  sa.  adj.  Povoado 
de  cardos. 

Cardeniellas,  Cardenillas.  /. 
jpl.  Especie  de  uvas. 

Cardenillo,  m.  Cardenllho, 
verdete;  oxydo  verde  de  co- 
bre. jErngo,  inis :  —  (pint.) 
verdete ;  tinta  de  que  usam  os 
pintores.  Color  viridis  ex 
ccrugine  elaboratus. 

Cárdeno,  na.  adj.  Cárdeno, 
cardeo;  roxo,  lívido.  Livi- 
diis,  a,  um. 

Cardería.  /.  V.  Cardadería. 

Cardero.  771.  Cardeiro;  ofíicial 
que  faz  cardas.  Artifex  pe- 
c.tínum  ad  lanam. 

Cárdia./,  (anat.)  Cárdia;  ori- 
ficio superior  do  estomago. 
V.  Estomago. 

Cardiaca.  /.  (bot.)  Cardiaca; 
¡)lanta  que  tem  similhança 
de  ortiga,  cora  as  folhas 
avelludadas  e  recortadas,  e 
a  hastea  ou  troncos  quadra- 
dos, com  flores  vermelhas. 

Cardiáceas.  /.  2^^-  (zool.)  Car- 
diáceas; familia  de  conchí- 
feras. 

Cardiáceo,  cea.  adj.  (zool.) 
Cardiáceo ;  parecido  com  um 
coração. 

Cardíaco,  ca.  adj.  (anat.)  Car- 
diaco; que  jíertence  ao  co- 
ração ou  que  diz  respeito  á 
cárdia.  Cardiacus,  a,  um. 
Arterias  cardiacas ;  arterias 
cardiacas;  duas  arterias  que 
nascem  do  pequeno  selo  da 
aorta,  logo  acima  das  válvu- 
las semilunares. 

CardiÁdero.  m.  (zool.)  Cardia- 
dero  (eolio  cm  forma  de  co- 
ração) ;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  carabicos,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Cardiagrafía.  /.  (ancit.)  Car- 
diagraijhla;  parte  da  anato- 
mia que  tem  por  objecto  a 
descripção  do  coração. 

CardiagrÁfico,  ca.  adj.  (anat.) 
Cardiagraphico;  que  é  con- 
cernente á  cardiagraphia. 

CardiÁgrafo,  fa.  m.  (^ardia- 
grapho;  o  que  descreve  o 
coração  e  a  sua  região. 

Cardial.  adj.  (ant.)  Cardiaco; 
que  pertence  ao  coração. 

Cardial jiA.  (med.)  Cardialgia; 
dor  multo  pungente  no  epi- 
gastro,  junto  do  oi'ificlo  su- 
perior do  estomago.  Cardia- 
cus morbus. 


CAR 

Cardiáljico,  ca.  adj.  (med.) 
Cardialgico;  relativo  á  car- 
dialgia.  Cardialgicus ,  a, 
um. 

Cardialojía.  /.  (anat)  Cardia- 
logla;  tratado  do  coração. 

Cardialójioo,  ca.  adj.  Cardia- 
loglco;  que  tem  relação  com 
a  cardialogla. 

Cardianastrofia.  /.  (anat.) 
Cardianastrophia ;  anomalia 
que  consiste  na  transposição 
do  coração. 

Cardiandra.  /.  (bot.)  Cardlan- 
dra  (e.stame  em  forma  de  co- 
ração); genero  de  plantas 
da  familia  das  saxifrageas, 
composto  de  uma  especie 
originaria  do  Japão. 

Cardianeurisma.  m.  (med.)  Car- 
dianeurisma;  aífecção  aneu- 
rismatlca  do  coração. 

CardianeurismÁtico,  ca.  adj. 
(med.)  Cardlaneurismatico ; 
relativo  ou  slmilhante  á  car- 
dianeurisma. 

Cardiapo.  m.  (zool.)  Cardiapo 
(pé  em  forma  de  coração); 
genero  de  coleópteros,  com- 
posto de  uma  só  especie,  ori- 
ginaria de  Inglaterra. 

Cardiario,  ría.  adj.  (med.)  Car- 
diario; relativo  ao  coração, 
ou  que  n'elle  se  acha.  Assim 
se  denominam  certas  lom- 
brigas que  vivem  no  cora- 
ção. 

Cardias,  m.  (anat.)  Cardias; 
orificio  superior  do  estoma- 
go, ou  antes  sua  abertura 
exophagica;  dá-se-lhe  este 
nome  por  estar  perto  do  co- 
ração. 

Cardiatomía./.  (anat.)  Cardia- 
tomla;  dissecção  ou  prepa- 
ração anatómica  do  coração. 

Cardiatómico,  ca.  adj.  Cardla- 
tomico;  que  se  refere  á  car- 
diatomía. 

Cardico,  llo,  to.  m.  dim.  de 
Cardo.  Cardosinho :  — cardo 
ou  alcachofra  brava.  Scoly- 
mus  hispanus. 

Cardicuca. /.  (bot.)  Echlnopo, 
cardo  espherico;  planta. 

Cardiectasia.  /.,  (med.)  Car- 
dlectasia;  aneurisma  do  co- 
ração. 

Cardiello.  «2.  (ant.  fig.)  Cora- 
gem, animo. 

Cardiepatía.  /.  (med.)  Cardie- 
pathla;  augmento  do  volu- 
ine  do  coração. 

Cardieurisma.  vi.  (med.)  Car- 


CAR 

dieurisma •,  dilatação  anor- 
mal do  coração. 

Cakdijenio.  m.  (zool.)  Cardi- 
genio  (barba  em  forma  de 
coração);  genero  de  coleó- 
pteros heteromeros,  compos- 
to de  duas  especies,  ambas 
da  America. 

Cardilia.  /.  (zool.)  Cardilia ; 
genero  de  molluscos  conchi- 
feros  dimiarios,  da  familia 
das  arcaccas,  composto  de 
Tima  só  especie. 

Cardillo,  m.  (bot.)  Cardo  lan- 
ceolado. 

Cardinadgo.  m.  (ant.)  V.  Car- 
denelato. 

Cardinal,  adj.  Cardinal;  prin- 
cipal, fundamental.  Cardi- 
nalis,  príccipiivs:  —  pZ. 
(astron.)  cardinaes;  appli- 
ca-se  aos  signos  Aries,  Cán- 
cer, Libra  e  Capricornio. 
Cardinalia  zodiaci  signa. 
Puntos  cardinales;  j^ontos 
cardinaes,  os  quatro  pontos 
principaes  da  esphera.  Nú- 
meros cardinales;  números 
cardinaes;  os  que  designam 
lima  quantidade  sein  indicar 
a  ordem. 

CÁrdine.  in.  (ant.)  V.  Quicio. 

Cardinia.  /.  (bot.)  Cardinia; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  compósitas  cinareas,  for- 
mado á  custa  do  genero  ge- 
rantemo. 

Cardinífero,  ra.  adj.  (zool.) 
Cardinifero;  diz-se  das  con- 
chas bivalvas,  unidas  por 
uma  charneira. 

Cardiocarpo.  m.  (bot.J  Cardio- 
carpo  (f rucio  em  forma  de 
coração);  fructos  ou  semen- 
tes  de  plantas  do  gmqio  das 
gymnospermias,  e  provavel- 
mente do  das  calamitas,  que 
se  acham  em  estado  fóssil 
nos  terrenos  carboníferos. 

Cardiocele.  (med.)  Cardiocele; 
hernia  do  coração. 

Cardiofillo,  lla.  adj.  (bot.) 
Cardiophyllo;  diz-se  de  cer- 
tas plantas  cujas  folhas  são 
em  forma  de  coração. 

Cardióforo.  m.  (zool.)  Cardio- 
phoro ;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros  da 
familia  dos  esternoxos,  com- 
posto de  cincoenta  e  cinco 
especies,  a  maior  ciarte  eu- 
ropeas, que  se  conhecem  por 
ter  o  escudo  em  forma  de 
coração. 


CAR 

Cardioftalmo.  m.  (zool.)  Car- 
diophthalmo  (olho  em  forma 
de  coração);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros, da  familia  dos  carabi- 
cos,  que  só  comprehende  nina 
especie. 

Cardiogmo.  m.  (med.)  Cardio- 
gmo;  todas  as  affecçòes  do 
coração. 

Cardiógrado,  da.  adj.  (zool.) 
Cardiogrado ;  que  recebe  o 
movimento  do  coração. 

Cardioloquia.  /.  (bot.)  Cardio- 
lochia;  secção  do  genero 
aristolochia. 

Cardiojiera.  /.  (zool.)  Cardio- 
meira ;  genero  de  insectos 
coleojiteros  pentameros,  da 
familia  dos  carabicos,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Cardiohema.  /.  (bot.)  Cardio- 
nema  (jio  em  forma  de  cora- 
ção); genero  de  plantas  da 
familia  das  cariophyladas, 
composto  de  urna  só  especie 
herbácea,  com  muitos  caules, 
cujas  folhas  são  oppostas  e 
agudas,  c  de  pequenas  flo- 
res se.xeis,  brancas  csverdi- 
nhadas. 

CardiÓpetalo,  la.  adj.  (bot.) 
Cardiopetalo ;  diz-se  das 
plantas  cujas  pétalas  têem 
o  limbo  em  forma  de  cora- 
ção : —  7n.  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  anonaccas, 
composto  de  uma  só  espe- 
cie, de  folhas  alternas,  oblon- 
gas ou  ellipticas,  com  uma 
corola  de  seis  pétalas. 

Cardiúptero,  RA.  adj.  (li.  nat.) 
Cardioptero ;  diz-sc  dos  ani- 
maes  que  têem  as  azas  cm 
forma  de  coração. 

Cardiorecia.  /.  (med.)  Cardio- 
rexia;  rotura  do  coração. 

Cardiorino.  m.  (zool.)  Cardio- 
rino  (escudo  em  forma  de  co- 
ração); genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  esternoxos,  que 
comprehende  quinze  espe- 
cies. 

Cardiospermo.  m.  (bot.)  Car- 
diospermo  (semente  em  for- 
ma de  coração);  genero  de 
plantas  da  familia  das  sa- 
pindaceas,  composto  de  umas 
AÍnte  especies,  herbáceas, 
amiuaes,  vivazes,  de  folhas 
alternas  e  pecioladas,  fjue 
se  encontram  na  America 
tropical. 


CAR  617 

Cardiotarso.  m.  (zool)  Cardio- 
tarso  (tarso  em.  forma  de  co- 
ração); genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  esternoxos  e  da 
tribu  dos  elateridos,  compos- 
to de  uma  só  especie. 

Cardipericardítis.  /.  (med.) 
Cardipericardite ;  inflam- 
mação  simultanea  do  cora- 
ção e  do  pericardio. 

Cardísomo.  m.  (zool.)  Cardiso- 
mo  (corpo  em  forma  de  co- 
ração); genero  de  crustá- 
ceos decápodos  brachyuros, 
composto  de  duas  especies. 

Cardita. /.  (zool.)  Cardita;  ge- 
nero de  molluscos  conchyfe- 
ros  dimiarios  da  familia  dos 
cardeaceos,  composto  de  cin- 
coenta especies. 

CarditÁceo,  cea.  adj.  (zool.) 
Carditaceo;  que  se  assimi- 
Iha  ou  se  refere  á  cardita: 

—  m.  pi.  carditaceos;  fami- 
lia de  molluscos  elatroban- 
chios  mitilaceos,  cujo  typo 
é  o  genero  cardita. 

Cardítico,  ca.  adj.  Carditico; 
que  se  refere  ao  coração. 

Carditis.  /.  (med)  Carditis; 
inflammação  do  tecido  mus- 
cular do  coração. 

Cardizal,  to.  Cardai;  campo 
povoado  de  cardos.  Cardue- 
tum,  i. 

Cardo.  m.  (bot)  Cardo;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
ciuareas  que  consta  de  cin- 
coenta especies :  —  ajonjero, 
V.  y\ jonjera :  —  bendito.  V. 
Cardo  santo:  —  corredor; 
cardo  corredor  ou  eryngeo; 
planta  annual  cujas  folhas 
inuncdiatas  á  raiz  circum- 
dam  o  caule,  do  qual  saem 
outros  formando  copa,  e  que 
terminam  em  uma  alcacho- 
fra espinhosa.  Erj/ngion  cam- 
pestre :  —  estelado  coi-redor. 
V.  Cardo  corredor:  —  es- 
trellado; calcitrapa;  planta 
annual  com  folhas  pinnati- 
fidas,  lineares,  denteadas. 
Centaurea  calcitrapa,  seu 
cardits  stellatus:  —  huso; 
carthamo,  açafroa.  Cartha- 
mvs  lanatus:  —  lechar  ou 
lechero.  Y .  Cardo  Mariano: 

—  mariano;  cardo  mariano, 
cardo  leiteiro;  o  que  tem  as 
folha?  lanceoladas  e  com 
manchas  brancas.  Cardas 
marianus;  —  santo;   cardo 


618  CAR 

santo-,  planta  vivaz  com 
foi  lias  semidecursivas,  den- 
teadas e  espinhosas.  Centau- 
rea benedicta:  —  setero.  V. 
Cardo  co7-redor. 

Cardón,  m.  (art.)  Cardadura*, 
acção  e  effeito  de  tirar  o 
pello  ao  panno  com  urna 
carda,  antes  de  o  bater.  Pri- 
ma panni  nondum  timsi  car- 
minatio :  —  (bot.)  V.  Car- 
dencha. 

Cardoncela.  /.  (bot.)  Cardon- 
cella ;  genero  de  plantas. 

Cardoncillo.  vi.  (bot.)  V.  Car- 
do mariano. 

Cardonina.  /.  (chim.)  Cardoni- 
na;  principio  amargo  dos 
vegetaes,  conhecidos  vulgar- 
mente pelo  nome  de  cardos. 

CardopÁteo,  a.  adj.  (bot.)  Car- 
dojjatheo;  que  se  assimilha 
cu  refere  ao  genero  cardo - 
patho : — f.  pl.  cardopatheos; 
sub-tribu  de  plantas  synan- 
thereas  cynareas,  cujo  typo 
é  o  genero  cardopatho. 

Cardopato.  m.  (bot.)  Cardopa- 
tho; genero  de  plantas  da 
familia  das  sy«anthereas, 
tribu  das  cynareas,  que 
cresce  na  Grecia  e  na  Italia. 

Carduáceo,  a.  adj.  (bot.)  Car- 
doaceo;  que  se  assimilha  ou 
se  refere  ao  genero  cardo: 
— /.  'pl.  cardoaceas;  secção 
da  familia  das  synanthereas 

Carducha.  /.  Carduca;  carda 
grande,  de  ferro.  Ferreus 
pectén  grandior. 

Carduineo, a.  adj.  (bot.)Y.  Car- 
duáceo:  —  pl.  cardoineas; 
tribu  da  familia  das  synan- 
thei'eas,  ciijo  typo  é  o  ge- 
nero cardo. 

Cardume  ó  Cardumen,  m.  (ant.) 
Cardume ;  multidão  de  pei- 
xes, que  caminham  juntos. 

Carduon.  m.  (zool.)  Karduâo; 
lagarto  de  grandes  dimen- 
sões, que  se  cria  nas  costas 
do  Levante. 

Carduza.  /.  (ant.)  Carduca.  V. 
Carda. 

Carduzador,  ka.  s.  (ant.)  Car- 
duçador.  V.  Cardador  :  — 
(germ.)  aquelle  que  faz  ne- 
gocio com  a  ruupa  de  que 
usain  os  ladrões. 

Carduzal,  m.  (ant.)  V.  Cardi- 
zal. 

Carduzar,  a.  Carduçar.  V.  Car- 
dar:—  (fig-)  cardar;  repre- 
hender asperamente :  — '■  ar- 


CAR 

ranhar  com  as  unhas.  Un~ 
guibus  laniare. 

Careadoe,  ea.  s.  V.  Perro. 

Carear,  a.  Carear;  confron- 
tar os  ditos  de  umas  e  ou- 
tras pessoas,  para  averiguar 
qualquer  verdade.  Homines 
coram  sistere,  conferre:  — 
comparar,  cotejar  ou  con- 
frontar uma  cousa  com  outra. 
Comparare,  conferre:  —  ca- 
rear ;  dirigir  o  gado  para  al- 
guma parte.  Usa-se  entre  os 
pastores.  Gregem  aliqiiò  ver- 
sam ducere,  obvertere:  —  r. 
juntarem-se  duas  ou  mais 
pessoas  para  tratarem  algu- 
ma cousa.  Convenire:  —  col- 
locar-se  cara  a  cara. 

Carecer,  n.  Carecer;  não  ter 
qualquer  cousa,  estar  priva- 
do d'ella.  Carere. 

Careciente,  p.  a.  (ant.)  de  Ca- 
recer; —  carecedor;  o  que 
carece  de  qualquer  cousa. 

Carecimiento,  m.  (ant.)  V.  Ca- 
rencia. 

Carelia. /.  (hot.)  Cai-ellia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  synauthereas,  tribu  das 
vernoniaceas,  cuja  única  es- 
pecie é  um  jjequeno  arbus- 
to do  Brazil. 

Caremar.  a.  (^í/er»z.J  Apalavrar. 

Carena.  /.  (naut.)  Querena; 
concerto  ou  calafetação  que 
se  faz  ás  embarcações  para 
que  ¡lossam  tornar  a  servir. 
Navis  reparatío,  instaura- 
tio  :  —  (i^oet.)  quilha;  o  na- 
vio. Navts,  is:  —  (ant.)  pe- 
nitencia feita  por  espaço  de 
quarenta  dias,  jejuando  a 
pão  e  agua: — /.  (fam.)Y. 
Matraca:- — (bot.)Y.  Quilla: 
—  (a7it.)  V.  Fondo,  na  sua 
accepçào  náutica.  Dar  care- 
na (fr.)  V.  Carenar. 

Carenaceo.  adj.  (bot.)  -Quere- 
nal ;  o  que  tem  relação  com 
a  querena. 

Carenado,  da.  adj.  (bot.  e  zool.) 
Carenado;  qualificação  de 
todas  as  partes  dos  vegetaes 
e  de  algumas  conchas  que 
apresentam  uma  crista  lon- 
gitudinal, similhante  á  qui- 
lha de  uma  embarcação:  — 
pl.  (zool.)  carenadas;  sec- 
ção de  aves,  cujo  sterno  tem 
um  appendice  ensiforme. 

Carenaje,  m.  (ant.  naut.)  V. 
Carenero. 

Carenamiento.  m.  (ant.  naut.) 


CAR 

Calafetação ;  o  acto  de  cala- 
fetar ou  querenar  e  seu  ef- 
feito. 

Carenar,  a.  (naut.)  Querenar; 
concertar  ou  calafetar  uma 
embarcação,  pondo-a  em  es- 
tado de  poder  servir.  Navem 
instaurare,  reficere. 

Carencia.  /.  Carencia;  falta 
absoluta  ou  privação  de 
qualquer  cousa.  Inãigentia, 
2)rivaiio,  inopia,  penuria. 

Carenero,  m.  (naut.)  Paixão ; 
sitio  no  porto  ou  costa,  on- 
de se  querenam  ou  reparam 
as  embarcações.  Statio  refe- 
ciendis  navibus  apta,  accom- 
modata. 

Careno,  m.  (zool.)  Careno  (ca- 
beça); genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 
milia dos  carabicos,  compos- 
to de  uma  só  especie,  origi- 
naria da  Nova  HoUanda. 

Carenóstilo.  m.  (zool.)  Care- 
nostilo;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  carabicos,  indí- 
genas da  Hespanha  e  de  ou- 
tros paizes  meridionaes. 

Carenote,  m.  (naut.)  Eebale- 
te;  cada  um  dos  tabuões, 
parai  lelos  á  quilha,  que  al- 
gumas faluas,  hiates  e  ou- 
tras embarcações  menores 
têem  pregados  no  costado, 
para  que,  apoiando-se  sobre 
elles,  se  conservem  direitos 
quando  encalham  em  terra. 

Careo,  m.  Careação;  acção  e 
eíi'eito  de  carear.  Collatio, 
comparatio. 

Carero,  ra.  adj.  (fam.)  Carei- 
ro;  o  que  vende  caro.  Qui 
care  vendit. 

Carescer.  n.  (ant.)  V,  Carecer. 

Carescimiento.  m.  (ant.)  V.  Ca- 
rencia. 

Carestía.  /.  Carestia;  falta  ou 
escassez  de  qualquer  cousa  5 
jjor  antonomasia  entende-se 
do  trigo  e  mais  cereaes  ne- 
cessários para  o  sustento  da 
vida.  Inopia,  annonoi  cari- 
tas :  —  carestia ;  preço  subi- 
do dos  géneros,  motivado 
pela  falta  ou  escassez  d'el- 
íes.  Caritas,  atis. 

Careta.  /.  Careta;  mascara 
com  que  se  cobre  o  rosto; 
ordinariamente  é  de  pape- 
lão, mas  ha-as  também  de 
setim,  de  cera,  etc.  Perso- 
na, íes:  —  careta;  mascara 


CAR 

feita  de  arames  bastante 
juntos,  de  que  usam  os  col- 
meeiros  para  defender  a  ca- 
ra das  picadas  das  abelhas, 
e  poderem  ver  livremente, 
quando  crestam  as  colmeias. 
Larva  metalis  filis  contexta: 

—  (bot.)  V.  Judía  de  careta: 

—  (art.)  caraça ;  nome  que 
em  esgrima  se  dá  a  um  ar- 
co de  ferro,  ovado,  coberto 
de  uma  rede  metallica,  for- 
te e  concava,  que  serve  pa- 
ra se  introduzir  n'ella  a  ca- 
ra, e  colloca-la  ao  abrigo 
dos  golpes  que  podem  toca- 
la.  Esta  caraça  tem  na  sua 
parte  superior  um  arco  de 
ferro,  armado,  na  sua  extre- 
midade inferior,  de  uma  pla- 
ca do  mesmo  metal,  que  se 
apoia  na  nuca,  e  conserva  a 
caraça  no  seu  logar  sem  au- 
xib'o  de  cordào  algum  :  — 
caraça;  especie  de  mascara 
com  olhos  de  vidro,  de  que 
se  servem  os  oculistas,  e  al- 
guns operarios  de  artes  chi- 
micas,  para  impedir  que  o 
pó,  o  vento  ou  algum  vapor 
prejudicial  façam  mal  á 
vista. 

Caketo,  ta.  adj.  Careto ,  no- 
me dado  aos  cavallos  e  eguas 
que  têem  um  quadrilongo 
de  pellos  bi'ancos  estendidos 
em  todo  o  comprimento  do 
chanfro,  e  em  toda  a  sua 
largura,  tendo  o  resto  da 
cabeça  e  corpo  de  outra  cor. 
Equus  albicante  faseia  in 
fronte  distinctus. 

Caretóideo,  dea.  adj.  (zool.) 
Caretoideo ;  o  que  se  assimi- 
Iha  ou  refere  ao  carey: — s. 
pl.  carctoideos;  familia  de 
reptis  cbelonios,  cujo  typo 
é  a  tartaruga  carey. 

Carey,  m.  (zool.)  Carey;  tar- 
taruga, cuja  concha,  depois 
de  polida,  serve  para  caixas, 
embutidos  e  outros  usos. 
Concha  marina  iextudinea. 

Careya.  /.  (hot.)  Carey  a;  ge- 
nero de  plantas  myrthaceas, 
que  contém  uma  só  especie 
herbácea,  indigena  da  India. 

Careza./,  (ant.)  Careza. V.  Ca- 
restia. 

Carfa.  m.  (bot.)  Carpha;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  dos 
juncos,  indígenas  da  Nova 
HoUanda. 

Carfalea.  /.  (bot.)  Carplialea 


CAR 

(que  disseca);  genero  de 
plantas  rubiáceas,  cuja  úni- 
ca especie  é  um  arbusto  de 
Madagáscar. 

Carféforo.  m.  (bot.)  Carphe- 
phoro  (provido  de  urna  ares- 
ta); genero  de  plantas  com- 
postas, da  familia  das  eupa- 
thoreas,  cujas  especies  sao 
todas  herbáceas. 

Carfofíopso.  m.  (zool.)  Carpho- 
phiopso;  genero  de  reptis 
ophidios,  da  familia  dos  ca- 
lamarios,  que  se  difierença 
sóineute  do  genero  carpho- 
phis  por  ter  duas  placas  in- 
ternasaes,  de  que  aquelle 
carece. 

Carfofis.  m.  (zool.)  Carpho- 
phis  (serpente  dejxdha);  ge- 
nero de  reptis  ophidios,  da 
familia  dos  calamarios,  cuja 
especie  typica  é  indigena 
da  America. 

Carfouta.  /.  (min.)  Carpholi- 
ta;  silicato  hydratado  de 
alumina  e  de  manganesio; 
cncontra-se  na  Bohemia. 
Apresenta-se  em  granula- 
ções na  superficie  de  algu- 
mas rochas  graníticas. 

Carfolojia.  /.  (med.)  Carpho- 
logia;  movimentos  desorde- 
nados que  fazem  os  enfer- 
mos, parecendo  que  ([uerem 
apanhar  corpos  que  volteam 
no  ar,  ou  apalpando  a  rou])a 
da  cama,  para  lhe  arrancar 
os  fios.  Observam-se  com- 
mummentc  estes  symptomas 
nas  febres  ataxicas,  e  pao 
de  mau  agouro,  consideran- 
do-se  como  precursores  da 
morte. 

Carfolojíco,  ca.  adj.  (med.) 
Carphologico ;  aquillo  que 
tem  relação  com  a  carpho- 
logia. 
Carfuro.  m.  (zool.)  Carpburo ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  malacodermos,  que  com- 
prehende  somente  duas  es- 
pecies. 
Carga.  /.  Carga ;  qualquer  cou- 
sa que  faz  peso  sobre  outra. 
Fondus,  eris: —  carga;  o  pe- 
so que  commummente  leva 
sobre  si  qualquer  homem  ou 
cavalgadura,  para  o  trans- 
portar de  uma  parte  para 
outra,  e  também  aquillo  que 
é  levado  por  qualquer  carro 
ou  embarcação.  Onus,  sarci- 


CAR 


619 


na:  —  carga;  certa  medida 
de  cereaes?,  (¡ue  em  umas  par- 
tes  é   de   quatro   fangas,  e 
em  outras  de  tres.  Qucedam 
granorum     mensura    justce 
sarcince    apta :  —  carga ;    a 
porçào  de  pólvora,  bala  ou 
quaesqvxer  munições  que  se 
deitam  na  espingarda  ou  ou- 
tra arma  de  fogo.  Dá-se  tam- 
bém este  nome  á  medida  em 
que  se  deita  a  pólvora,  para 
carregar  as  armas.  Ad  tor- 
meidi  aut  catapidta}  ictum 
pulveris  ac  globidortim  suf- 
ficiens  m  ensura :  —  (vet.)  car- 
ga;   preparação    magistral, 
da  mesma  natureza  que  os 
unguentos,  mas  mais  resi- 
nosa que  estes  últimos;  cor- 
responde   exactamente    aos 
emplastros  que  se  applicam 
na  especie  humana;  juutam- 
Ihe  muitas  vezes  a  cera,  o  se- 
bo, e  poucas  vezes  os  óleos  ou 
gorduras  moUes,  que  lhes  di- 
minuiriam muito  a  consisten- 
cia. Os  principios  activos  são 
essências,    tinturas,    extra- 
ctos, saes,  etc.  A  sua  prepa- 
ração é,  em  geral,  muito  sim- 
ples, e  approxima-se  da  dos 
unguentos;    quanto    á    sua 
applicação,  ella  é  toda  es- 
pecial, deita-se  a  preparação 
ainda  quente  sobre  a  parte 
enferma,  livre  de  pellos,  e 
bem  dejjressa  se  lhe  adhere 
com  força;  muitas  vezes  tra- 
ta-se  de   augmentar  a  sua 
solidez  cobrindo  a  superficie 
livre  com  estopas  cortadas, 
mas  a  natureza  d'estas  pre- 
parações varia  segundo  o  fim 
])ara  que  se  destinam,  sendo 
a  sua  applicação,  geralmen- 
te, para  fortalecer  as  caval- 
gaduras. Emplastrtim  equis 
roborandis    ap)tum :  —  (fig-) 
carga;  tributo,  imposto,  gra- 
vame. Tributum,  vectigal: — 
(fig.)  carga;  a  obrigação  que 
se  contrahe  em  qualquer  es- 
tado,   emprego    ou    oflicio. 
Ónus,  júris  vinculum,  obli- 
gatio :  —  (fig-)  carga ;  os  cui- 
dados e  aífiicções  do  animo. 
Ónus,  lundus:  —  (mil.)  car- 
ga; ataque  contra  o  inimigo 
dado  pela  infantería  ou  ca- 
vallaria,    servindo-se    para 
isso  da  arma  branca;  appli- 
ca-se  mais  particularmente 
ao  ataque  dado  pela  cavai- 


620 


CAR 


laria :  —  a  discreción  ;  carga 
á  discrição;  é  a  que  se  exe- 
cuta de  corrida,  e  sem  que 
se  dê  voz  particular  para  a 
execução  de  cada  movimen- 
to ou  tempo;  também  se  dá 
este  nome  á  maneira  de  car- 
regar o  inimigo  á  arma  bran- 
ca, particular  da  cavallaria, 
e  que  consiste  em  lançar-se 
uma  porção  mais  ou  menos 
considerável  de  cavallaria 
em  debandada  sobre  o  ini- 
migo :  —  elemental;  carga 
elementar ;  é  a  das  armas  de 
fogo,  que  se  ensina  methodi- 
camente  á  tropa,  e  se  subdi- 
vide em  movimentos  e  tem- 
pos para  sua  melhor  intelli- 
gencia:  —  en  escalones;  car- 
ga em  escalões ;  a  que  é  dada 
pelainfanteria  ou  cavallaria, 
fraccionando-se  a  linha,  e 
avançando  successivamente 
em  filas  a  vanguarda,  por 
batalhões  ou  esquadrões:  — 
en  línea;  carga  em  linha;  a 
que,  tanto  na  infantería  co- 
mo na  cavallaria,  se  eftectua 
na  batal  ha :  —  individual ; 
carga  individual ;  marcha  de 
periodos  ascendentes,  que 
se  ensina  ao  soldado  de  ca- 
vallaria, para  o  acto  de  ata- 
car o  inimigo  á  arma  bran- 
ca: —  cerrada;  carga  cer- 
rada; a  descarga  geral  que 
a  tropa  dá  a  um  temj)o. 
Communis,_  generalis  tor- 
mentoi^um  hellicorum  explo- 
sio,  idus:  —  (fig.fam.)  car- 
ga; reprehensào  áspera  e  for- 
te. Ohjurgatio,  increpatio : 
(ant.J  descarga ;  acção  de  dis- 
parar muitas  armas  de  fogo 
ao  mesmo  tempo :  —  consejil 
ó  de  la  re;puhlica;  cargo  ad- 
ministrativo, ou  da  republi- 
ca; officio  que  deviam  servir 
por  seu  turno  todos  os  cida- 
dãos que  não  estavam  exce- 
ptuados por  privilegios.  Bei- 
jpuhlicce  onusJiominihus  vicis- 
sim  suheundum :  —  mayor  ó 
menor;  carga  maior  ou  me- 
nor que  leva  qualquer  ca- 
valgadura. Ónus  gravius  vel 
leviusjumenti  viribus  optum: 
—  real;  carga  real;  tributo, 
senso  ou  gravame  imposto 
sobre  as  terras,  caídas,  etc. 
Onus  trihidarium  pro  j^rce- 
diis,  domihus,  aut fundis per- 
solvendum.  A  carga  corrada 


CAR 

(mod.  axlv.fig.);  á  carga  cer- 
rada; sem  reflexão  nem  con- 
sideração. Nidliíis  rei  habita 
ratione,  inconsiderate.  Acar- 
ga  (mod.  udv.J;  ás  cargas; 
com  muita  abundancia. 
Abunde,  acervai im.  A  codi- 
llar  con  la  carga  (fr.  fig.); 
não  poder  com  a  carga,  não 
poder  cumprir  com  as  obri- 
gações do  seu  emprego.  One- 
ri  succwnbere.  Echarse  con 
la  carga  (fr.fam.)  ;  enfadar- 
se com  a  carga;  abandonar 
de  todo  as  suas  cousas.  Prce 
ira  et  tcedio  succumbere. 
Echar  la  carga  de  si  (fr.); 
tirar  a  carga  de  si;  livrar-se 
de  alguma  difficuldade  ou 
cuidado.  Onere  se  expediré. 
Llevar  la  carga  (fr.  ficj-); 
aquecer  com  a  carga;  diz-se 
de  alguém  que  softre  todo  o 
peso,  cuidado  e  trabalho  de 
alguma  cousa.  Onus  ferre, 
pondus  sustinerc.  Porquê 
carga  de  agua  (loc.  fam.); 
13or  que  carga  de  aguaV  Equi- 
vale a  dizer,  por  que  rasão, 
por  que  causa  ou  motivo? 
Cur,  quare,  qua  de  causa  f 
Sentarse  la  carga  (fr.);  as- 
sentar-se  a  carga;  diz-se  da 
carga  que  inconmioda  e  fere 
a  cavalgadura,  por  não  estar 
bem  feita  ou  coUocada.  Ju- 
mentíímonerelacerari : — (fr. 
fig.fam.);  tornar-se  molesta 
e  pesada  a  obrigação  ou  em- 
¡jenho  que  alguém  tomou  a 
seu  cargo.  Bem  alicui  mo- 
lestam esse.  Ser  en  carga 
(fr.);  servir  de  carga;  cau- 
sar trabalho  ou  enfado.  Sol- 
tar la  carga  (fr.  fig.);  lar- 
gar a  carga;  livrar-se  volun- 
tariamente de  qualquer  obri- 
gação ou  encargo  que  tinha. 
Otnis  deponere,  múnus  di- 
mitiere. Terciar  la  carga 
(fr.);  contrabalançar  a  car- 
ga. Sarcinam  titrimque  ad 
a'quilibrium  aptare.  Volver 
á  la  carga;  voltar  á  carga; 
insistir  em  qualquer  empe- 
nho ou  negocio :  —  carga ; 
molestia,  oppressão :  — pej'- 
sonal;  cargo  pessoal;  o  ser- 
viço a  que  cada  pessoa  está 
obrigado.  Bestia  de  carga.Y. 
Bestia: — V.  A  Bidlo.  Echar 
a  otro  la  carga;  entregar  a 
carga  a  alguém;  livrar-se  das 
suíis  obrigações,  procurando 


CAR 

que  outro  as  desempenhe. 
Echar  a  otro  las  cargas; 
lançar  as  culpas  a  outrem; 
increpar  alguém  d'aquillo 
que  não  fez:  —  (art.)  carga; 
mistura  de  hulha  fundente  e 
carvão  que  se  mette  de  uma 
vez  nos  grandes  fornos  de 
fundição :  —  (naut.)  V.  Car- 
gamento. Estar  ó  ponerse  á 
la  carga  (fr.);  estar  ou  pôr- 
se  á  carga;  diz-se  do  na- 
vio meneante,  que  se  dis- 
põe a  receber  objectos  de 
commercio  a  bordo,  e  a  trans- 
porta-los a  i^ortos  determi- 
nados, avisando  nos  periódi- 
cos o  jDonto  do  seu  destino 
e  dia  de  saída,  e  mesmo  por 
annuncios  nos  logares  pú- 
blicos do  costume :  —  (mech.) 
carga;  columna  liquida  que 
gravita  sobre  o  fundo  e  pa- 
redes do  vaso  que  a  contém. 
Dar  con  la  carga  en  tierra 
(fr.  fig.);  dar  com  a  carga 
em  terra;  succumbir  a  qual- 
quer trabalho  ou  cuidado. 

Cargacion.  /.  (ant.)  V.  Carga- 
zón. 

Cargadas.  /.  pi.  Carregadas; 
jogo  de  cartas,  no  qual  per- 
de todo  aquelle  que  não  faz 
vasa,  e  quando  todos  os  que 
jogam  fazem  vasas,  aquelle 
que  tem  mais  laerde  também, 
por  estar  carregado  d'ellas. 
Quidam  pagellarum  liidus. 

Cargadera.  /.  (naut.)  Carrega- 
deira; denominação  genéri- 
ca de  todos  os  cabos  que  ser- 
vem para  carregar  as  velas, 
e  particularmente  dos  das 
mezenas  e  caranguejas  :  — 
carregadeira  da  pena;  ap- 
plica-se  a  outros  cabos,  que 
servem  p^ra  colher  ou  car- 
regar as  velas,  puxando 
para  baixo  o  punho  da 
adriça  da  vela:  —  enxerto- 
rio;  nome  dado  aos  cabos  ou 
apparelhos  que  servem  para 
ajudar  a  suspender  os  cas- 
soilos,  quando  se  içam  as 
suas  respectivas  vergas,  ou 
liara  os  puxar  até  abaixo 
quando  estes  se  arreiam:  — 
bimbarra;  especie  de  ala- 
vanca de  que  usam  os  que 
trabalham  na  mastreação, 
para  unirem  as  peças  de  que 
se  formam  os  mastros. 

Cargadero,  m.  (comm.  mar.) 
Caes;  sitio  onde  se  costu- 


CAR 

mam  carregar  e  descarregar 
mercadorias  c  onde  se  em- 
barca e  desembarca.  Locus 
navihus  onerandis  et  exone- 
randis  destinatns :  —  (mil.) 
dente,  supporte;  ¡jarte  supe- 
rior de  um  cavallete,  dos  que 
servem  para  pontes. 

Cargadilla./,  (fam.)  Augmen- 
to de  qualquer  divida  con- 
trahida.  Augmenñim,  incre- 
vientuní  debüi. 

Cargadísimo,  ma.  adj.  svpp.  de 
Cargado.  Carregadissimo. 
Valde  omtstus. 

Cargadizo,  a.  adj.  Apto  para 
ser  carregado. 

Cargado,  da.  adj.  (fig.)  Carre- 
gado, cheio,  abundante.  Pie- 
nus,  abundans :  —  carrega- 
do; exagerado,  aíFectado: — 
«.  carregada;  emprcga-se 
para  designar  a  lã  que  tem 
gordura,  e  a  ovelha  que  está 
2)rox¡ma  a  parir.  Estai'  car- 
gado (fr.) ;  estar  carrega- 
do; ter  bebido  muito:  — 
(art.)  carregado ;  em  equita- 
ção applica-sc  ao  cavallo 
que  tem  alguma  parte  des- 
proporcionada ou  demasia- 
damente volumosa:  —  carre- 
gado; diz-se  também  do  ca- 
vallo que  tem  o  defeito  de 
apoiar-se  muito  sobre  o  bo- 
cado :  —  m.  na  dansa  lies- 
panhola,  o  movimento  que 
se  faz,  alçando  o  pé  direito, 
e  coUocando-o  sobre  o  outro, 
de  maneira  que  o  tire  da  sua 
Ijosição,  e  fique  no  seu  logar. 
Hispânica;  saltationis  motus, 
quo  pedis  sinistri  locum  dex- 
ter  occupat. 

Cargador,  m.  Carregador;  ne- 
gociante que  embai'ca  as 
suas  mercadorias  para  co- 
merciar com  ellas  em  outras 
partes.  Mercator,  mercês 
trans  maré  portans: — (mil.) 
carregador,  cocharra ;  instru- 
mento que  serve  para  car- 
regar as  peças  de  artilheria. 
Instrumentum  ligneum  tor- 
mentis  bellicis  pidvercepyrio 
muniendis  aptum :  —  carre- 
gador ;  corretor  que  propor- 
ciona aos  particulares  obje- 
ctos com  que  carregar  os 
seus  carros:  —  (ant.)  carre- 
gador, mariola;  aquelle  que 
se  ajusta  para  conduzir  car- 
gas de  um  logar  para  outro ; 
iisa-se  na  Nova  Hespanlia : 

79 


CAR 

—  (arf.)  lil.  entre  ourives, 
umas  pranchas  de  cobre  de 
que  usam  para  dourar:  — 
(naut.)  caes  provisorio,  para 
carregar .  —  (ant.)  V.  Briol, 
na  sua  primeira  accepção : — 
V.  Cargadera,  na  sua  pri- 
meira accepção. 

Cargadura.  /.  Carga  da  arma 
de  fogo,  e  acção  de  carre- 
ga-la:— p)^-  (br az.)  carrega- 
dura;  peça  que  carrega  ou 
apoia  sobre  outras,  no  es- 
cudo. 

Cargamento,  m.  Carregainen- 
to,  carregação;  o  conjuncto 
de  géneros  de  commercio 
que  carrega  um  navio  mer- 
cante. Navis  ónus. 

Cargar,  a.  Carregar;  lançar  al- 
gum peso  sobre  os  hombros, 
sobre  cavalgaduras,  carros, 
embarcações,  etc.  Onerare, 
ónus  aliqui  imponere:  —  n. 
carregar;  encostar  alguma 
cousa  sobre  qualquer  parte. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Incumbere,  vergere : — 
carregar;  accommetter  com 
força  c  vigor  os  inimigos. 
Hostem  acriter  aggredi,  ado- 
riri :  —  carregar ;  embarcar 
e  transportar  mercadorias 
para  negociar  com  ellas. 
Navim  meixibus  onerare: — 
carregar ;  introduzir  a  car- 
ga no  canno  de  qualquer 
arma  de  fogo.  Tormentum 
bellicum  sulpliureo  piilvere 
glandibusqne  munire: — (vet.) 
carregar ;  applicai'  cargas 
ás  cavalgaduras.  Equinum 
dorsnm  ungere,  linire.  Car- 
garse el  caballo  (fr.);  car- 
regar-se  o  cavallo  de  alifa- 
fes ou  ventos:  —  carregar; 
usado  com  alguns  adverbios, 
como:  muito,  demasiado,  etc. 
significa  encher-se,  comer  ou 
beber  destemperadamente. 
Usque  ad  ingluviem  epida- 
ri:  —  carregar;  juntar  em 
abundancia  algumas  cousas 
para  usar  d'eílas,  para  as 
vender  ou  para  outro  qual- 
quer fim.  Àccumtilare,  con- 
gerere: — (fig-)  carregar;  au- 
gmentar, aggravar  o  peso  de 
qualquer  cousa.  Ónus  auge- 
re,  ónus  oneri  addere :  — 
(fig.)  carregar;  impor  sobre 
as  pessoas  ou  cousas  algum 
tributo,  cargo  ou  obrigação. 
Vectigal,  tributum,  officium, 


CAR 


G21 


imponere :  —  (fig-)  carregar ; 
apontar  no  livro  de  contas 
o  que  alguém  fica  devendo. 
Debihim  in  rationario  nota- 
re, cdicui  aãscribere: — (fig.) 
carregar ;  imputar,  atíriljuir 
a  outrem  qualquer  cousa. 
Hem  alicui  atfribuere,  aã- 
scribere: —  (fig-)  carregar; 
no  jogo  de  cartas  lançar  so- 
bre a  carta  jogada  outra  su- 
perior que  a  vença;  diz-se 
especialmente  isto  no  jo- 
go da  manilha.  In  charta- 
rumlu  do  pagella  pagellam 
vincere :  —  n.  carregar ;  to- 
mar sobre  si  algum  peso  ou 
carga.  Ónus  snstinere,  siís- 
cipere:  —  (fig-)  carregar; 
concorrer  muita  gente  a 
qualquer  sitio  ou  j^aragem. 
Conjlnere,  coire,  co7ivenire: 
—  carregar ;  apoiar  ou  des- 
cansar uma  cousa  sobre  ou- 
tra. Inniti,  sustentari,  susti- 
ncri:  —  (fig-)  carregar;  to- 
mar ou  ter  a  seu  cai-go  al- 
guma obrigação  ou  cuidado. 
Kegotium,  curam  sibi  assu- 
mere,  suscipere,  sustinere. 
Cargar  con  alguna  persona 
6  cosa  (fr.);  carregar  com 
alguma  pessoa  ou  cousa,  i^em 
sibi  assumere,  arripere.  Car- 
gar sobre  alguno  (fr.  fig-); 
ficar  responsável  por  alguém, 
isto  é,  pelas  suas  faltas.  Pro 
aliena  culjja  spondere,  eam 
in  se  suscipere.  Cargar  so- 
bre uno  (fr.  fig.)  ;  instar  com 
alguém,  importuna-lo  que 
condescenda  com  o  que  se 
lhe  pede.  Aliquem  enixh, 
■inultis  precibus  rogare,  de- 
precari :  —  r.  cncostar-se ; 
inclinar  todo  o  corpo  sobre 
alguma  parte.  Incxúiare,  in- 
cumbere :  —  (fig-)  carregar; 
cm  objecto  de  contas  lan- 
çar as  quantias  recebidas. 
hl  rationibus  reddendis  num- 
morum  summam  acceptam 
referre :  —  (fam.)  carregar, 
encommodar,  molestar,  im- 
portunar. E  muito  usado 
como  reciproco:  —  (x).  A. 
merid.)  carregar;  levar,  con- 
duzir :  —  carregar ;  augmen- 
tar 130UCO  a  pouco  o  ca- 
bedal ou  a  quantidade  de 
alguma  cousa,  como  quan- 
do dizemos :  carregar-se  de 
paciencia,  de  rasão,  de  fi- 
lhos, etc.  Cargar  delantero 


G22  CAR 

(fr.);  beber  com  excesso. 
Cargar  el  volante  (ari.J;  car- 
regar  o  volante;  acrescen- 
tar peso  a  esta  i>epa  do  re- 
lojio,  com  o  fim  de  impedir 
que  elle  se  adiante.  Cargar- 
le cuba  (fr.);  carregar  a  ti- 
na; entre  tintureiros,  metter 
na  tina  ou  caldeira  os  ingre- 
dientes necessários  parapre- 
2)arai'  &  tinta.  Cargarse  a  la 
,nano  (fr.);  carregar  a  mão; 
em  equitação  significa  abai- 
xar o  cavallo  demasiadamen- 
te a  cabeça  e  apoiar-se  ha- 
bitualmente sobre  os  ramos 
do  freio.  Cargarse  sobre  los 
estribos  (fr.);  carregar  so- 
bre os  estribos: — (mont.) 
a.  carregar;  seguir  o  cão 
com  afinco  a  caca  sem  per- 
der o  rasto : — a  flete  (eomm.); 
carregar  a.  frete;  embarcar 
um  carregamento,  pagando 
ao  dono  da  embarcação  um 
tanto  ajustado  :  — de  cuenta 
y  riesgo  (fr.);  carregar  por 
sua  conta  e  risco,  embarcar 
mercadorias  sem  as  segurar: 

—  en  fardería  (fr.);  carre- 
gar por  fardos;  compor  a 
carregação  de  uma  embar- 
cação unicamente  de  fardos, 
caixões,  barricas,  etc. :  — 
hasta  los  topes  (fr.);  carre- 
gar até  aos  topes;  embarcar 
em  um  navio  mais  carrega- 
ção em  peso  ou  volume,  do 
que  o  necessário  ou  conve- 
niente :  —  (pliys.)  carregar ; 
accumular  a  electricidade 
em  um  apparelho  qualquer: 

—  a.  e  n.  (naut.)  carregar; 
apertar  ou  colher  qualquer 
vela,  puxando  pelos  cabos 
dispostos  j^ara  este  fim:  — 
V.  Halar:  — ■  carregar;  tra- 
tando do  vento  é  augmentar 
a  sua  força,  e  referindo-se 
ao  mar  ou  á  maré,  significa 
crescer  o  volume  e  veloci- 
dade das  ondas  :  — r.  carre- 
gar-se;  fallando  da  atmos- 
phera,  do  horisonte,  etc.  —  el 
dique  (fr.)  V.  Dique :  —  en 
montón,  a  granel  ó  en  orre. 
V.  Arrumar,  na  sua  tercei- 
ra accepção:  —  la  bomba 
(fr.);  carregar  a  bomba;  fa- 
jícr  com  que  lhe  saia  a  agua 
pela  bôea,  a  fim  de  lhe  cor- 
tar a  communicação  do  ar 
exterior  com  o  inferior  ao 
embolo,  para  que  a  machina  I 


CAR 

produza  seu  enfeito :  — •  por 
alto  una  vela  (fr.);  carregar 
luna  vela  pelo  alto;  aperta- 
la  ou  colhe-la  sem  arriar  a 
verga:  —  a  granel  (fr.  mil.); 
carregar  a  granel ;  carregar 
as  armas  sem  cartucho,  dei- 
tando-lhe  a  carga  a  olho: — 
la  maniobra  (fr.);  carregar 
a  manobra;  desmontar  a  ar- 
tilheria  de  montanha,  e  col- 
loca-la  nas  suas  correspon- 
dentes cavalgaduras:  —  á 
esta  ó  á  otra  parte  (fr.); 
apoiar-se  á  direita  ou  á  es- 
querda. 

Cargareme,  m.  Recibo,  re- 
salva. 

Cargazón.  /.  V.   Cargamento : 

—  carregação;  peso  de  al- 
guma parte  do  corj^o,  como, 
da    cabeça,    do    estomago, 

,  etc.  Gravedo,  inis:  —  cai*- 
regação;  grande  numero  de 
nuvens  condensadas.  Nubium 
densitas. 

Cargillera.  m.  (bot.)  Cargil- 
leira;  genero  de  plantas  da 
familia  das  ebenáceas. 

Cargo.  m.  Carga;  acção  de 
carregar  alguma  cousa.  One- 
ris  impositio: — ■  (ant.)  car- 
ga, peso,  etc. :  —  carga ;  no- 
me que  dão  nas  immedia- 
ções  de  Madrid  a  certa  quan- 
tidade de  pedra.  Lapidum 
pondus  quodam :  —  (covim.) 
carga;  nas  contas  o  conjun- 
cto  de  partidas  de  quantias 
que  alguém  tem  recebido  e 
a  que  deve  dar  saída.  Acce- 
p)tce  pecunice  ratio.  Ser  en 
cargo  (fr.);  ser  devedor.  De- 
hitorem  esse:  — V.  Carga- 
mento:—  carregação;  o  acto 
de  carregar  as  embarcações : 

—  (fig.)  cargo,  dignidade, 
emprego,  ofiicio.  Dignitas, 
múnus :  —  (fig.)  cargo,  obri- 
gação, precisão  de  fazer  ou 
cumprir  alguma  cousa.  Ónus, 
officium :  —  cargo,  governo, 
direcção,  mando.  Prcefectu- 
ra,  imperium  :  —  cargo;  a 
falta  de  que  alguém  é  acen- 
sado no  cumprimento  do  seu 
dever.  Objecfum  crimen,  cul- 
pa:—  de  conciencia;  cargo 
de  consciência;  tudo  aquillo 
que  pesa  na  consciência.  Re- 
ligio,  onis.  Hacer  cargo  a 
uno  de  alguna  cosa  (fr.); 
fazer  cargo  a  alguém  de  al- 
guma cousa;    im]iutar-lh'a, 


CAR 

lançar-lh'a  em  rosto.  Bem 
alicui  exprobrare.  Hacerse 
cargo;  encarregar-se  de 
qualquer  cousa:  inteirar-se 
de  qualquer  negocio:  —  de 
almas  (rei.);  cargo  de  al- 
mas; a  obrigação  que  têem 
os  ¡arelados,  curas  e  paro- 
chos  de  assistir  espiritual- 
mente aos  fieis  e  adminis- 
trar-lhe  os  sacramentos  :  — 
cargo;  capítulos  de  .uma 
accusação.  AccAisationis  ca- 
pita. 

Cargoso,  sa.  adj.  (ant.)  Carre- 
goso,  pesado,  grave.  Onero- 
sus,  a,  um :  —  (ant.)  carre- 
goso ;  molesto,  gravoso.  Mo- 
lestus,  a,  um. 

Cargue  m.  (ant.  naut.)  Carre- 
gação; acção  e  effeito  de 
carregar  alguma  embarca- 
ção:—  passaporte  ou  licen- 
ça para  carregar. 

Carguerío,  m.  (ant.)  V.  Car- 
guío. 

Carguero,  ka.  adj.  (ant.)  Car- 
gueiro; que  leva  alguma 
carga. 

Carguilla.  /,  dim.  de  Carga. 

Carguío,  m.  Carrego,  carga; 
a  quantidade  de  géneros  ou 
outras  cousas  que  compõem 
a  carga.  Onera,  sarcina. 

CARGurrA.  /.  dim.  de  Carga. 

Carí.  m.  (p.  Peru.)  V.  Zarza- 
mora. 

Caria.  /.  (t)ot.)  Caria  (noguei- 
ra); genero  de  plantas  da 
familia  das  juglandaceas, 
que  contém  umas  doze  espe- 
cies de  arvores  grandes  da 
America  boreal,  cuja  ma- 
deira se  emprega  com  mui- 
ta utilidade  na  industria. 

Cariacedo,  da.  adj.  Sombrio, 
tristonho,  carrancudo,  des- 
agradável; diz-se  d'aquelle 
que  apresenta  um  rosto  cai*- 
regado.  JLspecííi  severus,  ira- 
cundas. 

Cariacontecído,  da.  adj.  Me- 
lancólico; diz-se  d'aquelle 
que  tem  o  semblante  triste, 
e  que  mostra  n'elle  algum 
pezar.  Tristis,  mcestus. 

Cariacú.  m.  (zool.)  Cariacú; 
especie  de  cervo  ou  cabrito 
da  Guyana. 

Cariacuchillado,  da.  adj. 
Aquellc  que  tem  a  cara  acu- 
tilada  ou  toda  cheia  de  ci- 
catrizes. 

Cariado,  da,  adj.  Cariado;  diz- 


CAR 

se  dos  ossos  quando  estão 
aíiectados  de  caries. 

Cariadura.  /.  Caries,  carco- 
ma, podi'idao  dos  ossos. 

CariaguileSo,  na.  aclj.  (fam.) 
Diz-se  d'aquellc  que  tem  o 
roste  com2?rido,  as  faces  ma- 
cilentas e  encovadas,  e  o 
nariz  aquilino.  Oris  aquüini 
homo,  macilentus. 

Carialegre,  adj.  Jocundo;  ri- 
sonho ;  o  que  tem  o  semblan- 
te alegre. 

Cariama.  m.  (zool.)  Cariama; 
genero  de  aves  do  Brazil, 
classificado  por  alguns  au- 
ctores  entre  as  aves  de  ra- 
pina, e  por  outros  entre  as 
pernaltas  ou  gallináceas. 
Compõe-S8  de  uma  única  es- 
i:)ecie. 

Cariameo,  Cariamíneo.  aclj.  Ca- 
riameo  ou  cariamineo ;  o  que 
se  assimilha  ou  refere  ao 
genero  cariama :  — /.  pl.  ca- 
riamineas  •,  sub-familia  de 
aves,  que  comprehende  o 
genero  cariaiea,  e  que  lhe 
serve  de  typo. 

Cariampollado,  da.  adj.  Boche- 
chudo; diz-se  d'aquelle  que 
tem  as  faces  bastante  gor- 
das. Buccis  tumentihus  spe- 
ctandus. 

Cariampollar,  adj.  V.  Cariam- 
pollado. 

Cariancho,  cha.  adj.  (fam.) 
Caraca;  applica-se  á  jiessoa 
que  tem  a  cara  larga.  Am- 
pli  vidtus  homo. 

Carianteo,  ea.  adj.  (bot.)  Ca- 
riantheo ;  o  que  se  assimi- 
lha ou  refere  ao  cariautho : 
— /.  pl.  cariautheas;  tribu 
ou  sub-familia  de  plantas, 
da  familia  das  melastoma- 
ceas,  cujo  typo  é  o  genero 
cariautho. 

Carianto.  m.  (bot.)  Cariautho 
(for  graciosa);  genero  de 
plantas  da  familia  das  me- 
lastomaceas,  que  compre- 
hende cinco  ou  seis  especies 
indígenas  da  America  inter- 
tropical. 

Cariarse,  r.  Cariar-se;  apo- 
drecer algum  osso.  Tahes- 
cere,  carie  eorrumpi. 

Cariarú.  m.  (bot.)  Cariará;  es- 
pecie de  cipó  das  Antilhas, 
cujas  folhas  subministram 
uma  cor  carmesim,  usada 
ñas  tinturarias. 

Cariátide,  /.  (archit.)  Caria- 


(JAK 

tide ;  estatua  em  figura  de 
mulher,  vestida  com  hábitos 
tallares,  que  introduziram 
alguns  architectos  da  Gre- 
cia, em  logar  de  columna; 
usa-se  mais  commummente 
no  plural,  e  diz-se,  por  ex- 
tensão, de  qualquer  figura 
humana  que,  em  um  corpo 
architectonico,  serve  de  co- 
lumna ou  pilastra :  —  cariá- 
tide; diz-se  tambera  da  or- 
dem architectonica,  em  que 
se  emi3regam  cariátides  em 
logar  de  columnas.  Car  la- 
tís, idis. 

Caríbano,  na.  s.  V.  Caribe.  So- 
mente  se  encontra  emprega- 
do 23or  alguns  ¡Doetas. 

Caribdea.  /.  (zool.)  Caribdea; 
genero  de  acalephos,  da  sec- 
ção das  medusas,  que  com- 
prehende duas  esjjecies,  uma 
do  Mediterráneo  c  outra  do 
Perú. 

Caribdis.  m.  (zool.)  Caribdis ; 
genero  de  crustáceos  decá- 
podos brachyuros,  da  tribu 
dos  portunios,  composto  de 
umas  nove  especies,  encon- 
tradas nos  mares  do  Japão. 

Caribe,  adj.  (fig.)  Cannibal; 
homem  feroz,  cruel  e  deshu- 
mano :  —  (p.  A.  merid.)  ca- 
nibal ;  áspero,  de  niá  condi- 
ção. Trux,  efferits  homo :  — 
caraibino ;  pertencente  ás 
ilhas  Caraibas: — m.  pl.  ca- 
nibaes ;  nome  de  uns  indios 
que  no  terapo  da  descoberta 
cía  America  habitavam  as 
Pequenas  Antilhas  e  a  costa 
da  America  meridional,  des- 
de o  cabo  da  Vela  até  á  em- 
bocadura de  Surinam.  Eram 
mui  guerreiros  e  ferozes,  de- 
voravam seus  prisioneiros, 
e  praticavam  a  polygamia. 

Caribobo,  ba.  adj.  (fig.)  Atolei- 
mado ;  diz-se  do  homem  que 
tem  cara  atoleimada^  de  jía- 
lerma.  Stolidítatem  aspectu 
prcBferens. 

Caribú.  m.  (zool.)  Caribú ;  ani- 
mal silvestre  do  Canadá, 
cuja  carne  é  um  excellente 
alimento :  —  caribú ;  cervo 
da  America  do  Norte,  mui- 
to similhante  ao  raugifer. 

Carica.  ??? .  (bot.)  V.  Papaya : 
—  (p.  Ar.)  V.  Judia  de  ca- 
reta. 

Caricato.  ??z.  (mus.)  Bufo ;  cha- 
ma-se  assim  o  cantor,  que 


CAK  (32o 

tendo  uma  voz  mediana  de 
baixo,  está  encarregado  da 
liarte  de  gracioso  nas  operas 
jocosas. 

Caricatura./.  Caricatura;  pes- 
soa ridiculamente  vestida : 
—  caricatura;  pessoa  que, 
passando  os  limites  de  có- 
mico, procura  excitar  o  riso 
pelo  seu  traje  ridiculo,  e 
diálogos  burlescos:  —  cari- 
catura; pessoa  ridiculamen- 
te feia,  de  aspecto  exquisito 
e  extravagante: — (jyint.)  ca- 
ricatura; 2:)intura  ou  gravu- 
ra em  que,  debaixo  de  for- 
mas alegóricas  e  burlescas, 
se  rejDresenta  alguma  pes- 
soa ou  facto  que  trata  de 
se  ridicularisar. 

Caricatural,  adj.  Caricato ;  o 
que  pertence  á  caricatura. 

Caricaturar,  n.  Caricaturar; 
pintar  em  caricatura. 

Caricaturesco,  ca.  adj.  Cari- 
cato ;  que  pertence  ou  se  re- 
fere á  caricatiua. 

Caricaturista,  s.  Artista  que 
se  occupa  em  fazer  carica- 
turas. 

CÁríce.  m.  (bot.)  V.  Espar- 
ganio. 

Carícea./.  (zool)  Caricea;  ge- 
nero de  insectos  dípteros, 
da  familia  dos  mesomidos, 
composto  de  umas  quinze  es- 
pecies, que  se  criam  lu-oxi- 
mo  ás  aguas  estagnadas  e 
nas  plantas  aquáticas,  que 
em  taes  sitios  abundam. 

Caríceo,  EA.  adj.  (bot.)  Cari- 
ceo;  o  que  se  assimilha  ou 
refere  ao  genero  carice:  — 
/.  pl.  cariceas ;  tribu  da  fa- 
milia das  cyperaceas,  cujo 
typo  é  o  genero  carice. 

Caricia./.  Caricia,  affago;  de- 
monstração exterior  de  afic- 
cto,  amizade  ou  benevolen- 
cia. Blanditia,  blandimen- 
tiim :  —  (gemi.)  cousa  que 
custa  caro. 

Cariciar,  a.  (ant.)  Cariciar.  V. 
Acariciar. 

Caricícola.  adj.  (zool.)  Carici- 
cola;  nome  dado  ao  insecto 
que  faz  parte  das  espécies 
do  genero  carice. 

Caricicólogo.  ra,  (bot.)  Ca- 
ricicologo;  aquello  que  se 
occupa  no  estudo  da  carici- 
cologia. 

Caricicolojia.  /.  (bot.)  Carici- 
cologia;  secção  da  botaniçu 


624 


CAE 


que  trata  das  muitas  espe- 
cies do  genero  ccrice. 

CaricicolÓjicO;  ca.  adj.  (bot.) 
Caricicologico  •,  que  se  re- 
fere á  caricicolügia. 

Caiíiciosamente.  adü.  (inus.)  V. 
Cariuosamedie. 

ÜAracioso,  sa.  ad¡.  faut.)  Cari- 
cioso. V.  Cariñotío. 

Caiiíclea.  /.  (zool.J  Cariclea; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros nocturnos,  cuja  única 
especie  é  urna  linda  maripo- 
sa que  se  encontra  na  Eu- 
ropa. 

CÁiiico.  adj.  (anf.  med.)  Deter- 
sivo; remedio  que  limpa  as 
ulceras  e  consome  as  carno- 
sidades. 

Caricóideo.  w,.  (zool.)  Caricoi- 
deo;  genero  pouco  conhecido 
de  zoophytos  fosseis,  que  va- 
rios auctores  têem  julgado, 
erradamente,  serem  figos  pe- 
trificados. 

Cauicolojia.  /.  (bot.)  V.  Cari- 
cicolojia. 

Cakicouto,  ta.  adj.  Miudo  de 
feições;  applica-se  áquelle 
que  tem  feições  diminutas. 

Caricoso,  sa.  adj.  (med.)  Cari- 
coso;  qualificação  emprega- 
da para  designar  os  tumo- 
res, cuja  forma  é  similhante 
á  de  um  figo. 

Cakicuerdo,  -da.  adj.  Circum- 
specto;  applica-se  para  de- 
signar aquelles  que  mostram 
certa  prudencia  e  reserva 
no  semblante. 

Caridad./.  Caridade;  uma  das 
tres  virtudes  theologaes,  que 
consiste  em  amar  a  Deus 
sobre  todas  as  cousas  e  ao 
próximo  como  a  uós  mesmos. 
Charitas,  atis:  —  caridade; 
esmola  ou  soccorro  que  se 
dá  a  alguém,  especialmente 
aquelles  que  a  pedem.  Elee- 
mosyna,  stips  mendicis  ero- 
gata: —  bodo;  o  vinho,  pão 
e  queijo,  ou  outra  qualquer 
comida  que  em  alguns  lo- 
gares dào  aos  concorrentes, 
nas  solemnidades  de  alguns 
santos,  as  confrarias  que  ce- 
lebram a  festa.  Qtioidam  vi- 
iii,  panis  et  casei,  institutis 
solemnium  sacronun  diebus 
a  sodalities  cuique  advenienti 
erogar  i  sólita :  —  (ant.)  ca- 
ridade; convite  que  se  faz  em 
muitos  logares  pequenos, 
por  occasiào  de  fuucções  ou 


CAR       ^ 

exequias  pelos  defunctos:  — 
caridade;  o  amor  que  con- 
sagrámos ao  próximo.  Her- 
manos  de  la  caridad  (rei.); 
irmãos  da  caridade;  ordem 
instituida  em  1540  por  S. 
Joáo  de  Deus,  que  se  con- 
sagrava ao  cuidado  dos  en- 
fermos. Hijos  ó  hermanos  de 
la  caridad;  filhos  ou  irmãos 
da  caridade:  congregação  de 
religiosos  instituida  em  1G17 
por  S.  Vicente  de  Paulo,  que 
se  consagra  ao  cuidado  dos 
enfermos  e  á  educação  dos 
expostos. 

Caridat.  /.  (aiit.)Y.  Escelen- 
cia. 

Caridelantero,  ea.  adj.  (ant.) 
V.  Desvergonzado. 

Caridina.  /.  (:ool.)  Caridiua; 
genero  de  crustáceos  deca- 
podes  macruros,  composto 
de  duas  especies. 

Caridioideo,  EA.  ttdj.  (zool.)  Ca- 
ridioideo:  que  é  parecido  ao 
carangueijo  do  mar :  —  m.  pi. 
caridioideos ;  familia  de  crus- 
táceos, da  ordem  dos  estho- 
matopodes,  que  comprehen- 
de  todos  aquelles  que  pela 
forma  do  corpo  se  parecem 
com  os  caraugueijos  do  mar. 

Caridocloa.  /.  (bot.)  V.  Uro- 
cloa. 

Caridoliente,  s.  Abatido;  diz- 
se  d'aquelle  que  pelo  sem- 
blante denuncia  alguma  pe- 
na ou  cuidado.  Moastitiam 
prceferens. 

Caridoso,  sa.  adj.  (ant.)  Cari- 
doso. V.  Caritativo. 

Cariedon.  m.  Cariedou  (roedor 
de  nozes);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros, 
da  familia  dos  rincophnros. 

Carieida.  /.  (bot.)  Carieida 
(graciosa);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  compos- 
tas eupahoreas,  que  com- 
prehende  uma  só  especie, 
herbácea  e  annual,  origina- 
ria do  cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

Carienojado,  da.  adj.  Tristo- 
nho, enfadado;  diz-se  d'a- 
quelle que  mostra  enfado 
no  semblante. 

Caries,  m.  (med.)  Caries;  en- 
fermidade dos  ossos,  que 
consiste  n'uma  alteração 
particular  do  seu  tecido,  cu- 
jos resultados  são  uma  su- 
puração mais  ou  menos  abun- 


CAR 

dante,  serosa,  de  cor  parda- 
centa e  de  um  cheiro  fétido, 
a  destruição  da  substancia 
óssea  e  a  irregularidade  su- 
perficial da  parte  enferma. 
Caries,  ei :  —  (bof.)  caries ; 
enfermidade  que  ataca  a 
parte  lenhosa  das  23lantas, 
similliante  á  que  se  nota  nos 
ossos  dos  animaes. 

Caeiesa./.  (zool.)  Cariesa  f^rra- 
ciosa);  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  theredilos,  com- 
posto de  duas  especies,  ori- 
ginarias do  Brazil. 

Cariescrito,  ta.  adj.  Bexigo- 
so ;  diz-se  d'aquelle  que  apre- 
senta o  rosto  enrugado  e  pi- 
cado de  bexigas :  —  applica- 
se  também  ao  melão  rugoso 
ou  de  casca  de  carvalho. 

Cariestero.  to.  (zool.)  Caries- 
tero  (gracioso);  genero  de 
insectos  hemipteros,  da  fa- 
milia dos  coreanos,  formado 
á  custa  do  genero  choreo. 

Cariexento,  ta.  adj.  (ant.)  V. 
Desvergonzado. 

Carieya./.  (zool.)  Carieya  (ele- 
gante); genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  ori- 
ginarios de  Cayena  e  da  fa- 
milia dos  lougicornios,  com- 
jDostü  de  uma  só  especie. 

Carifarto,  ta.  adj.  (ant.)  V. 
Cariharto. 

Carifruncido,  da.  adj.  (fam.) 
Carifranzido;  diz-se  d'aquel- 
le que  tem  o  rosto  franzido 
ou  enrugado,  Oris  corrugati 
homo. 

Carigordo,  da.  adj.  (fam.)  Bo- 
chechudo; que  tem  a  cara 
gorda  e  roliça.  Fleni,  inflati 
oris  homo. 

Cariharto,  ta.  axlj.  Applica-se 
áquelle  que  tem  as  faces 
muito  carnudas,  que  tem  o 
rosto  cheio. 

Carihermoso,  sa.  adj.  Bonito, 
formoso;  que  tem  o  rosto 
formoso. 

Carijusto,  ta.  adj.  Hypocrita, 
fingido,  dissimulado. 

Carilargo,  ga.  adj.  (fam.)  Diz- 
se  d'aquelle  que  tem  o  rosto 
comprido.  Oblonga  facie 
homo. 

Carilavado,  Carilucio,  a.  adj. 
(fam.)  Nedio;  applica-se 
áquelle  que  tem  a  cara  lisa 
e  a  tez  brilhante.  Homo  ni- 
tida  facie. 


CAR 

Cakiluengo,  GA.  adj.  V.  Cari- 
largo. 

Cabilla.  /.  dim.  de  Cara:  — 
carinha.  V.  Careta  por  mas- 
cara de  arame:  — folha  ou 
pagina.  Pagina,  ce:  — V. 
Dieziocheno,  moeda. 

Carilleno,  na.  adj.  (fam.)  V. 
Carigordo. 

Carillo,  lla.  adj.  dim.  de  Ca- 
ro na  accepçâo  de  preço  mui 
subido.  Plus  justo  carus:  — 
dim.  de  Caro  na  accepçâo 
de  amado.  Carns,  diledus. 

Carinal.  adj.  (bot.)  Carenal; 
que  se  refere  á  carena  das 
ñores. 

Carinaría.  /.  (zool.)  Carinaria; 
genero  de  moUuscos  gastró- 
podes, animaes  gelatinosos, 
transparentes  como  o  crys- 
tal,  ornados  de  vivas  cores, 
c  cuja  concha  é  tâo  frágil, 
que  raras  vezes  se  encontra 
inteira. 

Carinegro,  ba.  adj.  Carinegro; 
applica-se  áquelle  que  tem 
o  rosto  muito  moreno.  Ore 
subniger,  fuseus. 

Carinífero,  ra.  adj.  (bot.  e 
zool.)  Carenifero-,  diz-se  dos 
orgaos  dos  animaes  ou  ve- 
getaes,  que  téem  uma  ele- 
vação longitudinal  em  for- 
ma de  quilha. 

Carininfo,  fa.  adj.  (fam.)  Que 
tem  o  rosto  afeminado. 

Carinoto.  m.  ('Mol.)  Carinotho 
(dorso  gracioso);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetráme- 
ros, da  familia  dos  longicor- 
nios,  cujo  typo  é  o  carinotho 
raiado,  que  se  encontra  na 
provincia  de  Minas  Geraes 
no  Brazil. 

Carinulado,  da.  adj.  (bot.  e 
zool.)  Carenaiado;  que  tem 
uma  quilha  mui  pequena. 

Cabiñana.  /.  (ant.)  Touca  que 
usavam  as  mulheres  antiga- 
mente, ajustada  ao  rosto 
como  a  das  religiosas. 

Cari.nito.  m.  dim.  de  Cariño. 

Carino,  m.  Carinho,  afieiçào, 
ternura;  amisade  que  se  tem 
a  alguma  pessoa  ou  cousa. 
Amor,  dilectio,  benevolen- 
tia: — carinho;  signal,  ex- 
pressão ou  demonstração  ex- 
terna de  amor.  Usa-se  com- 
mummeute  no  plural.  Arno- 
ris  sigmim,  blandimentum : 
—  (ant.)  anhelo;  desejo  ar- 
dente de  qualquer  covisa. 


CAR 

Cariñosamente,  adv.  mod.  Ca- 
rinhosamente; com  carinho, 
com  ternura  ou  aííecto.  Ami- 
cè,  benevole,  amanter. 

Cariñosísimo,  ma.  culj.  sup.  de 
Cariñoso.  Carinhosíssimo. 

Cariñoso,  sa.  adj.  Carinhoso, 
affectuoso,  terno.  Studiosus, 
amicus,  benevolus :  —  (ant.) 
V.  Enamorado. 

Cariocar.  m.  (bot.)  Cariocar 
(noz);  genero  de  plantas  da 
familia  das  rizoboleas,  com- 
posto de  sete  especies;  sao 
arvores  muito  notáveis,  in- 
dígenas da  America  tropi- 
cal. 

Cariocarpo,  a.  a(0.  (bot.)  Ca- 
riocar po;  que  tem  o  fructo 
similhante  a  uma  noz. 

Cariocatacto,  a.  adj.  (zool.) 
Caryocatacto;  qualificação 
de  certas  aves  que  se  sus- 
tentam de  nozes,  amêndoas 
e  outros  fructos  similhantes, 
partiudo-os  com  grande  des- 
treza. 

Cariocostino.  j??.  (pharm.)  Ca- 
ryocostino;  electuario,  em 
cuja  composição  entra  o  cos- 
to e  outros  estimulantes. 

Cariodafne.  /.  (bot.)  Caryo- 
daphne;  genero  de  j^lantas 
da  familia  das  lauríneas, 
que  comprehende  umas  tres 
especies  originarias  da  ilha 
de  Java. 

CariofilÁceo,  a.  adj.  (bot.)  V. 
Cariofilado. 

Cariofilada.  /.  (hot.)  Caryo- 
philada;  genero  de  plantas 
da  familia  das  rosáceas,  com- 
posto de  varias  especies. 

Cariofilado,  da.  adj.  (bot.)  Ca- 
ryophilado;  qualificação  de 
certas  corolas  regulares, 
compostas  de  cinco  pétalas, 
cujas  unhas,  muito  compri- 
das, estão  cobertas  inteira- 
mente i^elo  tubo  do  cálix: 
— /.  pZ.  caryophiladas ;  fa- 
milia de  plantas  dicotyle- 
doueas,  polypetalas  e  hypo- 
gineas,  que  tem  por  tyipo  o 
genero  cravo. 

CARioFrLARio.  adj.  (zool.)  Ca- 
ryophilario;  que  se  parece 
ou  refere  á  caryophilia:  — 
f.  2^^-  caryophil arias;  ordem 
de  polypos  lapídeos,  cujo 
typo  é  o  genero  caryophilia. 

Cariofilato.  m.  (bot.)  Caryo- 
philato;  genero  de  plantas. 

Cariofileas.  /.  pi.  (bot.)  Ca- 


CAR 


625 


ryophileas ;  familia  de  plan- 
tas. 

Caríofilia.  /.  (zool.)  Caryophi- 
lia; genero  de  polypos  lapí- 
deos, da  familia  dos  litho- 
phitos,  composto  de  varias 
especies,  que  se  encontram 
no  Mediterrâneo  e  no  Ocea- 
no Indico. 

Cariofilina.  /.  (chim.)  Caryo- 
philina;  princiiDÍo  crystali- 
no,  bralico,  insípido  e  ino- 
doro, solúvel  no  ether  e  no 
álcool  fervente,  que  se  ob- 
tém, tratando  o  cravo  da  ín- 
dia pelo  álcool  fervente,  e 
deixando  esfriar  a  dissolução, 

Cariofilo.  m.  (bot.)  V.  Clavel: 
—  V.  Clavero. 

Cariofilodendko.  m.  (bot.)  V. 
Clavero. 

Cariofiloide.  /.  (min.)  Caryo- 
philoide;  pctrificaçâo  calca- 
rea  de  forma  cónica  e  estria- 
da, bastante  parecida  com  o 
cravo  da  índia,  e  que  ter- 
mina em  uma  especie  de  es- 
trella, que  se  estende  até  á 
base  do  cone. 

Cariolobo,  m.  (bot.)  Caryolo- 
bo;  planta  de  Ceylâo. 

Cariopsis.  to.  (bot.)  Caryopse 
(em  forma  de  cabeça);  fru- 
cto secco  indehiscente,  mo- 
nospermo, com  um  pericarpo 
tão  delgado,  que  se  confun- 
de com  os  tegumentos  da  se- 
mente, da  qual  não  pode 
distinguir-se  no  tempo  da 
madureza. 

Carióptero.  ot.  (bot.)  Caryo- 
ptero;  genero  de  plantas 
verbenáceas,  composto  de 
uma  só  especie,  originaria 
do  Mogol,  que  tem  as  folhas 
quasi  inteiras  e  brancas,  e 
as  flores  azues. 

Carioso,  sa.  adj.  (ant.)  Cario- 
so, cariado;  que  tem  caria 
ou  a  ella  se  refere. 

Cariota.  /.  (bot.)  Caryota ;  ge- 
nero de  palmeiras  das  ín- 
dias orientaes,  cujo  typo 
produz  mn  fructo  de  pi'o- 
priedades  causticas,  o  que 
lhes  fez  dar  o  nome  de  ca- 
rióla caustica. 

Carióvoro.  m.  (zool.)  Caryo- 
voro  (devorador  de  nozes); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  cui-culionidos  orthoceros, 
composto  de  urna  só  especie 
originaria  do  Brazil. 


626 


CAR 


Cakipando,  da.  adj.  fant.)  Diz- 
se  d'aquelle  que  tem  a  cara 
cheia  e  arredondada.  Aspe- 
ctu  stiipidus,  stolidns. 

Caeiparejo,  a.  adj.  Siaiilhante, 
parecido  a  outro  no  rosto. 

Caripi.  m.  Caripi;  nome  que 
dão  os  turcos  a  uma  milicia 
de  cavallaria. 

Cakipitillek.  s.  Caripi tiller; 
nome  que  dão  os  turcos  aos 
soldados  mouros  e  aventu- 
reiros. 

Cakipo.  m.  (zool.)  Carypo;  pe- 
queno peixe  do  Orinoco  e  do 
Amazonas,  que  pertence  á 
familia  dos  salmonoides;  é 
temivel  pelas  feridas  que 
faz  com  os  dentes,  que  sao 
cortantes  como  lancetas, 
ás  pessoas  que  se  banham 
n'aquelles  rios. 

Caripteko.  m.  (zool.)  Cariptero 
(aza  graciosa);  genero  de  in- 
sectos lepidópteros,  da  fa- 
miliados  nocturnos,  que  com- 
Ijrehende  quatro  especies, 
notáveis  pelas  formosas  e  va- 
riadas cores  de  suas  azas. 

Caeiraido,  da.  adj.  (fam..)  Des- 
carado, desavergonhado,  im- 
pudente. Fijfvons,  impudens. 

Cariredondo,  da.  adj.  (fam.) 
Cariredondo ;  diz-se  da  pes- 
soa que  tem  a  cara  redonda. 
Facie  rotundus,  orbicidatus. 

Caris,  m.  Caris;  certo  guisado 
que  os  indios  americanos  fa- 
zem com  arroz,  manteiga  e 
hervas,  e  algumas  vezes  com 
peixe  ou  carne,  porén^  sem- 
pre com  muita  pimenta  :  — • 
(zool.)  caris;  genero  de  ara- 
chnides  tracheanos,  da  fa- 
milia dos  gamasos,  que  or- 
dinariamente se  criam  no 
corpo  dos  morcegos. 

Carisa.  /,  (hot.)  Carysa  (gra- 
ciosa); genero  de  plantas, 
da  familia  dos  apocineas, 
que  contém  umas  vinte  es- 
pecies de  arbustos  lactescen- 
tes, da  índia  e  da  Africa 
austral,  algumas  das  quaes 
se  cultivam  nos  jardins  da 
Europa:  —  (zool.)  Carysa; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros, da  familia  dos  no- 
cturnos. 
Carísea.  /.  (ant.  comm.)  Panno 
ordinario  e  pouco  forte,  es- 
pecie de  estamenha. 
Cariseo,  a.  adj.  (hot.)  Carysco ; 
qu.e  se  parece  ou  refere  á 


CAR 

carysa: — /.  pi.  Caryseas; 
tribu  de  plantas  epociueas, 
cujo  typo  é  o  genero  carysa. 

Cariseto.  m.  (ant.  comm.)  V. 
Carisea. 

Carisma.  /.  (rei.)  Carisma;  o 
dom  gratuito  que  Deus  con- 
cede com  abundancia  a  qual- 
quer creatura.  Cliarisma,  ce. 

Cariso.  m.  (zool.)  Caryso  (gra- 
cioso); genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  longicornios, 
composto  de  tres  especies 
originarias  do  Brazil. 

Caristía./.  (ant.)  V.  Carestía. 

Caristoloquia.  /.  (ant.)  (hot.) 
V.  Artemisa. 

Carita.  /.  dim.  de  Cara.  Cari- 
nho. Exigua  fácies. 

Caritat./.  (ant.)Y.  Escelencia. 

Caritatero.  m.  (ant.)  Esmol- 
1er;  aquelle  que  occupava 
certa  dignidade,  que  anti- 
gamente havia  na  igreja  me- 
tropolitana de  Saragoça. 

Caritativamente,  (adv.  mod.) 
Caritativamente,  caridosa- 
mente, com  caridade.  Pie, 
misericorditer. 

Caritativo,  va.  adj.  Caritativo ; 
aquelle  que  pratica  a  virtu- 
de da  caridade:  —  caritati- 
vo; applica-se  também  ás 
cousas  que  dimanam  d'esta 
virtude.  Fius,  cliaritate  jla- 
grans. 

Caritobléfaro.  m.  (hot.)  Cari- 
toblepharo  (j^alpebra  formo- 
sa); arbusto,  de  cujo  sueco 
se  serviam  os  antigos  para 
tingirem  as  pálpebras. 

Caritonia.  /.  (zool.)  Caritho- 
nia;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 
milia dos  serricornios,  e  da 
tribu  dos  buprestidos. 

Cariz,  m.  (naut.j  Cariz;  o  as- 
pecto claro  ou  carregado  que 
apresenta  a  atmosphera  ou 
o  horisonte. 

Carjilia.  m.  (hot.)  Cai-gilia ; 
genei-o  de  plantas  da  fami- 
lia das  ebenáceas,  que  com- 
prehende  duas  especies  de 
arbustos  da  Nova  Hollanda. 

Carla./,  (comm.)  Carla;  pan- 
no pintado,  das  Indias,  que 
se  faz  em  uma  aldeia  d'este 
nome. 
Carlan.  m.  (ant.)  Juiz;  em  al- 
gumas partes  de  Aragão, 
aquelle  que  tem  certa  juris- 
dicção  e  direitos  em  algum 


CAR 

territorio.     Jiidex     quidam 
apud  Aragonenses. 

Carlanca.  /.  Colleira;  arma- 
dura feita  de  ferro,  ou  couro 
muito  forte,  com  umas  puas 
também  de  ferro  voltadas 
para  fora,  que  serve  para 
armar  o  pescoço  dos  mas- 
tins, contra  as  mordeduras 
dos  lobos.  Millas,  i :  —  (fig. 
fam.)  estratagema,  artifi- 
cio, picardia,  manha.  Usa- 
se mais  commummente  no 
plural.  Calliditas,  astutia: 
—  pi.  (germ.)  collarinho  da 
camisa. 

Carlancón,  m.  (fig.  fam.)  Ma- 
nhoso; homem  astuto,  artei- 
ro, que  usa  de  muitas  ma- 
nhas e  artificios.  Astutas, 
callidas. 

Carlanía.  /.  Em  algumas  par- 
tes de  Aragão,  a  dignidade 
de  Carlan,  e  o  territorio  que 
lhe  está  sujeito.  Dignitas 
qua'dam  cmt  ditio  apud  Ara- 
gonenses. 

Carlear,  n.  V.  Jadear. 

Carleta.  /.  Carleta;  especie 
de  ardósia  que  se  encontra 
em  Angers :  —  (art.)  lima 
que  serve  para  desbastar  o 
ferro. 

Carlin.  m.  (ant.)  Carlin  ou  car- 
lino;  moeda  de  prata,  que  se 
cunhou  no  tempo  do  impera- 
dor Carlos  V,  de  quem  tomou 
o  nome.  Nammus  Carolinus. 

Carlina.  /.V.  Carlin  :  —  (hot.) 
carlina;  genero  de  plantas, 
da  familia  das  synantherias, 
tribu  das  cinareas,  compos- 
to de  umas  quinze  especies 
herbáceas,  vivazes,  de  caule 
pequeno,  folhas  espinhosas 
e  flores  hermaphroditas. 
Crescem  nos  paizes  monta- 
nhosos da  Asia,  Africa  e  Eu- 
ropa, e  especialmente  nos 
Alpes  e  Pyrinéus. 

Carlíkeo,  a.  adj.  (hot.)  Carli- 
neo;  que  se  refei-e  ou  similha 
á  carlina :  -  /.  j}l.  carlineas ; 
secção  de  plantas,  da  fami- 
lia das  synantherias,  tribu 
das  cinareas,  cujo  typo  é  o 
genero  carlina. 

Carlinga.  /.  (naut.)  Carlinga; 
assento  estabelecido  solida- 
mente e  formado  de  uma  pe- 
ça de  maneira  com  um  en- 
talhe praticado  em  sitio  con- 
veniente, onde  possa  encai- 
xar o  pé  do  mastro,  que  lhe 


CAR 

ha  de  descausar  em  cima. 
Trabis  in  carinas,  cavilas 
qíia  maliis  inseritur  et  fir- 
matur:  —  Y.  Balsa;  na  sua 
segunda  accepção :  —  (ant.J 
V.  Sobreqidlla. 

Carlino.  m.  Carlino^  nome  de 
muitas  moedas  de  oiro,  cor- 
rentes na  Sardenha. 

Carlostodianos,  xas.  s.2)l-  (reí.) 
V.  Luteranos. 

Cakludovica.  /.  (bot.)  Carlu- 
dovica;  genero  de  palmeiras, 
que  comprehende  cinco  es- 
pecies do  Perú. 

Carkvoodia./. (bot.)  Synonymo 
de  Cordilina. 

Carmantina./.  (bot.jy.  Justicia. 

Carmel,  m.  (bot.)  Carmel; 
planta  muito  commum,  de 
natureza  herbácea,  cujos 
caules  sustentam  uma  espi- 
ga carregada  de  muita  se- 
mente. Conchis,  is. 

Carmelina./.  Carmelina;  l;i  de 
vicunha,  de  segunda  classe. 

Carmelita,  s.  Carmelita;  reli- 
gioso ou  religiosa  da  ordem 
do  Carmo.  Carmelitanus,  a, 
um: — /.  (bot.)  Carmelita; 
flor  da  planta  chamada  ca- 
pucliinha :  —  carmelita ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compostas,  que  consta 
de  urna  só  especie  herbácea, 
vivaz,  de  flores  amarellas, 
que  cresce  no  Chili. 

Carmelitano,  na.  adj.  Carme- 
litano; pertencente  á  ordem 
do  Carmo.  Carmelitanus,  a, 
um: — Affua  carmelitana  (fr. 
pharm.);  agua  carmelitana; 
álcool  distillado  com  as  fo- 
lhas da  herva-cidreira. 

CÁRMEN,  m.  (rei.)  Carmo;  or- 
dem regular  de  religiosos, 
que  toma  o  seu  nome  do 
monte  Carmello;  foi  funda- 
da no  século  xir.  Ha  os  cal- 
çados e  descalços.  Também 
ha  conventos  de  freiras  d'es- 
ta  ordem,  calçadas  e  descal- 
ças. Carmelitanus  ordo:  — 
(p.  Gr.)  quinta  com  horta 
ou  jardim,  que  serve  para 
recreio  no  verào.  Hortus,  vi- 
ridarium :  —  especie  de  me- 
tal:  — .V.  Verso. 

Carmenador,  ra.  s.  Carmea- 
dor;  aquelle  que  carmeia  lã. 
Carminator,  ris. 

Carmenadura.  /.  Carmeadura; 
acçào  e  efteito  de  carmear. 
Carminatio,  onis. 


CAR 

Carmenar,  a.  Carmear;  limpar 
a  là,  tirando-lhe  os  nós,  pa- 
ra que  se  possa  trabalhar. 
Carminare :  —  (fig.fam.)Y. 
Repelar :  —  (fig.  fam.)  car- 
dar; tirar  a  aiguem  todo  o 
dinheiro  ao  jogo.  Lndentem 
pecunia  emungere. 

Carmes,  m.  (zool.)  Carmes;  in- 
secto, que  se  cria  no  roble, 
do  qual  se  extrahe  a  cor  es- 
carlate muita  viva,  e  que 
d'ahi  tomou  o  nome  de  car- 
mezim.  Cocei  vermiculus. 

Carmisí.  adj.  Carmezim;  ap- 
plica-se  aos  pannos  tintos, 
de  uma  cor  de  purpura  mui- 
to viva.  Usa-se  também  co- 
mo substantivo.  Purjntreus, 
a,  um:  —  m.  carmezim;  o  pó 
que  sáe  da  cochonilha,  e  que 
serve  também  para  tingir 
d'esta  cor.  Pulvis  p)urpu- 
rens. 

Carmesia.  /.  (bot.)  Carmesia; 
anemona  encai-nada  carme- 
zim. 

Carmesin,  Carmeso,  sa.  adj. 
(ant.)  V.  Carmesí. 

Carmicas.  s.  pi.  (rei.)  Carmi- 
cas;  individuos  de  uma  sei- 
ta budhista,  que  se  occupam 
menos  na  contemplação  do 
que  na  pratica  das  boas 
obras. 

Carmín,  m.  Carmim ;  especie  de 
pasta  de  cor  vermelha  mui- 
to viva,  que  se  faz  da  co- 
chonilha, ou  do  pau  do  Bra- 
zil  e  pedra  hume,  e  que  se 
emprega  muito  na  pintura. 
Purpurissum,  i : — carmim ; 
a  côr  natural,  similhante  ao 
carmim,  e  assim  se  diz:  el 
carmin  de  sti  rostro,'  o  car- 
mim de  seu  rosto.  Rubor, 
jjurpureus  color:  —  bc<jo; 
carmim  inferior ;  aquelle  que 
se  faz  de  gesso  fino  e  cocho- 
nilha. Purpurissum  infe- 
rius: — (bot.)  carmim;  espe- 
cie de  rosa  de  poucas  folhas 
e  de  côr  muito  viva  que 
nasce  nos  campos  sem  cul- 
tura. Rosa  purpurea  silves- 
tris. 

Carmina.  /.  (chim.)  Carmina; 
materia  corante  da  cochoni- 
lha. A  sua  côr  de  purpura 
muito  viva  derrete-se  a  um 
calor  de  50",  dissolve-se  na 
agua,  e  permanece  inalterá- 
vel em  presença  da  luz.  Os 
ácidos  dissolvem-na  e  con- 


CAR 


627 


vertem  a  sua  côr  em  escar- 
late. 

Carminante,  p.  a.  (ant.)  de 
Carminar. 

Carminar,  a.  (ant.)  V.  Espeler. 

Carminatía.  /.  (bot.)  Carmina- 
thia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  comjDostas  eu- 
pathorieas,  composto  de  uma 
só  especie  annual  que  cres- 
ce no  México. 

Carminativo,  va.  adj.  (med.) 
Carminativo ;  applica-se  aos 
remedios  próprios  para  fa- 
vorecer a  expulsão  de  gaz 
do  canal  intestinal,  e  para 
acalmar  as  dores  que  pro- 
duzem. 

Carmíneo,  nea.  adj.  Carmíneo; 
da  côr  do  carmin,  similhan- 
a  elle. 

Carminiforme.  adj.  (poet.)  Car- 
miniforme ;  que  tem  a  for- 
ma de  verso,  de  poema. 

Carmiquelia.  /.  (bot.)  Carmi- 
quelia;  genero  de  plantas 
da  familia  das  leguminosas, 
composto  de  uma  só  espe- 
cie, que  é  uma  arvore  notá- 
vel da  Nova  Hollanda. 

Carmona.  /.  (bot.)  Carmona; 
arbusto  das  ilhas  Mariannas. 

Carmosino.  m.  (zool.)  Carmosi- 
no  (agradável);  genero  de 
aves,  que  comprehende  uma 
secção  de  papagaios. 

Carnacero,  RA.  s.  (ant.)  Carni- 
ceiro, carnívoro. 

Carnación.  /.  (ant.)  Encarna- 
ção ;  côr  de  carne  viva :  — 
(braz.)  encarnação ;  usa-se 
no  brazão  para  designar  to- 
das as  partes  do  corpo  hu- 
mano, particularmente  da 
cara,  mãos  e  pés,  quando  se 
representam  ao  natural. 

Carnacha.  /.  (ant.)  Carne  cor- 
rompida :  —  cousa  podre  e 
fétida. 

Carnada.  /.  Ceva ;  isca  que  se 
faz  de  carne  para  pescar,  e 
também  para  caçar.  Esca 
carnea  piscatoria,  sive  ve- 
natoria. 

Carnaje,  m.  Carnagem ;  a  car- 
ne feita  em  taçalhos  e  sal- 
gada, de  que  se  fornecem 
os  navios.  Caro  salita  et 
frustatim  secta  in  usum  na- 
vigantium:  —  (ant.)  cai-na- 
gem;  grande  destroço  ou 
mortandade  que  resulta  de 
uma  batalha. 

Carnal,  adj.  Carnal ;  que  per- 


628 


CAR 


tence  á  carne.  Carnet/s, 
a,  um:  —  carnal,  lascivo, 
luxurioso,  impudico,'  Lihidi- 
nosus,  a,  um :  —  (fiff-J  car- 
nal, mundano;  dema.sinda- 
mente  apegado  ás  cousas  do 
mundo ;  diz-se  d'aquelle  que 
olha  somente  para  as  cousas 
da  terra,  nao  se  lembrando 
do  céu.  Carnalis,  terrenus: 
— V.  Hermano,  Primo,  So- 
brino y  Tio:  —  VI.  carnal; 
o  tempo  do  anuo  que  nao  é 
quaresma.  Ca^niun},  !^dev,da- 
rum  tempvs. \^,^^.^^,  ,  , 
Carnalidad.  /,  Cai'íialidade, 
sensualidade;  o  vicio  e  de- 
leite da  carne.  Libido,  libi- 
dinosa voluptas :  — ■  qualida- 
de do  quG¡  ç^qai-JííjiI. 
Carnalísij^^,  .mAj  ,a^dj,.  sup.  de 

Carnul,.  / ' 

Carnalmentk.  adi:  Carnalmen- 
te ;  com  carnalidade,  sen- 
sualmente, luxuriosamente. 
Libidinose,  volupLuost,  lu- 
xuriosh.  _  ,  ,,  ,1,'  |,.,. 
Carnario,  a.  adj.  V .  ¡(^(^■^n,í^vpro. 
CarnayjVl.  m.  Carnaval ;  o 
tempo  de  festa  e  diverti- 
mentos, que  precede  a  qua- 
resma, o  qual  costuma  ccle- 
brar-se  cqin  bailes,  masca- 
ras, etc. :— Y.  Carnestolen- 
das. ,  ,  _^  ^^ ,  ^  ,  /.  ; 
Carnaza.  /.  Qa^naz;  ,9;  .^yesso 
das  pelles  pu  a  parte  inter- 
na que  está  em  contacto  com 
a  carne.  Corii  pars  interior: 
—  (fam.)  carnaça ;  abundan- 
cia de  carne.  Nimia  ia  epu- 
lis  carnium  copia,  nhertas. 
Carne.  /.  Carne;  a  parte  mus- 
cular dos  animaes  conside- 
rada como  alimento,  e  que 
se  vende  publicamente.  Ca- 
ro, cibaria  caro:  —  (fiff-) 
carne;  np  jogo  do  encarne 
a  parte  que  é  alguma  cousa 
concava,  e  apresenta  uma 
figura  em  S,  contraria  á 
parte  lisa.  Tali  lusorii  pars 
concava:  —  carne;  a  comi- 
da que  se  compõe  de  ani- 
maes terrestres  ou  de  aves, 
em  contra2:)osição  á  dos  ani- 
maes aquáticos,  que  se  cha- 
ma peixe.  Obsonium  ex  car- 
ne:— (fiff.J  carne;  parte  mol- 
le  da  fructa,  que  é  coberta 
pela  pelle  ou  casca.  Fnis- 
tuum  pulpa,  pars  ediUs: — 
carne;  um  dos  tres  inimigos 
da  alma,  que  inclinam  á  sen- 


CAR 

sualidade  e  lascivia.  Libido, 
inis:  —  ahogada;  carne  gui- 
sada ú  maneira  de  e^^tofada. 
Obsonii  genus:  —  de  mem- 
brillo ;  compota  de  niíiriiiello ; 
conserva  que  se  faz  com  a 
fructa  domarmellciro,  Ma- 
Inm  cydoneum  m.çll,e  av,t  sac- 
charo  conditum:  —  de  pelo,' 
carne  de  pello;  a  carne  do 
coelho  e  de  outros  auimaes 
de   caça   menor,   que   têem 
pello.  JPilosi   anirtialis  caro 
edilis :  ■ —  de  p)lama ;  .  carne 
de  penna;  a  das  aves  que 
sei"vem  para  recreio  e  sus- 
tento,   como  gallinhas,  pa- 
vões,   pombos,    etc.    ^vinm 
caro    edilis:  —  de   sábado; 
carne  do  sabbado;  despojos 
e  gorc^ura  dos  aniniae^í,  que 
antigamente  era  permittido 
comer  n' este  dia.  Pecvdnm 
extrema    et  ¡nguedo    quibíis 
vesci  sabbatis  olim  licebcd: 
■ —  momia.  V.    Caromomda : 
—  momia  (fam.);  carne  de 
fevera ;  diz-se  da  carne  que 
se  vende  no  açougue,  quan- 
do uào  tem  osso  e  é  dç,  parte 
escolhida.  Pulpa,  a¡;;-r-nue- 
va;  carne  nova;  é  a,  que  se 
vende  pela  paschoa  da  re- 
surreiçào,  por  ser  a  primei- 
ra que   se  come  depois  da 
quaresnia.  Usa-se  mais  com- 
mummente  no  plural.  Car- 
eles dapibus  paschalibus  des- 
finatce: — sin  hueso  (fig.fam.); 
carne  sem  osso;  convenien- 
cia  ou   emprego    de  milita 
utilidade,  e  de  pouco  ou  ne- 
nhum trabalho.  Múnus,  offi- 
ciu,m   ntile,   incomm.ode   ex- 
pers :  —  viva ;   carixe   viva ; 
na  ferida  ou  chaga,  diz-se 
d'aquella  que  está  sã,  para 
a  distinguir  da  que  tem  ma- 
teria ou  está  em  putrefac- 
çao.    Caro   vegeta:- — carne 
cria  y  pezes  agua  fria  (rif.); 
carne  carne  cria,  e  peixes 
agua  fria;  dá-se  a  entender 
com  este  rifào,  que  a  carne  é 
um  alimento  mais  substan- 
cial que  o  peixe : — de  2-}l'ima 
quita  dei  rostro  la  arruga; 
carne  de  penna  tira  do  rosto 
as  rugas;  dá-sc  a  entender 
que    engordam    geralmente 
aquelles  que  comem  regala- 
damente. Xíi-ui^^ui    SC    diz: 
carne  de  pluma  siquiera  de 
grua;  cai'ue  de  peana,  ain- 


CAR 

daque  seja  de  grou :  —  que 
crece    no   puede   estar   sino 
mece;  carne  que  está  a  cres- 
cer nào  pódç  estar  sem  me- 
,  ,xer;  rifào  que  explica  quão 
.próprio  ,é  dos  munpebos    o 
.l^rincar,  c  não  estarem  quie- 
.  tos,;  -:—  y   sangre; ,  carne    c 
sangup;  diz-se  dos  irmãos  e 
parentes  mais  laroximos.  Pro- 
pinqui    consanguinei:  — sin 
hueso  no.  sç,(^a  sino  a  don 
Bueso;   rj^áo    irónico    com 
que  se  deuota  a  preferencia 
com  que  se  costuma  tratar 
os  ricos  e  poderosos.  Aven- 
tarse las  carnes,  (fr.p.  Extr.); 
corromper-se  as  carne^;  diz- 
se  da  carne  quando  cheira 
mal  ou  começa  9,  apodrecer. 
Po^tere,  putresccre.  Cobrar, 
echar    ó  toma.r  carnes  (fr. 
fam.);  cobrar,  deitar  ou  to- 
mar carnes;  dia-sc  (3'aquel- 
le,  qiie  estava  abatido,  e  que 
vae  engordando.  Pinguesce- 
re.  Criar  carnes  (ft:.);  criar 
carnes  ;  ir  cngordancÍ.o.  Pin- 
gil^eSiCerç,   ,  crassescc^'e,  ,  En 
cpLrnes    ç>,  .en..  vivas   carnes 
(mod.  adv.);  ,nj|!  ,çm  i^cllo, 
epi  coiro.  Hacer  carne  (fr.); 
fazer  carne;  fallando  dos  ani- 
maes   carnívoros,    significa 
matar,  fazer  cai-niceria.  Cte- 
dcre,  tmcidare  • —(fr_^  ferir 
ou  maltratar  outrenit  Vulnus 
infigere:  —  y  sangre  de  al- 
guna cosa  (fr.  fam.);  tirar  a 
carne  e  o  sangue  de  alguma 
cousa;  aproveitar-se  ou  ser- 
vir-se    de    qualquer    cousa 
alheia,  como  se  fora  própria, 
sem  pensar  em  restitui-la  ou 
paga-la.  Bem  alienam  in  pró- 
prios usus  convertere.  Ni  es 
ccirnc  ni  pescado  (fr.fig.); 
não  c  carne  uem  peixe ;  ex- 
plica-se  cpm  esta  phrase  a 
inutilidade  ou  inaptidãç  de 
qualquer  pessoa,  qup  é  to- 
talmente destituida  de  prés- 
timo. Neque  prodest,  neque 
obest.  No  esici  la  carne  en  el 
garabato  por  falta  de  gato 
(rif.);  nunca  falta  um  testo 
para    uma   panella;    diz-se 
comniummcntc  das  mulhe- 
res, que  uào  deixam  de  ca- 
sar   por    falta    de   preten- 
dentes mas  por  íilgura  ou- 
tro, motivo.  Poncr  toda   la 
carne  en  el  asador  (fr.);  ar- 
riscar a  fortuna  toda;  diz- 


CAR 

se  d'aquelle  que  arrisca  de 
lima  vez  tudo  quanto  fem, 
sem  reservar  cousa  alguma. 
Omnia  hona  in  sortem,   in 
X>ericulum  mitlere.  Quien  co- 
me la  carne,  que  roa  el  hueso 
(rif.J;  quem  come  a  cai-ne 
que  roa  o  osso;  emprega-se 
para  dar  a  entender  que  as 
conveniencias     e    proveitos 
hão  de  gosar-sc  com  os  tra- 
balhos e  penas  que  Ilies  são 
inherentes.  Ctd  commodum, 
et  incommodum.  Ser  de  car- 
ne y  hueso  (fr.  fig.  fam.);  ser 
de  carne  e  osso ;  emprega- 
se  para  dar  a  entender  que 
qualquer  pessoa  sente,  co- 
mo as  outras,  os  incommo- 
dos  e  trabalhos  d'esta  vida. 
Infermitatihus corporis,  ani- 
mique  effectionihus  ohnoxium 
esse.  Temblar  las  carnes  (fr. 
fig.  fam.);   tremer   as  car- 
nes;   ter   grande    medo   ou 
horror   de   qualquer  cousa. 
Pertimesccre,  horrerc.  Tener 
carne  de  perro  (fr.  fam.); 
ser  de  ferro;  diz-se  de  qual- 
quer pessoa  forte,  que  resis- 
te aos  males,  ás  intemperies: 
que  tem  muita  paciencia,  e 
sangue  frio,  para  encarar  as 
cousas.    Laboris   ^xtííoííew 
esse."   —  carne;    o    homem 
mundano   em  contraposição 
ao  homem   todo  espiritual: 
—  carne;  na  Sagrada  Escri- 
ptura  significa  a  humanida- 
de, e  natureza  humana:  — 
carne;  o  homem  considerado 
na    sua    propensão    jiara   o 
peccado: — carne;    a    pelle 
das    pessoas :  —  de    grajo 
(fr.);  carne  de" gralho;  diz- 
se  da  carne  que  é  negra  e 
secca:  —  muerta;    carniça; 
carne  morta.  Color  de  carne 
de  donceUa.V.  Color.  Abrir- 
se las  carnes  (fr.  fig);  ar- 
ripiar-se   as   carnes ;    expe- 
rimentar  urna  sensação  pe- 
nosa e   de  medo,   ao  ouvir 
contar,  ao  trazer  ti  memoria 
ou  ao  presenciar  alguma  ca- 
tastrojibe  ou  successo  terrí- 
vel. PeíY/e)-coj-«ps  (fr.);  per- 
der carnes ;  ennnagrecer,  en- 
fraquecer. Primeras  carnes; 
primeiras  carnes;  em  algu- 
mas partes  são  as  de  poi-co 
que  se  mata  pelo  Santo  An- 
dré. Tomar  la  mujer  en  car- 
nes (fr.  fig.);  receber  a  mu- 
so 


CAR 

Iher  sem  dote.  Ser  uña  y 
carne;  ser  unha  com  carne; 
ser  muito  amigo  de  outrem: 
—  (esculpt.  e  pinf.)  encarna- 
ção; toda  a  imitação  da  car- 
ne humana,  contando  não 
somente  com  o  colorido  que 
ella  apresenta,  mas  tam- 
bém com  a  sua  porosidade  e 
mais  qualidades  correspon- 
dentes :  — (med.J  carne;  ali- 
mento tirado  do  reino  ani- 
mal que,  pelas  suas  proprie- 
dades nutritivas,  se  divide 
em  duas  grandes  secções, 
que  vem  a  ser :  carne  bran- 
ca e  vermelha. 
Caeneadismo.  m.  (philos.)  Car- 
neadismo ;  doutrina  philoso- 
phica  de  Oarneades. 
Cauneadista.  adj.  (philos.)  Car- 
neadista;  que  tem  relação 
com  a  doutrina  de  Carnea- 
des:  — m.  carneadista;  aquel- 
lo que  segue  a  doutrina  d'es- 
te  philosopho. 
Carnear,  n.  (p.  A.)  Matar  as 

rezes. 
Carneceria.  /.  (ant.)  V.  Carni- 
cería. 
Carnecica,  i.la,  ta.  /.  dim.  de 

Carne. 
Carnecilla. /.  Pequena  carno- 
sidade que  se  forma  em  qual- 
quer liarte  do  corpo.  Carun- 
cida,  (c. 
Carneo,  ea.  adj.  (ant.)  Carneo, 
carnoso ;  que  tem  carne :  — 
camerino ;  que  é  da  cór  da 
carne. 
Carnerada.  /.  Carneirada ;  re- 
banho de  carneiros.  Arietum 
grex. 
Carneraje,    m.    Contribuição 
que  se  paga  pelos  carneiros. 
Carnerario,  m.  (jj.  Ar.)Y.  Car- 
nero, Osario, 
Carnereamiento. 7??. Coima;  pe- 
na pecuniaria  que  se  paga 
l^or   entrarem  os   carneiros 
em  alguma  parte  e  fazerem 
damno.  Muleta  irrógala. pro- 
pter    damnum    ab    arictum 
grege  arvis  illafum. 
Carnear,  a.  Encoimar;  multar 
alguém  jior  metter  seus  re- 
banhos a  fazer  damno  em 
campos  alheios.  Mulctam  exi- 
gere  propter  damnum  arvis 
ab  arietibus  illatum. 
Carnerero,    in.    Carneireiro ; 
pastor  de  carneiros.  Arietum 
pastor,  custos. 
Carnertl.  «r(/.  Carneiril;  diz-se 


CAR 


629 


do  campo  aonde  pastam  re- 
banhos de  carneiros.  Pascua 
arietina. 
Carnero,  m.  Carneiro,  ossário; 
logar    aonde  se  lançam   os 
ossos  que  se  tii*am  das  sepul- 
turas. Ossarium,  vi:, — jazi- 
go de  familia,  que  costuma 
ha-s'er  em  algumas  igrejas, 
elevado  uma  vara  acima  do 
solo.  Tumba,  ttimulus,  sepul- 
chrum:  ■ — ^ valla;  logar  aonde 
se  lançam  os  corpos  dos  de- 
funtos. Polyandrium,  i:  — 
(ant.)  despensa  em  que  se 
guarda  a  èarne:  —  (p.  Ar.) 
carneira;  pelle  de  carneiro 
curtida.  Arietinum  corium: 
—verde;    carneiro    verde; 
guisado  de  carneiro,  partido 
em  pedaços  e  adubado  com 
perrexil,  alhos  partidos,  etc. 
Caro  vervecina,  alliis  et  pe- 
troselino condita.  Echar  al 
carnero  (fr.);  atirar  á  rua; 
desprezar  alguma  cousa  ]ior 
ser  de  pouca  estimação.  No 
h  ay  tales  ca  meros  (fr.  fam.)  ; 
não  ha  tal  cousa,  não  é  as- 
sim. Fabulo;,  ar  um.  El  car- 
nero encantado  que  fué  por 
laua    y    volvió    trasquilado 
(rif)  V.    La7ia    no  mesmo 
rifão:  —  (astron.    inus.)    V. 
Aries : — (mil.  ant. )Y .Ariete, 
machina     militar  :  —  (zool.) 
carneiro;  mammifero  rumi- 
nante, de  mediano  tamanho, 
coberto  com  um  pello  com- 
prido chamado  lã,  de  per- 
nas delgadas,  cornos    ocos, 
persistentes,  encurvados  em 
espiral,    e  estriados  trans- 
versalmente, cabeça  arquea- 
da  e   cauda   curta   e    pen- 
dente. Chamam    os    hespa- 
nhoes  especialmente  carnero 
,ao  macho  castrado;  cordero, 
ao  pequeno  de  ambos  os  se- 
xos, e  morueco,  carneiro  cas- 
tiço ou  de  semente,  ao  ma- 
clio  inteiro,  que  serve  para 
a  padreação.  Aries,  etis :  — 
adalid;  borreco,  carneiro  de 
guia:  — ciclan;  carneiro  tes- 
ticondo  ou  anorehido;  o  que 
tem    os   testículos   occultos 
dentro  do  corpo  e  não  pen- 
dentes, como  é  natural.  Ver- 
■vex,  ecis : — de  cinco  cuartos; 
carneiro  de  cinco  quartos; 
ruminante  de  Africa  de  cau- 
da mui  volumosa  e  de  cor- 
7I0S  menos  retorcidos  que  os 


630 


CAR 


do  carneiro  commum.  Aries 
lybicus :  —  de  dos  dientes; 
carneiro  de  dois  dentes;  o 
que  passa  de  um  anuo  até 
que  entre  no  terceiro :  — •  de 
simiente;  carneiro  de  semen- 
te;  o  que  se  guarda  para  a 
padreaçào.  Aries  admissa- 
rius:  —  de  Islândia;  carnei- 
ro mais  pequeno  que  o  hes- 
pauhol;  a  suíi  la  é  grossa  e 
de  urna  cor  parda  averme- 
lhada, e  tem  quatro,  seis  ou 
mais  cornos.  E  próprio  da 
Islândia,  das  ilhas  de  Feroe 
e  costas  de  Noruega:  —  de 
la  tierra.  V.  Alpaca :  —  in- 
gles; carneiro  iuglez;  o  que 
tem  a  lã  mui  comprida  e  fina, 
e  carece  de  cornos:  — llano; 
carneiro  capão;  o  castrado: 
—  merino;  carneiro  merino; 
o  de  melhor  casta,  e  cuja  la 
é  das  mais  finas  e  procura- 
das. Esta  variedade,  geral- 
mente propagada  em  Hes- 
panha,  parece  tirar  a  sua 
origem  de  rebanhos  importa- 
dos da  Berbéria :  —  morvan; 
carneiro  morvan,  ao  qual 
chamou  Bution  ovelha  das 
Indias;  tem  pernas  compri- 
das e  um  pello  pouco  simi- 
Ihante  á  la.  E  originario  da 
costa  de  Guiné,  e  os  Hollau- 
dezes  o  trouxeram  para  a 
Europa. 

Carneruno,  na.  adj.  Acar- 
neirado;  pertencente  ao  car- 
neiro ou  que  tem  similhan- 
ça  com  elle.  Arietinus,  a, 
um. 

CarnescePvÍa.  /.  (ant.)  V.  Car- 
nicería. ' 

Carnestolendas.  /.  pi.  Carna- 
val; os  tres  dias  que  prece- 
dem a  quarta  feira  de  cinza. 
Bacchanalia ,  t  riduum  p  race- 
dens  jejuniwm  quadragena- 
rium  apud  chrislianos. 

Carneval.  m.  (ant.)  V.  Carna- 
val. 

Carnicería./.  Carnicería,  açou- 
gue; casa  publica  onde  se 
corta  6  vende  carne  a  peso 
e  por  miúdo,  para  o  provi- 
mento commum.  Macellum, 
taberna  carnaria :  —  (fig-J 
carnicería;  destroço  e  mor- 
tandade de  gente,  que  se  faz 
na  guerra  ou  em  outros  ca- 
sos similhautes.  Co'des,  sf  ru- 
ges. Hacer  carnicería  (fr. 
fam.);  fazer  carnicería;  fa- 


CAR 

zer  muitas  feridas  ou  cortar 
muita  carne  a  alguém.  Ali- 
quem  pluribus  vulneribus  af- 
ficere,  lacerare,  laniare.  Pa- 
rece carniceria  (fr.  fam.); 
parece  um  açougue;  diz-se 
de  um  grande  ruido,  de  unia 
grande  confueão.  Tahernam 
carnariam  loquentium  in- 
cnndita  vociferatio  referf.\ 

Cauniceril.  adj.  [ant.)  Perten- 
cente á  carniceria.  Lania- 
rius,  af  um. 

Carnicero,  ra.  s.  Carniceiro; 
o  que  publicamente  vende 
e  pesa  a  carne.  Lanio,  onis: 

—  adj.  carniceiro;  que  se 
ceva  em  carne,  que  se  nutre 
de  carne;  applica-se  a  al- 
guns auimaes,  como  lobo, 
corvo,  etc.  Carnivorus,  a, 
um :  —  diz-se  da  devesa  onde 
pastam  as  rozes  destinadas 
para  a  matança.  Arieiinum 
pascuiim : — (fig.)  carniceiro ; 
diz-se  do  liomem  cruel,  san- 
guinario, inhumano.  Sangni- 
narius,  criidelis :  ■ — ■  (fam.) 
carniceiro;  que  come  inuita 
carne.  Carnivorvs,  carnium 
edax.  Libra  carnicera.Y.  Li- 
bra:—  m.  pi.  (zool.)  carni- 
ceiros; ordem  de  mammife- 
ros,  que  se  alimentam  de 
subdíancias  animaes,  e  cu- 
jos principaes  typos  são :  o 
leào,  tigre,  etc.  Seus  cara- 
cteres geraes:  dentes  mo- 
lares mais  ou  menos  com- 
primidos, estomago  pequeno 
e  simples,  e  intestinos  curtos : 

—  carniceiros;  familia  de  in- 
sectos da  ordem  dos  coleó- 
pteros pentameros,  fundada 
por  Latreille,  e  dividida  em 
duas  secções,  os  terrestres, 
que  comprehendam  duas  tri- 
bus e  os  aquáticos,  que  só 
comprehendem  uma. 

Carnicol,  m.  Unha  ou  materia 
cornea  que  cobre  o  pé  do 
porco,  vacca,  ou  outro  ani- 
mal dos  que  o  tem  rachado. 
Talus,  astragulus:  -  V.  7'«- 
¿a  .•-;- calcáneo ;  osso  do  cal- 
canhar :  — p>l.  (ant.)  caj^'ni- 
cola;  especie  de  jogo,  em  que 
serviam  de  dados  os  ossos 
do  pé  da  vacca  ou  do  car- 
neiro. Tali  ludus. 

Carnificación.  /.  (med.)  Carni- 
ficação ;  transformação  de 
certos  tecidos  em  uma  sub- 
stancia que  offerece  simi- 


CAR 

Ihança  com  a  carne  ou  com 
o  tecido  muscular. 

Carnificarse,  r.  (med.)  Carni- 
ficar-se;  fallando  de  alguns 
tecidos  do  corpo  humano, 
transformar-se  em  uma  sub- 
stancia similhante  á  carne. 

Carnífice.  to.  (ant.)  Carnifice, 
algoz,  verdugo :  —  (chim.) 
carnifice;  nome  que  davam 
ao  fogo  os  antigos  alchimis- 
tas,  quando  o  empregavam 
para  proseguir  os  seus  tra- 
balhos de  investigação  so- 
bre a  pedra  philosophal. 

Carnificina.  /.  Carnificina.  V. 
Carnicería  :  —  cadafalso  ou 
supplicio.  E  palavra  usada 
caprichosamente  por  alguns 
auctores. 

Carniforme.  adj.  Carniforme; 
que  tem  a  forma,  a  ap- 
parencia,  a  natureza  da 
carne. 

Carniola.  /.  (bot.)  Carniola; 
genero  de  cogumelos  que 
conta  algumas  especies  co- 
mestíveis. 

Carnita.  /.  (bot.)  Karnita;  es- 
pecie de  tithymalo  linhoso. 

Carnívoro,  ra.  adj.  Carnívoro; 
qualificação  que  se  dá  aos 
animaes  que  se  nutrem  de 
carnes  e  especialmente  aos 
que  se  alimentam  de  carne 
morta :  —  m.  (zool.)  pi.  car- 
nívoros; secção  dos  mammi- 
feros  da  ordem  dos  carnicei- 
ros que  comprehende  todos 
os  animaes  chamados  com- 
mummente  feras  ou  animaes 
ferozes,  e  cujos  principaes 
caracteres,  são :  dentes  agu- 
dos, especialmente  os  cani- 
nos, que  costumam  ser  com- 
pridos e  cónicos,  e  unhas 
também  agudas,  que  lhes 
servem  para  sujeitar  e  des- 
pedaçar a  presa.  Todos  elles 
se  alimentam  de  carnes  ou 
restos  animaes,  buscando 
uns  os  cadáveres,  e  outros 
atacando  os  auimaes  vivos 
e  muitas  vezes  o  honnem. 
Carnivorvs,  a,  um. 

Carniza./,  (fam.)  Carniça;  car- 
ne morta :  —  refugo  da  car- 
ne. Carnis  reliquice  rejeclce, 
ejectltia  caro,  vel  cadave- 
rina. 

Carnoba.  /.  -(^ot.)  Carnauba; 
palmeira  do  Brazil  pouco 
conhecida. 

Cabííok.  m.  Caruok;  medida  de 


CAR 

Inglaterra  para  sementes  e 
legumes. 

Caknon.  m.  (ant.)  Camón;  es- 
pecie de  arma  antiga  que 
usara.m  os  fraucezes. 

Carnosidad.  /.  Carnosidade; 
carne  supérflua  que  cresce 
eni  alguma  chaga,  e  tam- 
bém a  que  goln-csáe  em  al- 
guma jjarte  do  corpo.  Ca- 
rancida,  tuher:  — gordura; 
abundancia  de  carnes :  — 
(med.J  carnosidade;  peque- 
nos  tumores  ou  excrescencias 
que  se  desenvolvem  na  pello 
ou  nas  membranas  mucosas, 
por  effeito  da  accào  do  ^irus 
venéreo:  —  de  la  uretra;' 
carnosidade  da  uretra;  ob- 
stáculo que  se  oppõe  á  livre 
excreção  da  urina,  e  que  é 
devido  á  formação  de  excres- 
cencias fungosas  ou  cellula- 
res,  desenvolvidas  em  con- 
sequência do  humor  puru- 
lento que  corre  pela  uretra 
nas  blenorrhagias. 

Carnoso,  sa.  adj.  Carnoso; 
que.  ó  de  carne.  Carneus,  a, 
zcm;  —  carnoso,  carnudo; 
que  tem  muitas  carnes.  Car- 
nosus,  a,  um :  —  carnoso ; 
que  tem  muito  miolo.  Co- 
lumnas, pilastras  o  paeides 
carnosos  del  corazón  (anat.); 
t'-olumnas,  pilastras  ou  ¡jon- 
tes  carnosas  do  coração ;  por- 
ções de  fibras  carnosas,»  sa- 
lientes no  interior  da  dita 
viscera.  Panículo  carnoso; 
pauiculo  carnudo ;  membra- 
na carniK la  adherente  em  cer- 
tos pontos  da  pelle,  á  qual 
communica  movimentos  par- 
ticulares. Porción  carnosa 
de  un  músculo;  j)orção  car- 
nosa de  lun  musculo,  a  que 
é  formada  pelas  fibras  ver- 
melhas, as  quaes  se  denomi- 
nam carnosas  por  opioosição 
ás  brancas,  que  constituem 
os  tendões  e  as  aponevroses: 
—  fbot.)  carnudo;  qualifica- 
ção das  i:)lantas  e  de  alguns 
de  seus  órgãos,  quando  são 
polposos,  succulentos  e  de 
consistencia  similhantcs  á 
da  carne:  — (meã.)  carnoso; 
os  pathologistas  dão  o  nome 
de  mamilhos  carnosos  ás  jíp- 
quenas  elevações  similhan- 
tes  a  botões,  que  apparecem 
nas  feridas,  ulceras  e  mais 
soluções    de    continuidade, 


CAR 

quando  está  próxima  a  cica- 
trização. 

Carnudo,  da.  adj.  Carnudo.  V. 
Carnoso,  que  tem  muitas 
carnes. 

Carnuza./.  Carniça;  abundan- 
cia de  carne  a  ponto  de  pro- 
duzir enjoo.  Carnium  fasti- 
ditas,  congeries. 

Caro,  ra.  adj.  Caro;  de  subido 
preço.  Carvs,  a,  um:  —  ca- 
ro, querido,  amado.  Carus, 
dilectus :  ^-  caro ;  apreciá- 
vel, diííno  de  estimação  :  — - 
caro;  difíicil  de  conseguir  ou 
de  difficil  accesso  :  —  (ant.) 
caro,  difficultoso,  trabalho- 
so:—  adv.  m.  caramente; 
por  preço  alto  e  subido.  Ca- 
rh.  Costar  o  salir  cara  a  al- 
guno nna  cosa  (fr.);  custar 
ou  sair  cara  alguma  cousa; 
ter  más  consequências  um 
negocio.  Tener  en  caro;  ter 
em  muita  estimação:  —  to. 
(¡lot.)  caro ;  genero  de  plan- 
tas uinbelliferas,  cujo  typo 
é  a  alcarabea: — V.  Alcara- 
bea.  Hacer  el  caro  (naut.); 
cambar,  mudar  as  velas,  pas- 
sando-as  de  repente  de  um 
a  outro  lado  do  na^no :  — 
(med.)  peso  de  cabeça,  le- 
thargo,  adormecimento,  sus- 
pensão dos  sentidos. 

Carodo.  to.  Vi.çesima  quarta 
parte  do  peso  de  um  grão. 

Caroca./,  (fam.)  Momice;  ca- 
ricia aífectada,  palavra  ou 
acção  carinhosa  com  que  se 
adula  alguém  para  obter 
d'elle  o  que  se  pretende. 
Usa-se  commummente  no 
plural.  Delinimcntum,,  blan- 
dimentum. 

Carocha.  /.  Liqxior  seminal  da 
abelha  mestra  d'onde  saem 
os  ovos.  Apis  excrementum, 
quo  ova  ecóaminis  continen- 
tur. 

Carochar,  a.  Pôr  ovos;  diz-se 
das  abelhas.  Ajjes  ova  fo- 
vere. 

Caeodia.  /.  (Ijof.)  Karodia; 
planta  indiana. 

Carofiloide.  to.  (min.)  V.  Ca- 
riofiloide. 

Carolia.  /.  (zool.)  Carolia ;  ge- 
nero de  mammiforos  cheiro- 
pteros,  da  tribu  dos  philos- 
toraos. 

Carolino,  na.  adj.  Carolino; 
que  se  refere  ao  rei  ou  ao 
imperador    Carlos.    Libros 


CAR 


631 


carolinos;  livros  earolinos; 
obra  theologica  attribuida 
ao  imperador  Carlos  Magno. 
Ley  carolina  (jur.);  lei  ca- 
rolina; lei  promulgada  por 
Carlos  V  em  1532,  a  qual 
serviu  de  base  ao  código  cri- 
minal de  Allemanha  até  á 
epocha  de  Napoleão. 

CÁrolus.  m.  (numism.)  Caro- 
lus;  moeda  flamenga,  que 
teve  curso  em  Hespanha  no 
tempo  do  imperador  Car- 
los V :  —  carolus ;  moeda  an- 
tiga ingleza  de  oiro  no  valor 
de  3^800  a  4|i000  réis. 

Caromomia./.  Caromomia;  car- 
ne negra  e  secca  dos  cor- 
pos humanos  embalsamados. 
Usava-se  antigamente  em 
medicina,  e  dava-se  muita 
importancia  á  que  vinha  do 
Egypto.  Múmia,  ce. 

Carona./.  Suadouro;  peça  na 
parte  interior  da  albarda  das 
cavalgaduras  que  assenta  so- 
bre o  lombo.  Chama-se  tam- 
bém assim  a  mesma  parte 
do  lombo  sobre  que  assen- 
tam os  suadouros  da  albar- 
da. Clitello}  jmrs  lumhis  ju- 
menti  adhcerens,  vel  ipsi  lum,- 
bi:  —  (germ.)  V.  Camisa.  A 
carona  (mod.  adv.  ant.);  so- 
bre a  pelle,  immediato  á 
carne  ou  á  pelle.  Blando  de 

"  carona;  brando  do  dorso; 
diz-se  das  bestas  que  têem 
a  pelle  delicada.  Nimis  deli- 
cati  dorsijumentum :  —  (fig-) 
molangueií-ão,  molle;  sem 
nenhum  vigor.  Deses,  iners: 
(fig.)  namoradiço;  o  que  se 
namora  facilmente.  Facilis, 
proclivis  ad  amorem.  Ha- 
cer la  carona  (fr.fam.);  tos- 
quiar as  cavalgaduras  no 
dorso.  Jumenta  circa  lumbos 
tondere. 

Caronada./.  (naut.)  Carenada; 
especie  de  canhão  curto. 

Caronal.  to.  (ant.)  Abrigo,  pro- 
tecção. 

CAEONFiLoroE.  /.  (min.)  V.  Ca- 
riofiloide. 

Caroñoso,  sa.  adj.  Mazellento; 
diz-se  das  cavalgaduras  que 
por  fracas  e  velhas  ou  por 
muito  trabalho  estão  cheias 
de  mataduras  ou  mazellas. 
Ulcerosus,  excoriatvs. 

Caropo.  to.  (zool.)  Caropo  (de 
vista  agradável);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 


632 


CAR 


meros,  da  fainiliti  dos  mala- 
codermos,  composto  de  cin- 
co especies  europeas. 

Caroqueiko,  ea.  s.  Eequebra- 
dor,  lisonjeiro,  adulador;  o 
que  faz  mimos  e  trata  cari- 
nhosamente. Blandüoquus^ 
adulator.  ..oínijfitr 

Carosidad.  fj(ant,)<  V.  Amabi- 
lidad. 

Carosieka. /.  (boi.)  Caroccira-, 
fructo  do  caroceiro,  parecido 
com  imia  maça. 

Carosiero.  m.  (iot.)  Caroceiro; 
íu'vore  que  se  encontra  no 
Brazil  mui  similhante  a 
urna  palmeara. 

Caroso,  m.  (p.  A.)  Caroço; 
parte  ossea  do  pecego  e  de 
outros  fructos. 

Carospeemo.  m.  (hot.)  Caros- 
permo ;  genero  de  algas,  que 
comprehendc  tres  especies, 
collocadas  por  alguns  natu- 
ralistas nos  géneros  drapar- 
nalia  e  batracospermo. 

Carotas.  /'.,  pl.  (ant.)  KoUos  de 
tabaco.  É  palavra  tirada  do 
francez. 

Carótico,,  ca.  adj.  (ancd.)  Ca- 
rotico;  synonymo  de  Cavuti- 
deo. 

Carótida.  /.  (ancd.)  Carótida; 
cada  urna  das  arterias  que  le- 
vam o  sangue  que  ha  de  dis- 
tribuir-se  pelo,  cerebro.  Ca- 
rótidos, arterice.  Carótidas 
externas;  carótidas,  externas 
ramificações  das  carótidas 
primitivas,  que  conduzem  o 
sangue  ás  partes  exteriores 
da  cabeça.  Estendem-se  pela 
parte  anterior  c  lateral  do 
pescoço  desde  a  larynge  até 
ao  condylo  da  mandibula  su- 
perior, e  dividem-se  em  seis 
ramificações  collateraes  e 
duas  terminaos.  Carótidas 
internas;  carótidas  internas ; 
ramificações  da  bifurcação 
das  carótidas  primitivas, que 
se  distribuem  pela  metade 
anterior  do  cereíiro  e  pelo  ap- 
parelho  da  visão.  Carótidas 
priinitivas  ;  carótidas  primi- 
tivas; nome  de  duas  caróti- 
das, uma  direita  e  outra  es- 
querda; esta  nasce  da  aorta, 
aquella  do  brachio-cephali- 
co ;  sobem  pela  parte  anterior 
e  lateral  do  pescoço,  separa- 
das uma  da  outra  pehí  la- 
rynge e  trachéa  arteria,  pha- 
rynge  e  pelo  esophago. 


CAK 

Carotídeo,  dea.  adj.  (anat.) 
Carotideo;  relativo  ás  caró- 
tidas. Conducto  carotideo; 
conducto  carotideo;  condu- 
cto que  se  apresenta  no  osso 
temporal,  appareccndo  o  ori- 
ficio de  entrada  do  mesmo 
na  face  inferior,  e  sendu  a 
sua  direcção  primeiro  debai- 
xo para  cima,  depois  liori- 
sontal,  e  em  seguida  verti- 
cal. 

Carotina./,  (chim.)  Carotina; 
materia  corante  da  pasti- 
naca. 

Carotú.  m,  Carotú;  madeira 
forte  e  pesada  de  uma  arvo- 
re grande  que  cresce  em 
Guayaquil,  e  se  emprega 
para  coustrucção  de  navios. 

Carovaglia.  /.  (bot.)  Carova- 
glia;  genero  de  musgos,  cujo 
aspecto  é  similhante  ao  lico- 
podio, e  que  se  comi^õe  de 
uma  só  especie  encontrada 
na  ilha  de  Java. 

Cahóxilo.  in.  (bot.)  Caroxylo ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia da  chenopodeas,  que  só 
contém  uma  especie  arbó- 
rea, indigcna  do  Cabo  da  Boa 
Esperança. 

Caroyoso,  sa.  adj.  (aii4:}^ --Pi- 
coso, r  ■■;':■<■':' 

Carozo,  m.  (p.  Ext.)  Pellicula 
ou  envolucro  das  sementes 
da  romã.  Cicami,  i. 

Carpa.  /.  (zool.)  Carpa ;  genero 
de  peixes  malacopterigeos 
abdomiuaes,  da  familia  dos 
ciprinoideos,  de  carne  mui 
saborosa,  parecido  com  a 
tenca  e  difí'erente  d'ella  pelo 
maior  tamanho  do  seu  corpo 
e  escamas;  cria-se  nos  vivei- 
ros e  lagos  de  agua  doce.  A 
sua  cor  é  verde  azeitonada 
e  amarellada  pela  parte  in- 
ferior. Tem  a  boca  peque- 
na, guarnecida  de  barbata- 
nas curtas  e  desprovida  de 
dentes.  Ciprinas,  i :  —  ca- 
cho de  uvas  que  se  corta  de 
um  grande  ramo.  Botrus,  i. 

Carpadelo.  m.  (bot.)  Carpade- 
lo ;  especie  de  fructo  hctero- 
carpo,  iudehiscente  e  plurilo- 
cular,  que  se  compõe  de  um 
pericarpo  secco,  envolvido 
pelo  cálice,  e  que  tem  cel- 
lulas  distinctas  monosi^er- 
mas  e  oppostas. 

Carpanel.  adj.  (archit.)  V. 
Apainelado. 


CAR 

Carpanta.  /.  (fam.)  Carras- 
pana, borracheira,  bebedei- 
ra :  —  fome,  necessidade. 

Car  i  Anteo,  tea.  adj.  (bot.)  Car- 
panteo ;  que  se  assimilha  ou 
se  refere  ao  carpauto: — /. 
pil.  carpanteas;  familia  de 
plantas  aquáticas,  cujo  typu 
é  o  genero  caipanto, 

CarpÁnto.  m.  (bot.)  Carpanto; 
genero  de  plantas  aquáticas 
da  Pensylvania. 

Carpaton.  m.  (bot.)  Carpaton; 
genero  de  plantas  dycotile- 
doneas,  da  familia  das  ca- 
l^rifoliaceas,  de  flores  com- 
pletas e  monopetalas. 

Carpe,  m.  (bot.)  Carpe;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
amentáceas,  cujo  typo  é  o 
carpo  commum,  que  tem  o 
tronco  revestido  por  uma 
casca  liza,  esbranquiçada  e 
coberta  de  lichens;  conhe- 
cem-se  duas  variedades; 
urna,  de  folhas  em  figura  de 
maçaroca,  e  a  outra  de  fo- 
lhas que  imitara  muito  as 
de  certas  azinheiras,  as quaes 
se  multiplicam  por  enxerto. 

Carpea.  /.  (ant.)  Carpea;  es- 
pecie de  pantomima,  que  es- 
tava muito  em  uso  na  Ma- 
cedónia e  Thessalia. 

Carpedal,  m.  Carpedal;  plan- 
tação ou  bosque  de  carpes. 

Carpelar,  adj.  (bot.)  Carpel- 
lár ;  applica-se  ás  folhas,  que 
produzem  os  carpellos  do- 
brando-se  e  unindo-se  de  di- 
versas maneiras :  ■ —  carpel- 
lar;  qualificação  do  quarto 
verticilo  floral,  que  envolve 
os  ovarios  ou  carpellos  no- 
vos e  os  reúne  formando  um 
só  corpo:  —  carpellar;  epi- 
theto  de  algumas  bracteas, 
que  se  observam  na  base  dos 
carpellos,  dispostas  em  for- 
ma de  espiga  em  volta  de 
uma  columna  central,  como 
se  verifica  em.algU!£n9jS  rai- 
nuneidaceas. 

Caepelario,  Ai,  Oiâji'  (bott) '  V. 
Carpelar.  -     •  i.^-.n-.'-,  f~  ■ 

Cari'elo.  m.  (bot.)  Carpello; 
órgão  elementar  livre  ou  ad- 
herente  a  outro  de  sua  clas- 
se, que  produz  o  pistilo;  ca- 
da um  pode  ser  considerado 
como  uma  folhinha  dobrada 
sobre  si  mesma,  que  contém 
os  germens  que  hão  de  des- 
envolver-se  por  meio  da  fe- 


CAR 

cundacâo :  —  carpello ;  fru- 
cto  parcial  que  provém  de 
urna  só  flor  cu  de  um  só 
pistilo. 

Carpellina./.(«?2í.J  Grito,  ala- 
rido. 

CarpentanO;  xa.  adj.  V.  Car- 
petano. 

Cakpknteak.  a.  (ant.)  V.  Ar- 
rejacar. 

Cakpknto.  m.  Carpento;  car- 
ruagem mui  usada  pelos  ro- 
manos, e  de  que  se  serviam 
especialmente  os  patricios. 

Cahpeba.  /.  V.  Carpera. 

Carpero,  ka.  adj.  Viveiro  ou 
pequeno  tanque  em  que  se 
conservam  ou  se  criam  car- 
pas. 

Carpesia.  /.  (Ijot.)  Carpcsia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compostas  senecioni- 
deas,  composto  de  varias  es- 
pecies, das  quaes  só  uma  é 
conhecida  na  Europa,  c  as 
mais  sao  mui  communs  na 
Asia  meridional. 

Carpeta.  /.  Coberta  de  ¡janno 
ou  de  pelle  curtida  que  se 
põe  sobre  as  mesas,  commo- 
das,  e  outros  moveis,  para 
aceio  e  limpeza.  Mensce  stra- 
gulum,  tapes:  —  pasta;  es- 
pecie de  cartapacio  que  se  põe 
sobre  as  mesas  para  escre- 
ver sobre  elle  e  guardar  i)a- 
peis.  Scrirrt'um,  i:  —  (p.  Ar.) 
sobrescripto-,  envolucro  da 
carta.  EpisloltE  involucrum : 
rotulo;  inscripçào  que  se  põe 
nos  maços  de  papeis  e  ex- 
pressa o  assumpto  ou  mate- 
ria de  que  tratam  e  o  logar 
onde  correspondem :  — ■  ca- 
pa; cada  um  dos  cartões  com 
que  se  cobrem  os  massos  de 
papeis :  -—  capa;  cobertura 
de  papel  de  um  livro  ou  de 
um  caderno :  —  (ant.)  corti- 
na; panno  que  se  punha  á 
porta  das  tabernas.  Gavpo- 
iHC,  2)rcetentum  vehim  Imeinn. 

C  AEPETANO,  na.  oclj.  Carpctauo ; 
pertencente  a  Toledo,  que 
antigamente  se  chamava 
Carpetania,  e  o  natural  d'a- 
queíle  reino.  Car'peJanus,  i. 

Carpetazo  (dar),  (fr. )  Ficar  na 
pasta;  nao  dar  seguimento 
a  alguma  pretensão. 

Carpeto.  m.  (zool.)  Carpeto; 
peixe  do  Senegal,  da  faiiiilia 
dos  esclerodermos  e  do  ge- 
nero  balista,   similhante  á 


CAR 

carpa,  porém  mais  jiequeno 
do  que  ella. 

Carpiano,  na.  adj.  (anat.)  Car- 
piano; que  pertence  ou  se 
refere  ao  carpo. 

Carpidio,  DLi.  adj.  (hot.)  Car- 
pidlo ;  applica-se  aos  fructos 
parciacs  que  se  uniram  no 
tempo  da  maturação. 

Carpidura.  /.  (ant.)  CoUecção 
ou  montão  de  fructos. 

Carpilia.  /.  (zool.)  Carpilia; 
genero  de  crustáceos  decá- 
podos brachyuros,  da  fami- 
lia dos  cidometopos,  com- 
posto de  quatro  especies  que 
se  encontram  nos  mares  da 
Asia  e  America, 

Carpincho,  m.  (p.  A.)'(booI.)Y. 
Cap  ¿baza.  '    ' 

Carpino.  7??..  (bot.)  V.  Cai-pe. 

Carpintear,  n.  Carpentcjar; 
trabalhar  como  o  carpintei- 
ro. Dolare,  tigna  expolire. 

Carpintera.  /.  (zool.)  Carco- 
ma; nome  de  certas  fêmeas 
de  insectos  himenopteros, 
que  furam  a  madeira  para 
depositar  n'ella  os  seus  ovos. 

Carpintería.  /.  Carpintería; 
oíHcina  onde  trabalham  car- 
pinteiros. Officina  tignaria: 

—  carpintcria;  oíücio  de 
carpinteiro.  Ars  lignaria:  — 
carpenteria;  conjuncto  de 
pecas  de  madeira  que  ser- 
vem para  unía  constinicçào 
ou  formam  parte  d'ella:  — 
carpinteria  ;  obras  de  gran- 
des peças  de  madeira,  nas 
consti-ucções  de  edificios. 

Carpinteiío.  m.  (art.)  Cari)en- 
tciro  ou  carpinteiro;  o  que 
trabalha  e  lavra  madeira. 
Fahcr  fignariiis,  lignarins: 

—  de  blanco;  marceneiro;  o 
que  trabalha  na  officina  e 
faz  mesas,  bancos,  etc.  Fa- 
ber  tignarius :  - —  de  carre- 
tas; carpinteiro  de  carros. 
V.  Carretero  :  —  de  obras  de 
afuera;  carpinteiro  de  ca- 
sas; o  que  faz  annações  de 
madeira  para  os  edificios,  e 
nao  trabalha  em  outra  cou- 
sa. Faber  lignarins  domo- 
rum  íectis  et  contignationi- 
bus  faciendis:  —  de  2yricto. 
V.  Carpintero  de  carretas: 

—  de  ribera;  carpinteiro  da 
ribeira  ou  de  machado;  o 
que  trabalha  na  construc- 
ção  dos  navios.  Faber  na- 
valis. 


CAR  633 

Carpir,  n.  (ant.)  Renhir,  pele- 
jar. Encontra-se  também 
usado  como  reciproco:  — 
carpir,  chorar,  lamentar,  las- 
timar. 
Carpo.  m.  (anat.)  Carpo:  parte 
da  mão  comprehendida  en- 
tre o  antebraço  c  o  meta- 
carpo, que  vulgarmente  se 
denomina  punho.  Consta  de 
oito  ossos  collocados  em 
duas  fileiras,  uma  superior 
e  outra  inferior,  e  solida- 
mente unidos  entre  si,  tanto 
pela  face  palmar  como  pela 
dorsal. 

CarpobÁlsamo.  m.  (hot.)  Car- 
pobalsamo;  fructo  da  arvo- 
re que  produz  o  balsamo. 
Carpobalsammn,  i. 

Carporóleo,  lea.  adj,  (bot.) 
Carpobóleo;  que  se  parece 
ao  carpobolo :  — /.  pi.  car- 
pobóleas;  secção  de  plantas 
licoperdaceas,  cujo  typo  é  o 
genero  carpobolo. 

Carpóholo.  m.  (bot.)  Carpobo- 
lo; genero  de  plantas  lico- 
perdaceas, composto  de  duas 
esj)ecies,  assim  chamadas 
pela  propriedade  que  têem 
de  lançar  as  suas  sementes 
com  estrepito. 

Carpocapsa.  /.  (zool.)  Carpo- 
capsa  (fructífero);  genero 
de  insectos  lepidópteros,  da 
familia  dos  nocturnos,  que 
só  cumprehende  um  pequeno 
numero  de  especies,  nota- 
veis  por  suas  cores  metalli- 
cas  e  pelo  modo  de  viver 
de  suas  lagartas. 

Carroceras.  ?».  (bot.)  Carpocc- 
ras;  genero  de  plantas  da 
familia  das  pedaliáceas,  que 
só  contém  uma  especie  her- 
Itacea,  procedente  do  cabo 
da  Boa  Esperança,  e  culti- 
■\ada  para  adorno  nos  jar- 
dins da  Europa. 

Carpodesmia.  /.  (bot.)  Carpo- 
desmia;  genero  de  plantas 
facaceas,  da  familia  das  phi- 
ceas,  comjiosto  de  uma  só 
especie,  de  que  se  ig-nora  a 
procedencia. 

Carpodeto.  m.  (bot.)  Carpode- 
to  (frncto  x>rcso);  genero  de 
plantas  da  familia  das  ce- 
lastríneas, composto  de  uma 
só  especie,  originaria  da  No- 
va Zelandia. 

Carpodina. /.  (bot.)V.  Carpo- 
dino. 


634 


CAE 


Cakpodino.  m.  (hot.)  Carpodi- 
no;  genero  de  plantas  da 
familia  das  apocineas,  com- 
posto de  duas  especies,  ori- 
ginarias da  Africa  tropical, 
cuja3  folhas  são  oppostas,  e 
o  fructo  se  parece  com  a  la- 
ranja. 

Caepodo.  m.  (zool.)  Carjjodo 
(em  forma  de  fructo);  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
curculiónidos;  composto  de 
uma  só  especie,  que  se  en- 
contra no  cabo  da  Boa  Es- 
jDeranca. 

Carpodokte.  m.  (bol.)  V.  Eu- 
crifia. 

Carpófago,  ga.  adj.  (zool.)  Car- 
j)oj)liago,  frugivero;  que  co- 
me fructos  ou  se  mautem 
d'elles:  —  m.  carpophago; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  cujo  typo 
se  encontra  na  Nova  Hol- 
landa. 

Cakpo-falangino,  a.  adj.  (anat.) 
Carpo-phalangiano ;  que  per- 
tence ao  carpo  e  á  primeira 
Ijlialange. 

Carpófilo.  m.  (zool.)  Carpophi- 
lo  (amante  de  fructos);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
clavicorneos,  cuja  especie 
typica  se  aclia  em  quasi  to- 
da a  Europa. 

Carpofillo.  m.  (hot.)  Carpo- 
philo;  genero  de  algas,  da 
familia  dos  phiccas,  que  se 
encontra  nas  costas  do  mar 
Pacifico  e  na  Oceania. 

Carpóforo,  ra.  adj.  (l>ot.)  Car- 
pophoro;  que  tem  fructos. 

Carpolépido.  m.  (hot.)  Carpo- 
lepido;  genero  de  plantas, 
formado  a  expensas  das  juu- 
germanicas,  que  comjn-elien- 
de  as  especies  cujos  fructos 
são  solitarios  c  estão  cober- 
tos de  escamas  sobrepostas, 
dístinctas  das  folhas. 

Carpolito.  m.  (hot.)  Carpoli- 
tho  (fructo  fóssil);  denomi- 
nam-se  especialmente  a;,-siin 
todos  os  fructos  d'esta  cjas- 
^e  que  mal  se  conhecera,  e 
não  podem  referir-se  a  al- 
gum genero  ou  familia. 

Carpoliza.  /.  (bot.)  Carpoliza ; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  amarilidáceas,  origi- 
nario] do  cabo  da_¿;Boa  És- 


CAR 

peranca,  que  se  cultiva  nas 
estufas  da  Europa. 

Carpolobia.  /.  (hot.)  Carpolo- 
bia;  ger.ero  de  plantas  da 
familia  das  poligalaceas,  que 
compreheude  um  pequeno 
numero  de,  arbustos  ramo- 
sos, indigena^^  Aa  America 
tro^jical. 

Carpología.  /.  V.  Carpolojia. 

CARPOLOGieo,  CA.  oxlj.  V.  C'íír- 
polojico. 

Caepólogo.  m.  (hot.)  Carpulo- 
go;  o  que  se  dedica  espe- 
cialmente á  carpología. 

Carpolojia./.  Carpología ;  par- 
te da  botánica  que  tem  por 
objecto  especial  o  estudo  dos 
fructos. 

Carpolójico,  ca.  adj.  (hot.)  Car- 
pologico ;  que  pertence  á  car- 
pología. 

Carpojuzo,  a.  adj.  (zool.)  Car- 
pomyzo;  applica-se  aos  in- 
sectos que  se  mantêem  do 
sueco  das  plantas. 

Cakpomorfita. /.  (hot.)  Y.  Car- 
polito. 

Carpomorfo.  m.  (hot.)  Carpo- 
morpho;  nome  dado  ás  apo- 
thecias  dos  lichens,  que  pa- 
recem fructos,  aiudaque  nao 
esteja  i^rovado  que  ])rúce- 
dam  da  fecundação  e  conte- 
nham verdadeiras  sementes. 

Carpopterigio,  gia.  adj.  (zool.) 
V.  Carpopterijio. 

Carpopterijio,  jia.  adj.  (zool.) 
Carpopterigio;  que  tem  os 
braços  em  forma  de  peque- 
nas azas,  ou  estas  em  forma 
de  braços. 

Carpo-sub-falanjino,  na.  adj. 
(anaí.J  Carpo-sub-phalangia- 
no ;  que  pertence  ao  carpo  e 
á  primeira  phalange. 

Carpotroco.  m.  (bot.)  Carpo- 
trocho;  genero  de  plantas 
da  fiímilia  das  bixaceas,  que 
contém  um  pequeno  numero 
de  especies,  todas  do  Brazil, 
cujas  folhas  são  alternas  e 
pecioladas,  as  flores  sedosas, 
brancas  e  odoríferas,  e  o  fru- 
cto do  tamanho  de  um  pu- 
nho. 

Carquesa.  /.  (ant.)  Forno  para 
temperar  os  crystaes. 

Carquesia.  /.  (arit. )  Vaso  eom 
azas,  largo  na  boca  e  estrei- 
to no  meio. 

Carquesio.  m.  (ant.)  V.  Car- 
quesia:—  (nOfUt.  ant.)Y.  Ca- 
brestante: —  V.  Gama,  na 


CAR 

accepção  correspondente:  — 
(zool.)Y.  Vorticela.. 

Carquexia.  /.  (bot.)  Carquexia; 
herva  medicinal  de  que  ha 
varias  especies.  Abunda 
muito  na  Gal  liza. 

Carraca.  /.  Matraca;  instru- 
mento de  madeira  que  se  usa 
nas  igrejas  nos  dias  de  se- 
mana santa,  em  que  os  sinos 
se  nao  tocam,  para  chamar 
aos  ofíicios  divinos.  Crepita- 
culum  ligneum:  —  matraca' 
o  mesrao  instrumento  peqi^e- 
no  de  madeira  ou  lata,  que 
tocam  os  rapazes  ao  con- 
cluir-se  as  trevas  nos  tres 
dias  da  semana  santa:  — 
(naut.)  carraca ;  embarcação 
grande  e  ronceira  para  nave- 
gar. Navis  oneraria:  — 
(ant.)  estaleiro  ou  sitio  onde 
se  construíam  e  apparelha- 
vam  as  embarcações.  Agora 
conserva  este  nome  o  arse- 
nal da  bahia  de  Cádiz:  — 
carraca;  nome  que  antiga- 
mente se  dava  aos  navios  de 
guerra :  —  carraca;  especie 
de  embarcação  que  se  usou 
no  tempo  do  rei  Affonso  o 
Sabio :  —  carraca ;  por  des- 
prezo se  diz  de  todo  o  navio 
velho  e  ronceiro.  Tocar  la 
carraca  (fr.);  tocar  fi  si- 
neta  no.s  arsenaes  para  que 
entrem  ou  sáiam  os  opera- 
rios que  n'elles  trabalham: 
—  (zool.)  carraca;  ave  do 
tamanho  de  uma  pomba  de 
cor  verde-dourada,  e  que  tem 
vermelhas  as  pontas  das  azas. 

Carraco,  ca.  adj.  (fam.)  Acha- 
coso, decrepito,  impossibili- 
tado. Senex,  valetudinarius, 
decrepitus.  •  ■  q^.: 

Carracon.  m.  (ant.  navi,)  Car- 
raca pequena. 

Cakrada.  /.  (ant.)  V.  Carreta- 
da, na  primeira  accepção. 

Carral,  m.  Pipa  para  trans- 
portar vinhos  em  carros. 
Ciipa,  cadvs. 

Carraleja.  /.  (ant.)  V.  Caña- 
lieja. 

Carraleo.  m.  Tanoeiro  que 
faz  pipas  para  transportar 
vinhos  em  carros.  Cadorum 
artife.x,  faher. 

Carralero,  m.  V.  Carraleo. 

Carranca.  /.  V.  Carlanca. 

Carranclo,  m.  (zool.)  Carran- 
clo; nome  que  se  dá  na  Ex- 
tremadura ao  abelhai-uco. 


CAR 

Carrancudo,  dá.  adj.  (ant.) 
Empertigado,  teso;  direito 
por  aíFectação.  Severce  gra- 
vitatis  affectator. 

Garrancha.  /.  V.  Carlanca. 

Carranque.  m.  Carranque;  ave 
do  Perú,  do  tamanlio  de 
um  grou. 

Carranza.  /.  Pua;  cada  urna 
das  pontas  de  ferro  que 
guarnecem  a  colleira  dus 
caes  de  gado. 

Carrapata.  /.  V.  Garrapata. 

Caerap'uchado,  da.  adj.  (ant.) 
V.  Arrellanado. 

Carrasca.  /.  (bol.)  V.  Coscoja. 

Carrascal,  m.  Carrascal ;  logar 
povoado  de  carrascos.  Ilice- 
twm,  i:  —  (p.  Cuh.)  logar  pe- 
dregoso e  estéril,  onde  só 
crescem  arbustos  e  silvas. 

Carrascalejo.  m.  dim.  de  Car- 
rascal. 

Carrasco.  m.Y.  Carrasca:  — 
carrasco;  diz-se  por  allusào 
>        do  homem  cjue  tem  caracter 
duro  e  desabrido. 

(.'arrascon.  m.  augm.  de  Car- 
rasca. 
•  Carrascoso,  sa.  adj.  Carrasco- 
so; diz-se  do  terreno  ou 
monte  aonde  ha  muitos  car- 
rascos :  — V.  Carrasqueño. 

Carraspada.  /.  Bebida  com- 
posta de  viu  lio  tinto  agua- 
do, ou  do  pé  d'cste  vinho 
com  mel  e  especiaria?.  j\Ie- 
litites,  vinum  melle  et  aro- 
matibits  condüum. 

Carraspante,  adj.  Picante,  as- 
pero,  acre. 

Carraspeño,  ña.  adj.  Y.  Enron- 
quecido :  —  rouquenho ;  que 
é  próprio  da  rouquidão. 

Carraspera./.  Rouquidão; cer- 
ta aspereza  que  se  sente  na 
garganta,  que  impede  de- 
glutir livremente  a  saliva 
e  enronquece  a  voz.  Faucis 
asperitas. 

Carrasqueño,  ña.  adj.  Carras- 
quenho;  (fue  pertence  ao 
carrasco  ou  tem  as  suas 
propriedades.  Iliceus,  a,  um: 
—  (Jig-J  áspero,  duro,  rude; 
applica-se  ás  pessoas  ou 
cousas.  As2:)er,  immitis,  in- 
urhamis:  —  rijo,  robusto; 
diz-se  da  pessoa  que  é  de 
constituição  forte. 

Cakhear.  a.  (ant.)  V.  Acarrear. 

Carrejar,  a.  (ant.)  Carrejar, 
carrear,  acarrear,  conduzir, 
acarretar. 


CAR 

Carrellada.  /.  (ant.)  V.  Bofe- 
tada. 

CapvRello.  m.  (ant.)  Y.  Carri- 
llo. Tomarse  a  carrellos  (fr. 
ant.),-  andar  aos  bofetões, 
aos  sopapos. 

Carrer-a..  /.  Carreira;  movi- 
mento accelcrado  com  que 
uma  pessoa  ou  um  animal 
jDassa  correndo  de  um  p;jn- 
to  a  outro.  CnrSus,  us :  — 
carreira;  logar  destinado 
para  correr  em  certos  dias 
por  aposta,  recreio,  etc.  Sta- 
dium,  i:  —  estrada;  cami- 
nho real  que  vae  de  um  pon- 
to a  outro,  Via,  os :  —  car- 
reira; tempo  que  uma  pes- 
soa ou  um  animal  pódc  cor- 
rer sem  inteiTupção :  —  car- 
reira ;  o  terreno  ou  espaço 
que  se  pode  andar  correndo 
sem  iutcrrupção :  —  rua ;  e 
nssim  se  diz  em  Madrid:  la 
carrera  de  San  Gerónimo, 
la  carrera  de  San  Francis- 
co; a  rua  de  S.  Jeronj'mo, 
a  rua  de  S.  Francisco.  Via, 
ce:  —  caminho;  as  ruas  des- 
tinadas para  alguma  func- 
çào  publica  e  solemue,  c 
aciucllas  por  onde  ¡jassa  com 
mais  ou  menos  apparato 
uma  procissão  ou  alguma 
pessoa  em  acto  publico.  Via 
avloiis  ornafa:  —  can-eira; 
festa  ou  especie  de  jogo,  em 
que  por  aposta  ou  para  ga- 
nhar algum  premio,  correm 
duas  ou  mais  pessoas,  a  pé 
ou  a  cavallo,  um  espaço  de- 
terminado, partindo  ao  mes- 
mo tempo.  Equitum  vel  p><'-- 
ditum  Ivdus  decursorins :  — 
carreira;  linha  de  pontos 
que  se  soltam  na  meia.  Ali- 
qvot  tibialivm  nodi  soluti: 

—  (fiu-)  carreira ;  diz-se  de 
algumas  cousas  que  estão 
jKistas  em  ordem  Ou  fileira; 
carreira  de  arvore?,  car- 
reira de  dentes,  etc.  Éeram 
ordo,  series:  —  carreira,  li- 
nha; intervallo  entre  os  ca- 
bellos da  cabeça,  quando  se 

•  dividem  em  duas  metades. 
Capiloritm  in  vértice  cajntis 
divisoriim  linca,  sulcns:  — 
carreira;  caminho  ou  curso 
que  alguém  segue  nas  suas 
acções.  Vitoi   ratio,    modus: 

—  carreira;  curso  ou  dura- 
ção da  vida  humana.  Vitm 
sjpaiium :  —  carreira ;  a  pro- 


CAR  635 

fissão  que  alguém  abraça 
como  meio  de  subsistencia 
ou  gloria.  Antigamente  de- 
signava-se  debaixo  d'esta 
accepção  somente  a  profis- 
são das  armas  ou  das  letras, 
lioje  estende-se  a  tudo  aquil- 
lo  a  que  alguém  se  dedica, 
e  em  que  se  sobe  progressi- 
vamente. Armorum,  vel  lit- 
terarum  professio:  —  (fig. 
ant.)  carreira;  caminho, 
meio  ou  modo  de  fazer  al- 
guma cousa: — motivo,  cau- 
sa:— de  gamos;  carreira  de 
gamos;  especie  de  caçada 
ou  divertimento  que  se  fazia 
para  os  apanhar.  Damarum 
venatio  Insoria:  —  de  ín- 
dias; carreira  das  índias ;  a 
navegação  que  se  faz  ás  ín- 
dias em  navios  que  vão  e 
voltam  d'aquellespaizes  com 
mercadorias.  Ad  indos  occi- 
duos transfretatio,  naviga- 
tio.  Abrir  ó  dar  carrera; 
abrir  ou  dar  caminho ;  fran- 
quear, dar  passagem  ou  logar 
a  outro.  Cederé,  locum  dare. 
A  carrera  abierta  6  tendida; 
a  carreira  aberta,  a  todo  o 
correr.  Effuso,  citato  cursu. 
Aparejar  carrera;  abrir  ou 
descobrir  caminho.  Dar  car- 
rera a  alguno;  abrir  cami- 
nho a  alguém ;  pô-lo  em  es- 
tado ou  disposição  de  fazer 
alguma  cousa :  facilitar  apas- 
sagem  a  alguém.  De  carrera  ; 
de  carreira,  á  pressa,  com  li- 
geireza, sêmreflexão,  sem  de- 
ttmsa.  Temeré  prorumpere. 
Entrar  por  carrera.  V.  En- 
trar por  camino.  Estdr  en 
carrera;  estar  na  carreira; 
emprega-se  para  significar 
que  alguém  começou  uma 
profissão  que  lhe  assegura  o 
seu  porvir,  e  n'este  mesmo 
sentido  se  diz:  dar  a  imo 
carrera  6  ponerlo  en  carre- 
ra; dar  carreira  ou  por  al- 
guém na  carreira.  Viam  adi- 
piscendorum  mnnernm  aut 
nonoram  tenere.  Estar  en 
carrera  de  salvación;  estar 
cm  carreira  ou  \'ia  de  sal- 
vação; usa-se  propriamente 
fallando  das  almas  do  pur- 
gatorio, que  tem  já^assegu- 
rada  a  sua  salvação,  aca- 
bando de  satisfazer  a  pena 
devida  por  suas  culpas. 
JEternce  beatitudinis  adipis- 


636  CAR 

ce.ndce  certiim  esse.  No  hacer 
carrera  a  un  ciego;  não  fa- 
zer carreira  a  um  cego ;  nao 
mostrar  o  caminho  ao  que 
vae, extraviado.  Nulli  heni- 
gmim  se  príjestarc.  No  poder 
hacer  carrera  con  alguno; 
não  poder  fazer  que  alguém 
entre  em  um  verdadeiro  ca- 
minho; usa-se  para  denotar 
que  se  não  j^óde  convencer 
alguém  a  que  faça  o  que  é 
de  rasâo.  Frnstra  áliquem 
officii  admonere.  Tener  la 
carrera;  seguir  seu  cami- 
nho, continua-lo:  —  (arcliit.) 
V.  miada:  —  (art.)  V.  Car- 
rerilla:—  de  sol  (astron.); 
carreira  do  sol ;  o  curso  dia- 
rio que  o  sol  segue  do  orien- 
te ao  poente  pela  ecliptica. 
Solis  cursas,  gyrus:  —  de 
las  cabezas  (mil.);  carreira 
de  cabeças  5  exercicio  eques- 
tre, usado  nos  picadeiros  mi- 
litares, que  consiste  em  cor- 
rer a  galope  o  circuito  de 
um  hyppodromo,  no  qual  se 
acham  collocadas  sobre  pi- 
lares cabeças  de  cartão, 
centra  as  quaes  se  hão  de 
dirigir  certos  golpes  ou  mo- 
vimentos do  manejo  das  ar- 
mas :  —  (mus.)  V.  Carreri- 
lla. 

Carrerilla,  ta./,  dim.  de  Car- 
rera: — na  dansa  hespanho- 
la  são  dois  passos  accclera- 
dos,  que  se  dão  para  dian- 
te, inclinando-se  para  um  la- 
do, dobrando  alguma  cousa 
o  joelho,  e  approximando  o 
pó  de  trás  ao  de  diante.  Sal- 
tafionis  hispânica}  concita- 
tior  cursus:  —  escala;  subi- 
da ou  descida  que  faz  o  que 
toca  ou  canta,  correndo  uma 
oitava  e  passando  ligeira- 
mente pelos  pontos  inter- 
medios. Chamam-se  também 
assim  as  notas  que  a  expres- 
sam. In  musicis  voeis  aut 
soni  elevatio  vel  depressio 
concilatior. 

Carreruelas.  /.  2^^-  Escadas; 
desigualdades  que  ficam  no 
cabello,  quando  se  corta 
mal. 

Cakketa.  /.  Carreta ;  carro 
comprido  e  mais  baixo  que 
o  regular,  cujo  plano  é  for- 
mado por  tres  ou  cinco  ma- 
deiros e  sujeitos  jior  outros 
que  os  atravessam,  sendo  o 


CAR 

do  meio  mais  comprido  para 
servir  de  lança.  Plaustrum, 
i:  —  carro  fechado  pelos  la- 
dos, que  não  tem  as  rodas 
chapeadas  de  ferro,  e  são 
calçadas  com  pinos  de  ma- 
deira. Plaustrum  seu  car- 
ruca  lateribus  instructa.  Co- 
jer  ó  tomar  la  carreta;  apa- 
nhar ou  contrahir  o  inal  ve- 
néreo. Poner  el  mar  eu  car- 
reta; pelo  mar  em  uma  se- 
je;/r.  com  que  se  nota  al- 
gum impossível  ou  alguma 
necedade :  —  cuh ierta  (mil.) ; 
carreta  coberta,  galeria  de 
fortificação  que  servia  nos 
ataques  das  -  praças  para 
chegar  a  coberto  á  mura- 
lha. Vinea,  cb. 

Carretada.  /.  Carretada ;  car- 
ga que  leva  de  uma  vez 
uma  carreta  ou  um  carro. 
Carniça}  ónus:  —  carria- 
gem;  conjuncto  de  carretas 
ou  carros  carregados  de  ob- 
jectos da  mesma  especie,  e 
a  quantidade  que  levam  em 
cada  caminho:  —  (fam.)  car- 
rada; multidão  ou  grande 
quantidade  de  cousas  de 
qualquer  especie.  Rerum 
congeries,  acervus.  A  carre- 
tadas; ás  carradas ;  em  mon- 
tão, em  grande  copia,  com 
abundancia.  Copióse,  af- 
fluenter. 

Carretaje,  m.  Carriagem; 
transporte  que  se  faz  com 
carros  e  carretas.  Vectatio 
mercium  idtrò  citròqueplaus- 
tris  aliisque  vehiculis. 

Carretar,  n.  (ant.)  V.  Carre- 
tear. 

Carrete,  m.  (art.)  Carretel ; 
l^equeno  cylindro  de  pau 
com  as  extremidades  salien- 
tes era  forma  de  duas  rodas 
que  serve  para  n'elle  se  en- 
rolar seda,  fio  de  oiro  ou 
13rata,  etc.  Trocldea  filis  se- 
rieis ohvolvendis :  —  carre- 
tel ;  cylindro  em  que  os  pes- 
cadores enrolam  as  suas  li- 
nhas. Trochlea  filo  piscato- 
rio ohvolvendo.  Dar  carrete 
(fr.);  dar  carretel;  ir  lar- 
gando a  linha  ao  peixe  gran- 
de que  caiu  no  anzol,  para 
que  se  canse  fugindo,  e  po- 
de-lo tirar  depois  com  faci- 
lidade. Hamum  laxare:  — 
(fig.)  dar  corda;  dar  assum- 
pto para  a  conversação. 


CAR 

Carretear,  n.  Carretear,  acar- 
retar ;  conduzir  alguma  cou- 
sa em  carreta  ou  carro.  Car- 
ro, carrucã  vehere,  portare: 
—  carrear ;  dirigir  algum 
carro  ou  carreta.  Carrum, 
carrucam  ducere:  —  acar- 
rear; puxar  o  boi  ou  mula 
pela  carreta  ou  carro :  —  r. 
encostar-se;  fazer  os  bois  ou 
mulas  um  movimento  irre- 
gular, tirando  de  algum  car- 
ro. Boves  sive  mulas  obtorto 
corpore  carrum  trahere. 

Carretel.  ??i.  (j).  Ext.)  V.  Car- 
rete, para  pescar  :  —  (art.) 
carretel;  cylindro  pequeno 
em  que  os  carpinteiros  de 
machado  enrolam  o  coi-del 
ou  fio  cora  que  marcam  os 
cortes  que  hão  de  dar  ás 
peças :  —  (naut.)  carretel ; 
especie  de  dobadoura  em 
que  se  envolve  ou  enrola  o 
mialhar.  Circulus  quo  funis 
ad  navigata  spatia  dimetien- 
da  comparatus  convolvitur. 

Carretela./.  Caleche;  especie 
de  coche  de  quatro  rodas, 
cuja  cobertura  se  pôde  do- 
brar para  trás  á  maneira  de 
folie,  de  sorte  que  pôde  ir 
coberto  ou  descoberto  se- 
gundo se  queira. 

Carreteo,  m.  Carreto;  trans- 
porte de  géneros  em  carros 
de  uma  parte  para  outra. 

Carretera.  /.  Estrada  de  car- 
ro; caminho  publico  suffi- 
cientemente  largo  e  apto 
para  poder  transitar  por 
elle  toda  a  especie  de  car- 
ros. Via  lata,  currihus  per- 
via. 

Carretería./.  Carriagem ;  con- 
juncto de  carretas.  Carru- 
carum  mídtitudo :  —  carria- 
gem; exercicio  de  carretear 
ou  o  officio  de  carreteiro. 
Advectio,  onis :  —  officina 
onde  se  construem  ou  con- 
certam carros  c  carretas. 
Plaustrorum,  cdrrucarum 
officina. 

Carreteril,  adj.  (ant.)  Perten- 
cente ás  carretas  ou  aos 
carros. 

Carretero,  m.  Carreteiro;  o 
que  guia  as  mulas  que  ti- 
ram a  carreta:- — ^ carreiro; 
o  que  guia  os  bois  que  pu- 
xam o  carro :  —  carpinteiro 
de  carros;  o  que  faz  carros 
e     carretas.    Plausfrariãis, 


CAR 

carrucarius :  —  (germ.)  tra- 
paceiro. Levator,  carusca- 
tor,  zonarum  sector:  —  adj. 
diz-se  do  caminho  accesgi- 
vel  a  carruagens.  Jurar  co- 
mo un  carretero  (fr.  fam.); 
praguejar  como  um  carrei- 
ro, blasphemar,  lançar  mal- 
dições. Dejerare,  imprccari: 
—  (astron.)  aurig:i ;  constel- 
laçào  septentrional.  Auri- 
ga, ce. 

Carretil,  adj.  (ant.)  V.  Car- 
retero; applicado  ao  cami- 
nho por  onde  pode  passar 
carruagens. 

Carretilla.  /.  dirn.  de  Carre- 
ta: —  carrinho-,  instrumen- 
to de  madeira  de  tres  pés 
com  rodas  para  os  meninos 
aprenderem  a  andar.  Amhu- 

■  latorium  vehicidum,  infan- 
tibus  gressum  fentantibus 
aptuní:  — -carretilha,  fogue- 
te. V.  Buscapiés.  Papira- 
ceiim  crepitaculum  tormen- 
tario pulvere  opplettmi,  hu- 
mi  repens:  — V.  Multitud, 
Serie: — carretilha;  aro  de 
madeira  ou  metal  atraves- 
sado por  dois  ou  mais  paus 
que  se  cruzam,  e  circumda- 
(lo  de  foguetes;  logoque  se 
lhe  applica  o  fogo  gira  com 
rapidez  sobre  seu  centro,  e 
os  foguetes  se  vão  disparan- 
do successivamente :  —  tiú- 
que-traque;  pedaço  de  pa- 
pel com  varias  dobras  c  pól- 
vora dentro,  que  incendiado 
produz  uma  serie  de  estou- 
ros. De  carretillas  (fr.);  por 
costume,  sem  reflexão  nem 
reparo.  Cursim,  temeré,  ex 
more,  inconsidte.  Saber  de 
carretilla  (fr.  fam.);  saber 
de  cor;  ter  gravado  na  me- 
moria o  que  se  leu  e  estudou, 
dize-lo  correntemente.  Me- 
moriter  Jiaberc,  dicere,  cur- 
sim recitare :  —  (art.)  carre- 
ta pequena,  carrinho  de 
mão;  especie  de  caixa  tapa- 
da pelos  tres  lados,  qué  teni 
unicamente  uma  roda  pela 
parte  de  diante,  e  pela  de 
trás  dois  braços  para  ser  le- 
vado por  um  homem;  serve 
para  conduzir  materiaes  pa- 
ra as  obras  de  pedreiro.  Car- 
rulus,  i. 

Carretón,  m.  Carroça;  carro 
pequeno  de  duas  ou  quatro 
rodas.  Usa-se  geralmente 
81 


CAR 

para  o  transporte^  de  terra  , 
legumes,  hortaliças,  etc. 
Plostellum,  ¿.-  —  engenho  de 
amolar;  especie  de  pequena 
carreta  de  que  usam.  os  amo- 
ladores, que  tem  uma  roda 
niettida  entre  dois  paus  que 
se  alargam  em  um  dos  ex- 
tremos, na  qual  levam  o  re- 
bolo e  um  pequeno  barril 
com  agua,  j^ara  amolar  in- 
strumentos cortantes.  Car- 
ridus  cotis  vectorius: — V. 
Carretilla :  —  carrinho ;  es- 
pecie de  tamborete  pequeno 
com  quatro  rodas,  onde  se 
collocam  os  meninos  que  ain- 
da não  andam,  já  para  os  di- 
■s-ertir  puxando  por  elle,  já 
para  que  se  entretenham  sem 
perigo  de  cair.  Infantium 
sedile  rotabile:  —  em  Tole- 
do o  carro  cm  que  represen- 
tavam os  autos  sacramen- 
taes  no  dia  de  Corpus  Chris- 
ti.  Carpentum  hislrionicum 
Toleti  olim  dramatibus  sa- 
cris  vicatim  agendis  usita- 
tum: — (aat.)  V.  Cureña:  - 
de  lámjmra;  carritel  da  lam- 
pada ;  polé  ou  roldana  de  fer- 
ro ou  madeira,  que  serve  pa- 
ra elevar  e  descer  as  lam- 
padas das  igrejas.  Trochlea, 
<x:  —  (ai-t.)  carrinho;  listão 
de  madeira  em  que  está  pre- 
so o  pequeno  dobrador  nos 
teares  de  galões. 

Carretoncillo,  m.  dim.  de  Car- 
retou. 

Carretonero,  m.  Can-etciro; 
o  que  conduz  ou  leva  um 
can-inho  de  mão  ou  carreta: 
—  o  que  faz  ou  vende  estes 
carrinhos. 

Carricar.  a.  (ant.)  V.  Acar- 
rear. 

Carricoche,  m.  (ant.)  Carro 
coberto  que  tinha  caixa  co- 
mo a  de  um  coche.  Havia-os 
de  diíFerentes  formas;  uns 
com  duas  rodas,  outros  com 
quatro.  Hoje  usa-se  frequen- 

■  temente  d'esta  palavra  para 
significar  um  coche  velho  ou 
de.  má  apparencia.  Carra- 
cutium,  ii: — (p.  Mure.)  car- 
roça do  lixo.  Carrus  purga- 
mentis  et  scobibus  exjjorfan- 
dis. 

Carricola.  m.  Carro  descober- 
to com  duas  rodas  atrás  da 
caixa,  e  uma  adiante,  gover- 
nado por  meio  de  um  ferro 


CAR 


637 


que  lhe  serve  de  timão  pa- 
ra o  dirigir  para  onde  se 
quer,  ao  mesmo  tempo  que 
um  ou  mais  Iromons  o  em- 
purram pela  parte  posterior 
para  lhe  dar  movimento. 

Carrictera.  /.  (bot.)  Carricte- 
ra;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  cruciferas,  com- 
posto de  uma  só  especie  pe- 
quena e  annual,  indigena 
dos  paizes  meridionaes  da 
Europa  e  do  litoral  do  Me- 
diterrâneo. 

Carriego,  m.  (art.)  Cesto  de 
vimes,  dentro  do  qual  ha  ou- 
tro mais  pequeno  sem  fun- 
do, e  serve  para  pescar,  par- 
ticularmente moreias.  Cista 
vimÍ7iia  hydrice  similis,  pis- 
cibus  capiendis  aptata:  — 
cesto  grande  de  vimes,  que 
serve  para  metter  na  barrei- 
la  as  meladas  de  linho,  quan- 
do se  cura  e  branqueia.  Ca- 
nistrum  grandius  Uni  volu- 
minibus  lixivia  detergendis 
inserviens. 

Carril,  m.  Carril,  rodeira,  rego ; 
signal  profundo  que  deixam 
no  chão  as  rodas  de  um  car- 
ro. Orbita,  ce :  —  carril ;  ca- 
minho estreito  pelo  qual  só 
cabe  um  carro  de  frente. 
Via  carribus  per  via:  —  sul- 
co; rego  que  deixa  o  ara- 
do. Siãcns,  i:  —  (jJrov.)  car- 
ril ;  vereda  que  costuma  ha- 
ver de  um  e  outro  lado  das 
estradas  reaes,  pelas  quaes 
pode  passar  toda  a  especie 
de  carros :  —  (ant.)  V.  Car- 
ro:—  (art.)  carril;  barras 
de  ferro  fundido  de  varias 
formas  e  dimensões,  postas 
sobre  travessas,  nos  cami- 
nhos de  ferro,  pelas  quaes 
giram  livremente  as  rodas 
das  carruagens  que  compõe 
um  comboio.  Antigamente 
eram  de  madeira  e  começa- 
ram a  usar-se  em  Inglater- 
ra nas  minas  de  carvão  de 
pedra.  Carriles  americanos; 
carris  americanos;  os  que 
têem  duas  meias  cannas, 
uma  a  cada  lado  e  estão 
presas  a  uma  barra  de  fer- 
ro fundido  que  descansa  so- 
bre as  travessas  do  cami- 
nho. Carriles  de  Brunei; 
carris  de  Brunei ;  aquelles 
cuja  secção  tem  a  forma  de 
um  U  invertido,  e  fixam-se 


638 


CAR 


directamente  sobre  as  so- 
leiras i  estão  já  em  uso  em 
muitos  caminhos  allemães,  in- 
glezes  e  americanos;  otfere- 
ce  uma  resistencia  conside- 
rável e  são  mais  económicos. 
Carriles  huecos  o  de  borde 
levantado;  carris  ocos  ou 
de  bordo  levantado ;  os  que 
têem  um  rebordo  na  parte 
interior  da  via,  para  que  os 
trens  se  não  desíncarrilhem : 
usam-se  geralinente  no  paiz 
de  Galles  e  em  quasi  todos 
os  caminhos  de  ferro  desti- 
nados ao  serviço  das  fabri- 
cas e  minas. 

Carrilada.  /.  (ant.)  V.  Carril, 
na  sua  primeira  accepção. 

Carrilete.  m.  (med.)  Carrile- 
te;  instrumento  de  cirurgia 
usado  pelos  antigos. 

Carrillada./.  Gordura  ou  me- 
dulla  que  tem  a  maxilla 
do  porco.  Porcina}  maxilla; 
adeps,  medulla :  —  focinho ; 
tromba  do  porco :  — •  (ant.J 
V.  Quijada: — V.  Bofetón: 
— i?Z.  CP-  Ext.)  V.  Cascos, 
com  relação  ás  cabeças  de 
carneiro  e  de  vacca  sem  lín- 
gua nem  miolos.  Temblar  a 
carilladas  (fr.  ant.)Y.  Dar 
diente  con  diente. 

Garbillar,  a.  (naut.J  Içar;  le- 
vantar do  porão  com  o  teque 
cousas  de  pouco  ¡oeso ;  —  m. 
teque;  cadernal  com  duas 
roldanas,  uma  fixa  e  outra 
movei,  que  serve  para  le- 
vantar do  porão  cousas  de 
pouco  peso. 

Carrillera.  /.  V.  Quijada :  — 
pi.  fitas  atadeiras ;  fitas  com 
que  as  senhoras  seguram 
os  chapéus:  — pi.  fart.J  fa- 
ceiras; em  equitação  duas 
correias  com  as  suas  compe- 
tentes fivellas,  que  na  cabe- 
çada do  bridão  sustentam 
o  boceado :  —  (mil.)  barbo- 
te; correias  de  um  palmo  de 
comprido,  cobertas  geral- : 
mente  de  escamas  de  metal, 
e  que  baixando  pelas  faces 
até  abaixo  da  barba,  aonde 
se  atam,  servem  de  defeza 
á  cara  e  prendem  o  capace- 
te, morrião,  etc. 

Carrillo,  m.  Carrilho,  face, 
bochecha:  parte  carnosa  de 
cada  lado  da  cara,  compre- 
hendida  entre  a  maxilla  e  a 
mandíbula  inferior.  Bucea, 


CAR 

maxilla:  —  V.  Garrucha. 
Carrillos  de  monja  boba,  de 
trompetero,  ate.  (loe.  fam.); 
bochecha  de  frade,  bochecha 
de  trombeteiro ;  usa-se  ¡lara 
significar  que  alguém  tem  as 
faces  cheias  e  avultadas. 
Ampliores,  crassiores  buccm, 
maxilla'.  Comer  a  dos  car- 
rillos; comer  a  dois  carri- 
lhos; ter  ao  mesmo  tempo 
dois  empregos  lucrativos;  e 
também  comprazer  para  sua 
própria  utilidade  a  duas  pes- 
soas de  opiniões  oppostas, 
dando  rasão  a  uma  e  a  ou- 
tra. Duobus  mune.ribus  aut 
redditibus  sirhul  frui;  dex- 
tra lavaque  assentari:  — 
(naut.)  V.  Moton. 

Carrilludo,  da.  adj.  Boche- 
chudo; applica-se  á  pessoa 
que  tem  as  faces  gordas  e 
desenvolvidas.  Homo  maxil- 
lis  crassioribus. 

Carriola.  /.  Cama  baixa  ou 
tarimba  com  rodas.  Supp)e- 
daneum  rotabile:  —  carro 
pequeno  com  tres  rodas  bri- 
lhantemente adornado,  e 
com  assento,  em  que  costu- 
mavam passear  as  pessoas 
reaes.  Carriculus,  rheda. 

Carrique.  ???..  Sobretudo  mui 
largo  com  cabeções;  hoje  é 
commummente  trajo  de  li- 
bré. 

Carriso.  m.  (ant.)  Esterqueira, 
estrumeira. 

Carrizada.  /.  (naut.)  Carriça- 
da;  fileira  de  pipas  amar- 
radas que,  vasias  ou  cheias, 
se  conduzem  a  reboque,  flu-, 
ctuando  pela  agua. 

Carrizal,  m.  Carriçal;  mata 
de  carriços.  Carectum.,  i. 

Carrizedo.  to.  (prov.)  V.  Ca7-- 
rizal. 

Carrizera./.  V.  Carrizal,  Car- 
rizo. 

Carrizo.  to.V.  Carriso: — (bot.) 
carriço;  especie  de  planta 
gramínea,  mui  parecida  com 
as  cannas,  que  pertence  á 
secção  das  irideas;  cria-se 
com  abundancia  nos  logares 
húmidos  e  nas  margens  dos 
rios,  e  emprega-se  ¡Jara  co- 
brir os  tectos  e  para  outros 
difPerentes  usos.  Gladiolus, 
iris. 

Carro.  m.  Carro;  machina  de 
madeira,  que  anda  sobre 
duas  rodas  e  serve  para  le- 


CAR 

var  cargas.  Carrus,  plaus- 
trum:  —  carro ;  carga  de  um 
carro,  e  assim  se  diz:  un 
carro  de  leña,  un  carro  de 
p>aga;  um  carro  de  lenha, 
um  carro  de  palha,  etc. :  — 
carro;  nos  coches,  o  jogo  sem 
a  caixa.  Carrus  rhedarius: 
— de  Ezequiel;  tecido  de  lã 
que  vinha  de  França,  e  era 
similhante  a  uma  especie  de 
estamenha  ordinaria,  aindu- 
que  de  inferior  quaHdade. 
Lanea:  telrn  genus: — de  oro; 
tela  mui  fina  feita  de  la,  que 
se  tecia  em  Flandres  e  ou- 
tras laartes.  Lanea  telasub- 
tilis  e  Belgio  advehi  sólita: 

—  triunfal;  carro  triumphal 
ou  triumphante ;  grande  car- 
ro com  assento  em  forma  de 
throno,  mui  enfeitado,  de  que 
se  usa  nas  procissões  e  fes- 
tas  ¡jublicas.  Cojerle  á  uno 
el  carro  (fr.  fam.)  ;  succeder 
a  alguém  alguma  desgraça 
de  consideração;  também  se 
usa  para  denotar  que  a  al- 
guém lhe  tocou  um  encargo 
gravoso.  Adversa  sorte  irre- 
tiri.  No  aiidar  el  carro  ;  não 
andar  o  carro ;  haver  algum 
obstáculo  para  o  progresso 
do  negocio.  Tirar  dei  carro; 
tirar  ou  puxar  pelo  carro; 
ajudar  alguém  em  algum 
trabalho.  Untar  el  carro  (fr. 
fig.  fam.);  untar  o  carro; 
presentear  alguém  para  se 
conseguir  o  que  se  deseja. 
Muneribus  delinire : — (art.) 
carro;  peça,  na  prensa  de  im- 
primir, pegada  ao  tympano, 
em  que  se  regista  a  folha : 

—  (astron.)  carro;  constel- 
lação.  Carro  mayor,  carro 
menor.  V.  Osa  mayor,  osa 
menor :  —  eléctrico  (pliys.); 
carro  eléctrico ;  machina 
destinada  a  lançar  ao  ar  em 
tempo  procelloso  o  papagaio 
eléctrico,  sem  que  o  obser- 
vador corra  o  menor  perigo 
ao  desenrolar  a  corda :  — 
mecánico;  carro  mechanico; 
variedade  do  apparelho  pre- 
cedente, que  consiste  na  col- 
locaçâo  de  uma  pequena  pi- 
lha, n'um  carro  sumraamen- 
te  ligeiro,  submcttida  á  ac- 
ção do  calórico  desenvolvido 
por  uma  lampada  de  álcool : 

—  falcado;  carro  falcato;  o 
que  tinha  fixadas  nos  eixos 


CAR 

umas  fouces  fortes  e  afia- 
das, para  ferir  o  inimigo. 
Carnes  falcatus :  —  rostra- 
do; carro  rostrado;  carro  de 
armas  que  servia  na  guerra 
aos  antigos  gallos  e  bretões: 

—  carro;  nas  medalhas,  um 
carro  tirado  por  cavallos, 
leões  ou  elephantes,  indican- 
do o  triumpho  ou  a  apothéo- 
se  dos  principes.  Quando  é 
puxado  por  mulhas,  indica 
que  se  elevava  a  imagem  do 
principe  aos  jogos  do  circo : 

—  carro;  medida  de  capaci- 
dade para  liquidos  e  seceos, 
usada  em  algumas  provin- 
cias da  Italia :  — cubierto  ou 
capuchino  (mil.);  carro  co- 
berto; carro  forte  e  estreito, 
com  duas  rodas  e  cobertura 
em  forma  de  telheiro,  que 
serve  para  conduzir  uma  ar- 
ca de  munições :  —  de  bate- 
ria; carro  de  bateria,  o  que 
serve  para  conduzir  os  uten- 
silios :  — de  municiones;  car- 
ro de  munições;  o  destinado 
a  conduzir  estas  na  artilhe- 
ria,  e  consta  de  um  jogo  dian- 
teiro igual  ao  da  carreta  de 
artilhcria,  e  de  outro  tra- 
zeiro,  em  que  vão  dois  cai- 
xões coip  a  carga :  —  de  tren; 
carro  de  trem;  carruagem 
de  quatro  rodas,  que  serve 
para  transportar  as  muni- 
ções, destinadas  a  uma  boca 
de  fogo,  seguindo-a  a  qual- 
quer ponto  em  que  esta  se 
situe:  —  (rjerm.)  jogo.  Tai- 
diis,  i. 

Carrocero,  m..  (ant.)  V.  Car- 
roeero. 

Parrocilla. /.  dim.  de  Carro- 
za. Carrocinha. 

Carrocín,  m.  V.  Carrozin. 

Carrocha./.  V.  Carocha:  — 
semente  dopulgão,  daabelha 
e  de  outros  insectos.  Apura, 
aliorumque  insectorum  se- 
men. 

Carrochar,  n.  Dejjositar,  pôr 
a  semente;  diz-se  do  pulgão, 
das  abelhas  e  de  outros  in- 
sectos. Apes,  volvoces  alia- 
quc  insecta  semen  emitiere. 

Carromatero,  m.  Carreteiro ; 
o  que  guia,  conduz  e  gover- 
na o  cai'romato.  Curras  ain- 
p)lioris  ductor. 

Carromato,  m.  Carromato;  car- 
ro de  duas  rodas  e  de  dois 
varaos,  cujo  leito  costuma 


CAR 

ser  de  cordas  entrançadas, 
c  é  levado  por  uma,  duas  ou 
mais  cavalgaduras,  postas 
uma  atrás  da  outra,  e  mui 
accommodado  para  levar  car- 
gas por  ser  mais  ligeiro. 
Costuma  estar  coberto  com 
toldo  de  cannas.  Cisium  one- 
rarium  grandius. 

Carroñada.  /.  (mil.)  Carona- 
da;  canhão  curto,  de  grosso 
calibre. 

Carroña.  /.  Vianda,  carne  cor- 
rompida. Caro  pidrida. 

Carroñar,  a.  Causar  ronha  ou 
encher  d'ella  o  gado  lanar. 
Scabie  inficere. 

Carbono,  ña.  adj.  Podre,  cor- 
rompido. Putridus,  tahidus. 

Carroñoso,  sa.  ad,j.  Cheio  de 
caa-ne  corrompida. 

Carroza.  /.  Carroça;  coche 
grande,  aberto,  ricamente 
adornado,  que  regularmente 
se  usa  em  funcções  solem- 
nes. Ornatior  currus,  rheda: 

—  toldo;  reparo  ou  cobertu- 
ra provisioria  que  se  costu- 
ma pôr,  ])ara  abrigo,  á  popa 
das  embarcações.  Tectnm, 
operimentum. 

Carrozero.  m.  (ant.)  V.  Co- 
chero. 

Carrozin.  m.  V.  Silla  volante. 

Cakiujaje.  m.  Carruagem;  no- 
me que  se  dá  em  geral  a  to- 
da a  especie  de  coches,  car- 
ros, etc. :  —  conjuncto  de  car- 
ros, coches,  caleças,  etc., 
que  se  preparam  para  uma 
viagem.  Usa-se  d'esta  pala- 
vi-a,  aindaque  não  seja  mais 
que  para  significar  um  só 
carro.  Carruum  copia :  — 
(ant.)  trato  ou  trafico  com 
carros,  coches,  caleças,  etc. : 

—  pnhlico;  carruagem  pu- 
blica, de  aluguer: — de  va- 
])or  (mech.);  carros  de  merca- 
dorias ;  nos  caminhos  de  fer- 
ro designam-se  com  este  no- 
me os  que  são  destinados 
ao  transporte  de  fardos  pe- 
sados e  outros  objectos  simi- 
Ihantes. 

Carruagero,  Carruajero,  m. 
Cocheiro ;  o  que  guia  ou  con- 
duz qualquer  classe  de  car- 
ruagem. Currus  aut  vehiculi 
ductor. 

Carruco.  m.  Carro;  differenca- 
se  dos  comminis  em  ser  mais 
]iequeno  e  ter  o  eixo  pegado 
ás  rodas  sem  raios.  Piaus- 


CAR 


639 


trum,  i:  —  carro  mau  e  ve- 
lho. 

Carrucha.  /.  V.  Garrucha. 

Carrujado,  da.  adj.  V.  Encar- 
rujado. Usa-se  também  co- 
mo substantivo. 

Carrujo,  m.  Ramo;  conjuncto 
de  folhas  ou  fructos  apinha- 
dos em  cima  de  uma  arvo- 
re :  —  adj.  V.  Encarrujado. 

Carruzar.  a.  (ant.)  V.  Arru- 
gar, Emburujar. 

Carstenita.  /.  (min.)  Karste- 
nita;  nome  dado  em  honra 
do  mineralogista  Karsten,  a 
um  sulphato  de  calanhydro, 
que  erystallisa  geralmente 
em  prismas  octógonos  e  re- 
ctangulares, e  cuja  cor  va- 
ria desde  o  esbranquiçado 
até  ao  arroxado  ou  azulado. 

Carta.  /.  Carta,  epistola,  mis- 
siva. Epjístola,  litterce:  ^ 
carta,    despacho,    provisão : 

—  carta  de  jogar.  Pagella 
Insoria,  charla  iñcta :  —  in- 
strumento publico.  Charla 
publica  auctoritate  munita, 
confirmata :  —  V.  Mapa  :  -^ 
(ant.)  papel  para  escrever: 

—  abierta ;  decreto,  edicto 
geral.  Litterce  patentes  aper- 
tai: —  acordada;  carta  de 
reprehensao  secreta.  Litte- 
rce, quibus  à  superiori  tri- 
buncdi  inferior  objurgatur 
aid  monetur:  — 'blanca;  car- 
ta branca;  titulo  ou  despa- 
cho de  um  emprego,  no  qual 
se  deixa  em  branco  o  nome 
do  agraciado  2iara  poder  de- 
pois encher-se  a  favor  de 
(|uem  se  quizer.  lÂttercjc  sine 
nomine  expeditoc :  —  blanca; 
carta  branca;  a  que  se  dá  a 
algum  general  ou  magistra- 
do para  que  faça  o  que  jul- 
gue opportuno  segundo  as 
circumst anciãs.  Ampla  fa- 
cultas:—  blanca;  cartabran- 
ca;  no  jogo  de  cartas,  a  que 
não  é  figura.  Charla  Insoria 
nulla  imagine  humana  de- 
picta :  —  canta  (fam.);  os  pa- 
peis fallara,  attestam.  Scri- 
pta  testaniur  .•  —  credencial ; 
carta  credencial,  carta  de 
crença;  documento  que  se 
dá  ao  embaixador  ou  minis- 
tro de  algum  soberano  para 
que  seja  admittido  e  reco- 
nhecido como  tal  na  corte  a 
que  c  enviado.  Fiduciaricc 
litterce:  —  cuenta;  nota,  con- 


640 


CAR 


ta,  rol  da  despeza.  Accepti 
et  expensi  ratio:  —  de  am- 
paro; salvo  conducto;  carta 
que  o  reí  dava  a  ciualquer 
pessoa  para  que  niuguem  a 
oíFendesse.  Eescriptum  qno 
princeps  aliqíieni  tuendum 
suscipit:  —  de  comisión 
(for.);  carta  de  cominissão ; 
provisão  que  despacha  o  tri- 
bunal superior,  delegando  a 
juiz  particular  para  algum 
negocio  ou  causa.  Delegatio 
judicialis  scripto  tradita:  — 
de  compañería.  V.  Carta  de 
mancebia: — decredifo;  car- 
ta de  credito-,  aquella  em 
que  se  previne  a  outrem  que 
dê  a  alguém  o  que  necessi- 
ta, por  conta  do  que  a  es- 
creve. Litteroi  fiduciarice :  — 
de  credito.  V.  Carta  de  creen- 
cia:—  de  creencia;  carta  de 
credito;  a  que  alguém  leva 
em  nome  de  outrem,  para 
que  se  Ibe  dê  credito  no  ne- 
gocio que  vae  tratar,  e  tam- 
bém assim  se  chama  a  que 
dá  um  principe  ao  seu  em- 
baixador ou  enviado,  para 
que  seja  admittido  e  reco- 
nhecido por  tal  na  corte  da 
pessoa  para  quem  a  envia. 
Litterw  fiduciaria' :  —  de  do- 
te; escriptura  dotal;  instru- 
mento publico  e  auctorisado 
por  tabelliao,  em  que  se  re- 
lacionam todas  as  alfaias  e 
cabedal  que  a  mulher  leva 
em  dote  ao  matrimonio.  Dó- 
tales litterce :  —  de  emplaza- 
miento (for.);  carta  de  empra- 
zamento; instrumento  pelo 
qual  se  manda  citar  alguém. 
Litieroi  quibus  diesalicui  di- 
citur : — de  espera;  cartamo- 
ratoria ;  carta  regia  que  con- 
cede ao  devedor,  alem  do  dia 
em  qvie  devia  pagar,  certo 
praso  de  espera,  antes  de 
findo  o  qual  não  pode  ser 
demandado.  lÂlterm  mora- 
toria}:—  de  examen;  carta 
de  exame;  dipluma  que  se 
dá  a  alguém,  approvando-o 
e  habilitaudo-o  para  poder 
exercer  o  officio  que  apren- 
deu. Litterce  de  alicnjus  in 
officio  probatione  fidem  fa- 
cientes :  —  de  gracia.  Y.  Car- 
ta forera,  como  julgamento : 
—  de  gracia  (for.  p.  Ar.); 
reivindicação.  Pactum,  pa- 
ctio  de  retrovendendo :  —  de 


CAR 

guia;  carta  de  guia,  passa- 
porte. lÂtteroi  viaforioj:  — 
de  herma/ndad;  patente  de 
irmandade;  titulo  que  expe- 
de o  prelado  de  alguma  com- 
munidade  religiosa  em  favor 
d'aquelle  que  admitte  por 
irmão.  Litterce  quibvs  inter 
sodales  adscriptitios  alicu- 
jiis  ordinis  monaclialis  quis 
recensetur :  — de  hidalguía. 
V.  Ejecutoria: — de  horro; 
carta  dé  alforria;  escriptura 
de  liberdade  que  se  dá  ao 
escravo.  Manumissionis  lit- 
terce: —  de  marear;  carta  de 
marear  ou  hydrographica ; 
mappa  em  que  se  descreve 
o  mar  ou  parte  d'elle  com 
suas  ilhas,  costas  ou  para- 
gens onde  ha  escolhos  e  bai- 
xios. Tabula,  charla  hydro- 
grajjliica,  náutica:  —  de  na- 
turaleza; carta  de  naturali- 
dade. Juris  patrii  extero 
concessi  litterce publicm,  pri- 
vilegium :  —  de  pago ;  carta 
de  pago;  quitação,  recibo. 
Apoclia,  ce:  —  de  pago  y  tas- 
to; caução,  ñaiK^ñ.  jSahito3  pe- 
cunice  litterce  cautioyiales :  — 
de  recomendación ;  carta  de 
recommendação.  Quidquid 
aliq nem  commendat :  —  de  ve- 
cindad; carta  de  cidadão. 
Litterce  aliquem  civitate  do- 
■nari  testantes:  —  de  venta; 
contrato  de  venda.  Emptio- 
nis  syngrapha :  —  ejecutoria 
de  hidalguia  ó  carta  ejecuto- 
ria. V.  Ejecutoria :  — falsa; 
carta  falsa;  de  pouco  valor 
no  jogo.  Charla  quce  ab  óm- 
nibus ferh  aliis  in  ludo  vin- 
citur  :  — familiar  ;  carta  fa- 
miliar. Litterce.  familiares: 
— forera;  julgamento  pro- 
nunciado segundo  as  leis : 
—  misiva;  carta  missiva;  a 
que  se  escreve  aos  ausentes. 
Espistola,  a' :  —  orden  ;  car- 
ta de  ordens ;  a  que  contém 
alguma  ordem  ou  mandado. 
Prceceptum  scríp)to  tradi- 
tum :  —  partida  por  A,  B, 
C  (for.) ;  carta  partida  por 
A,  B,  C ;  instrumento  que  se 
lavrava  duplicado,  na  mes- 
ma folha  de  papel  ou  per- 
gaminho, e  no  meio  perpen- 
dicularmente se  escrevia  o 
A,  B,  C,  e  cortava-se  a  fo- 
lha pelas  letras  de  alto  a 
baixo,  ficando  a  cada  um  dos 


CAR 

outorgantes    um   exemplar. 

Litterce  Jjipartitce,  in  duas 
partes  divisce :  —  pastoral ; 
pastoral ;  escripto,  discurso 
que  dirige  o  prelado  ou  su- 
perior occiesiastico  com  al- 
guma instruceão  ou  manda- 
do ao  c!ero  e  povo  de  suas 
dioceses.  Litterce  se%i  edi- 
ctum  quo  episcopits  popu- 
lum  sibi  creditimi  alloqui- 
tur :  —  pécora  ;  pergaminho. 
Pergamena  charla  :  — plo- 
mada; carta  com  sêllo  de 
chumbo.  Diploma  sigillo 
plúmbeo  munitum :  ■ —  pue- 
bla; diploma  de  repartição 
de  terras  que  se  dava  aos 
novos  povoadores  de  algum 
sitio.  Diploma,  quo  in  colo- 
niam  dedíictis  cmt  adscitis 
agri  dividebantur :  —  rece- 
ptaria; podei",  procuração. 
lÂtterce-  jtidici  mandatario 
traditce :  —  viva ;  carta  viva, 
pessoa  que  expressa  a  outra 
de  viva  voz  o  que  se  lhe  ha- 
via dizer  por  escripto.  Quid 
ad  aliquem  mittitur  iit  cuni 
eo  negotium  conferat,  quod 
litteris  commendare  non  ex- 
pedit :  —  de  mancebia  ;  carta 
de  mancebia;  a  que  se  fazia 
para  segurança  do  contrato 
de  mancebia.  Contractus 
concAibinalis  scripto  tradi- 
tus.  Apartar  las  cartas; 
apartar  as  cartas;  não  as 
incluir  o  correio  na  lista 
para  as  dar  separadamente. 
Epistolas  in  officina  tabella- 
ría seorsim  locare,  sepone- 
re.  Cerrar  la  carta,  cl  pa- 
pel, el  billete,  etc. ;  fechar  a 
carta,  o  papel,  o  bilhete,  etc. 
Obsignare  litteras,  episto- 
lam. Franquear  las  cartas; 
franquear  as  cartas.  Vehen- 
di  litteras  pretitim  seu  mer- 
cedem  anticipare.  Certificar 
la  carta;  segurar  a  carta. 
Fidem  publicam  obligare 
pro  litteris  a  tabellaría  se- 
curius  deferendis.  Irse  de 
alguna  carta  ó  cartas;  des- 
cartar-se.  Chartas  rejicere, 
deponere  in  pagellarum  lu- 
dís. Ni  firmes  cartas  que  no 
leas,  ni  bebas  agiia  que  no 
veas(rif.);  nem  assigues  car- 
ta que  não  leias,  nem  bebas 
agua  que  não  vejas.  No  ver 
carta  (fr.  fam.);  dar  mau 
jogo.  Malh  sortem  in  ludo 


CAR 

cederé.  Perder  con  buenas 
cartas  (fr.  fig-);  perder  eom 
boas  cartas,  perder  alguém 
uma  pretensão  tendo  mérito 
e  bons  meios  para  consegui- 
la.  Spe  non  temerh  prcecon- 
eepta  decidiré.  Por  carta  de 
mas  ó  de  menos  (fam.);  por 
carta  de  mais  ou  de  menos. 
Excessu  vel  defectu  peccare. 
Traer  malas  cartas  ó  venir 
con  malas  cartas  (fr.  fam,); 
vir  sem  os  documentos  ne- 
cessários para  conseguir  al- 
guma cousa.  Diplomata  ne- 
gotio  conficiendo  haud  satis 
apta  exhibere. 

Cartabón,  m.  Esquadria;  trian- 
gulo rectângulo  formado  por 
tres  réguas  unidas  pelas  ex- 
tremidades, de  que  se  servem 
os  pedreiros  e  carpinteií-os 
para  traçar  ângulos  rectos. 
Norma,  ce.  Echar  el  cartabón 
(fr.  fig.);  pôr  em  esquadria, 
regular,  pôr  em  boa  ordem 
6  regularidade.  De  aliquo 
negotio  secum,  agere,  rei  effi- 
cienda}  ratio» em  meditar i. 

Cartáceo,  cea.  adj.  (bot.)  Car- 
taceo;  que  tem  a  apparen- 
cia  de  papel: — cartáceo; 
applica-se  a  algumas  ACge- 
tações  que  se  desenvolvem 
sobre  o  papel  húmido :  — 
cartáceo;  diz-se  do  episper- 
ma  e  do  pericarpo  das  plan- 
tas quando  sào  seceos,  Hexi- 
veis  e  tenazes  e  têem  a  ap- 
parencia  do  pergaminho:  — 
(zool.)  adj.  V.  Cartonero. 

Cartafolio.  m.  (ant.)  Folha  in- 
teira de  papel. 

Caktajenero,  RA.  adj.  Carlha- 
genez;  pertencente  a  (.'ar- 
thageua  e  a  seus  habitau- 
tes:  —  carthagenez;  natu- 
ral da  mesma  cidade. 

Cartajinense,  Cartaginense. 
adj.  (ant.)  Carthagiuense; 
natural  de  Cartbago  e  o  ;|uc 
pertence  á  mesma  republica. 

Cartajinés,  sa.  adj.  V.  Carta- 
jinense :  — •  carthaginez ;  na- 
tural de  Carthageua  nalles- 
panha,  ou  o  que  pertence  á 
mesma  cidade.  Cartaginen- 
sis,  se. 

Cartalo.  m.  (zool.)  Cartalo; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  lougicornios,  cuja  espe- 
cie typica  se  encontra  no 
meio  dia  da  Europa, 


CAR 

CÁRTAMA.  /.  V.  Cártamo. 

CartÁmico,  CartÁjieo,  ea.  adj. 
(chim.)  Carthamino;  que  se 
refere  á  carthamina  ou  ao 
carthamo. 

Cartamina.  /.  (chim.)  Cartha- 
mina; principio  colorante  da 
flor  do  carthamo. 

Cártamo,  m.  V.  Alazor. 

Cartamoídea.  /.  (bot.)  V.  Car- 
doncela. 

Cartapacio,  m.  Cartapacio;  li- 
vro manuscripto  de  varias 
materias.  Commcntarium ,  ii: 

—  cartapacio;  pasta  era  que 
os  rapazes  que  Aào  á  escola 
guardam  os  seus  i^apeis. 
Usa-se  quasi  sempre  no  plu- 
ral. Sacculus  coriaceus: — 
cartapacio;  Ií^to  de  papeis 
avulsos. 

Cartapel.  m.  Pajielada;  papeis 
que  contêem  cousas  inúteis. 
Per  um  ineptarumfoUvm :  — 
(ant.)  cartaz,  edital. 

Cartapelon.  m.  augm.  de  Car- 
tapel. 

Cartario,  ría.  (zool.)  V.  Car- 
tonero. 

Cartazo,  m.  (fam.)  Carta  de 
reprehensão.  Scriptum  aspe- 
re  corrigens. 

Cabte.ído,  da.  adj.  Carteado; 
d¡z-se  do  jogo  de  cartas  em 
que  cada  um  dos  pai'cei- 
ros  levanta  as  suas  vasas. 
Churlarum  ludus,  quo  qui 
piares  ab  adversariis  charla 
redimit,  is  victor  redil. 

Cartear,  yj.  fa«<.J  Folhear,  cor- 
rer as  f<j!has  de  um  livro : 

—  descartar-se,  jogar  cartas 
brancas.  Ludi  sortemjactis 
inferiorihus  pagellis  tentare: 

—  r.  cartear-se,  correspon- 
der-se  por  cartas.  Litteras  si- 
bi  in vicem  m ittere : — (naut.) 
cartear;  procurar  a  altura 
em  que  está  o  navio,  ou  a 
longitude  e  latitude  de  qual- 
quer logar,  por  meio  de  com- 
passo e  (le  carta  de  marear. 

Cartel,  m.  Cartel;  cartaz,  an- 
nuncio  que  se  fixa  nas  es- 
quinas das  ruas  ou  em  !ugf<r 
publico  e  frequentado.  Édi- 
ctum,  ¿.-—cartel ;  convenção, 
ajuste  feito  entre  duas  na- 
ções belligerantes  para  tro- 
ca ou  resgate  dos  prisionei- 
ros de  guerra.  Pacta  conven- 
ta de  captivis  redimendis : 

—  cartel;  carta,  cujo  con- 
texto se   dirige  a  desafiar 


CAR 


641 


para  duello.  Libellus  ad  sin' 
gidare  certamen  provocato- 
rius :  —  (arf.)  pl.  peças  de 
rede,  cujas  dimensões  che- 
gam até  oitenta  braças  de 
comprimento. 

Cartela.  /.  Livrinho  de  lem- 
branças. Tabula,  tabella  in- 
scripta:—  (arch.)  mi  sul  a  ou 
cachorro;  peça  que  sustém 
as  bacias  das  janellas  saca- 
das. Mensida,  ce:  —  modi- 
Iháo;  ornato  em  forma  de 
um  S  invertido:  —  (braz.) 
cédula;  peça  rectangular  no 
escudo. 

Caktelario,  ría.  (ant.)  Y.  Car- 
tulario, livro. 

Carteleak.  n.  (ant.)  Pôr  pas- 
quins. 

Cartelero,  m.  O  que  affixa  car- 
tazes, editaes,  etc.  nas  es- 
quinas. 

Carteleta./.  Carteleta;  estofo 
ligeiro  de  la. 

Cartera.  /.  Carteira;  pasta 
que  serve  para  guardar  pa- 
peis e  para  desenhar  ou  es- 
crever sobre  ella.  Scrinium, 
charlar  ium,thecacartharia: 
—  carteira,  pequena  bolsa 
de  couro,  marroquim,  etc., 
com  varios  repartimentos 
que  se  traz  na  algibeira  com 
papeis.  Sacculus  coriaceus 
ser vandis  cpistolis :  —  porti- 
nhola da  algibeira.  Portida 
lóculo  vestis  occludendo.  Ha- 
ber cerradas  las  carteras 
(fr.);  haver  chegado  ao  fim 
da  vida,  morrer. 

Carteretia.  /.  (Ijot.)  Cartere- 
tia;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  orchideas,  que  só 
contém  uma  pequena  espe- 
cie parasita,  indígena  da 
Nova  Hollanda. 

Caktergo.  m.  (zool.)  Cartergo 
(obra  de  papel);  genero  de 
insectos  himenopteros,  cujas 
especies  são  'umas  vespas 
americanas,  muito  notáveis 
pela  forma  por  que  con- 
struem suas  cellulas,  que 
parecem  feitas  de  cartão 
muito  fino. 

Cartérico.  m.  (zool.)  Carteri- 
co;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros tetrámeros  da  fami- 
lia dos  longicornios,  que  só 
tem  uma  especie. 

Carterita.  /.  dim.  de  Cartera. 
Carteirinha. 

Cartero,  m.  Carteiro;  empre- 


642  CAR 

gado  do  correio  que  faz  a 
distribuição  das  cartas  aos 
moradores  da  cidade.  Tabel- 
larius,  ii:  —  carteiro,  cor- 
reio; conductor  de  cartas. 
TabeUarius,  ii :  —  (zool.) 
carteiro  (robusto);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  curcu- 
liónidos gonatoceroSj  que  so 
comprehende  uma  especie, 
indígena  da  Nova  HoUanda: 

—  carteiro;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  da  familia  dos  carabi- 
cos,  comjjosto  de  uma  só  es- 
pecie, encontrada  em  Por- 
tugal. 

Cartesianismo,  vi.  Cartesianis- 
mo; systema  de  i^hüosopliia 
imaginado  por  Descartes, 
philosopho  francez  do  xvii 
século. 

Cartesiano,  na.  aãj.  Cartesia- 
no; que  pertence  ao  systema 
de  Descartes :  —  tn.  Carte- 
siano; o  que  segue  este  sys- 
tema. 

Cauteta.  /.  Carteta;  jogo  de 
cartas,  de  parar. 

Cartibanas.  /.  j)l-  (avt-)  Tiras 
de  augmento;  tiras  de  papel 
que  se  pegam  ás  folhas  dos 
livros  para  os  encadernar, 
quando  estão  esci'iptas  até  á 
margem. 

Cartica./.  fZm.  de  Caria.  Car- 
tinha. 

Cartiero.  m.  (ant.J  V.  Trimes- 
tre. 

Cartílago,  m.  (anat.)  Cartila- 
gem; parte  do  corpo  animal 
de  consistencia  media  entre 
os  ossos  e  os  ligamentos. 
Cartilago,  inis. 

Cartilajinarse.  r.  Cartilagi- 
nificar-se;  converter-se  em 
cartilagem. 

CartilÁjine.  /.  (ant.J  V.  Ter- 
nilla:  —  pergaminho;  pelle 
preparada  para  escrever. 

Cartilejíneo,  nea.  adj.  (med.) 
Cartilagíneo,   cartilaginoso. 

CARTILAJINIFICACION./.fjp/iT/SZO.J 

Cartilaginificação;  conver- 
são de  um  tecido  qualquer 
em  cartilagem. 
Cartilajinoso,  sa.  adj.  (anat.) 
Cartilaginoso;  que  se  refere 
ou  assimilha  ás  cartilagens: 

—  (¡)0t.)  cartilaginoso;  diz- 
se  das  folhas  quando  a  sua 
margem  é  de  uma  substan- 
cia cartilaginosa,  diíferente 


CAR 

da  substancia  da  folha,  sen- 
do coriácea,  secca  e  mais  fi- 
na do  que  ella :  —  m.  j-jí. 
(zool.)  cartilaginosos;  sub- 
classe da  classe  dos  peixes, 
que  comprehende  os  que 
tèem  o  esqueleto  brando, 
flexível,  elástico  e  pouco  in 
crustado  de  saes  calcáreos. 
Cartilla.   /.   dim.  de   Carta: 

—  cartilha;  pequeno  livro 
que  contém  o  alphabeto  e  a 
combinação  das  letras  para 
aprender  a  ler.  Tabella  al~ 
phabetica :  —  compendio ;  ex- 
j)osição  dos  elementos  de  al- 
guma arte  ou  sciencia.  Pri- 
ma rudimenta:  —  caderno  de 
apontamentos.  V.  Añalejo. 
Cantarle  ó  leerle  à  uno  la 
cartilla  (fr.  fam.J;  1er  a  car- 
tilha a  alguém,  reprehénde- 
lo, adverti-lo.  Severiíis  ali- 
quem  commonere,  objurgare. 
No  saber  la  cartilla  (fam.); 
não  saber  a  cartilha.  Vel 
prima  elementa  ignorare. 

Cartista,  adj.  (hist.)  Cartista; 
nome  que  se  dá  em  Ingla- 
terra aos  membros  das  asso- 
ciações ¡Jopulares,  que  recla- 
mam uma  carta  do  povo,  com 
o  fim  de  estabelecer  o  sufíi-a- 
gio  universal,  e  assegtu-ar  a 
existencia    dos   proletarios: 

—  cartista;  diz-se  em  Por- 
tugal dos  partidarios  da  car- 
ta constitucional  dada  em 
182G  por  D.  Pedro,  duque 
de  Bragança. 

Cartofilacio.  m.  Cartofilaeio; 
o  que  archivava  as  cartas, 
diplomas,  etc.,  no  imperio  de 
Constantinopla. 

Cartografía.  /.  Cartographia; 
tratado  sobre  as  cartas : — 
cartographia;  arto  de  traçar 
as  cartas  geograijhicas. 

Cartográfico,  ca.  adj.  Carto- 
graphico;  que  diz  respeito 
á  cartographia. 

Cartógrafo,  m.  Cartographo; 
o  que  faz  collecção  de  map- 
pas :  —  cartographo ;  auetor 
de  cartas  geograpln'ca.s. 

Cartolas.  /.  pl.  V.  Artolas. 

Cartolojía. /.  Cartologia;  tra- 
tado sobre  a  arte  de  fa^cr 
cartas. 

Cartolójico,  ca.  adj.  Cartolo- 
gico;  que  se  refere  á  carto- 
logia. 

Cartomancia.  /.  Cartomancia; 
arte  chimenea  de  prever  o 


CAR 

futuro  por  meio  de  cartas  de 
jogar. 

CartomÁntico,  ca.  s.  Cartoman- 
te; o  que  pratica  a  carto- 
mancia :  —  adj.  cartomanti- 
co;  pertencente  á  cartoman- 
cia. 

Cartón,  m.  Cartão;  especie  de 
l^apel  fortemente  collado  e 
com  a  consistencia  necessá- 
ria para  os  usos  a  que  se 
destina.  Charla  pluribus  fo- 
liis  conglutinatis:  —  ornato 
que  imita  as  folhas  compri- 
das de  algumas  plantas.  Fo- 
lii  formam  referens :  —  mas- 
sa de  papel  que  deitada  em 
moldes  toma  a  forma  que  se 
lhe  quer  dar:  —  (xñnt.)  C9X- 
tão;  desenho  de  figuras  ou 
de  composições  sobre  um 
liapelão  mais  ou  menos  es- 
pesso, segundo  o  uso  que  o 
artista  quer  fazer  d'elle. 

Cartonema.  /.  (bot.)  Cartone- 
ma;  genero  de  plantas  da 
familia  das  comelinaceas. 
que  só  comprehende  urna  es- 
pecie, herbácea,  vivaz,  de 
raiz  tuberosa,  de  tallo  sim- 
ples ou  com  poucas  ramas  e 
de  flores  amarellas.  Cresce 
na  Nova  HoUanda  tropical. 

Cartonero,  m.  Fabricante  de 
cartões: — que  trabalha  em 
objectos  de  cartão :  —  ven- 
dedor de  cartões  ou  de  ob- 
jectos de  cartão,  taes  como, 
caixas  de  chapéu,  caixinhas, 
etc. :  — /.  2>l-  (zool.)  carto- 
neiras;  nome  de  certas  ves- 
pas da  America. 

Cartoi'térida.  /.  (zool.)  Carto- 
pterida  (aza  em  forma  de 
m,appa);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  heterome- 
ros,  composto  de  urna  espe- 
cie indígena  da  Australia  e 
notável  pelas  linhas  que 
tem  na  parte  inferior  de 
seus  élitros,  que  os  assimi- 
Iham  a  um  inappa. 

Cartucha.  /.  (ant.)\.  Cartu- 
cho. 

CARTuciiERA./.Cartuclieira;  pa- 
trona onde  vão  os  cartuchos. 
Militare  marsupimn  pulveri 
globidisqne  tormentariis  de- 
ferendis. 

Cartuchería.  /.  Cartuchame; 
collecção  de  cartuchos  para 
as  armas  de  fogo. 

Cartucho,  m.  (mil.)  Cartucho; 
saquinho  de  panno  de  linho, 


CAR 

baetilha,  etc.,  cheio  da  pól- 
vora necessária  para  a  car- 
ga da  peça,  morteiro  ou 
obuz: — cartucho;  rolo  de  pa- 
pel coin  pólvora  e  bala  para 
carga  das  espingardas.  Tu- 
hulas  jMpyraceiis  glandibus 
et  pulvere  tormentario  in- 
fertus,  scloppefo  aptus:  — 
cartucho;  envoltorio  de  pa- 
pel em  que  se  guai'da  algu- 
ma cousa. 

Cartuja.  /.  Cartuxa ;  convento 
da  ordem  dos  cartuxos,  sum- 
mamente  austera,  instituida 
por  S.  Bruno.  Carthusianus 
ordo,  soladitam  carthusia- 
num. 

Cartujano,  na.  (ulj.  Cartusia- 
no;  que  pertence  á  ordem 
dos  cartuxos.  Co/rthusianus, 
a,  um. 

Cartujo,  m.  Cartuxo;  religioso 
da  ordem  da  Cartuxa.  Car- 
thusianus monachus : — (fig-) 
diz-se  do  que  vive  retirado 
da  sociedade,  do  que  súe 
pouco  de  casa  ou  que  obser- 
va urna  vida  mysanthropica. 

CartulÁjine.  /.  V.  Cartilájine. 

Cartulario,  m.  Cartulario  ou 
carturario;  livro  que  contém 
cartas  de  doações  e  outi-os 
documentos.  Codex  commen- 
datissiinuSjjura  et  privilegia 
cvjttsqtie  ordinis  continens: 
—  cartulario;  o  que  tem  a 
seu  cargo  algum  cartório, 
archivista: — (naut.)  V.  Ma- 
nifesto. 

Cartulina.  /.  Cartusana;  tira 
de  papelão  ou  de  pergami- 
nho que  serve  para  se  bor- 
dar sobre  ella.  Fasciola  tai- 
móla pergamena,  reí  char- 
tacea  acu  pingendo  deser- 
viens:  —  cartasana;  as  mes- 
mas  tiras  cobertas  de  seda, 
oiro  ou  prata:  —  cartão  li- 
no que  se  emprega  em  bi- 
lhetes de  visita  e  outros 
usos. 

Cartusiano,  na.  adj.  V.  Car- 
tujano. 

Caruata.  /.  Caruata;  especie 
de  pita  da  Guyana  de  que 
se  fazem  cordas  muito  fortes. 

Caruje.  to.  (zool.J  Caruge;  ge- 
nero de  aves,  bastante  pa- 
recido com  o  das  trojiiaes  e 
composto  de  um  pequeno 
numero  de  especies,  todas 
americanas. 

Carumba.  /.  (ant.)  V,  Berza. 


CAS 

Carúncula.  /.  (anat.)  Carún- 
cula; pequeno  pedaço  de 
carne :  —  carúncula;  peque- 
na excrescencia  carnosa:  — 
(zool.J  carúncula;  substan- 
cia carnosa,  nua,  molle  que 
cobre  a  cabeça  ou  o  eolio 
de  algumas  aves,  e  a  que  se 
dá  vulgarmente  o  nome  de 
crista. 

Carunculado,  da.  adj.  (zool.) 
Carunculado;  que  tem  ca- 
rúncula:—  m.  2)1-  caruncu- 
lados; familia  de  aves,  que 
comprehende  as  que  têem 
carúnculas  na  cabeça  ou  na 
mandíbula  infei'ior. 

Carüncular.  adj.  Caruncular; 
diz-se  do  arilho  formado  de 
muitas  carúnculas. 

Carunculiforme.  adj.  (med.) 
Carunculiforme;  de  forma 
ou  figura  de  carúncula. 

Carunculoso,  sa.  adj.  (med.) 
Carunculoso;  que  tem  rela- 
ção ou  similhança  com  as 
carúnculas. 

Carvajal,  m.  Carvalhal;  sitio 
povoado  de  carvalhos. 

Carvallar,  Carvalledo,  m.  V. 
Carvajal. 

Carvallo,  m.  (bot.)  Canalho ; 
especie  de  roble,  arvore  que 
dá  bolotas,  liohoris  genus. 

Cahvi.  m.  (bot.)  Alcaravia; 
planta. 

Carvifoliado,  da.  adj.  (bot.) 
Carvifoliado;  que  tem  folhas 
similhantes  ás  da  alcaravia. 

Carvifouo.  m.  (bot.)  Carvifo- 
lio;  genero  do  plantas  um- 
bellifcras,  cujas  folhas  sào 
similhantes  ás  da  alcaravia. 

Cas./. (ant.)y.  Casa: — (gcrm.) 
lenha. 

Casa./.  Casa;  edificio  destina- 
do para  habitação.  JFaIcs, 
is:  —  casa;  familia,  pessoas 
que  moram  juntas  ou  com- 
põem a  mesma  familia.  Fa- 
milia, domestici:  —  casa; 
familia,  geração.  Genus, 
stirps :  —  casa  no  jogo  do 
xadrez.  Lusorii  alveoli  tes- 
sclla:  — casa  no  jogo  do  ga- 
mão. Scruporwn  lusoriorum 
locidi,  loculamenta:  —  à  la 
malicia  ó  de  vmlicia;  casa 
baixa,  rente  com  o  chão. 
Unius  pavimc.nti  domus:  — 
canama  (prov.)  V.  Casa  es- 
cusada :  ■ —  consistorial  ó  ca- 
sas consistoriales ;  casa  da 
cámara.   Curia  municipalis 


CAS 


643 


domus:  —  de  campo;  casa 
de  campo  ou  de  recreio.  Do- 
mus  acl  j ucunditcdem  volu- 
ptatemque  constructa:  —  de 
coima;  casa  de  jogo.  Domus 
pidAica  ad  ludum: — rfc  con- 
tratación de  las  Indias;  ca- 
sa da  India.  Senatus  indicis 
negotiationibus :  —  de  devo- 
ción ó  oración;  casa  de  ora- 
ção, templo,  santuario.  Do- 
mus orationibus: — de  locos; 
hospital  dos  doudos.  Domtts 
curandis  amentibus  institu- 
ta:  —  de  moneda;  casa  da 
moeda.  Ntimmaria  officina: 
■ — de  orates;  casa  de  orates, 
casa  de  loucos.  Tnordinata, 
turbulenta  domus:  —  de  po- 
sada ó  de  posadas;  casa  j^ar- 
ticular  que  recebe  hospedes 
por  dinheiro.  Domus  hospi- 
talis:  —  de  tia  (fam.);  cár- 
cere. Carcer,  is: — del  rey; 
casa  real,  palacio  do  rei :  — ■ 
del  Señor:  —  casa  do  Se- 
nhor, templo,  igreja.  Tem- 
pliim,  i: — dczmera  (prov.) 
V.  Casa  excusada :  — •  exat- 
sada;  casa  destinada  para 
receber  os  dizimos.  Decuma- 
na  domus:  — grande;  rei  no 
jogo  de  cartas: — obra,  etc. 
en  alherca  (p.  And.);  casa 
em  obras;  que  só  tem  as  pa- 
redes. Subdiale  opus: — jxu- 
blica;  casa  publica,  bordel, 
alcouce,  lupanar.  Lupanar, 
lupanarium :  —  solar  ou  so- 
lariega; solar,  casa  nobre  e 
antiga.  Casa  en  la  que  vi- 
vas, vina  de  la  que  bebas,  y 
tierras  las  que  veas  (rif.); 
casa  em  que  caibas,  vinha 
da  que  bebas,  terras  quan- 
tas vejas.  Casa  hospedada, 
comida  y  denostada  (rif.); 
casa  hospedada,  comida  e  in- 
juriada; reprehende  os  que 
jiagam  os  beneficios  com  in- 
gratidões. Arenar  una  casa; 
cmmadeirar  uma  casa.  Tra- 
bibus  ligneis  domum  instrue- 
re,  formare.  Arrancar  ó  le- 
vantar la  casa  (fam.);  le- 
vantar a  casa,  mudar-se,  es- 
tabc!eccr-se  em  outra  por- 
te. Sedem,  domicilium  alió 
transfcrre.  A  tuerto  ó  á  de- 
recho nuestra  casa  hasta  el 
techo  (rif);  a  torto  c  a  di- 
reito nossa  casa  até  ao  tecto. 
Cada  7ino  en  su  casa,  y  Dios 
en  la  de  todos  (rif.);  cada 


644 


CAS 


um  em  sua  casa  e  Deus  na 
de  todos.  Caérsele  á  imo  la 
casa  á  cuestas  (fiff-J;  pade- 
cer grande  oppressâo.  Peri- 
culimagnitudine  ohrui.  Cuan- 
do fueres  á  casa  ajena  llama 
de  fuera  (rif-);  quando  fo- 
res á  casa  alheia  não  entres 
sem  te  anuunciares.  En  ca- 
da casa  cuecen  habas,  y  en 
la  nuestra  á  calderadas  (rif.); 
cada  um  sente  seus  males; 
todos  soflfrem  trabalhos,  mas 
cada  um  julga  os  seus  supe- 
riores aos  alheios.  En  casa 
de  mujer  rica  ella  manda  y 
ella  grita  (rif.);  em  casa  de 
mulher  rica  ella  manda  e 
ella  grita.  En  casa  de  tia, 
mas  no  cada  dia  (rif);  aon- 
de te  querem  muito  não  vás 
a  miúdo.  En  casa  del  abad 
comer  y  llevar  (rif);  em 
casa  de  abbade  sempre  ha 
abundancia.  E'u  casa  del 
ahorcado  no  hay  que  mentar 
la  soga  (rif.);  em  casa  de 
ladrão  não  falles  em  bara- 
ço. En  casa  del  bueno  el 
ruin  cabe  el  fuego  (rif.);  na 
casa  do  bom  o  melhor  logar 
é  para  o  infeliz.  En  casa  del 
gaitero  todos  son  danzantes, 
ó  en  casa  del  alboguero  to- 
dos son  albogueros  (rif); 
assim  como  é  o  pae  tal  é  a 
familia.  En  casa  del  herre- 
ro cuchillo  mangorrero  ó 
cuchillo  de  palo  (rif);  em 
casa  de  ferreiro  espeto  de 
pau.  Estar  de  casa  (fig.); 
ser  de  casa,  tratar  com  fa- 
miliaridade. Domi  agere  in- 
condite,  familiariter .  La  ca- 
sa hecha  y  el  huerco  á  la 
poi'ta  ó  casa  hecha  sepul- 
tura abierta  (rif);  casa  fei- 
ta sepultura  aberta,  ou  ni- 
nho feito  pega  morta.  La 
casa  quemada  acudir  con  el 
agua  (rif);  queimada  a  ca- 
sa, acudir  com  agua,  cu  de- 
pois da  casa  roubada  tran- 
cas ás  portas.  Mientras  en 
mi  casa  estoy,  rey  me  soy; 
em  minha  casa  sou  rei ;  em- 
quanto  estou  em  minha  ca- 
sa, quem  manda  u'ella  sou 
eu.  Ño  hará  casa  con  azule- 
jos; não  fará  cousa  que  gei- 
to  tenha.  No  tener  casa  ni 
hojar  (j'am.);  não  ter  geira 
nem  beira  nem  ramo  de  fi- 
gueira. In  egestate  degere, 


CAS 

summa  egestate  premi.  Pues 
la  casa  se  quema,  calentémo- 
nos todos  (rif.);  aproveite- 
mo-nos  do  que  os  outros  per- 
dem. Quémese  la  casa,  y  no 
salga  humo;  corrijam-se  as 
faltas,  mas  sem  fazer  ruido. 
Tener  casa  y  tinelo  (ant.  p. 
Ar.);  ter  mesa  franca.  Te- 
ner la  casa  como  una  colme- 
na ;  ter  a  casa  cheia  como  um 
ovo.  Penuariis  aliisque  rebvs 
domesticis  abundare.  Triste 
está  la  casa  donde  la  gallina 
canta  y  el  gallo  calla  (rif); 
triste  da  casa  onde  a  galíi- 
uha  canta  e  o  gallo  calla. 
Vivir  una  casa;  viver  em 
urna  casa.  Domüm  condu- 
ctam  habitare.  Toma  casa 
con  hogar  y  mujer  qiie  sepa 
hilar  (rif);  toma  casa  que 
tenha  lar  e  mulher  que  sai- 
ba fiar.  2res  cosas  echan  de 
su  casa  al  hombre:  el  humo, 
la  gotera  y  la  mujer  vocin- 
glera (rif.);  tres  cousas  afu- 
gentam o  homem  de  sua  ca- 
sa: o  fnmo,  a  goteira  e  a 
mulher  falladeira: — (astroji.) 
casa;  espaço  do  zodiaco  que 
occupa  cada  um  dos  doze 
signo?. 

Casaca./.  Casaca;  vestido  com 
mangas  e  grandes  abas.  Sa- 
gum,  i.  Volver  casaca  (fig. 
fam.);  voltar  a  casaca,  mu- 
dar de  partido.  Sententiam 
mufare. 

Casación.  /.  (for.)  Cassação, 
annullação,  abrogação.  Ab- 
rogatio,  derogatio. 

Casacon.  m.  Casacão,  sobretu- 
do ;  casaca  grande  que  se 
veste  sobre  a  casaca  ou  ves- 
tido de  homem.  Sagum  lar- 
giiís. 

Casada.  /.  (ant.  p.  Ar.)  Solnr; 
casa  d'onde  descende  algu- 
ma familia  nobre. 

Casadero,  ka.  adj.  Casadeiro, 
casadoiro,  nubil;  diz-se  da 
pessoa  que  chega  á  idade 
de  casar.  Nup>tiis  idoneus. 

Casado,  da.  adj.  Casado;  uni- 
do pelo  sacramento  do  ma- 
trimonio :  —  y  arrepentido 
(rif);  casado  e  arrependido; 
alem  do  sentido  directo  (¡ue 
tem  este  rifão,  também  se 
applica  aos  que,  fazendo  luna 
cousa  sem  reflexão,  se  arre- 
pendem de  a  haver  feito. 
Serò  sapiens. 


CAS 

Casador.  m.  (ant.  for.)  Cassa- 
dor;  o  que  annuUa,  abroga 
alguma  disposição,  escriptu- 
ra,  etc. 

Casal.  m.  (ant.)  Casal ;  casa  de 
campo:  —  (prov.  ant.)  solar. 

Casalea. /.  (bot.)  Casalea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  1  ainunculaceas,  compos- 
to de  cinco  ou  seis  especies 
de  rainunculos  tripétalos, 
que  se  acham  nas  lagoas  da 
America. 

Casalero.  m.  (ant.)  Casaleiro, 
o  que  habita  em  algum  ca- 
sal :  —  V.  Casar,  conjuncto 
de  casas. 

Casalia.  /.  (bot.)  Casalia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  rubiáceas,  que  contém 
umas  doze  especies,  indige- 
nas  das  ilhas  de  França  e 
de  Bourbon. 

Casamata.  /.  (fort.)  Casamata ; 
logar  feito  de  abobada  no 
flanco  immediato  á  cortina./ 
sobre  que  se  forma  uma  ba- 
teria para  defender  os  fossos. 
Ima  ad  latera  propugnacu- 
lorum  crypta. 

Casamentar,  n.  (ant.)  V.  Ca- 
sar, Casarse. 

Casamentero,  ra.  s.  Casamen- 
teiro ;  pessoa  que  faz  e  ajus- 
ta casamentos.  Matrimonii 
conciliator,  conciliatrix :  — 
(ant.)  V.  Cura  Párroco. 

Casamiento,  m.  Casamento, 
matrimonio;  enlace,  união, 
contrato  feito  entre  homem 
e  mulher  com  as  solemnida- 
des legaes  para  viverem  ma- 
ritalmente. Connubium,  con- 
jugium,  matrimonium : — em 
alguns  jogos,  pararem  dois 
jogadores  sobre  uma  carta 
quantia  igual.  JEqualis  sum- 
mce  sorti  hisorice  adductio, 
commissio : — (ant.)  casamen- 
to. V.  Dote  2>ara  casar.  Es- 
to de  mi  casamiento  es  cosa 
de  cuento;  quanto  mas  se  tra- 
ta mas  se  desbarata  (rif.);  o 
meu  casamento  quanto  mais 
se  trata  mais  se  desbarata; 
a  demasiada  precaução  nos 
negocios  costuma  desarran- 
ja-los. No  perderás  por  eso 
casamiento  (fam.);  não  per- 
derás por  isso  casamento. 
Hoc  tibi  non  oberit. 

Casamuro,  m.  (mil.  ant.)  Ba- 
luarte sem  terrapleno.  Mu- 
rus,  i. 


CAS 

Casaxdra.  /.  (bot.)  Cassandi-ca; 
viiiia  das  divisues  do  genero 
andromeda. 

Casana.  iii.  Cassaulia,  especie 
de  vinho  de  Borgonha. 

C'asaSiíko,  ea.  aclj.  (aid.)  Do- 
mestico, familiar. 

Casaoficia./.  (ant.)  V.  Mayor- 
doma,  Asistenta. 

Casapuickta.  m.  Vestíbulo  de 
urna  casa.  Vcstilulum,  pro- 
iñlcnm. 

Casaquilla,  m.  Bajá;  trajo  ca- 
seiro. 

Casar,  m.  Casal,  logarejo;  po- 
voação pequena.  Pagus,  i: 

—  n.  casar,  contrahir  matri- 
monio. Matrimonio  conjun- 
gi:  —  a.  casar-,  unir  homem 
e  mulher  com  vínculos  ma- 
trimoniaes :  —  (fam.)  casar ; 
dispor  um  pue  sua  filha  para 
casar.    Maritarc,    connubio 

jungere:  —  (fig.)  casar;  unir, 
ajuntar  uma  cousa  com  ou- 
tra. Uniré,  copulare:  —  (fig-) 
casar;  fazer  boa  liga,  adje- 
ctívar-sc.  Aptare,  copulare: 

—  (for.)  cassar,  aimuUar, 
abrogar,  derogar.  Abroga- 
re:—  }•.  casiir-se.  conformar- 
se, accommodar-so.  Antes  que 
te  cases  mira  lo  que  haces 
(r\f.);  antes  que  te  cases  olha 
o  que  fazes.  Casarás  y  aman- 
sarás (fam.);  ca^arás  e 
amansarás.  Para  mal  casar, 
mas  vale  nunca  maridar 
(rif.);  para  mal  casar,  vale 
mais  nãt»  casar.  Quien  le- 
jos vá  á  casar,  ó  va  enga- 
ñado ó  va  á  eugaTiar  (rif.J; 
quem  longe  vae  casar,  ou 
vae  enganado  ou  vae  enga- 
nar. ^ 

Casarca./,  (zool.)  Casarca,  es- 
pecie do  genero  todorno. 

Casateniente.  m.  (anK)  Chefe 
de  familia,  dono  de  casa. 

Casatienda.  /.  Loja  om  que  o 
mercador  tem  e  vende  seus 
géneros,  habitando  ordina- 
riamente n'ella.  Taberna,  re. 

Casazo.  m.  (fam.)  augm.  de 
Caso. 

Casbah,  m.  Casbah;  nome  que 
se  dá  em  Africa  ú  cídadella 
de  qualquer  povoação. 

Casca.  /.  Casca,  folhelho  da 
uva  depois  de  pisada  e  ex- 
primida. Vinacea,  urce  cx- 
pressee  reliquia':  —  (j}.  Tole- 
do) agua  pé :  —  casca  de  car- 
valho,  etc.    para    cortume. 

S2 


CAS 

Stiberis  córtex:  —  massapiio 
de  Valencia,  em  Hespanha. 
Massív  duleiario'  in  orbem 
contortee  genvs:  —  (ant.)  V. 
Cascara. 
Casca- BRAKCO.  ca.  adj.  V.  Pe- 
rezoso. 
Cascabel,  m.  Cascavel,  guiso; 
pequeno  globo  de  metal  va- 
.sado  com  uma  bolinha  den- 
tro que  o  faz  soai'.  Sonoras 
ex  wte  glohulus:  —  (fig.  c 
fam.)  cascavel;  pessoa  de 
pouco  juízo  ou  assento  :  — 
(mil.)  maçaneta  da  culatra 
dapct^íi.Globniusincjuemtor- 
menti  bellici  ¡nóstica  pars  dc- 
.úmt.  Echar  á  uno  el  casca- 
bel (fig.  fam.);  escusar-se  de 
algum  cargo  penosocommet- 
tendo-o  a  outrem.  Ónus  in 
alium  transferrc.  Echar  ó 
soltar  el  cascabel  (fig.  fam.) ; 
apalpar.,  sondar  o  animo.  A' t-m 
caiite  aliis  nuntiare  perscrti- 
tandi  animi  gratiâ.  Quien 
ha  de  poner  el  cascabel  al 
gato  (fig.  fam.);  quem  porá 
o  cascavel  ao  gato?  quem 
se  atreverá  a  correr  perigo 
certo  pai  a  executar  empreza 
importante?  Quis  andeat  di- 
cere?  Ser  an  cascabel  (fig. 
fam.);  ser  um  cascavel,  ser 
um  estonteado.  Inani  capite 
esse,  cerebro  carere.  2ener 
cascabel  (fam.);  ter  casca- 
vel, cuidado,  cousa  que  in- 
quieta. Curls  angi,  pungí. 

Cascabelada.  /.  (fig-)  Levian- 
dade, ligeireza,  impruden- 
cia. Jnvenilis  levitas:  —  fes- 
ta que  se  fazia  em  alguns 
povos: — (art.)  registo  de 
orgào. 

Cascabelear,  a.  Alvoroçar  al- 
guém com  esperanças  lison- 
jeiras e  vàs.  Incerta  gaudii 
spe  aliquem  incitare : — n.  es- 
turdiar;  portar-se  com  ligei- 
reza e  pouco  juízo.  Nu  gari, 
nugas  agere. 

Cascabelero,  m.  Roca  de  gui- 
sos para  as  creanças  brinca- 
rem: — (fig-)y.  Alborotador. 

Cascabelillo,  m.  Especie  de 
abrunho  ameixa  redonda,  de 
cor  purpurea,  e  escura  quan- 
do amadurece.  Priini  minu- 
tioris  genus. 

Cascabillo,  m.  V.  Cascabel: 
—  casulo,  euvolucro  dos 
gràos  do  tri^o  ou  da  cevada. 
Folliculus,  i:  —  caçcnbulho. 


CAS 


645 


cascas  da  bolota,  avelã,  etc. 
Glandis  capidnhim. 

Cascarullo,  m.  V.  CascahiUo 
na  segunda  accepção. 

Cascaciruelas,  adj.  Ataba- 
lhoado; diz-se  do  que  se  can- 
sa para  nada  fazer :  —  (fam.) 
inepto;  diz-se  do  homem  inú- 
til. Homo  iautilis,  desiñca- 
bilis. 

Cascada.  /.  Cascata;  salto, 
c^uéda  de  agua,  que  se  des- 
penha de  alguma  altura. 
Prceceps  actuai  lapsus :  — 
(pint.)  pi.  pregas  miúdas  das 
roupas. 

Cascado,  (estar)  (fr.  fig.  fam.) 
Estar  quebrantado  de  saú- 
de. Infirma  valetudine  uti. 

Cascadura.  /.  Quebradura, 
quebra;  acção  e  efíeíto  de 
quebrar.  Concussio,  quassa- 
tio. 

Cascajal.  ?/¡.  Cascalheira,  lo- 
gar onde  ha  cascalho.  Locus 
glareosiis:  —  logar  em  que 
se  deita  a  casca  da  uva,  fóra 
do  lagar.  Locus  vvarnm  fol- 
liculis  congrrendis. 

Cascajar,  m.  V.  Cascajal :  — 
n.  tirar  pedras  ou  cascalho. 

Cascajo.  ?h.  Cascalho;  fra- 
gmentos, i^edaços  que  sal- 
tam das  pedras  quando  se 
lavram.  Lapidam  fragmen- 
ta:—  cascalho;  pedras  miú- 
das que  se  acham  nos  rios  e 
outros  sítios.  Glarea,  er:  — 
(fam.)  caco;  pedaço  de  louça 
quebrada,  ou  qualquer  tras- 
te velho.  Testacea  fragmen- 
ta:—  fructa  secca  com  cas- 
ca. Nucum  diversi  generis 
cojna:  —  (fig.  fam.)  bilhão; 
moeda  castelhana  de  cobre. 
Infimi  (Bris  moneta,  ninnmi: 

—  Estar  echo  un  cascajo  (fig. 
fam.);  estar  já  muito  velho 
e  quebrantado.  Senem,  vale- 
tudinarivm  esse  :  —  (mar.) 
cascalho ;  areias  grossas  mis- 
turadas com  pedrinhas :  — 
(fig.)  temporal  muito  forte  : 

—  viejo;  navio  velho  e  po- 
dre. 

Cascajoso,  sa.  adj.  Cascalhoso, 
cascalhudo;  cheio  do  casca- 
lho. Glareosus,  calcidosus. 

Cascalk.  m.  (gcrm.)  Cravo, 
prego. 

Cascalote.  m.  (bot.)  Cascalo- 
te;  planta  do  México,  que 
misturada  com  a  caparosa, 
serve  para  tingir  de  ])veto 


646 


CAS 


as  pelles :  —  (zool,  p.  Mcx.) 
V.  Cuervo. 
Cascallo.  m.  (geol.)  Cascalho; 
nome  dado  no  Brazil  ao  de- 
posito formado  por  fragmen- 
tos e  pedras  douradas  qnart- 
zosas,  unidas  ])ox  um  gluten 
argillo-ferruginoso  areiento, 
que  é  o  logar  em  que  se 
acham  os  diamantes. 
Cascamajar,  a.  Quebrar  algu- 
ma   cousa    machucando-a. 
Conquassare,  confundere. 
Cascamiento.  in.  Quebra;  acção 
e  eifeito  de  quebrar.  Con'cns- 
sio,  onis. 
Cascano.    m.    fbof.)    Cascano 
(planta    desconhecida);    ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  verbenáceas,  tribu  das 
lipicas,  composto   de  cinco 
es2)ecies  próprias  do  Cabo  da 
Boa  Esperança. 
Cascanoqui.  m.   Cortiça  ama- 
relia  para  tingir. 
Cascanuezes.  m.  Quebra  nozes ; 
instrumento  para  as  partir. 
Cascañé.    qv.    (gemí.)    Quinta 

feira. 
Cascapiedras,  m.  Cluarda  ca- 
lhas; apparelho  collocado 
diante  das  rodas  de  uma  lo- 
comotiva, para  desembara- 
çar os  carris  dos  corpos  es- 
tranhos que  possam  occasio- 
nar  accidentes. 
Cascapiñones,  on.  Quebra  pi- 
nhões; instrumento  de  ferro 
para  partir  pinhões  ou  que  ti- 
ra os  pinhões  das  jiinhas. 
Qui  nuces  pineas  pnntamini- 
Ims  mundat: — ad,j.  (fig.fam.) 
estouvado,  leviano,  de  pouco 
juizo: — V.  Cascaciruelas. 
Cascar,  a.  Quebrar,  partir, 
rachar.  Conqíiassare,  concu- 
tere : — V.  Ronzar:  —  (fam.) 
cascar;  bater  cm  alguém. 
Percidere  confundere :  — 
(ant.  fig.)  V.  Inquietar,  Ator- 
mentar:— r.  quebrar-se.  Con- 
fringi. 
CASCARA.  /.  Casca,  parte  exte- 
rior que  cobre  as  fructas  e 
outras  cousas.  Crusta,  pu- 
tamen:  —  casca;  cortiça  das 
arvores.  Córtex,  icis :  — jo- 
go de  cartas.  Cascaras!  Oh! 
Que  tal!  Interjeição  que  se 
usa  para  expressar  surpre- 
za,  admiração,  etc.  Heu!: 
—  (germ.)  V.  Medias  cal- 
zas. Ser  de  cascara  amarga 
(fam.);  ser  de  raá  casta.  Tvr- 


CAS 

hdentum,  audacem,  jactato- 
rem  esse. 
Cascarela.  /.  Jogo  de  cartas 
entre  quatro  pessoas.  Fagel- 
larum  ludus  quidam. 
Cascakero,  R  A.  .9.  Aj^íínhador  de 

cascas. 
Cascarilla,  ta./.  dim.  de  Cors- 
eara. Cascasinha :  —  cascari- 
Iha;  cortiça  de  uma  arvore 
da    America    similhantc    á 
quina;  é  amarga,  aromática 
e   medicinal,    e   quando   se 
queima  exhala  um  cheiro  si- 
miljiante    ao    de   almiscar. 
(Jroíon  cascarilla:  —  casca- 
rilha;  quina  de  boa  quali- 
dade.   Cinchona,  kinalina : 
■ — pó  da  casca  de  ovo,  cara- 
col, etc. :  —  casca  de  cacau, 
com  que  se  faz  urna  especie 
de  bebida: — (art.)  casqui- 
nha; lamina  fina  de  metal 
que  se  emprega  2:)nra  cobrir 
\arios  objectos : —  forma  com 
que  os  cozinheiros  fazem  pas- 
teis. 
Cascarillal.    íj?..    Cascarilhal; 
terreno  semeado  de  cascari- 
Ihas. 
Cascarillero,    m.    (p.   A.)  Y. 
Cascarilho :  ^  o  que  colhe 
ou  vende  cascarillia. 
Cascarillo,  m.  (p.  A.)  Casca- 
rilha;  arvore  que  jíroduz  a 
cascarilha  ou  quina  aromá- 
tica. 
Cascarojas.  m.  pl.  (zool.)  In- 
sectos   ou    vermes    que    se 
criam  nos  navios. 
Cascaron,   m.    Casca  de  ovo. 
Ovi   ci'usta: — (arch.J   abo- 
bada, formada  pela  quarta 
parte  de  uma  esphera.  Ca- 
'incra,     testtido,    fornix:  — 
obra  de  architectura  que  se? 
levanta  cm  fórrna  de  docel 
ou  coroa  sustida  por  quatro 
columnas.  Aun  no  ha  salido 
del  cascaron,  y  ya  tiene  p>re- 
suncion  (rij.);  ainda  não  saiu 
da  casca,  ou  ainda  cheira  a 
cueiros,  e  já  temjjresumpção. 
PenÀí  ex  ephebis  egressns. 
Cascarria./.  V.  Cazcarria. 
Cascarrón,  na.  adj.  (fam.)  Cas- 
carrão,  áspero,   desagr;ida- 
vel  ao  gosto.  Aspcr,  rudis, 
insuavis. 
Cascarudo,  ra.  adj.  Cascudo; 
com    casca  e  peí  le  grossa. 
Corticosus,  a,A(m. 
Cascaruleta.  _/'.  (fam.)  Casta- 
nhetas; ruido  que  fazem  os 


CAS 

dentes  quando  se  dá  com  a 
mào  na  barba.  Dentium  lu- 
diera concrepatio. 

Cascatrégüas.  m.  (ant.)  O  que 
rompe  um  armisticio. 

Casceho.  m.  (zool.)  Cascelio; 
genero  de  coleópteros  pen- 
tameros  da  familia  dos  ca- 
rabicos,  que  comjn-ehende 
duas  especies,  próprias  do 
estreito  de  Magalhães. 

Casco,  m.  Casco,  cráneo,  tegu- 
mento osseo  da  cabeça  que 
contém  os  miolos.  Calva,  tes- 
ta:—  caco;  pedaço  de  louça 
quebrada.  Testa',  fragmen- 
tum:  —  casco;  cada  urna  das 
capas  grossas  de  que  se  com- 
põe a  cebola.  Cw.ptoi  crusta: 
copa  do  chapéu.  GaJeri  cacu- 
men:—  casco;  peça  da  ar- 
madura antiga  que  defendia 
a  cabeça.  Galea,  cassis :  — 
casco;  armíiçào  da  sella  do 
cavallo.  Selke  eqrtestris  com- 
jyages :  —  casco ;  na  Bai xa 
Andaluzia,  pipa  para  vinho. 
Cupa.,  dolium: —  (naut.)  cas- 
co; a  quilha  e  costados  de 
um  navio.  Naris  alveus:  — 
casco;  unha  do  gado  caval- 
lar.  Úngula,  calceus  corneus 
hesiiarum  :  —  V.  Casquete 
cmplnsto:  -  pl.  cabeça  de 
carneiro  ou  de  boi  sem  mio- 
los nem  lingua.  Arietinum 
vcl  bovinum  capxit  cerebro 
et  lingua  detractis :  —  (fig-) 
cascos,  cabeça,  jjiizo :  —  de 
casa;  casco  da  casa,  a  casa 
sem  moveis.  j3Sdiu7n  moles: 
—  de  casa  6  lugar;  circui- 
to, recinto  de  uma  casa.  Sjm- 
tium,  circuitus,  amhitus  lo- 
ci.  Abajar  el  casco  (vet.); 
cortar  o  casco  das  caval- 
gaduras. Calceum  corneum 
besfiarum  circumcidere,  di- 
minitcre.  Alegre  de  cascos 
(fam.);  leve  do  sizo,  que  tem 
pouco  juizo  e  obra  sem  re- 
flexão. Imprudens,  incantus. 
Barrenado  de  cascos  (fig-); 
varrido  de  juizo,  que  tem 
pouco  tino.  Mentis  inops, 
inconsideratvs.  Levantar  de 
cascos;  arrastar  alguém, 
com  promessas  e  esperança.", 
a  tornar  inconsideradamente 
alguma  resolução.  Quitar  ó 
raer  del  casco  (fr.  fig.fam.); 
dissuadir  alguém  de  algiun 
pensamento  ou  idéa.  Dis- 
suadere,     deliorfari.    Hom- 


CAS 

per  los  cascos  (fig.  fam.J; 
quebrar  a  cabeça,  mulestar 
alguera  com  disci,irsos  im- 
períinentes.  Usa-se  também 
como  recipruco  por  cansar- 
so,  ^fatig•ar-se  muito  com  o 
<isfcuclo  ou  investigação  de 
alguma  cousa.  Cajnd  ohtim- 
dei-c,  vcl  nimio  studio  defa- 
ti(jari.  Se  parecen  los  cascos 
á  la  olla  (fr.  fig.);  tal  pae, 
tal  íilho.  Mores  rcfcrrc  pa- 
reninm.  Tener  cascos  de  ca- 
labaza, ó  los  cascos  á  la.  jine- 
ta (fr.  fig.  fam.J  ;  ter  cabeça 
de  abóbora,  ter  pouco  assen- 
to e  reflexão.  luqnicfumfiur- 
hulentum,  amentem  esse.  Te- 
7ier  maios  cascos  ó  cascos  de 
calabaza  (fig.  fam.);  ter  os 
cascos  duros,  ter  cabeça  ôca, 
nào  ter  juizo.  Insanimi,  haud 
same  mentis  esse.  Untar  6  la- 
var el  casco,  ó  los  cascos; 
inc/ansar,  aclular  alguém, 
dar-lhe  mel  pelos  beiços. 
Adnlari,  hlandiri :  —  (zool.) 
genero  de  molluscos  unival- 
VPs:  —  (braz.)  casco;  um  dos 
adornos  principies  do  escu- 
do, sobro  o  qual  vae  col  lo- 
cado, e  é  signal  de  cavalla- 
ria  e  nobreza. 

Cascol.  m.  Cascol;  resina  <!c 
uma  arvore  de  (jiuaiaqui!, 
com  a  qual  se  f;iz  uma  es- 
pecie de  lacre  preto. 

Cascolitko.  m.  (boi.)  Cascoly- 
tro;  genero  de  plantas  gra- 
minca?:,  composto  de  uma  só 
especie  herbácea. 

Cascotk.  m.  Caliça,  entullio, 
cascalho.  Jludns,  eris. 

Cascoteria.  /.  (arch.J  Obra  fei- 
ta de  cascalho :  —  monta  o  de 
cascalho  ou  caliça. 

Cascudo,  da.  adj.  Cascudo;  diz- 
se  dos  animaos  que  tec¡n  mui- 
to casco.  Valde  vvgvlattis : 
—  alteroso;  diz-se  de  um  na- 
vio, cujo  costado  sác  muito 
fora  da  agua. 

Cascuk.  m.  (zool.)  Cascué,  es- 
pecie de  solho  do  Nilo. 

Cascun,  Cascuno,  una.  adj. 
(ant.)  Cada  um,  cada  uma. 

Casdim.  m.  pi.  Casdins ;  raça 
sacerdotal  que  dominou  na 
Asia  a  raça  guerreira  no 
tempo  de  Nabonassar. 

C.ÍSEA.  J\  V.  Caseina. 

Caseación./,  (ant.)  Caseaçâo; 
formação  do  queijo,  por  ef- 
feito  da  coagulação  do  leite. 


(JAt> 

Casearia.  /.  (bot.)  Casearia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  samidaceas,  que  con- 
tém umas  cincoenta  espe- 
cies; sao  arbustos  de  folhas 
alternas  com  flores  esverdi- 
,  nliadas,  e  algumas  vezes  cor 
do  rosa,  que  crescem  nas 
regiões  tropicaes. 

Caseato.  m.  (chim.)  Ca.seato; 
sal  formado  pela  conibina- 
çào  do  acido  caseico  com 
uma  base. 

Caseico,  ca.  adj.  (chim.)  Casei- 
co; que  tem  relação  com  o 
queijo.  Acido  caseico;  acido 
caseico ;  acidoproduzido  pela 
decomposição  do  queijo. 

Casiíiforme.  adj.  (chim.)  Casei- 
forme;  que  tem  a  forma  ou 
apparencia  do  queijo,  ou  que 
ó  de  natureza  análoga  ao 
niesmo. 

Caskíxa.  /.  (chim.)  Caseina; 
principio  alcalino  que  se  en- 
contra no  leite  de  alguns 
íuiimaes  e  em  algumas  plan- 
tas. 

Caski.ia.  y.  (bot.)  Casselia;  ge- 
nero de  ijlantas  verbena- 
ceas,  composto  de  quatro  ou 
cinco  especies,' indígenas  do 
Brazil. 

Caseoso,  sa.  adj.  Caseoso;  da 
íiatureza  do  queijo.  Casea- 
rias, caseatus. 

Casera./,  (p.  Ar.)  Ama;  go- 
vcrnanto  que  serve  a  um  ho- 
mem aò.  Ancilla,  qv(e  do- 
vicsl.icas  res  alicvjus  ccelibis 
carat. 

Caseuamexte.  adv.  m:  Caseira- 
mcnte,  simple?merito,  sem 
adorno.  Familiariter ,  do- 
mestich :  —  com  economia. 

CaseuÍíV.  /.  Casal,  casa  no  cam- 
po. Villa,  cu:  —  V.  Caserío: 
—  (ant.)  governo  económico 
de  umacasa :  — (ant.)  crcficào 
do  gal  linhas  em  eaaa:  — 
nome  que  no  dei^artamento 
de  Cadiz  se  dá  ao  armazeln 
de  viveres  ou  jirovisòes,  es- 
tabelecido na  ilha  de  Leão. 
hoje  cidade  de  S.  Fernando, 

Caseuillo.  rn.  Panno  de  linho 
caseiro. 

Caserío,  ih.  Casaria;  multidão 
de  casas.  Domorum  conge- 
ries. 

Caserita./,  (fort.)  Caserna;  es- 
pecie à^j  abobada  que  se 
construa  debaixo  dos  baluar- 
tes e  serve  para  alojar  os  sol- 


CA8  G47 

dados,  para  armazém  de  vi- 
veres, etc.  Camera,  opus  ca- 
meratum. 
Casero,  ea.  adj.  Caseiro;  que 
se  faz  ou  cria  em  casa.  Do- 
mesíicus,  a,  iim:  —  caseiro, 
simples,  singelo,  sem  ador- 
no. Domesticus,  familiaris: 

—  (fain.)  caseiro;  que  gosta 
de  estar  em  casa,!  que  cuida 
do  governo  e  economia  d'el- 
la.  Qui  rem  familiarcm  de- 
ligenter  tuetur:  —  (agr.)  cul- 
tivado ; .  diz-sc  das  arvores : 

—  s.  senhorio ;  dono  de  ¡jre- 
dio  que  aluga.  /¡Mis  co?idu- 
ctoi  doniinus :  —  caseiro ;  o 
que  tem  o  cuidado  da  admi- 
nistração de  alguma  casa. 
JKdis  conducta}  uãministra- 
tor:  —  caseiro,  rendeiro;  o 
que  cuida  de  alguma  fazen- 
da ou  casa  que  outrem  pos- 
sue  no  campo,  e  vive  n'ella. 
Tnquilimis  et  administer  do- 
mus.  V.  Morador,  Vecino. 
V.  Inquilino: — /.  (p.  Ar.) 
ama;  nuilher  que  gover- 
na a  casa  de  homem  só. 
Estar  muy  casera;  estar  em 
trajo  caseiro;  diz-se  da  mu- 
lher vestida  sem  especial 
adorno,  como  está  em  casa. 
Veste  domestica  ant  cuhicu- 
laria  indutam  esse,  inorna- 
tam  esse. 

Caseuox.  ?».  augm.  de  Casa. 
Casão:  —  casão,  casarão;  ca- 
sa que  nào  está  em  propor- 
ção com  o  numero  de  pes- 
soas que  a  habitam. 

Caseta.  /.  dim.  do  Casa :  — - 
casa  rustica.  Domuncula,  a: 

Cásete,  adj.  (ani.)  Caseiro; 
que  poucas  vezes  sáe,  que 
cuida  muito  de  sua  casa. 

Casetón,  m.  V.  Artesón. 

Casi.  adv.  t.  Quasi,  perto,  pró- 
ximo. Quasi,  p)rope,fere:  — 
casi;  muito  de  perto.  Fere, 
pene: — contrato  (ant.)Y. 
Cuasi  contrato :  —  que  (mod. 
adv.)Y.  Casi,  casi. 

Casia.  /.  (ant.)  Casia.  V.  Cane- 
la: —  (bot.)  cássia;  planta 
de  cinco  sépalos  e  cinco  pe- 
talas  quasi  redondas;  seu 
fructo  ó  um  legume. 

Casiarera. ./'.  Cassí abeira;  ge- 
nero de  fetos. 

Casiaeístula.  /.  (bot.  ant.)  V. 
Canafistula. 

Casica,  lla,  ta.  /.  diu}.  de  Ca- 
sa. Casinha. 


(j4:S  ('AS 

Casicax.  m.  (zool.J  Cassican ; 
]»assaro  omnívoro,  originario 
das  terras  aiistraes. 

CÁsico.  m.  (zool.)  Cassico;  ge- 
nero de  aves  da  ordem  dos 
pássaros  conirostros  omni- 
voros,  composto  de  oito  es- 
pecies todas  americanas,  cu- 
jo typo  é  o  cassico  cristado. 
Alimeutam-se  de  bagas,  se- 
mentes e  insectos;  suspen- 
dera seus  ninlios  no  extremo 
dos  pequenos  ramos  das 
grandes  arvores,  e  seu  canto 
é  pouco  sonoro  e  desagra- 
dável. 

CASIDA./,  (zool.)  Cassida;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
da  familia  dos  cyclicos,  com- 
posto de  muitas  especies, 
algumas  d'ellas  europeas. 

Casidakia.  m.  (zool.)  (Jassida- 
ria;  genero  de  molluscos, 
composto  de  quatro  especies 
vivas  do  Mediterrâneo  e  do 
Oceano  Indico,  c  sete  fosseis, 
pi'oprias  dos  terrenos  ter- 
ciarios. 

Casidakio,  ria.  aJj.  (zool.)  Cas- 
sidario;  que  se  assimilha  ou 
refere  á  cassida: — m.  ]jI. 
cassidarios;  tribu  de  inse- 
ctos coleópteros  da  familia 
dos  cjxlicos,  cujo  typo  é  o 
genero  cassida. 

Casiditos.  m.  2)1  (zool.)  Cassi- 
ditos;  grupo  de  insectos  cas- 
sidarios, que  se  compòe  dos 
géneros  cassida  e  imaphidio. 

Casidonía.  /.  Cassidonia;  ¡le- 
dra  preciosa. 

Casidulina.  /.  (zool.)  Cassidu- 
lina;  genero  de  conchas  mi- 
croscópicas sub-orbiculares 
e  livres,  um  dos  mais  nota- 
veis  entre  os  cephalopodos 
foraminiferos,  do  qual  até 
agora  só  se  conhecem  qua- 
tro especies. 

Casídulo.  m.  (zool.)  Cassidulo; 
genero  de  echinodermos, 
composto  de  quatro  especies, 
uma  viva  e  as  demais  fos- 
seis. 

Casiella.  /.  (nnt)  Casa  pe- 
quena. 

Cásiko.  adj.  (hot.)  Cassico;  que 
se  parece  com  o  genero  cás- 
sia:— /.  í^¿.  cassieas;  ti'ibu 
da  familia  das  leguminosas, 
cujo  typo  é  o  genero  cássia. 

Casillas.  /.  j)l.  Casas  do  jogo 
do  gamão  ou  das  damas.  V. 
Casas,  Sacar  de  sus  casulas 


CAS 

a  alguno;  desinquietar  ou 
irritar  a  alguém.  Incitare, 
irritare.  /Salir  de  sus  casi- 
llas (fig.  fam.);  saír  de  si; 
irritar-se,  fazer  excessos. 
Vchementer  commoveri  aut 
excitari: — lü.  casinhas,  la- 
trinas:  —  (mar.)  casinha  no 
caes  para  despacho  do  ca- 
pitão do  porto  :  —  casinha 
sobre  ((uatro  rodas  que  cos- 
tuma haver  nos  arsenaes. 

Casilleu.  Til.  Moço  do  quarto; 
creado  ordinario  no  palacio 
real.  Lasani,  aut  sellcefami- 
liaricce  mundator. 

Casillero,  m.  Buraco  em  que 
se  enterra  a  semente  da 
planta:  —  estante  com  va- 
rios buracos  para  onde  sedei- 
tiun  as  cartas  apartadas,  nos 
correios  :  ■ —  ferramentciro ; 
soldado  destinado  a  guar- 
dar as  ferramentas  dos  ar 
senaes. 

Casillo.  )ii.  dim.  de  Caso :  — 
(fam  ¿ron.)  caso  complicado 
e  diíHcil.  Kegotium  ardnum, 
difficilc. 

Casijil  m.  (astrou,.)  Cazimi; 
disco  apparente  do  sol. 

Casimik.  m.  Cazimira;  panno 
de  lã  fina.  Lauca  tela  te- 
ñidor iHinno. 

Casimira./.  V.  Casimir. 

Casimodo.  V».  (ant.)  V.  Cuasi- 
modo. 

Casina.  /.  Pequena  casa  de 
campo  e  de  recreio:  —  (bot.) 
cassina;  genero  de  plantas 
aquifoliáceas,  que  compre- 
hende  doze  especies. 

Casinia./.  (bot.)  Cassinia  ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compósitas  senecioni- 
deas,  que  comprehende  vin- 
te especies,  originarias  da 
Nova  Hollanda. 

Casínico,  ca.  adj.  (bot.)  Cassi- 
nico;  que  se  parece  com  o 
genero  cassinia :  — f.pl.  cas- 
sineas;  divisão  da  familia 
das  compósitas  seneciani- 
deas,  cujo  typo  é  o  genero 
cassinia. 

Casino,  m.  Club;  sociedade 
ou  reunião  de  homens  que 
se  juntam  para  jogar,  ler, 
etc.:  —  club;  logar  cm  que 
se  reúnem :  —  casino;  peque- 
na casa,  de  recreio  fóra  da 
povoação, 

Casikoué,  m.  fgerm.)  Inferno. 

Casiopea. /.  (asir.)  Cassiopea- 


CAS 

nome  de  uma  constei laçâo 
boreal,  situada  perto  do  po- 
lo do  norte,  que  contém  cin- 
co estrellas  principaes :  — 
(zool.)  cassiopea;  genero  de 
zoophytos  acalephos,  da  di- 
visão das  medu.-as,  composto 
de  varias  especies,  algumas 
das  quaes  se  acham  no  Me- 
diterráneo. 

Casiri.  m.  Cassiry;  nome  que 
se  dá  na  America  meridio- 
nal a  um  licor  que  se  ex- 
trahe  do  milho. 

Casis,  m.  f¿of.)  Cassis ;  csjDecie 
de  groselheira  cujo  fructo  é 
negro, 

Casisperjio,  ma.  adj.  (bot.)  Cas- 
sispermo;  qualificação  de 
certas  plantas  cujos  espori- 
deos  estão  unidos  entre  si 
jior  todas  as  partes. 

Casita.  /.  (bot.)  Cassita ;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
lauríneas,  composto  de  dez 
especies  do  arbustos  do  he- 
mispherio  austral. 

Casíteo,  tea.  adj.  fòoí.)  Cassi- 
teo;  que  se  assimilha  ou  se 
refere  ao  genero  cassita: 
— f.  'pl-  cassitcas ;  tribu  de 
plantas  da  familia  das  lau- 
ríneas, cujo  typo  é  o  genero 
cassita. 

Casiterita.  /.  (min.)  Cassiteri- 
ta;  estanho  oxydado. 

Casmanato.  m.  (zool.)  Casma- 
nhato  (mandibula  fendida); 
genero  de  crustáceos  decá- 
podos brachyuros,  da  tribu 
dos  gonoplacianos,  cujo  ty- 
po é  o  casmanhato  convexo, 
encontrado  nos  mares  do 
Japão. 

Casma-rinco.  m.  (zool.)  Casma- 
riuco  (bico  aberto);  synony- 
mo  de  Averauo. 

Casjiatói'ito.  m.  (bot.)  Chasma- 
to])hyto;  genero  de  plantas 
didynainias,  cuja  flor  é  ir- 
regular c  representa  uma 
boca. 

Casmatoptero.  m.  (zool.)  Chas- 
matoptero;  genero  de  coleó- 
pteros pentameros  da  fami- 
lia dos  lamellicornios,  com- 
jjosto  de  varias  especies  que 
se  encontram  em  Hespauha 
c  na  Barbei  ia. 

Casmo.  m.  (bot.)  Casmo.  V.  Lcu- 
codendro:  —  (zool.)  casmo; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  lamellicornios,  tribu  dos 


CAS     , 

escarabidcos,  composto  de 
duas  especie?,  próprias  do 
Cabo  da  Jíoa  Esperança. 

Casjiodia.  /.  (zool.)  Casmodia; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pcntaineros,  da  familia 
dos  laniellicorniús,  composto 
de  urnas  cinco  especies  do 
Brazil  e  de  Cayena. 

Casaiodo.  in.  (zool.)  Casmodo 
(entre  aberto);  genero  de  in- 
sectos da  ordein  dos  liinie- 
uopteros,  familia  dos  bra- 
chonitos  e  tribu  dos  ichneu- 
monidos,  que  so  comprehen- 
de  urna  especie. 

Casnoidea./.  (zool.)  Casnoidea; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  carabicos,  composto  de 
varias  especies. 

Casxonia.  /.  (zool.)  Casnonia; 
genero  de  insectos  exóticos 
da  ordem  do:^  coleópteros 
pentameros  e  da  familia  dos 
carabicos,  composto  de  umas 
duzc  especies. 

Casm.  /.  (germ.)  Gallinha. 

Caso.  »??.  Caso,  successo,  acon- 
tecimento. Eventus,  vs:  — 
caso,  casualidade,  acaso.  Ca- 
sus,  innpinatus  eventus:  — 
caso,  conjunctura,  occasiao. 
Occasio,  0W2S.- —  caso;  as- 
sumpto sobre  que  se  consul- 
ta. Instiíuta  q>ia'sti(f:-  —  ca- 
so, conto;  facto  acontecido 
ou  possivel:  —caso;  estima- 
rao: —  (ffram.)  caso;  desi- 
nencia dos  nomes  níis  lin- 
guas  em  que  elles  se  decli- 
nam. Casiis,  desinentia  nomi- 
nis: — adj.  (ant.for.)  V.  Nu- 
lo :  —  apretado  ;  caso  a  per- 
lado, dedifficilso'ucao.  Gra- 
ve discrimen,  ¡yrceceps,  lu- 
hricum  negotmm:  —  de  con- 
ciencia; caso  de  consciên- 
cia, ponto  duvidoso  em  ma- 
terias moraes :  —  de  corte 
(for.);  acçào  civil  ou  crimi- 
nal com  appellaçào  para  o 
tribunal  superior.  Causa 
quce  in  swperiori  senatii  in- 
choari  poterat:  —  de  menos 
valer;  acçào  deshonrosa. 
lies  indecora,  inhonesta,  de- 
decus: — favorable;  caso  fa- 
vorecido pela  lei.  Casus  cui 
jus  propitivni  est:  — fortui- 
to; caso  fortuito,  successo 
inopinado.  Inojñnatus  even- 
tus:—  reservado;  caso  re- 
servado, culpa  grave   cuja 


CAS 

absolvição  o  papa  ou  os  bis- 
pos reservam  para  si.  Nego- 
tium  superioris  judieis  sea- 
tenticc  reservatum.  Caer  en 
pial  caso  (fiím.);  caír  em 
mau  caso,  commetter  acçào 
deshonrosa,  infamante.  In- 
famiam  subiré: — que  (mod. 
adv.);  caso  que,  aindaque, 
ou  ainda  quando.  Dado  ca- 
so, demos  caso;  dado  o  ca- 
so, demos  caso,  supponha- 
mos.  De  caso  pensado  (mod. 
adv.);  de  caso  pensado,  de 
l)roposito.  Data  opera.  En 
todo  caso;  ^m  todo  o  caso, 
como  (|uer  que  soja.  Es  caso 
nec/ado  (fam);  é  caso  nega- 
do, é  quasi  impossível.  Rem 
esse  factu  difficilem.  Estar  ó 
no  estar  en  el  caso  (fam.); 
estar  ou  nao  estar  no  caso. 
h'em  capere,  probé  tenere, 
vel  contra.  Hablar  al  caso; 
fallar  a  proposito,  com  acer- 
to. Ajj/e,  opportunh  loqui. 
Hacer  caso  de  uno  ó  de  algu- 
na cosa  (fam.);  fazer  caso 
de  alguém  ou  de  alguma 
cousa.  ^Estimare,  magni  Ita- 
bere.  Hacer  á  no  alguna  co- 
sa al  caso:- — fazer  ou  nao 
alguma  cousa  ao  caso.  Ad 
propositum  ¡¡ertinerc,  vel 
ab  eo  alienum  esse.  Poner 
caso;  pôr  o  caso,  suppor  al- 
guma cousa.  Daré,  poneré, 
concederé.  Por  el  jnismo  ca- 
so (mod.  adv.);  pelo  mesmo 
ca>ü,  pela  inesma  rasao. 
Ideo  ea  2^>'<^>2>(cr.  o'er  ó  no 
ser  del  caso  alguna  cosa 
(fam.):  ser  ou  nao  do  caso 
alguma  cousa  1  «mos  al  ca- 
so (fam.);  vamo.s  ao  caso. 
Ad  propositum  veniamus, 
vevertamur.  Venir  ó  no  al 
caso;  vir  ou  nao  alguma 
cousa  ao  caso. 

Casoar,  m.  (zool.)  Casoar;  ave 
pernalta. 

Casolaka.  /.  (Ijot.)  Casolana; 
especie  de  maça  que  se  cria 
na  Italia. 

C«SüLERo,  RA.  adj.  (fam.)  Ca- 
seiro; que  está  muito  cm  ca- 
sa por  gosto. 

Casolio.  m.  (zool.)  Chasolio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  braclielitros  que  só  com- 
prehendo  uma  especie. 

Casonete.  m.  V.  Tolete. 

Casorio,  m.  (fam.)  Casorio,  ca- 


CAS  649 

samento  feito  sem  juizo.  In- 
consideratce,  inconsultce  nu- 
ptice. 

Caspa.  /.  Caspa;  substancia 
similhante  ao  farello  que  se 
forma  na  cabeça.  Também 
se  chama  assim  a  que  se 
forma  na  cutis  depois  de  al- 
guma intiammaçào,  etc.  Po?-- 
rigo,  inis. 

CaspÁrea,  Casparia.  /.  (bot.) 
Casparea;  plantas  papilona- 
ceas,  indígenas  da  America 
tropical. 

Caspera.  /.  (ant.)  Pente  para 
tirar  a  caspa. 

Caspiroleta.  /.  Caspiroleta; 
conserva  consistente  de  cor 
de  can  el  I  a  que  se  faz  em 
Havana. 

CÁspiTA.  interj.  Caspité!  Hui! 

Casposo,  sa.  adj.  Casposo;  que 
tem  caspa. 

Casquetada.  /.  (ant.)  V.  Cala- 
verada. 

Casquetazo,  m.  Cabeçada;  pan- 
cada que  se  dá  com  a  cabe- 
ça. Ictus  capite  impactus. 

Casquete,  m.  Casquete;  peça 
da  armadura  antiga  que  co- 
bria a  cabeça.  Cassis,  idis: 
— casquete,  carapuça.  Cudo, 
onis:  —  casquete;  emplasto 
(jue  se  apiilica-  á  cabeça  dos 
tinhosos  para  lhes  arrancar 
o  cabello.  Malagma  porri- 
ginoso  capiti  impositum. 

Casquiacgpado,  da.  adj.  (vet.) 
Casquicopado ;  que  tem  o  cas- 
co Copado;  diz-se  do  cavallo 

Casquiatestado,  da.  adj.  (ant.) 
Com  o  chapéu  enterrado, 
mettido  até  aos  olhos. 

Casquiblando,  da.  adj.  (vet.) 
Casquibrando;  diz-se  do  ca- 
vallo que  tem  os  cascos 
brandos.  Equiis  ungulis  mo- 
lis,  delicatns. 

CASQUinERRASIADO,DA.af?/.('lJeí.J 

Casquiderramado;  diz-se  do 
caballo  que  tem  o  casco 
nuu"to  largo  na  palma,  copa- 
do e  redondo. 

Casquijo,  m.  Cascalho,  saibro. 
L'udus,  glarea. 

Casquilampino,  na.  adj.  Esta- 
banado;  leve  de  cabeça. 
Mente  vucuus,  levis. 

Casquilucio,  cía.  adj.  Ca.squi- 
lucio  ou  casipiilnzio;  leve 
de  juizo,  que  anda  sempre 
alegre,  leve  de  bola,  que  tein 
inter\  allos  lucidos.  Levis 
ingenii  homo. 


650  CAS 

Casquilla.  /.  AlvPolo,  peque- 
na cellula  oade  a  ab'^Mia 
mestra  pòe  os  ovos,  teliiike 
regís  apnm  operimentum. 

Casquillo.  m.  dím.  de  Casco: 
—  ponteira;  aro  c!c  metal 
ou  de  outra  materia  que  so 
põe  na  extremidade  da  ben- 
gala, etc. :  —  ferro  da  flecha. 
iSagiltcG  spimdiun  :  —  (ari.) 
casquilho;  remate  de  ferro 
na  ponta  da  lança  do  coche. 
Canthus,  i:  —  bucha;  cy- 
lindro  ^'as^o  de  ferro  delga- 
do, com  que  se  guarnece  a 
ponta  das  maiigas  do  eixo, 
das  varas  da  cabril  ha,  etc. 

CasquimulkSo,  Sa.  adj.  Casca- 
mulho;  applica-se  ao  caval- 
lo  que  te:n  os  cascos  peque- 
nos  e  duros  como  os  das 
mulas.  Equvs  ungulis  coii- 
tractis  et  mnlcM  similihits. 

Casquivano,  na.  adj.  V.  Cus- 
quilampiho. 

Casta.  /.  Casta,  geraçíío,  li- 
nhagem, raça;  diz-se  princi- 
palmente dos  irracionaes. 
Gemís,  progenies:  —  (fifí-) 
casta,  especie,  qualidade:  — 
casta;  mistura  das  raças  eu- 
ropea, india  e  africana.  Crn- 
zar  las  casi  as;  cruzar  ¡is  ra- 
ças, mistuvar  diversas  fami- 
lias de  animaes  para  melho- 
rar ou  variar  as  castas.  Ma- 
res et  fcemlnas  ejusdem  spe- 
ciei,  di.versi  famen  originis, 
magnitudinis  aiUJigune  ma- 
rifare,  ut  novnm  gentis  exnr- 
gat.  De  casta  le  viene  al  gal- 
go el  ser  rabilargo  (rif.); 
de  casta  vem  ao  galgo  ter 
grande  rabo ;  saír  á  casta, 
aos  jiaeí:. 

Castalia.  /.  (rnyth.)  Castah'a; 
fonte  do  Parnaso:  —  (zool.) 
castalia;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros  da 
familia,  dos  estornoxos:  — 
genero  de  aiinelid(;s  da  fami- 
lia das  nereida?. 

Castálidas.  /.  pl.  (poet.)  Cas- 
talides;  musas  assim  chama- 
das por  lhes  ser  consagrada 
a  fontc  Castalida  Castali- 
des,  um. 

Castamente,  adv.  m.  Casta- 
mente, com  castidade.  Casie. 

Castan.  m.  Kastan;  turbante 
turco. 

Castanita./.  Casta.uita;  pedra 
argülosa  que  tem  a  forma  e 
cor  da  castanha. 


CAS 

Castanóptero,  ra.  adj.  (zool.) 
Castanoptero ;  appb'ca-se  á 
ave  que  teui  as  azas  cor  de 
castanlia,  ou  ao  insecto  cu- 
jos  élitros  sao  da  mesma 
cor. 

Castanohperiíio.  m.  (bof.J  Cas- 
tanospermo  (f nielo  parecido 
com  a  caslanlia);  genero  de 
plantas  da  familia  dns  pa]!?- 
ionaceas,  composto  de  urna 
só  especie. 

Castaña.  /.  Castanha;  fructo 
do  castanheiro.  Dm  se  tam- 
bém este  noiiie  a  diiierentes 
vegetaes.  Castanea,  a':  — 
vasilha  ou  va-o  grande  de 
vidro  ou  barro  que  tem  for- 
ma de  castanha,  e  .'^er^■e  para 
conter  aluum  ücor.  Vas  in 
castance  formam  rrdactum: 

—  castanha;  cabello  atado 
e  enrolado  para  cima,  como 
antigamente  so  usava.  Ca- 
piilorum  nodiis,  cnstanece 
nucí  similis :  —  apilada.  V. 
CaslaTia  pilonga:  — pilon- 
ga; castanha  pilada.  Casta- 
nea exciccafa: — regoldana; 
castanha  reborda  ou  brava. 
Castanea  silceslris.  Casta- 
ñas por  nadal  saben  bien  y 
párlense  nial  (rif.);  casta- 
nhr.s  ein  nat  il  tem  bom  gos- 
to c  partcm-se  mnl.  Sacar 
castañas  del  fnego  con  la 
mano  del  gafo  (fig.fam);  ti- 
rar castanhas  do  lume  com 
a  mão  do  gato. 

Castañal,  Castañar.  7n.  Cas- 
tanhal; souto,  mata  de  cas- 
tanheiros. Castane.lum,  i. 

Casta.nedo.  m.  (p).  Asi.)  Casta- 
nhal. Caslanelnm,  i. 

Castañera,  (j).  Asi.)  Casta- 
nhal, souto.  Locas  castaneis 
abvndans. 

Castañero,  ra.  s.  Castanlu'iro; 
vendedor  de  castanhas.  Cas- 
tanearum  venditor. 

Castañeta./.  Castanheta,  soin 
c[ue  se  faz,  apeitando  a  ca- 
beça do  dedo  maior  contra 
o  pollegar,  e  deixaudo-ocaír 
rapidamente  sobre  a  básenlo 
mesmo  pollegar.  Crepitus 
collisione  digitorum  editiis : 

—  castanhola;  som  igual 
¡jroduzido  com  a  boca :  —  cas- 
tanheta, castanlioln,  pecas 
concavas  de  madeira  ou  mar- 
fim, que,  mettidas  eiitre  o 
dedo  maior  e  a  palma  da 
mão,  se  tocara  pondo  as  duas 


,      CAS 

cavidades  uma  contra  a  ou- 
tra. Crotal/tm  ligneum. 

Castañetada./.  (fam.J  V.  Cas- 
tañetazo. 

Castañetazo,  m.  Golpe  dado 
com  as  castanholas.  Idus 
crotalis  liguéis  inipacfus :  — 
crepitação,  estalo  que  dá  a 
ca  tauha  quando  rebenta  no 
lume.  Crepitus  castaii-ece  igni 
sapposilce :  —  estalo  nas  jun- 
turas dos  ossos  quaüdo  .^e  faz 
violencia  com  algum  movi- 
mento. Ossinm  crepitus. 

Castañeteado,  m.  Castanlie- 
teado;  som,  acom¡)anhainen- 
to  de  castanhetas.  Crotali 
lignei  crepitus. 

Castañetear,  n.  Castanhetear; 
tocar  castanhetas  ou  casta- 
nholas. Cro! ala  pulsare,  per- 
cwifere;  — castanhetear:  imi- 
tar com  a  boca  o;¡  com  os 
ded(js  o  som  que  ellas  pro- 
duzem:—  estalar  a  articu- 
lação dos  ossos  quando  se 
faz  algum  movimento.  Os- 
sinm. collisione  crepitare:  — 
cantar  a  perdiz.  Cacaliare. 

Castañeteo,  m.  Estalido  que  fa- 
zem os  dentes  batendo  uns 
nos  outros :  —  acção  e  eñ'eito 
de  castanhetear. 

Casta ÍETON.  m.  (faui.)  V.  Cas- 
taneJazo. 

Castaño,  m.  Castanheiro,  ar- 
vore que  dá  castanha-;  ge- 
nero de  plantas  (hi  familia 
das  cu|iuliferas,  composto 
de  doze  on  quinze  especies. 
Fagvs  castanea:  —  adj.  cas- 
tanho; côr  da  casca  da  cas- 
tanha. Corticis  castanea}  'mi- 
eis colorem  referens. 

Castañola. /.  (zool.)  Castanho- 
la; nome  de  ura  peixe,  que 
forma  o  typo  de  um  genero 
particular  da  fann"lia  dos  e-;- 
camipenneos:  é  da  côr  do 
aço,  e  sua  carne  é  branca  e 
comestível. 

Castañuela./.  Castanhola.  V. 
Castañeta.  Estar  como  una 
castañuela  (fam.J;  estar  mui- 
to alegre.  Summa  exrdtatione 
la'tari :.  —  castanhol ;  colmo 
para  cobrir  as  choças. 

CastaÑuelo,  la.  adj.  dim.  de 
Castanho :  —  castanho ;  diz- 
se  ordinariamente  dos  ca- 
vallos  c  éguas  que  tcem  a 
côr  tirante  a  castanho. 

Caste.  m.  (germ.)  Bastão  :  — 
golpe. 


CAS 

Castkl.  m.  (ant.)  V.  Castillo. 

Castela.  /.  (bot.)  Castella;  ge- 
nero de  plantas  d;i  familia 
das  ochnáceas,  typo  das  cas- 
télleas,  composto  de  varias 
especies  de  arbustos  origi- 
narios das  Antilhas,  unia  das 
quaes  se  cultiva  caí  alguns 
jardins  da  Europa  como 
planta  de  adorno. 

Casielar.  m.  (ant.)  V.  Caste- 
llar:—  a.  (germ.)  e.-pancar, 
dar  com  uni  pau. 

Castéleo,  lea.  adj.  (bot.)  Cas- 
telleo ;  que  se  refere  ou  se  pa- 
rece á  castella:  — /.  j)l.  cas- 
telleas;  tribu  da  familia  das 
oehuaceas,  cujo  typo  6  o  ge- 
nero castella. 

Castelo,  m.  (ant.)  Castello.  Y. 
Castillo. 

Castellado,  da.  adj.  (ant.)  Cas- 
tellndo,  acastellaiio;  guar 
nocido  de  castellos. 

Castkllan.  m.  Castellao.  V. 
Castellano,    ('astellanvs,  i. 

Castellana.  /.  (ant.)  Copla  de 
romance  castelhano,  que 
consta  do  quatro  \erso.-<  de 
oito  syllabas. 

Castellanamente.  adv.  Caste- 
Ihauamente.  begundo  os  usos 
e  costumes  castelhanos. 

Castellanía./.  Castellania,  al- 
caidaria,  governo  de  um  cas- 
tello: castellania;  territo- 
rio que  tinha  leis  pr.rticula- 
res~  e  jurisdicçao  reparada. 
CastclJani,  ant  arcis  custo- 
dis  tenitoriiim. 

Castellanizar,  a.  Ca^telliüni- 
sar;  tornar  castelhana  uma 
palavra  estranircira.  Usa-se 
também  como  reciproco. 

Castellano,  m.  Caste!h;ino; 
idioma  de  Castella.  Castella- 
norinn  sermo,  lingiia :  —  cas- 
telhano; moeda  antiga  de 
oiro  que  correu  na  Hespa- 
nha.  Mone.tce  áurea;  gemís : 

—  quinquagesima  j^arte  de 
vim  marco  de  oiro.  Bessis 
aurei  qninqnagesima  pars: 

—  (ant.)  castellao,  alcaide, 
governador;  capitão  de  um 
castello  :  — adj.  castelh;ino, 
liespanhol  :  —  castelhano ; 
natural  de  Castella,  ou  que 
se  refere  a  Castella  e  a  seus 
habitantes.  Castellamis,  a, 
nm : —  diz-se  do  macho  ou  da 
mulla  íilho  de  burro  e  cgua. 
Ex  asino  et  eqna  genitus.  A 
la  castellana;  á  castelhana, 


CAS      • 

á  moda  de  Castella.  Vt  Cas- 
tellce  mos  est. 

Castellar,  m.  (ant.)  Campo 
onde  ha  ou  houve  algum 
castello:  —  castello,  fortale- 
za: — V.  Todabuena,  \A-<\Víiíi. 

Castelleio,  Casteli.ejo.  m. 
(ant.)  V.  Castillejo. 

Castellería.  f.  (ant.)  V.  Cas- 

M  tilleríu,  direitos  dos  castel- 
los. 

Castellkuo.  m.  (ant.)  Castcl- 
leiro,  casteval,  castellao,  al- 
caide de  um  castello. 

Castello.  in.  (ant.)Y.  Castillo. 

Castekea.  /.  (bot.)  Castenea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
liadasmelasthomaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie,  ori- 
ginaria da  America  meri- 
dional. 

Castidad./.  Castidade;  virtu- 
de que  se  oppõe  aos  appeti- 
tes  carnaes.  Casfitas,  a!is: 
— conyugal;  fidelidade  con- 
jugal, a  que  observam  os  ca- 
sados nm  para  com  o  outro. 
Conjngalis  castitas. 

Castificadou.  777.  (aut.)  O  que 
castifica,  faz  ca-to. 

Castii-icar.  a.  (ant.)  Castiíicar, 
tornar  casto,  infundir  casti- 
dade. Usava-se  tambcm  co- 
mo reciproco. 

Castigación.  /.  (ant.)  V.  Casti- 
go:—  (avt.)  castigaçâo,  cor- 
recçàn;  emenda  que  se  faz 
nos  lixros  c  escrijítos. 

Castigadamente.  adv.  m.  (ant.) 
Ca-tigada,  correctamente. 

Castig adera./.  Correia  com  que 
se  ata  o  badalo  da  campai- 
nha da  besta  de  carga.  I.o- 
rum  aslrirtorium  clava;  in 
iintinnabidis:  —  pase-ador; 
correia  pequena  com  que  se 
une  o  loro  ao  annel  do  es- 
tribo. 

Castigadísimo,  ma.  adj.  snj).  de 
Castigado.  Castigadissimo ; 
muifo  castigado. 

Castigado,  da.  adj.  Castigado, 
punido. 

Castigador,  ra.  s.  Castigador, 
punidor;  o  que  castiga.  Fu- 
nitor,  vindex: — (ant.)  cas- 
tigai'.or;  o  (¡uc  reprime  ou 
corrige. 

Castigamento,  Castigajuexto. 
m.  (ant.)  V.  Castigo. 

Castigar,  a.  Castigar;  impor 
ou  dar  castigo.  Puniré,  ¿jo?- 
970  afficere :  —  castigar,  mor- 
tificar, ajEíligir.  ^rumnis  af- 


CAS  651 

ficere,  affligere: — (ant.)  cas- 
tigar, advertir,  prevenir,  en- 
sinar. Monere,  erudire:  — 
(fig.)  castigar,  polir,  retocar, 
corrigir;  emendar  os  defei- 
tos de  íflguma  obra.  Erra- 
ta, menda  corrigere: — (ant.) 
Y.  Escarmentar:  —  r.  (ant.) 
castigai'-se,  emendar-se,  cor- 
rigir-se,  abster-se.  Quien  á 
uno  castiga  á  ciento  hostiga 
(rif.);  quem  a  um  castiga, 
a  cento  fustiga: — (mech.) 
castigar;  exercei-  uma  cousa 
sobre  outra  grandes  esforços 
de  i)re.«sâo  ou  de  percuí^sào. 

Castigo,  m.  Castigo,  punição, 
pena.  Svppliciam,  pcena:  — 
castigo,  reprehensâo,  adver- 
tencia: —  (ajz/.j  castigo,  avi- 
so, reprehensâo,  ensino :  — 
(fig.  ant.)  castigo,  emenda, 
correcção.  Casligo  ejemplar; 
castigo  exemplar.  Suppli- 
cium  td  alii  sapiant  severi- 
tatis  exemplnm. 

Castiguar.  a.  (anf..)Y. Castigar. 

Castiglerio.  m.  (ant.)  V.  Cas- 
tigo. 

Castil.  m.  (ant.)  V.  Castigo. 

Castilla.  /.  (bot.)  Castilla;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  antrocarpeas,  composto 
de  uma  só  especie,  origina- 
ria do  México,  que  produz 
uma  resina  similhante  á 
gomma  elástica. 

Castillada.  /.  (braz.)  Castel- 
lada  ou  acastellada ;  borda-  ^ 
dura,  cruz,  bnnda  e  outras 
])cças  carregadas  de  castel- 
los. 

Castíllaje.  ít?.  (ant.)  Y.  Cas- 
tillería,  como  direito  que  se 
paga. 

Castilleja.  /  (l)0t.)  Castilleja, 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  cscrophularineas, 
composto  de  uinas  vinte  e 
cinco  especies  da  America 
e  da  Asia  septentrional. 

Castillejo,  m.  dim.  de  Castillo. 
Castellejo,  castellinho,  cas- 
tellete :  — carrinho,  cadeiri- 
nha de  rodas  para  as  crean- 
cas.  Piícroriim  vehicidum, 
exignvs  curriis  ptueris  vehen- 
dis: —  castellinho;  brinco  de 
creancas. 

Castidlería.  /.  (ant.)  Castella- 
tico;  direito  que  se  pagava 
ao  passar  pelo  territorio  de 
um  castello.  Vectigal  in  tran- 
situper  castelli  viciniamper- 


652  CAS 

solvendum: —  caetellania,  al- 
caidaria;  governo  de  uin  cas- 
tello. 

Castillero,  m.  (ant.)  Castel- 
lao. V.  Castellano. 

Castillete.  in.  dim.de  Castillo. 
Castellete. 

Castillo,  m.  Castello.  fortale- 
za íl  antiga,  rodeada  de  fus- 
sos  e  muralhas  com  torre-  e 
bastiões.  Castellum,  ars,  cas- 
trum:  —  (naiit.)  castello,  co- 
berta em  forma  de  castello 
na  popa  e  proa  dos  navios. 
Siega,  (e:  —  (mil.)  castello ; 
machina  de  madeira  em  for- 
ma de  torre  que  antigamen- 
te se  usava  na  gnevrii.  Tur- 
ris,  machina  hellica  in  tur- 
ris  formam  instructa :  —  al- 
veolo em  que  se  cria  a  abe- 
lha mestra.  Regis  apum  cel- 
lida,  cedicula:  —  de  fuego; 
castello  de  fogo.  Igniferum 
castellum,  missilihus  ignihus 
instructa  machina :  —  roque- 
ro; castello  edificado  sobre 
um  rochedo.  Arx,  castellum 
svpra  rujyem  extructnm.  Cas- 
tillo apercibido  no  es  sor- 
prendido  (rif);  castello  aper- 
cebido nao  é  surprehendido; 
é  preciso  vigilancia  e  pre- 
caução para  nao  ser  enga- 
nado. Evacuar  vn  castillo; 
evacuar  um  castello,  vuna 
praça.  Hacer  un  castillo  ó 
castillos  en  el  aire  (fig.fum.J; 
fazer  castellos  no  ar.  Vana 
spe  eludi. 

Castilluelo.  m.  dim.  de  Cas- 
tillo. Castellinho. 

Castimonia.  /.  (ant.j  Y.  Casti- 
dad. 

Castiña.  /.  Castina,  castilha; 
pedra  que  se  acha  nas  mi- 
nas de  ferro:  serve  para  fun- 
dir este  metal  c  também  para 
fecundar  as  terras  fortes  e 
húmidas. 

Castísimo,  ma.  adj.  svp.  de  Cas- 
to. Castíssimo.  Valde  castus. 

Castizo,  za.  adj.  Castiço:  de 
casta  e  boa  raça  ou  linha- 
gem. Nobili  genere  ortvs: 
—  castiço,  puro,  natural, 
correcto,  sem  mescla  de  vo- 
zes ou  phrases  estranhas; 
fallando  do  cstylo,  dalingua- 
gem,  etc.  Pura  et  eméndala 
locutio:  -  castiço;  em  (íoa 
diz-se  do  indio  que  nüsce  de 
pae  indígena  e.  màe  portu- 
gueza:  —  castiço;  na  Ame- 


CAS 

rica  dá-se  este  nome  ao  filho 
de  mestiço  e  de  hespanhola. 

Castnia.  /.  (hot.)  Castnia;  ge- 
nero dé  insectos  lepidópte- 
ros da  familia  dos  crepuscu- 
lares, que  consta,  segundo 
uiis,  de  dnas,  e  ^^egundoLa- 
treille,  de  dezoito  especies, 
tudas  exóticas  e  notáveis  pe- 
lo seu  grande  tamanho  e  bri- 
lho de  snas  cores.  ' 

Cas  tmano,  Castnita.  adj.  (zool.) 
Cnstniano,  castuita;  que  se 
refere  ao  genero  castnia:  — 
m.  pl.  ca>tuianos;  tribu  de 
insectos  lepidópteros  crepus- 
culares, que  coMipichende 
tres  géneros. 

Casto,  ta.  adj.  Casto,  jiuro,  ho- 
nesto. Castus,  punís:  —  cas- 
to, puro,  perfeito.  Puras, 
perfectus:  —  (ant.)  V.  Casti- 
co,  com  applicaçào  ao  estylo. 
Ya  que  no  seas  casto,  sé  cau- 
to (rif.);  se  nao  fores  casto, 
sê  cauto;  se  nao  podes  dei- 
xar de  commetter  delicto, 
procura  evitar  o  escándalo. 

Castor,  m.  Castor;  genero  de 
mamiiiiferos  da  ordem  dos 
roedores.  Castor,  fiher:  — 
castor ;  panno  da  la  do  castor. 
Castorea,  fibrina  vel  casto- 
rina tela:  —  castor;  j)ello  do 
castor:  —  castor;  pelle  do 
animal  do  mesmo  nome. 

Castor  y  pólux.  m.  Castor  e 
PoUux,  fogo  Santelmo;  me- 
teoro Ígneo  que  apparece  no 
mar  e  se  apega  ás  pontas 
dos  mastros  e  vergas  das  em- 
barcações. Vagi  igncs,  me- 
ieori  genus  super  navigiifas- 
t igia  aj)parens :  —  (astrnn.) 
Castor  e  Pollux;  constella- 
ção  chamada  Geminis. 

Castorato.  m.  (chim.)  Castora- 
to;  sal  produzido  pela  com- 
binação do  acido  castorico 
com  uma  base  salificavel. 

Castorcillo,  m.  Castorina ; 
panno  de  lã  macio  e  lustro- 
so. Lancee  telo'  genus. 

Castóreo,  m.  (chim.)  Castóreo; 
materia  animal  segregada 
pelos  orgàos  pyriformes  e 
cellulosos,  que  se  acham 
junto  ás  partes  genitaes  do 
castor.  Castoreum,  i. 

Castórico,  ca.  adj.  (chim.)  Cas- 
torico; denominação  de  um 
acido  que  se  obtem  tratando 
a  ca^torina  pelo  acido  ní- 
trico. 


CAS 

Castoeik.  m.  V.  Castorcillo. 

Castorina./.  V.  Castorcillo :  — 
(chim.)  castorina;  principio 
branco,  cry.-;tailino,  amargo, 
que  se  obtcm  tratando  o 
castóreo  pelo  álcool  quente. 
Ainda  se  ignora  se  o  castó- 
reo deve  as  suas  proprieda- 
des a  este  principio. 

CastÓrio.  m.  (unt.)  V.  Castóreo. 

Castorró.  m.  (germ.)  Chapéu. 

Castos,  m.  pl.  Direitos  de  im- 
portação e  exportação  de 
mercadorias,  que  se  paga  no 
Japão:  presentes  que  ali 
têem  de  fazer  os  negociantes 
paia  serem  receV)idos. 

Castra.  /.  Decote  oii  poda  de 
uma  arvore.  Âmputatio,  de- 
truncatio. 

Castración.  /.  Castração;  ac- 
ção de  castrar.  Castratio, 
amputatio,  castratura  :  — 
(hot.)  castração;  operação 
pela  qual  se  tira  a  unía  plan- 
ta a  faculdade  de  fecundar 
as  suas  sementes,  privando-a 
das  i^artes  sexuaes  antes  que 
a  fecundação  tenha  logar. 

Castradera.  /.  Instrumento 
para  crestar  colmeias.  Cus- 
tratorium  ferramenfum. 

Castrado.  7n.  Castrado;  indi- 

'  viduo  da  especie  humana 
que  foi  privado  dos  órgãos 
da  geração,  para  lhe  fazer 
adíjuirir  uma  voz  de  contral- 
to ou  de  soprano. 

Castrador,  m.  Castrador;  o 
que  castra.  Castrator,  oris. 

Castradura.  /.  Castração,  ca- 
padura; acção  c  effeito  de 
castrar.  Castratio,  castratu- 
ra:—  capadura;  ferida  ou 
cicatriz  que  fica  depois  que 
o  animal  é  castrado.  Castra- 
turce  vulmts. 

CASTRAMETACioN./.Castrameta- 
ção;  arte  de  ordenar  os  acam- 
pamentos militares.  Castra- 
vietandi  ars. 

Castrametador.  m.  (mil.)  Cas- 
trametador;  individuo  que 
dispõe  e  delinea  o  acampa- 
mento militar. 

Castrapuercas,  Castrapuee- 
cos.  771.  Gaita  de  capador. 
Castratoris  fistula. 

Castrar,  a.  Castrar,  capar; 
cortar  os  testículos.  Castra- 
re, testicnlos  excidere :  — 
limpar,  seccar,  enxugar  as 
chagas.  Usa-se  também  co- 
mo    reciproco.     Cicatricem 


CAS 

ducere:  —  iiodar  ou  limpar 
as  arvores  dos  ramos  inú- 
teis. Amputare,  detrimcare : 
—  crestar  as  colmeias.  Al- 
veariorum  favos  prcvcidere. 

Castrazón.  /.  Cresta  \  acçào  de 
crestar  as  colmeias.  Castra- 
tio  alveariomm : — tempo  da 
cresta  das  colmeias.  Castra- 
tio,  castrafionis  temiJus. 

Castrense,  adj.  Castrense ;  per- 
tencente ao  campo  militar, 
adquií'ido  por  serviço  mili- 
tar. Castrensis,  is :  —  (hist.) 
Castrense;  applica-se  á  co- 
roa que  davam  os  romanos 
ao  primeiro  que  entrava  no 
campo  inimigo.  Bienes  cas- 
trenses CJur.J;  bens  castren- 
ses. V.  Bien. 

Castro,  m.  (ant.)  Camjío;  sitio 
onde  o  exercito  levantava  o 
seu  abarracamento  :  —  (p. 
Gal.  e  Ast.)  ruinas  de  urna 
fortaleza  ou  fortificação.  Un- 
das,  munifarum  urbium  ves- 
tigia :  —  jogo  de  rapazes, 
que  consiste  em  collocar  em 
linha  pequenas  pedras  á  ma- 
neira de  um  exercito  acam- 

,  pado.  Fuerilis  ludus,  lapil- 
lis  hinc  inde  locafis,  aciei 
formam  referens:  —  cresta; 
acçào  e  eíi'eito  de  crestar  col- 
meias. Alvcariorum  castra- 
tio. 

Castrón,  m.  Caiiado;  bode  cas- 
trado. Hircus  castratus,  ca- 
per. 

Castuga.  /.  (zool.)  Casíuga; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros da  familia  dos  crepus- 
culares :  conhecem  poucas 
especies,  e  são  todas  pró- 
prias da  America. 

Cástula.  /  (ant.J  Faixa,  cinto 
que  traziam  as  mulheres. 

Casual,  adj.  Casual,  fortuito, 
eventual;  que  succede  por 
casualidade.  Fortuiívs,  a, 
nm :  —  (for.  p.  Ar.)  diz- se  de 
uma  ordem  ou  mandado  ju- 
dicial para  prevenir  attèn- 
tados.  Deerel  a  judiciaria,  ne 
quid  temeré  agatiir  prwpe- 
dienfia. 

Casualidad.  /.  Casualidade, 
aventura,  caso  fortuito,  acon- 
tecitnento  inopinado.  Casus, 
inopinatus  eventus. 

Casualmente,  adv.  m.  Casual- 
mente ;  por  casualidade.  For- 
tuito, forje,  casu. 

CAsuARiNA.y.  (Ijot.)  Casuarina; 
83 


CAT 

genero  de  2^1  antas,  composto 
de  umas  vinte  especies. 

Casuakineo,  nea.  adj.  (bot.) 
Casuarineo;  que  se  refere  ao 
genero  casuarina: — /.  pi. 
casuarineas ;  familia  de  plan- 
tas, cujo  typo  é  0  genero  ca- 
suarina; sào  arvores  sem  fo- 
lhas, de  ramos  compridos, 
de  flores  dioicas,  as  mascu- 
linas com  um  só  estame  e 
sem  corolla,  e  as  femininas 
reunidas  em  nove  glóbulos 
esphericos  com  um  cálix  bi- 
valvo, um  estylete  e  dois  es- 
tygmas. 

Casuca.  /.  dim.  de  Casucha. 

Casucha.  /.  (fam.)  Choupana; 
cnsa  humilde,  pobre.  Do- 
muncída,  casula. 

Casuista,  m.  Casuista;  theolo- 
go  que  e.^crevc  theologia  mo- 
ral, o  que  a  ensina  e  i'esolve 
casos  de  consciência.  Mora- 
lis  scientice  idcumqueperitus. 

Casuístico,  ca.  adj.  Casuisti- 
co;  que  pertence  aos  casos 
de  consciência: — /.  parte 
da  theologia  moral  rpie  trata 
dos  casos  de  consciência. 

Casulla.  /.  Casula,  planeta; 
paramento  sagrado.  Plane- 
ta, casulla. 

Casullero,  m.  Vestimenteiro; 
o  que  faz  casulas,  etc.  Sa- 
crarum  vesti  nm  sartor. 

Casupa.  /.  (I)ot.)  Casupa;  ge- 
nero de  plantas  rubiáceas 
composto  de  uma  só  especie. 

Casuvio.  m.  (bot.)  V.  Anacardo. 

Casy.  m.  Casy;  nome  dos  sa- 
cerdotes persas. 

Cata.  /.  Prova,  ensaio.  Deli- 
beratio,  degustatio :  —  (ant.) 
livel;  instrumento  para  exa- 
minar se  um  plano  está 
verdadeiramente  horisontal. 
Dar  cata  (ant.);  dar  cata; 
olhar,  observar.  Echar  cata 
(ant.);  andar  á  cata,  procu- 
rar com  cuidado:  —  (agr.) 
cova  feita  na  terra  para  co- 
nhecer a  sua  qualidade:  — 
(bot.)  cata;  genero  de  plan- 
tas da  fan)ilia  das  celastrí- 
neas, composto  de  seis  ou  sete 
especies :  —  (min.)  mina  que 
nào  tem  muita  profundida- 
de :  —  boca  aberta  na  mesma 
para  procurar  a  veia  do  me- 
tal. 

Catabafito.  /.  (bot.)  Plantas 
que  vivem  submergidas  nas 


CAT         653 

Catabalístico,  ca.  adj.  (mil.) 
Catabalistico;  que  opera  á 
maneira  de  ariete,  machina 
de  guerra. 

Catabaptistas.  m.  pi.  Cataba- 
ptistas;  hereges  que  nega- 
vam a  necessidade  do  ba- 
ptismo. 

Catabibazo.  m.  (astr.)  Cauda  do 
dragào ;  ponto  no  céu  em 
que  a  lua  corta  a  ecliptica 
quando  passa  da  parte  bo- 
real para  a  austral. 

Catabrúsa./.  (bot.)  Catabrosa; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  gramíneas,  que  compre- 
hende  sete  ou  oito  especies. 

Catábulo,  m.  (ant.)  Estabulo, 
estrebaria.  Stabidum,  i. 

Catacaldos,  m.  (fam.)  Ban- 
deira, volúvel,  inconstante. 

Catacanto.  m.  (zool.)  Catacan- 
to;  genero  de  insectos  da 
tribu  dos  escutelarios, 'sec- 
ção dos  pentatomitos,  fun- 
dada em  algumas  especies 
muito  parecidas  com  os  pen- 
tatomos, 

CatacÁustica.  /.  (phys.)  Cata- 
caustica;  curva  formada  pe- 
los raios  de  luz  reflectidos 
sobre  uma  superficie  con- 
cava. 

Cataceil(stico,  ca.  adj.  (med.) 
Catacerastico;  diz-se  de  um 
medicamento  projnño  para 
temperar  ou  moderar  a  for- 
ça e  os  perigos  de  certas  en- 
fermidades. 

Cataclasia.  /.  (med.)  Catacla- 
se;  inversão  das  pálpebras: 
—  cataelase;  convulsão  do 
musculo  orbicular:  — fra- 
ctura de  um  membro. 

Cataclesia.  /.  (bot.)  Cataclc- 
sia;  fructo  monospermo  in- 
dehiscente,  de  pericarpo  co- 
riáceo, nào  lenhoso,  coberto 
pelo  cálice. 

Cataclismo,  m.  Cataclysmo; 
transtorno  ^no  globo  terrá- 
queo, mais  ou  menos  consi- 
derável; como  o  diluvio  uni- 
versal, o  desapparecimento 
da  Atlântida,  etc.: — (fig-) 
cataclysmo,  transtorno  so- 
cial que  muda  completamen- 
te as  instituições  e  leis  de 
um  paiz  ou  estado. 

Cataclismólogo,  GA,  s.  Cata- 
clysmólogo;  a  pessoa  intel- 
ligente  em  cataclysmologia; 
escriptor  de  tratados  cata- 
clysmologicos. 


054  CAT 

Cataclismolojia.  /.  Cataclys- 
mologia;  historia  dos  cata- 
clysmos  ou  revoluções  do 
globo. 

Caxaclismolójico,  ca.  adj.  Ca- 
taclysmologico;  que  se  refe- 
re á  cataclysmologia. 

Catacresis.  /".  (rhet.)  Cata- 
chrese ;  metaphora  por  abu- 
so de  termos. 

Catacumkas.  /'.  pi.  Catacum- 
bas; cemitério  subterrâneo. 

Cataci;stica.  ./:  (phys.J  Cata- 
custica;  scieuciaque  tem  por 
objecto  os  sons  reflexos,  ou 
a  parte  da  acústica  que 
considera  as  propriedades 
dos  eclios. 

Catacístico.  adj.  (plujs.)  Cata- 
custico ;  que  pertence  áscien- 
cia  dos  sons. 

Catachi.  m.  Cataclii ;  sedimen- 
to pedregoso  e  branco,  que 
depositam  as  aguas  de  uma 
fonte  da  provincia  de  Cou- 
chucos,  no  I*erú,  e  que  ser- 
ve de  medicamento  contra 
os  fluxos  de  sangue  e  outras 
molestias. 

CatadiÓptiuco,  ca.  adj.  (pliys.) 
Catadióptrico;  que  pertence 
á  sciencia  da  luz. 

Catador,  m.  Provador;  o  que 
prova  ou  experimenta  algu- 
ma cousa. 

Catádromo,  m.  Catádromo,  ma- 
roma; corda  sobre  que  dan- 
savara  os  volatius:  —  fzool.) 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros peutameros  da  familia 
dos  carabicos,  que  compre- 
liende  tres  especies. 

Catadupa.  /.  Catadupa;  ca- 
choeira. V.  Catarata. 

Catadura.  /.  Prova,  ensaio; 
acção  de  provar.  Delibatio, 
onis : — catadura,  gesto,  sem- 
blante. Oris  species,  aspc- 
cius.  Tener  mala  catadura; 
ter  má  catadura,  ser  muito 
feio. 

CatÁfago.  m.  (zool.)  Catapha- 
go  (voraz);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  pentameros, 
composto  de  \imas  cinco  es- 
pecies, originarias  de  Ingla- 
terra. 

Catafalco,  in.  Catafalco;  tu- 
mulo pyramidal  para  as  exe- 
quias das  pessoas  de  repre- 
sentação. CenotapMiim,  ii. 

Catafokica. /.  Catafonica;  sy- 
uonymo  de  catacustica. 

CatÁfora.  /.  (mcd.)  Catapho- 


CAT 

ra,  lethargo  sem  febre  nem 
delirio;  especie  de  coma. 

Catafracta.  /.  (naiit.)  Cata- 
phracto;  vaso  de  guerra  dos 
antigos,  muito  comprido  e 
com  tombadilho:  —  (med.) 
cataphracta;  especie  de  ata- 
dura que  se  põe  no  peito : 
—  (mil  ant.J  cataphracta, 
couraça,  cota  de  armas:  — 
(zool.)  cataphracta;  especie 
de  escudo  á  maneira  de  cou- 
raça que  têem  certos  peixes, 
¡produzida  pelas  escamas, 
que  aindaque  distinctas,  es- 
tão unidas  entre  si :  —  ge- 
nero de  peixes  da  familia 
dos  oplophoros,  que  se  acham 
nos  rios  da  índia  e  da  Ame- 
rica; têem  o  corpo  coberto 
de  escamas  grandes  e  gros- 
sas, e  a  carne  muito  sabo- 
rosa. 

Catafractado,  da,  (zool.)  Ca- 
taphractado.V.  Catafrcicteo. 

Catafractario.  m.  Cataphra- 
ctario;  soldado  armado  de 
cataphracta. 

CatafrÁcteo,  EA.  adj.  (zool.) 
Cataphracíeo;  que  tem  o 
corpo  coberto  de  uma  espe- 
cie de  couraça  :  — pi.  cata- 
phracteos;  nome  a^aplicado 
a  varios  géneros  de  peixes 
da  familia  dos  siluroideos, 
porque  suas  escamas  são 
grandes  e  formam  uma  es- 
pecie de  couraça. 

Catafronetis.  m.  (zool.)  Cata- 
phronetis;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  heterame- 
ros,  composto  de  uma  só  es- 
pecie pouco  conhecida. 

Cataglotismo.  m.  (lith.  ant.) 
Cataglotismo;  emprego  de 
palavras  atíectadas. 

Catagmático,  ca.  adj.  (meã.) 
Catagmatico;  próprio  para 
consolidar  as  fracturas. 

Catágrafo.  m.  (pint.)  Catagra- 
pho;  desenho,  especialmente 
de  perfil. 

Catagrama.  m.  Catagramma; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros, da  familia  dos  diur- 
nos, que  comprehende  mui- 
tas especies. 

Catalán,  na.  adj.  Catalão;  da 
Catalunha;  natural  da  Ca- 
talunha. Cataloniensis.  Len- 
gua catalana;  lingua  catalã. 

Catalasis.  m.  (zool.)  Catala- 
sis;  grupo  de  insectos  coleó- 
pteros pentameros,  da  fami- 


CAT 

lia  dos  lamellicornios,  per- 
tencentes ao  genero  melo- 
lonta. 

Catalaunense,  CatalÁunico, 
ca.  adj.  (ant.)  V.  Catalán. 

Cataléctico,  ca.  ádj.  (poet.) 
Catalectico,  incompleto,  im- 
perfeito; a  que  faltam  al- 
guns pés  ou  syllabas;  diz-se 
do  A'erso. 

Catalectos.  m.  pi.  Catai ectos; 
fragmentos  de  algumas 
obras. 

Catalejo,  m.  Óculo  de  alcan- 
ce. Vitrum  ocvlare,  quo  res 
quàm  longissime  cositas  spe- 
cidamur. 

Catalepsia,  Catalepsis.  (med.) 
Catalepsia;  aflecçào  inter- 
mittente 

Cataléptico,  ca  adj.  (med.) 
Cataléptico;  atacado  de  ca- 
talepsia. 

Catalicon.  m.  Electuario  pur- 
gativo. Medicanienfi  cathar- 
tici  genus.  V.  Catolicón. 

Catalina.  /.  (fam.)  V.  Buba. 
Usa-se  mais  no  plural  Rueda 
catalina  (art .) ;  roda  catari- 
na ou  de  encontro,  roda  dos 
relógios  que  topa  com  as  pa- 
lhetas do  volante. 

Catalisar,  a.  (chim..)  Cataly- 
sar;  decompor  ou  inodificar 
um  corpo  por  meio  da  cata- 
lyse. 

Catálisis.  /.  (chim.)  Catalyse; 
faculdade  que  têem  alguns 
corpos  de  pôr  em  acção  cer- 
tas afíinidades. 

Catalíticamente,  adv.  (chim.) 
Catalyticamente ;  de  um  mo- 
do catalytico. 

Catalítico,  ca.  adj.  (chim.)  Ca- 
talytico; que  tem  os  cara- 
cteres da  catalyse. 

Catalnica./.  (fam.)Y.  Cotorra. 

Catálogo,  m.  Catalogo;  lista, 
enumeração  feita  com  or- 
dem :  — catalogo  bibliogra- 
phico;  Índice  de  livros  que 
serve  de  guia  para  clá-sifi- 
car  uma  bibliotheca.  Cata- 
logiis,  i. 

Catalografía.  /.  Catalogra- 
phia;  arte  de  fazer  catá- 
logos. 

Catalógrafo.  m.  Catalogra- 
pho ;  o  que  redige  catalogus. 

Catalótico,  ca.  adj.  (med.  ant.) 
Catalotico;  diz-se  de  um 
medicamento  próprio  para 
fomentações. 

Catalpa.  /.  (bot.)  Catalpa ;  ge- 


CAT 

ñero  de  plantas  da  familia 
das  bignouiaceas,  que  con- 
tém cinco  011  seis  especies. 

Catalufa.  /.  (ant.)  Catalufa; 
tafetá  lavrado. 

Catamarán,  m.  Catamarán  ;  es- 
pecie de  brulote  da  mari- 
nha iiigleza. 

Catamarón,  m.  (nauL.)  Cata- 
marón; balsa  de  tres  mas- 
tros  sobie  a  qual  navegam 
os  indios. 

Catamenial.  adj.  (meã.)  Cata- 
menial ;  que  se  refere  ao 
fiuxo  periódico  das  mulheres. 

Catamiento.  m.  (ant.)  Observa- 
ção, advertencia. 

Catamisto.  m.  (zool.)  Catamis- 
to,  cathaniisto;  genero  de 
insectos  coleópteros. V.  Geo- 
riso. 

Catamito.  m.  (a>7t.)Y.  Bardaje. 

Catan,  m.  Catana;  especie  de 
alfange  chincz:  —  (ant.)  in- 
fançào. 

Catana.  /.  V.  Catan,  na  pri- 
meira accepç/io. 

Catanar.  71.  (gcrm.)  V.  Con- 
currir. 

Catanla.  /.  V.  Catalina. 

Catapasmo,  m.  (pJiarm.)  Cata- 
pasmo, catnpasina;  nn'stura 
de  pós  chiircsos  para  per- 
fumar o  cabello  e  os  vesti- 
dos: —  cntnpasmo;  m.edica- 
mento  em  pó  que  se  appli- 
cava  sobre  differentes  par- 
tes do  corpo. 

Catapelta.  /.  Catapelta ;  in- 
strumento de  que  se  ser- 
viam iis  gentíos  para  dar 
tortura  aos  christàos. 

Catapéltica.  /.  (ant.)  Catapel- 
tica;  manejo  da  catapelta: 
—  adj.  catapéltica;  que  se 
refere  ao  manejo  da  cata- 
pelta. 

Catapktalo,  la.  adj.  (/jof.)  Ca- 
tapetalo;  diz-se  da  corolla 
cujas  pétalas  adherera  li- 
geiramente ao  androphoro 
por  sua  base,  e  nao  cáem 
separadas  depois  da  flores- 
cencia. 

Catapiesis.  ???.  (zool.)  Catapie- 
se  (pressão);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  da  familia  dos  carabi- 
cos,  composto  de  nma  só  es- 
pecie procedente  do  Brazil. 

Catapiesto.  m.  (zool.)  Cata- 
piesto  (depressão);'  s;eiieYo 
de  insectos  coleópteros  he- 
teromeros,   da   familia   dos 


CAT 

tenebrionitos,  composto  de 
urna  só  especie  oriunda  de 
Java. 

Catapigno.  m.  (zool.)  Catapi- 
gno  (duro,  grosso);  genero 
de  insectos  coleoj^teros  da 
familia  dos  curculiónidos 
gonatoceros,  composto  de 
duas  especies  ijrocedentes 
do  Brazil. 

Catapigo.  m.  (zool.)  Catapygo 
(obsceno);  genero  de  coleó- 
pteros da.familia  dos  curcu- 
liónidos gonatoceros,  com- 
posto de  imia  só  especie. 

Catapio.  m.  (zool.)  Catapio 
(mvito  grosso);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  curcu- 
liónidos gonatoceros,  funda- 
do para  urna  especie  proce- 
dente das  Indias  orientaes. 

Cataplasma.  /.  (pharm.)  Cata- 
plasma ;  medicamento  de 
consistencia  branda,  que  se 
applica  sobre  nma  parte  ex- 
terna do  corpo.  Catapilasma, 
íe:  —  (fig-)  cataplasma;  pes- 
soa pegajosa,  importuna, 
seccante. 

Cataplejia. /.  (med.)  Cataple- 
xia;  ar  de  assombro  ou  es- 
panto que  se  observa  em  al- 
gumas enfermidades. 

Catapocia./.  (atit.)  V.  Pildora. 

Catapsixia./.  (med.)  Catapsy- 
xia;  resfriamento  do  corpo. 

Cataptósis. /.  (med.)  Catapto- 
se ;  queda  repentina  do  cor- 
po no  chão,  que  sobrevem 
aos  ataques  epilépticos  e  apo- 
plécticos. 

Catapccia.  /.  V.  Tártago. 

Catapulta.  /.  (mil.  ant.)  Cata- 
pulta; machina  de  guerra 
de  que  se  serviam  os  anti- 
gos para  lançar  pedras,  set- 
tas,  virotoes,  etc.  Catapul- 
ta, (C. 

Catapultario,  uix.  (mil.  ant.) 
Catapultario;  que  manobra- 
va a  catapulta. 

Cataqueno.  m.  (zool.)  Cataque- 
BO ;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  curculiónidos  go- 
natoceros, composto  de  uma 
só  especie. 

Cataquita.  /.  (min.)  Cataqui- 
ta;  nome  que  davam  os  an- 
tigos a  uma  especie  de  pe- 
dra alimiinosa,  que  tem  a 
propriedade  de  pegar-se  á 
lingua. 


CAT  655 

Catar,  a.  Provar  alguma  cou- 
sa 25ara  saber  o  gosto  que 
tem.  Degustare,  delibare:— 
catar,  ver,  examinar,  obser- 
var. Perpondere:  —  adver- 
tir, considerar,  meditar.  Con- 
siderare, expenderé,  viedita- 
ri:  —  catar,  ¡censar,  julgar. 
Judicare,  existimare :  —  ca- 
tar, buscar,  procurar.  Inqui- 
rere,  investigare,  sollicitare: 
—  V.  Castrar,  crestar :  — 
(ant.)  guardar,  ter  :  —(ant.) 
V.  Curar:  —  Y.  Hallar:  — 
V.  Captar: — colher,  jun- 
tar :  —  escolher,  eleger:  — 
precatar,  precaver,  olhar. 
Também  se  usa  como  rcci- 
jiroco.  Cuando  no  se  cata  ó 
cuando  menos  se  cata  (fam.); 
quando  menos  se  precata, 
quando  menos  se  pensa  ou 
espera.  Insperato.  El  qne 
adelante  no  cata  atrás  se. 
halla  (rif.);  quem  adiante 
nao  olha  atrás  fica,  ou  quem 
ao  diante  nào  cata,  atrás 
cáe  e  mal  barata. 

Catakactario.  m.  (ant.)  Por- 
teiro que  guardava  as  por- 
tas de  uma  cidade  ou  de 
uma  prisào. 

Cataracto.  m.  (zool.)  Catara- 
cto ;  genero  de  aves,  forma- 
do com  varias  especies  do 
genero  cstercorario,  e  cuja 
typo  é  o  estercorario  parasita . 

Cataraña.  /.  (zool.)  Ave  no- 
cturna, parecida  com  a  cer- 
ceta. Avis  Diomedca. 

Catarata./,  (med.)  Catarata; 
opacidade  do  crystallino  que 
obscurece  ou  faz  perder  a 
vista.  Ocidormn pupillce pcl- 
licula  suffusa:  —  cataracta ; 
salto  natural  das  aguas  de 
um  rio,  que  impedido  na 
sua  coi-rente  por  alguns 
penedos,  se  despenha  com 
Ímpeto  e  estrondo.  Catara- 
cta, ce: — pi.  cataractas,  nu- 
vens carregadas  do  agua. 
Cataractce,  arurn.  Batir  la 
cataracta  (cirg.);  deprimir 
ou  abaixar  a  catarata;  ope- 
ração para  restabelecer  a 
vista,  abaixando  o  crystalli- 
no opaco.  Pelliculam  oculi 
pupilas  suffusam  deprimere. 
Tener  cataractas' (fig.);  ter 
cataratas,  ter  peneira  nos 
olhos,  não  conhecer  as  cou- 
sas. Prave,  non  recle,  di.?- 
tortc  percipere. 


656 


CAT 


Catareta.  /.  (ant.  naut.)  V. 
Porta. 

Cataria./,  (hot.)  Cataria;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  labiadas,  composto  de 
limas  trinta  especies,  nota- 
veis  por  seu  cheiro  c  que  se 
criam  nos  terrenos  húmidos 
e  areientos  da  ¡Sibéria,  da 
Europa  meridional,  da  Asia 
Occidental  e  das  costas  da 
Barbaria. 

Cataribera.  m,  (caç.)  Serven- 
te, creado  a  cavallo  que  se- 
gue os  falcões  para  lhes  ti- 
rar a  presa.  Ancivpatorius 
famulus  eques,  falconibns 
prcedã  capta  excipiendis  de- 
serviens :  —  (fam.)  advoga- 
do que  tira  devassa.  Causi- 
dÍGusperqidsitor,juãcx,prct;- 
tor:  —  adj.  madraço,  pregui- 
çoso. V.  Vagabundo :  —  (a7it.) 
V.  Pretendiente. 

Cataristas.  r)i.  pi.  Catharis- 
tas;  manicheus  que  se  en- 
tregavam a  excessos  vergo- 
nhosos. 

Cataro.  m.  Catharo,  noção 
pura,  typo,  na  philosophia 
platónica:  — pi.  catharos; 
sectarios  que  aífectavam 
grande  ¡Durt^za  espiritual. 

Catarral,  adj.  (meã.)  Catar- 
rhal ;  que  tem  relação  com  o 
catarrho.  .Rheiímaticus,  a, 
um.  \ 

Catarrktico,  ca.  adj.  (chim.) 
Catarrliectico ;  applica-se  aos 
líquidos  dotados  de  uma  for- 
ça dissolvente. 

Catarrinos.  m.  pi.  (zool.)  Ca- 
tarrhinos  (ventas  unidas); 
familia  de  mammiferos  qua- 
drumanos,  que  comprehende 
os  que  têem  próximas  as  fos- 
sas nasaes,  mediando  entre 
ellas  uma  cartilagem. 

Catarro,  m.  Catarrho,  defluxo 
do  cerebro  ou  do  peito.  Co- 
ryza,  ce. 

Catarroso,  sa.  adj.  Catarrho- 
so;  sujeito  a  catarrhos.  Co~ 
ryzâ,  seu  distillatione  labo- 
rans. 

CatÁrseo.  m.  (zool.)  C'atharsio; 
genero  de  coleópteros. 

Catarsia.  /.  (med.)  Cathar- 
sia;  evacuação  natural  ou 
artificial  por  urna  via  qual- 
quer. 

Catarsio.  m.  (zool.)  Catharsio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 


CAT 

dos  lamellicornios,  cujas  es- 
pecies vivem  nas  zonas  in- 
ter-tropicaes. 

Catártico,  ca.  adj.  (pliarm.) 
Cathartico;  diz-se  dos  pur- 
gantes em  geral.  Cafharii- 
cus,  a,  um. 

Catartina.  /.  (chim.)  Cathar- 
tina;  substancia  inciystalli- 
savel. 

Catartíneo,  kea.  adj.  (zool.) 
Cathartiiieo ;  que  se  parece 
com  o  catharto, 

Catarto.  to.  (zool.)  Catharto  ; 
genero  de  aves  da  ordem 
das  rapaces. 

Catartocarpo.  vi.  (bot.)  Catar- 
tocarpo  (frudo  purgativo). 
V.  C'añafístula. 

Catasarco.  77?.  (zool.)  Catasar- 
co  (encanto);  genero  de  in- 
sectos Cülco¡}teros  tetráme- 
ros da  íamilia  dos  curculió- 
nidos gonatoceros,  composto 
de  cinco  especies  indígenas 
da  Nova  Hullanda. 

Catascopio.  m.  Catascopio ; 
bergantim  ligeiro,  mexeri- 
queira, próprio  para  fazer 
descobertas :  —  (zool.)  catas- 
copio (observador);  genero 
de  insectos  coleópteros  ¡íen- 
tameros  da  familia  dos  ca- 
rabicos,  composto  de  nove 
especies  notáveis  por  suas 
cores  metallicas  e  brilhan- 
tes, que  se  encontram  na 
casca  das  palmeiras  das  ín- 
dias orientaes. 

Cataseto.  m.  (bot.)  Cataseto; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideas,  que  com- 
j^rehende  umas  vinte  e^^pe- 
cies,  de  folhas  enrugadas  e 
flores  largas,  esverdinhadas, 
algumas  vezes  manchadas 
de  purpura  e  dispostas  em 
racimos. 

Catasol.  m.  (ant.)  V.  Girasol. 

Catasta./,  (ant.)  Catasta;  po- 
tro para  dar  tormento,  des- 
conjunctando  o  paciente. 

CatastÁltico,  oa.  adj.  (med.) 
Catastaltico;  alguns  aucto- 
res  o  empregam  como  syno- 
nymo  de  adstringente,  e  ou- 
tros como  equivalente  a  ca- 
thartico. 

Catástasis.  /.  Catastase;  a 
terceira  parte  d.'is  trngedias 
antigas,  na  qual  continuam 
e  crescem,  até  á  catastro- 
phe,  os  enredos  que  se  for- 
mam na  epitase. 


CAT 

CatÁstico,  ca.  adj.  Catastico; 
pertencente  á  c;itt)stase. 

Catasterismo.  m.  (astr.)  Catas- 
terismo ;  titulo  de  um  trata- 
do h^obre  as  constellaçues. 

Catastral,  odj.  Cadastral ;  con- 
cernente ou  relativo  ao  ca- 
dastro. 

Catastro,  m.  Cadastro;  con- 
tribuição imposta  sobre  to- 
das as  rendas  fixas  e  pos- 
sessões que  produzem  fru- 
ctos  annuaes.  Tributum  com- 
mune  stiper  agros,  res  im- 
rnobiles,  aiit  reditas  perpe- 
tuos impositmn :  —  cadastro ; 
censo,  registo  publico  em 
que  se  contém  a  qualidade, 
valor  das  terras,  etc. 

Catástrofe.  /.  Catastrophe; 
deseidace  de  um  j^oema  dra- 
mático ou  de  uma  tragedia. 
Catastrophe,  fabulai  exitns: 
—  CRtastrophe,  fim  desgra- 
çado ;  acontecimento,  revo- 
lução funesta.  Calamitas, 
rertim  siibversio. 

Cataté,  adj.  (fam.  p).  Cub.)  V. 
Mentecato. 

Catatifrosis.  /.  Catatyfrosis; 
.  copia,  imitação  de  alguma 
cousa. 

Cataure,  m.  (p.  A.  merid.)  Ca- 
baz; cesto  de  cannas  uu  de 
vergas  para  levar  fructas. 

Cataviento,  m.  (naiit.)  Cata- 
vento ;  bandeirinha  nuc  se 
pCie  no  bordo  dos  navios  pa- 
ra indicar  a  direcção  do  ven- 
to :  —  catavento,  grimpa. 
Vexillum  parvwm  ventortim 
Índex. 

Catavino,  m.  Caneca;  vaso  pa- 
ra dar  a  ¡ji-ovar  o  vinho  das 
joipas.  Vas  vinarium  par- 
vwn:  —  (p.  M.)  furo;  bura- 
quñiho  na  parte  superior  da 
dorna  para  provar  o  vinho. 
Parvamforctmen  in  dolio  vi- 
nario. 

Catavinos,  m.  Provndor  de  xi- 
nhos;  o  que  verifica  a  qua- 
lidade dos  vinhos.  Vini  exa- 
miiiator,  o'sfimator :  —  bor- 
rachica,  beberrão  que  anda 
de  taberna  em  taberna.  Bi- 
bax,  potator. 

Cateador,  ra.  adj.  Buscador; 
o  que  busca :  —  explorador; 
o  que  busca  ou  descobre  al- 
guma mina. 

Catear,  a.  (ant.)  Buscar,  des- 
cobrir: —  dar  cata:  —  (p. 
A.  merid.)  explorar  o  terre- 


CAT 

no  em  busca  de  alguma  veia 
de  metal. 
Catecismo,    m.    Catecismo    ou 
catechismo;  livro  da  doutri 
na  cliristà.   Catechismus,  i: 

—  catechi.-mo;  preceitos,  in- 
strucçòes  elementares  de 
sciencia,  arte,  doutrina. 

Catecistico,  ca.  adj.  Catechis- 
tico;  em  íornia  de  cate- 
cliismo,  por  perguntas  e 
respostas. 

Catkcizak.  a.  (ant.)  V.  Cate- 
quizar. 

Catkcú.  m.  (l)ot.)  Catecú;  es- 
pecie de  mimo-a  do  Indos- 
tão, arvore  pertencente  á 
familia  das  leguminosas: — 
(pharm.)  V.  Cafo. 

Catecumenado.  m.  Catechume- 
nado;  e-tado  de  cateeliume- 
no,  preparação  ao  baptismo. 

Cateciuie.nia.  /.  Catechume- 
nia ;  galeria  elevada  na 
igreja,  onde  estavam  os  que 
deviam  ser  instruidos  na 
doutrina  christã. 

Catecujiéxico,  ca.  aãj.  Cate- 
chinnenico;  que  pertence  aos 
catechumenos,  ou  lhes  é  pró- 
prio. 

Catecúmeno,  m.  Catechumeno; 
o  que  se  está  instruindo  na 
doutrina  cliristã,  com  ani- 
mo c  fim  de  receber  o  ba- 
ptismo. Cafechitmeiíua,  i. 

CÁTEnRA.  /  Cátliodra;  cadeira 
magi-tral.  Cathedra,  ai:  — 
cadeira ;  einjirego  e  exerci- 
eio  do  cathodratico  ou  pro- 
fessor.  Professoris   mnnris: 

—  cadeira;  faculdade  que 
ensina  n.m  professor.  Scieií- 
tia  in  scholta  calhedrâ  exx>o- 
sita:  -  (fie/.)  cadeira;  sede, 
dignidade  e  jurisdicçào  epis- 
copal ou  apostólica.  Pontifi- 
cia vel  episcojxdis  diquifas, 
vcl  catJiedralis  ccc.lesia.  Pa- 
sear la  cátedra;  chegar  o 
professor  antes  dos  discipu- 
los.  Docendi  muneri  ahevndo 
presto  esse,  quamvis  disci- 
ptdi  non  adsinf.  Poder  al- 
guno leer  ó  poner  cátedra 
ó  leer  de  opo.ñcion  (fr.  fi'ff.); 
1er  de  cadeira,  ser  versado 
em  qualquer  sciencia,  arte 
ou  materia.  Pem  optim  cal- 
iere: in  ea  apprimh  versa- 
tinn  esse. 

Catedral,  adj.  Cathedr?)! ;  que 
pertence  ou  se  refere  á  igre- 
ja  assim   chamada.   Catlie- 


CAT 

dralis,  le:  — /,  cathédral; 
igreja  principal  de  um  bis- 
pado. Cathedralis  ecclesia. 

Catedralidad. /".  Titulo  que  se 
dá  ás  igrejas  cathedraes. 
Cathedralis  ecclesia'-  di  gui- 
tas. 

Catedrante.  m.  (anf.)  Cathe- 
drante;  o  (|ue  ensina,  que 
lecciona  de  cadeira. 

Catedrae.  m.  (ant.)  Alcançar, 
conseguir  cadeira  cm  algu- 
ma universidade. 

Catedrático,  fn.  Cathodratico; 
professor  que  ensina  em  ca- 
deira publica  alguma  scien- 
cia. Professor,  oris:  —  ca- 
thedi  atiço,  catliedradejo; 
contribuiçào  que  se  paga  ao 
bispo  ou  prelado  ecclcsias- 
tico.  Stipendi.nn  qmddam 
ecclesicc  pnvlato  x)ersolcen- 
dum.  , 

Catedkear.  ni.  (fam.)  Occupar 
varias  cathedras  ou  cadei- 
ras. 

Catedrilla.  _/".  dim.  de  Cáte- 
dra. Catheilrilha:  —  catlie- 
drilha;  caileira  secundaria 
nas  universidades.  In  scho- 
lis  inferioris  ordinis  catlie- 
dra. 

Catefia.  /.  (zooJ.)  Catepln'a 
(tristeza);  genero  de  lepidó- 
pteros da  familia  dos  no- 
cturnos. 

Categorejia.  /.  (pililos.)  Cate- 
gorema;  aspecto  sob  o  qual 
jióde  considerar-se  um  ter- 
mo, para  eoUoca  lo  na  cate- 
goria que  lhe  correspomác. 

Cate  GOREM  ÁTICO,  ca.  adj. 
(pililos. )  Ca  tegorematico ; 
diz-.-e  de  todas  as  cousas 
que  sào  actualmente  tacs 
Como  o  seu  nome  o  annun- 
cia. 

Categoremo.  m.  (philos.)  V. 
Categorema. 

Categoría.  /.  (phihs.)  Catego- 
ria; classificação  das  idéas 
humanas,  indicadas  pelos 
philosophus  í^regos  de  di- 
versas escolas  :  —  (fig-)  ca- 
tegoria, ordem,  graduação, 
distincção;  diz-se  das  pes- 
soas. Dignitas,  atis:  —  cate- 
goria; ciassifícaçào  de  idéas, 
pessoas  e  cousas  em  géne- 
ros, classes  ■  e  especies  :  — 
pi.  categorias;  titulo  de  um 
dos  tratados  de  lógica  de 
Aristóteles.  Hombre  de  mu- 
cha  categoría,;    homem    de 


CAT  657 

muita  ou  de  elevada  catego- 
ria. 

Categoricamente,  adr.  Cate- 
goricamente; com  clareza, 
prechíiú.  Manifeste,  non  am- 
bignc. 

Categórico,  ca.  adj.  Categóri- 
co, claro,  decisivo,  a  propo- 
sito. Catcgoricus,  mani fes- 
tas, non  amhignns. 

Categorismo,  rn.  Categorismo ; 
systema  de  categorias. 

Categorista.  m.  Categorista ; 
o  que  faz  um  systema  de  ca- 
tegorias. 

Categorizar,  a.  Distribuir  por 
categíirias. 

Catémerico,  ca.  adj.  (nied.)  Ca- 
thcmerina,  syuonymo  de 
amj)liimerina,  quotidiana  ou 
diaria.  Fiel/re  cafemerica; 
febre  cathemerina,  diaria. 

Catenaria.  /.  (h.  iiat.)  Catena- 
ria; talo  fóssil  q\ie  .^^e  acha 
nos  terrenos  carboniferos. 

Catenario.  m.  Catenario;  se- 
ñero de  polypos  briozarios, 
da  ordem  das  cclaricas,.  que 
se  encontram  nos  corpos 
submarinos  cm  forma  de 
cadeia. 

Catenela.  /.  (t)ot.)  Catenela 
(cadeia);  genero  de  plantas 
da  familia  das  florideas, 
conipo-to  de  uma  só  espe- 
cie que  se  acha  nos  mares 
da  Europa. 

Catenípoua.  /.  (zool.)  Cateni- 
pora;  genero  de  madreporas 
fosseis  que  contém  só  uma 
especie  achada  na  America 
e  ao  norte  da  Europa. 

Catenela.  /.  (hot.)  Catenula; 
segundo  alguns  botânicos, 
certos  filamentos  retorcidos 
que  se  acham  nas  capsulas 
dus  hepáticos:  —  (zool.)  ca- 
teimla  ;  genero  de  vermes 
pertencentes  á  ordem  dos 
botrucc]  (halos,  que  vivem 
nas  aguas  doces  e  salgadas. 

Catesulauo,  da.  adj.  (zool.) 
Catenulado;  que  apresenta 
])oiitüs  mais  ou  menos  fun- 
dos, collocados  em  seguida 
uns  dos  outros. 

Catenular,  adj.  (zool.)  Cate- 
nular: que  apresenta  rugo- 
sidades redondas  e  colloca- 
das  umas  ao  lado  das  ou- 
tras, como  os  aunéis  de  uma 
cadeia,  ou  como  linhas  ver- 
melhas na  mesma  disposi- 
ção. 


658  CAT 

Catenulatita. /.  Cfitenulatita; 
variedade  da  tribulita  que 
se  apresenta  em  forma  de 
amieis  ou  elos. 

Catequésis.  /.  Catecheso;  ex- 
plicação methodica  feita  de 
viva  voz  aos  catechumenos. 

Catequina.  /.  (chim.)  Cntechi- 
ua;  substancia  de  i)ro¡)ric- 
dades  acidas,  em  forma  de 
pó  branco,  que  se  obtém  tra- 
tando o  catecliú  por  agua 
fria. 

Catequismo,  m.  Catechismo; 
instrucçào  nos  mysterios  da 
fé.  Catechesis,  nnmvs  ini- 
tiandi  religionis  christiauce 
inysteriis :  —  (ant.)  \.  Cate- 
cismo. 

Catequista,  m.  Catecliista;  o 
que  catechisa  ou  instrue  na 
doutrina  christã  aos  adultos 
que  desejara  baptisar-se. 
Qui  doctrino}  chriatiaiice  ele- 
menta tradit. 

Catequístico,  ca.  adj.  Cate- 
chistico;  i|ue  está  em  forma 
de  catechismo,  ou  em  per- 
guntas e  respostas. 

Catequizadou.  adj.  Catechi- 
sante;  que  catecbisa. 

Catequizante,  p.  a.  de  Cate- 
quizar. Catechisante:  — adj. 
catechisante,catecbista;  que 
catechisa.  Catechisans,  antis. 

Catequizar,  a.  Catecliisar,  in- 
struir na  fé  catholica.  Cate- 
chisarc,  primis  religionis 
chrisfiance  elcmentis  imhne- 
re:  —  catechisar,  persuadir, 
convencer.  Persuadcrc,  in- 
ducere. 

Cateramba. /.  (Ijof.)  Cateram- 
ba;  phmta  do  Egypto,  es- 
pecie de  coloquintida. 

Caterésis./.  (med.)  Catheref^e; 
enfraquecimento  indepen- 
dente de  qualtjuer  evacua- 
ção artificial. 

Caterético,  ca.  adj.  Cathcre- 
ticu;  diz-se  dos  cáusticos  ou 
escharotico^  fracos. 

Caiereto.  m.  (zool.)  Cathere- 
t.o;  genero  de  insectos  co- 
leópteros i)entameros  da  fa- 
miia  dos  clavicornios. 

Cateuji.  m.  Conductor,  acar- 
retador  turco. 

Catermistas.  m.  pi.  Cathcrmis- 
tas;  membros  da  communi- 
dade  de  S.  José. 

Caterva.  /.  Caterva,  multidão, 
tropel  de  gente  junta.  Ca- 
terva, copia,  multitudo:  — 


CAT 

fwíY.J  caterva;  corpo  de  seis 
mil  homens,  que  entre  os 
barbaros  correspondia  á  le- 
gião romana. 

Catervarios.  m.  j)l.  Caterva- 
rios;  gladiai  lores  que  com- 
batiam em  multidiío. 

Catesuia.  /.  {/>ot.J  Catesbia; 
genero  de  planta-  da  fami- 
lia das  rubiáceas,  que  com- 
prehcnde  umas  doze  espe- 
cies. 

Cate.sca. /.  ('(/ena.)  Junta. 

Catesqueno.  m.  (zool.)  Cates- 
clieno;  genero  de  in.-ectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  curcidionidos, 
e  da  secção  dos  rincophori- 
dos,  composto  de  uma  só  es- 
pecie, originaria  do  Brazil. 

Catesteco.  m.  (bot.)  Catesteco; 
genero  de  plantas  gramí- 
neas, que  só  comprehende 
uma  especie  pouco  conhe- 
cida. 

Catéter,  m.  Catheter;  sonda 
estriada  que  se  introduz  na 
bexiga. 

Cateterismo,  m.  Catheterismo ; 
intioducçào  de  um  catheter 
na  bexiga. 

Cateterizar,  a.  Catheterisar ; 
introduzir  uma  sonda  na  be- 
xiga. 

Cateto,  vi.  (archit.)  Catlieto; 
eixo  ou  linha  que  so  suppõe 
atravessar  perpcudicii  i  ár- 
mente o  centro  de  uma  co- 
Inmna,  de  um  cylindro,  etc. : 

—  (bot.)  catheta;  nome  de 
certa  arvore  da  Cocbinchi- 
na:  — (plnjs.)  catheto;  linha 
recta  que  se  suppõe  partir 
do  corpo  luminoso  para  ter- 
minar na  superficie  do  corpo 
em  que  c;íe  o  raio  refli-xo: 

—  (math.)  catheto;  linha  le- 
cta  que  cáe  perpendicular- 
mente sobre  outra:  —  cathe- 
to; linha  vertical  (|ue  passa 
pelo  centro  de  um  solido  em 
revolução,  e  que  é  também 
chamada  eixo. 

CatetojirÁieas.  /.  pi.  (bot.) 
Ca  ti leto.ui rateas;  secção  de 
plantas  da  fann'lia  dos  fetos. 

Cateturo.  m.  (zool.)  Catiíetu- 
ro  (cauda  incliuada  ate  al)ai- 
xoj;  genero  de  aves  que  só 
com  prebende  uma  especie 
indígena  da  Nova  Ilollamla, 
e  que  se  julga  pertencer  ás 
gallináceas. 

Cati,  ;?í.  (zool.)  Chati;  animal 


CAT 

do  genero  gato :  —  (cnmm.) 
chiity;  panno  do  cabello  da 
cabra  de  Angora. 

Catia.  /.  Catia;  arma  arroja- 
dica  dos  Gallos. 

Catib.  m.  Catib;  nome  que  se 
di'i  entre  os  turcos  ao  encar- 
regado de  rezar  publicamen- 
te na  mesquita  todas  as  sex- 
tas feiras  pela  conservação 
do  soberano  reinante. 

Catibía.  /.  (p.  Cvb.)  Farinha 
de  yuca,  batata  da  Amoica. 

Caticiego,  ga.  adj.  Peticego, 
myope;  curto  de  vista. 

Catifa.  /.  (ant.)  V.  Alcatifa, 
tapete. 

Catija./.  (ant.)Y.  Alcatifa,  ta- 
pete. 

Catilaria.  /.  (bot.)  Ca  til  aria 
(escudella  pequena);  divisão 
de  plantas  do  genero  leci- 
dea,  que  contení  todas  as 
especies  de  expansão  folia- 
cea,  crustácea  e  uniforme. 

Catilia./.  (zool.)  Catiiia;  ge- 
nero de  dípteros,  composto 
de  uma  especie. 

Catilinakias.  /.  pl.  Catilina- 
rias;  nome  dos  discursos  de 
Cicero  contra  Catilina. 

Catimia./.  (ant.)  Catimia;  veia 
mineral  subterránea  da  qnal 
se  tira  oiro  ou  prata: — con- 
cressoes  que  se  formam  nos 
fíU'nos  de  fundição  de  oiro 
on  prata:  -  V.  Cadmía. 

Catinga,  m.  (bot.)  Catinga;  no- 
me de  duas  arvores  indíge- 
nas da  Guiana,  e  que  per- 
tencem provavelmente  á  fa- 
milia das  myrthaceas. 

Catino,  m.  (ant.)  V.  Escudilla, 
Cazuela. 

Catite,  m.  Torrão  de  assncar 
refinado.  Comts  sacchareus 
parior. 

Cativacin,  Cativamiento.  /. 
(ant.)  V.  Cautiverio. 

Cativar,  a.  (ant.)  V.  Cautivar. 

Cativazon,  Cativerio,  Cativi- 
PAD. /.  (ant.}V.  Cautiverio. 

Cativo,  vA.  adj.  (ant.)  V.  Cau- 
tivo:—  (aut.)  captivo,  mau, 
infausto. 

Catizofito.  in.  (bot)  Catizo- 
phyto;  nome  que  dá  o  botá- 
nico Necker  ás  plantas  cu- 
jos  estanu^s  numerosos  estão 
inseridos  no  disco. 

Catees,  to.  (p.  Mex)  Calçado 
de  couro  cru. 

Catleya  /.  (bot.)  Catleia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 


CAT 

das  orchideas,  tribu  das  eiji- 
dendreas,  que  contém  umas 
trinta  especies. 

Cato.  m.  fpharm.)  Cato:  nome 
que  se  dá  a  urna  substancia 
solida,  escura,  que  se  ex- 
trahe,  na  India  oriental,  das 
difierentes  partes  da  mimo- 
sa. Extractum  ex  mimosa 
catechu. 

Cato}?lepas.  m.  (zool.)  Cato- 
blepaíj;  sub-genero  de  mam- 
miferos  ruminantes  ciropho- 
ros,  pertencente  ao  genero 
antílope:  —  pcixe  da  fami- 
lia dos  esqualos. 

Catocala.  /.  (zool.)  Catocala; 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros, da  familia  dos  no- 
cturnos, composto  de  umas 
A'inte  e  duas  especies. 

CatocÁlido,  Catocalito,  ta. 
adj.  (zool.)  Catocalido;  pa- 
recido com  o  genero  catitéa- 
la :  —  m.  pl.  catocalos;  tribu 
de  insectos  da  familia  dos 
lepidópteros  nocturnos,  cujo 
typo  é  o  genero  catocala. 

Catocatártico,  ca.  adj.  fmed.) 
Catocathartico;  que  purga 
pelo  intestino  recto. 

Catoco.  m.  (zool.)  Catoclio ;  ge- 
nero de  insectos  diptei'os, 
da  familia  dos  tipvdarios, 
composto  de  uma  só  espe- 
cie :  —  adj.  lerdo. 

Catocrisope.  m.  (zool.)  Cato- 
chrisope  (olho  dourado  por 
baixo);  genero  do  insectos 
lepidópteros,  da  fanu'lia  dos 
diurnus,  composto  de  tres 
especies  indígenas,  uma  da 
Nova  Irlanda  e  duas  da 
Australia. 

Catoche,  m.  (med.)  Catoche; 
especie  de  catalepsia. 

Catodon,  Catodonte,  ni.  Cato- 
donte; pequeno  cacholote  de 
dentes  agudos. 

Catofracto.  m.  (bot.)  Catofra- 
cto  (divisão  2}or  baixo);  ¡re- 
ñero  de  plantas  da  familia 
das  bignoniaceas,  composto 
de  urna  só  especie,  cujas  flo- 
res sao  brancas,  formosas  e 
latera  es. 

Catoletro.  m.  (zool.)  Catole- 
thro  (pernicioso) ;  genero  de 
coleópteros  tetrámeros,  com- 
posto de  duas  especies. 

Católicamente,  adv.  vi.  Catho- 
licamente;  conforme  a  reli- 
gião catholica.  Cafhnlich. 

Catolicismo,  m.  Catholicismo; 


CAT 

communhão  e  gremio  uni- 
versal dos  que  crêem  e  vi- 
vem na  religião  catbo  ica. 
Catholicce  religioin's  adfo- 
rinn  congreyalin,  soladiHum: 
catliolicismo ;  doutrina  dos 
catholicos.  Cutholicce  ecc/e- 
sice  fides,  fidei  catholica: 2^>'0- 
fessio. 

Católico,  ca.  adj.  Catholico, 
universal;  espalhado  por  to- 
da a  parte:  diz-se  da  reli- 
gião romana.  Ca/holicus,  a, 
nm :  —  catholico;  verdadei- 
ro, certo  (sentido,  interpre- 
tação). Fide  certum,  catlio- 
licum :  —  catholico,  epithe- 
to  dos  reis  de  Hespanha. 
Catholici  coffiíomen,  cogno- 
meiitum:  —  (fam.)  catholico, 
sao,  perfeito.  Usa-se  com- 
mummente  na  phrase  no  es- 
tar muy  católico;  nao  estar 
catholico.  Saaits,  incolumis: 
—  m.  catholico;  o  que  pro- 
fessa a  religião  catholica. 
Catholicvs,  i.  Ciiadrantcs  ca- 
tólicos; quadrantes  catholi- 
cos; relojios  que  mostram  as 
horas  regularmente  cm  to- 
da a  parte  do  mundo.  Heme- 
dios  católicos  (med.);  reme- 
dios catliolicos;  os  que  so 
julgam  proveitosos  em  to- 
das as  molestias.  Fornos  ca- 
tólicos (chim.);  fornos  catho- 
licos; fornilhjs  que  servem 
para  toda  a  sorte  de  opera- 
ções. 

Catolicón,  m.  (pharm.)  Catho- 
licao;  especie  de  eíectuario 
purgativo,  composto  de  sene 
e  de  rhuibarbo. 

Catolizacion.  /.  Catholisaçào; 
acção  de  ser  catliolico. 

Catolizar,  a.  Catholisar;  con- 
verter á  fé  catholica:  —  n. 
catholisar,  fazer-se  carbó- 
lico. 

Catologia.  /.  (zool.)  Cattolo 
gia;  tratado  sobre  os  gatos. 

Catológico,  ca.  adj.  Cattolo- 
gico:  que  se  refere  á  catto- 
logia. 

Catomismo.  m.  (zool.)  Ca  tomis- 
mo; genero  de  insectos  co- 
leópteros, da  familia  dos 
curculiónidos,  composto  de 
urna  só  especie. 

Catón,  m.  (fum.)  Catão;  ho- 
mem de  crrande  juizo,  e  cos- 
tumes regidissimos  ou  que 
aíFecta  a  sabedoria  de  Õa,- 
i&o:-j- adj.  applica-se  ao  li- 


CAT  659 

vro  elementar  nas  aulas  de 
instrucçào  primaria. 

Catonia. /.  (bot.)  Catonia;  ar- 
vore da  Jamaica. 

Catoniano,  na.  adj.  Catoniano; 
que  se  refere  a  Catão,  ou 
que  é  assim  como  elle,  gra- 
ve, justo,  severo  e  inflexível. 

Catópeo.  m.  (zool.)  Catopeo; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros. 

Catopigo.  /.  (zool.)  Catopigo; 
genei'o  de  echinodermos, 
composto  das  especies  fos- 
seis do  genero  nucleolito, 
cnjo  disco  tí  oval. 

CiTrópoDos.  7?!.  x>l-  (^ool.)  Cato- 
podos  (pés  inferiores) ;  or- 
dem dd  peixes  ósseos,  que 
com  prebende  os  que  teeni 
barbatanas  no  ventre. 

Catopso.  m.  (zool.)  Catopso 
(olho  inferior);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  clavi- 
cornios,  composto  de  trinta 
e  tres  especies. 

Catopto.  m.  (zool.)  Catopto 
(seatinella) ;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros, 
da  familia  dos  curculiónidos 
gonatoceros,  composto  de 
uma  só  especie. 

Catóptrica./.  (phys.)  Catoptri- 
ca ;  primeiro  ramo  da  ópti- 
ca, sciencia  que  considera 
as  leis  da  reflexão  da  luz,  e 
a  propriedade  dos  espelhos. 
Catóptrica,  ce. 

Catóptricamente.  adv.  m. 
(phys.)  Catóptricamente ;  por 
meio  da  luz  reflectida  em  um 
espelho. 

Catóptrico,  ca.  adj.  Catoptri- 
co;  diz-se  de  tudo  que  se  re- 
fere á  catóptrica. 

Catoptuóforo.  m.  (zool.)  Cato- 
ptroforo;  ave  aquática. 

Catoptromancia.  f.  Catoptro- 
mancia;  adivinhação  por 
meio  de  um  espelho. 

CatoptromÁntico,  ca.  adj.  Ca- 
toptrumantico;  que  pratica 
a  catoptromancia. 

Catoquita,  Catoquites.  /.  Ca- 
tochita;  betume  da  ilha  de 
Córsega. 

Catorce,  adj.  Catorze,  quator- 
ze;  numero  cardinal.  Qua- 
fnordecim:  —  m.  quatorza- 
da;  no  jogo  dos  centos,  qua- 
torze  puntos,  que  conta  quem 
tem  os  quatro  azes,  os  qua- 
tro reis,  etc. 


660  CAT 

Catorcena.  /.  Somma  do  qua- 
torze  unidades.  Summa  ex 
quatuordccim  reJtus  conjla- 
ta:  —  adj.  quatoizciia;  ap- 
plica-sp  a  uiiía  fuuL-çàu  de 
igi'eja  celebrada  de  quatur- 
ze  ein  quaturze  aiuios. 

Catorceno,  na  adj.  Quíitorze- 
iio;  decimo  quarto.  Qiiarius 
decimtts.  Paño  catorceno; 
panno  quatnrzono,  que  tein 
quatro  mil  íios  no  ordume. 

Catouql'itics.  m.  Catorchite ; 
viiiho  de  figos  que  se  füz  na 
ilha  de  Chypre,  quasi  do 
mesmo  modo  que  o  da  pal- 
meira, e  empregasc  como  o 
vinagre. 

Catortosis.  /.  Catorthoma:  ac- 
çào  de  virtude  cheia  de  1¡- 
zura. 

Catorzavo,  m.  Qiintorze  avos, 
decima  qunrta  parte,  qual- 
quer das  quatorze  partes  eni 
que  se  divide  uin  todo.  De- 
cima quarta  2)arft. 

Catoscopia.  /.  (bof.)  Catosco- 
pia;  genero  de  musgos  que 
se  encontram  nos  terrenos 
elevados  da  Europa. 

Catóstomo.  m.  (znol.)  Ca.tosto- 
mo  (boca  11/ feriar);  genero 
de  peixes  da  familia  dos  ci- 
jjrinoideos,  comporto  de 
umas  doze  especies. 

Catotafito,  ad¡.  (bot.)  Cato- 
taphito;  applica-se  a  certas 
plantas  cujos  cstames  estao 
insertos  na  base  do  calix  e 
no  disco. 

Catotérico,  ca.  adj.  (pharm.) 
Catotérico,  purgativo. 

Catotol.  m.  (zool.)  Catotol  ; 
pássaro  do  tamanho  c  figu- 
ra do  verdelli.ào.  Encontra- 
se no  Brazil. 

Catotrktos.  m.  pl.  (zool.)  Ca- 
totretos;  familia  de  infuso- 
rios polygastricos,  que  com- 
prehende  os  que  nao  têem 
boca  nem  anus  torminal. 

Catoxanto.  m.  (zool.)  Catoxan 
tho;  genero  de  coleujiíeros 
pentameros,  composto  de 
duas  especies. 

Catquí.    m.    (comm.)   Katqui; 

•  tecido  de  algorlào  azul  que 
vem  de  Snrrate. 

Catííaca./".  (zool)  Catiaca  ;  ave 
do  México,  do  tamanho  de 
um  faisao  :  —  canto  da  mes- 
ma ave. 

Catre,  m.  Catre;  leito  peque- 
no  para  uma  só  pessoa,  ca- 


CAU 

milha  dobradiça,  leito  de 
campo.    Le.cíulus  portabilis. 

Catricofre./.  Cai.xapara  guar- 
dar a  cama  e  que  tem  den- 
tro uma  armaçíiu  (¡ue  serve 
de  leito.  I.eclidi  pUcatilis 
gpincs. 

Catu-esquiragan.  m.  (bof.)  Ca- 
tu-tsjérégam-,  arbusto  do 
Malabar  que  cresce  nos  lo- 
gares abrasados  pelo  sol,  e 
cuja  s«mente  se  emprega 
como  remedio  em  algumas 
enfermidades. 

Cauana.  /.  (zool.)  Kahuanna; 
tartaruga  cujo  casco  se  em- 
prega em  diversas  obras  de 
marchetaria. 

Caucafon.  m.  (Ijot.)  Caucnfon  ; 
e.specie  de  allio  da  índia. 

CaucÁlidk.  /.  pl,  Caucalideo; 
genero  de  plantas  umbellj- 
fpias,  composto  de  doze  es- 
pecie'. 

Caucalídeo,  Caucalíneo,  nea. 
adj.  (boi.)  Caucalideo,  cau- 
calineo;  parecido  com  o  ge- 
nero caucaíideo:— /.79Í.  cau- 
ca lideas-,  tribu  da  familia 
das  umbel!if(>ras,  cujo  typo 
c  o  genero  caucaÜdeo. 

Cáucamo,  m.  Lacea;  especie 
de  goinma. 

Caucáseo,  ea.  adj.  Caucáseo; 
do  CajLieaso:  —  caucasiano; 
habitante  do  Cáucaso:  — 
(pod.  anf.)  re.-^plandecente. 

Caucasiano,  na.  adj.  Caucasia- 
no, do  Cáucaso. 

Caucásico,  ca.  adj.  V.  Caucá- 
seo. 

Cauce,  m.  Regueiro;  abertura 
por  onde  correm  as  aguas 
para  regas  e  outros  usos. 
Incilc,  is. 

Caucera.  /.  (anf.)  V.  Cacera. 

CArcK)N.  /.  (for.)  Cauçào;  se- 
gurança íjue  se  dá  ou  toma. 
CaiLfio,  nvis :  — j, /rataria ; 
caução  jiiratoria;  a  em  que 
aL;uem  jura  solemnemente 
que  ha  de  cumprir  o  que 
promette.  iSponsio  jnramen- 
io  firmafa:  —  cautela,  cui- 
dado, precaução.  Caidio, 
cautela. 

Caucionar,  a.  C/wr.^  Caucionar; 
precaver,  acautelar,  provi- 
denciar. Cavere,  j^TOvidere: 
—  caucionar ;  assegurar, 
afiançar  alguma  cousa  era 
canção. 

Caucionero,  m.  (ant.)  Fiador; 
o  que  dá  cauçào  ou  fiança.    I 


CAU 

adj.    Habitante 


do 


Cauches 

paiz  de  Caux. 

Cauchíl.  m.  Reservatório  de 
agua.  Fosso,  aqnaría,  aqiue 
rece.ptaeidinn. 

Caucho,  m.  Caucho;  resina  da 
America. 

Cauda./.  Cauda;  extremidade 
posterior  dos  vestidos  tala- 
res, como  os  dos  cardeaes  e 
bispos.  Cauda,  a':  —  (asfvon.) 
cauda;  fbrmo.-a  c.-trella  da 
primeira  ou  da  í--egunda  gran- 
deza, na  cauda  do  Leão. 

Caudacion./.  (med  )  Caudação; 
.  extensão   excessiva   do    cli- 
tóris. 

Caudal,  vi.  Cabedal,  bens,  ri- 
queza. Bona,  opes  faaulta- 
fes :  -  Cfif/-J  cabedal ;  con- 
ceito, estiinaç.ào  que  se  faz 
de  alguma  pessoa  ou  cousa. 
^sfimafio,  oiiis : — (fifj-)  ca- 
bedal, copia,  abundancia  de 
alguma  cousa.  Uberfas  co- 
pia:—  (ant.)  cabedal;  capi- 
tal, fundo:  —  adj.  (ant.)Y. 
Principal:  —  caudal,  cau- 
daloso. V.  Cavdalosú,  Echar 
caudal  ó  dinero  en  alguna 
cosa;  empregar  cabedal  ou 
dinheiro  em  alguma  cousa. 
Pecunia  comparare. 

Caudauejo.  m.  dim.  de  Caudal. 
Pequeno  cabedal,  pequena 
fortuna. 

Caudalosamente.  adv.  m. 
Caudalosa,  abundantemen- 
te. Abinidanter. 

Caudalosísimo,  jia.  adj.  sup.  de 
Caudaloso.  Cnudalosissimo ; 
muito  caudaloso.  Valdh  co- 
p>iosus,  abunda ns. 

Caudaloso,  s.\.  adj.  Caudaloso; 
que  leva  muita  agua:  diz-se 
dos  rios.  ('opiosus,  dives 
aqnarmn : — V.  Acaudalado : 
—  rendoso,  lucrativo,  útil, 
proveitoso. 

Caudatário,  vi.  Caudatário;  o 
quedeva  alçada  a  candados 
vestidos  prelaticios.  Cauda- 
tarius,  caudm  portator. 

Caudato,  ta.  adj.(astron.)  Cau- 
dato, com  cauda;  diz-se  dos 
cometas.  Cauda  oruafíts:  — 
(bof.)  caudato;  alongado  em 
forma  de  cauda. 

Caudatrémula./ Aliveloíi;  ave. 

Caudeladoe.  VI.  (ant.)  Y.  Caií- 
dillo. 

Caudex.  m.  (ant.)  Caudex,  cau- 
dice;  tronco  das  arvores:  — 
(naut.  ant.)  caudex ;  nome  dos 


CAU 

primeiros  barcos  que  se  con- 
struiram  entre  os  roínauos. 
Applicou-se  depois  a  certos 
botes  ou  esquifes  com  que 
se  atravessava  o  Tibre. 

Caudicakio.  m.  CaudicariO;  ba- 
teleiro;  homem  que  traba- 
lhava nas  embarcações  cha- 
madas pelos  romanos  Cau- 
dicaricG  naves: — /.  (ant.) 
caudicaria;  especie  de  canoa 
antiga. 

Caüdiciforme.  adj.  (bot.)  Cau- 
diciforme;  applica-se  a  um 
caudex  que  não  se  ramifica. 

Caudícdla./.  (bot.)  Caudicula; 
prolongamento  solido  em 
forma  de  filamento  que  sus- 
tém as  massas  de  pollen  nas 
plantas  orchideas. 

Caudífeko,  EA.  adj.  (zooI.)Cíl\x- 
difero;  que  tem  cauda. 

Caudíjero,  EA.  adj.  (hot.)C&n- 
digero-,  applica-se  ás  plan- 
tas que  têem  as  follias  ter- 
minadas em  ponta  comprida 
e  estreita,  e  ás  que  têem  em 
um  de  seus  extremos  um  ap- 
pendice  em  forma  de  cauda. 

Caudillo,  m.  Caudilho;  cabo 
de  guerra,  commandante, 
chefe  de  tropa.  Dnx,  eis: — 
director,  cabeça  de  um  gre- 
mio, communidade  ou  corpo- 
ração. Caput,  2)rcefectus. 

Caudimano,  NA.  adj.  (zool.)  Cau- 
dimano;  applica-se  a  todos 
os  quadrumanos  do  novo 
continente,  cuja  cauda  lhes 
serve  de  quinta  mão. 

Caudon.  m.  V.  Alcaudón,  ave. 

Caule.  m.  (archit.J  V.  Caulí- 
cido. 

Caulerpa.  /.  (bot.)  Caulerpa 
(caule  rasteiro);  genero  de 
algas,  da  familia  das  zoos- 
permeas,  que  coinprehende 
umas  trinta  e  cinco  espécies, 
próprias  dos  mares  equato- 
riaes. 

Caulérpeo,  ea.  adj.  (bot. )  Cau- 
lerpeo;  parecido  com  o  ge- 
nero caulerpa: — /.  pi.  cau- 
ler2)eas-,  tribu  da  familia. das 
algas  zoospermeas,  cujo  typo 
é  o  genero  caulerpa. 

Caulescente.  adj.  (bot.)  Cau- 
lescente;  qualificação  das 
plantas  que  têem  caule  ma- 
nifesto :  —  (zool.)  familia  da 
ordem  dos  ecliinodermos  as- 
theroideos,  que  comprehen- 
de  os  que  têem  o  corpo  sus- 
tida por  uma  especie  de  talo 


CAU 

articulado  e  terminado  em 
varios  radios  ramosos. 

Caulevadoe,  RA.  s.  O  quc  le- 
vanta algum  peso  pouco  a 
pouco. 

Caulevar.  u.  (ant.)  Levantar 
um  peso  pouco  a  pouco. 

Caulicixal.  adj.  (bot.)  Caulici- 
nal;  qualificação  de  certas 
plantas  parasitas,  que  cres- 
cem nos  troncos  e  ramos  sec- 
eos de  outras. 

Caulícolo.  m.  (archit.)  Cauli- 
culo;  parte  do  capitel  coryn- 
thio  em  forma  de  talo,  d'on- 
de  i^artem  as  volutas  e  hé- 
lices. Caidicnlns,  i:  —  (bot.) 
cauliculo;  epitheto  dado  por 
Decandolle  ás  plantas  ¡Dha- 
nerogamas  parasitas,  que 
tomam  seu  alimento  d'aquel- 
las  sobre  as  quaes  se  desen- 
volvem, i^or  meio  de  chupa- 
dores lateracs  que  têem  em 
seus  talos  e  que  fixam  nas 
mesmas. 

Caulículo.  m.  (arch.)  V.  Cau- 
licolo. 

Caulífloko,  RA.  adj.  (bot.)  Cau- 
lifloro;(|ualificaçào  das  plan- 
tas cujas  flores  saem  do 
mesmo  caule: — /.  pi.  cau- 
lifloras;  secção  de  plantas 
do  genero  oxalida  que  com- 
prehende  as  que  têem  os  pe- 
dúnculos axilares  e  unifioros. 

Caulifoeme.  adj.  (bot.)  Cauli- 
forme;  que  tem  a  forma  de 
um  caule. 

Caulinar,  Caulinario,  ia.  adj. 
(bot.)  Caulino ;  que  pertence 
ao  caule  ou  que  nasce  do 
mesmo. 

Caulinia./.  (Ijot.)  Caulinia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  nayadaceas,  que  contém 
sete  ou  oito  especies. 

Caulinícola.  adj.  (bot.)  Cauli- 
uicula,  que  vive  nos  caules. 

Caulinita.  /.  (bot.)  Caulinita; 
nome  que  se  dá  ás  impres- 
sões de  caules  fosseis  que 
se  observam  em  certos  ter- 
renos cahíarcos. 

Cauliodontk.  VI.  (zool.)  Caulio- 
donte  (dentes  salientes);  ge- 
nero de  peixes  da  tribu  dos 
lucioideos,  que  comprehende 
varias  esj^ecies  notáveis  pelo 
comprimento  dos  dentes  da 
mandíbula  superior,  que  se 
cruzam  com  os  da  inferior 
quando  têem  a  boca  fecha- 
da :  —  cauliodonte ;    genero 


CAU  661 

de  aves  palmipedes,  pareci- 
das com  os  patos :  —  caulio- 
donte; genero  de  insectos 
neurópteros  da  tribu  dos  he- 
merobianos,  cujo  typo  é  o 
cauliodonte  pectinicornio, 
originario  da  America  se- 
ptentrional :  —  cauliodonte ; 
genero  de  insectos  lepido- 
jiteros  da  familia  dos  noctur- 
nos, cujas  lagartas  A'ivem 
nas  plantas  pouco  elevadas, 
entre  as  folhas  reunidas,  e 
convertem-se  n'uma  especie 
de  rede  filamentosa,  mistu- 
rada com  terra  e  outras  ma- 
terias:—  adj.  cauliodonte; 
qualificação  dos  animaes  cu- 
jos  dentes  sobresáem  da 
boca. 

Cauliognato.  7??.  (zool.)  Caulio- 
gnatho  (múndibula  saliente); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros ¡jentameros,  da  familia 
dos  malacodermos. 

Cauliparo,  ra.  adj.  (bot.)  Cau- 
liparo;  qualificação  de  uma 
flor  cujo  ramo  que  devia  pro- 
duzir o  embryào,  se  desen- 
volve como  em  um  botão  or- 
dinario. 

Caulirizo,  za.  adj.  (bot.)  Cau- 
lirhizo;  planta  cuja  haste 
produz  raizes. 

Caulmogro.  m.  (bot.)  Caulmo- 
gi-o.  V.  Hidnocarpo. 

Callobio.  m.  (zool.)  Caulobio; 
genero  de  lepidópteros  da  fa- 
milia dos  nocturnos,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Caulocárpeo,  Caulocarpiano, 
CaulocÁrpico,  ca.  adj.  (bot.) 
Caulocárpeo,  caulocar^jico ; 
qualificação  dos  vegetaes 
cujo  caule  produz  fructos 
varias  vezes. 

Caulocarpo.  m.  (bot.)  Caulo- 
carpo;  caule  das  plantas  vi- 
vazes que  dá  fructo  por  dif- 
ferentes  vezes. 

Caulofillo.  m.  fòo^JCauloijhil- 
lo  (caule-follia) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  her- 
bideas. 

Caulogastro.  m.  (bot.)  Caulo- 
gastro  (caule  com  ventre); 
genero  de  cogumellos  da  fa- 
milia dos  pilobolideos,  com- 
posto de  luna  só  especie  que 
se  encontra  nos  fructos  do 
bordo. 

Caulogloso.  m.  (bot.)  Caulo- 
glosso  (cuide  com  língua); 
genero  de   cogumelos   gas- 


662 


CAU 


teromicetos  muito  notáveis, 
e  que  somente  se  íicham  nas 
índias  e  na  Carolina. 

Caulopteris.  m.  (bot.)  Caulo- 
pteris  (caule  de  feto);  nome 
dado  a  alguns  caules  fosseis 
análogos  aos  dos  fetos  arbo- 
rescentes actuaes,  e  encon- 
trados nos  terrenos  carboní- 
feros. 

Cauloteeto.  VI.  (bot.)  Caulo- 
treto ;  genero  de  plantas  pa- 
pilionaceas. 

Caumun.  m.  (bot.)  Cau.mun; 
palmeira  de  Cayena,  cujos 
fructos  produzem  uma  espe- 
cie de  licor  e  um  azeite  co- 
mestível. 

Cauno.  to.  (zool.)  Cauuo;  ave 
pernalta  da  ribeira  ou  mar- 
gem do  mar,  commum  no 
Brazil  e  no  Paraguay. 

Caunonoto.  to.  (zool.)  Cauno- 
noto;  genero  de  aves  com- 
posto de  varias  especies  de 
pegas  da  Africa. 

Caunoknix.  to.  (zool.)  Caunor- 
nix  (ave  ligeira);  genero  de 
aves  que  forma  parte  do 
grupo  dos  tamatias,  e  cuja 
especie  typica  é  o  caunor- 
nix  tamatia. 

Caural,  Caüralo.  to.  (zool.) 
Cauralo ;  genero  de  aves  per- 
naltas. 

Cauris,  to.  (zool.)  Cauril,  cau- 
rim*,  especie  de  concha  do 
genero  porcellana,  que  se 
encontra  no  Mediterrâneo  e 
no  mar  das  índias.  Em  al- 
guns paizes  serve  de  moeda. 

Cauro,  to.  V.  Viento  noroeste. 
Caurus,  i. 

Caus.  to.  Chaus ;  mammifero  do 
genero  felix. 

Causa.  /.  Causa,  principio,  ori- 
gem. Causa,  03 :  —  causa, 
motivo,  rasâo.  Causa,  sco- 
pus: —  causa,  interesse,  ¡par- 
tido. Negotium,  ii:  —  (for.) 
causa,  pleito,  litigio.  Causa, 
lis,  qua¡stio:  —  (for.)  causa; 
processo  criminal  que  se  mo- 
ve contra  alguém  por  delicto. 
Dica,  actio  in  aliquem :  — 
final;  causa  final ;  o  fim  para 
que  alguma  cousa  é  feita. 
Causa,  propositum,  fiais 
agendi :  —  impulsiva  ó  moti- 
va; causa  impulsiva  ou  mo- 
tiva; motivo  que  determina 
a  obrar.  Causa  inducens: — 
instrumental;  causa  instru- 
mental; a  que  serve  de  in- 


CAU 

strumento,  que  auxilia  a  ac- 
ção. Causa  instrumentum 
pra^bens: — publica;  causa 
publica,  bem  commum,  inte- 
resse nacional.  i?07iííTO  puhli- 
cum,  res  publica : — primera; 
causa  ijrima  ou  primaria;  a 
que  opera  por  si  mesma.íSíim- 
mus  rerum  opifex,  prima  re- 
rum  causa.  Deus :  —  segun- 
da; causa  secunda  ou  secun- 
daria. Secunda  causa,  causa 
Cl  prima  dependens.  Acri- 
minar la  causa;  aggravar  o 
crime.  Crimen  aggravare. 
Conocer  de  una  causa;  co- 
nhecer de  uma  causa,  ser 
juiz  d' ella.  Judicem  super 
re  aliqiia  cognoscere.  Dar  la 
causa  por  conclusa  (for.); 
dar  a  causa  por  conclusa. 
Causam  in  judicio  actam 
pronuntiare.  Salir  á  la  cau- 
sa ó  á  la  demanda;  ser  j)ar- 
te  n'um  pleito,  causa  ou  de- 
manda, opi3ondo-se  ao  que  é 
contrario.  Adorem  in  lite  se 
profiteri. 

Causador,  ra.  s.  Causador;  o 
que  é  ou  foi  causa  de  algum 
efieito ;  auctor,  23i"imeira  ori- 
gem de  alguma  cousa. 

Causafinalista.  m.  Causafiiia- 
lista;  philosojjho  partidario 
da  theoria  das  causas  finaes. 

Causal.  /.  Causal;  rasão,  mo- 
tivo em  que  alguma  cousa 
se  funda.  Causa,  ratio :  — 
(gram.)  causal;  diz-se  da 
partícula,  conjuncção,  que 
dá  a  rasão  do  que  se  disse. 

Causalidad.  /.  (ant.)  Causali- 
dade, causa,  oi'igem:  —  re- 
lação da  causa  com  o  ef- 
feito. 

Causante.  2>.  a.  de  Causar.  Q?m- 
sante :  —  causante ;  que  cau- 
sa, que  produz.  Qui  in  cau- 
sa est,  ut  aliquid  fiat :  —  to. 
(for.)  instituidor,  fundador 
de  um  direito.  Majoratus 
aut  alicvjus  júris  fundator. 

Causar,  a.  Causar,  produzir, 
motivar;  ser  causa  ou  i^rin- 
cipio  de  alguma  cousa.  Crea- 
re, 2}rodiicere.  In  causa  esse, 
ut  aliquid  aveniat : —  (p.  Ar.) 
demandar;  mover  causa  ou 
IDrocesso.  Litem  intentare,  in 
jus  vocare:  —  (ant.)  V.  Avi- 
sar: —  V.  Encausar. 

Causativo,  va.  adj.  (gram.) 
Causativo,  causal;  qixe  indi- 
ca rasão,  causa. 


CAU 

Causeta.  /.  (ant.)  Certa  herva 
que  nasce  entre  o  linho. 

Causídico,  ca.  adj.  Causídico; 
relativo  ás  causas  ou  deman- 
das. Forensis,  ad  fórum  ju- 
diciale  pertinens :  ■ —  to.  cau- 
sídico, advogado. 

Causima.  to.  (zool.)  Causima 
(que  tem  a  propriedade  de 
queimar);  genero  de  inse- 
tos  coleópteros  heteromeros, 
composto  de  uma  só  especie. 

CAusiMOMANCiA./.Causimoman- 
cia;  adivinhação  por  meio  do 
fogo. 

CausimomÁntico,  ca.  s.  Causi- 
momantico;  o  que  pratica  a 
causimomancia :  —  adj.  cau- 
simomantico;  concernente  á 
causimomancia. 

Causis.  /.  (ant.)  V.  Quema- 
dura. 

Causista,  m.  V.  Casuista. 

Causón,  to.  (med.)  Causus,  fe- 
bre ardente.  Febris  cestuans, 
sed  non  aique  periculosa. 

Caustica./,  (phys.)  Curva  for- 
mada   pela    intersecção    de 

■  dois  raios  luminosos  refra- 
ctados por  uma  outra  curva. 

Cáusticamente,  adv.  to.  Cáus- 
ticamente ;  de  um  modo  caus- 
tico, com  causticídade. 

Causticar,  a.  Causticar;  com- 
municar  causticídade :  — 
causticar ;  applicar  substan- 
cia caustica. 

Causticidad.  /.  Causticídade; 
propriedade  de  que  são  do- 
tadas as  substancias  causti- 
cas :  —  (fifj-)  causticídade, 
malignidade ;  propensão  que 
alguém  tem  para  dizer  mal 
de  outrem. 

Caustico,  ca.  adj.  Caustico, 
corrosivo,  adurente,  que 
queima,  que  desorganisa  as 
substancias  anímaes.  Caus- 
ticus,  a,  um:  —  (fig-)  causti- 
co, mordaz,  satyríco:  —  m. 
cantharída. 

Caustis.  m.  (bot.)  Caustis  (can- 
na  amar  cilada);  genero  de 
plantas  da  família  das  cype- 
raceas,  comjíosto  de  quatro 
ou  cinco  especies. 

Causto,  ta.  adj.  V.  Cauteri- 
zado. 

Caustra. /.  (ant.)  Claustro. 

Cautamente,  adv.  to.  Cauta- 
mente; com  cautela.  Cauto, 
prudenter. 

Cautchuc,  Cautchuco.to.  Caut- 
chuc;     substancia    vegetal 


CAU 

vulgarmente  chamada  gom- 
ma  elástica,  que  se  tira,  por 
incisão,  de  varias  arvores. 

Cautela.  /.  Cautela,  precau- 
ção, prudencia,  prevenção. 
Cautela,  cautio :  —  cautela, 
engano,  fraude,  astucia.  Cal- 
liditas,  versutia,  astutia. 

Cautelado,  da.  adj.  (ant.)  Cau- 
telado, acautelado,  caute- 
loso. 

Cautelas,  a.  Cautelar,  acaute- 
lar, precaver,  prevenir.  Ca- 
vere: — r.  acautelar-se,  pre- 
caver-se,  resguardar-se.  Sibi 
cavere. 

Cautelosamente,  adv.  m.  Cau- 
telosamente, com  cautela. 
Caute. 

Cautelosísimo,  ma.  adj.  suj).  de 
Caideloso.  Cautelosíssimo  5 
muito  cauteloso. 

Cauteloso,  sa,  adj.  Cauteloso, 
acautelado;  que  obra  com 
cautela.  Cautas,  versatus, 
callidus. 

Cautekético,  ca.  adj.  Cautere- 
tico.  V.  Caustico. 

Cauterio,  m.  (me.d.)  Cauterio ; 
instrumento  de  que  se  faz 
uso  para  queimar  ou  desor- 
ganisar  a  pelle  e  outras  par- 
tes do  corpo.  Canter,  caute- 
rium:  —  cauterisaçào,  acção 
de  cauterisar.  Adustio,  cii- 
ratio  caustica :  —  cauterio ; 
botão  de  fogo,  pedra  infer- 
nal:—  (fig-)  cauterio;  casti- 
go forte,  i-emedio  violento, 
no  sentido  moral.  Remedium, 
corredio. 

Cauterización,  m.  (med.)  Cau- 
terisaçào; acção  de  cauteri- 
sar, eíFeito  do  cauterio.  Cau- 
terii  adustio. 

Cauterizador,  m.  Cauterisa- 
dor  ;  o  que  cauterisa.  Caute- 
rio inurens. 

Cauterizar,  a.  (med.)  Cauteri- 
sar; applicar  um  cauterio, 
queimar  a  carne  morta.  Caih- 
terizare,  cauteria  adhibere : 
—  (fiy-)  cauterisar,  corrigir, 
emendar  com  aspereza  e  ri- 
gor. Severe,  aspere  corrige- 
re,  ohjurgare. 

Cautivar,  a.  Cativar  ou  capti- 
var;  fazer  escravo,  reduzir 
a  captiveiro.  Cautivare:  — 
captivai-,  render,  sujeitar. 
Captivare,  suhjicere,  submit- 
tere:  —  n.  (ant.)  ficar  capti- 
vo ou  escravo. 
CAUTryERio.   m.  Cativeiro   ou 


CAV 

captiveiro,  servidão.  Capti- 
vitas,  atis:  —  (fig-)  captivei- 
ro; qualquer  sujeição  pe- 
nosa. 

Cautividad.  /.  Captividade.  V, 
Catdiverio. 

Cautivo,  va.  adj.  Cativo,  capti- 
vo, escravo;  privado  da  li- 
berdade.   Captivvs,  a,   um: 

—  captivo;  prisioneiro  de 
guerra,  especialmente  toma- 
do pelos  turcos  e  mouros : 

—  (fig.)  captivo ;  rendido,  su- 
jeito a  alguma  pessoa  ou 
cousa:  —  (a7it.)  mesquinho, 
misero,  infausto. 

Cauto,  ta.  adj.  Cauto,  acaute- 
lado, prudente.  Cautus,  pro- 
vidus. 

Cauza.  /.  Açafate  de  vimes. 

Cava.  /.  Cava ;  acção  de  ca- 
var ;  diz-se  especialmente 
das  vinhas.  Vincefossio,  j}as- 
tinatio:  —  sótão,  abobada 
subterrânea  onde  se  guarda 
a  agua  e  o  vinho  para  as 
pessoas  reaes.  Regice  domus 
celia  vino  et  aquce  servan- 
dis :  —  (ant.)  V.  Foso :  — 
(ant.)\.  Cueva:  —  bebida 
embriagante  usada  na  Ocea- 
nia:  —  arf/.  (anat.)  cava; 
qualificação  de  duas  veias 
consideráveis  que  terminam 
immediatamente  na  auricu- 
la  direita  do  coração.  Vena 
cava. 

Cavada.  /.  (ant.)  V.  Hoyo. 

Cavadiza,  axlj.  Cavadiça;  que 
se  separa  cavando.  Cavanti- 
bus  obnoxia,  pervia. 

Cavado,  da.  adj.  (ant.)  Cava- 
do. V.  Concavo. 

Cavador,  m.  Cavador,  cavão; 
trabalhador  que  cava  com 
enxada.  Cavator,  pastina- 
tor:  —  coveiro;  o  que  abre 
sepulturas.  Vesjnllo,  onis: — 
adj.  (zool.)  cavador;  quali- 
ficação dada  a  diíFerentes 
animaes. 

Cavadura./.  Cavadura;  acção 
de  cavar  a  terra.  Cavatio, 
pastinatio. 

Cavalillo,  m.  Kego,  regueira 
entre  dois  canteiros.  Far- 
vum  incile. 

Cavancelo.  m.  (bot.)  Chavan - 
cello;  cogumelo  comcstivel. 

Cavancha./.  (zool.)  Cavancha; 
especie  de  carpa  que  os  tár- 
taros conservam  salgada 
para  que  lhes  sirva  de  ali- 
mento no  inverno. 


CAV 


663 


Cavandeli.  m.  (bot.)  Cavande- 
li ;  especie  de  pepino  do  Ma- 
labar. 
Cavanilla.  /.  (bot.)  Cavanilha ; 
arbusto  trepador  do  Cabo  da 
Boa  Esperança,  cujo  fructo 
é  parecido  com  uma  noz. 
Cavanillesia./.  (bot.)  Cavanil- 
lesia;  genero  de  plantas  da 
familia    das    esterculiaceas, 
composto    de   tres   especies 
de  grandes  arvores,  indíge- 
nas da  America  tropical,  e 
assim  chamado  em  honra  do 
celebre  botauico  Cavanilles. 
Cavar.  a.  Cavar ;  abrir  terra 
com  enxada,  enxadão  ou  ou- 
tro éimilhante  instrumento. 
Cavare,  fodere,  pastinare: 
—  71.  cavar,  profundar,  pe- 
netrar :  —  (fig.)  cavar,  refle- 
ctir ;  pensar  profundamente 
em  alguma  cousa.  Vehementi 
cura  aliquid  meditari,  men- 
te, animo  aliquid  evolvere. 
Cavaria,   m.   (zool.)    Cavaria; 
ave    americana,    da    ordem 
dos   pássaros   e  da  familia 
dos  uneirostros,  que  defen- 
de as  demais  aves  de  rapina. 
Cavatierra.  m.  V.  Cavador. 
Cavatina./,  (mus.)  Cavatina; 
ai-ia    ciu'ta,    sem    segunda 
parte. 
Cavazón.  /.  (ant.)  Cava ;  acção 

de  cavar  as  terras. 

Caveilera./  (ant.J  Cabelleira. 

Cavendisia.  /.  (bot.)  Cavendi- 

sia;  genero  de  plantas   da 

familia  das  ericáceas,  que  só 

contém  um  arbusto  sempre 

verde,  indígena  do  Perú. 

Ca  vera.  /.  Caverna  da  lontra, 

na  margem  dos  rios. 
Caverina.  /.  (bot.)  Kaverina; 
arbusto  da  índia,  da  familia 
das  myi-thaceas. 
Caverna.  /  Caverna,  antro, 
gruta ;  grande  concavidade, 
aberta  pela  natureza  ou  pe- 
la arte,  em  algum  rochedo 
ou  debaixo  da  terra.  Caver- 
na, aidrum:  —  (fig-)  habita- 
ção escura  :  —  (med.)  caver- 
na; cavidade  que  se  obser- 
va em  alguns  órgãos  em 
consequência  de  determina- 
das enfermidades: — (germ.) 
casa. 
Cavernario,  ria.  adj.  (bot.)  Ca- 
vernario; qualificííçào  de 
certas  plantas  que  crescem 
nas  cavernas  ou  covas  e  em 
outros  sitios  subterrâneos. 


664  CAV 

Cavernilla.  /.  dim.  de  Caver- 
na. Cavernasinha. 

Cavernosidad.  /.  (ant.)  Caver- 
nosidade,  cavidade,  conca- 
vidade. 

Cavernoso,  sa.  aâj.  Cavernoso ; 
cheio  de  cavernas.  Caverno- 
sus,  a,  uvi:  —  cavernoso, 
profundo,  subterrâneo:  — 
(anat.)  cavernoso;  que  en- 
cerra pequenas  cavidades, 
que  é  de  um  tecido  espon- 
joso. 

Caveto.  3??.  (arcliit.)  Moldura 
redonda,  ôca,  que  forma  um 
quadrante  de  circulo. 

Caví.  m.  Cavi;  raiz  de  uma 
planta  do  Perú.  Peruana 
radis  oca  dieta,  exsiccata  et 
condita. 

Caviar,  m.  Caviar  ou  cavial; 
ovas  de  estorjão  ou  solho 
salgadas. 

Cavicornio,  m.  (zool.)  Cavicor- 
nio; familia  de  ruminantes 
que  comprehende  os  que 
têem  os  cornos  ocos. 

Cavidad.  /.  Cavidade,  cova, 
oco;  espaço  vasio  em  um 
corpo  solido.  Caviim,  i :  — 
(med.)  cavidade;  tudo  que 
está  ôco. 

Cavilación.  /.  Cavillação,  so- 
phisteria.  Cavillatio,  onis. 

Cavilar,  a.  Cavillar;  usar  de 
cavillações,  de  sophismas. 
Intenta  mente  siihtiliiis  quàm 
liar  est  rem  meditari:  —  ca- 
villar; enganar  com  discur- 
sos artificiosos. 

Cavilosamente,  adv.  in.  Cavil- 
losa,  capciosa,  sophistica- 
mente. 

Cavilosidad./.  Cavillação;  ra- 
são  falsa,  enganosa,  sophis- 
tica :  —  preoccupação. 

Caviloso,  sa.  adj.  Cavilloso; 
capcioso,  sophistico.  Cavil- 
lator,  oris. 

Cavilla./.V.  Clavija: — (natit.) 
V.  Cabilla. 

Cavillador.  m.  Cavilhador.  V. 
Cabillador. 

Cavin.  m.  (ant.JY.  Hondonada. 

Caviron.  m.  (naut.)  V.  Cabrion. 

Cavirostko,  RA.  adj.  (zool.) 
Cavirostro ;  que  tem  o  bico 
ôco. 

Cavitario.  m.  (zool.)  Cavita- 
rio ;  nome  dado  por  Cu  vier 
á  primeira  ordem  dos  ver- 
mes intestinaes. 

Cavo,  va.  adj.  (ant.)  Cavo.  V. 
Concavo. 


CAY 

Cavolina.  /.  (zool.)  Cavolina; 
genero  de  moUuscos  nudi- 
branchios,  de  forma  elegan- 
te e  cores  vistosas,  que  se 
encontram  em  todos  os  ma- 
res. 

Cavolinita. /.  (min.)  Cavolini- 
ta;  silicato  de  alumina  c  de 
potassa,  substancia  branca, 
brilhante,  nacarada,  que  se 
crystallisa  cm  prismas  re- 
ctangulares, torna-se  opaca 
ao  fogo,  é  solúvel  nos  áci- 
dos, e  encontra-se  no  Ve- 
súvio. 

Caxa.  /.  (ant.)  V.  Caja. 

Caxcaras.  /.  2^i-  (germ.)  V.  Me- 
dias calzas. 

Caxcarada.  /.  (germ.)  Penden- 
cia, alvoroto. 

Caxida.  /.  (ant.)  V.  Pena. 

Caya. /.  (bot.)  Chaya;  planta 
cuja  raiz  é  empregada  na 
tinturaria. 

Cayada.  /.  V.  Cayado. 

Cayadilla.  /.  dim.  de  Cayada. 

Cayadillo.  ot.  dim.  de  Caya- 
do. Cíijadinho. 

Cayado,  m.  Cajado,  bordão  de 
pastor;  tem  a  extremidade 
superior  feita  em  meia  vol- 
ta. Pedum,  i:  —  báculo;  es- 
pecie de  bastão  alto  com  a 
extremidade  superior  curva, 
do  qual  usam  os  bispos 
quando  celebram  pontifical, 
e  em  outras  similhantes  oc- 
Q,?iúõe?,.Episco2wrumpedum, 
bactdvm,  scipio : — (anat.) 
crossa;  nome  que  se  dá  a 
algumas  porções  de  vaso 
que  imitam  a  fórina  de  um 
báculo. 

Cayahaba.  /.  (bot.)  Cajahaba ; 
planta  da  índia  que  trepa 
como  a  hera. 

Cayajau.  m.  (bot.)  Cajajau  ;  es- 
pecie de  cebola  que  se  cria 
na  Havana. 

Cayan.  m.  (bot.)  Cajan;  espe- 
cie de  legume  comestível: 
—  cajan;  certa  planta  das 
índias,  muito  medicinal  pa- 
ra fluxos  de  sangue,  e  dor 
de  dentes. 

Cayana.  /.  Abobada  subterrâ- 
nea. 

Cayapia./.  (bot.)  Cayapia;  her- 
va  do  Brazil,  cuja  raiz,  ma- 
chucada e  tomada  com  agua, 
dizem  que  é  antidoto  contra 
o  veneno  das  serpentes  e  das 
flexas  envenenadas. 

Cayelac.  m.  Caielak;  madeira 


CAY 

cheirosa  de  Sião,  onde,  as- 
sim como  na  China,  serve 
de  incenso  para  os  templos 
dos  Ídolos. 

Cay'ente.  adj.  p.  a.  de  Caer. 
Cadente;  que  cáe.  ■ 

Cayeput,  m.  (bot.)  Cayepvit;  " 
arvore  das  ilhas  Molucas, 
da  qual  se  obtém  j)or  distil- 
laçáo  um  azeite  volátil  e  de 
cheiro  penetrante,  usado  na 
medicina  joara  combater  as 
molestias  nervosas. 

Caylúsea.  /.  (t)Ot.)  Caylusea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  resedáceas,  compos- 
to de  uma  só  especie  herbá- 
cea que  cresce  no  Egypto. 

Cayo.  m.  Cachopo,  rocha,  es- 
colho ou  restinga  no  mar. 
Scopidus,  i. 

Cayófora.  /.  (bot.)  Cayophora 
(que  faz  queimaduras) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  loasaceas,  cuja  única  es- 
pecie, indígena  do  Chili  e 
do  Perú,  é  herbácea,  trepa- 
dora, de  folhas  cobertas  de  ■* 
pellos  picantes,  similhantes 
aos  das  ortigas  e  flores  soli- 
tarias, grandes  e  de  côr  ama- 
rella  alaranjada. 

Cayopolin.  m.  (zool.)  Cayopo- 
lino;  especie  de  mammifero 
da  ordem  dos  marsupiaes  e 
do  genero  didelpho. 

Cayote,  m.  Cidra  de  que  se 
faz  o  doce  a  que  chamam  ca- 
bello de  angel.  V.  Cidra. 

Cayous.  m.  (pharm.)  V.  Ca- 
chunde. 

Cayu.  m.  (zool.)  Cayu ;  especio 
de  mammifero  quadrumano, 
do  genero  ateio. 

Cayu-baraedan.  m.  (bot.)  Cayu- 
baraedan;  arvore  da  índia, 
cujos  fructos  são  comestí- 
veis e  estão  cobertos  de  es- 
pinhos. 

Cayuca./,  (vulg.  p.  Cub.)  V. 
Cabeza. 

Cayuco,  m.  (p.  A.)  Canoa  mui- 
to pequena  cm  que  não  cabe 
mais  do  que  uma  pessoa :  — 
adj.  (vulg.  p.  Cuh.}  que  tem 
a  cabeça  comprimida  dos  la- 
dos e  prolongada  para  a 
frente  e  para  a  parte  pos- 
terior. 

Cayu-fanga.  m.  (bot.)  Cayu- 
fanga;  arvore  das  ilhas  Mo- 
lucas, cuja  cortiça  produz 
um  sueco  leitoso  usado  co- 
mo verniz. 


CAZ 

Caz.  m.  Aberta;  cortadura 
na  margem  do  rio  para  de- 
rivar a  agua  para  outra  par- 
te. Incile,  is :  —  levada ;  agua 
encanada  para  regar  cu  para 
fazer  moer  azenhas. 

Caza./.  Caca;  acção  e  eíFeito 
de  caçar.  Veuatio,  onis :  — 
caça;  os  animaes  que  se  apa- 
nham  ou   matam   na   caça. 
Prenda  venatione  capta :  — 
montaria  ou  logar  onde  se 
caça: — caçada;  reunião  de 
caçadores: — caça;  arte  de 
caçar:  —  cassa;  tela  fina  de 
algodão:  —  mayor;     caça 
grossa,    montaría.    Venatio, 
ferarum  agitalio:  —  menor ; 
caça  miuda.  Minorum  ani- 
malitim  venatio.  Andar  á  ca- 
za de  alguna  cosa  (fr.);  an- 
dar á  caça  de  alguma  cou- 
sa, busca-la,  solicita-la.  Di- 
ligenter  exqiiirere.  Andar  á 
caza  de  gangas  (fr.  fig.fam .); 
querer  pescar  trutas  a  bra- 
gas enxutas.  Aucupium  ■íiI- 
troneum  qncerere,   rcm  sine 
labore  conficiendam  optare: 
—  fant.)  caçar  vento  com  re- 
des; empenhar-se  em   con- 
seguir cousa  diíücil  com  ris- 
co de  ficar  burlado.  Ventos 
rete  venari.  Dar  caza   (fr. 
naut.) ;  dar  caça,  ir  em  se- 
guimento do  inimigo,  fazer 
força  de  véla  para  o  apa- 
nhar.  VeloriLm,  remorumve 
ope  navim  hostil  i  animo  in- 
scqui,    urgere:  —  (fr.   fig.) 
querer  comprehender  ou  al- 
cançar  alguma  cousa.    In- 
vestigare,   perquirere.    Es- 
p)atar  la  caza  (fr.fig.);  es- 
pantar a  caça,  precipitar-se 
em  algum  negocio.  Prcepos- 
tera  festinatione  rehus  suis 
officere,    prcepostere    ogcrc. 
Levantar  ò  alborotar  la  ca- 
za (fr.  fig.);  levantar  a  le- 
bre;   desarranjar    o    nego- 
cio, dar  motivo  para  algu- 
ma   disputa  ou  pendencia. 
Serere  lites.  Ponerse  en  caza 
(fr.  naut.);   caçar,   alar  as 
escotas  das  velas  para  apro- 
veitar o  vento,  ou  para  fu- 
gir do  inimigo.    Reirorsum 
vela   daré,    sese    in  fugam 
prmpararc.  /Seguir  la  caza. 
V.  /Seguir  la  liebre.  Uno  le- 
vanta la  caza  y  otro  la  ma- 
ta (rif.) ;  uns  levantam  a  ca- 
ça e  outros  a  matam,  uns 


CAZ 

comem  a  carne  e  outros 
roem  o  osso.  Sic  vos  non  vo- 
bis. 

Cazabe,  m.  Cacabe  ou  cassa- 
ve;  especie  de  pão  que  se  faz 
na  India  da  farinha  da  raiz 
da  mandioca.  Pañis  indicus 
e  quadam  radice  confectus. 

Cazable.  adj.  Bom  para  ca- 
car. 

Cazada.  /.  O  que  contém  mna 
cassaroUa  cheia. 

Cazadero,  m.  Logar  pro2irio 
para  caçar.  Lociis  venationi 
aptas. 

Cazado.  7rt.  V.  Cazada. 

Cazador,  ra.  s.  Caçador; o  que 
anda  á  caça;  o  que  sabe  a 
arte  de  caça.  Venator,  vena- 
trix:  —  adj.  caçador;  diz-se 
dos  cães,  gatos,  etc.  que  por 
instincto  perseguem  c  ca- 
çam outros  animaes.  Canis 
i'c.l  quodciimque  animal  vc- 
naticum:  — (fig-)  alliciador; 
que  allicia.   Captator,  oris: 

—  de  alforja;  o  que  caça 
sera  espingarda.  Qui  laqueo 
vel  alio  artificio  venatur :  — 
mayor;  caçador  mor ;  empre- 
go extincto  da  casa  real.  Au- 
capiim  regiorum  iirafectus : 

—  (mil.)  caçador;  soldado 
armado  á  ligeira,  que  anda 
nas  avançadas  e  empenha  a 
acção. 

Cazamoscas,  m.  (zool.)  Caca- 
mosca  ou  papamosca. 

Cazar,  a.  Caçar ;  tomar  ou  ma- 
tar aves  e  outros  animaos, 
com  laços  ou  tiros.  Venari: 

—  caçar;  perseguir  a  caça. 
Feras  inscqui:  — •  (fig.  favi.) 
caçai*,  ajaanhar  alguma  pes- 
soa ou  cousa.  Ingenio  et 
arte  aliquid  adip)isci,  asse- 
qui:  —  captar,  captivar  a 
vontade  de  alguém.  Blaudi- 
tiis  captare: — (naut.)  ca- 
çar; alar  as  escotas  das  ve- 
las para  aproveitar  o  vento. 
Nauticum  velum  explicare. 
Si  cazares  no  te  alabes,  si 
no  cazares  no  te  enfades 
(rif-)  ;  se  caçares  não  te  ga- 
bes, se  não  caçares  não  te 
enfades. 

Cazcalear,  m.  (fam.)  Saraco- 
tear; não  parar  n'um  logar, 
andar  de  uma  parte  para 
outra  sem  fazer  cousa  algu- 
ma de  utilidade.  Inani  dili- 
gentiâ  concursare,  hino  inde 
moveri  ardelionis  instar. 


CAZ 


665 


CazcarreSo,  ña.  adj.  V.  Cas- 
carrón. 

Cazcarria.  /.  Chocas;  lama  na 
parte  dos  vestidos  que  toca 
no  chão.  Usa-se  quasi  sempre 
no  plural.  Lutum  oris  ves- 
tium  aditcerens:  —  moneo  ou 
ranho  secco  pegado  ao  nariz. 

Cazcarriento,  ta.  adj.  (fam.) 
Choquento;  enlameado,  sujo 
de  lama.  Lutu  infectus :  — - 
asqueroso,  porco. 

CAzcAraiioso,  sA.  adj.  V.  Caz- 
carriento. 

Cazear.  a.  Mexer  alguma  cou- 
sa com  a  colher  de  concha 
ou  de  baldear. 

Cazeo.  m.  Acção  de  mexer 
com  a  colher  de  concha  ou 
de  baldear. 

Cazería. /.  Caçada  que  se  dis- 
põe e  efiectua  entre  muitos 
para  divertimento:  —  qua- 
dro representando  uma  par- 
tida de  caça. 

Cazerola.  /.  Cassarola  ou  cas- 
serola;  utensilio  de  cozinha, 
frigideira  de  metal  com  ca- 
bo comprido:  —  (zool.)  cas- 
sarola; nome  com  que  se  de- 
signara na  America  varios 
crustáceos  do  genero  linula, 
por  terem  a  concha  convexa 
])or  cima  e  concava  por 
baixo. 

Cazin,  m.  (astr.)  Cazin;  nome 
que  dão  os  auctores  árabes 
ao  disco  apparente  do  sol : 

—  palavra  árabe  que  signi- 
fica thesouro  ou  deposito  de 
objectos  preciosos. 

Cazo.  ?».  Casso;  frigideira,  pe- 
quena cassarola :  —  concha 
ou  balde  de  ferro  ou  cobre 
cora  cabo  jjara  tirar  agua 
das  tinas,  potes,  etc. :  —  co- 
lher de  baldear,  jjara  tirar 
o  caldo  da  panella:  — (ant.) 
V.  liecazo,  costas  da  faca. 

Cazoeira,  /.  (art.  p>-  Gal.)  V. 
Cazonal. 

Cazoleja.  /.  dim.  de  Cazuela. 
Cassarola  pequena :  —  casso- 
leta.  V.  Cazoleta. 

Cazolero,  ra.  s.  Obsequioso, 
serviçal,  officioso  em  extre- 
mo:— V.  Maricón. 

Cazoleta./,  dim.  de  Cazuela: 

—  cassoleta ;  peça  dos  fechos 
da  espingarda  onde  se  deita 
a  escorva.  tScloppeti  alveo- 
lus:  —  copa  do  escudo,  lim- 
bo, onis:  —  guarda  mão; 
punho  da  espada.    Capulí, 


666 


CAZ 


manuhrii  ensis  ferreuní  mu- 
nimen :  —  cacoula ;  aroma  de 
perfumar.  Svffimen,  inis. 

Cazolilla.  /.  dim.  de  Cazuela. 

Cazolon.  m.  augm.  áe  Cazue- 
la. Cassarola  grande. 

Cazón,  m.  Cacao;  peixe  clion- 
dropterygio,  congénere  do 
tubarão,  e  pertencente  á  fa- 
milia dos  selacios  de  Cu- 
vier.  Squabus  galeus:  — 
(ant.)  assucar  mascavado. 

Cazonal,  m.  (p.  Ar.)  Appare- 
Iho  para  a  pesca  dos  cações. 
Squalis  piscandis  apparatus. 

Cazonetes,  m.  pl.  (naut.)  Ca- 
vilhas. 

Cazoería.  /.  (ant.  fam.)  Car- 
ranca, casmurrice ;  acção  do 
que  é  carrancudo. 

Cazorro,  ka.  adj.  (ant.)  V.  Ca- 
zurro. 

Cazu.  m.  (hot.)  Cazu;  fructa 
comestível  da  costa  d' Afri- 
ca, similhante  ao  cacau  :  — 
(zool.J  mammifero  da  costa 
de  Gruiné,  similhante  ao  te- 
xugo. 

Cazudo,  da.  adj.  Diz-se  da  fa- 
ca cuja  parte  opposta  ao  fio 
é  multo  grossa. 

Cazuela./.  Cassarola; frigidei- 
ra de  cabo.  Scutella,  oí:  — 
guisado  feito  na  cassarola. 
Pidmentum,  i:  —  vai'andas 
de  theatro  destinadas  para  as 
mulheres.  Prospectus  h  regio- 
ne  scence,  cavea  in  theatro 
midierihus  destinata :  —  car- 
nicera; cassarola  para  gui- 
sar carne.  Grandior scutella: 
—  mojí;  especie  de  torta. 
Placenta}  genus  in  scutella 
eonditum :  —  mojil  (p.  Miirc.) 
V.  Cazuela  mojí:  —  tortera 
(ant).  V.  Tortera. 

Cazuelo,  la.  adj.  (fam.)  Tonto, 
mentecapto. 

Cazumbrar,  a.  (art.)  Tapar  com 
estopa  as  junturas  das  cubas 
e  toneis,  unindo-as  a  golpe 
de  maço  ¡oara  que  nao  súia 
o  vinho.  Cannaheo  fuñe  do- 
liorum  cuparum  tabulas  co- 
pidare,  constringere. 
Cazumbre,  m.  Cordel  de  estopa 
para  tapar  as  junturas  de 
um  tonel.  Cannaheus  funis 
cupis  vinariis  constringen- 
dis. 
Cazumbrón,  m.  Official  de  ta- 
noeiro que  tapa  as  junturas 
das  pipas,  toneis,  etc.  DoUa 
aptans. 


CEB 

Cazur,  m.  Especie  de  hera, 
planta  trepadeira.  Herba  he- 
deracei  generis. 

Cazurlo,  la.  adj.  (ant.)  Gros- 
seiro, deshonesto. 

Cazurría.  /.  (ant.)  V.  Juglería. 

Cazurro,  rra.  adj.  (fam.)  So- 
rumbático; carrancud®,  cas- 
murro;  dÍ2-se  da  pessoa  ta- 
citurna, de  poucas  palavras 
6  mettida  comsigo.  Tacitur- 
nus,  tristis:  —  (aid.)  gros- 
seiro; dizia-se  do  que  usava 
de  expressões  rudes :  —  V. 
Injurioso :  — ^V.  Jocoso,  Fes- 
tivo :  — V.  Avaro,  Tacaño. 

Cazuz,  m.  V.  Cazur. 

Ce.  /.  Cê ;  nome  da  letra  C : 
—  interj.  eh!  olá!  Emprega- 
se  para  chamar.  Heusl :  — 
por  he  (fam.);  tintim  por 
tintim,  minuciosamente,  com 
todas  as  particularidades. 
Por  ce  ó  2ior  he  (fam.);  de 
um  ou  de  outro  modo.  Hoc 
vel  illo  modo.  " 

Cea.  /.  V.  Cia,  osso  do  quadril. 

Ceanoto.  m.  (hot.)  Ceanotho; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  ramneas,  que  compre- 
hende  varias  especies  de  ar- 
bustos. 

Ceática.  /.  V.  Ciática. 

Ceático,  ca.  adj.  Sciatico ; 
doente  de  sciatica. 

Ceato.  m.  (chim.)  Ceato,  sal 
produzido  pela  combinação 
do  acido  ceico  e  uma  base 
salificavel. 

Ceba.  /.  (ant.  cae.)  V.  Cebo  :  — 
V.  Moho. 

Cebada./,  (hot.)  Cevada;  plan- 
ta classificada  por  Linneo 
na  triandria  dyginea  com  o 
nome  de  Hordemn  vxdgare  : 
—  cevada ;  semente  ou  grão 
da  planta  do  mesmo  nome. 
Hordeum,  i:  —  ladilla;  ce- 
vada disticada  ou  santa,  a 
que  tem  os  seus  flosculos  ou 
espiguetas  era  duas  ordens 
oppostas.  Hordeum  disti- 
chon.  Dar  c^ada;  dar  o 
penso  ás  cavalgaduras.  Ci- 
haria  hestiis  proihere. 

Cebadal,  m.  Cevadal;  terreno 
semeado  de  cevada.  Locus 
hordeo  consitus. 

Cebadar,  a.  (ant.)  Dar  cevada 
âs  bestas:  — m.  cevadal. 

Cebadato.  m.  (chim.)  Cevada- 
to;  sal  que  resulta  da  com- 
binação do  acido  cevadico 
com  uma  base  salificavel. 


CEB 

Cebadazo,  za.  adj.  Pertencente 
á   cevada.   Hordeaceus,    a, 

um. 
Cebadera.  /.  Saco  em  que  no 
campo   se  dá  a  cevada  ao 
gado.  Manticahordearia : — 
(naut.)  cevadeira;  vela  que 
pende  de  uma  verga  atra- 
vessada horisontalmente  ao 
gurupés ;  é  hoje  muito  pouco 
usada.  Velum  mali  extra  na- 
vem  inflexi,  inclinati. 
Cebadería.  /.  (ant.)  Mercado, 
praça  onde  se  vende  cevada. 
Cebadero,  m.  Cevadouro ;  sitio 
eai  que  se  põe  engodo  para 
attrahir  a  caça.  Locus  ubi 
cibaria  venatitioi  prmdoe  ap- 
ponuntur :  —  cevadouro ;  lo- 
gar onde  se  dá  a  ceva  aos 
auimaes :  —  cevadeiro ;  o  que 
cevava  os  falcões  e  aves  de 
volatería.   Accipitrum  cicu- 
rum  magister,  et  curator :  — 
(pint.)  quadro  que  represen- 
ta aves  domesticas  no  acto 
de  comer.  Avium  ciharia  ca- 
pientium  pictura :  —  vende- 
dor de  cevada.  Hordei  ven- 
ditor :  —  macho  carregado 
de  provisão  de  cevada,  para 
dar  ração  á  recua,  e  tam- 
bém a  cavalgadura  que  vae 
adiante  da  recua.  Mulus  ci- 
baria portans,   hordearium 
jumentum:  —  (art.)  boca  por 
onde  se  introduz  a  lenha  nos 
fornos  de  ladrilho. 
CebÁdico,  m.   (chim.)  Cevadi- 
co; nome  de  um  acido  gor- 
do, ciystallisavel,  descober- 
to  por  Pelletier    e   C  aven- 
tón nas  sementes  da  ceva- 
dilha. 
Cebadilla.  /.    (hot.)    Cevadi- 
lha; planta  do   México  da 
familia     das    colchicaceas. 
Veratrum  sabadilla. 
Cebadillina.  /.  (chim.)  Ceva- 
dilhina;  materia  crystalliña, 
branca  e  em  fóvma  de  pris- 
mas agrupados. 
Cebadizo,  za.  adj.  Pertencente 
á    cevada    ou   feito   com   a 
mesma. 
Cebado,  adj.   (I)raz.)  Cevado; 
diz-se  do  lobo  que  leva  um 
cordeiro  ou  qualquer  outra 
presa  na  boca.  Prcedam  ra- 
piens  in  scuto  gentilitio. 
Cebador,  to.  Polvarinho  para 
escorvar  as  armas  de  fogo. 
Cebadura.  /.  Ceva;  acção  de 
cevar  ou  engordar  os  ani- 


CEB 

mães.  Cibatio,  onis: — ceva; 
comida  para  cevar  ou  engor- 
dar os  auimaes. 
Cebar,  a.  Cevar ;  dar  ceva,  en- 
gordar porcos,  aves,  etc.  Gi- 
bare, saginare :  —  segurar, 
apoiar,  estribar.  Adnedere, 
superimponere :  —  (fiffO  ce- 
var, alimentar,  conservar  o 
fogo.  Fovere,  nutriré: — ce- 
var; escorvar  as  armas  de 
fogo,  pôr  pólvora  no  ceva- 
douro  ou  fogão  das  mesmas. 
Scloppeti  alveolo  pulverem 
sulphuratum  immittere:  — 
cevar;  nutrir,  fomentar  as 
paixões :  —  lançar  fogo  a  um 
foguete.  Cometem  vel  quem- 
libet  alium  pyroholum  pul- 
vere  nitrato  confectiim  ac- 
cendere:  —  cevar,  attraliir, 
engodar :  —  n.  (fig.)  atar 
uma  cousa  á  outra.  Inniti, 
adnecti :  —  r.  cevar-se,  nu- 
trir-se,  alimentar-se : — (fig-) 
cevar-se;  fartar-se,  saciar- 
se, encarniçar-se  em  algu- 
ma cousa.  Rei  alicui  ani- 
mum  intendere :  —  (arf.)  fun- 
dir metaes  preciosos  em  for- 
nos de  fundição:  —  cevar; 
iscar  o  anzol: — (naiit.J  ce- 
var; tocar  repetidas  vezes  a 
agulha  na  pedra  iman. 
Cebato.    m.    (bot.J    Cebatho; 

planta  da  Arabia. 
Cebelina,  Cebellina.  /.  Zebe- 
lina.  V.   Marta:  —  adj.  ze- 
belina;  diz-se  da  pelle  de 
marta. 
Céber.  m.  (ant.)  Comida. 
Cebera./.  (ant.)'Y.  Cibera: — 
comida,  alimento :  — V.  Gra- 
no. 
Cebiano,  na.   adj.   (zool.)   Ce- 
biano ;  que  se  refere  ao  ge- 
nero cevo:  —  m.  pi.   cebia- 
nos ;  familia  de  mammiferos 
quadrumanos  cujo  tjpo  é  o 
genero  cevo. 
Cebica.  /.  (ant.)  V.  Cibica. 
Cebicon.  m.  (ant.)  V.   Cibicon. 
Cebigallina.  m.  (med.J  Cebi- 
gallina;  íigado  de  gallinha 
moido. 
Cebil.  m.  (bof.)  Cebil;  arvore 
de  Tucumau  cuja  cortiça  se 
usa  em   logar  de  sumagre 
para  curtir  couros. 
Cebio,  ia.  adj.  (zool.)  V.   Ce- 
biano. 
Cebipiro.   m.   (bot.)   Cebípiro; 
arvore     do     Brazil,     muito 
grande,  cuja  casca  amarga 


CEB 

e  adstringente  se  emprega 
como    tópico    nas   affecções 
rheumaticas. 
Ceblepiríneas./.  2^?.  (zool.)  Ce- 
blepirineas ;   subfamilia    de 
aves  da  familia  das  musci- 
capideas,  composta  de  varios 
géneros. 
Cebo.  m.  Cevo;  alimento,  co- 
mida que  se  dá  aos  animaes 
para  engorda-los  ou  attrahi- 
los.  Cibas,  sagina: — cevo; 
escorva  de  uma  arma  de  fo- 
go. Ptdvis  sulphuratus  sclop- 
peti   alveolo    impositus :  — 
cevo;   isca  que   se  põe  no 
anzol :  —  isca   ou  cousa  si- 
mi  Ih  ante  que  se  põe  aos  fo- 
guetes: —  (fig-)   cevo;    ali- 
mento, pasto  de  algum  afle- 
cto.    Alimentum,  fomes:  — 
cevo,  engodo,  incentivo ;  cou- 
sa que  tenta,  provoca,  exci- 
ta desejo.  Cebo  de  pájaro; 
cevo  de  jíassaro,  a  comida 
que  se  lhe  dá,  ou  a  que  lhe 
trazem  os  pães  para  crea-lo: 
—  (zool. )  cevo ;  genero   de 
mammiferos    quadrumanos, 
pertencentes  ao  novo  conti- 
nente. 
Cebocefalxa.  /.  Cebocephalia; 
conformação  viciosa  do  ce- 
bocephalo. 
CehocefÁlico,  ca.  adj.  Ceboce- 
phalico;   que   apresenta   os 
caracteres  da  cebocephalia. 
Cebocéfalo.   m.  (zool.)  Cebo- 
cephalo;    genero  de  mons- 
tros. 
Cebolla./.  (l)ot.)  Cebola ;  plan- 
ta hortense    vivaz,    perten- 
cente á  ordem  e  familia  do 
alho,  de  que  ella  tem  todos 
os   caracteres  genéricos.   O 
seu  boll)o  é  ordinariamente 
arredondado  e  composto  de 
túnicas  carnudas.  Allium,  cce- 
pa:  —  cebola,  bolbo  da  ce- 
bola.   Cmpa,    w:  —  (prov.) 
bomba  ou  deposito  de  azei- 
te nos  candieiros.  Lucernce 
alvcns,  ol^  in  lucerna  con- 
ceplacnlnm:  —  albarrana; 
cebola   albarrã;  planta  da 
mesma  ordem  e  família  da 
cebola.  Scilla  maritima:  -■ 
escalonia.  V.  Ascalonia. 
Cebollada.  /.  Cebolada;   gui- 

zado  feito  com  cebolas. 
Cebollana.  /.  (p.  Mure.)  Cebo- 
linho ou  chalotinha,  planta'. 
Caípce  genus. 
Cebollar,  m.  Cebolal ;  planta- 


CEB  ♦       667 

ção    de    cebolas.    Ccepetum, 
coijñna. 
Cebollejas.  /.  pi.  (art.)  Cara- 
petas;   remate   que   se  põe 
nos  cantos  e  por  baixo  das 
gaiolas. 
Cebollería.  /.  (ant.)  V.  Cebol- 
lada :  —  logar  onde  se  ven- 
dem cebolas. 
Cebollero,   ra.    í?.   Ceboleiro; 
vendedor    de    cebolas.    Ca- 
parum  venditor. 
Cebolleta.  /.  Cebolinha;   ce- 
bola ainda  pequena.  Cmpa 
tenior. 
Cebollino,  m.  Cebolinho;  pe- 
quena cebola  que  se  trans- 
planta. Cmpulce  translationi 
idonece :  —  cebólo ;    semente 
de   cebola.    Ccepulanim   se- 
men:—  (ant.)  sobras  da  co- 
mida que  o  cozinheiro  guar- 
da  para   si   depois    de   um 
banquete. 
Cebollón,  m.  aiigm.  de  Cebola. 
Cebola    grande;    variedade 
de    cebola    de    forma   oval, 
menos  picante  e  acre  que  a 
commum.  Grandior  ca'pa. 
Cebolludo,  da.  adj.  Bolboso; 
que  tem  raizes  bolbosas.  Ex 
bnlb tão  pro veniens :  —  (ant.) 
labrego ;  diz-se  da  pessoa  de 
figura  grosseira  e  tosca. 
Cebon.   m.   Cevào;   porco  em 
ceva  ou  cevado.  Dá-se  tam- 
bém este  nome  a  outros  ani- 
maes que  se  cevam  para  que 
as  suas  carnes  sejam  tenras 
e  saborosas.  Porcus  sagina- 
fns :  —  (fig.  e  fam.)  pessoa 
muito  gorda. 
Ceboncillo.  m.  dim.  de  Cebon. 
Cevãosinho ;  cevão  pequeno. 
Ceborrincha.  /.  (bot.J  Cebola 

silvestre. 
Cebra.  /.   (zool.)  Zebra;  ani- 
mal africano  similhante  ao 
burro,  com  raias  pretas  re- 
gulares  por   todo   o    corpo. 
Cebra,  o?. 
Cebratana.  /.  V.    Cerbatana: 
—  (artilh.)  especie  de  colu- 
brina.  Tormenti  bellici  genus. 
Cebratana.  /. , (ant.)  V.  Cerba- 
tana. 
Cebrio.  m.  (zool.)  Cebrio;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
da  familia  dos   serricornes, 
secção  dos  malachodermos. 
Cebriónido,  Cebbionito,  ta.  adj. 
(zool.)    Cebriónido,    cebrio- 
nito;  parecido  com  o  genero 
cebrio:  —m.pl.  cebrionidos; 


668        ^  CEC 

tribu  de  insectos  coleópte- 
ros da  familia  dos  serricor- 
nes,  cuju  typo  ó  o  genero 
cebrio. 

Cebruno,  na.  adj.  Diz-sc  do 
cavallo  ou  da  egua  cuja  cor 
é  tirante  a  baio. 

Cebtí.  adj.  (ant.JV.  Ctuti:  — 
de  fabrica  hesii;uihola ;  ap- 
plica-se  a  certa  especie  de 
papel. 

Cebúgalo.  m.  (zool.)  Cebuga- 
lo;  especie  de  macaco  de 
Madagáscar. 

Ceburro,  rra.  adj.  V.  Candeal. 

Ceca.  m.  Ceca*,  nome  da  mes- 
quita  que  os  árabes  tinham 
em  Córdova  :— casa  da  moe- 
da. Nummaria  officina:  — 
(ant.)  oratorio ;  logar  de  de- 
voção. Orationis  domus.  An- 
dar de  ceca  en  meca  (fr.); 
andar  de  ceca  em  meca,  an- 
dar vagando  ocioso  e  inutil- 
mente de  uma  para  outra 
¡jarte. 

Cegado,  adj.  (ant.)  Cegado.  V. 
Ciego. 

Cecal,  adj.  (aiiat.)  Cecal ;  que 
pertence  ao  intestino  cego. 
Apéndice  cecal  ó  i:ermifor- 
me;  ajjj^endice  cecal  ou  ver- 
miforme, pequena  cavida- 
,de  dependente  d'este  intes- 
tino. 

Cecalamiento.  m.  (ant.)  V.  Aci- 
calamiento. 

Cecao.  to.  (mia.)  Cliekao;  ges- 
so que  entra  na  fabricação 
da  porcelana  da  China. 

Ceceal.  adj.  V.  Cecial. 

Ceceamiento,  m.  V.  Ceceo. 

Cecear,  n.  Cecear ;  proimnciar 
o  s  como  c  em  hespanhol. 
Litteram  S  eodem  modo  ac 
C  ijronuntiare:  —  cecear; 
fallar  ceceoso:  —  chamar  al- 
guém empregando  a  inter- 
jeição ce,  ce.  Vchementi  lit- 
terce  C  pronuntiatione  ali- 
qucm  compelí  are. 

Ceceo,  m.  Ceceio;  acção  e  ef- 
feito  de  cecear.  Promutatio 
litierce  S  tanquam  C:  —  ac- 
ção de  chamar  alguém,  em- 
pregando a  interjeição  ce,  ce. 

Ceceoso,  sa.  adj.  Ceceoso  •,  que 
pronuncia  o  s  como  c  fallan- 
do em  hespanhol.  Bla'stis 
qui  sonum  litterce  ¿y  eodem 
modo  ac  Ullerai  C  i^roaiin- 
tiat. 

Cecerita.  /.  (min.)  V.   Cerita. 

Cecial,  m.  Bacalhau  secco  ou 


CEC 

l^eixe  escalado.  Asellus,  vel 
2nscis  asello  simili  exciccatus. 
Cecidodafne.  /.  (hot.)  Cecido- 
daphnc  (noz  de  galha  de 
loureiro),-  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  laurí- 
neas, que  só  contém  uma 
especie. 

Cecidomia.  /.  (zool.)  Cecido- 
mia;  genero  de  insectos  dí- 
pteros nemoceros,  da  fami- 
lia dos  tipularios,  composto 
de  um  grande  numero  de 
especies,  que  pertencem  a 
diversos  paizes,  e  cujas  an- 
tennas  simplesmente  granu- 
losas e  felpudas  sao  de  do- 
ze articulações  nas  fêmeas, 
e  de  cerca  de  vinte  e  qua- 
tro nos  machos. 

Cecidomito,  ta.  adj.  (zool.)  Ce- 
cidomito ;  ijarecido  com  o 
genero  cecidomia :  —  m.  pi. 
cecidomitos;  grupo  ou  sub- 
tribu  de  insectos  dípteros, 
cujo  typo  é  o  genero  ceci- 
domia. 

Ceciforjie.  adj.  (hot.)  Cecifor- 
me  ■,  applica-se  a  uns  tubos 
curtos,  cheios  de  óleo  vola- 
til,  obsci'vados  na  casca  do 
fructo  das  umbelliferas. 

Cecilia.  /.  (zool.)  Cecilia  \  ge- 
nero de  reptis  aquáticos. 

CeciliÁceo,  CeciliÁdeo,  dea. 
adj.  Ceciliaceo,  ceciliadeo; 
parecido  com  o  genero  Ceci- 
lia :  —  m.  pl.  ceciliaceas ; 
familias  de  reptis  apodos, 
cujo  typo  é  o  genero  Cecilia. 

Cecilo.  m.  (zool.)  Cecilo ;  es- 
jiecie  de  insecto  volante. 

Cecina.  Chacina;  carne  salga- 
da e  sêcca.  Cavo  sólita,  et 
sole  aut  fumo  exsiccata. 

Cecinar,  a.  (ant.)  Y.  Acecinar. 

Cecion.  /.  (ant.)  V.  Cicion. 

Cecis.  m.  (hot.)Y.  Bellota. 

Cecografía.  /.  Cecographia; 
methodo  de  escrijita  parti- 
cular aos  cegos. 

CecogrÁfico,  ca.  adj.  Cecogra- 
phico ;  que  se  refere  á  ceco- 
graphia. 

Cecografo.  m,  Cecograiiho; 
que  escreve  sobre  cecogra- 
phia ou  a  ensina. 

Cecracto.  m.  Cecracto  (ruido- 
so); genero  de  insectos  co- 
leo|)teros  tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  curculiónidos. 

Cecrifalo.  m.  (anñt.)  Cccry- 
phalo;  um  dos  estómagos 
dos  animaes  ruminantes :  — 


CED 

cecryphalo;  rede  com  que 
as  mulheres  gregas  pren- 
diam o  cabello. 

Cecrope.  7n.  (zool.)  Cecrops; 
genero  de  crustáceos  sipho- 
nostomos,  da  familia  dos 
peltocephalos,  composto  de 
urna  só  especie,  que  tem  até 
uma  pollegada  de  compri- 
mento. 

Cecropia.  /.  t'bot.)  Cecropia ; 
arvore  da  familia  das  urti- 
ceas,  indígena  das  Antilhas. 

Cecrópico,  ca.  adj.  (hot.)  Ce- 
cropico ;  parecido  com  o  ge- 
nero cecropia:  — /.  j!;¿.  ce- 
cropicas;  tribu  de  plantas 
da  familia  das  artocarpeas, 
cujo  typo  é  o  genero  ce- 
cropia. 

Cecropo.  m.  (zool.)  Cecropo ; 
genero  de  insectos. 

Céculo.  m.  (zool.)  Ceculo;  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  originarios  da  Sibéria. 

Cedacería,  Cedazería.  /.  Loja 
ou  sitio  onde  se  fazem  ou 
vendem  peneiras.  Taberna 
cribraria :  —  officio  de  pe- 
neireiro. 

Cedacillo,  to.  m.  dim.  de  Ce- 
dazo. Cedacito  nuevo  tres 
dias  en  estaca  (rif.);  mais 
vale  muitas  vezes  uma  cou- 
sa por  ser  nova  que  jíor  ter 
valor. 

Cedazero.  m.  Peneireiro;  o 
que  faz  ou  vende  peneiras. 
Cribrorum  artifex,  venditor. 

Cedazo,  m.  Peneira;  instru- 
mento circular  de  pau  del- 
gado cujo  fundo  é  feito  or- 
dinariamente de  seda  ou 
de  clina.  lucerniculum,  cri- 
brum. 

Cedazuelo.  m.  dim.  de  Cedazo. 
Peneirinha. 

Cedebon.  m.  Cessão ;  acção  e 
cft'eito  de  ceder:  —  (ant.) 
cessão  de  bens. 

Cedente,  p.  a.  de  Ceder:  — 
caJj.  cedente ;  que  cede.  Ce- 
deiis,  cutis. 

Ceder,  a.  Ceder,  transferir, 
traspassar  a  outrem  alguma 
cousa,  acção  ou  direito.  Ce- 
deré :  —  n.  ceder,  reoder-se, 
conceder  a  preeminencia, 
confessar-se  por  vencido, 
por  inferior.  Alicui  cederé: 
—  ceder ;  converter-se  uma 
cousa  em  bem  ou  mal,  esti- 
mação ou  louvor,  etc.  de 
alguém.  In  alicujns  commo- 


CED 

dum  cederé:  —  ceder ;  miti- 
gar-se,  diminuir  a  força  de 
alguma  cousa.  Mitigari:  — 
ceder,  retirai--sc. 

Cedibon.  m.  (ant.)  V.  Cedehon. 

Cedicio,  ia.  adj.  (ant.)  V.  La- 
do. 

Cedidoso,  sa.  adj.  (ant.)  Libe- 
ral, generoso. 

Cediervedas.  /.  X)l.  V.  Cidicr- 
vedas. 

Cedilla.  /.  Cedilhai  pequeno 
signal  em  forma  de  uma 
virgula  que  se  punha  de- 
baixo do  c.  Já  se  não  usa 
na  orthographia  castelhana. 
Zeta  antiqua  hispânica. 

Cedio.  m.  (zool.)  Cedio;  genero 
de  insectos  coleópteros  da 
familia  dos  melastomos. 

Cediza,  adj.  Sédiça,  quasi  po- 
dre; diz-se  da  carne.  Caro 
pufrescens. 

Cedizo,  za.  adj.  (ant.)  V.  Ce- 
dido. 

Cedma.  /.  (med.)  Cedma ;  uma 
das  especies  de  gota  ou  rheu- 
matismo  articulai-. 

Cedo.  adv.  (ant.)  Cedo,  breve- 
mente; antes  que  se  passe 
muito  tempo. 

Cedoaria.  /.  (bot.)  Zedoaria; 
especie  do  genero  amomo, 
cujas  folhas  se  parecem  com 
as  da  gengibre;  são  mais 
lai'gas  e  compridas.  Zedoa- 
ria, w. 

Cedónttlo.  m.  (::ooL)  Cedonu- 
lo;  concha  univaíve  que  se 
encontra  nos  míiros  da  Ame- 
rica e  das  Antilhas. 

Cedra-. /.V.  Cítara:— Y .  Si- 
dra. 

Cedrela. /.  (bnt.)  Cedrola;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cedrelaceas,  ao  qual 
também  se  tem  dado  o  no- 
me de  cedro,  por  causa  da 
sua  madeira  bonita  c  incor- 
ruptível. Compõe-se  de  nove 
especies  de  arvores  de  ma- 
deira vermelha  e  odorífera 
e  folhas  pinneadas. 

CedreeÁceo,  cea.  adj.  (bot.) 
Cedrelaceo ;  parecido  com  o 
genero  cedrcia: — /•  p^-  ce- 
drelaceas; familia  de  plan- 
tas cujo  typo  é  o  genero  ce- 
drela. 

Cedrelato.  m.  (bot.)  Cedrela- 
to;  nome  que  davam  os  an- 
tigos a  uma  grande  arvore 
da  familia  das  coniferas  e 
de  tamanho  gigantesco,  que 
85 


CED 

se  julga  com  fundamento 
ter  sido  o  cedro. 

Cedréleo,  EA.  adj.  (bot.)  V. 
Cedrelaceo. 

Cedreleón,  m.  (pharm.)  Cedre- 
lato;  óleo  de  cedro,  especie 
de  resina  muito  usada  pelos 
antigos. 

Cedrero,  KA.  adj.  (ant.)  V.  Ci- 
tarero. 

Cedria./.  Cedria;  resina  que 
distilla  do  cedro.  Cedria  vel 
cedrium. 

Cédride.  /.  (bot.)  Fructo  do  ce- 
dro. Cedris,  dis. 

Cedrido.  m.  (bot.)  Cedrido; 
fructo  do  grande-zimbro,  ar- 
busto. 

Cedrilla.  /.  (bot.)  V.  Cedria. 

Cedrino,  na.  adj.  Cedrino;  de 
cedro,  que  pertence  ao  ce- 
dro. Cedrinus,  a,  wm. 

Cédris.  m.  (ant.)  V.  Cédride. 

Cedrita.  /.  (pharm.)  Cedrita; 
esi^ecie  de  vinho,  preparado 
coin  vinho  doce  e  resina  de 
cedro,  que  se  emprega  como 
vennifiigo. 

Cedro.  in.  Cedro:  arvore  clas- 
sificada por  Linneo  na  dioe- 
cia  monadelphia,  e  j)erten- 
cente  á  famih'a  (las  estrobi- 
losas  de  Jussieu.  Tem  as  fo- 
-Ihas  temadas,  imbricadas, 
ovaes,  obtusas;  e  dá  urna 
pequena  baga  carnuda,  con- 
tendo tres  sementes.  Fiíms 
cedra.  Juniperus  lycina :  — 
cedro;  madeira  da  mesma 
arvore. 

Cedrocleon.  m.  (chim.)  Gedro- 
cleon;  oleo  essencial  exti-a- 
hido  do  cedro. 

CedroiMela. /.  (ljot.}Y.  Limón. 

Cedropolitanos.  m.  pl.  Cedro- 
politas  ou  cedropolitaMos ; 
habitantes  de  Cedropolis. 

Cedrostis.  m.  (bot.)  V.  Brionia. 

Cédula.  /.  Cédula;  pequeno 
bilhete  de  ¡lapel  ou  de  per- 
gaminho. Schexhda,  oí: — bi- 
lhete de  loteria: — antedicm; 
aviso  para  o  día  seguinte. 
Schcdida  qua  in  diem  pos- 
terum  conventuri  compel- 
lantnr: —  bancaria;  obri- 
gação de  um  beneficiado  ec- 
clesiastico  de  pagar  a  ])on- 
sao  impost,a  sobre  o  seu  be- 
neficio. Schedula  pro  secnri- 
tate  pensionis  exsolveitda' : 
— de  abono;  ordem  real  para 
a  remissão  de  um  tributo. 
Reginm  reseriptum  pro  con- 


CEF  *        669 

donatione  tributorum :  —  de 
cambio.  V.  Letra  de  cambio : 
—  de  comunión 'ó  confesión; 
bilhete  de  confissão.  Schedu- 
la qiMB  prfpcepto  ecclesiasti- 
co  de  Eiicharistia  quotannis 
recipienda  satisfactitm  esse 
tesfaííir :  —  de  diligencias  ; 
despacho  que  se  expedia  pelo 
conselho  da  cámara  dando 
commissào  a  um  juiz  para 
fazer  uma  averiguação.  De- 
legatajurisdictio  scripto  tra- 
dita:  —  de  inválidos;  ordem 
do  reí  concedendo  a  algum 
soldado  que  passe  para  as 
companhias  de  inválidos. 
Reseriptum  X)rincip)is,  quo 
miles  expletis  stipe7idiis  ,eme- 
ritorum  manipulis  adscri- 
bitvr :  —  de  preeminencias ; 
carta  de  preeminencias,  Re- 
seriptum principis  quo  cen- 
turionibus  emeritis  privile- 
gia conceduntur :  —  ó  paten- 
te en  blanco;  assignado  em 
branco.  Carta  obsignata  ad 
libitum  accipientis  conscri- 
benda : — real;  cai'ta  de  mer- 
cé.  Regiam  diploma.  Dar  ce- 
dida de  vida  (fr.  fig.fam.); 
ter  fumaças  de  valente.  Tu- 
midum,  arrogantem  esse. 
Echar  cédulas;  tirar  á  sorjp. 

Cedulaje.  to.  Direito  que  se 
paga  pela  expedição  de  urna 
carta  de  mercê.  Vectigal  pro 
expediendis  schedulis. 

Cedülario.  m.  Conjuneto  de 
privilegios  reaes. 

Cedulilla,  ta.  /.  dim.  de  Ce- 
(///¿a.  (!edulasinha. 

Cedulón,  m.  (fam.)  augm.  de 
Cedida.  Poner  cedulones; 
affixar  editaes  ou  pasquins. 
Edicta  vel  etiam  libellos  fa- 
mosos publicis  locis  affigere. 

Ceduo,  dua.  adj.  Cortado  de 
tempo  a  tempo;  applicava- 
se  á  madeira  destinada  a 
cortar-se  de  tempo  a  tempo. 

Cefalacanto,  ta.  adj.  (zool.) 
Ceph  al  acanto  (cabeça  espi- 
nhosa); qualificação  de  cer- 
tos peixes  cuja  cabeça  é  co: 
berta  de  espinhas:  —  m.  ce- 
phalacantos;  genero  de  ijei- 
xes  thoracicos  que  só  contém 
Uma  especie. 

Cepalaceno,  na.  adj.  (zool.)  Ce- 
phalaceno.  V.  Cefalacanto: 
—  m.  pl.  cephalacenos ;  tribu 
de  peixes  da  familia  dos  per- 
coideos, cujos  géneros  quasi 


670  CEF 

todos  têem  espinhas  ou  emi- 
nencias em  algum  ponto  da 
cabeça. 

Cefalado,  da.  aâ/j.  (zool.)  Ce- 
phalado;  qualificação  dada 
pelos  naturalistas  aos  mol- 
luscos  que  têem  cabeça, 
para  os  distinguir  dos  ace- 
phalos,  ou  que  a  não  têem. 

Céfala. /.  (zool.J  Cepliala;  pe- 
quena borboleta  diurna,  do 
genero  dos  satyros. 

Cefalagra.  /.  (meã.)  Cepliala- 
gra;  in-itação  da  cabeça, 
affecção  gotosa  da  mesma 
parte. 

Cefalaguafía.  /.  fanat.)  Ce- 
phalagrapliia;  descripção  do 
cerebro  e  da  cabeça. 

CefalagrÁfico,  ca.  adj.  (anat.) 
CeiDhalagraphico;  que  se  re- 
fere á  ceplialagraphia. 

CepalIgrafo.  m.  (anat.)  Ce- 
phalagrapbo;  o  que  descre- 
ve a  cabeça  e  o  cerebro. 

Cefalalgia.  /.  (meã.)  Cepha- 
lalgia;  dor  de  cabeça  em  ge- 
ral. Toma  diversas  denomi- 
nações segundo  a  sua  inten- 
sidade e  as  partes  que  oc- 
cupa. 

CefalÁlgico,  ca.  adj.  (nied.) 
Cei^halalgico ;  que  é  concer- 
nente á  cepbalalgia. 

Cefalalgo.  m.  (zool.J  Cepha- 
lalgo  (dor  de  cabeça);  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  que  compre- 
hende  duas  especies. 

Cefalaljia.  /.  (med.)  Y.  Cefa- 
lalgia. 

CefalÁljico,  ca.  adj.  V.  Cefa- 
lalgico, 

Cefalalotía.  /.  (anat.)  Cepha- 
lalogia;  parte  da  anatomia 
que  trata  da  cabeça.  V.  Ce- 
falagrafia. 

Cefalalójico,  ca.  adj.  (anat.) 
Cepbalalogico;  que  se  refe- 
re á  cephalalogia.  V.  Cefa- 
lagrcijico. 

Cefalandra.  /.  (bot.)  Cepha- 
landra  (estavie  em  forma  de 
cabeça);  genero  de  plantas 
da  familia  das  cucurbitá- 
ceas, que  só  têem  uma  espe- 
cie ti-epadeira,  originaria  do 
Cabo  da  Boa  Esperança. 

CefalÁjíteo,  ea.  adj.  (bot.)  Ce- 
plialántheo  •,  relativo  ou  simi- 
lliauíe  ao  cephalantbo :  — /. 
pl.  cephalantheas;  sub-tribu 
de  plantas  formado  por  De- 


CEF 

candoile  na  familia  das  ru- 
biáceas, cujo  tj^po  é  o  gene- 
ro cephalantbo. 

CefalÁntera.  /.  (bot.)  Cepha- 
lantera  (cabeça  florida);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  orchideas,  extrahido  do 
genero  epipacto  e  composto 
de  varias  especies  herbá- 
ceas. 

Cefalanto,  ta.  adj.  (bot.)  Ce- 
l^halantho;  que  tem  as  flores 
reunidas  em  forma  de  cabe- 
ça :  —  cephalantbo ;  reunião 
de  flores  que  formam  as  flo- 
res compósitas. 

Cefalaria.  /.  (bot.)  Cephala- 
ria  (cabeça);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  dipsáceas, 
extrahido  das  escabiosas,  do 
qual  se  conhecem  umas  vin- 
te especies. 

Cefalario,  ia.  adj.  (min.)  Ce- 
phalario ;  epitheto  que  se  dá 
aos  granulos  de  uma  rocha 
granulosa,  quando  têem  o 
tamanho  da  cabeça  de  um 
homem. 

CefalÁrtico,  ca.  adj.  Cepha- 
lartico ;  i!)roprio  para  a  dor 
de  cabeça;  diz-se  dos  reme- 
dios que  a  combatem. 

Cefalaspidobeno,  na.  adj. 
(zool.)  Cephalaspidobeno ; 
qualificação  de  certos  reptis 
cuja  cabeça  é  coberta  de 
placas  :^ — m.  pl.  cephalas- 
pidobenos;  tribu  de  reptis 
da  familia  dos  saurios,  que 
comprehende  os  que  têem  a 
cabeça  coberta  de  placas. 

Cefalatomía./.  (anat.)  Cepha- 
latomia;  dissecção  da  ca- 
beça. 

Cefalatómico,  ca.  adj.  (anat.) 
Cephalatomico;  que  se  refe- 
re á  cephalatomia. 

Cefalea./,  (med.)  Cephalea; 
dor  de  cabeça  intensa  e  atu- 
rada. 

Cefalematomo.  /.  (med.)  Ce- 
phalematomo;  tumor  san- 
guineo  que  apparece  algu- 
mas vezes  no  cerebro  dos 
recemnascidos. 

Cefalemia  /.  (zool.)  Cephale- 
mia  (mosca  da  cabeça);  ge- 
nero de  insectos  dípteros,  da 
familia  dos  atericeros,  com- 
])osto  de  uma  só  especie,  cu- 
jas larvas  vivem  nas  cavi- 
dades frontaes  e  maxillares 
dos  carneiros,  e  sáem  pelas 
ventas  quando  estão  proxi- 


CEF 

mas    a   transformar-se    em 
borboletas. 

Cefalémido,  da.  adj.  (zool.) 
Cephalenúdo;  relativo  ou 
similhante  ao  genero  cepha- 
lemia :  —  m.  2^1-  cephalemi- 
dos-,  familia  de  insectos  dí- 
pteros miodarios,  que  têem 
a  cabeça  muito  grossa  e  cujo 
typo  é  o  genero  cephalemia. 

CepÁleo,  ea.  adj.  (zool.)  V.  Ce- 
falado. 

Cefaleodos.  ot.  pl.  (zool.)  Ce- 
phaleodos;  classe  de  mollus- 
cos  que  comprehende  os  que 
andam  por  meio  de  tentácu- 
los fixos  em  cima  da  cabeça. 

Cefaleomancia.  /.  V.  Cefalo- 
nomancia. 

Cefaleuro.  m,  (bot.)  Cephaleu- 
ro;  genero  de  cogumelos 
descobertos  em  Surinam, 
pertencentes  a  uma  secção 
de  hijjomicetos. 

Ceb'alia.  /.  (zool.)  Cephalia 
(cabeça);  genero  de  insectos 
dijDteros  bracoceros  compos- 
to de  duas  especies. 

Cefálica,  adj.  (anat.)  Cepha- 
lica;  diz-se  de  uma  das  veias 
do  braço  cuja  sangria  os  an- 
tigos cuidavam  ser  muito 
útil  contra  as  doenças  da 
cabeça.  Vena  cephalica. 

Cefálico,  ca.  adj.  (anat.)  Ce- 
phalico;  que  se  refere  á  ca- 
beça Ccplialicus,  a,  um. 

Cefalidio,  ia.  adj.  (zool.)  Ce- 
phalidio  (cabeça  pequena); 
qualificação  de  alguns  ani- 
maes  que  têem  a  cabeça  pe- 
quena :  —  m.pl.  cephalidios; 
serie  do  reino  animal,  que 
comprehende  os  animaes  in- 
vertebrados, que  têem  uma 
cabeça  pequena,  ou  nos 
quaes  a  parte  assim  chama- 
da, não  merece  tal  denomi- 
nação. 

Cefalina. /.  (anat.)  Cephalina  \ 
base  ou  raiz  da  lingua  onde 
reside  o  sentido  do  gosto. 

Cefalítis.  /.  (med.)  Cephalite; 
inflammação  do  cerebro. 

Céfalo.  m.  V.  Eobalo,  peixe. 

Cefalóbaro.  m.  (zool.)  Cepha- 
loboro  (cabfí(;a  pesada);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros^ 
pcntameros  da  familia  dos 
curculiónidos,  composto  de 
uma  só  especie. 

Cefalobranquio,  ia.  adj.  (zool.) 
Cephalobranchio ;  applica- 
se  aos  moUuscos  cujas  bran- 


CEF 

chias  são  immediatas  á  ca- 
beça :  —  m.  pi.  cephalobran- 
chios;  ordem  de  annelidos, 
cujas  branchias  sào  colloca- 
das  na  extremidade  auterior 
do  corpo. 

Cefalócero.  m.  (zool.)  Cepba- 
locero;  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  hymenopteros, 
composto  de  algumas  espe- 
cies indígenas  do  Brazil  e 
que  se  parecem  com  o  genero 
athalia:  —  cephalocero;  ge- 
nero de  insectos  dipteros,  da 
familia  dos  tamistomos,  com- 
posto de  tres  especies. 

Cefaloclo.  m.  (zool.)  Ceplialo- 
clo ;  genero  de  crustáceos  da 
ordem  dos  brachiopodos. 

Cefalocto.  m.  (zool.)  Ceplialo- 
cto  (oito  cabeças);  genero  de 
insectos  hymenopterosda  tri- 
bu dos  escutelerios,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Cefalodela.  /.  (zool.)  Cepha- 
lodela  '(cabeça  appareate) ; 
genero  de  animacs  micros- 
cópicos, que  comprehende 
as  especies  do  genero  cerca- 
ria, cuja  extremidade  inte- 
rior forma  urna  especie  de 
cabeça,  mas  sem  boca. 

C'efalodendro.  m.  (zool.)  Ce- 
phalodendro  (arvore  com  ca- 
beça); genero  de  insectos  co- 
leópteros pentamcros,  assim 
chamado  porque  cada  arti- 
culação das  antennas  do  ma- 
cho projecta  um  ramo  linear, 
velloso  e  inarticulado,  desde 
a  terceira  articulação  até  á 
undécima,  incluindo  ambas. 

Cefai/jdeko.  m.  (h.  nat.)  C'e- 
phalodero;  uniíio  do  pescoço 
e  da  cabeça. 

Cefalodial.  oáj.  (bot.)  Ceplia- 
lodial;  diz-sc  da  fructifica- 
ção  de  certos  lichens.  V.  Cc- 
falodio. 

Cefalodiano,  na.  adj.  (bot.)  Ce- 
phalodiauo;  que  tem  cepha- 
lodios:  — m.  pl.  cephalodia- 
nos;  ordem  de  lichens,  que 
comprehende  os  que  tèem  os 
conceptaculos  qunsi  globu- 
losos, e  collocadüs  na  extre- 
midade do  caule,  ou  sustido 
por  pedúnculos. 

Ckfalodio.  m.  (bot.)  Cephalo- 
dio;  apothecia  globulosa  dos 
lichens. 

Cefai.odonte.  ni.  (zool. )  Cepha- 
lodonte  (dente  na  cabeça); 
genero  de  insectos  coleopte- 


CEF 

ros  tetrámeros  da  familia  dos 
crisomelinos,  composto  de 
dez  especies. 

Cefalofarínjeo,  ea.  adj.  (anat.) 
Cephalopharyngeo ;  que  tem 
relaçào-com  a  cabeça  e  com 
o  pharynge :  —  cephaloryn- 
geo;  applica-se  ás  fibras 
musculares,  que  se  estendem 
desde  a  parte  media  supe- 
rior e  posterior  do  pharyn- 
ge, até  ao  lado  inferior  da 
apophysis  basilar. 

Cefalófido.  m.  (zool.)  Cepha- 
lophido  (cabeça  de  serpente)  ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  longicornios,  composto 
de  uma  só  especie  oriunda 
do  Brazil. 

Cefalofimo.  m.  (raed.)  Cepha- 
lophimo;  tumor  na  cabeça. 

Cefalófolo.  m.  (zool.)  Cepha- 
lopholo;  genero  de  peixes  da 
ordem  dos  acanthopomos. 

Cefalóforo.  m.  (bot.)  Ccphalo- 
phfAro;  genero  de  plantas  do 
Chili,  cujas  flores  sào  com- 
postas. 

Cefaloiiematomo.  m.  (med.)  Y. 
Cefalematomo. 

Cefaloideo,  ea.  adj.  (bot.)  Ce- 
phaloideo  (^imilhante  a  urna 
cabeça);  applica-se  aos  ór- 
gãos vegctíies  de  figura  es- 
pherica. 

Cefalojénesis.  /.  (anat.)  Cc- 
phalogenese;  historia  do  de- 
senvolvimento orgánico  da 
cabeça. 

Cefaloeojia  m.(anat.)  Cepha- 
lologia;  tratado  sobre  a  ca- 
beça. 

Cefaloleya.  /.  (zool.)  Cepha- 
loleia  (cabeça  lisa);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  cri- 
somelinos, composto  de  vin- 
te e  sete  especies. 

Cefalomatomo.  m.  (med.)  Y. 
Cefcdematomo. 

Cefalomelia.  /.  (anaí.)  Cepha- 
lomelia ;  insersão  de  um 
membro  accidental  na  ca- 
beça. 

Cefalomeliano,  na.  adj.  Ce- 
phalomeliano ;  diz-se  dos 
monstros  que  têem  na  ca- 
beça um  membro  accessorio. 

Cefalomélico,  ca.  adj.  (anat.) 
Cephalomelico;    que    apre- 
senta os  caracteres  da  ce- 
phalomelia. 
Cefalomelo.  m.  (anat.)  Cepha- 


CEF  671 

lómelo ;  monstro  que  tem  um 
membro  inserido  na  cabeça. 

Cefalojíeteía.  /.  (med.)  Ce- 
lihalometria ;  acção  de  me- 
dir a  cabeça  do  feto. 

Cefalométrico,  ca.  adj.  (med.) 
Cephalometrico ;  que  é  con- 
cernente á  cephalometria  e 
ao  cephalonietro. 

Cefalometro.  m.  (med.)  Ce- 
phalometro ;  instrumento  pa- 
ra medir  a  cabeça  do  feto 
durante  o  trabalho  do  parto. 

Cefalonomancia.  /.  Cephalogo- 
mancia ;  adivinhação  que  se 
Ijraticava  com  a  cabeça  de 
um  biu-ro  assado  em  uma 
fogueira. 

CefalonomÁntico,  ca.  adj.  Ce- 
phalonomantico ;  que  é  ^con- 
cernente á  cephalonoman- 
cia:  —  m.  cephalonomanti- 
co;  que  pratica  a  cephalo- 
uomancia. 

Cefalonosis.  /.  (med.)  Cepha- 
lonose;  febre  cerebral. 

Cefai.oon.  m.  (zool.)  Cephaloon 
(ovo  na  cabeça);  genero  de 
insectos  coleópteros  hetero- 
meros,  composto  de  uma  só 
especie. 

Cefalópago.  m.  (physiol.)  Ce- 
phalopago ;  genero  de  mons- 
tros duplos  unidos  pela  ca- 
beça, e  pertencente  á  fami- 
lia dos  cusomphalios. 

Cefalopajlv.  /.  (physiol.)  Ce- 
phalopagia;  reunião  de  dois 
aíiimaes  pela  parte  supcrioi*. 

Cefalopajiaxo.  adj.  (physiol.) 
Cephalopagiano ;  diz-se  de 
dois  monstros  unidos  pela 
parte  sujierior  da  cabeça. 

CefalopÁjico,  ca.  adj.  Cepha- 
lopagico;  que  apresenta  os 
caracteres  da  cephalopagia. 

Cefalopapo.  7??.  (bot.)  Cepha- 
lopapo  (cabeça  com  penna- 
cho);  genero  de  plantas  da 
familia  das  compósitas,  cu- 
jas especies  são  indígenas 
do  Brazil. 

Cefalopiosis.  m.  (med.)  Cepha- 
lopyose;  abcesso  na  cabeça. 

Cefalópodo,  adj.  (zool.)  Ce- 
phalopode;  que  tem  os  pés 
situados  na  cabeça. 

Cefaloponia.  /.  (med.)  Cepha- 
loponía;  dor  de  cabeça. 

Cefalópsidos.  vi.pl.  (zool.jCe- 
phalopsidos;  tribu  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  dipteros 
e  da  familia  dos  athericeros, 
que  comprehende   dois  ge- 


672 


CEF 


ñeros  caracterisados  princi- 
palmente pelo  grande  tama- 
nho de  sua  cabeça. 

Cefalóptebo,  KA.  aãj.  (zool.) 
Cephaloptero  (cabeça  com 
azas);  qualificação  de  cer- 
tas aves  qixe  têem  na  cabe- 
ça uma  poupa  de  pennas 
compridas  e  estreitas,  re- 
curvadas para  trás  á  manei- 
ra de  guarda  sol: — diz-se  de 
certos  peixes  cuja  cabeça  é 
alada:  —  m.  cephaloptero; 
genero  de  aves,  composto 
de  uma  só  especie  oriunda 
do  Brazil,  notável  por  seu 
bico  arqueado  e  tão  compri- 
do como  o  dos  corvos,  e  j^elo 
pennacho  que  lhe  coroa  a  ca- 
beça. 

Cafaloscopia.  /.  (meã.)  Cepha- 
loscopia ;  inspecção  do  cere- 
bro a  respeito  das  faculda- 
des intellectuae*. 

Cefaloscópico.  ca.  aãj.  (meã.) 
Cephaloscopico  •,  diz-se  dos 
cráneos  destinados  ao  estu- 
do da  cephaloscopia. 

Cefalósfero.  m.  (zool')  Ce- 
phalosphero ;  genero  de  co- 
leópteros dã  Jfamilla  dos  cur- 
culiónidos. 

Cefalósomo,    ma.    aãj.    (zool.) 

Cephalosomo ;    applica-se  a 

certos   peixes    que   têem    o 

'  corpo  volumoso  por  diante  e 

a  cabeça  também  grossa. 

Cefalosporio.  /.  (bot.)  Cepha- 
losporio ;  genero  de  cogu- 
melios,  pertencente  á  sec- 
ção das  estilbineas,  e  cara- 
cterisado  por  seus  filamen- 
tos estéreis,  ramosos  e  con- 
tinuos. 

Cefalósteno.  m.  (zool.)  Cejaha- 
losteno  (cabeça  estreita); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heteromeros  da  familia 
dos  melasomos,  composto  de 
duas  especies. 

Cefalostigma.  /.  (bot.)  Cepha- 
lostigma  (estigma  em  forma 
de  cabeça);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  campanu- 
láceas, composto  de  quatro 
ou  cinco  especies  pouco  co- 
nhecidas. 

Cefalóstomos.  m.  pi.  (zool.) 
Cephalostomos ;  familia  de 
arachnides. 

Cefalotaxo.  m.  (bot.)  Cepha- 
lotaxo;  genero  de  arvores 
de  flores  dioicas,  indígenas 
do  Japão,   que  tem  folhas 


CEF 

alternas,  e  cujos  fructos  ama- 
durecem no  segundo  anno. 

Cefaloteca.  /.  (zool.)  Cepha- 
loteca;  extremidade  ante'- 
rior  das  crysalidas,  que  pro- 
tege a  cabeça  do  insecto. 

Cefalotecio.  m.  (bot)  Cepha- 
lotecio ;  genero  de  cogume- 
los da  ordem  das  mucedi- 
neas,  composto  de  uma  só 
especie  caracterisada  por 
seus  filamentos  direitoS;  sim- 
ples e  terminados  em  ¡jonta. 

Cefaloto.  m.  (bot.)  Cephaloto 
(cabeça  grossa);  genero  de 
plantas  da  familia  das  ro- 
sáceas, cuja  única  especie, 
chamada  cephalato  folicu- 
lar, é  uma  herva  indigena 
da  Nova  Holl  anda,  que  cres- 
ce nos  pantanos:  —  (zool.) 
cephaloto;  genero  de  mam- 
miferos  da  ordem  dos  clieiro- 
pteros,  composto  de  duas  es- 
pecies :  —  cephaloto;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros,  da  familia  dos  cara- 
bicos,  composto  de  cinco  espe- 
cies:— m.pl.  cephalotos;  fa- 
milia de  peixes,  notável  pelo 
excessivo  volume  de  sua  ca- 
beça. 

Cefalotomía.  /.  (meã.)  Cepha- 
lotomia;  abertura  do  cráneo 
do  feto,  a  fim  de  extrahir- 
Ihe  o  cerebro. 

Cefalotókax.  m-,  (zool.)  Cepha- 
lothorax ;  parte  do  corpo  dos 
arachnides,  que  correspon- 
de ao  thorax  dos  crustáceos 
decápodos. 

Cefalotripcia.  /.  (meã.)  Ce- 
phalotripcia;  acção  de  espe- 
daçar  a  cabeça  do  feto  morto 
em  um  parto  laborioso. 

Cefalotriptico,Cefalotriptor. 
aãj.  (meã.)  Cephalo tríptico; 
que  é  pertencente  á  cepha- 
lotricia. 

Cefalotríquio.  m.  (bot.)  Ce- 
phalotrichio;  genero  de  co- 
gumelos hypomicetos,  com- 
posto de  tres  especies  que 
crescem  nas  folhas  e  madei- 
ras ein  putrefacção :  —  (zool.) 
cephalotrichio;  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  lamel- 
licornios. 

Cefalotrivo.  m.  (meã.)  Cepha- 
lotrivo;  forcejis  coín  que  se 
parte  a  cabeça  ao  feto  morto 
em  um  parto  laborioso. 

Cefaloxia.  /.  (meã.)  Cephalo- 


CEG 

xia;  queda  da  cabeça  sobre 

o  hombro. 

Cefalozia./.  (bot.)  Cephalosia. 
V.  Yunjermania. 

Cefax.  m.  Cephax;  genero  de 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicornios, 
composto  de  uma  só  es- 
pecie. 

Cefea.  /.  (zool.)  Cephea ;  sec- 
ção de  zooi^hytos  do  genero 
medusa,  cuja  cor  e  fiaura 
variam  até  o  infinito.  Com- 
põe-se  de  muitas  especies. 

Cefelia./.  (bot.)  Cephelia;  ge- 
nero de  plantas  vivazes  da 
familia  das  rubiáceas,  cujas 
especies  são  americanas,  e 
uma  d'ellas,  chamada  ce- 
phelia ipecacuanha,  tem  mui- 
tos usos  na  medicina. 

CEFELiDEAS./.pL  Cephelidcas; 
genero  de  plantas  rubiáceas 
da  America. 

Cefenemia.  /.  (zool.)  Cephene- 
mia;  genero  de  insectos  dí- 
pteros da  familia  dos  athe- 
riceros,  cujo  corpo  é  velloso 
como  o  dos  abelhoes  ou  ves- 
poes.  Têem  o  abdomen  cur- 
to, largo,  quasi  globuloso  e 
as  azas  separadas. 

Ceffo.  m.  (astr.)  Cepheu ;  cons- 
tellação  do  hemispherio  se- 
ptentrional. 

Céfira.  /.  (ant.)  V.  Cifra. 

Céfiro,  m.  (poet.)  Zephyro; 
vento  brando  e  agradável. 
Lcnis,  placiãus  ventits :  — 
zephyro ;  vento  do  oeste.  .Ze- 
phyrus,  i. 

Cefo.  m.  (zool.)  Cepho;  animal 
da  Ethiopia,  que  parece  ser 
uma  especie  de  mono  gran- 
de segundo  o  descreve  Plí- 
nio :  —  cepho ;  insecto  hyme- 
noptei'0. 

Cegador,  ra.  s.  (ant.)  Adula- 
dor, lisonjeiro. 

Cegajear.  n.  (ant.)  Tornar- 
se remeloso,  ser  doente  dos 
olhos  ou  ver  pouco. 

Cega JEZ.  /.  (ant.)  Turvação  da 
vista:  —  molestia  de  remela, 
doença  de  olhos. 

Cegajo,  m-.  Chibo  de  dois  an- 
nos.  Ccqjer  binus. 

Cegajoso,  sa.  aãj,  Eemelado; 
diz-se  do  qun  tem  habitual- 
mente os  olhos  carregados 
de  humor  e  chorosos. 

Cegal.  aãj.  Pertencente  á  ce- 
gueira. 

Cegamiento.   m.   (ant.)  Cega- 


CEI 

mento.  V.  Ceguera:  —  (fig.) 
(ant.)  V.  Ceguedad. 

Cegar.  n.  Cegar;  ficar  cego, 
perder  a  vista.  Lumen  ocu- 
lorum  amittere:  —  a.  cegar; 
tirar  a  vista,  fazer  cego  a  al- 
gueiTi,  Exccecare  ■  —  (fig-)  ^6- 
gar;  allucinar  o  entendi- 
mento, a  rasão.  Animum  ex- 
ccecare, mentem  ohccecare:  — 
cegar;  entulhar,  entupir  um 
fosso,  um  23orto,  etc.  Obtu- 
rare, opplcre.  Cegar  los  pa- 
sos, las  veredas;  cegar,  ta- 
par os  caminhos,  as  passa- 
gens. 

Cegarrita,  adj.  ffam.J  Petice- 
go;  Lusciosus,  myops.  A  ce- 
garritas. V.  A  ojos  cegarri- 
tas. 

Cegarro,  rra.  (fam.)  V.  Ce- 
gato. 

Cegatero,  ka.  s.  (ant.)  V.  Ee- 
gaton. 

Cegato,  ta.  adj.  (fam.)  Myope ; 
que  tem  a  vista  curta,  hus- 
ciosus,  a,  um. 

Cegatoso,  sa.  adj.  V.  Cegajoso. 

Ceguda.  /.  (hot.)  V.  Cicuta. 

Ceguecillo.  m.  V.  Ceguezuelo. 

Ceguedad.  /.  Ceguidade,  ce- 
guidão,  cegueira;  privação 
da  vista.  Ccecitas,  atis: — ■ 
(fig.)  ceguidade;  cegueira  do 
entendimento,  alhicinaçâo. 
Animi,  mentis  calcitas. 

Ceguera.  /.  Cegueira;  priva- 
ção total  da  vista.  Cmcitas, 
atis:  —  ophthalmia;  doença 
dos  olhos.  Ophthalmia  lippi- 
tudo. 

Ceguezuelo,  la.  s.  dim.  de  Cie- 
go. Ceguinho. 

Ceguillo.  m.  (ant.)  Ventre  de 
porco. 

Ceguta.  /.  (ant.)  V.  Cicuta. 

Ceiba.  /.  (bot.)  Ceiba;  arvore 
classificada  por  Liuneo  na 
monadelphia  polyandria,  e 
pertencente  á  familia  das 
malvaceas  de  Jussieu.  Bom- 
bax,  acis:  — V.  Alga. 

Ceijupira.  /.  (zool.)  Ceijnpira; 
variedade  de  peixes  eompre- 
hendida  no  grupo  dos  pilo- 
tos do  genero  centronoto, 
que  se  encontra  no  Brazil  e 
é  de  uns  oito  ou  nove  pés  de 
comprido. 

Ceilanita.  /.  (min.)  Ceilanita; 
substancia  pedregosa  e  ne- 
gra, observada  entre  as  tur- 
malinas de  Ceylào. 

Ceillero.  m.  V.  Cillero. 


CEJ 

Ceisombrano.  to.  Versa  de  cão ; 
planta. 

Ceja.  /.  Supercilio,  sobrolho, 
sobrancelha;  os  cabellos  que 
ficam  na  parte  inferior  da 
testa,  acima  das  pestanas. 
Supercilium,  ii: — -  bordaj  ex- 
tremidade :  —  cume ;  parte 
superior  dos  montes.  Montis 
summitas,  cacumen.  Arquear 
las  cejas;  arquear  as  sobran- 
celhas; exprimir  com  o  rosto 
admiração.  Supercilia  erige- 
re,  frontem  contrahere.  Dar 
entre  ceja  y  ceja  (fig.  fam.); 
lançar  em  rosto;  dizer  na 
presença  de  alguém  algu- 
ma cousa  que  lhe  seja  des- 
agi'adavel.  Falam,  aperte,  in 
ore  objurgare.  Hasta  las  ce- 
jas (mod.  and.  fam.);  até 
aos  olhos.  Usque  ad  sum- 
mum, usque  ad  fastidivm. 
Quemarse  las  cejas  (fig. 
fam.);  queimar  as  sobran- 
celhas ou  pestanas;  diz-se 
d'aquelle  que  estuda  muito. 
Enixiuslitterisincumbentem 
defatigari. 

Cejadero,  m.  Cadeia  pequena, 
no  pescoço  das  bestas  de  car- 
ga. Betinacuhim,  i. 

Cejadok.  m.  V.  Cejadero :  — 
Chavelha ;  espiga  de  pau  que 
se  enfia  na  extremidade  do 
cabeçalho  do  carro  ou  car- 
reta. 

Cejar,  n.  Recuar;  diz-se  das 
carruagens,  e  por  extensão 
applica-se  a  tudo  que  retro- 
cede, líetrocedere,  retrogre- 
di,  retrorsum  sedere: —  (fig.) 
recuar,  ceder,  afrouxar.  Ce- 
deré,   ab   incepto   desistere. 

Cejijunto,  ta.  adj.  (fam.)  Que 
tem  as  sobrancelhas  unidas. 
Densis  et  contiguis  supei-ci- 
liis  homo. 

Cejil.  adj.  (ant.)  V.  Concejil. 

Cejin.  m.  (astr.)  Cegino;  es- 
trella de  terceira  grandeza, 
na  constellaçao  de  Boeiro. 

Cejo.  m.  Nevoeiro  sobre  os  rios 
e  os  cumes  dos  montes.  Flu- 
minibus  aut  moiitibus  insi- 
ãens  Iractus  mibium : — (ant.) 
V.  Ceño,  Sobrecejo :  —  V. 
Semblante. 

Cejudo,  da.  adj.  De  sobrance- 
lhas espessas,  carregadas. 
Superciliosus ,  supercilio  pi- 
losus :  —  (ant.)  V.  Ceñudo. 

Cejuela.  /.  dim.  de  Ceja.  Pe- 
quena sobrancelha. 


CEL 


673 


Cejunto,  ta.  adj.  (ant.)  V.  Ce- 
jijunto. 

Cela.  /.  V.  Celda :  —  (ant.)  V. 
Cilla,  Cillero. 

Celacion.  /.  Sellagem;  o  acto 
de  pôr  sellos. 

Celacnea.  /.  (bot.)  Celacnea; 
géneros  de  plantas  gramí- 
neas, composto  de  uma  só 
especie. 

Celada.  /.  Celada;  elmo,  ar- 
madura antiga  de  cabeça. 
Galea,  cassis :  —  parte  da 
chave  da  besta  que  se 
une  á  guarnição  da  mesma. 
Ballistce  clavis,  extremitas 
fulcro  férreo  innitens  :  — 
(mil.)  soldado  de  cavallaria 
que  trazia  celada  ou  elmo. 
Galeatus  eques:  —  (mil.)  ci- 
lada; emboscada  de  gente 
que  se  ¡jõe  em  logar  occulto, 
junto  de  algum  passo  ou  ca- 
minho, para  acommetter  de 
improviso.  Insidia;,  arum: 
—  (fid-)  cilada;  traição  oc- 
culta  que  se  arma  a  alguém, 
engano  encoberto.i'Vaiís,  do- 
lus,  insidice :  —  borgonona  ; 
borguinhona;  peça  da  arma- 
dura antiga  que,  deixando 
descoberta  a  cara,  defendia 
a^cabeça.  Burgundica  galea. 
A  celada  de  bellacos  mejor 
es  el  hombre  2>or  los  pies  que 
por  las  manos  (rif);  é  van- 
tajoso fugir  de  pleitos  e  con- 
tendas. Caer  en  la  celada 
(fr.  fig.);  cair,  ir  dar  na  ci- 
lada. 

Celadamente,  adv.  m.  (ant.) 
Occulta,  escondidamente. 

Celadilla.  /.  dim.  de  Celada. 

Celadolo.  m.  (bot.)  Celadolo; 
¡jlanta  pequena  da  familia 
das  personadas,  indígena  da 
costa  do  Malabar. 

Celador,  ra.  s.  Zelador ;  o  que 
zela,  que  attende,  cuida  de 
alguma  cousa  com  zelo.  Cti- 
rator,  oris: — zelador;  mem- 
bro de  uma  confraria,  etc., 
encarregado  de  fazer  obser- 
var os  estatutos.  Qid  soda- 
litii  leges  et  statuta  adim- 
plenda  curat:  —  sacerdote 
que  cuida  em  que  se  observe 
nos  templos  a  modestia  e  o 
silencio  devido.  Sacerdos  cu- 
rat ormodestice  in  templis  ser- 
vandal :  —  prefeito  de  um 
collegio.  Qvi  in  scholis  pue- 
ros  stuãiis  intentos  esse  cu- 
rat:— de  barrio;  zelador  de 


674  CEL 

bairro,  empregado  de  poli- 
cia. 

Celaduría./.  Emprego  oii  car- 
go de  zelador  de  bairro:  — 
repartioào  do  zelador. 

Celagallo.  m.  (ani.)  V.  Celaje. 

Celaje,  m.  Celagera;  a  còr  que 
apparece,  muda  e  vae  dimi- 
nuindo na  nuvem  ferida  dcs 
raios  do  sol,  etc.  Nubes  orien- 
tis  ant  occidui  solis  radiis 
transversis  splendens: — cla- 
rabóia, janellinlia.  Fenestra 
cancellafa : —  (fiff-J  presagio, 
annuncio.  Presaginm,  ii:  — 
pi.  nuvens  subtis  de  forma 
irregular  e  côr  de  fogo  que 
apparecem  ao  nascer  e  ao 
pôr  do  sol.  Tenues,  gráciles 
nubes  ignicolores,  ad  orhim 
vel  occasum  solis  appareií- 
tes.  Ir  como  rm  celaje;  ir 
como  um  raio,  levar  muita 
velocidade. 

Celajería./.  Agglomeraçào  de 
nuvens.  Romperse  la  celaje- 
ría: dividirem-se  ou  sepa- 
rarem-se  as  nuvens. 

CelÁmen.  m.  (ant.)  V.  Oculta- 
ción. 

Celan,  m.  (zool.)  Celan  espe- 
cie de  arenque. 

Celanita.  m.  (miii.)  Ceylanita; 
substancia  pedregosa. 

Celante,  p.  a.  (ant.)  de  Celar 
e  adj.  Zelante  •,  que  zela. 

CelÁntera./.  (bot.)Y.  Maratia. 

Celantes,  m .  (ant.  philos.J  Ce- 
lantes ;  segundo  nome  indi- 
recto da  primeira  figura  dos 
syllogismos",  compôe-se  de 
uma  proposição  universal 
affirmativa  entre  duas  nni- 
versaes  negativas. 

Celar,  a.  Zelar;  tratar,  pro- 
curar com  zelo.  Officii  par- 
tes studiose  adiviplere:  — 
espreitar,  observar  os  movi- 
mentos c  as  acções  de  algu- 
ma pessoa  pelo  receio  que 
d'ella  se  tem.  Alicujus  actus 
diligentcr  observare,  specu- 
lari:  —  esconder,  encobrir, 
occultar.  Celare :  —  (ant.) 
V.  liezelar:  —  gravar,  es- 
culpir metaes.  Celare: — ze- 
lar, vigiar  os  inferiores  para 
que  cumpram  as  obrigações : 
—  ?í.  zelar;  ter  ciúmes:  — 
r.  (ant.)Y.  Encelarse. 

Celaría./,  (zool.)  Cellaria;  ge- 
nei-o  de  polyperos  que  serve 
de  typo  á  familia  dos  ccUa- 
ricos. 


CEL 

CelÁrico,  ca.  adj.  (zool.)  Cel- 
larico ;  parecido  com  o  ge- 
nero cellaria:  —  m.  pi.  cel- 
laricos;  familia  de  polype- 
ros briozoarios,  composto  de 
um  grande  numero  de  espe- 
cies, todas  marinhas. 

Celastro,  m.  (bot.)  Cellastro; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  ramneas,  cujas  espe- 
cies são  arbustos  da  Ameri- 
ca e  do  Cabo  da  Boa  Es^dc- 
rança. 

Celaurita. /.  (chim.)  Celauri- 
ta ;  palavra  emjjregada  pe- 
los alchimistas  para  desi- 
gnar o  lithargyrio. 

Cela.  /.  Celia;  cubículo,  apo- 
sento de  um  religioso  no  seu 
convento.  Celia,  a'-:- — (fig.) 
celia;  qualquer  casa  peque- 
na:—  celia,  alveolo,  cellu- 
la.  Alvearii  cellula: — (ant.) 
V.  Cámara,  Aposento: — • 
(naid.  ant.)  V.  Camarote. 

Celdilla.  /  Celia;  cavidade 
(mde  as  abelhas  depositam 
o  mel  e  as  larvas: — (anat.) 
cellula;  interstícios  que  of- 
ferecem  as  malhas  do  teci- 
do cellular,  o  canal  medul- 
lar  dos  ossos  longos  e  o  in- 
terior do  corpo  cavernoso  : 
^(bot.)  septo,  repartimento, 
separação. 

Celdillera.  /.  (zool.)  Celdi- 
llieira;  genero  de  mollu^cos, 
composto  de  uma  só  esj^ecie 
que  se  encontra  no  mar  das 
índias.  Seu  tubo  branco  é 
muito  grosso,  e  seu  comi)ri- 
mento  chega  ás  vezes  a  tres 
pés. 

Celdita.  /.  dim.  de  Celda.  Cel- 
lula. 

Celebérrimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Célebre.  Celebérrimo,  muito 
celebre,  famigerado.  Cele- 
berrimus,  valde  cclebris. 

Celebiaxo,  na.  adj.  Celebiano; 
natural  da  ilha  Célebes  :  — 
celebiano;  que  pertence  á 
mesma  ilha. 

Celebójina.  /.  (bot.)  Celebogi- 
na;  genero  de  plantas  eu- 
phorbiaceas,  cujo  typo  é 
um  arbusto  indígena  da  No- 
va Hollanda. 

Celebración.  /.  Celebi-açao; 
acção  e  cífeito  de  celebrar. 
Celebratio,  onis:  —  celebri- 
dade, applauso,  louvor.  Plau- 
sus,  us. 

Celebradamente.  adv.  m.  Ce- 


CEL 

lebr adámente;  com  celebra- 
ção. 

Celebradísimo,  ha.  adj.  svp. 
de  Celebrado.  Celebradíssi- 
mo; muito  celebrado.  Cele- 
berrimvs,  a,  um. 

Celebrador,  RA.  s.  Celcbrador ; 
o  que  celebra  ou  applaude. 

,  Laudator,  oris:—p.  a.  (ant.) 
fasteiro;  o  que  mandava  ce- 
lebrar á  sua  custa  a  festa 
de  algum  santo. 

Celebramiento.  m.  (ant.)  Ce- 
lebra,ção;  acção  e  effeito  de 
celebrar. 

Celebrante,  ^j.  a.  de  Celebrar: 
—  adj.  celebrador;  que  ce- 
lebra. Celebrans,  antis :  — 
TO.  celebrante;  o  sacerdote 
que  celebra  missa.  Sacerdos 
sacrnm  peragens,  vel  pera- 
cturus. 

Celebrar,  a.  Celebrar,  exal- 
tar, louvar  com  applauso, 
engrandecer.  Laudare,  plan- 
dere:  —  celebrar;  solemni- 
sar  com  culto  publico  os 
mysterios  da  religião  e  a 
memoria  de  seus  santos.  Ob- 
servare, colere,  revereri:  — 
celebrar;  sotemnisai*  qual- 
quer acontecimento  profano 
de  importancia.  Rit^,  so- 
lemniter  celebrare:  —  cele- 
brar; dizer  missa,  offerecer 
o  sacrificio  do  altar.  Sacrnm 
peragere :  —  celebrar,  efíe- 
ctuar  algum  contrato. 

Célebre,  adj.  Celebre,  famo- 
so, notável,  memorável.  Cc- 
lebris, e:  —  (fig.  fam.)  ale- 
gre, agradável,  chistoso.  Le- 
pidiis,  facetus. 

Célebremente,  adv.  m.  Céle- 
bremente; com  celebridade. 

Celebrero.  to.  (ant.)  Clérigo 
que  assistia  aos  enterros. 

Celebridad.  /.  Celebridade, 
ap2)lauso,  grande  reputação 
que  obtém  alguma  pessoa 
ou  cousa.  Celebritas,  fama, 
nomen:  —  celebridade,  so- 
lemiiidade,  celebração.  Po7n- 
pa,  magnifica  ostentatio. 

Celebrillo.  ni.dim.  de  Celebro. 

Celebro,  to.  (anat.)  Cerebro 
ou  encephalo :  órgão  central 
que  recebe  as  sensações  com- 
municadas  pelos  cinco  sen- 
tidos, e  as  transmitte  á  po- 
tencia intellectual,  onde  se 
transformam  em  idéas,  juí- 
zos, raciocínios,  volições, 
etc.     Cerebrtim,    i: — (fig-) 


CEL 

cabeça,  prudencia,  juízo,  sa- 
bedoria. Pritdentia,  sapien- 
tia:  —  (fie/.)   cabeça,   imagi- 
uaçào,  phautasia.  Cogitatio, 
phantasia. 
Celeíneas.  /.  pi.  (zool.)  Celei- 
neas;  secçào  de  aves  da  fa- 
milia das  pegas. 
Celema.  /.  (ant.)  V.  Zalema. 
Celemí,  m.  (ant.)  V.  Celemin, 

ua  primeira  accepçào. 
Celemín,  m.  Duodécima  par- 
te da  fanga.  Modius,  ii :  — 
¡jorçào   de   cereal    que   en- 
che a  mesma  medida.  Fm- 
menti  aliusve  rei  similis por- 
tio  modio  mensúrala. 
Celeminada.  /.  (ant.)  Porção 
de  grãos  que  cabia  na  me- 
dida chamada  celemin, 
Celeminero.  m.  (ant.)  V.  Mozo 
de  paja  y  cebada. 

Celeno.  m.  (zool.)  Celeno;  ge- 
nero de  insectos  lepido^^te- 
ros  nocturnos  da  tribu  dos 
phalcnidos :  —  celcuo;  gene- 
ro de  mammiferos  carnívo- 
ros cheiropteros  da  secção 
dos  vespirtilios  parecido  com 
o  genero  estenodermo  c  com- 
posto de  uma  só  especie. 

CelepoeÁceo,  Celepóueo,  Ce- 
leporino.  adj.  (zool.)  Cele- 
poraceo ;  parecido  com  o  ge- 
nero celeporo:  —  m.  pi.  cc- 
poraceos;  ordem  de  jiolype- 
ros  flexíveis,  cujo  typo  é  o 
genero  celeporo. 

Celéporo.  m.  (zool.)  Celeporo 
(cellula  porosa);  genero  de 
polyperos  briozoarios,  com- 
posto de  umas  vinte  espe- 
cies, todas  marinhas. 

Celera.  /.  (ant.)  Ciúme.  Usa- 
va-se  mais  no  plural. 

Celerado,  da.  adj.  (ant.)  Sce- 
lerado,  facinoroso,  malvado. 

Celeramiekto.  m.  (ant.)  V. 
Aceleramiento. 

Celerar.  a.  (ant.)  V.  Acelerar. 

Celekario,  ria.  (ant.)  V.  Mal- 
vado, 

Celeridad.  /.  Celeridade,  li- 
geireza, rapidez,  velocidade, 
promptidâo.  Celeritas,  atis : 
—  celeridade,  agilidade,  vi- 
veza de  movimentos  :  — • 
(mech)  celeridade;  velocida- 
de de  um  movimento,  a  qual 
se  mede  pelo  tempo  que  elle 
emprega  em  correr  certo  ca- 
minho. 

Celerígrado,  da.  adj.  (zool.) 
Celerígrado;    applica-se    a 


CEL 

certos  animaes  cuja  marcha 
é  rápida:  —  7n.pi.  celerígra- 
dos; ordem  de  mammiíeros 
que  comprehende  os  roedo- 
res, por  causa  da  presteza 
de  seus  movimentos. 

Celerímetro.  7n.  (mech.)  Cele- 
rímetro ;  instrumento  que 
adaptado  á  roda  de  uma 
carruagem,  deve  dar  a  me- 
dida do  caminho  que  per- 
correr. 

Celerípedo,  da.  adj.  Celeripe- 
de;  de  pés  ligeiros. 

Celerizo.  ?íi.  (ant.)Y.  Cellerizo. 

Celero.  7n.  (a7it.)  Habitação, 
aposento :  —  (ant.)  Y.  Ci- 
llero. 

Celeeoso,  sa.  adj,  V.  Celerado. 

Celeste,  adj.  Celeste;  que  per- 
tence ao  céu  ou  que  se  con- 
sidera como  fazendo  parte 
d'elle.  CrelestisjC:  —  celeste; 
da  côr  do  céu,  isto  é,  azul 
claro. 

Celestial,  adj.  Celestial,  di- 
vino, do  céu  empíreo.  Cales- 
tis,  e:  —  (fiff.)  celeste,  per- 
feito, agradável.  Gratumju- 
cu7idum:  ■ —  (iron.)  estólido, 
fatuo,  néscio.  íS7  oZ/dMs,  a,  um. 

Celestialmente.  adv.  ??i.  Celes- 
tíalmente;  de  um  modo  ce- 
lestial. Ccelitus:  —  celestial, 
divinamente.  Divinitus. 

Celestina.  /.  (bot.)  Celestina; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  corymbíferas,  cujas 
especies  são  notáveis  pela 
bella  côr  azul  celeste  de  suas 
flores :  —  (min.)  celestina ; 
nome  dado  a  uma  \aiiedade 
de  sulj^hato  de  estronciana, 
por  causa  de  sua  bella  côr 
azul  celeste. 

Celestínico,  ca.  adj,  (min,)  Ce- 
lestinico;  que  contém  celes- 
tina.^ 

Celestino,  na.  s,  Celestino; re- 
ligioso da  ordem  de  S.  Ber- 
nardo, reformada  pelo  ])apa 
!S.  Pedro  Celestino. 
Celeto.  m.  (zool.)  Celeto  (que 
tem  uma  hernia);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetráme- 
ros da  familia  dos  curculió- 
nidos, composto  de  urna  só 
especie  oriunda  du  Brazil. 
Celeústica.  /.  (nil.)  Celens- 
tica;  arte  de  transraittir  or- 
dens por  meio  de  sons  mar- 
ciacs. 
Celeusticamente.  acZL'.«2.('?;u7.J 
Conforme  a  celeústica. 


CEL  675 

Celfo.  m.  V.  Cefo. 

Celia.  /.  (ant.)  Célia;  bebida 
feita  de  trigo,  á  maneira  da 
cerveja. 

Celíaco,  ca.  adj,  (anai.  e  7ned.) 
Celíaco;  que  pertence  aos 
intestinos  ou  ao  ventre.  Ar- 
teria celíaca;  artería  celíaca 
ou  opisto-gastrica.  Flujo  ce- 
líaco; fluxo  celíaco,  díarrliéa 
perigosa. 

Celibato,  m.  Celibato;  estado 
de  solteiro.  Ccelibatus,  a,  um : 
—  adj.  (fam.)  celibato,  céli- 
be, solteiro.  Ca'lebs,  ibis. 

Celibatón,  to.  Celibatário  de 
idade  avançada  que  se  con- 
serva solteiro  e  não  pensa 
em  casar-se. 

Célibe,  m.  Célibe.  V.  Celibato, 
Soltero. 

Célico,  ca.  adj.  (poet.)  Célico. 
V.  Celeste,  pertencente  ao 
céu.  Coelestis,  a;thereus. 

Celícola,  m,  (poet.)  Celícola; 
habitante  do  céu. 

Celidea./.  (bot,)  Celidea;^nc- 
mona  côr  de  rosa. 

CelidrogbafÍa./.  (astr.)  Cclido- 
graphi  a;  descripçào  das  man- 
chas dos  planetas. 

CelidogrÁfico,  ca.  adj.  Celido- 
graphico;  que  se  refere  á  ce- 
lidographia. 

Celidógrafo.  to.  (astr.)  Celído- 
grapho;  o  que  descreve  as 
manchas  dos  planetas. 

Celidonia.  /.  Celidonia;  gene- 
ro de  plantas,  classificado 
por  Líiiueo  na  polyaudria 
monogynia,  e  pertencente  á 
familia  das  papaveráceas  de 
.lussieu.  Chelídoniuia  majus: 
■ — 7nenor ;  celidonia  menor; 
])lanta  vivaz,  pertencente  á 
familia  das  rainunculaceas 
de  Jussieu.  Ranunculus  fi- 
caria. 

Celidokio,  ia.  adj.  V.  DoTdgal. 

Celidueña.  /.  (bot.)  V.  Celido- 
7iia. 

Celifo.  m.  (zool.)  Celypho;  ge- 
nero de  insectos  dípteros 
bracoceros,  da  familia  dos 
athericeros. 

Celillo.  to.  dím.  de  Celo. 

Ck-li^a./.  (zool.)  Celina;  gene- 
ro de  insectos  lepidópteros 
da  familia  dos  nocturnos:  — 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentamcros,  da  familia 
dos  liy  drocantharos,  compos- 
to de  tres  especies. 
Celindrate.  7n.  Guisado  feito 


676 


CEL 


com  coentros.  Obsofiium  co- 
riandro  conditum. 
Celitas.  s.  pi.  (rd.)  Celitas; 
religiosas  allemâs  cuja  oc- 
cupação  princijíal  consistia 
em  enterrar  os  mortos. 
Celmisia.  /.  (bot.)  Celmysia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compostas,  tribu  das 
eupathoricas,  que  compre- 
hende  duas  especies  herbá- 
ceas. 

Celo.  m.  Zelo;  empenho  soli- 
cito em  procurar  o  bem  e 
commodo  de  alguém.  Zelus, 
máxima  cura:. —  zelo,  cui- 
dado pela  gloria  de  Deus  e 
bem  das  almas :  —  Zelus,  i : 
—  cio;  desejo  de  copula  que, 
sentem  os  animaes  em  certa 
epocha  do  anno.  Libidinis 
testus,  ardor :  —  pi.  zelos ; 
ciúmes  amorosos.  Zelotypia, 
zelus.  Dar  celos;  dar  causa 
a  ciúme.  Zelotypiam,  metam 
incutere.  Pedir  celos;  arguir 
de  infidelidade  a  alguém. 
Amatitem  objurgare,  de  infi- 
delitate  arguere. 

Celocasia.  f.  (bot.)  V.  Coloca- 
sia. 

Celogástkico,  a.  adj.  (anat.) 
Celogastrico ;  que  tem  órgãos 
de  masticaçào  com  um  eso- 
phago  muito  curto  e  um  in- 
testino simples. 

Celojía.  /.  (ant.)  V.  Celosía. 

Celoria.  /.  (med)  Celoma;  ul- 
cera circular  da  cornea. 

Celon.  adj.  Diz-se  do  rouxinol 
que  se  apanha  nos  mezes  de 
maio  e  aljril,  para  o  differen- 
çar  do  que  se  apanha  nos 
mezes  de  julho  e  agosto  :  — 
(naut.)  embarcação  de  dous 
remos  muito  ligeira. 

Celonito.  m.  (zool.)  Celonytho ; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  hymenopteros,  e  da  fa- 
milia dos  diplopteros,  cuja 
única  especie  se  enconti'a  no 
meio  dia  da  Europa. 

Celopéltido.  7n.  (zool.)  Celo- 
peltido;  genero  de  serpentes. 

Celópneo,  nea.  adj.  (zool.)  Ce- 
lojDneo;  qualificação  dos  ani- 
maes cujos  órgãos  respira- 
torios consistem  em  uma  ca- 
vidade pulmonar :  —  m.  pi. 
colopneos;  familia  de  mol- 
luscos  gasterópodos. 

Celorinco,  ca.  adj.  (zool.)  Ce- 
lorinco  (bico  ôco);  qualifica- 
ção  de   certos   peixes   que 


CEL 

têem  um  focinho  deprimido 
sobresaíndo  á  boca. 
Celorizo,  adj.  (anat.)  Celorhi- 
zo;  diz-se  dos  dentes  cujas 
raizes  são  ocas. 
Celosamente,  adv.  Zelosamen- 
te; com  zelos,  com  ciúmes. 
Celosía./,  (bot.)  Gelosia  (bri- 
lhante); genero   de  plantas 
conhecidas  vulgarmente  pe- 
lo nome  de  amarantho. 

Celosía.  /.  Grelosia;  ralo,  ro- 
tula de  fasquias  de  madei- 
ra. Clilathri,  cancelli,  fenes- 
trw  aptati. 

Celosiado,  da.  adj.  (braz)  Ge- 
losiado ;  diz-se  do  escudo  e 
das  peças  principaes  cober- 
tas de  basteies  ou  lanças  en- 
trelaçadas em  aspa,  como  as 
gelosias. 

Celósico,  ca.  adj.  (bot.)  Celo- 
sico;  que  se  parece  com  o 
genero  celosía: — /.  ijl.  ce- 
losicas;  tribu  de  plantas  da 
familia  das  amaranthaceas, 
cujo  typo  é  o  genero  celosia. 

Celoso,  sa.  adj.  Zeloso;  que 
tem  zelo,  que  se  porta  cora 

'  zelo.  Zelotypus,  zelo  agita- 
tus:  — V.  Èeceloso:  —  adj. 
(naut.)  diz-se  da  embarcação 
que  tomba  ou  dá  a  borda 
com  facilidade: — zeloso, ciu- 
mento. 

Celosómeos.  m.  pi.  (physiol.) 
Celosomeos;  familia  de  mons- 
tros unitarios  da  ordem  dos 
authoritos,  caracterisados 
pela  existencia  de  uma  iier- 
nia  abdominal  mais  ou  me- 
nos extensa,  e  complicada 
sempre  com  diversas  ano- 
malias dos  membros,  dos  ór- 
gãos genito-urinarios,  e  mes- 
mo do  tronco. 

Celosomia.  /.  (physiol.)  Celo- 
somia;  monstruosidade  por 
hernia  abdominal. 

Celosómico,  ca.  adj.  (physiol.) 
Celosomico;  relativo  á  ce- 
losomia. 

Celósomo.  m.  (physiol.)  Celo- 
somo;  genero  de  monstros 
da  familia  dos  celosomeos 
caracterisados  por  uma  her- 
nia abdominal,  lateral  ou 
media  com  falta  de  sterno. 

Celospérmeo,  EA.  adj.  (bot.) 
Celospermeo  (semente  oca); 
qualificação  das  plantas  cuja 
albumen  é  encurvado  desde 
a  base  até  ao  vértice :  — /. 
pi.  celospermeas;  familia  de 


CEL 

plantas  da  ordem  das  um- 
belliferas  que  comprehende 
as  que  têem-  o  albumen  cur- 
vo desdo  a  base  até  ao  ver- 
tice. 
Celostomía. /.  (med.)  Celosto- 
mia;    vicio    da    voz    pouco 
clara. 
Celotipia.  /.  Zelotypia ;  ciúme, 
zelo,  desconfiança  da  pessoa 
que  se  ama.  Zelotypia,  ce. 
Celotomía.  /.   (med.)    Celoto- 
mia;  operação  para  a  cura 
das    hernias    inguinaes :  — 
celotomia;  castração  pela  li- 
gadura dos  vasos  spermati- 
cos. 
Celotómico,  ca.  adj.  Celotomi- 
co;  concernente  á  celotomia. 
Celsia./.  (bot.)  Celsia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
escrophularineas,    composto 
de  umas  vinte  especies. 
Celsitud,  m.  Celsitude,  alteza, 
elevação.  Celsitado,  inis:  — 
celsitude;    tratamento    que 
antigamente  se  dava  ás  pes- 
soas reaes.  V.  Alteza. 
Celso,   sa.   adj.    (ant.)  'Celso. 

V.  Escelso. 
Celta.   adj.   Celta;   habitante 
de  uma  parte  da  Gallia  an- 
tiga. Celta,  ce. 
Celtibérico,  Celtiberio,  Cel- 
tíbero, A.  adj.   Celtibérico, 
celtiberio,    celtibero;    habi- 
tante  da  Celtibeiúa.    Celti- 
her,  celtibericus. 
Celticismo.  m.  Y.  Celtomania. 
Céltico,  ca.  adj.  Céltico;  dos 
celtas,  ou  que  lhes  pertence. 
Celtomania./.  Celtomania;  at- 
tribuição  systematica  da  ori- 
gem das  linguas  ao  idioma 
céltico. 
Celtomano,  na.  adj.  Celtoma- 
no;    que    está-  possuido    da 
celtomania.  i  • 

Celtre.  m.  (ant.)  V.  Acetre. 
Célula.  /.  Cellula;  pequena 
cavidade.  Celbda,  ce.- — (bot. 
e  zool.)  Y.  Celdilla. 
Celulado,  da.  adj.  (zool.)  Cel- 
lulado;  que  está  disposto  em 
forma  de  cellula:  —  cellu- 
lado;  qualificação  de  uma 
concha  univalve,  cuja  cavi- 
dade está  dividida  em  va- 
rias cellidas  por  outros  tan- 
tos partimentos: — m.pl.  cel- 
lulosos;  familia  de  polype- 
ros,  que  comprehende  as 
especies  cujos  polypos  estão 
adherentes    unicamente     a 


CEM 

uma  cellula  cornea  ou  cal- 
carea,    communicando    com 
os  demais  tão  somente  por 
meio  de  uma  túnica  exterior 
delgada,  ou  por  certos  poros 
que  ha  nas  suas  paredes. 
Cklular,    Celulario,   ia.   aãj. 
(anat.  e  hot.)  Cellular;  com- 
jjosto  de  cellulas. 
Celularitos.  m.  pi.  (zool.)  Cel- 
lularythos;    polyperos    fos- 
seis do  genero  cellaria. 
Celuliforme.  adj.  (bot.  e  zool.) 
Celluliforme;  que  tem  a  for- 
ma de  cellula. 
Celulitela.  /.  (zool.)  Celluli- 
tela  (cellula  de  tela);  espe- 
cie de  arachnides  que  fiam 
uma  teia  fechada  em  forma 
de  cellula. 
Celulosidad.  /.  Cellulosidade; 

conjuncto  de  cellulas. 
Cella. /.  (ant.)Y.  Celda. 
Cellenca./,  (ant.)  Prostituta; 

mulher  jíublica. 
Cellenco,  ca.  adj.  (fam.)  Debi- 
litado, cansado,  velho,  fraco. 
Senex,  senio  confedus. 
Cellerer,  Cellerizo,  za.  culj. 
(aiif.)Y.  Cillero  ou  cillerero. 
Cellero.  (ant.)  V.  Cillero. 
Cellisca.  /.  (ant.)  V.  Ventisca. 
Cello,  m.  Arco  de  ferro  para 
segurar  as  aduellas  das  va- 
silhas. 
Cémbalo,  m.  V.  Clave. 
Cemeellina./.  Corno  de  veado. 
Cembro.   m.   Cembro;   especie 
de  pinheiro  dos  Alpes  e  do 
Delphinado. 
Cementación.  /.  (chim.)  Cemen- 
tação;    modificação   de   um 
corpo  pela  acção  do  calor  e 
de  urna  substancia  chamada 
cemento. 
Cementador,  ra.  adj.  (ant.)  V. 

Cimentador. 
Cementar,  o.  (chim.)   Cemen- 
tar; fazer  a  cementação:  — 
(ant.)  V.  Cimentar. 
Cementatório,  ría.  adj,  Cemen- 
tatorio;  que  pertence  á  ce- 
mentação. 
Cementerial,  adj.  Cemiterial; 

pertencente  a  cemitério. 
Cementerio,  m.  Cemitério ;  cam- 
po onde  se  enterram  os  mor- 
tos. Coimeterium,  ii. 
Cemento,  m.  (ant.)  V.  Cimien- 
to:— Y.  Argamasa: — (chim.) 
cemento;  composição  de  saes 
ou  outras  materias  em  que 
se  envolve  algum  metal,  a 
fim  de  o  purificar  ou  redu- 
86 


CEN 

zir  ao  estado  que  se  deseja: 

—  (zool.)  cemento;  urna  das 
substancias  que  formam  os 
dentes  dos  mammiferos. 

Cementoso,  sa.  adj.  (chim.)  Ce- 
mentoso; que  tein  os  cara- 
cteres do  cemento. 

Cemono.  m.  (zool.)  Cemono;  ge- 
nero de  insectos  hymeno- 
pteros. 

Cempellar.  n.  (ant.)  Trabalhar 
sem  descanso: — V.  Porfiar. 

Cena./.  Cea  ou  ceia;  acção  de 
ceiar.  Ccencmdi actiis : — ceia; 
comida  ultima  do  dia.  Cir- 
na, nocturnum  epvlum:  — 
(ant.)  V.  Escena:  —  del  rey; 
ceia  do  rei;  tributo  que  se 
pagava  joara  a  mesa  do  rei. 
Mas  mcctó  la  cena  que  sanó 
Aviccna  (rif.);  mais  a  ceia 
matou,  que  Avieena  sarou: 

—  á  oscuras  (fr.).  V.  Cenar. 
CenÁbar.  m.  (ant.  min.)  V.  Ci- 
nabrio. 

Cenáculo,   m.  Cenáculo;    sala 
onde  Jesus  Christo  celebrou 
a  ultima  ceia.  Caniaculum,, 
i: — cenáculo;  casa  de  jan- 
tar dos  antigos. 
Cenacho,  m.  Alcofa;  especie  de 
cesto  de  esparto.  Sporta;  ge- 
mís. . 
Cenada.  /  (ant.)  Comida,  sus- 
tento. 
Cenadal.  7)?.  (ant.)  Y.  Cenagal. 
Cenador,  m.  Aquelle  cuja  prin- 
cii)al  comida  é  a  ceia.  Qni 
co'uat:  —  caramanchel.  Cw- 
naculum,   lociis   inviridario 
arboribns  vitibusqne  circum- 
clausus. 
Cenagal,   m..   Atoleiro;   lama- 
çal, lameiro.  Cnmosus,  hiiu- 
lentus  locus.  Meterse  en  iin 
cenagal   ó  salir  de   él  (fig. 
fam");  metter-se  em  um  ato- 
leiro ou  saír  d'elle;  metter- 
se    em    negocio    difficil,   ou 
saír-sc  bem  do  mesmo,  liem 
dífiicilem  aggredi,  vel  e  re 
•  dljficili  se  expediré. 
Cenagoso,  sa.  adj.  Cenoso,  la- 
macento; cheio  de  lodo,  de 
lamo.    Ca'nosus,   lutvlrnlus: 
■ — (fig.)  torpe,  immundo,  as- 
queroso. 
Cenanjiano,  na.  adj.  (Ijot.)  Cc- 
uaugiano;    jiarecido   com   o 
genero    cenangio:  —  m.   pl. 
cenangianos;  familia  de  co- 
gumelos pirenomicetos,  cujo 
typo  é  o  genero  cenangio. 
Cenanjio.  m.  (bot.)  Cenangio 


CEN 


677 


(vaso  fundo) ;  genero  de  co- 
gumelos pirenomicetos,  ca- 
racterisados  por  terem  um 
receptáculo    membranoso    e 
coriáceo,  que  é  fixo  no  cen- 
tro, ou  provido  de  um  pe- 
dúnculo, mas  sempre  muito 
pequeno. 
Cenar,  a.  Ceiar;  comer  alguma 
cousa   á  noite.    Ccenare:  — 
m.  (ant.)  Y.  Cena.  Cenar  á 
oscuras;   ceiar  ás  escuras; 
diz-se  do  que  por  avareza  se 
priva  das  commodidades  da 
vida.  Sordidvs,   prceparcus 
homo.  Mas  vale  un  no  cena 
que    cien    Avicenas    (rif.); 
mais  vale  a  hygiene  que  a 
medicina. 
Cenarreno.  m.  (bot.)  Cenarre- 
no   (macho    inútil);    genero 
de  plantas  da  familia  das 
proteaceas,   cuja   única   es- 
pecie é  uma  arvore  de  ta- 
manho   mediano,    indígena 
da  terra  de  Van-Diemen. 
Cenca.  /.  (p.  P.)  Y.  Cresta. 
Cencapa.  /.  (p.   P.)  Cabresto 
para  os  carneiros,  no  Perú. 
Cencellar.  a.  (ant.)  V.  Cince- 
lar. .    ' 
Cenceña.  /.  (ant.)  Pão  ázimo. 
Cenceño,  ña.  adj.  Esgalgado  ; 
magro,    delgado.     Glacilis, 
le :  —  (ant.)  ázimo,  azymo  ou 
asmo;  nao  levedado.  Pañis 
azymus. 
Cencerra.  /.  V.   Cencerro :  — 
(art.)    despertador ;     ferros 
presos  a  um  cordel,  que  nos 
moinhos  cáera  sobre  a  ¡aedra 
para   avisar  que  ó  preciso 
grão  para  moer. 
Cencerrada,  f.  (fam.)  Choca- 
lhada, matinada;  bulha  com 
chocalhos,  campainhas,  etc. 
Plurium  simul  crotalorum, 
tintinnabidorumque    strepi- 
tus,  sonitus. 
Cencerrado,  da.  adj.  (ant.)  Y . 

Encencerrado. 
Cencerramiento.  m.  Y.  Cencer- 
reo. 
Cencerrar.  n.  Y .  Cencerrear. 
Cencerreadou.   m.   O  que   faz 

matinada. 
Cencerrear,  n.  Chocalhar;  ííí- 
zer  som  com  chocalhos.  Tin- 
nire,  tintinnire  crotalis,  iin- 
tinnabidis  strepere:  —  (fig. 
fam.)  arranhar;  tocar  mal 
um  instrumento :  diz-se  quasi 
sempre  quando  se  falia  de 
instrumentos  de  corda.  Che- 


678 


CEN 


lyn  hispanicam  inscite  pul- 
sare :  -^  (fig.  fam.)  ranger ; 
fallando    das    portas.    Bem 
quamvis  ohstrepere. 
Cencerreo,    vi.     Chocalhada; 
ruido  que  fazem  os  choca- 
lhos. Plarium  simul  tiniin- 
nábulorum,  crotalorwn,  stre- 
pitus. 
Cencerril,  adj.  (ant.)  Perten- 
cente ao  chocalho. 
Cencerkilla.  /.  dim.  de  Cen- 
cerra. 
Cencerkillo.  m.  dim.  de  Cen- 
cerro. 
Cencerkion.  7)1.  (ant.)  V.  Cer- 
rión. 
Cencerro,  m.  Chocalho;  espe- 
cie de  campainha  cylindriea 
de  cobre  ou  ferro  que  se  põe 
ao  pescoço  do  gado:  Tintin- 
nabulum,  i:  —  zumbón;  cho- 
ca ;  chocalho  gvímde.Bomli- 
lans  tintinnahulum.  A  cencer- 
ros tapados  (loc.  adv.  fam .); 
á     surdina,     secretamente. 
Ciam  secreto : — (fiff-J  choca- 
lho ;  instrumento  desafinado : 
— V.  Esquita.  Aunque  mi  sue- 
gro sea  bueno  no  quiero  per- 
ro con  cencerro  (rif.j;  antes 
que  cases  olha  o  que  fazes. 
Cencerrón,  m.  Rabisco;  uvas 
que  por  descuido  remanece- 
ram  na  vinha.  Racemus,  bo- 
trus  post  vindemiam  inven- 
tus. 
Cencerruno,  jía.  adj.  V.   Cen- 
cerril. 
Cencido,  da.  adj.  Applica-se  á 
pastagem  ou  terra  que  não 
está  calcada.  Incalcata  hu- 
mus. 
Cencío,  ia.  adj.  V.  Cencido. 
Cencramo.  m.  (zool.)  V.  Pavo. 
Cencris,  Cencro.  m.  (bot.J  Cen- 
chris;  cenchro  (milho);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
gramíneas,  cujas  especies  sao 
indígenas  dos  paizes  quen- 
tes: —  (zool)  cenchris;  espe- 
cie de  cobra,  congenere  da 
giboya,  que  tem  o  ventre  sal- 
picado de  pintas  similhantes 
aos  graos  de  milho. 
Cencrojia.  /.  (zool.)  V.  Hipo- 
meces. 
Cendal,  m.  Sendal;  tecido  ra- 
ro. Tela  sérica,  aut  byssina: 
— V.  Barbas  da  penna :  — 
(ant.)  sendal;  guarnição  de 
vestidos:  —  (poet.)  sendal; 
liga  da  meia:  — pl.  algodões 
de  tintureiro.  Tomenta  atra- 


CEN 

mento  infusa,  illita:  —  sen- 
dal; véu  fino :  — (naut.)  fus 
ía;  embarcação  mui  compri- 
da regularmente  ai'mada  eni 
guerra. 
Cendea.  /.  Eeuniào  de  muitas 
aldeias  em  communas,  na 
Navarra  hespanhola. 
Cendolilla.  /.  (ant.)  Rapariga 

de  pouco  juízo,  presumida. 
Cendra.  /.  (art.)  Copel iia;  vaso 
feito  de  certa  massa  em  que 
entram  cinzas,  para  afinar 
oiro  e  prata.  Masso  ex  cine- 
ribus    quibusdam   compacta 
depurando  argento.  Ser  una 
cendra  ó  vivo  como  una  cen- 
dra (fr.  fam.);  ser  vivo  co- 
mo um  azougue.  Irrequieto 
vigore  et  agilítate  esse,  prom- 
ptum,    ex])editum,    argilem 
esse:  —  (zool.)  V.  Ardilla. 
Cendrada.  /.  V.  Cendra. 
Cendradilla.  V.  Galeme. 
Cendradísimo,  jia.  adj.  sup.  de 
Cendrado.     Cendradissimo; 
pm'issimo. 
Cendrado,  da.  adj.  (fig.  ant.) 

Cendrado,  puro,  limpo. 
Cendrar,  a.  (ant.)Y.  Acendrar. 
Cendrieta.  /.  (bot.)   Cendrie- 
ta;  um  dos  nomes  vulgares 
da  cineraria. 
Cenefa.  /.    Sanefa;   peça    de 
cortinado  que  atravessa  so- 
bre as  cortinas.  Limbus,  fim- 
bria :  —  lista   do  meio   das 
casulas;  costuma  ser  de  pan- 
no diiierente  das  dos  lados. 
Faseia  médium  planetoi  oc- 
cupans. 
Cenegal.  in.  V.  Cenagal. 
Cenesxla./.  (med.)  Ceuesthesia ; 
sensibilidade  geral  do  corpo 
humano. 
Cenia.  /.    (bot.)  Cenia   (òco); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  comijostas  senecioni- 
deas,  que  coraprehende  dez 
especies. 
Cenicero,  m.  V.  Cenizero. 
Ceniciento,  ta.  adj.  V.   Ceni- 

ziento. 
Cenismo.    m.    (lit.)    Cenismo; 

mistura  de  dialectos. 
Cénit,  m.  (astr.)  Zenith;  pon- 
to imaginario  da  esphera  ce- 
lestial, perpendicular  á  nos- 
sa cabeça.  Cosli  punctum  ca- 
ptiti  ad  ijerpendiculum  im- 
minens. 
Ceniza.  /.  Cinza;  pó  que  fica 
de  um  corpo  queimado.  Ci- 
nis,  eris: — (pint.JY.  Cerna- 


CEN 

da :  — pl.  cinzas ;  restos,  reli-  • 
quias  dos  mortos.  Cadaverum 
cineres,  i'eliquice :  —  azul  ó 
cenizas  azules  (min.);  cinza 
azul,  oxydo  de  cobre  pre- 
cipitado da  dissolução  d'este 
metal,  por  via  da  potassa 
liquida,  e  conservando  al- 
guma agua  que  lhe  dá  uma 
cor  azul.  Carbones  cupri  et 
caleis.  Escribir  en  la  ceniza. 
V.  Escribir  en  la  arena. 
Hacer  ceniza  ó  cenizas  algu- 
na cosa  (fr.  fig.  fam.);  fazer 
uma  cousa  em  cinzas;  des- 
trui-la ou  dissipa-la  inteira- 
mente. Rem  funditus  everte- 
re.  Hacer  cenizas,  reducir  á 
cenizas,  ó  convertir  en  ceni- 
zas una  cosa;  fazer  em  cin- 
zas, reduzir  a  cinzas  ou  con- 
verter em  cinzas;  destruir, 
arruinar  reduzindo  a  partes 
diminutas.  Diruere,  commi- 
nuere.  Poner  la  ceniza  en  la 
frente  á  alguno;  dar  sota  e 
az  a  alguém  ;  vencer  alguém 
excedeudo-o  em  habilidade 
ou  convencendo-o  em  algu- 
ma disputa.  Quempiam  vir- 
tute  vel  disputando  superare. 

Cenizal.  m.Y.  Cenizero : —  adj. 
cinerario ;  pertencente  á 
cinza. 

Cenizero.  m.  Cinzeiro;  sitio  on- 
de se  recolhem  cinzas.  Cine- 
rarium,  ii: — cinzeiro;  o  que 
vende  cinzas  :  —  (art.)  cin- 
zeiro; uma  das  partes  prin- 
cipaes  do  forno. 

Ceniziento.  adj.  Cinzento;  de 
cor  de  cinza.  Cinereus,  a, 
um :  —  cinzento ;  cheio  ou 
coberto  de  cinzas. 

Cenizo,  za.  adj.  V.  Ceniziento. 

Cenizoso,  sa.  Cinerario,  cine- 
reo,  cinzento ;  cheio  de  cinza, 
côr  de  cinza.  Cinerosus,  ci- 
neraceus.  Luz  cenizosa  (os- 
trón.); luz  cinzenta;  luz  da 
lua  nova. 

Cenoria.  /.  (ant.)  V.  Cenobio. 

Cenobial,  adj.  (ant.)  Cenobí- 
tico;  pertencente  ao  cenobio 
ou  á  vida  religiosa. 

Cenobiarca,  m.  (reí.)  Cenobiar- 
cha ;  superior  dos  cenobitas. 

Cenobio,  m.  (ant.)  Cenobio.  V. 
Monasterio: — (bot.)  cenobio 
(vide  commum);  genero  de 
fructo  regular. 

Cenobionario,  xa.  adj.  (bot.)  Ce- 
nobiario;  que  tem  os  cara- 
cteres do  cenobio. 


GEN 

Cenobioneo,  ea.  adj.  (bot.)  Ce- 
nobioneo;  qualificação  de  um 
fructo  parecido  com  o  ceuo- 
bio,  e  que  só  se  difieren  ceia 
do  mesmo  por  ter  o  jiericar- 
po  adherido  a  um  eixo  sa- 
lientC;  como  se  ■verifica  na 
CYnoglosa  officinal. 

Cenobita,  m.  fant.J  Cenobita; 
o  que  professa  a  vida  mo- 
nástica :  —  (zool.)  cenobita ; 
genero  de  crustáceos  perten- 
centes á  ordem  dos  decapo- 
dos. 

Cenobítico,  ca.  adj.  (ant.)  Ce- 
nobitico;  pertencente  ao  ce- 
nobio. 

Cenobitismo,  m.  Cenobitismo; 
methodo  de  vida  posto  em 
pratica  pelos  cenobitas,  sys- 
tema  cenobitico;  caracter, 
modo,  ar,  cousa  peculiar  dos 
cenobitas. 

Cenococo.  m.  (bot.)  Cenocôco 
(semente  vazia);  genero  de 
cogumelos  que  crescem  na 
superficie  da  terra  ou  nas 
madeiras  podres,  e  sào  for- 
mados de  glóbulos  muito  pe- 
quenos, geralmente  ocos,  e 
de  um  aspecto  simiihante  ao 
carvão. 

Cenogax.  m.  (ant.)  V.  Cenagal. 

Cenogonio.  m.  (bot.)  Cenogonio 
(geração  conimum);  genero 
de  plantas,  typo  da  tribu  das 
cenogonias  e  da  familia  das 
bixaceas,  composto  de  uma 
só  especie  que  cresce  na  cor- 
tiça das  arvores  nas  regiões 
intertropicaes :  —  adj.  ceno- 
gonio ;  parecido  com  o  genero 
cenogonio: — /.  pi.  cenogo- 
nias; tribu  de  plantas  da  fa- 
milia das  bixaceas,  cujo  ty- 
po é  o  genero  cenogonio. 

Cenógono.  adj.  (¿ool.)  Ceno- 
gono  (geração  commnm); 
qualificação  de  um  animal 
que  ao  reproduzir-se  é  umas 
vezes  ovíparo  e  outras  viví- 
paro. 

Cenogil.  m.  Jarreteira;  liga 
para  atar  as  meias.  Pcrisce- 
lis,  faseia  cruralis. 

Cenojoso,  sa.  adj.  (ant.)  V.  Ce- 
nagoso. 

Cenolbolo JiA. /.  Cenolbologia; 
parte  da  economia  politica, 
cujo  fim  é  a  conveniencia 
publica. 

Cenolbolójico,  ca.  adj.  Cenol- 
bologico;  que  é  concernente 
á  cenolbologia. 


CEN 

Cenolofio.  m.  (bot.)  Cenolo- 
phio;  genero  de  plantas  da 
familia  das  umbelliferas, 
tribu  das  secelideas,  com- 
posto de  uma  só  especie  her- 
bácea. 

Cenolofo.  m.  (bot.)  Cenolopho 
(crista  inútil);  genero  de 
¡ílantas  da  familia  das  esci- 
tomiueas,  cnja  única  espe- 
cie é  indígena  das  Célebes 
e  pouco  conhecida. 

Cenologo.  m.  Cenologo;  que 
se  occujía  da  cenologia. 

Cenolojia./.  (jp7»/s.J  Cenologia ; 
sciencia  do  vacuo:  —  (med.) 
cenologia;  conferencia  entre 
facultativos  para  assumptos 
scientificos. 

Cenolójico,  ca.  adj.  Cenologi- 
co;  que  é  concernente  á  ce- 
nologia. 

Cenomia./.  (zool.)  Cenomia;  ge- 
nero de  dípteros. 

Cenóhuce.  m.  (bot.)  Cenomice 
(cogumelo  vazio);  genero  de 
lichens,  ty]io  da  família  das 
cenomíceas. 

Cenomíceo,  ea.  adj.  (bot.)  Ce- 
nomiceo;  simiihante  ou  re- 
lativo ao  genero  cenomice: 
— /.  pi.  cenomiceas;  família 
de  lichens,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero cenomice. 

Cekopegias.  /.  pi.  Scenopegias ; 
festas  dos  Tabernáculos  que 
os  hebreus  celebram  com 
muita  solemnidade.  Sceno- 
pegia,  arum. 

Cenopledra./.  (7)o/*.j  Cenopleu- 
ra;  genero  de  plantas. 

Cenópodo.  m.  (bot.)  Ceuopodo 
(pé  commum);  embryào  das 
sementes  monocotyledoneas, 
cuja  radícula  tein  a  forma 
de  pé. 

Cenoquilo.  m.  (zool.)  Ceuochi- 
lo;  genero  do  coleópteros. 

Cenoranfo.  m.  (zool.)  Ceno- 
rampho,  família  de  pássaros 
que  comprehende  os  trepa- 
dores de  bico  grosso  e  ôco. 

Cenoria.  /.  (aní.J  V.  Zanaho- 
ria. 

Cenortolojia.  /.  Cenortholo-, 
gia;  perfeição  geral  do  dis- 
curso. ' 

Cenosia./.  (zool.)  CenosiafcoíK- 
mum);  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  dípteros,  divisão 
dos  brachoceros  e  da  famí- 
lia dos  athericeros,  compos- 
to de  umas  vinte  e  seis  es- 
pecies. 


CEN 


679 


Cenosis.  /.  (med.  ant.)  Cenóse; 
evacuação,  depuração. 

Cenoso,  sa.  adj.  (ant.)  V.  Ce- 
nagoso. 

Cenotafio.  m.  Cenotaphío ;  mo- 
numento erigido  em  memo- 
ria de  uma  pessoa  illustre. 
Cenota])Tiium,  ii. 

CenotÁlamo,  ma.  adj.  (zool.) 
Cenothalamo  (leito  com- 
mum); qualificação  dos  li- 
chens cujos  conceptaculos 
são  da  mesma  natureza  que 
a  substancia  foliácea: — m. 
pi.  cenothalamos;  secção  de 
lichens,  que  comprehende 
aquel  les  cujo  caracter  fica 
expresso. 

Cenote,  m.  (p.  A.)  Abertura  ou 
cova  n'um  penhasco  pelo 
fundo  da  qual  passa  agua. 

Cenótico,  ca.  adj.  (med.  ant.) 
Cenotico:  evacuante  muito 
enérgico:  —  (bot.)  cenotico; 
qualificação  dos  filamentos 
fructíferos  quando  se  re- 
únem formando  o  cogumelo. 

Cenotrokospermo,  ma.  adj.  (bot.) 
Cenotrophospermo  (semente 
que  se  alimenta  em  commum); 
qualificação  que  se  applica 
ás  plantas  que  possuem  um 
trophospermo  commum  na 
base  do  ovario. 

Cenóxilo.  m.  (zool.)  Cenoxilo 
(labio  commum);  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros  da  família  dos  lamel- 
li  corneos,  composto  de  umas 
cinco  especies. 

Censal,  m.  (p.  Ar.)  V.  Censo: 
—  adj.  (p.  Ar.)  V.  Censual. 

Censalista,  m.  (p.  Ar.)  V.  Ceií- 
sucdista. 

Censatario,  ria.  adj.  Censata- 
rio; que  paga  renda  ou  pen- 
são de  algum  censo. 

Censero.  m.  (ant.)  Censuario, 
rendeiro;  que  tem  direito  de 
cobrar  o  censo. 

Censo.  m.  Censo;  contrato  em 
que  se  estipula  pagar  ren- 
da de  bens  de  raiz  a  um  se- 
nhorio. Contractvs  de  j^ích- 
sione  solvenda:  —  censo; 
lista,  rol  dos  cidadãos.  Po- 
pidi  aut  gentis  census :  — 
censo;  declaração  authentí- 
ca  que  os  romanos  faziam, 
todos  os  cinco  annos,  do  seu 
domicilio  e  bens,  aos  magis- 
trados propostos  para  este 
fim.  Census,  us:  —  censo; 
orçamento  dos  bens,  segun- 


680 


CEN 


do  o  qual  se  lançavam  as 
taxas  e  tributos.  Tributam 
secundum  capita  ant  ceiisu 
pendendum :  -^  censo ;  pen- 
são annual  que  pagavam  as 
igrejas  a  seus  prelados:  — 
al  quitar.  V.  Censo  redimi- 
ble: —  consicj nativo;  censo 
consignativo ;  aquelle  em 
que  se  dá  por  uma  vez  cer- 
ta somma  de  dinheiro  á  pes- 
soa que  se  obriga  a  pagar 
alguma  pensão  annual  in 
perpetuum,  ou  até  certo  tem- 
pe. Pensio  annua  ex  domo 
vel  fundo  pendendo  accepfai 
pecunias  causa:  —  de  agua; 
censo  de  agua;  tributo  que 
em  Madrid  se  paga  pela 
agua  que  se  introduz  nas 
propriedades.  Vectigal  ex 
aquâ  fontana  in  domuin  in- 
ducía:—  de  por  vida;  censo 
vitalicio,  que  se  impõe  por 
uma  ou  mais  vidas.  Pensio 
totins  vitce  spatio  persolven- 
da: — perpetuo;  censo,  ren- 
da perpetua.  Pensio  p>erpe- 
tiia:  —  redimible;  censo  re- 
dimivel  ou  remivel;  que  se 
pode  remir  ou  resgatar.  Pe- 
cunia  foeneri  ad  tempus  da- 
ta, vel  accejjfa :  ■ — •  reserva- 
tivo ;  censo  reservativo ;  con- 
trato em  que  alguém  com- 
pra qualquer  predio  por  cer- 
ta somma,  obrigando-se  alem 
d'isso  a  pagar  annualmente 
urna  pensão  ao  vendedor  do 
dominio  directo  e  útil.  Pen- 
sio annua  piro  domo  vel  fun- 
do solvenda.  Cargar  censo 
Cfr.J;  impor  censo.  Domum, 
fundum  pensione  gravare, 
ohstringere.  Constituir  un 
censo;  constituir  um  censo, 
receber  capital  sobre  hypo- 
theca  determinada  obrigan- 
do-se a  pagar  juro.  Pensio- 
nem ex  domo  vel  fundo  pen- 
dendam  tnstituere,  acceptce 
pecunia}  gratiu.  Fundar  un 
censo;  fundar  censo.  Pensio- 
nem pignóralo  fundo  insti- 
tuere.  Ser  im  censo  ó  un 
censo  perpetuo  (fr.  fig.fam.)  ; 
gastar  a  mais  não  poder. 
Crebris  sumptibus  locum 
daré. 
Censor,  m.  Censor;  magistra- 
do romano  que  tinha  a  seu 
cargo  fazer  o  censo  ou  lista 
geral  das  familias,  avaliar 
os  bens  dos  cidadãos,  e  de- 


CEN 

pois  fixar  os  impostos,  e  vi- 
giar pehx  ordem  publica. 
Censor,  oris: — -censor;  pes- 
soa encarregada  pelo  gover- 
no jDara  examinar  as  obras 
que  se  hão  de  imprimir  ou 
os  livros  já  im23ressos.  Li- 
brorum  censor:  —  censura- 
dor, critico,  murmurador. 
Detractor,  vituperator. 

Censoría./.  Censura;  empre- 
go de  censor  de  livros :  — 
tribunal  censorio. 

Censorio,  ría.  adj.  Censorio; 
pertencente  ao  censor;  rela- 
tivo á  censura. 

Censual,  adj.  Censual ;  relati- 
vo ao  censo  ou  aos  impostos. 
Ad  pensionem  attinens. 

Censualista,  m.  Censualista; 
o  que  cobra  rendas  de  al- 
gum censo.  Vectigalis  seu 
piensionem  annum  dominus. 

Censualmente.  adv.  Censual- 
mente,  com  direito  de  censo. 

Censuar,  a.  (ant.)  Y.  Acensuar. 

Censuario,  m.  (ant.)  V.  Cen- 
sualista. 

Censura./.  Censura;  acção  e 
efteito  de  censurar:  —  cen- 
sura; juizo,  opinião,  pare- 
cer do  que  exanuna  algum 
livro  ou  cscripto.  Judicium 
de  re  aliqua  latum :  —  cen- 
sura, critica.  Nota,  repro- 
batio :  —  censura,  detracção. 
Detractactio,  onis :  —  censu- 
ra; pena  ecclesiastica  do  fo- 
ro exterior.  Censura  eccle- 
siastica :  —  (ant.)  padrão,  as- 
sento, registro,  matricula : 
—  censura;  officio  e  digni- 
dade do  censor.  Censura, 
censoria  munus  V.  Censo- 
ría. 

Censurable,  adj.  Censurável, 
reprehensivel.  Nota,  censu- 
ra dignus. 

Censurador,  m.  Censurador; 
o  que  censura.  Censor,  oris: 
— V.  Murmurador. 

Censurar,  a.  Censurar;  fazer 
juizo  censorio.  Sententiam 
ferre,  censcre:  — murmurar, 
vituperar.  Vituperare:  — 
(ant.)  matricular :  —  censu- 
rar, criticar;  reprehender  as 
acções  ou  o  procedimento 
de  alguém.  Notare : — V.  Ca- 
lificar: — V.  Criticar. 

Censuratorio,  ría.  adj.  Censo- 
rio ;  ¡lertencente  á  censura. 

Centaura.  /.  (bot.)  V.  Centáu- 
rea. 


CEN 

Centaurea.  /.  (bot.)  Centau- 
rea; genero  de  plantas  da 
familia    das    compostas:  — 

"*  mayor;  centaurea  maior; 
planta  medicinal  de  folhas 
pinnuladas  com  foliólos  ser- 
rados decursivos;  as  folhas 
do  cálice  ovaes  e  a  sua  raiz 
é  tida  por  estomachica.  Cen- 
taurea, centaurium:  —  me- 
nor; centaurea  menor;  plan- 
ta annual,  pertencente  ã  fa- 
milia das  gencianas  de  Jus- 
sieu.  Tem  as  folhas  lineares 
lanceoladas,  com  tres  ner- 
vuras, as  flores  terminaes, 
vermelhas,  e  algumas  vezes 
brancas.  Gcntiana  centau- 
rium.. Ha  líiuitas  outras  va- 
riedades. 

Centaurela.  /.  (bot.)  Centau- 
rella;  genero  de  plantas  da 
familia  das  gencianas,  com- 
posto de  duas  especies. 

Centaureo,  ea.  adj.  (bot.)  Cen- 
taureo ;  parecido  com  o  ge- 
nero centaurea :  — /.  pl.  cen- 
taureas; tribu  de  plantas 
da  familia  das  compostas, 
cujo  typo  é  o  genero  cen- 
taurea. 

Centauria.  /.  (bot.)  V.  Centau- 
rea. 

Centauro,  to.  Centauro ;  mons- 
tro fabuloso,  meio  homem  e 
meio  cavallo.  Centaurus,  i: 

—  (astron.)  centauro ;  uma 
das  constellações  austraes. 
Centaurus  signum  cmleste. 

Centauropso.  m.  (bot.)  Centau- 
ropso  (similhante  á  centau- 
rea); genero  de  plantas  da 
familia  das  compósitas,  que 
comprehende  duas  especies. 

Centavo,  m.  Centesimo,  cente- 
sima parte  de  urna  cousa: 

—  adj.  Y.  Centésima. 
Centella.  /.  Centelha;  faísca 

eléctrica.  Fidmen,  inis:  — 
centelha;  faísca  de  fogo. 
Scintilla,  ce :  —  (poet.)  cen- 
telha ;  resto  de  urna  paixão. 
Fomes,  itis:  —  (germ.)  es- 
jíada.  Ensis,  is. 

Centellador,  ra.  s.  Y .  Brillan- 
te ó  Resplandiciente. 

Centellante,  p.  a.  de  Cente- 
llar e  adj.  Centelhante ;  que 
centelha.  Scintillans,  reful- 
gens:  —  (poet.)  Y.  Centella- 
dor. 

Centellar,  n.Y.  Centellear. 

Centellear,  n.  Centelhar ;  fais- 
car,  scintillar,   Scintillare, 


GEN 

refulyere:  — de  ira  ó  de,  có- 
lera (fr.);  sciiitillar,  os  olhos, 
de  ira,  de  colera:  — -la  luihc; 
despedir,    a   iiu^'cm,    cente- 
lhas, raios. 
Centelleo,     vi.    Scinti  Ilação; 
acção  e  effeito  de  sciutillar. 
Centellica,  ta./.  dim.  de  Cen- 
tella. Ceutelhasinha. 
Centellon.  m.  augm.  de  Cen- 
tella. Grande  centelha. 
Centelloso,     sa.     ad/j.     (ant.) 

Scintillante ;  que  scintilla. 
Cenxemeiio.  on.  (zool.)   Ceute- 
mero  (musculo  ^xmleagudo); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros  tetrámeros,   da   familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  duas  especies. 
Centén,  m.  Centén  ;  moeda  hes- 
panhola,  recentemente  crea- 
da. Vale  cem  reales  de  vel- 
lón. 
Centena.  /.  Centena ;  numero 
de  cem  unidades,  resultado 
da  somma  de  dez  dezenas. 
Centum:  —  (ant.)  haste  do 
centeio. 
Centenada.  /.  (ant.)  V.  Cente- 
na. A  centenadas  (mod.  adv.) 
V.  A  centenares. 
Centenal,  m.  Centeal  ou  cen- 
teial ;  seara  de  centeio.  Ager 
sccali   consitiís :  —  Y.    Cen- 
tena. 
Centenar,  m.  V.  Centena :  — 
V.  Centenario,  na  segunda 
accepção :  — V.  Centenal.  A 
centenares ;  aos  centos. 
Centenario.  in.  Scculo;  espaço 
de  cem  annos.  Saiculmn,  cen- 
tum   annorum    spatium:  — 
centenario;  festa  que  se  ce- 
lebra de  cem  em  cem  annos. 
Dies  festi  singulis  centuriis 
agi  soliti:  —  adj.  centenario, 
que    pertence     ao    immero 
cem  :   —   centenario ;     que 
tem  cem  annos.  Centenarius, 
a,  um. 
Centenaza,  adj.  Centeia ;  diz- 
sc  da  palha  de  centeio.  Sé- 
calis  palea. 
Centenillo.  m.  (hot.)  Centeni- 
Iho ;    planta    indeterminada 
do  norte  da  Europa. 
Centeno,  m.  Centeio ;  grão  fa- 
rináceo.  Sécale   cércale: — 
adj.  V.  Cmtésimo. 
Centenoso,  sa.  adj.  Misturado 
com  centeio.  Secalis,  tiphes 
granis  p>^rmistus. 
Centesimal,  adj.   Centesimal; 
fracção;  diz-se  dos  differçn- 


CEN 

tes  números  de  1  a  99  to- 
mados conectivamente. 
Centésimo,   ma.    adj.    Centesi- 
mo ;  ultimo  de  cem.   Cente- 
simus,  a,  um. 
Centi.  (math.)  Centi ;  palavra 
de  origem  latina,  que  unida 
aos  novos  nomes  de  pesos  e 
medidas  do  systema  métri- 
co   decimal,    designa    uma 
unidade   cem    vezes   menor 
que  a  unidade  fundamental. 
Centiario.   m.   Centiare ;    me- 
dida de  superficie  que  equi- 
vale á  centesima  parte  do 
are. 
Centidonia.  /.  V.  Centinodia. 
Centígrado,  da.  adj.  Centigra- 
do ;  dividido  em  cem  graus. 
Centigramo,  m.  Centigramma; 
a  centesima  parte  da  gram- 
ma. 
Centilacion.  /.   (ant.)  Scintil- 

lação.  V.  Brillo. 
Centilitro,    m.    Centilitro;    a 

centesima  parte  do  litro. 
Céntima,  m.  V.  Céntimo. 
Centímano,  na.  adj.  (poet.)  Cen- 
timano ;  que  tem  cem  mãos. 
Qualificação  que  a  antigui- 
dade applicou  a  Briareo  e 
a  outros  gigantes  ou  mons- 
tros chimericos  de  cem  mãos 
ou  braços.    Centimanus,   a, 

Centimétrico,  ca.  adj.  Ccnti- 
metrico ;  que  diz  respeito  ao 
centímetro. 

Centímetro.  ??!.  Centímetro;  a 
centesima  parte  do  metro : 
—  centímetro;  medida  de 
cem  partes. 

Céntimo,  m.  Cêntimo;  a  cente- 
sima parte  do  franco,  moe- 
da franceza. 

Centina.  /.  (ayit.  naut.)  V.  Ca- 
marote. 

Centinela.  /.  (mil.)  Sentiuel- 
la;  soldado  de  vigia.  Vigil, 
speculator:  —  seutiuella;  o 
que  vela  sobre  alguma  cou- 
sa. Observator,  explorator: 
— perdida;  vedeta.  Excu- 
hitor,  hostilibus.  Centinelas 
partidas  ó  tropas  avanzadas 
(mil.);  sentinellas  perdidas 
ou  tropas  avançadas;  as  que 
estão  postas  em  distancia  do 
corpo  principal  do  exercito 
para  observar  os  movimentos 
do  inimigo  ou  para  outros 
quaesquer  fins.  Milites  lon- 
giiís  à  castris  progressi  hos- 
tes explorandi  càusâ.  Estar 


CEN 


681 


de  centinela;  estar  de  senti- 
nella ;  estar  o  soldado  guar- 
dando algum  posto.  Excu- 
hias  agere.  Falsear  lás  cen- 
tinelas, las  guardas;  com- 
prar  as   sentinellas   ou    as 
guardas.    Hacer    centinela; 
fazer  sentinella. 
Centinodia./,  (bot.)  Centinodia 
ou  semprenoiva;  herva  que 
não  morre  no  inverno.  Poly- 
gonum  aviculare. 
Centipedo,  da.  adj.  Centipede; 
de  cem  pés:  —  (zool.)  centi- 
pede; applica-se  a  certos  in- 
sectos que  têem  mais  de  cin- 
coenta  pés,  c  menos  de  du- 
zentos,  com    as   escolopen- 
dras. 
Centiplicado,  da.  adj.  Centi- 
plicado; o  que  contém  cem 
vezes  uma  quantidade. 
Cento.  adj.  (ant.)  V.  Ciente. 
Centola,    Centolla.    /.    Cen- 
tola,   santóla;    especie    de 
grande  cai'anguejo.  Aranca 
crustata. 
Centón,  m.  Centão;  cobertura 
grosseira  das  machinas  de 
guerra.  Cento,  onis:  —  (fig.) 
centão ;  poema  composto  de 
pedaços  de  versos  alheios. 
Cento,  onis. 
Centonario,  ría.  adj.  Centona- 
rlo; ofticial  romano  que  cui- 
dava nos  centoes :  —  cento- 
narlo; operario  que  traba- 
lhava nos  centoes  para  co- 
brir as  machinas  de  guerra. 
Centoner.  m.  (ant.)  V.  Centón 

na  primeira  accepção. 
Centenero,  ra.  m.  V.  Centoiía- 

rio. 
Centoria.  /.  V.  Centaura. 
Centoteca./.  (bot.)  Centotheca 
(fructo  on  forma  de  agulha); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  gramíneas,  compos- 
to de  urna  só  especie  her- 
bácea. 
Centradenia.  /.  (bot.)  Centra- 
denia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  melastomaceas. 
Centrado,  da.  (braz.)  Centrado ; 
diz-se  do  globo  que  tem  algu- 
ma cousa  no  centro.  Cenfra- 
tiis  globulus  in  stemmatibus 
gentilitiis. 
Central,  adj.  Central ;  que  está 
no  centro.  Centralis,  le.  Jun- 
ta central.  V.  Junta.  Fuego 
central  (phys.);  fogo  central, 
do  centro  do  globo.  Fuerza 
central;  força  central. 


682  GEN 

Centralista,  m.  Centralista; 
partidario  da  junta  central. 

Centralización.  /.  Ceiífcralisa- 
ção;  acção  de  ceutralisar. 

Centralizador,  to.  Centralisa- 
dor;  o  que  centralisa. 

Centralizamiento.  to.  V.  Cen- 
tralización. 

Centralizar,  a.  Centralisar ; 
reunir,  chamar  ao  centro:  — 
r.  centralisar-se,  concentrar- 
se, reconcentrar-se. 

CentrÁntera./.  (bot.)  Centran- 
tliera  (anthera  com  esporão); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  escrophularias,  com- 
posto de  um  pequeno  nume- 
ro de  especies. 

Centranto.  m.  (bot.)  Centrau- 
tho  (flor  com  esporão);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  valérianeas,  composto  de 
seis  especies  herbáceas,  vi- 
vaces, de  folhas  oppostas  e 
de  flores  encarnadas  ou  bi-an- 
cas. 

Centrar,  a.  (art.J  Centrar, 
pôr,  collocar  no  torno  o  ob- 
jecto que  se  quer  tornear:  — 
centrar ;  marcar  o  ponto  em 
que  se  ha  de  ¡lôr  um  centro 
nos  relógios.  Maquina  de 
centrar;  machina  para  mar- 
car os  centros  das  platinas 
dos  i'elogios. 

Centrarco.  to.  (zool.)  Centrar- 
co  (anus  espinhoso);  genero 
de  peixes  da  familia  dos  per- 
coideos, que  vivem  nas  aguas 
doces  da  Aínerica  septentrio- 
nal. 

Centratero.  m.  (bot.)  Centra- 
thero  (espiga  espinhosa); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas  que  com- 
prehende  urna  só  especieher- 
bacea. 

Centrical,  adj.  (ant.)  V.  C'e?¿- 
tral. 

Centricipital.  adj.  (anat.)  Ceu- 
tricipital;  que  se  refere  ao 
centricipucio. 

Centricipucio.  m.  (anat.)  Cen- 
tricipucio;  parte  mediana  do 
cráneo. 

Céntrico,  ca.  adj.  V.  Central: 
—  TO.  (zool.)  céntrico;  gene- 
ro de  peixes,  de  que  se  en- 
contram algumas  especies 
no  estado  fóssil. 

Centrífugo,  ga.  adj.  Centrifu- 
go; que  tende  a  afastar-se 
do  centro.  Centrifugus,  a, 
um. 


GEN 

Centrino.  /.  (zool.)  Centrino 
(ponta);  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  mais  de  oitenta 
esjjecies. 

Centripetencia.  /.  (pliys.)  Cen- 
tripetencia;  tendencia  a  di- 
rigir-se  para  o  centro. 

Centrípeto,  ta.  adj.  Centrípe- 
to ;  que  tende  a  approximar- 
se  do  centro.  Centripeíus,  a, 
um. 

Centris.  m.  (zool.)  Centris;  ge- 
nero de  insectos  hymenopte- 
ros  do  grupo  dos  antophori- 
dos,  composto  de  umas  cin- 
cuenta especies. 

Centrisco.  m.  (zool.)  Centris- 
co;  genero  de  peixes  da  fa- 
milia dos  tubulirostros,  com- 
posto de  uma  só  especie,  no- 
tável por  ter  a  dorsal  ante- 
rior situada  muito  para  trás. 

Centrispóreas./.^Z.  (hot.)  Cen- 
trisporeas  (sementes  ceñ- 
ir aes);  classe  de  plantas  fa- 
uerocotyledoneas,  comple- 
tas, hypogyneas  e  poly peta- 
las,  cujas  sementes  são  fixas 
no  centro  do  fructo. 

Centro,  m.  Centro;  meio  de 
um  circulo,  de  uma  esphera. 
Centrum,  i:  —  fundo,  altu- 
ra,' jirofundidade.  Prof muli- 
tas, altitudo:  —  (esgr.)  cen- 
tro; ponto  em  que  se  acha 
reunida  a  força  do  corpo. 
Roboris  fulcrmn,  centrum  in 
digladiantibus : —  (fig.)  alvo, 
fim,  objecto  a  que  se  aspira. 
Scopus,  zis :  —  de  gravedad; 
centro  de  gravidade ;  o  jion- 
to  por  onde  passando  uma 
linha,  divide  qualquer  cor- 
po em  duas  porções  de  igual 
peso.  Ponderis  punctum  mé- 
dium, céntrale:- — de  la  ba- 
talha (mil.);  centro  da  ba- 
talha; parte  do  exercito  que 
está  no  meio  das  duas  alas. 
Media  acies.  Estar  eu  su 
centro ;  estar  no  seu  elemen- 
to, onde  lhe  agrada.  Tran- 
quillo et  Icefo  animo  frui. 

Centrobárico,  ca.  adj.  (phys.) 
Centrobárico;  que  depende 
do  centro  de  gravidade. 

Centrofillo.  to.  (bot.)  Centro- 
phyllo ;  genero  de  plantas  da 
familia  das  compósitas. 

Centróforo.  to.  (zool.)  Centro- 
phoro  (com  ponta);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 


CEN 

trameros,  da  familia  dos 
circulionidos,  composto  de 
umas  oito  especies. 

Centrognato.  to.  (zool.)  Cen- 
trognato  (mandihida  empon- 
ta);  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros  da  fa- 
milia dos  lamellicorneos. 

Centrolépida.  /.  (bot.)  Centro- 
lepida  (escama  pontaguda); 
genero  de  plantas,  typo  da 
familia  das  centrolepideas, 
hervas  de  folhas  dispostas 
em  fascículos  e  um  pouco 
dentadas  ¡lelas  bordas;  com- 
põe-se  de  uma  especie. 

Centrolepídeo,  EA.  adj.  (bot.) 
Centrolepideo;  parecido  com 
o  genero  centrolépida: — /. 
pi.  centrolepideas;  pequena 
familia  de  plantas  monoco- 
tyledoneas,  cujo  typo  é  o 
genero  centrolépida. 

Centrolobio.  to.  (bot.)  Centro- 
lobio;  genero  de  plantas  da 
familia  das  papilionaceas, 
composto  de  uma  só  especie, 
que  é  uma  bella  arvore  pou- 
co conhecida,  indígena  do 
Brazil. 

Centrolofo.  to.  (zool.)  Centro- 
lopho;  genero  de  peixes  da 
familia  dos  escomberoideos, 
immediato  ao  genero  cori- 
pheno,  e  que  se  distingue 
d'este  por  não  ter  dentes  no 
paladar.  Compõe-se  de  cin- 
co especies. 

Centronia.  /.  (bot.)  Centronia ; 
genero  de  jj! antas  da  fami- 
lia das  melastomaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie. 
E  uma  bella  arvore,  cujos 
ramos  e  folhas  são  cobertas 
de  um  cotão  arroxeado,  e 
suas  flores  são  grandes,  en- 
carnadas e  dispostas  em  es- 
pigas. 

Centronipo.  to.  (zool.)  Centro- 
nipo  (jjé  pontagudo);  gene- 
ro de  insectos  coleópteros  he- 
teromeros,  da  familia  dos 
tenebrionitos,  composto  de 
quatro  especies. 

Centronoto,  ta.  adj.  (zool.) 
Centronoto ;  animal  cujo  dor- 
so é  espinhoso :  —  to. pi.  cen- 
tronotos;  genero  de  peixes 
da  familia  dos  escomberoi- 
deos. 

Centropétalo.  to.  (bot.)  Centro- 
petalo  (pétala  pontaguda); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideas,  composto 


GEN 

de  uma  só  especie  herbácea, 
com  flores  solitarias  e  ama- 
relias. 

Centrópice.  ra.  (zool.)  Centro- 
pice;  genero  de  reptis  sau- 
rios, da  familia  dos  lacer- 
tios,  cujo  typo  é  o  centró- 
pice de  esporão,  indígena  do 
Brazil. 

Centeopo.  77?.  (sooí.JCeutropo; 
genero  de  pássaros,  especie 
de  cuco. 

Centkopógon.  m.  (bot.)  Centro- 
pogon  (barba  espinhosa);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  lobeliaceas  e  da  tribu 
das  deliscas,  composto  de 
urnas  doze  especies. 

Centkópomo.  m.  (zool.)  Centro- 
pomo  (opérenlo  espinhoso); 
genero  de  peixes  que  com- 
prehende  urna  só  especie. 

Centeopkisto.  m.  (zool.)  Cen- 
tropristo;  genero  de  peixes 
percoideos. 

Centkoscélide.  m.  (zool.)  Cen- 
troscelida  (perna  pontagu- 
da);  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  crisomelinos,  com- 
posto de  varias  especies. 

Centkoscopia.  /.  (math.)  Cen- 
troscopia-,  parte  da  geome- 
tria que  diz  respeito  aos 
centros  das  grandezas. 

Centkoscópico,  ca.  adj.  (math.) 
Centroscopico;  concernente 
cu  relativo  á  centroscopia. 

Centróscopo.  m.  (math.)  Cen- 
troscopo;  o  que  se  dedica  ao 
estudo  da  centroscopia. 

Centrosema.  /.  (bot.)  Ceutrose- 
ma  (estandarte  com  espo- 
rão); genero  de  plantas  da 
familia  das  papilionaceas, 
tribu  dasfaseoleas,das  quaes 
algumas  se  cultivam  nas 
estufas,  com  outros  nomes 
genéricos.  São  arbustos  ele- 
gantes ou  plantas  herbáceas 
com  flores  brancas,  amarel- 
ladas,  côr  de  rosa  ou  roxas; 
crescem  na  America,  e  es- 
pecialmente no  Brazil. 

Centrosia.  /.  (iot.)  V.  Calanta. 

Ceutrospermo.  m.  (bot.)  Aci- 
carpho;  genero  de  plantas 
de  que  se  conhecem  duas  es- 
pecies, uma  de  Buenos  Ay- 
res e  outra  do  Rio  de  Ja- 
neiro :  —  V.  Crisantemo. 

Centrostaxis. /.  (bot.)  Centros- 
taxis;  genero  de  plantas  da 
familia  das  amarauthaceas, 


GEN 

tribu  das  axirantadeas,  com- 
posto de  urna  só  especie. 

Centrostema.  /.  (bot.)  Centros- 
tema  (coroa  com  esporão); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  asclepiadaceas,  tribu 
das  pergularias,  composto 
de  urna  só  especie. 

Centíiostomo.  m.  (zool.)  Cen- 
tri:sto!Tio  (boca  central) ;  fa- 
iuilia  de  echinodermos  echi- 
uidos,  que  comprehende 
todos  os  que  têem  a  abertu- 
ra bocal  perfeitamente  no 
centro. 

Centroto.  m.  (zool.)  Centroto 
(armado  de  aguilhôes);  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  hemipteros  e  da  familia 
dos  cicadarios,  que  vivem 
nas  plantas,  nos  sitios  hú- 
midos, e  saltam  com  muita 
facilidade.  Comprehende  va- 
rias especies  exóticas. 

Centruridos.  m.  pi.  (zool.)  Cen- 
truridos;  pequena  familia 
de  arachnides,  formada  para 
classificar  dois  géneros  de 
escorpiões  indígenas  da  Ame- 
rica, cujo  principal  caracter 
consiste  em  tei'em  dez  olhos, 
sendo  dois  no  meio,  e  quatro 
lateraes. 

Cenxruro.  m.  (zool.)  Centruro ; 
genero  de  arachnides,  typo 
da  familia  dos  centruridos, 
composto  de  um  pequeno  nu- 
mero de  especies. 

Centiüncülo.  m.  (bot.)  V.  Cen- 
tenillo. 

CENTUNvm.  m.  V.   Centujiviro. 

Centunviral.  adj.  Ceutumvi- 
ral ;  concernente,  relativo 
aos  centuraviros. 

Centunvirato.  m.  (hist.)  Cen- 
tumvirato ;  dignidade  decen- 
tumviro  entre  os  romanos: 
—  centunivirato;  tribunal 
que  compunham  os  magis- 
trados centumviros  em  nu- 
mero de  cem. 

Centsnviro.  m.  Centumviro ; 
juiz  civil  entre  os  antigos 
romanos. 

Centdplicacion.  /.  Centuplica- 
ção ;  acção  de  centuplicar  c 
centuplicar-se. 

Centuplicadamente,  adi'.  Cen- 
tuplicadamente; cem  vezes 
mais. 

Centuplicado,  da.  adj.  V.  Cen- 
tiplicado. 

Centuplicador.  m.  Centuplica- 
dor;  o  que  centuplica. 


GEN 


683 


Centuplicar,  a.  Centuplicar; 
repetir  cem  vezes. 

Cêntuplo,  m.  Cêntuplo;  resul- 
tado de  uma  quantidade 
sommadq,  cem  vezes:  —  adj. 
V.  Centiplicado. 

Centuria.  /.  Centuria,  século, 
cem  aunos.  Annornm  centu- 
ria:—  centuria;  na  milicia 
romana  companhia  de  cem 
homens.  Centuria,  ai. 

Centurión,  m.  Centurião;  ca- 
pitão da  milicia  romana,  que 
commandava  urna  centuria. 
Céntimo,  onis. 

Centurionadgo  ó  Centurionaz  - 
Go.  m.  (ant.)  Centurionado ; 
emprego  do  centurião. 

Cenueo.  m.  (zool.)  Cenuro :,  ge- 
nero de  vermes  entozoarios 
que  se  desenvolvem  no  ce- 
rebro dos  carneiros. 

Cknzalixo,  adj.  Cenzalino ; 
que  pertence  ao  mosquito 
lieiiiilongo.  Ad  culicem  per- 
tinens. 

Cénzalo,  m.  Cénzalo;  mosqui- 
to pernilongo.  Culex,  icis. 

Cenzaya.  /.  (p>.  Biscaia)  V.  Ni- 
ñera. 

Ceñar,  n.  (ant.)  Franzu'  as  so- 
brancelhas. 

Ceñidero.  m.  (ant.)  V.  Ceñidor. 

Ceñido,  da.  adj.  Moderado, 
parco,  poupado,  económico. 
Ilomofrugi,  moderatus,  par- 
cus:  —  cingido;  applica-se 
ao  insecto  que  tem  um  ou 
mais  aunéis  no  corpo,  como 
a  mosca,  formiga,  abelha, 
etc.  Insecta  annulis,  incisu- 
ris  circumdata. 

Ceñidor,  m.  Cingidouro,  cinto. 
Cinctorium,  zona,  cíngulum. 

Ceñidura,  y.  (ant)  Cingidura; 
o  acto  de  cingir  ou  cingir-se. 

Ceñiglo.  m.  Chenopodio;  nome 
genérico  de  certas  plantas. 
Chenopodium,  ii:  —  (ant.) 
V.  Ceño,  Aspecto. 

Ceñir,  a.  Cingir,  apertar,  ajus- 
tar. Cingere:  —  cingir,  ro- 
dear, cercar.  Circiimire:  — 
(fig)  cingir;  abreviar,  redu- 
zir alguma  cousa  a  menos. 
Contrahere,  in  compendium 
rcdigere:  —  r.  cingir-se ;  mo- 
derar-se,  reduzir-se  nos  gas- 
tos. Parciiis  se  gererc,  sum- 
p)tibus  modum  adhibere:  — 
(nant.)  bracear  todo  o  appa- 
relho  por  sotavento. 

Ceño.  m.  Cenho,  senho;  signal 
de  enfado  que  se  mostra  no 


684 


CEP 


rosto.  Supercilmm,  viãtus 
torvitas : — circulo  ou  aro  pa- 
ra apertar  alguma  cousa,  já?*- 
milla  férrea,  orbisferreus : — 
(vet.)  cenho  •,  inclRicào  ao  re- 
dor do  casco  das  cavalgadu- 
ras. Circulus  promincns  in 
equorum  unguíis  :  —  (poet.) 
senho ;  aspecto  desagradável, 
triste,  horrendo.  Hórrida  fá- 
cies. Ceño  y  enseño,  del  mal 
hijo  hacen  bueno  (rif);  seve- 
ridade e  ensino  fazem  bom 
o  mau  filho. 
Ceñoso,  sa.  adj.  (ant.)  Ceiího- 
so.  V.  Ceñudo :  —  fvet.)  ce- 
nhoso;  applica-se  ás  caval- 
gaduras que  têem  inchação 
ao  redor  do  casco,  liugosus, 
o,  um. 
Ceñudo,  da.  adj.  Sanhudo,  car- 
rancudo, taciturno.  Vultu 
torvus,  tetricvs. 
Ceo.  m.   fzool.J   Peixe   gallo. 

Zeus  ciliaris, 
Ceoan.  m.  (zool.)  Ceoan;  pás- 
saro do  México. 
Ceomáceo,  cea.  adj.  Ceomaceo ; 
parecido  como  o  ceomo :  — /. 
pi.  (boi.)  ceomaceas;  familia 
de  cogumelos  epiphytos. 
Ceomo.  m.  (bot.)  Ceomo  (abra- 
sador); genero  de  cogume- 
los epiphytos. 
Ceopiron.  m.  (ant.)  Especie  de 

cevada. 
Cepa./,  (bot.)  Cepa-,  troço  que 
fica  com  a  raiz  das  arvores 
que  se  cortam.  Cepa,  stipes: 
—  cepa;  pé,  tronco  da  videi- 
ra. Vitis  stipes:  —  (arch.) 
base  do  pilar  da  ponte.  Sca- 
pus,  basis  cniinnititur  arcus 
sivepons: — raiz ;  v.g.,áa,  cau- 
da ou  dos  chavelhos  dos  ani- 
maes.  Badix,  initium,  ori- 
go: — (jig.)  cepa,  tronco,  ori- 
gem de  familia  ou  linha- 
gem. Stips  gcntilitice:  — 
caballo.  Y .  Cardo  aljonjero. 
CepÁceo,  ea.  adj.  (bot.)  Cepa- 
ceo;  que  tem  clieiro  mui  si- 
milhante  ao  da  cebola  ou  do 
alho. 
Cepadgo.  m.  (ant.)  Direito  que 
pagava  o  preso  ao  que  o  pu- 
nha no  cepo. 
Cepavíkjen.  /.  (bot.)  Cepa  vir- 
gem ;  genero  de  plantas  sar- 
mentosas, de  folhas  simi)les 
ou  digitadas  e  de  flores  co- 
rymbiferas,  similhantes  ás 
vides  com  as  quaes  se  con- 
fundem facilmente. 


CEP 

Cepe.  m.  (bot.)  Cepe;  especie 
de  cogumelos. 

Cepea. /.  (bot.)  Cepea;  planta 
similhante  á  beldroega. 

Cepejón,  m.  Cepo ;  troço  corta- 
do de  uma  arvore.  Eami 
avulsip)ars  crassior.  Dormir 
como  un  cepejón  (fr.);  dor- 
mir como  um  cepo;  dormir 
muito. 

Cepilar.  a.  (ant.)  V.  Acepillar. 

Cepilon.  m.  (bot.)  Cepillão;  es- 
pecie de  cogumelos  peque- 
nos. 

Cepilladoe.  s.  Cepilhador;  o 
que  cepilha. 

Cepilladuras.  /.  pi.  Cepilha- 
duras;  aparas  que  se  tiram 
com  cepilho.  Ramenta  ligni 
runcinâ  Icvigati. 

Cepillamiento.  ???..  Cepilhadu- 
ra;  acção  de  cepilhar. 

Cepillar,  a.  V.  Acepillar. 

Cepillo,  m.  Cepilho;  especie 
de  plaina,  instrumento  de 
carpinteiro.  Runcina,  cc :  — 
escova;  utensilio  para  liminar 
vestidos,  calçado,  etc.  Sco- 
pida  vestibus  abstergenãis : 

—  cepo  ou  mealheiro  peque- 
no nas  igrejas.  Arcula  stipi 
cogendo2:  —  bocel;  macho; 
instrumento  para  estriar  ma- 
deira. Runcina  ad  strias  in 
columnis  enciendas. 

Cepita./,  dim.  de  CejM.  Cepi- 
nha ;  pequena  cepa :  —  (mÍ7i .) 
cepita;  pedra  mencionada 
por  Plinio. 

Cepo.  m.  Cepo ;  peça  de  madeira 
grossa  que  sustenta  a  bigor- 
na. Incudis  fulcriim  :  —  ce- 
po; instrumento  ¡jara  segu- 
rar os  pés  de  um  criminoso. 
Cipjnis,  compes :  —  dobadoi  - 
ra  para  dobar  a  seda  antes 
de  torce-la.  Rota  filis  seri- 
eis glo7iierandis :  —  cepo ;  ar- 
madilha para  apanhar  lo- 
bos, etc.  Decipvla,  cc:  — 
cejjo;  mealheiro  nas  igrejas 
onde  SC  deitam  esmolas.  Ar- 
cula in  tempilis  stipi  excipien- 
dce  dcstinata:  —  cepo;  re- 
paro dos  canhões.  Ligna- 
rium  instrumcntum  tormeií- 
tis  bellicis  currui  ap)tandis: 

—  (zool.)  V.  Cefo :  —  dei  an- 
ela (naíd.);  cepo  da  ancora; 
composto  de  duas  peças  de 
madeira,  que  abraçando  a 
extremidade  da  haste,  junto 
ao  anete,  se  unem  por  todo 
o  seu  comin-imento,  forman- 


CER 

do  ângulos  rectos,  não  só 
com  a  mesma  haste,  como 
também  com  o  plano  dos 
braços  da  ancora.  Tignum 
cui  anchora  affigitur.  Cepos 
quedos;  esteja  quieto,  bico 
calado.  State  viri,  ora  tene- 
te.  Afeita  U7i  cepo  parecerá 
mancebo  (rif.);  enfeita  um 
cepo,  j)arecer-te-ha  mancebo. 
Cepola.  /.  (zool.)  Cépola;  ge- 
nero de  peixes  da  família 
dos  petalosomos,  cuja  carne 
se  separa  em  forma  de  fo- 
lhas como  as  cascas  das  ce- 
bolas. 
Cepolería./.  (ant.)Y.  Fiãlería, 

no  jogo. 
Cepolóideo,  ea.  adj.  (zool.)  Ce- 
poloideo;  parecido  á  cepola: 
—  m.  2JÍ-  cepoloideos;  famí- 
lia de  peixes  da  ordem  dos 
thoracicos,    cujo   typo    é    o 
genero  cépola. 
Cepon.  m.  augm.  de  Cepa.  Ce- 
pa grande.    Truncus  gran- 
dior,  crassior. 
Cepórido.  m.  (zool.)  Ceporido; 

insectos  coleópteros. 
Ceporro,  m.  Cepa  velha  para 
fazer  carvão.  Vitis  truncus 
foco  tantum  utilis. 
Cepotafio.  m.  Cepotaphio;  se- 

pulchro  n'um  jardim. 
Ceptí.  adj.  V.  Ceutí. 
Ceptro,  m.  (ant.)  V.  Cetro. 
Cepuro.  m.  (zool.)  Cepuro  (jar- 
dineiro); genero  de  insectos 
coleópteros    tetrámeros,   da 
familia  dos  curculiónidos. 
Cequí.  m.  V.  Zequi. 
Cequia.  /.  (ant.)  V.  Acequia. 
Cequiaje.  /.  Tributo  ou  con- 
tribuição    concernente     ás 
aguas. 
Cequín.  m.  V.  Zequí. 
Cera./.  Cera;  substancia  oleo- 
sa concreta  que  prej)aram  as 
abelhas.   Cera,  a :  —  cera ; 
conjuncto  de  velas  feitas  de 
cera.  Candelarum  lucentium 
midtiludo :  — V.  Acera :  — pl. 
f^ivos  de  mel.  Cellularum  se- 
ries in  alveari :  —  aleda  ;  es- 
¡iccíe  de  cera  vermelha,  ter- 
ceiro fundamento  dos  favos 
com  que  as  abelhas  barram 
o  interior  da  colmeia  para 
se  livrarem  do  frio.  Fropo- 
lis,    is:  —  amarilla;    cera 
amarella;  a  que  conserva  a 
cor  do  favo.   Cera  pallida 
seu  flava:  —  blanca;  cera 
branca,  cera  refinada.  Cera 


CER 

dealbnta:  —  de  los  oídos; 
cera  dos  ouvidos,  cerumen. 
Aurium  sardes,  excremen- 
tum:  —  viryen;  cera  virgem 
ou  pura,  a  que  ainda  está  no 
favo.  Cera  purior,  cerafavi 
nondum  subacta.  Hacer  de 
alguno  cera  ypáhilo  (fr.fig.)  ; 
trazer  ou  levar  alguém  pelo 
beiço,  reduzir  alguém  a  fazer 
o  que  se  quer.  Facile,  ad  nu- 
tum  aliqiiem  trahere.  Melar 
las  ceras;  encher  os  favos 
de  mel;  diz-se  das  abcjllias 
Cellidas  alvearis  melle  im- 
plere.  No  hay  mas  cera  que 
la  que  arde  (fr.  fig.  fam.); 
não  ha  mais  do  que  se  vê. 
Nihil  admoduvi  restat.  No 
quedar  á  uno  cera  en  el  oído 
(fig.  fam.);  ficar  sem  camisa, 
gastar  tudo.  Nihil  rei  fami- 
liaris  superesse.  Ser  una  cera 
ó  como  una  cera  ó  hecho  de 
cera  (fig.  fam.);  ser  tuna  ce- 
ra, cu  como  uma  cera ;  ser 
de  genio  brando  e  dócil. 
Miti  ingenio  esse :  —  (Jwt.) 
cera;  substancia  encontrada 
em  alguns  vegetaes,  simi- 
Ihante  á  cera  animal. 

Ceracate.  m.  (min.)  Ceracha- 
tc ;  agatha  cor  de  cera  ama- 
relia. 

Ceuacates.  m.  V.  Ceracate. 

CeiiÁceo,  ea.  adj.  Ceraceo;  que 
tem  a  consistencia  ou  aspe- 
cto da  cera. 

Ceraciola.  f  (bof.)  Ceraciola; 
•arbusto  da  Carolina. 

Ceraoion.  /.  (chim.)  Prejjara- 
ção  de  urna  materia  para 
derreter-se. 

Ceraciosicia. /.  (Jiof.)  Ceracio- 
sicia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  passifloreas, 
composto  de  urna  só  esjíecie 
herbácea,  vivaz,  trepadeira, 
de  folhas  alternas  e  pecio- 
ladas,  e  de  flores  pequenas 
e  esverdiuhadas. 

CeraeoWo.  m.  V.  Perifollo. 

Cerafro.  m.  (zool.)  Cerafi-o; 
genero  de  insectos  hymeno- 
pteros  da  tribu  dos  procto- 
trupianos,  composto  de  mui- 
tas especies. 

Cerafrontito,  ta.  adj.  (zool.) 
Cerafrontito;  parecido  com 
o  genero  cerafro :  —  m.  pl. 
cerafrontitos;  grupo  de  in- 
sectos hymenopteros  da  fa- 
milia dos  proctotrupianos, 
cujo  typo  é  o  genero  cerafro. 
87 


CER 

Ceraina.  /.  (chim.)  Ceraina; 
substancia  gorda  extrahida 
de  certos  oleo.s  voláteis  e 
produzida  pela  acção  dos  al- 
calis sobre  a  cerina. 

Ceraisto.  to.  (bot.)  Ceraisto; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  caryophiladas  que  com- 
prehende  mais  de  sessenta 
especies. 

Cerajenia.  /.  (:Mol.)  Cerage- 
uia;  genero  de  coleo^Dteros. 

Ceramanta.  /.  (¡)ot.)  V.  Escro- 
fularia. 

Cerambicinos.  m.  pl.  (zool.)  Ce- 
rambicinos;  familia  segundo 
uns,  e  tribu  segundo  outros, 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, caracterisados  pe- 
la chanfradura  de  seus  olhos, 
dispostos  a  receber  as  an- 
tennas,  que  sao  quasi  sem- 
pre muito  compridas,  e  pelas 
cores  vivas  c  b;illiantes  que 
03  adornam. 

Cerambix.  m.  (zool.)  V.  Capri- 
cornio. 

Cerambizo.  m.  (zool.)  Ceran;- 
byzo;  genero  de  insectos  co- 
leópteros. 

Ceramia.  /.  (zool.)  Ceramia ; 
genero  de  insectos  hymeno- 
pteros. 

Ceramiáceo,  ea.  adj.  (bot.)  Y. 
Cerámico. 

Cerámica.  /.  (ant.)  Cerámica; 
arte  de  fazer  louça. 

Cerámico,  ca.  adj.  Cerámico; 
diz-se  da  arte  de  fabricar 
louça :  —  (l)ot.)  cerámico ;  ¡ja- 
recido  ao  ceramio: — /.  i)l. 
cei-amicas;  tribu  de  plantas, 
da  familia  das  florideas. 

Ceramio.  m.  (bot.)  Ceramio  (ca- 
silha  de  barro);  genero  de 
IDlantas  ficeas,  composto  de 
oito  a  dcz  especies  muito  pe- 
quenas  e  elegantes,  cuja  cor 
varia  entre  pur^jurea  e  ar- 
roxeada:—  (zool.)  ceramio; 
genero  de  insectos  hymeno- 
pteros, que  contém  quatro 
especies. 

Ceramita.  /.  (min.)  Ceramita; 
especie  de  pédra  preciosa 
cor  de  tijolo. 

Ceramitos.  m.  pl.  (zool.)  Cerá- 
mitos;  grupo  de  insectos  da 
tribu  dos  eumenios  e  da  or- 
dem dos  hyinenopteros,  que 
só  comprehende  o  genero  ce- 
ramio. 

Ceramográfico,  ca.  adj.  Cera- 
mographico;  diz-se  das  va- 


CER  685 

silbas  de  barro  ornadas  de 
pinturas. 

Ceramopso.  m.  (bot.)  Ceramo- 
pso;  jjhuita  da  familia  das 
algas. 

Cerancolina.  /.  (min.)  Ceran- 
colina;  especie  de  cornelina. 

Cerakdia. /.  (^'iOoí.J  Cerandia; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros heteromeros  da  familia 
dos  taxicorueos,  composto  de 
quatro  especies. 

Ceranita.  /.  (min.)  V.  Gala- 
quida. 

Ceranóideo,  ea.  adj.  (bof.)  Ce- 
ranoideo;  de  ramos  dispos- 
tos em  forma  de  chavelhos. 

CerÁktera./.  (ho¿.)  V.  Alsodea. 

Cerantia.  /.  (zool.)  Cerantia; 
genero  de  insectos  dípteros 
da  familia  das  caliptereas, 
que  comprehende  duas  es- 
pecies. 

Ckraxto.  m.  (')Of.)  Cerantho; 
genero  de  plantas. 

Cerapez./.  Cerapez.V.  Cerote. 

Cerai'o.  m.  (zcol.)  Cerapo;  ge- 
nero de  crustáceos  isojjodos, 
composto  de  duas  especies, 
cujo  typo  ó  o  cerapo  tubular. 

Cerapomxa.  /.  (zool.)  Cerapo- 
dina;  genero  de  crustáceos 
amphipodos,  composto  de 
uma  só  especie,  de  liuha  e 
meia  de  largura,  que  vive 
n'um  pequeno  tubo  cyliu- 
drico,  aberto  por  ambos  os 
lados. 

Ceraptéhice.  "  m.  (zool.)  Cera- 
pterice,;  genero  de  insectos 
lepidópteros,  da  familia  dos 
nocturnos. 

CerÁptero.  m.  (■:ool.J  Cerapte- 
ro ;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros tetramcnjs  da  familia 
dos  xilophogos,  composto  de 
urna  só  especie. 

Ceraptócero.  m.  (zool.)  Cera- 
ptocero;  genero  de  insectos 
liymenopteros  da  familia  dos 
calciditos,  composto  de  urna 
só  esjDecie. 
Cerario.  m.  (ant.)  Imposto  so- 
bre a  cera :  —  adj.  (zool.) 
cerario ;  qualificação  das  abe- 
lhas que  só  se  occujnam  na 
construcçào  dos  favos. 
CekÁsforo.  7??.  (zool.)  Ceras- 
phoro;  apophyse  da  ca^ñda- 
de  fi-ontal  de  certos  mam- 
miferos,  que  sustém  um  cor- 
no solido  em  sua  extremida- 
de  :  —  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 


686 


CER 


milia  dos  longicorneos,  com- 
posto de  duas  especies. 

Cerasina.  /.  (chim.)  Cerasina*, 
mucilagem  vegetal  da  resi- 
na da  cerejeira: — bebida 
feita  de  cerejas. 

Cekasiote.  m.  (pharm.J  Cera- 
siote;  remedio  purgativo. 

Cerasita.  /.  (min.)  Cerasita; 
fóssil  parecido  com  uma  ce- 
reja petrificada. 

Cerasmo.  m.  (meã.)  Cerasmo*, 
mistura  de  agua  e  cera  em- 
pregada pelos  médicos  gre- 
gos para  combater  certas  en- 
fermidades. 

Ceráspido.  m.  (zool.J  Ceraspi- 
do  (escudo  em  forma  de  co- 
ração); genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicorneos, 
notáveis  por  terem  o  escudo 
em  forma  de  coração;  com- 
preheude  umas  dezesete  es- 
pecies. 

Cerasta,  Ceraste,  Cerastes. 
/.  (zool.)  Cerasta;  serpente 
venenosa  da  Africa.  Coluber 
cerastes. 

Cerástico,  ca.  adj.  (bot.)  Ce- 
rastico;  relativo  ou  simi- 
Ihante  ao  genero  ceraisto : 
— f.pl-  cerasticas;  grupo  de 
plantas  da  família  das  ca- 
ryopliiladas,  cujo  typo  é  o 
genero  ceraisto. 

Cerástida. /.  fsooZ.J  Cerastida; 
genero  de  borboletas. 

Cerástide.  m.  (zool.)  Cerasti- 
de;  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  lepidópteros  e  fa- 
milia dos  nocturnos,  que  vi- 
vem nas  plantas  rasteiras  e 
se  occultam  durante  o  dia; 
consta  de  dezoito  especies. 

Cerastino,  na.  adj.  (zool.)  Ce- 
rastino;  parecido  com  o  reptil 
chamado  cerasta. 

Cerastio,  Cerasto.  m.  (bot.)  V. 
Ceraisto. 

Cerastóstomo.  m.  (bot.)  Ceras- 
tostomo;  genero  de  cogu- 
melos. 

Ceratandra. /.  (bot.)  Ceratan- 
dra  (estame  em  forma  de  clii- 
fre);  genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas,  que 
contém  algumas  especies  in- 
dígenas do  Cabo  da  Boa  Es- 
perança. 

Cerataula.  m.  Ccrataula;  mu- 
sico que  tocava  uma  especie 
de  instrumento  feito  de  um 
chifre. 


CER 

Cerateca.  /.  (zool.)  Cerateca; 
parte  da  chrysalida  que  con- 
tém as  antennas  do  insecto 
perfeito. 

Ceratias,  m.  (astr.)  Ceratias; 
nome  de  um  cometa  de  duas 
caudas. 

Ceratina.  /.  (zool.)  Ceratina 
(antenna);  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  hymeno- 
pteros  e  da  familia  dos  mel- 
liferos,  composto  de  um  pe- 
queno numero  de  especies 
exóticas  e  indigenas. 

Ceratito.  m.  (zool.)  Ceratito; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia  dos 
longicorneos,  composto  de 
duas  especies :  —  ceratito ; 
genero  de  insectos  dípteros 
brachoceros  da  familia  dos 
athericeros,  cuja  única  es- 
pecie se  acha  n'uma  das 
ilhas  dos  Açores  e  faz  muito 
damno  ás  laranjeiras  que  alí 
se  cultivam. 

Cerato.  m.  (pharm.)  Cerato; 
nome  de  certos  preparados 
em  que  entra  a  cera.  Cera- 
tum.,  i. 

CERATO-BRANQmAL.  ttdj.  (auat.) 

Cerato-branquial ;  nome  de 
um  dos  músculos  hyoideos 
da  rã. 

Ceratocario.  m.  (bot.)  Cerato- 
cario ;  genero  de  plantas  da 
familia  das  restiaceas,  cuja 
única  especie  é  uma  herva 
indígena  do  Cabo  da  Boa 
Esperança. 

Ceratocarpo.  m.  (bot.)  Cerato- 
carpo  (fructo  corneo);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  chenopodiaceas,  cujas 
siliquas  são  muito  curvas, 
o  que  os  faz  ter  certa  sími- 
Ihança  com  os  chifres. 

Ceratocéfalo.  m.  (bot.)  Ccra- 
tocephalo;  plantas  rainuu- 
culaceas. 

Ceratocele.  /.  (med.)  Cei'ato- 
cele ;  hernia  da  cornea  trans- 
parente. 

Ceratocloe.  m.  (bot.)  Cerato- 
cloe  (corno  amar  ello);  ge- 
nero de  plantas  gramíneas. 

Ceratocolo.  m.  (zool.)  Cerato- 
colo;  secção  de  insectos  do 
genero  crabro. 

CeratodÁctilo.  m.  (bot.)  Cera- 
todactylo  (dedo  em  forma 
de  corno);  genero  de  fetos 
que  só  comprehende  uma 
especie. 


CER 

Ceratodonte.  m.  (zool.)  Cera- 
todonte  (dente  corneo);  ge- 
nero de  musgos  que  perten- 
cem á  divisão  dos  acrocar- 
pos,  composto  de  duas  ou 
tres  especies. 

Cerato-estafilino,  na.  adj. 
(anat.)  Cerato-staphylíno ; 
denominação  de  um  muscu- 
lo pequeno  que  se  insere 
por  uma  parte  nos  ramos 
maiores  do  hyoide,  e  por  ou- 
tra na  campainha. 

Cerato-farínjeo,  ea.  adj. 
(anat.)  Cerato-pharyngeo ; 
chama-se  assim  a  um  mus- 
culo  que  se  estende  desde 
os  ramos  maiores  do  hyoide 
até  á  pharynge. 

Ceratopía.  /.  (zool.)  Cerato- 
phia  (que  produz  cornos); 
genero  de  insectos  da  or- 
dem dos  dípteros  bracoce- 
ros  e  da  familia  dos  bra- 
chystomos,  composto  de  tres 
especies  americanas. 

Ceratofílleo,  ea.  adj.  (bot.) 
Ceratophylleo;  parecido  com 
o  genero  ceratophyllo  :  — /. 
pl.  ceratophylleas;  familia 
de  plantas  cujo  typo  é  o  ge- 
nero ceratophyllo ;  todas  são 
herbáceas  e  crescem  debai- 
xo da  agua  doce. 

Ceratofillo.  m.  (bot.)  Cerato- 
phyllo; genero  de  plantas, 
typo  da  familia  das  cerato- 
phylleas. 

Ceratofio.  m.  (zool.)  Cerato- 
tophío  (tronco  corneo);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros  da  familia  dos 
lamellicorneos,  composto  de 
quatro  especies. 

Ceratofitos.  s.  ^jZ.  (zool.)  Ce- 
ratophytos;  genero  de  poly- 
pos  formado  por  Cuvier,  que 
comprehende  os  antipatos 
e  as  gorgonias. 

Ceratofrido.  m.  (zool.)  Cera- 
tophrido;  genero  de  reptis 
batracios  que  comprehen- 
de algumas  especies  de  ras 
indigenas  da  America  me- 
ridional. 

Ceratoftalmos.  m.  pl.  (zool.) 
Ceratophtalmos  (coi-no  com 
olho);  familia  de  crustáceos 
decápodos,  que  comprehende 
os  que  costumam  ter  os 
olhos  nos  extremos  das  pe- 
ças moveis. 

Ceratogloso.  adj.  (anat.)  Ce- 
rato-glosso;  dá-se   este  no- 


CER 

me  a  um  musculo  que  se 
estende  desde  os  ramos  maio- 
res do  hyoide  até  á  lingua. 

Cekatognato.  m.  (zool.)  Cera- 
togaato  (mandíbula  cornea); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  lamellicorneos. 

Ceratogono.  m.  fbot.)  Cerato- 
gono;  genero  de  plantas  da 
familia  das  polygonaceas, 
que  só  compreheude  uma 
especie. 

Ceratohial.  adj.  (anat.)  Cera- 
tohyal;  applica-se  a  um  dos 
ramos  estyloideos  do  hyoide. 

Ceratóide.  /.  (anat.)  Ceratoi- 
de;  cornea  transparente. 

Ceratóides.  m.  (zool.)  Y.  Ba- 
culito  vertebral. 

Ceratoleno,  na.  adj.  (zool.) 
Ceratoleno;  qualificação  de 
certos  animaos  cujas  extre- 
midades anteriores  têem  al- 
guma similhança  com  as 
antennas: — m.  pl-  cerato- 
lenos;  ordem  de  acephalos, 
que  comprehende  os  que 
têem  as  extremidades  ante- 
riores articuladas  e  próxi- 
mas da  boca. 

Ceratolita./.  Ceratolitha;  cor- 
no petrificado. 

Ceuatolobo.  7??.  (bof.)  Cerato- 
lobo;  palmeira  indígena  de 
Java. 

Ceratoma.  /.  (bot.)  V.  Algar- 
robo. 

Ceratónice.  m.  (zool.)  Cerato- 
nice  (unha  cornea);  genero 
de  insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros pentameros,  com- 
posto de  tres  especies. 

Ceratopétalo.  m.  (bot.)  Cera- 
topetalo  (folha  em  forma  de 
corno);  genero  de  plantas 
da  familia  das  saxifraga- 
ceas,  composto  de  varias  es- 
pecies de  arvores  e  arbustos. 

Ceratopógon.  m.  (zool.)  Cera- 
topogon  (corno  com  barbas); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros,  divisão  dos  ne- 
moceros,  e  familia  dos  tipu- 
1  arios,  composto  de  um  gran- 
de numero  de  especies. 

Ceratoptérido,  da.  adj.  (bot.) 
Ceratopterido ;  que  se  assi- 
milha  ou  se  refere  ao  gene- 
ro ceratopteris : — f.pl.  cera- 
topteridas;  familia  de  plan- 
tas cujo  typo  é  o  genero  ce- 
ratopteris. 

Cebatópteris.  m.  (bot.)  Cera- 


CER 

topteris  (feto  corneo);  gene- 
ro de  plantas  da  classe  dos 
fetos,  muito  notável  por  sua 
vegetação  aunual  ou  bien- 
nal,  e  que  comprehende  cin- 
co ou  seis  especies. 

Ceratóptero.  m.  (zool.)  Cera- 
toptero  (azas  corneas);  ge- 
nero de  peixes  cartilagino- 
sos, composto  de  duas  espe- 
cies. 

Ceratosanto.  m.  (bot.)  Y.  Tri- 
cosanto. 

Ceratospermo,  ma.  adj.  (bot.) 
Ceratospermo;  qualificação 
dos  fructos  prolongados  em 
forma  de  cornos: — /.  cera- 
tosperma-,  especie  de  planta 
cryptogamica  da  familia  das 


CER 


687 


Ceratosporio.  m.  (bot.)  Y.  Es- 
tilósporo. 

Ceratostaxia.  /.  (bot.)  Cera- 
tostaxia  (espiga  em  forma  de 
corno);  genero  de  plantas 
da  familia  das  combreta- 
ceas,  que  só  contém  uma  es- 
pecie, não  bem  conhecida. 

Ceratostema.  /.  (bot.)  Ceratos- 
tema  (coroa  cornea);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
ericáceas,  que  comprehende 
cinco  ou  seis  especies. 

Ceratostigma.  /.  (bot.)  Cera- 
tostigma  (estigma  corneo); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  plumbagineas,  que 
só  tem  uma  especie  peque- 
na e  vivaz. 

Ceratóstilo.  m.  (bot.)  Ceratos- 
tylo  (estylete  corneo);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
orchideas,  que  comprehende 
seis  especies,  parasitas,  cau- 
lescentes,  sem  bolbos,  com 
pedúnculos  unifloros  na  base 
das  folhas,  e  rodeadas  de 
escamas. 

Ceratoteca.  /.  (bot.)  Ceratote- 
ca;  genero  de  plantas  da 
familia  das  bignoneaceas, 
tribu  das  sesámeas,  que  com- 
prehende um  pequeno  nu- 
mero de  especies  herbáceas. 

Ceratotomía.  /.  (med.)  Cerato- 
tomia;  incisão  da  cornea 
transparente,  para  a  extrac- 
ção da  catarata. 

Ceratotómico,  ca.  adj.  Cerato- 
tomico;  que  se  refere  á  ce- 
ratotomia. 

Cekatótomo.  m.  (med.)  Cerato- 
tomo;  especie  de  escalpello, 
para  a  incisão  da  cornea. 


Ceratozamia.  /.  (bot.)  Cerato- 
zamia  (corno  vigoroso);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cicadeas,  cuja  única  es- 
pecie se  parece  com  a  pal- 
meira. 

Ceratupido,  da.  adj.  (zool.)  Ce- 
ratupido-,  que  se  serve  das 
antennas  para  andar :  —  m. 
ceratupido ;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  pentameros, 
da  familia  dos  taxicorneos. 

Ceraturgo.  m.  (zool.)  Cera- 
turgo  (corno  fabricante)  ;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros  e  familia  dos 
tanistomos,  composto  de 
duas  especies. 

Ceraulotos.  m..  (bot.)  Ceraulo- 
thos;  genero  de  plantas  ma- 
rítimas, cujas  especies  ain- 
da se  não  conhecem  bem. 

Ceraunia.  /.  (min.)  Ceraunia ; 
pedra  preciosa  dos  antigos  : 
—  ceraunia;  especie  de  pe- 
dra de  cor  pardo-clara,  de 
que  antigamente  se  fazia 
uso  para  fricções :  —  cerau- 
nia; ¡jyrites  ou  sulphuro  de 
ferro  que  tem  a  propriedade 
de  lançar  faíscas  sendo  fe- 
rida. V.  Ceraunita. 

Ceraunio.  m.  (bot.)  Ceraunio; 
especie  de  cogumelos  ou 
tubaras. 

Ceraunita.  /.  (min.)  Cerauni- 
ta; nome  dado  ciu  outro 
tempo  á  nephrita,  de  que  se 
serviam  os  antigos  para  con- 
struir armas.  Por  muito  tem- 
po se  chamou  também  pe- 
dra de  raio,  por  se  ter  su- 
posto que  era  este  que  a 
produzia. 

Ceraunocriso.  m.  (chim.)  Ce- 
raunocryso;  nome  do  oiro 
fulminante. 

Cerauxoscopia.  /.  Ceraunosco- 
pia;  arte  de  adivinhar  jDor 
meio  dos  phenomenos  do 
raio. 

Ceraunoscópico,  ca.  adj.  Ce- 
raunoscopico ;  pertencente  á 
ceraunoscopía. 

Ceralnoscópio.  7??.  Ceraunosco- 
pío;  machina  theatral  anti- 
ga, em  forma  de  torre,  d'ou- 
de  Júpiter  lançava  os  raios. 

Ceradnóscopo.  m.  Ceraunosco- 
po;  sacerdote  que  era  em- 
pregado em  examinar  os 
phenomenos  do  raio. 

Cerauro.  m.  Cerauro;  genero 
de  crustáceos. 


688 


CER 


Cerbas.  m.  (bot.)  Cerbas;  ar- 
vore da  índia  occidental, 
tão  grossa  que  se  conta  que 
quatorze  ou  quinze  homens 
juntos  apenas  a  poderão 
abarcar. 

Cerbatana.  /.  Zarabatana  •, 
canudo  para  atirar  pedras, 
settas,  etc.  assoprando.  Fis- 
tula, tabus  glandibvs  flatu 
explodendis :  —  sar  abatana; 
buzina  que  leva  a  voz  a 
grande  distancia/  —  (mil.) 
colubrina  de  pequeno  cali- 
bre. Tormenti  hellici  geniis. 
'  Hablar  por  cerbatana;  fal- 
lar ]3or  boca  de  outrem.  Ore 
alieno  loqui. 

Cerbelo.  m.  (ant.)  V.  Cerebelo. 

Cerbero,  m.  (myth.)  Cerbero; 
cão  de  tres  cabeças,  que 
guarda  as  portas  do  infer- 
no:—  (fig-)  cerbero;  portei- 
ro brutal,  guarda  intratá- 
vel: —  (astron.)  cerbero; 
constellação  boreal :  —  (bot.) 
cerbero ;  genero  de  plantas 
da  familia  das  apocineas, 
indígena  das  Indias. 

Cerbüno,  na.  adj.  V.  Cervuno. 

Cerca.  /.  Cerca ;  obra  com  que 
se  tapa  algum  espaço,  he- 
pimentum,  i:  —  (ant.  mil) 
cerco,  assedio,  sitio  de  pra- 
ça :  —  cerco ;  formatura  que 
TTsava  a  iufanteria:  —  adv. 
1.  6  t,  cerca,  junto,  perto. 
Proíbe,  juxta,  circiter,  fere : 
—  adv.  m.  V.  Acerca :  —  pl. 
(pint.)  primeiro  plano  de 
um  quadro.  In  tabulis  pictis 
imagifí  es  spectanti  proximio- 
res.  El),  cerca;  ao  redor,  em 
torno.  Tener  buen  ó  mal  cer- 
ca; ser  ou  não  vistoso,  pa- 
recer bem  ou  mal  uma  pes- 
soa vista  de  i^erto.  Speciem. 
vultus  2)rope  visam  deco- 
ram, aut  deformem  esse. 

Cercadito.  m.  dim.  de  Cercado. 
Cercadinho :  — jardimzinho. 

Cercado,  m.  Cercado;  logar 
rodeado  de  cerca.  Algumas 
vezes  se  toma  pela  mesma 
cerca.  Ager  septus,  sej)s. 

Cercador,  m.  Cercador,  sitia- 
dor. Obsessor,  oris. 

CJercadura.  /.  (ant.)  V.  Cerca, 
na  primeira  accepçao :  — 
cercadura;  adorno  que  se 
põe  em  redor  de  alguma 
cousa.  V.  Guarnición,  na  ac- 

^     cepçâo  correspondente. 

Cercamiento.  m.  (ant.)  Rodea- 


CER 

mento;  acto  de  rodear  ou 
cercar. 

Cercanamente,  adv.  1.  e  t.  Pro- 
ximamente, perto.  Proxime, 
prope. 

Cercakdanza.  /.  (ant.)  Appro- 
ximação. 

Cercanía.  /.  Cercanias,  arre- 
dores, vizinhanças.  Propin- 
quitas,  vicinitas. 

Cercanidad.  /.  (ant.)  V.  Cerca- 
nía :  — V.  Parentesco. 

Cercano,  na.  adj.  Cercão,  vi- 
zinho, próximo.  Vicinus  pro- 
^yinquus :  —  parente,  amigo. 
En  cercano  (loe.  adv.  ant.) 
V.  Cerca. 

Cercar,  a.  Cercar ;  fechar  em 
torno  com  cerca,  muro,  etc. 
Sepire,  vallare:  —  cercar, 
sitiar;  pôr  cerco  militar.  Ob- 
sidere:  —  cercar,  rodeiar. 
Circumdare,  stipare: — (ant.) 
V.  Acercar.  Usa-se  também 
como  reciproco : —  á  trabajos 
ó  cercar  á  uno  de  trabajos; 
encher  alguém  de  trabalhos, 
de  desgraças. 

Cercaria.  /.  (zool.)  Cercaria 
(cauda);  genero  de  animal- 
culos,  que  se  encontram  nas 
aguas  pantanosas. 

CercÁrieo,  ea.  adj.  (zool.)  Cer- 
carieo;  parecido  com  o  ge- 
nero cercarla: — .f- pl-  cer- 
carieas;  familia  de  animal- 
culos  infusorios  da  ordem 
dos  microscópicos  gynmo- 
deos,  cujo  typo  é  o  genero 
cercaria. 

Cercaspido.  m.  (zool.)  Cercas- 
pido  (calida  de  serpente); 
genero  de  rejitis  ophidios. 

Cerceis. /.  (zool.)  Cerceis;  ge- 
nero de  crustáceos  isopodos, 
composto  de  duas  especies. 

Cercen,  adv.m.  (ant.)  Cerce. 
A  cercen  (loe.  adv.)  V.  A  raiz. 

Cercenadamente.  ad-v.  m.  Cer- 
ce; com  cerceadura. 

Cercenadera.  /.  (art.)  Cotele- 
te;  faca  com  que  os  cerieiros 
cortam  as  extremidades  dos 
cirios,  tochas  e  velas. 

Cercenador.  m.  Cerceador;  o 
que  cerceia.  Circnmcidens, 
enfis. 

Cercenadura.  /.  Cerceadura; 
acção  de  cerceiar.  Circum- 
cisio,  segmentum:  —  cercea- 
dura ;  aparas,  fragmentos 
quo  ficam  de  cousa  cerceada. 

Cercenamiento,  m.  Cerceamen- 
to. V.  Cerceadura. 


CER 

Cercenar,  a.  Cercear  ou  cer- 
ceiar; cortar  cerce.  Circiim- 
cidere :  —  cercear,  diminuir 
as  despezas,  etc.  Familice, 
sumptihns  modnm  adhibere, 
jjrccscribere :  —  (ant.)  cer- 
cear; cortar  em  tiras  delga- 
das:— cercear;  cortar  cerce 
o  cabello  aos  réus  condemua- 
dos:  — a  circuito  (fr.  ant.); 
cercear ;  cortar  ao  redor. 

Cercera.  /.  Trapeira,  clara- 
bóia, janellinha. 

Cercérido.  m.  (zool.)  Cerceri- 
do;  genero  de  insectos  hy- 
menopteros,  da  familia  dos 
crabronidos,  composto  de 
muitas  especies  que  costu- 
mam construir  os  ninhos 
pelas  veredas,  e  abastecem 
suas  larvas  com  diíFerentes 
insectos. 

Cerceta./,  (zool.) Cereetfi:,  ave 
aquática.  Querquedula,  ce: 
—  (ant.)  V.  Coleta :  ■ — ■  pl. 
pontas  novas  do  veado.  Nas- 
centia,  erumpentia  cornicula 
cervi. 

Cercibis.  m.  (zool.)  Cercibis ; 
genero  de  aves  extrahido  do 
genei«o  ibis. 

Cercidio.  m-.  (bot.)  Cercidio; 
substancia  branca,  filamen- 
tosa, composta  de  uma  mul- 
tidão de  fibrinhas  entrelaça- 
das e  que  parece  ser  o  es- 
tado rudimentar  dos  cogu- 
melos. 

Cercidócero.  m.  (zool.)  Cerci- 
docero;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  oito  especies, 
originarias  de  Jara  e  Borneo. 

Cercillico.  m.  dim.  de  Cercillo. 

Cercillo,  m.  (ant.)  V.  Zarci- 
llo:—  de  vid  (agr.)  gavinhas 
da  videira. 

Cercion.  m.  (zool.)  Cercion;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
palpicorneos,  composto  de 
muitas  especies:  —  cercion; 
ave  da  India,  jjarecida  com  o 
estorninho,  cuja  plumagem 
é  de  varias  cores  e  cuja  voz 
imita  a  humana;  é  mais  dó- 
cil e  falla  mais  que  o  papa- 
gaio. 

Cercioracion./.  (ant.)  Certeza, 
segurança. 

Cerciorar,  a.  Certificar,  affir- 
mar.  Certioreni  faceré.  Usa- 
se também  como  reciproco. 


CER 

Cercle.  m.  (ant.)  V.  Círculo. 

Cerco.  to.  Cerco;  o  que  ciní?e 
ou  rodeia  alguma  cousa.  Cir- 
Gulus,  orhis :  —  cerco,  sitio  \ 
assedio  de  praça.  Obsidio, 
obsessio :  —  V.  Giro :  —  cir- 
culo cabalistico  dos  nigro- 
mánticos. Magicai  artis  li- 
niamenhim :  —  (germ.)  vol- 
ta, rodeio,  mancebia:  —  de 
cuba  (art.);  arco  de  cuba :  — 
de,  hombres.  V.  Corrillo  :  — 
del  sol  y  de  la  luna;  cerco 
do  sol  e  da  lua,  aureola ; 
circulo  luminoso  que  appa- 
rece  ás  vezes  ao  redor  da 
lua,  ou  do  sol.  Halo,  onis. 
Alzar  ó  levantar  el  cerco; 
levantar  o  sitio,  o  cerco.  En 
cerco  (loe.  adv.)  V.  Al  rede- 
dor. Poner  cerco;  pôr  cerco, 
sitiar  uma  praça.  Obsidere: 
—  (zool.)  cerco;  genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
meros,  da  familia  dos  clavi- 
corneos. 

Cercocarpo.  m.  (Jjot.)  Cerco- 
carpo;  genero  de  plantas  da 
familia  das  rosáceas,  com- 
posto de  uma  só  especie,  ori- 
ginaria do  México. 

Cercocebo.  m.  (zool.)  Cercoce- 
bo;  macacos  de  cauda  com- 
prida. 

Cercómido.  m.  (zool.)  Cercomi- 
do  (calida  de  rato);  genero 
de  mammiferos  da  ordem  dos 
roedores,  composto  de  mna 
-tínica  especie  indígena  do 
Brazil. 

Cercomónade.  m.  (zool.)  Cerco- 
monade;  genero  de  animaes 
infusoiüos  asymetricos  da  fa- 
milia  das  monades,  compos- 
to de  nuve  especies,  coin  urna 
prolongação  postej-ior  variá- 
vel, em  forma  de  cauda  mais 
ou  menos  comprida,  e  fili- 
forme. 

Cercopicüs.  m.  pl.  (zool.)  Cer- 
copicos;  genero  de  insectos 
da  familia  dos  cercopidos, 
que  comprehende  varios  gé- 
neros, e  cujo  typo  é  o  gene- 
ro cercopu. 

Cercópido,  da.  adj.  (zoqI.J  Cer- 
copido;  parecido  com  o  ge- 
nero cercopo:: — m.  pl.  cer- 
copidos; familia  de  insectos 
hcmipteros  da  tribu  dos  ci- 
cadios,  que  compreliende  va- 
rios géneros  e  cujo  typo  é  o 
genero  cercopo. 

Cebcopiteco.  771.  (zool.)  Cerco- 


CER 

pitheco  (mono  com  cauda); 
genero  de  mammiferos  qna- 
drumanos,  composto  de  umas 
vinte  especies;  tem  a  cauda 
e  os  membros  compridos;  os 
dedos  das  mãos  reunidos  em 
sua  base  por  membranas;  o 
focinho  curto,  os  olhos  me- 
dianos, o  nariz  muito  pouco 
saliente.  Encontram-se  no 
continente  africano. 

Cercopo.  m.  (zuol.)  Cercopo 
(cauda);  genero  de  insectos 
hemipteros  da  familia  dos 
cercopidos,  composto  de  mui- 
tas especies,  que  têem  as  an- 
tennas  collocadas  entre  os 
olhos,  e  que  á  primeira  vis- 
ta se  parecem  com  as  ci- 
garras. 

Cercosauro.  m.  (zool.)  Cerco- 
sauro  (lagarto  com  cauda); 
genero  de  reptis  saurios,  da 
familia  das  locertidos  ou  la- 
gartos propriamente  ditos. 

Cercósis.  /.  (med.)  Cercóse; 
prolongamento  do  clitóris. 

Cercóstilo.  m.  (hot.)  Cercosty- 
lo  (estylete  em  forma  de  cau- 
da); genero  de  plantas  da 
familia  das  compósitas  se- 
necionideas ;  comprehende 
urna  só  especie,  herbácea, 
lenhosa  em  sua  base,  de  fo- 
lhas alternas  e  de  flores 
amarellas,  que  cresce  no 
Brazil. 

Cercote,  to.  (art.)  Tarrafa;  re- 
de de  apanhar  peixe. 

Cercotri.xo.  m.  (zool.)  Cerco- 
trixo  (pello  na  cauda);  ge- 
nero de  aves  da  familia  das 
saxicollidons. 

Ceugucua./.  (arcli.)  Y.  Cercha. 

Cercudo.  m.  (naut.)  Cercudo; 
barco  asiático  que  navega 
com  i-emos  e  vela- 

Cercha.  /.  (arch.J  Kegua  flexí- 
vel que  serve  para  medir 
superficies  concavas  e  con- 
vexas. Amnssis  concacm  sive 
con  vexai  super ficiei  metiendoe 
apta. 

Cerchar,  a.  (agr.J  V.  Acodar. 

Cercho,  m-.  (ant.)  Reunião  de 
malvados. 

Cerchón,  m.  (arch.)Y.  Cimbria. 

Cerda./.  Cerda;  sedas  dos  ja- 
valis, etc. Setf a,  ce: — (prov.) 
messe  cortada.  Seges  demes- 
sa: — punhado  de  linho  por 
sedar.  Manipidus  impexi 
vel  rudis  Uní:  —  porca;  fe- 
mea  do  porco.  Sus  femina: 


CER 


689 


—  boiz;  armadilha  para  ca- 
car perdizes.  Usa-se  mais 
no  plural.  Laqueus  crinibus 
contextus  :  —  (germ.)  faca. 
Ganado  de  cerda.Y.  Puerco. 

Cerdada.  /.  Vara;  manada  de 
porcos. 

Cerdamen,  m.  Mólho  de  cerdas. 

Cerdana./.  Cerdana ;  dansa  an- 
tiga de  Catalunha:  —  (bot:) 
arvore  tio  Perú  similhante 
ao  abrunheiro. 

Cerdakí;  m.  (germ.)  Navalha. 

Cerdazo.  to.  augm.  de  Cerdo. 
Porco  grande.    ■ 

Cerdear,  to.  Manquejar  (o  ani- 
mal). Diz-se  especialmente 
dos  touros  quando  estão  feri- 
dos mortalmente,  e  dos  cavai- 
los,  quando  padecem  de  debi- 
lidade nas  mãos.  Armorum 
vitio  laborare,  claudicare 
taurum :  —  desafinar;  diz-se 
das  cordas  dos  instrumentos. 
Stridere:  —  (fig.)  tergiver- 
sar, esquivar-se  a  fiizer  algu- 
ma cousa.  Tergivcrsari,  sub- 
terftigere,  refugere :  —  tra- 
balhar de  má  vontade,  com 
repugnancia. 

Cerdia. /.  (bot.)  Cerdia;  gene- 
ro de  jjlantas  da  familia  das 
caryophylladasparonychias, 
composto  de  uma  só  especie 
herbácea. 

Cerdillo,  to.  to.  dim.  de  Cer- 
do. Porquinho. 

Cerdo.  m.  Cerdo,  porco.  Sus, 
is:  —  de  muerte;  porco  bom 
para  matar.  Porcus  bimus, 
saginatus,  pinguis:  —  de  vi- 
da; farroupo;  porco  que  não 
tem  um  aimo.  Porculus  an- 
niculus,  nondum  suginatus. 

Cerdorística.  /.  Cerdoristica; 
sciencia  que  ensina  a  conhe- 
cer as  perdas  ou  beneficios 
de  uma  empreza. 

Cerdorístico,  ca.  adj.  Cerdo- 
ristico;  que  pertence  ou  se 
refere  á  cerdoristica. 

Cerdoso,  sa.  adj.  Cerdoso ;  que 
tem  cerdas.  Setoszts,  hirsu- 
tus. 

Cerdudo,  da.  adj.  Sedeúdo, 
cerdoso;  que  tem  cerdas. 
Villosus,  a,  um:  —  to.  (ant.) 
V.  Cerdo. 

Cereal,  adj.  Cereal;  de  Ceres: 

—  cereal;  epitheto  das  se- 
mentes farináceas. 

Cereano,  na.  adj.  (zool.)  Ce- 
rcano; que  vive  na  cera  dos 
favos  das  abelhas. 


690 


CER 


Cerebelítis.  /.  ('a7iat.J  Cere- 
bellite;  inflammação  do  ce- 
rebello. 

Cekebelo.  771.  (anat.)  Cercbel- 
lo ;  parte  posterior  do  ence- 
pbalo.  Ccrebellum,  i. 

Cerebeloso,  sa.  adj.  (anat.) 
Cerebelloso ;  que  pertence  ao 
cerebello. 

Cerebral,  adj.  (anat.)  Cere- 
bral; que  pertence  ao  cere- 
bro :  —  (med.)  cerebral ;  diz- 
se  do  que  aíFecta  o  cerebro: 

—  (zool.)  cerebral;  qualifi- 
cação de  certos  aniraaes  que 
vivem  no  cerebro  de  outros. 

CerebbÁtulo.  m.  (zool.)  Cere- 
bratulo;  genero  de  lielmin- 
thoides  que  comprehende 
duas  especies. 

Cerébrico,  ca.  adj.  (chim.)  Ce- 
rebrico ;  epitheto  de  um  aci- 
do que  se  obtém  tratando  a 
materia  cerebral  pelo  ether, 
e  depois  pelo  álcool  ferven- 
do, misturado  com  um  pouco 
de  acido  sulphurico. 

Cerebriforme.  adj.  (med.)  Ce- 
rebriforme;  que  se  parece 
com  a  materia  cerebral :  — 
(zool.)  cerebriforme;  quali- 
ficação de  certos  zoopbytos, 
cuja  superficie  é  coberta  de 
infractuosidades. 

Cerebrina. /.  Cerebrina;  gor- 
dura que  se  acha  no  ce- 
rebro. 

Cerebbino,  na.  adj.  (anat.)  Ce- 
rebrino;  que  pertence  ao  ce- 
rebro. 

Cerebrita.  /.  (zool.)  Cerebri- 
ta;  especie  de  zoophyto  fós- 
sil, similhante  por  sua  for- 
ma ao  cerebro  humano. 

Cerebrítis.  /.  (med.)  Cerebri- 
te;  inflammação  do  cerebro. 

Cerebro,  m.  (anat.)  Cerebro; 
parte  anterior  do  encepha- 
lo :  —(fig.)  prudencia,  juizo: 

—  imaginação,  phantasia. 
Caer  de  cerebro  (fr.);  cair 
de  costas. 

Cerebro-espinal,  adj.  (anat.) 
Cerebro-espinhal;  que  per- 
tence ao  cerebro  e  á  columna 
vertebral. 

Cerebro-raquidiano,  na.  adj. 
(anat.)  Cerebro-rachidiano; 
que  pertence  ao  cerebro  e  á 
medulla  espinhal. 

Cereiforme.  /.  (hot.)  Cereifor- 
me;  em  forma  de  cirio;  diz- 
se  das  plantas  que  têem  a 
haste  delgada,  carnosa  e  cy- 


CER 

liudrica  como  algumas  das 
euphorbiaceas. 

Cebejidio.  m.  (zool.)  Ccregidio 
(corrió  de  cabrito);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  la- 
míanos. 

Cereleon.  m.  (pharm.)  Cere- 
leon;  mistura  de  cera  e  azei- 
te, que  constituía  o  que  os 
médicos  gregos  chamavam 
cerato. 

Ceremonia.  /.  Ceremonia;  cul- 
to exterior  da  religião.  Ce- 
remonia, ritus.  —  ceremo- 
nia, cortezia,  etiqueta.  Ges- 
tus,  comitas  affectata,  ni- 
mis  officiosa.  De  ceremonia 
(Jr.);  com  ceremonia  ou  ap- 
parato.  Solemniter.  Por  ce- 
remonia; por  ceremonia; 
por  mero  cumprimento,  cor- 
tezia, formalidade.  Urbani- 
tatis  causa.  Guardar  ceremo- 
nia; guardar  ã  etiqueta, 
observar  as  formalidades  do 
estylo.  Usa-se  nos  tribunaes, 
etc.  Rite,  secundum  ritum 
agere.  Sin  ceremonia;  sem 
ceremonia. 

Ceremoniaco,  ca.  adj.  V.  Cere- 
monioso. 

Ceremonial.  Ceremonial;  livro 
cm  que  estão  escriptas  as 
ceremonias  que  se  devem 
observar  nos  actos  públicos, 
tanto  civis  como  religiosos. 
Liber  ccerimonialis ,  ritua- 
lis :  —  adj.  ceremonial ;  que 
pertence  ás  ceremonias.  Cce- 
rimonialis, e. 

Ceremoniar.  71.  (inus.)  Cere- 
moniar;  tratar  com  ceremo- 
nia. 

CeremoniÁticamente.  adv.  m. 
Ceremoniatica,  ceremoniosa- 
mente ;  com  ceremonias. 
Hite. 

CeremoniÁtico,  Ceremoniero, 
RA.  adj.  (ant.)  Ceremonia- 
tico.  V.  Ceremonioso. 

Ceremoniosamente,  adv,  m.  Ce- 
remoniosamente, com  cere- 
monia. Rite. 

Ceremonioso,  sa.  adj.  Ceremo- 
nioso, cumprimenteiro;  que 
faz  ou  aifecta  muitas  cere- 
monias e  cumprimentos.  Cce- 
remoniosus,  nimice  comita- 
tis  affectator. 

Céreo,  ea.  adj.  Céreo;  de  cera, 
como  cera. 

Cereolita.  /.  (min.)  Cereoli- 
tha ;  substancia  amarella  es- 


CER 

verdinhada,  branda, unctuo- 
sa,  que  se  acha  em  certa 
lava  alterada,  nos  arredores 
de  Lisboa. 

Cereópsido.  m.  (zool.)  Cereopsi- 
do;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  longicornes,  natu- 
ral das  Indias  orientaes. 

Cereopsinas.  /.  pl.  (zool.)  Ce- 
reopsinas;  grupo  de  aves 
palmipedes,  cujo  typo  é  o 
genero  cereopso. 

Cereopso.  77?.  (zool.)  Ccreopso 
(de  aspecto  de  cera);  genero 
de  aves  da  ordem  das  pal- 
mipedes e  da  familia  dos 
lamellirostros,  composto  de 
uma  só  especie.  É  do  tama- 
nho de  um  ganso  pequeno, 
com  pennas  cinzentas  e  tar- 
sos amarellos  alaranjados. 

Cereoxilo.  m.  (bot.)  V.  Cero- 
xilo. 

Cerería.  /.  Fabrica  de  cera. 
Cereorum  officina  vel  taber- 
na: —  casa  da  cera;  logar 
em  que  se  guarda  a  cera  na 
casa  real.  Cereorum  prom- 
ptuarium  in  aula  regia. 

Cererina  ou  Ceberita./.  (min.) 
V.  Cerita. 

Cerero,  777.  Cerieiro;  o  que 
trabalha  em  cera,  o  que  faz 
ou  vende  velas  de  cera.  Ce- 
reorum  opifex,  venditor:  — 
(prov.)  vadio,  vagabundo. 
Otiosus,  vagus :  —  mayor  ; 
guarda  cera;  pessoa  que  na 
casa  real  tem  a  seu  cargo  a 
cera.  Cereorum  aulce  regice 
prcefectus  :  —  (bot.)  V.  Cero- 
xilo. 

Ceres.  77i.  (astr.)  Ceres;  pla- 
neta descoberto  em  1801. 
Ceres,  eris :  —  (poet.)  ceres ; 
o  pão,  as  searas :  —  (myth.) 
Ceres ;  deusa  dos  trigos  e  das 
ceifas. 

Ceresia./.  (bot.)  Ceresia;  ge- 
nero de  plantas  gramíneas. 

Ceresio.  m.  (zool.)  Ceresio 
(damnoso) ;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros, 
da  familia  dos  longicorneos, 
que  contém  tres  especies. 

Ceresto.  777.  (bot.)  V.  Ceraisto. 

Cereza.  /.  Cereja;  fructo  da 
cerejeira.  Cerasum,  i.  Cere- 
zas y  hadas  malas  toman 
pocas,  y  llevan  hartas  ó  sar- 
tas, o  pensais  tomar  pocas  y 
vienense  hartas  (rif.);  uns 
males  acarretam  outros;  so- 


CER 

bre  queda   couce.   Ahyssus 
abyssum  invocai. 
Cerezal,  vi.  Cerejal ;  sitio  plan- 
tado de  cerejeiras.  Locus  ce- 
rasis  consitus. 
Cerezeda.  /.  V.    Cerezal:  — 
(germ.J  cadeia, grilheta;  cor- 
rente de  ferro  dos  presos  das 
galés. 
Cerezita,  lla.  /.  dim.  de  ce- 
reza. Cerejinha. 
Cerezo,   in.    (hot.)    Cerejeira; 
arvore  fructífera,  classifica- 
da por  Linneo  na  icosandria 
monogynia ;  tem  as  folhas 
ováes  e  lanceoladas.  Pru- 
niis    cerasus :    —    silvestre 
(prov.)  V.  Cornejo. 
Cerqazo,  m.  (bot.)  V.  Jara. 
Ceria.  /.  (zool.)  Ceria ;  genero 

de  insectos  dípteros. 
Cerial.  to.  V.  Cirial. 
Ceribon,  Ceribones.   to.  (ant.) 
V.  Cesión  de  bienes.  Hacer 
ceribones   (fr.   ant.);    fazer 
cessão  de  bens. 
Cérico,  ca.  adj.  (cJiim.)  Céri- 
co;  pertencente  ou  que  se 
refere  ao  cerio. 
Cérico-potÁsico.     adj.    (chim.) 
Cerico-potassico;    diz-se   de 
um    sal    cérico    combinado 
com  um  sal  potássico. 
Ceridos.  m.pl.  (chim.)  Ceridos; 
corpos  simples  que  contôem 
cerio. 
Cerífero,  ra.  adj.  (bot.)  Cerí- 
fero; que  produz  cera. 
Cerífica. /.  V.  Pintura. 
Ceriflor.  /.  (bot.)  V.  Cerinto. 
Cérigo.  to.  (zool.)  Cerigo;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  família  dos  noctur- 
nos, composto  de  uma  só  es- 
pecie, que  se  encontra  nas 
madeiras     seccas     ou     nos 
cardos. 
Cerilo.  m.  (zool.)  Cerylo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
xílophagos,  composto  de  seis 
especies. 
Cerilo.  to.  (zool.)  Ceryllo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros. 
Cerilla.  /.  Rolo,  pavio  de  ce- 
ra. Tennis  candela  manua- 
lis:  —  (ant.)  cosmético;  mas- 
sa de  cera  e  outros  ingre- 
dientes, de  que  se  serviam 
as  mulheres  para  aformosear 
e  amaciar  a  pelle  e  o  ca- 
bello,  Cerussa,  fucus  cera- 
tus:- — V.  Cera,  cerumen. 


CER 

Cerillo,  m.  (prov.)  V.  Cerilla. 

Cerimonia.  /.  (ant.)  V.  Ceremo- 
nia. 

Cerimonial,  m.  (ant.)  V.  Cere- 
monial. 

Cerimonioso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Ceremonioso. 

Cerina./,  (chim.)  Cerina;  sub- 
stancia particular  da  cera: 

—  cerina;  nova  substancia 
que  se  extrahe  do  sobreiro: 
— (min,)Y. Silicato  do  Cerio. 

Cerinoso,  sa.  adj.  V.  Amari- 
llento. 

Cerinta.  /.  (bot.)  Y.  Cerinlo. 

Cerinto.  m.  (bot.)  Cerintho  (flor 
de  cera);  genero  de  plantas 
da  familia  das  asperifolia- 
das  borragineas,  composto 
de  um  pequeno  numero  de 
especies;  sao  ou  vellosas  ou 
lisas,  de  folhas  alternas  e 
flores  dispostas  em  racimos 
terminaes. 

Cerintóideo,  ea.  adj.  (bot.)  Ce- 
rinthoideo;  parecido  com  o 
cerintho. 

Cerio.  m.  (bot.)  Y.   Cariopso: 

—  cerio;  planta  annual,  de 
folhas  alternas  e  flores  em 
espigas  terminaes,  jierten- 
centc,  segundo  alguns,  á  fa- 
milia das  solanáceas:  — 
(med.)  cerio;  nomo  dado  A 
aífecçào  vulgarmente  conhe- 
cida com  o  nome  de  tinha  : 

—  (vún.  chim.)  cerio;  metal 
descoberto  em  1^04  por  Ber- 
zelius  na  céríta.  E  solido, 
pardo  esbranquiçado  e  mui- 
to frágil. 

Ceuiümice,  Ceriúmide.  f.  (bot.) 
Y.  Boleto. 

Cerioi'e.  to.  (bot.)  Ceríopc  (cm 
forma  de  alveolo);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
rhizophoreas,  composto  de 
duas  especies  que  crescem 
á  borda  do  mar  na  Nova 
Ilüllanda. 

Cerita.  /.  (min.)  Y.  Silicato  de 
Cerio:  —  (zool.)  cerita;  ge- 
nero de  conchas  univalves 
que  corresponde  á  ordem 
dos  gasterópodos. 

CeritÁceo,  ka.  adj.  (zool.)  Ce- 
ritaceo;  parecido  com  a  ce- 
rita:— /.  pl.  cerítacoas;  fa- 
milia de  conchas  univalves, 
cujo  typo  é  o  genero  cerita. 

Cermatia.  /.  (zool.)  Y.  Escuti- 
jcra. 

Cermatido,  da.  adj.  (zool.)  Y. 
Escutijérido. 


CER  691 

Cermeña.  /.  Pera  de  lambe- 
Ihe  os  dedos.  Pirum  prope- 
rum,  odoriferum. 

Cermeño,  to.  (Ijot.)  Pereira  que 
dú  a  pera  chamada  de  lam- 
be-lhe  os  dedos.  Piriis  prce- 
cox:  —  adj.  (fig.)  tosco,  gros- 
seiro, brusco. 

Cernada.  /.  Barreleíro;  cinza 
de  que  se  tirou  a  decoada 
para  bárrela.  Cinis  ex  lixivia 
remanens :  —  (vet.)  cataplas- 
ma de  cinza  e  outros  ingre- 
dientes para  applícar  sobre 
qualquer  parte  enferma  das 
cavalgadui-as.  Cataplasma 
cinereum :  —  (pint.)  mistura 
de  cinza  e  colla  que  se  dá 
na  lona  ou  tela  destinada  a 
ser  pintada.  Linimentum  ex 
cinire  glutinoso  compactum. 

Cernadero.  jíi.Barreleiro ;  pan- 
no de  coar  a  bárrela.  Lin- 
teum  rude  colando  lixivio 
deserviens. 

Cernag ITERO,  m.  V.  Cernadero. 

Cernedero,  m.  Avental  usado 
pelos  que  peneiram  a  fari- 
nha. Prcecinctorium  linteum: 

—  logar  onde  se  peneira  a 
farinha.  Locus  sccretioni  fa- 
rina destinatus,  celia  fari- 
naria:— •  panno  onde  se  dei- 
ta o  grão  quando  se  criva. 

Cernedi'ra.  /.  V.  Cernidura. 

Cerneja./.  Machinhos;  crinas 
nas  quartelas  das  cavalga- 
duras. Crines  in  equorum 
7nanibus  erumpentes. 

Cernejoso,  Cernejudo,  da.  adj. 
Que  tem  crinas  nas  quar- 
telas; diz-se  das  cavalga- 
duras. 

Cerner,  a.  Cernir;  peneirar  a 
farinha.  Farinam  cribro 
purgare:  — n.  florescer  a 
vinha,  oliveiras,  trigos,  etc. 
Fecundare :  —  (fig)  chuvis- 
car. Leniter,  minufafim  plue- 
rc :  —  r.  peneirar-so,  mover- 
se como  qucm  peneira,  bam- 
boleando.   Motare    corpns: 

—  (volat.)  peneirar-se  a  ave 
no  ar;  estender  as  azas  fi- 
cando suspensa  sem  adejar. 
Crebro  alar  um  motu  aves 
veluti  jje/ífZííZrts    consistere: 

—  (inus.)  V.  Exam inar  :  — 
el  cuerpo  (fr.)Y.  Anadear. 

Ceunicalillo.  m.  (zool.)  Cerni- 
calilho;  ave  muito  parecida 
com  a  tartaranha,  da  qual  dif- 
fere  por  suas  azas,  que  chc- 

.    gam  á  extremidade  da  cau- 


692 


CER 


da,  e  pelas  unhas  que  são 
brancas.  Tem  umas  onze  pol- 
legadas  de  comprido ;  a  par- 
te superior  do  seu  corpo  é 
encarnada,  o  bico  azulado  e 
a  cauda  cinzenta. 
Cernícalo,  m.  (zool.)  Tartara- 
nha;   ave  de  rapina.  Falco 
tinnuiiculns :  — (germ.)  man- 
to de  mulher.  Coger  ó  pi- 
llar un  cernícalo  (fr.  fam.J  ; 
apanhar  uma  perua;  embe- 
bedar-se: — (fig.fam.)  parvo, 
tolo ;  pessoa  de  curto  alcance : 
—  borracheira,  embriaguez. 
Cernidillo,  m.  Chuvisco;  chu- 
va miúda.  Pluvia  minuta- 
tim  defluens:  —  (fig-)  banibo- 
leadura;  modo  de  andar  pe- 
neirando-se.  Incessus  celer  et 
motans. 
Cernido,  m.  Acção  de  pend- 
rar, e  também  o  que  é  pe- 
neirado.   Diz-se    principal- 
mente da  farinha  peneirada 
para  fazer  pão.  Expurgatio, 
secretio,  excretio. 
Cernidura.  /.  Acção  de  pend- 
rar. Secretio,  purgatio   in- 
cerniculo  facta:  —  pl.   fare- 
los ;  resto  de  farinha  jienei- 
rada.  Purgamenta  farince. 
Cernir,  a.  (ant.)  V.  Cerner. 
Cerniscos.    m.  pl.    Cerniscos ; 
monges  turcos  que  íam  sal- 
tando e  rezando  diante  do 
grâo-senhor. 
Cérnua. /.  (zool.)  Cernua;  pei- 
xe do  rio  parecido  com  a  per- 
ca, cuja  cabeça  é  similhan- 
te  á  do  esparo,  e  cujas  bar- 
batanas    são    listradas    de 
preto. 
Cero.  m.  Zero,  cifra  sem  \alor 
próprio,  e  que,  junta  a  urna 
somma  a  multiplica  por  dez. 
Nota  ariíhmetica  cero  appel- 
lata.  Ser  tm  cero  (fr.  fig.  e 
fam.);  ser  um  zero,  ser  in- 
útil ;  não  prestar  para  nada. 
Nihil   esse,  nidio   esse  loco 
vel  numero :  —  (pliys.)  zero ; 
ponto  de  partida  para  a  niar- 
cação   das  escalas  therino- 
metricas. 
Ceróbata.  m.  pl.  (zool.)  Cero- 
bata  (pés  com  cornos);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
sub-jjentameros,   da   familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  dez  especies. 
Cerocala.  /.  (zool.)  Cerocala 
(corno  formoso);  genero  de 
insectos  lepidópteros,  da  fa- 


CER 

milia  dos  nocturnos,  compos- 
to de  uma  só  especie,  notá- 
vel pelo  desenho  de  suas 
azas  superiores,  que  repre- 
senta, quando  estão  fecha- 
das, uma  especie  de  escapu- 
lario. 

Cerocéfala.  /.  (zool.)  Ceroce- 
phala  (cabeça  com.  cornos); 
genero  de  insectos  hymeno- 
pteros,  da  fauíilia  dos  calci- 
dios,  composto  de  uma  só 
especie. 

Cerocoma.  /.  (zool.)  Cerocoma 
(cabelleira  com  cornos);  ge- 
nero,de  insectos  coleópteros 
heteromeros,  da  familia  dos 
trachelidos,  composto  até 
agora  de  sete  cu  oito  espe- 
cies, cujos  elj'tros  são  ordi- 
nariamente de  um  verde  es- 
curo metallico. 

Cerooteno.  m.  (zool.)  Cerocte- 
no;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  longicorneos,  cujo 
typo  é  o  cerocteno  abdomi- 
nal, indígena  do  Brazil. 

Cercena. /.  (pharin.)  Ceroeno; 
emplasto  cuja  base  é  a  cera. 

Ceroferario.  m.  Cerofcrario ; 
acolito  que  leva  o  cirio  ou 
a  tocheira.  Ceraferarius,  ü. 

Çerofisa.  /.  (zool.)  Cerophysa 
(corno  inchado);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  criso- 
melinos,  composto  de  uma 
só  especie. 

Cekofito.  ???.  (zool.)  Cerophy- 
to  (corno  em  forma  de  plan- 
ta); genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros  da  fa- 
milia dos  serricorneos,  com- 
posto de  duas  especies. 

Ceróforo.  adj.  (zool.)  Cero- 
phoro;  genero  de  insectos 
coleópteros  comj)osto  de  cin- 
co especies. 

Cerografía.  /.  Cerographia; 
pintura  encáustica. 

CerogrÁfico,  ca.  adj.  Cerogra- 
phico;  que  se  refere  á  cero- 
graphia. 

Cerógrafo.  m.  Cerographo ; 
nome  que  davam  os  romanos 
a  uma  especie  de  annel  com 
que  sellavam  os  cofres. 

Ceroiso.  m.  (zool.)  Ceroiso  (ore- 
lha com  cornos);  genero  de 
insectos  orthopteros,  da  tri- 
bu dos  phaSmios,  extraindo 
do  genero  cladomorpho. 
Cerolita, /.  (mÍ7i.)  Cerolitha; 


CER 

nome  dado  a  um  hydro-sili- 
cato  de  alumina  e  de  ma- 
gnesia. 
Cerollo,  lla.  adj.  Serôdio,  tar- 
dio; que  vem  pelos  fins  da 
estação  própria.   Háud   ita 
matura  messes. 
Ceroma.  /.  Ceroma;  unguento 
composto  de  cera  e  azeite, 
com  o  qual   se  esfregavam 
os  athletas. 
Ceromancia.    /.     Ceromancia; 
adivinhação  por  meio  de  fi- 
guras de  cera. 
Ceromántico,    ca.    adj.    Cero- 
mantico ;  que  exerce  a  cero- 
mancia :  —  pertencente  á  ce- 
romancia. 
CeromÁtico,  ca.  adj.  (pharm.) 
Ceromatico ;    applica-se    ao 
medicamento     formado     de 
uma  mistixra  de  cerae  azeite. 
Ceromel.    m.    (pharm.)    Cero- 
mel;  unguento  cuja  base  é 
formada  de  cera  e  mel. 
Ceromia.    /.    (zool.)    Ceromia 
(mosca  de  cera);  genero  de 
insectos  dípteros  da  familia 
dos  calipteros,  composto  de 
cinco  especies. 
Cerón,  m.  Residuo  da  cera,  ce- 
ra ordinaria.  Cera  fcex,  re- 
sidnum  prcelo  expressum. 
Ceronero,   ra.    adj.  Vendedor 

de  cera  ordinaria. 
Ceronia. /.  (bot.)  Ceronia;  va- 
riedade da  alfarrobeira. 
Ceropaca. /.  (soo^.JV.  Cimató- 

fora. 
Ceropaco.  m.  (zool.)  Ceropaco ; 
genero  de  lepidópteros  no- 
cturnos. 
Ceropajia.  /.  (bot.)  V.  Cerope- 

jia. 
Cerópalo.  m.  (zool.)  Ceropalo; 
genero  de  insectos  hymeno- 
pteros  da  familia  dos  cava- 
dores, composto  de  um  pe- 
queno immero  de  especies. 
Ceropejia.  /.  (bot.)  Ceropegia 
(candieiro)  ;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  asclepia- 
dens,  caracterisado  por  ter 
a  corolla  tubulosa,  aA'ultada 
em  sua  parte  inferior  e  com 
o  limbo  laciniado.  Compre- 
hende  urnas  trinta  especies. 
CeropejiÁcbo,  Ceropéjico,  ca. 
adj.  (bot.)  Ceropegiaceo,  ce- 
ropegico ;  parecido  com  o  ge- 
nero ceropegia :  — /.  p)l-  ce- 
ropegiaceas;  tribu  de  plan- 
tas asclepiadeas,  cujo  typo 
é  o  genero  ceropegia. 


CER 

Ceroi'isa.  /.  (pharm.)  Ceropi- 
sa",  emplastro  curuposto  de 
pez  e  cera. 

Ceroplástica.  /.  Ceroplástica; 
arte  de  modelar  em  cera  as 
partes  do  corpo  humano. 

Ceroplasto.  vi.  (zool.)  Cero- 
plasto  (trahallmclor  de  cera); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  liemypteros,  extraliido 
do  genero  porphyrophoro. 

Ceuoplato:  m.  (zool.)  Ceropla- 
to  (cor2)o  largo);  genero  de 
insectos  dípteros  da  familia 
dos  tipularios,  notável  pela 
forma  das  antennas,  que  são 
muito  comprimidas  e  largas 
para  o  meio.  Conhecem-se 
tres  especies. 

Ceroplesia.  /.  (zool.)  Cerople- 
sia;  genero  de  insectoíf  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 
milia dos  longicorneos,  que 
comprehende  dez  especies. 

Ceropógon.  m.  (zool.)  Ceropo- 
gon  (corno  com  barbas);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros  da  familia  dos 
longicorneos,  composto  de 
uma  só  especie. 

Ceropria.  /.  (zool.)  Ceropria 
(corno  com  serra);  genero 
de  insectos  coleópteros,  da 
familia  dos  taxicorneos. 

Ceróptero.  m.  (zool.)  Ceropte- 
ro;  genero  de  insectos  dípte- 
ros da  familia  dos  atcrice- 
ros,  composto  de  uma  só  es- 
l)ecie  indígena  de  Portugal, 
cu]\)S  individuos  sao  negros, 
de  Ulna  linha  dccomprimcn- 
mcnto,  e  coni  azas  ferrugi- 
nosas. 

Ceroqueto.  m.  (zool.)  Ceroehe- 
to;  genero  de  insectos  dípte- 
ros da  familia  dos  atheri- 
ceros,  que  comprehende  va- 
rias especies. 

Cero-rinco.  m.  (zool.)  Ceto- 
rhinco  (hico  com  iim  como); 
genero  de  aves  parecido  coin 
o  genero  falcào,  compostq  de 
tuna  só  especie;  s.ào  negras, 
de  \cntre  e  peito  brancos,  c 
o  bico  e  os  tarsos  amnrellos. 

Cerosia./.  (c/¿m!.)Cerosia;  ma- 
teria esbranquiçada  que  co- 
bre as  cannas  de  assnear,  c 
6  quasi  insolavel  na  agua 
fria. 

Ceroso,  sa.  atJj.  Céreo;  que  se 
refere  á  cera:  —  céreo;  cheio 
de  cera. 

Ceroso-cerico,  ca.  adj.  {chim.) 
8S 


CER 

Ceroso-cerico;  diz-se  de  um 
composto  de  oxydo  ceroso  e 
de  oxydo  cérico. 

Ceroso-potÁsico,  adj.  (chim.) 
Ceroso-potüssico;  diz-se  de 
um  sal  ceroso,  combinado 
com  um  sal  potássico. 

Cerüsteno.  m.  (zool.)  Cerosthe- 
no  (corno  estreito);  geuero 
de  insectos  coleópteros  he- 
teromeros,  da  tribu  dos  co- 
lopteridos,  composto  de  duas 
especies. 

Cerosteuxa.  /.  (zool.)  V.  Nol- 
pófora. 

Ceróstomo.  m.  (zool.)  V.  Alu- 
cita. 

Cerote,  m.  (art.)  Cerol;  com- 
posição de  cera  e  pez.  Ce- 
rcdiim,  i:  —  (fig.  fam.)  V. 
Miedo. 

Cerotero.  m.  (art.)  Breador ; 
pedaço  de  chapéu  que  usam 
os  fogueteiros  para  dar  al- 
catrão no  barbante  do  fo- 
guete. 

Ceroto.  m.  V.  Cerai  o. 

Cerótomo.  m.  (zool.)  Cerotomo 
(corno  partido);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  criso- 
melinos,  que  contém  umas 
dezoito  especies. 

Cerüxido.  m.  (zool.)  Ceroxido; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros,  da  familia  dos 
atericeros. 

Ceuoxilina. /.  (chim.)  V.  Cera 
de  palma. 

Ceroxilo,  m.  (bot.)  Ceroxillo 
(lenho  de  cera);  genero  de 
palmeiras  cujos  amieis,  pe- 
ciolos c  parte  inferior  das 
folhas  estão  cobertos  de  uma 
mistura  de  resina  e  de  cera, 
a  qual  se  emprega  só  ou  mis- 
turada com  sebo  na  confec- 
ção de  velas. 

Cerozodia./.  (zool.) Cerozodia; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros,  familia  dos  ti- 
pularios. 

Cerquillo,  m.  dim.  de  cerco. 
Cercosinho: — ■  cercilho;  ton- 
sura (lu  coroa  de  religio- 
sos. McrnacJiorum  corona:  — 
(art.)  vira;  tira  de  sola  que 
forra  os  bordos  do  calçado. 

Cerquita./,  dim.  de  cerca.  Cer- 
casinha :  —  adv.  1.  e  t.  cerca, 
muito  porto.  Valde p>roxime. 

Cerra.  /.  (gcrm.)  Mão. 

Ckrracina. /.  V.  Sarracina. 

Cerrada,  f.  Pelle  do  dorso  de 


CER 


693 


um  animal.  Dorsucãis  pel- 
lis:  —  (ant.)  fechamento,  en- 
cerramento, encerradura ; 
acção  de  fechar,  de  encerrar. 

Cerradamente,  adv.  (ant.)  Y. 
Implicitav\  ente. 

Cerradera.  /.  V.  Cerradero. 
Echar  la  cerradera  (fr.  fig. 
fam.);  cerrar  os  ouvidos,  não 
querer  escutar.  Ahnuere,  au- 
res pra^cludere,  obstruere. 

Cerradero,  ra.  adj.  Diz-se  de 
tudo  que  se  fecha  ou  serve 
para  fechar.  Locus  qui  dan- 
di iiotest,  instrumeidum  quo 
clauditur: —  chapa  testa 
da  fechadura  onde  entra  o 
belho  ou  o  buraco  no  ba- 
tente para  o  mesmo  effei- 
to.  iScroí  fibvla,  foramen  se- 
ra', excipienda; :  —  (ant.)  cer- 
radouros  da  bolsa :  —  chave 
da  porta. 

Cerradísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Cerrado.  Cerradissimo ;  mui- 
to fechado.  Nimium  prcccla- 
sus. 

Cerradizo,  za.  adj.  Qug  se  po- 
de cerrar  ou  fechar. 

Cerrado,  da.  adj.  (¡Ig.)  Fechado, 
taciturno,  calado.  Tacitur- 
niis,  a,  iim:  —  incomprehen- 
sivel,  occulto,  escondido:  — 
m.  V.  Cercado:  —  adj.  cer- 
rado, brusco,  áspero :  —  cer- 
rado; applica-se  ao  que  con- 
serva a  pronuncia  da  sua 
provincia: — como  pie  de 
muleto  (fr.);  calado  como 
um  defuncto. 

Cerrador,  m.  Encerrador,  por- 
teiro. Ostiaritis,  janiíor:  — 
tudo  que  serve  ¡jara  fechar. 
Vincidum ,  i. 

Cerradura.  /.  Encerradura, 
ÍG(:\\?LmGnÍQ.Claudendiactus: 
■ —  V.  Cierre,  Cierro :  —  fe- 
chadura; mechanismo  que 
serve  para  fechar  portas,  ga- 
vetas, etc.  Pessulus,  i:  — 
(ant.)  cerradura,  cerca,  val- 
lado de  um  campo :  —  (ard.) 
cerca;  terreno  cercado.V.J^?¿- 
cerramiento.  jS'o  ha¡/  cerra- 
dura donde  es  oro  la  ganzúcc 
(rif);  o  oiro  é  gaziía  que 
abre  todas  as  portas. 

Cerraduría./.  [a)d.)Y.  Cerra- 
miento. 

Cerradurilla,  ta.  /.  dim.  de 
cerradura.  Fechadurasiuha. 

Cerraja.  /.  V.  Cerradura,  na 
terceira  accepção:  —  (bot.) 
serrallia;  genero  de  plantas, 


G94  CER 

da  familia  das  compostas, 
tribu  das  cliicoraccas,  (|uo 
compreliende  muitas  espe- 
cies. Sonclius  oleraceus. 

Ceuraje.  m.  (ant.)  V.  Serrallo. 

Ceriiajeak.  11.  Serralhar,  tra- 
balhar em  serralharia.  Fer- 
rainenlarii  artem  exercere. 

Ceurajería./.  Serralharia;  of- 
íicio  de  serralheiro.  Ars  fer- 
raria :  —  serralliaria;  ofíici- 
iia  de  serralheiro.  Officina 
ferraria. 

Cerrajero,  m.  Serralheiro ; 
o  que  trabalha  em  serralha- 
ria. Ferriariis  faber. 

Cerrajon.  m.  (ant.)  V.  Cerre- 
jón. 

Cerhalla.  /.  (germ.)  Fecha- 
dura de  porta. 

Cekralle.  m.  (ant.)  V.  Cerco: 
—  (ant.)  V.  Serrallo. 

Cerramiento,  on.  Encerramen- 
to-, acção  c  eífeito  de  encer- 
rar. Actus  claibdendi: — en- 
cerramento; acto  de  fechar 
ou  concluir :  ■ — -  (prov.)  cer- 
cado. Clausura,  seiñmeaium, 
septum :  —  (arcJiit.)  remate 
de  qualquer  corpo  de  arclii- 
tectura.  ^dificii  culmen, 
teclium,  operimentum :  —  ta- 
bique; parede  de  tijolos  ou 
grades  de  madeira  cobertas 
de  cal.  Paries  cratitius:  — 
de  razones  (jur.  ant.)  V.  Co7i- 
clusion. 

Cerrano,  na.  adj.  (ant.)  Serra- 
no; pertencente  a  serras  ou 
montes. 

Cerrar,  a.  Cerrar,  tapar,  im- 
pedir passo,  caminho,  estra- 
da, etc.  Claudere:  —  cerrar; 
fechar  o  que  estava  aberto, 
como  portas,  janellas,  olhos, 
etc.  Claudere : —  cerrar,  unir, 
conchegar  fileiras,  colum- 
nas, esquadrões,  etc. :  —  cer- 
rar, fechar  com  chave.  Ob- 
serare:  —  cerrar;  fechar  em 
roda,  tapar  com  cerca,  muro, 
Gtç,. Fines  agri  circumscribe- 
re:  —  cerrar ;  ficar  no  til  timo 
logar.  Claudere  siimd  eun- 
tium  agmen :  —  fechar ;  ta- 
par buraco,  etc. :  — -V.  Prolii- 
bir,  Impedir:  —  (ant.)  cer- 
rar, fechar,  concluir.  Finiré, 
conficere : —  (fig.)  cerrar,  in- 
vestir, accommetter  um  exer- 
cito a  outro.  Mamis  consere- 
re: — con  alguno  (fig.),  accom- 
metter, cerrar  com  alguém. 
Impeleré,  invadere,  adoriri : 


CER 

—  en  falso;  cerrar  ou  fechar 
em  faiso : —  i'-(fig-)  ctirrar-se, 
mauter-se  firme  em  sua  opi- 
nião. Firmari  in  proposito, 
senfenticc  tenacem  esse:  — 
cerrar-so,  cieatrizar-se,  fal- 
l;\nclo  de  feridas  ou  chagas : 
— (naut.)  cerrar;  encurtar 
as  distancias  ou  espaços:  — 
ferrar  as  velas:- — n.  (vet.) 
cerrar;  diz-se  do  cavallo  que 
fez  oito  annos :  — ■  las .  caba- 
llerías; cerrar  as  cavalga- 
duras. 

Cerraurjal.  m.  (ant.)  V.  Ca- 
nal de  agua. 

Cerrazón.  /.  Cerração;  cseu- 
ridào  occasionada  pelo  ne- 
A'oeiro.  Nubium  densa  calli- 
go:  —  de  pecho  ;  V.  Catarro. 
Cargar  la  cerrazón  (naut.); 
carregar  a  cerração. 

Cerrejón,  m.  Outeirinho,  pe- 
queno outeiro.  Colliculus,  i. 

Cerrero,  ra.  adj.  Vagante,  er- 
rante de  cerro  em  cerro.  Va- 
gas, vagans:  —  (ant.  fig.) 
altivo,  sobevbo. 

Cerreta.  /.  (naut.)  V.  Percha, 
Varenga. 

Cerricarra.  /.  (zool.)  Cabra 
montez. 

Cerril,  adj.  Serril,  agreste, 
bravo.  Confragosus,  sale- 
brosus:  —  serril,  indómito: 

—  Cfiff-  fíí^n.)  montesinho, 
grosseiro,  tosco,  rustico. 

Cerrilla.  /.  (art.J  Sarrilha; 
instrumento  para  fazer  a 
sarrilha  á  moeda. 

Cerrillar.  a.  (art.)  Sarrilhar; 
fazer  sarrilha  nas  moedas. 

Cerrillo,  m.  dím.  de  Cerro. 
Cerrosinho,  outeirinho. 

Cerrillos,  m.  pi.  (art.)  Ferros 
para  sarrilhar  as  moedas. 

Cerrión,  to.  V.  Canelón,  carám- 
bano :  — gota  de  agua  gela- 
da :  —  pingo  do  nariz :  — 
queijo  fresco. 

Cerro,  m.  Cerro,  collina,  peque- 
no  monte.  Collis,  is :  —  pes- 
coço do  animal.  Animalis  col- 
lum:  —  dorso,  espinhaço, 
lombo.  Dorsum,  i:  —  linho 
assedado.  Canabis  carmina- 
ta.  Como  por  los  cerros  de 
úbeda  (fr.  favi.);  falhir  em 
alhos  e  responder  em  buga- 
lhos, l^oto  cmlo  aberrare. 
Echar  por  esos  cerros.  V. 
Echar  por  esos  trigos.  En 
cerro,  loe.  adv.  V.  En  p>elo. 
Vidose  el  x^erro  en  bragas  de 


CER 

cerro  (rif);  se  queres  co- 
nhecer o  villão  mette-lhe  o 
governo  na  mão. 

Cerrojillo,  to.  m.  dim.  de 
Cerrojo.  Ferrolhinho. 

Cerrojo,  m.  Ferrolho  ;  lingue- 
ta  de  ferro  que  corre  hori- 
soutalmente  por  dentro  das 
armellas  das  portas  que  fo- 
cha, entrando  na  armella 
opposta  ou  na  hombreii-a. 
Pessulus,  janua2  clausce  ri- 
naculum. 

Cerrón,  to.  Panno  gi-osso  que 
se  fabrica  em  Galliza.  Lin- 
teum  rude,  stupeum:  — 
(germ.)  chave,  ferrollio. 

Cerrotino,  Cerroño.  m.  (ant.) 
Linho  assedado. 

Cerruma./.  (vet.)  Quartella  da 
(tivalgadura  mal  conforma- 
da ou  defeituosa.  Eqiiorum 
s/iffrago  vitio  laborans. 

Cerrumado,  da.  adj.  (vet.)  Que 
tcm  as  quartellas  mal  con- 
formadas; diz-se  do  cavallo, 
Eqims  vitio  siifi'/aginum  la- 
bo^rans. 

Certa.  /.  (germ.)  Camisa. 

Certalo.  m.  (zool.)  Certallo; 
genero  de  insectos  coleó- 
pteros. 

Certamen,  to.  (ant.)  Certame, 
desafio,  duello:  —  certame; 
disputa  litteraria.  Littera- 
riiim  certamen,  disputaiio. 

Certamente,  adv.  (ant.)  Y. 
Ciertamente. 

Certaminista.  adj.  e  to.  O  que 
toma  parte  n'um  certame 
litterario. 

CertanedAd,  Certanidad.  /. 
(ant.)  Certeza. 

Certano,  na.  adj.  (ant.)  Y. 
Cierto. 

Certante.  adj.  (ant.)  Y.  Certa- 
minista. 

Certar.  a.  (ant.)  Y.  Concertar. 

Certas,  adv.  (ant.)  Y.  Cierta- 
mente. 

Certedumisrb.  /.  (ant.)  Y.  Cer- 
tidumbre. 

Certenidad.  (ant.)  Y.  Certa- 
nedad. 

Certeramente,  adv.  (ant.)  Y. 
Ciertamente. 

Certería./,  (ant.)  Acerto,  des- 
treza em  atirar. 

Certero,  ra.  adj.  Certeiro; des- 
tro  em  atirar.  Jaculator  dex- 
ier,  solcrs,  certus:  —  certei- 
ro, seguro,  acertado :  —  cer- 
teiro, certo,  sabedor  de. 

Certeza.  /.  Certeza;  conheci- 


CER 

mento  certo  e  seguro  de  ;xl- 
guma  cousa.  Certitudo,  inis: 

—  certeza;  qualidade  do  que 
é  certo:  —  certeza,  seguran- 
ça, convicção. 

Cektía.  /.  (ant.)  V.  Certeza. 

Cki;tia./.  fzooZ.)  Certlaia;  gene- 
ro de  aves  treinadoras  que 
tècm,  em  geral,  o  bico  lar- 
go, ordinariamente  arquea- 
do, escuro  ou  arroxado. 

CaiiTíÁDEO,  EA.  adj.  (zool.)  Cer- 
thiadeo;  parecido  com  o  ge- 
nero certliia : — m.pl.  certhia- 
deas;  familia  de  aves  da  sec- 
ção dos  anisodactylos,  que 
compreliendc  as  sub-famiiias 
das  certiiianeas,  das  anaba- 
tineas  e  outra?. 

CertiÁneo,  EA.  adj.  (zool.)  V. 
Certiádeo: — /.  pi.  certiiia- 
neas; sub-íamilia  de  aves 
da  ordem  dos  anisodactylos 
e  da  família  das  certhiádeas. 

Certidea.  /.  (zool.)  \.  Ge.os- 
piza. 

Certidumbre./.  V.  Certeza:  — 
(ant.)  compromisso;  obriga- 
ção de  cumprir  alguma 
cousa. 

CERTuacAciON.  /.  Certificação ; 
acçào  e  etfeito  de  certificar: 

—  certidão,  certificado,  at- 
testado.  Littera'.  fidem  fa- 
cientis:  —  certificação,  cer- 
teza, segurança. 

Cektificadamexte.  adv.  m. 
(ant.)  Certa,  seguramente. 
Certa,  certo. 

Certificado,  m.  Certificado.  V. 
Certificación,  na  terceira  ac- 
cepção. 

Certificador,  m.  Certificador, 
certificante.  Asseverans,  fi- 
dem faciens. 

Certificar,  a.  Certificar;  asse- 
gurar a  A^eracidade  de  um 
facto.  Asseverare,  ajfirma- 
re: — (fort.)  certificar,  at- 
testar.  Scripto  testimonio 
affirmare,  fidem  faceré:  — 
n.  (ant.)  certificar,  fixar,  as- 
signalar  como  certo :  —  la 
carta  (fr)  V.  Carta. 

Certificativo,  va.  adj.  V.  Cer- 
iifieatorio. 

Certificatorio,  kia.  adj.  Cer- 
tificatorio; que  certifica.  Fi- 
dem faciens: — /.  (ant)  V. 
Certificación. 

Certinidad.  /.  (ant.)  V.  Cer- 
teza. 

Certionido.  ni.  fiooZ.JCerthioni- 
do;  genero  de  aves  perten- 


CER 

contes  ú  sub-familia  dos  iic- 
ctarininos,  da  ordem  dos 
j)ássaros  tenuirostros. 

Certitud.  /.  (ant.)  V.  Certeza. 

Certo,  ta.  adj.  (ant)Y.  Cierto. 

Ceruana./.  (bot.)  Ceruana;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compostas  astheroideas, 
fundada  para  classificar  cer- 
tas plantas  herbáceas  ou 
sub- arbustos  do  Egyjjto,  de 
folhas  alternas  e  flores  ama- 
rellas. 

Ceruco.  m.  (zool.)  Ceruco  (cor- 
nudo); genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicorneos, 
composto  de  tres  especies. 

Cerúleo,  lea.  adj.  Cerúleo; 
azulado,  de  cor  azul  celeste, 
verde  mar.  Cmrulens,  a,  vm : 
— 2)1.  (zool.)  cerúleos;  sec- 
ção de  insectos  dípteros,  da 
familia  dos  inuscidos. 

Cerlxeocefalo,  la.  adj.  (zool.) 
Ceruleocophalo;  que  tein  a 
cabeça  azul  ou  azulada. 

Ceuulescente.  adj.  Cerúleo; 
que  tira  a  azul. 

Cekuuna./.  (chim.)  Cerulina; 
anil  solúvel. 

Cerülípedo,  da.  adj.  Ccruli- 
pedo;  que  tcm  as  extremi- 
dades azues  ou  azuladas., 

Cerulipeno,  ka.  adj.  (zool.)  Ce- 
rulipenno-,.  que  tem  as  pen- 
nas  azues  ou  azuladas. 

Cerüjia.  /.  (vet.)  V.  Cuartilla. 

Cerumen,  m.  (med.)  Cerumen; 
humor  segregado  pelas  pa- 
redes do  conducto  auditivo 
externo. 

Cerumixoso,  sa.  adj.  (med.)  Cc- 
ruminoso ;  da  natureza  do 
cerumen  ou  que  lhe  é  rela- 
tivo. 

Cerúrido,  da.  adj.  (zool.)  Ce- 
r  urido ;  parecido  com  o  genero 
ceruro  :  —  m.  ^il.  cerúridos ; 
secção  de  insectos  lepidó- 
pteros da  familia  dos  no- 
cturnos, cujo  typo  ó  o  ge- 
nero ceruro. 

Ceruro.  m.  (zool.)  Ceruro;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  noctur- 
nos. 

Cerusa./.  (chim.)Y.  Alhayalde. 

Cerval,  adj.  Cervino;  que  per- 
tencerão cervo.  Cervinns,  a, 
um.  Miedo  cerval;  medo 
grande  que  perturba  a  rasào. 

Cervantesia. /.  (bot.)  Cervan- 
tessia;  genero  de  plantas  da 


CER  695 

familia  das  santaláceas, 
creado  pelos  botánicos  hes- 
jüanhoes  cm  honríi  de  Cer- 
vantes, c  com  posto  de  unía 
só  especie. 

Cervantina.  /.  (bot.)  Cervaiiti- 
na ;  variedade  de  figos. 

Cervario,  eia.  adj.  Y.  Cerval. 

Cervatica.  /.  (zool.)  V.  Ijun- 
fjoston. 

Cervatillo,  lla.  m.  dim.  de 
Cervato.  Cervatinho;  cerva- 
to pequeno. 

Cervato.,  m.  (zool.)  Cervato, 
cervo  ou  veado  novo,  que 
ainda  não  tem  esgalhos. 
Cervulns,  i. 

Cervecería.  /  V.  Cervezería. 

Cervecero,  m.  V.  Cervezero. 

Cerveda.  /.  (ant.)  Extremida- 
de das  costellas  do  porco. 

Cervero.  adj.  (ant.)  Que  atira 
setías  envenenadas  contra  os 
cervos. 

Cerveza.  /  Cerveja;  bebida 
fermentada  feita  ordinaria- 
mente de  cevada  e  lúpulo. 
Cervisia,  a;. 

Cervezeo.  771.  Fei'mentação  da 
cerveja. 

Cervezería,/.  Cervcjeria;  fa- 
brica de  cerveja.  Cervisice  ta- 
berna, 

Cervezero.  m.  Cervejeiro ;  que 
faz  ou  vende  cerveja.  Cer- 
visice venditor. 

Cervia.  /.  (bot.)  Cervia:  gene- 
ro de  plantas  da  família  das 
convolvuláceas,  composto  de 
uma  só  especie. 

Cervicabra./,  (zool.)  Cervica- 
bra; cabra  montez.  Caprea 
cervaria. 

Cervical;  adj.  (anat.)  Cervi- 
cal; que  pertence  ao  pesco- 
ço :  —  (zool.)  cervical ;  diz-sc 
de  algumas  aves  que  têem  as 
pemias  do  pescoço  de  côr 
diñerente  das  do  corpo. 

Cervicapra.  /.  (zool.)  Y.  Cer- 
vicabra. 

Cervicina./.  (bot.)  Cervicina; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  campanuláceas,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Cjçrvico,  ca.  adj.  V.  Cervical. 

Cérvico-auricular.  adj.  (anat.) 
Cervico-auricular;  diz-se  de 
um  musculo  que  vac  da  nuca 
á  orelha. 

Cervicornio,  ia.  adj.  (zool.) 
Cervicorneo;  que  tem  cornos 
Ijarecides  com  os  do  cervo. 

Cervicoso.  adj.  Y.  Cervigudo. 


696  CEtí 

Cervicular,  adj.  (anat.)  Cer- 
vicular ;  que  pertence  á  nuca. 

Cervical. /.fcMíí.J  V.  Cerviz. 

Cervigudo,  da.  adj,  jCacbacu- 
do;  diz-se  do  animal  que 
tem  o  pescoço  gordo.  Ani- 
mal  crasso  et  obessa  cervice: 

—  (fiff-  /«»i-J  cabeçudo,  tei- 
moso, obstinado. 

Cerviguillo.  m.  Cachaço;  pes- 
coço gordo  e  grosso.  Cras- 
sior  cervix. 

Cervino,  na.   adj.  Y.    Cerval: 

—  (zool.J  cervino;  parecido 
com  o  cervo  :  —  m.pl.  cervi- 
nos; familia  de  mammiferos 
roedores,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero cervo. 

Cerviolas.  /.  pl.  Serviolas ; 
paus  que  afastam  a  ancora 
do  costado  do  navio. 

Cervitillo.  m.  (zool.)  IMammi- 
fero  da  India  parecido  com 
o  cervo,  mas  sem  ramos  c 
do  tamanho  de  um  cabrito. 

Cerviz.  /.  Cerviz,  cachaço,  pes- 
coço. Cervix,  icis.  Bajar  la 
cerviz  (fr.) ;  abaixar  a  cer- 
viz, humilhar-se.  Hiimiliare 
sese,  collum  suhmitterc,  ani- 
inum  Jmmilem  induere.  Do- 
blar la  cerviz;  inclinar  a 
cerviz,  sujeitar-so.  Arrogan- 
tianí  deponere.  Erguir  ó  le- 
vantar la,  cerviz;  levantara 
cerviz,  ensoberbeccr-se.  Sese 
extollere.  Ser  de  cerviz  du- 
ra; ser  de  cerviz  dura;  ser 
indomável,  iucorrigivcl. 

Cérvulo.  vi.  (zool.J  Cervulo ; 
divisão  do  genero  cervo,  que 
comprehende  as  especies  cu- 
jos  cornos  se  sustentam 
n'um  pedículo  osseo,  dejien- 
dente  do  osso  coronal. 

Cervuno,  na.  adj.  Cervino ;  que 
pertence  ao  cervo.  Cervinvs, 
a,  um:  —  cervino,  aleonado, 
fouveiro;  da  cor  da  pelle  do 
veado.  Equvscervini  coloris. 

Cesacia. /.  (bot.)  Cesaeia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  umbelliferas,  composto 
de  urna  só  especio. 

Cesación./.  Cessação;  acção  e 
effeito  de  cessar.  Ccssatio, 
onis. 

Cesalpíneo,  nea.  adj.  (bot.)  Ce- 
salpineo;  joarecido  com  a  ce- 
salpinia :  —  /.  ^JÍ.  cesalpi- 
neas ;  secção  de  plantas  le- 
guminosas, cujo  typo  ó  o 
genero  CGsalpinia. 

Cesalpinia.  /.   (bot.)    CcTálpi- 


OES 

nia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  papilionaceas, 
fundado  em  honra  do  natu- 
ralista André  Cesalpin,  e 
composto  de  umas  quinze 
especies  de  folhas  alternas 
e  flores  amarellas :  — /.  pl. 
cesalpinias.  V.  Cesalpíneas. 

Cesalpínico,  ca.  adj.  (bot.)  Ce- 
salpinico.  V.  Ccsalpúneo. 

Cesamiento,  m.  V;  Cesación. 

Cesante,  p.  a.  de  Cesar,  e  adj. 
Ceásante;  que  cessa.  Ces- 
satis,  desinens. 

Cesantía.  /.  Cessação;  estado 
de  cessante  ou  que  cessa. 

Cesar,  n.  Cessar,  suspender- 
se, i^arar  uma  cousa.  Cessare: 
— a.  (ant.)  V.  Omitir:  —  n. 
cessar;  deixar  de  fazer  al- 
guma cousa. 

César,  m.  Cesar;  nome  que  se 
dava  aos  imperadores  roma- 
nos. Ca;sar,  ris.  César  ó  na- 
da; ou  Cesar  ou  Joào  Fer- 
nandes; máxima,  dos  ambi- 
ciosos. Aut  Ca'sar,  aitt  nihil. 

Cesaraugustano,  na.  adj.  Ce- 
í-araugustano;  habitante  da 
antiga  Cesaraugusta,  hoje 
Saragoça,  e  o  que  a  ella 
Ijertenee.  Usa-se  também 
como  substantivo.  Cce^arau- 
gustanvs,  a,  um. 

Cesare,  m.  (ph-ilos.)  Cesare;  o 
primeiro  modo. da  segunda 
figura  do  svllogismo,  no  qual 
a  maior  e  a  consequência 
são  uni^■ersaes  negativas,  e 
a  menor  universal  aflirma- 
tiva. 

Cesárea./,  (bot.)  Cesárea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  geraniaceas,  composto 
de  algumas  especies  herbá- 
ceas, de  talos  ramosos,  folhas 
oj^postas  e  com  flores  axila- 
res, brancas,  arroxeadas  ou 
roxas,  oriundas  do  Brazil. 

Cesareano,  na.  adj.  (ant.)  Ce- 
sareano;  pertencente  á  era 
e  computo  de  Cesar:  —  ce- 
sareano; que  seguia  o  par- 
tido de  Cesar. 

Cesáreo,  rea.  adj.  Cesáreo; 
que  pertence  ao  imperador, 
ao  imperio  ou  á  magestade 
imperial.  Ccesareus,  a,  um. 
Operación  cesárea  (med.)  V. 
Operación. 

Cesariano,  na.  adj.  \  .  Cesa- 
reano. 

Cesariense.  adj.  Cesaricnse; 
natural  de  Cesárea,  ou  o  que 


OES 

pertence   á  mesma   cidade. 
Cesariensis,  se. 
Cesarino,  na.  adj.  (ant.)  V.  Ce- 
sareano. 
Cese.   m.  Nota  pela  qual  se 
suspende   o   pagamento   de 
um  ordenado.  Nota  libris  ra- 
tionum  apposita,  et  stipendii 
cessaiioneni  iiidicans. 
Cesenés,  sa.  adj.  Cesenez;  na- 
tural de  Cesena  e  o  que  a 
ella  pertence.  Casenas,  atis. 
Cesia.  /.  (bot.)  Cessia;  genero 
de  plantas  da  familia-  das 
lilaceas,  comjDosto  de  algu- 
mas especies  herbáceas,  de 
folhas  estreitas  e  flores  dis- 
postas em  espiga:  —  (zool.J 
chesia;    genero    de   lepidó- 
pteros. 
Cesiado,  da.  adj.  (zool.J  V.  Có- 
sico. 
Cesiiíle.   adj.  (for.J  Cessivel ; 
que  se  pode  ceder  ou  dar  a 
outrem.    Qaod  altcri  doiiari 
IMtest. 
Cksico,  ca.  adj.  (zool.J  Chcsico; 
parecido  com  ogenero  chesia: 
—  m.p>l.  cliesicos;  familia  de 
insectos   lepidópteros,    cujo 
typo  é  o  genero  chesia. 
Cesícolo,  la.  adj.  (zool.J  Ce- 
sicollo;   applica-se  a  certos 
animaos  que  têem  o  cossole- 
te  sulcado. 
Césio.  m.  (zool)  Cessio;  genero 
de  peixes  da  familia  dos  men- 
nidus. 
Cesiomoro.    m.    (::ool.)   Cessio- 
moro;  genero  de  peixes  da 
familia    dos    atractosomos, 
que  comprehende  duas  es- 
pecies. 
Cesión.  /.    Cessão,    renuncia; 
entrega  que  se  faz  a  outrem 
de    alguma    cousa.    Cessio, 
ouis :  —   de    bienes    (for.J; 
cessão    de   bens.   Bonorum 
cessio. 
Cesionario,  ria.  s.  Cessionário; 
pessoa  em  cujo  favor  se  ce- 
dem bens.  Creditar,  cui  bo- 
norum cessione  satisfit. 
Cesionista.  /.   Cessionário;   o 

que  faz  cessão  de  bens. 
C"eso.  m..  (ant.J  V.  Cesión. 
CESOLFAUT.m.fmrís.jCesolfaut; 
um  dos  sete  signaes  da  mu- 
sica, que  consta  de  uma  let- 
tra,  que  é  C,  e  de  tres  vozes, 
que  são  sol,  fa,  iif.  Sigrmm 
qnoddam  musica\ 
Ceso:;.  í??..  (ians.)  Feto  extra- 
hido     do    ventre    materu'i, 


CES 

por  meio  da  operação  cesá- 
rea. 

Cksonaeio,  ria.  s.  V.  Cesiona- 
rio. 

Cksped.  m.  Cortiça  que  cobre 
as  inei.sueã  feitas  nos  sar- 
mentos. Crustra  sarmenfiin- 
cisuram  tegens :  —  céspede ; 
leiva,  tíirrào  de  terra  guar- 
necido de  relva  curta  e  bas- 
ta, gazào.  Ccespes,  itis. 

Céspede,  m.  V.  Césped. 

Cespedera.  /.  Prado  d'onde  se 
tiram  céspedes.  Frafum  uhi 
caispites  opcri faciendo  exci- 
duritur. 

Cespitar,  n.  (ant.)  Ces]3Ítar, 
embicar,  achar  difficuldade 
para  obrar  on  resolver-se. 

C;:;sTA./.  Cesta,  cesto  de  vimes 
fitios  de  junco,  etc.  Cisla,  a;. 
Decir  unas  veces  cesta  y  otras 
hallesta(fr.fam.);  dizer  umas 
vezes  que  sim  e  outras  que 
nào,  ser  inconsequente  nas 
palavras.  Tucoiigruh,  inordi- 
natè  loqui. 

Cestada./.  Cestada;  o  que  po- 
de por  uma  vez  conter  tuna 
cesta:  — (jtrov.  fie/.)  injuria. 

CestaSo.  m.  (proi'.)Y.  Cesto. 

Cestería.  /.  üfíicina  de  fazor 
cestos.  Cistarum  nfficina. 

Cestero.  ???.  Cesteiro;  o  que 
faz  cestos.  Cistarum  fahri- 
cator  aut  venditnr. 

Cestia  /.  (bot.)  Cestia;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
solanáceas. 

CeSTICA,    I.LA,     TA.    /.     dilü.     dc 

Cesta.  Cestinha. 

Cestico,  llo,  to.  m.  diin.  de 
Cesto.  Cestinho. 

Cesto,  m.  Cesto;  utensilio  fei- 
to de  vimes,  cesta  grande. 
Cista,  corhis.  Alcdjate  cesto, 
(pie  venderte  cpñero  (rif.J; 
gaba-te  cesto,  (jue  vender-te 
quero.  Estar  hecho  un  cesto 
(fr.  fig.  fam.);  estar  ])ossui- 
do  do  somno  ou  da  embria- 
guez. Fimo  aiit  somno  gravan 
esse.  Quien  hace  trn  cesto  hará 
ciento  (rif.J;  cesteiro  que  faz 
um  cesto,  faz  um  cento.  Ser 
alguno  un  cesto;  ser  um  zo- 
te, ser  ignorante.  Stolidum, 
lardum  esse :  —  (zool.)  ces- 
to; genero  de  acalephos,  de 
que  só  se  conhecem  tres  es- 
pecies. 

Cestox.  m.  angm.  dc  cesto.  Ces- 
tào:  — (mi7.Jccstào,  gabiào; 
cesto  grande  que  se  enclie 


CET 

de  terra  nas  fortificações. 
Corhis  grandior  terra  opple- 
tus. 

Cestonada.  /.  (mil.)  Gabiona- 
da,  ordem  dc  gabioes.  Corhi- 
bus  terrufartis  insfrucfa  mu- 
nitio. 

Cestoxak.  a.  (mil.)  Cubrir  as 
baterias  com  gabiões.  Usa- 
se também  como  reciproco. 

Cestracion,  Cestracioxte.  m. 
(zool.)  Cestracionte  (dardo); 
genero  de  pei.xes  cartilagi- 
nosos, da  familia  dos  plagios- 
tomos,  composto  de  urna  só 
especie. 

Cestkeo.  771.  (zool.)  Y.  Sargo. 

Cestriforme.  adj.  (zool.)  Ces- 
triforme;  dente  que  tem  a 
forma  de  um  dardo. 

Cestríneo,  ea.  adj.  (bot.)  Ces- 
trineo;  parecido  com  o  ge- 
nero ceslTo:  — /.  pl.  costri- 
neas;  tribu  de,  plantas  sola- 
náceas, cujo  typo  é  o  genero 
cestro. 

Cestrino,  na.  adj.  V.  Cestríneo. 

Cestro.  m.  (aat.  bot.)  V.  Beíó- 
nica:  —  cestro;  genei'o  de 
plantas  da  fannlia  das  sola- 
náceas, que  contém  umas 
quarenta  especies:  —  (mus.) 
V.  Sistro. 

CesulÁceo,  ea.  adj.  (bot.)  Cesu- 
laceo;  parecido  cum  o  genero 
cesulia:  — /.  pl.  cesulaceas; 
secção  de  plantas  da  fami- 

•  lia  das  compósitas  e  da  tribu 
das  astheroideas,  cujo  typo 
é  o  genero  cesulia. 

Cesulia.  /.  (bot.)  Cesulia  (olhos 
azues) ;  genero  de  plantas  da 
familia  das  compósitas  e  da 
tribu  das  astlieroideas,  que 
compreheude  urna  só  especie 
herliacea,  vivaz  e  de  llores 
azuladas. 

CesuliÁceo,  ea.  adj.  (bot.)  V. 
Ccsnláceo. 

Cesura.  /.  (poet.)  Cesura;  na 
poesia  latina,  syllaba  que 
sobra  depois  do  segundo  ou 
terceiro  pé,  e  serve  de  ¡prin- 
cipio ao  que  se  lhe  segue. 
Ca'sura,  ce:  —  cesura ; breve 
pausa  que  corta  o  verso  em 
duas  partes..  Crsííro,  «'. 

Cetáceo,  cea.  adj.  (zool.)  Ce- 
táceo; relativo  uu  similhante 
á  baleia:  —  5».  pí.  cetáceos; 
ordem  de  animaes  mammi- 
fcros  que  vivem  no  mar.  Ce- 
t  Liceos  fósiles;  restos  de  mam- 
miferos  antediluvianos,  que 


CET 


697 


se  encontram  nos  terrenos 
calcáreos,  arenosos,  etc. 

Cetarina./.  (chim.)  Cetrarina; 
producto  branco,  pulveru- 
lento, inodoro,  de  sabor  amar- 
go e  desagradável,  obtido 
por  Berzelius,  tratando  o  li- 
chen  de  Islândia  com  álcool 
fervendo. 

Cetarios,  adj.  pl.  Cetarios ;  * 
qualificação  que  se  dava  aos 
baixios  em  que  as  baleias  e 
os  peixes  grandes  encalha- 
vam em  algumas  estações 
do  anuo. 

Ceteno.  m.  (chim.)  Ceteno;  li- 
quido oleoso,  incolor,  que  se 
obtém  pela  distillaçào  do 
ethal  com  o  acido  phosj^hori- 
co  anhydro.  É  insolúvel  na 
agua,  e  mistura-se  em  todas 
as  proporções  com  o  álcool 
c  o  etl^er. 

Ceteraque.  VI.  (bot.)  Cetera- 
que;  genero  de  fetos  que  em 
outro  tempo  empregava  a 
medicina  por  suas  ¡iroprie- 
dades  pei  toraes.  Comijrehen- 
de  varias  especies,  entre  as 
quaes  sobresáe  a  das  Cana- 
rias, que  é  a  mais  vigoi-osa. 

Cetética.  /.  Cethetica;  appli- 
caçào  da  algebra  aos  j^ro- 
blemas  da  mechanica. 

Cetéticos.  m.pl.  (philos.)  Cete- 
ticos ;  seita  de  Pyrrhonicos, 
que  faziam  profissão  de  bus- 
car a  Aerdade. 

Cetílico,  ca.  adj.  (chim.)  Ceti- 
lico;  nome  de  um  acido  so- 
lido, incolor,  inodoro,  inso- 
lúvel na  agua,  muito  solúvel 
no  álcool,  e  que  se  obtém 
aquecendo  a  duzentos  e  qua- 
renta graus  uma  2:)arte  do 
ethal  com  seis  dc  uma  mis- 
tura de  partes  iguaes  de  po- 
tassa  e  cal  pulverisadas. 

Cetilla.  /.  V.  Cedilla. 

Cetina./,  (chim.)  Cetina;  sub- 
stancia, que  se  acha  em  sus- 
pensão uo  azeite  de  baleia, 
e  que  se  obtém  deixando  o 
mesmo  azeite  ao  ar,  pelo 
qual  meio  se  deposita  a  ce- 
tina. 

Cetiosauro.  m.  (zool.)  Cetio- 
sauro  (lagarto,  baleia);  ge- 
nero de  reptis  fosseis  gigan- 
tescos, cujos  restos  se  en- 
contram em  diversos  terre- 
nos ooliticos  de  Inglaterra. 

Cetís.  m.  Ceitil;  moecla  miúda 
que  corria  em  Gralliza,  e  va" 


698  CET 

lia  a  sesta  parte  de  uin  ma- 
ravedí, ilíoneíoí  gemís  sextam 
teruncii  partevi  continens. 

Cetocina.  /.  (zool.)  Cetocina; 
genero  de  conchas  classifica- 
das anteriormente  entre  as 
belemnitas,  com  o  nome  de 
belemnitas  de  extremidade 
pontaguda. 

Cetófago.  m.  (zool.)  Cetopha- 
go;  genero  de  aves  da  fami- 
lia dos  papamoscas. 

Cetogkafía.  /.  (zool.)  Cetogra- 
phia;  descrij)ção  da  baleia  e 
de  todos  os  outros  cetáceos. 

CetogkÁfico,  ca.  adj.  (zool.)Ce- 
tograpliico;  que  se  refere  á 
cetographia. 

Cetógrafo,  Cetólogo.  adj.  Ce- 
tographo;  que  se  dedica  ao 
estudo  da  cetographia. 

Cetolojía.  /.  (zool.)  V.  Ceto- 
g  rafia. 

Cetolójico,  ca.  adj.  (zool.)  V. 
Cetográfico. 

Cetonia.  /.  (zool.)  Cetonia;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  pentameros 
e  da  familia  dos  lamellicor- 
ncos,  composto  de  muitas  es- 
pecies, tanto  exóticas  como 
europeas,  r|ue  se  encontram 
quasi  sempre  nas  flores.  Suas 
larvas  vivem  na  terra  alguns 
annos,  no  fim  dos  quaes  con- 
struem o  casulo  c  passam 
pela  metamorphosc. 

Cetonianos,  CetÓnidos.  m.  lú. 
(zool.)  Cetonianos;  grupo  de 
insectos  da  triJni  dos  escara- 
bideos  melituphilos,  da  fami- 
lia dos  lamellicorneos  e  da 
ordem  dos  coleópteros  pen- 
tameros, que  tem  por  typo 
o  genero  cetonia. 

Cetonitos.  m.  pl.  (zool.)  Ceto- 
uitos ;  secção  de  insectos  da 
ordem  dos  coleópteros  pen- 
tameros, familia  dos  lamel- 
licorneos e  ti-ibn  dos  esca- 
rabideos  melitophitos,  que 
comprehende  os  cetonidos  e 
os  gymnetidos. 

Cetosaueo.  m.  (zool.)  V.  Cefio- 
rauro. 

Cetosia./.  (zool.)  Cetliosia;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros diurnos,  composto  de 
urnas  dezesete  especies. 

Cetra./,  (mil.  ant.)  Cetra;  es- 
cudo de  couro  de  que  usaram 
os  povos  da  Hespanha  e  da 
Lusitânia.  Scutum  coria- 
ceiim  cetra. 


CEU 

Cetkado,  da.  adj.  V.  Cetvato. 

Cetraria.  /.  (bot.)  Cetraria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia dos  lichens. 

Cetkato,  ta.  adj.  Armado  de 
cetra. 

Cetre.  m.  (ant.)  V.  Acetre. 

CETREra'A.  /.  (cae.)  Cetraria, 
falcoaria;  arte  de  crear  fal- 
cões para  a  volatería.  A^icu- 
patoria  ars:  —  cetraria;  ca- 
ça que  se  faz  com  falcíjes. 
Aucupñim,  ancupatio  ope 
accipitrum  fada. 

Cetrero,  m.  (reí.)  Celebrante; 
paramentado  com  capa  de 
asperges.  Sceptrifer,  ri :  — 
cetreiro,  falcoeiro;-  o  que 
exerce  a  cetraria.  A^iceps,  is. 

Cetf.ífero,  RA.  adj.  (poet.)  Sce- 
ptrigero;  que  traz  sccptro. 
E  cognome  de  Júpiter. 

Cetrikidad./.  (ant.)  Cor  cetrina. 

Cetrino,  na.  adj.  Cetrino;  cor 
de  cidra.  Subpallilnís  cmrn- 
leo  mistus:  —  citreo;  de  li- 
mão ou  cidreira.  Certius,  a, 
um :  —  (fig-)  melancliolico, 
triste. 

Cetro,  m.  Sceptro,  insignia 
real.  Sceptrnm,  i: — (fig.) 
sceptro;  reinado  de  algum 
principe.  Principatvsse.ii,  re- 
gid tempus: —  báculo  de  pra- 
ta ou  prateado  que  trazem 
os  sacerdotes  dignatarios  em 
certas  ceremonias  religiosas. 
Bacidus  argenfeiis,  clerico- 
riiin  sceptrum :  —  vara  de 
mordomo  de  confraria.  7?a- 
cidvs  ¿i  prafectls  sodalitio- 
rum  ge-'itari  solitus:  —  polei- 
ro de  ave  de  rapina.  V.  Al- 
cándara.  Avcupatoria  virga. 
Emp tiñar  el  ce'  ro;  e mpuuhar 
o  sceptro,  começar  a  reinar. 
Regaiim  adipisci:  —  de  hier- 
ro; sceptro  de  ferro;  go\'er- 
no  despótico. 

Ceugma.  /.  (rliet.)  V.  Ceiima. 

(Jeula.  /.  (ant.)  V.  Cédula. 

C-EVÍ.IA.  f.  (rheí.)  Zeugma;  re- 
luiiao  de  muitos  membros 
de  um  periodo  regidos  pelo 
mesmo  verbo.  Zeugma,  w. 

Cel'rujía./.  (ant.)  V.  Cirujía. 

Ceutí.  adj.  Centeuse;  natural 
de  Ceuta,  ou  pertencente  á 
mesma  cidade.  Scptanus,  a, 
nm:  —  m.  (ant.)  ceuti;  moe- 
da de  Ceuta:  —  (bot.)  ceuti; 
especie  de  limoeiro  importa- 
do de  Ceuta. 

Ceutócero.  m.  (zool.)  Ceutboce- 


CIA 

ro  (corno  occnlto);  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros, da  familia  dos  cla- 
vicorneos,  composto  de  uma 
só  especie,  encontrada  no 
ftrroz  e  que  se  julga  ser  exó- 
tica. 

Ceuto-rinco.  m.  (zool.)  Ceutbo- 
rhyíico  (bico  occidto);  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros da  familia  dos  cla- 
vicorneos,  composto  de  umas 
cento  e  vinte  especies,  quasi 
todas  europeas,  que  se  en- 
contram com  preferencia  nas 
l^lantas  cruciferas. 

Ceutósporo.  /.  (bot)  Ceutos- 
poro  (esporo  occidto);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  dos 
cogumelos  pyreuomycetos, 
cujas  especies  são  parasitas 
e  vivem  nas  folhas  coriáceas 
de  certos  vegetaes. 

Cevadato.  m.  (chim.)  Cevada- 
to;  genero  de  sacs. 

Cevadico,  ca.  adj.  (chim.)  Ce- 
vadico;  diz-se  do  acido  des- 
coberto na  cevadilha. 

Cevadilla.  /.  (bot.  e  med.)  Ce- 
vadilha; arbusto  do  México, 
cuja  semente,  do  mesmo  no- 
me, é  summamentc  irritan- 
te, e  moida  faz  espirrar 
muito. 

Cevalia.  /.  (bot.)  CevaHia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  calycereas,  composto  de 
uma  só  especie. 

Cevalquiquila./.  (liot.)  Ceval- 
quiquila;  especie  de  vinha 
silvestre  que  se  acha  no  Mé- 
xico. 

Cévico,  ca.  adj.  (ant.)  V.  Cí- 
vico. 

Cevil.  adj.  (cmt.)Y.  Civil:  — 
vil,  desprezível. 

Cevilidad.  /.  (ant.)  V.  Civili- 
dad. 

Cevilmente.  adv.  (ant.)  V.  Ci- 
vilmente. 

Cía.  f.  (anat.)  Ischion;  osso  da 
cadeira:  —  (zool.)  cia;  gene- 
ro de  aves,  da  familia  das 
frangilideas,  que  contém 
uma  só  especie. 

Ciaboga.  /.  (naut.)  Cia-voga; 
acção  de  A'oltar  a  embarca- 
ção, ciando  de  um  lado,  c 
remando  do  outro.  Navigii 
in  gyrum  conversio  op)e  re- 
morum  facía.  Hacer  ciaboja 
(fr.  fig.);  fugir,  safar-se.  In 
gyrum  convolvi. 

CiACAL.  in.  (zool.)  V.  Chacal. 


CIA 

CiAKscuuuE.  m.  (ant.)  V.  Cia- 

hoja. 
CiAMKLiDA.  /.  (chim.)  Cyamcli- 
da-,  substancia  branca,  simi- 
Ihante    á    porcelana,    cuja 
composição  é  a  mesma  que 
a  do  acido  cianúrico,  motivo 
j3or  que  a  consideram  muitos 
chimicos  como  acido  cianú- 
rico insolúvel.  Pode  ser  de- 
composta pelos  alcalis  cáus- 
ticos. 
CiÁMico;  CA.  adj.  (zool.)  Cya- 
mico;  parecido  com  o  gene- 
ro cyamo: — m.  pi.  cyami- 
cos;  familia  de  crustáceos, 
cujo  typo  é  o  genero  cyamo. 
CiAMiTA.  /.    (min.)    Cyamita: 
líedra  negra  cjue  ao  quebrar- 
se tem  a  forma  de  uma  fr.va. 
CiAMo.  111.  (zool.)  Cyamo  (fa- 
va); genero   de   crustáceos 
lemodipodos. 
CiAMÓuoLO.  m.  (zool.)  Cyamo- 
bolo;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  curculiónidos  go- 
natoccros,  composto  de  qua- 
tro especies. 
CiamÓideo,   ea.    adj.   (zool.)  V. 

Ciámico, 
CiAMOPSO.  m.  (bot.)  Cyamopso; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  com- 
posto de  duas  especies. 
CiANANTO.  m.  (bot.)  Cyanantho 
(flor  azul);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  polerao- 
niaceas,    composto    de    tres 
especies  herbáceas,  annuaes, 
de  follias  alternas  e  flores 
solitarias,  que  têem  o  calix 
negro  e  a  eorolla  azul. 
Cianato,   m.  (chim.)  Cyanato  •, 
sal  produzido  pela  combina- 
ção do  acido  cyanico  com 
uma  base. 
Cianea./,  (bot.)  Cyanea  (azul); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  lobeliaceas,  cuja  úni- 
ca especie  é  um  arbusto  de 
folhas  alternas  e  flores  azues, 
que  contêem  um  sueco  lá- 
cteo:— /.  pl.  cyaneas;  sec- 
ção de  plantas  do  grupo  das 
centaureas  e  da  familia  das 
compósitas,   cujo   typo   c   o 
genero   cyano:  — (min.)  Y. 
Lazulita:  —  (zool.)  cyanea; 
genero  de  acalephos  da  sec- 
ção das  medusas,  cujo  cor- 
po é  circular. 
CiANEÍcoLO,  -LÁ.adj.  (zool.)  Cya- 
nicollo;  que  tem  o  pescoço 


CIA 

azul: — cyanicollo;  que  tem 
o  cossolete  azul. 
CiANELA.    /.     (bot.)    Cyanella 
(azul);    genero   de    plantas 
da  familia  das  lilaceas,  com- 
posto de  cinco  ou  seis  espe- 
cies. 
Cianhídrico,    ca.    ad.j.    (chim.) 
Cyauhydrico;    cpitheto    de 
um   acido   liquido,    incolor, 
de  sabor  fresco  ao  principio 
e  depois  abrasador  como  o 
dos  óleos  essenciaes. 
Cianiease.  /.  (chim.)  Cyaniba- 
se;    combinação   de   cyano- 
geno  com  outros  compostos. 
Ciánico,  ca.  adj.  (bot.)  Cyani- 
co; applica-se  ás  flores  em 
cujos  matizes  domina  a  cor 
azul: — (chim.)  cyanico;  que 
tem  relação  com  o  cyauogeno. 
CiAXicoLO,  LA.  adj.  (zool.)  Cya- 
nicoilo;   diz-se   da  ave  que 
tcm  o  pescoço  azul,  e  do  in- 
secto que  tem  o  cos¿olete  da 
mesma  cor. 
Cianicornio.  adj.  (zool.)  Cyani- 
corneo;  diz-se  de  certos  in- 
sectos que  têem  as  anten- 
nas  azues. 
Cianícteko,  ra.  adj.  (zool.)  Cya- 
nictcro;  diz-se  do  animal  que 
tem  o  corpo  azul  e  amareílo. 
CiÁnido.  m.  (chim.)  Cyauido; 
combinação    do    cyauogeno 
com  um  corpo  simi^les. 
CiANÍPEDo,  i>A.  adj.  (zool.)  Cva- 
nipede;  diz-se  de  certos  in- 
sectos   cujas    extremidades 
são  azues. 

ClANIPÉNXEO,     EA.      adj.      (zOol.) 

Cyanipenneo;  applica-se  a 
certos  insectos  cujos  clytros 
sao  azues. 
CiANiKiso.  m.  (zool.)  Cyaniriso ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  composto  de 
nove  especies. 

ClANI-ROSTRO,     KA.     üdj.     (zOOl.) 

Cyani-rostro;  qualificação 
de  certas  aves  cujo  bico  é 
azul. 

CiANisjio.  TO.  (phys.)  Cyanis- 
mo;  intensidade  progressi- 
va da  cor  azul-celeste  que 
se  mede  ]>oy  meio  do  appa- 
relho  chamado  cyanometro. 

CiANiTO. /.  (chim.)  Cyanito;  sal 
produzido  pela  combinação 
do  acido  cyanoso  com  uma 
base. 

CiANO.  m.  (bot.)  Cj^auo;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
compósitas,  secção  das  cen- 


CIA 


699 


taureas  e  typo  do  grupo 
das  cyaneas. 
CiANocARPO,  PA.  adj.  (bot.)  Cya- 
nocarpo;  qualificação  de  cer- 
tas plantas  cujo  fructo  é 
azul. 

ClANOCÉFALO,     LA.      udj.     (zOol.) 

Cyanocephalo ;  diz-se  de  al- 
gumas aves  cujas  pennas  da 

cabeça  são  azues. 
CiANOcoLO,   LA.  adj.   (zool.)  V. 

Cianícolo. 
CiANOcoRNio,   nía.    adj.    (zool.) 

V.  Cianicornio. 
CiANODÉRMico,  CA.  adj.  (mcd.) 

Cyanodermico ;  concernente 

á  cyanodermis. 
CiANODERMis.  /.  (mcd.)  Ciauo- 

dermis;    coloração   azul   da 

pelle  do  homem. 
CiANOFANA.  /.   (chim..)  Cyaiio- 

phana;    substancia    azul    e 

transparente,  de  composição 

desconhecida. 
CiANOFÉRKiDo.  m.  (cJiim.)  Cya- 

noferrido:  ccfmposto  de  cya- 

noferro  com  potassium. 
CiANOFERRO.  ??!.  (ckim.)  Cyauo- 

ferro,   combinação  do  cya- 

nogeno  com  o  ferro. 

ClANOFERRURO.  VI.  (chim.)  CjSl- 

noferrurcto ;  combinação  que 
resulta  da  acção  do  acido  hy- 
dro-ferrocianico  sobre  qual- 
quer oxydo. 

ClANOFLICTO,     CTA.     adj.     (zOol.) 

Cyanoflicto;  applica-se  a 
certa  especie  de  ra  cujo  cor- 
po é  coberto  de  umas  pus- 
tulas  ou  empollas  azuladas. 

ClANOFTALMO,     MA.     adj.     (zOOl.) 

Cyanophtalmo ;  qualificação 
de  alguns  insectos,  notáveis 
por  terem  os  olhos  azues. 

ClANOGASTKO,    TRA.     üdj.    (zOOl.) 

Cyanogastro;  diz-se  de  al- 
gumas aves  cujo  ventre  c 
azul. 

CiANÓiDEo,  EA.  adj.  (bot.)  V. 
Ciánico. 

CiANÓjENo.  m.  (chim.)  Cyauo- 
geno; combinação  gazosa  de 
dois  volumes  de  vapor  de 
carboue  o  um  de  nitrógeno. 

CiAxojiNo,  NA.  adj.  (bot.)  Cya- 
nojino;  diz-se  de  algumas 
plantas  cujos  pistillos  são 
azues. 

CiANOLEuco,  CA.  adj.  (zool.)  Cya- 
noleuco;  applica-se  a  algu- 
mas aves,  cuja  plumagem 
é  azul  e  branca. 

CiANOMELO,  LA.  adj.  (zool.)  Cya- 
uomelo ;  qualificação  de  cer- 


700 


CIA 


tas  aves  azues  e  negras, 
que  se  applica  especialmen- 
te a  alguns  ¡papagaios. 

CiANÓMETRo.  ni.  (phys.)  Cyano- 
metro;  instrumento  que  ser- 
ve jjara  medir  os  graus  de 
intensidade  distincta  da  cor 
azul  que  ajírcsenta  a  abo- 
bada celeste. 

Cianopatía.  /.  (med.)  V.  Cia- 
nosis. 

CiANorÁTico,  OA.  adj.  (med.) 
Cyanopathico ;  concernente 
á  cyauojaathia. 

CiANÓPEDo. /.  (zool.)Y.  Ciant- 
pedo. 

CiANüPiGO,  GA.  adj.  Cyanopi- 
go;   qualificação   de   certas 

■  aves  cuja  parte  posterior  do 
tronco  é  azul. 

ClANOPIRRO,     RRA.      Cldj.     (zool.) 

Cyanopirrho;  diz-se  de  al- 
guns animaes  cuja  cor  é 
azul  e  i-oxa,  especialmente 
de  certas  andorinlias. 

CiANÓPODo,  DA.  adj.  (zool.)  Y. 
Cianípedo. 

CiANOPOTÁsico,  CA.  adj.  (cliim.) 
Cyanopotassico-,  o  que  se 
com25Õe  de  cyanogeno  e  po- 
tassium. 

CianópsÍda. /.  (bot.)  Cyanopsi- 
da;  genero  de  plantas  da 
familia  das  synanthereas 
composto  de  cinco  ou  seis 
especies  herbáceas,  annuaes, 
ramosas  e  com  flores  azues, 
indígenas  da  India. 

CianÓptero,  ra.  adj.  (zool.) 
Cyanoptero;  qualificação 
dos  animaes  cujas  azas  s;io 
azues  ou  azuladas;  applica- 
se  especialmente  a  alguns 
morcegos  e  a  certos  peixes 
cujas  barbatanas  apresen- 
tam esta  mesma  cor. 

CiANORiNA.  /.  (chim.)  Cyanori- 
na;  materia  colorante  que 
tinge  algumas  vezes  de  azul 
a  ourina. 

CiAXORQuis.  m.  (bot.)  Cyanor- 
chis;  genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas. 

CiAKosA.  /.  (min.)  Cyannsa; 
nome  dado  ao  sulpliato  na- 
tivo de  cobre. 

Cianosis.  /.  (med.)  Cyanosis; 
enfermidade,  cujo  caracter 
dominante  ó  a  cor  íizulada 
da  pelle,  e  que  resulta  da 
communicaçào  congénita  ou 
accidental  que  se  estabele- 
ce, ou  entre  ambas  as  cavi- 
dades do  coração,  ou  entre 


CIA 

as  principaes  ramificações 
vasculares,  arteriaes  e  ve- 
nosas. 
CiANOso,  SA.  adj.  (cliim.)  Cya- 
noso;  diz-se  de  um  dos  áci- 
dos do  cj'anogeno. 

ClANOSPERMO,      MA.      adj.      (bot.) 

Cy  anospevmo  (semeide  az'id)  ; 
genero  de  ¡jlantas  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  ctmi- 
¡TOsto  de  duas  especies. 

CiANOSüLFiiRo.  m.  (chim)  Cya- 
nosulphureto;  mistura  de 
enxofre,  de  cyanureto,  de 
potassium  e  de  ferro. 

CiANOTAiviNO.  m.  (bot.)  Cyauo- 
famno;  genero  de  plantas 
da  familia  das  diosmeas, 
composto  unicamente  de 
duas  especies. 

CiANOTisA.  /.  (bot.)  Cy-anotisa 
(orelha  azul);  genero  de 
plantas  da  familia  das  com- 
melineas,  composto  de  umas 
dez  especies. 

ClANOVENTRE.      adj.      (zOol.)     V. 

Cianogastro. 

Cianurado,  da.  adj.  (cliim.) 
Cyanurado;  que  está  no  es- 
tado de  cyanureto. 

CiANURATo.  m.  .(chim.)  Cyauu- 
rato;  sal  produzido  pela 
combinação  do  acido  cyanu- 
rico  com  uma  base. 

Cianúrico,  ca.  adj.  (chim.)  Cya- 
nurieo;  diz-se  de  \\m  acido 
que  se  obtem  sul)metteiKlo 
o  acido  úrico  á  distillaçâo 
secca. 

CiANURiNA. /.  (chim.)  Cyaiiuri- 
na;  materia  corante  que 
tinge  a  urina  de  azul. 

Cianuro,  vi.  (chim.)  Cyanure- 
to; combinação  do  cyanoge- 
no com  um  corpo  simples 
que  não  seja  o  oxygenio:  — 
adj.  (zool.)  qualifi.cação  de 
certos  animaes  que  têem  a 
cauda  azul  oh  azulada. 

Ciar.  íi.  Retroceder;  andar 
pnra  trás: — (nant.)  ciar; 
remar  }:iara  trás.  Betrò  na- 
vim  remis  dacere:  —  (fig.) 
afrouxar  em  uma  cmpreza 
ou  negocio.  i7rt're;T,  cessare: 
-. — V.  Cejar:  —  m.  (anat.) 
nome  dado  ao  conducto  au- 
ricular. 

CiatÁceo,  cea.  adj.  (Ijot.)  Cya- 
thaceo;  parecido  com  o  ge- 
nero cyatho: — /.  ^;^.  cya- 
thaceas;  tribu  de  fetos  cujo 
typo  é  o  genero  cyatho. 

Ciatea,  /.  (bot.)  V.  Ciato. 


CIA 

CiateÁceo,  Ciateóideo,  ea.  adj. 
(boi.)  V.  Ciatáceo. 

Ciática  /.  (med.)  Sciatica;  en- 
fermidade causada  \)or  um 
humor  que  se  fixa  no  osso 
ischion.  Ischias,adis. 

Ciático,  ca.  adj.  Sciatico;  que 
é  concernente  á  sciatica.  Is- 
chiadiczis,  a,  iim. 

Ciatiforme.  adj.  (bot.)  Cyathi- 
forme;  applica-se  a  certas 
jjlantas  que  têem  a  forma 
de  um  cone  invertido. 

Ciatisca.  /.  (ant.  cirg.)  Cyatis- 
ca;  parte  concava  de  urna 
sonda,  similhante  a  uma  pe- 
quena  espátula. 

Ciato,  m.  (bot.)  Cyatho;  gene- 
ro de  fetos  arbóreos,  de  cau- 
les rectos,  composto  de  urnas 
trinta  especies,  que  fe  en- 
contram vulgarmente  nas 
regiões  tropicaes  de  ambos 
os  continentes. 

CiATOcLiNA.  /.  (bot.)  Cyathocli- 
na;  genero  de  plantas  da 
familia  das  synantliereas, 
composto  de  duas  especies 
herbáceas,  annuaes,  de  fo- 
lhas alternas. 

Ciatocoma.  m.  (bot.)  Cyathoco- 
ma;  genero  de  plantas  da 
familia  das  cyperaceas,  com- 
posto de  duas  especies. 

Ciatocrino.  m.  (zool.)  Cyatho- 
crino;  genero  de  zoophytos 
fosseis,  que  se  acham  nos 
terrenos  calcáreos  carboní- 
feros de  Inglaterra. 

Ciatodio.  m.  (bot.)  Cyathodio 
(coiKi);  genero  de  plantas 
hepáticas,  composto  de  urna 
só  especie  que  cresce  na 
iiha  de  Cuba,  nas  fendas 
das  rochas  húmidas. 

CiATODO.  ???..  (bot.)  Cyathodo  (em 
forma  de  copa);  genero  de 
¡ilnntas  da  familia  das  cpa- 
crideas,  composto  de  urnas 
doze  especies. 

Ciatóforo.  m.  f/>o^jCyathopIio- 
ro;  genero  de  musgos,  com- 
posto de  uma  só  especie,  no- 
tável pelo  grande  numero 
de  seus  pistillos :  — adj.  cya- 
tophoro;  diz-se  de  algumas 
plantns  que  têem  cavidades 
em  forma  de  cojín. 

CiATOGLOTis./.(7joií.jCyathoglo- 
tis;  genero  de  plantas  ¡lara- 
sitas  da  familia  das  orchi- 
deas, composto  de  duas  es- 
pecies, cujas  folhas  sao  ob- 
longas e  lanceoladas,  e  suas 


CIB 

flores  amarellas  ou  brancas, 
dispostas  em  espigas. 

ClATOÍDEO,  DEA.  adj.  (IjOt .)  Cjíl- 

thoideo;  qnalincação  appli- 
cada  a  certas  plantas  cuja 
forma  é  mais  ou  menos  si- 
milhante  a  uma  copa. 

CiBA. /.  (fferm.)V.  Maravilla. 

CiDACiON.  /.  (chim.)  Cibaçào; 
operação  chimica  pela  qual 
se  dá  maior  solidez  e  con- 
sistencia a  uma  substancia 
qualquer. 

CiBARio,  KiA.  adj.  Cibario;  ap- 
plica-se  á  lei  ou  regula- 
mento relativo  aos  viveres 
entre  o  povo  romano.  Ciba- 
rius,  lex  cíbaria:  —  (zool.) 
cibario;  que  se  refere  aos 
alimentos. 

CiBATO.  m.  (ant.)  V.  Azogue. 

CiBDAD.  /.  (ant.)  V.  Ciudad. 

CiBDADANAMENTE.  adv.  (Utlt.)  V. 

Ciudadanamente. 

CiBDADANESCO,     CA.     adj.     (üTlt.) 

V.  Político,  Cortesano. 

CiBDADANO,   CiBDADINO,  NA.  adj. 

(ant.)Y.  Ciudadano. 

CiBDAT.  /.  (ant.)  V.  Ciudad. 

CiBDELiso.  m.  (zool.)  Cybde- 
liso  (alteração  do  metal); 
genero  de  insectos  lepidó- 
pteros da  familia  dos  diur- 
nos, parecido  com  o  genero 
aterica. 

CiBEBO.  m.  (zool.)  Cybebo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  composto  de 
duas  especies. 

CiBELEO,  LEA.  adj.  (jjoet.)  Cy- 
beleo;  que  pertence  á  deusa 
Cybeles.  Cibelejus,  a,  um. 

Cibeles.  /.  (mytli.)  Cybeles; 
mãe  dos  deuses. 

Cibera.  /.  (art.)  Moedura ;  por- 
ção de  trigo  que  se  deita 
na  tremonha  ou  canoura. 
Frumentum  infundíbidi  pis- 
trinarii: — cereaes;  grãos  de 
que  se  faz  pão.  Frumentum, 
frumentaria  semiiia:  —ba- 
gaço da  fructa  depois  de 
mascada  ou  chupada.  Faex, 
retrimentum:  —  (p.  Extr.) 
V.  Tolva:— Y.  Paji. 

CiBEKUELA.  /.  dim.  de  Cibera. 

CiBiANTO.  m.  (bot.)  Cybiantho  ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  mj-rsineas,  cujas,  es- 
pecies são  arvores  pequenas. 

CiBiBO.  m.  (zool.)  Cybibo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,     composto     de 
duas  especies. 
89 


CIC 

Cibica.  /.  (art.)  Barra  do  fer- 
ro com  que  em  alguns  pai- 
zes  se  reforçara  os  eixos  das 
carruagens.  Ferreum  axis 
retinaculum. 

CiBicoN.  m.  Ferro  similhante 
ao  precedente,  mas  um  tan- 
to mais  comprido.  Ferreum 
axis  retinaculum  grandius. 

CiBiON.  m.  (zool.)  Cybion;  es- 
pecie de  peixe. 

CiBÍsTicA.  /.  Cybistica ;  parte 
da  gymnastica  que  ensina 
a  dar  saltos  difficeis  e  peri- 
gosos. 

CiBisTKO.  m.  (zool.)  Cybistro; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros. 

Cibo.  m.  (ant.)Y.  Cebo,  Co- 
mida. 

CiBOA.  m.  (bot.)  Cyboa;_  espe- 
cie de  palmeira  de  Africa. 

CiBOcioN.  m.  (bot.)  Cybocion; 
genero  de  plantas  cuja  úni- 
ca especie  é  um  feto  arbo- 
rescente. 

Cíbola./,  (zool.)  Cibola;  vac- 
ca  do  México. 

Cíbolo,  m.  (zool.)  Cíbolo;  touro 
do  Moxico. 

Cibui,  m.  (p.  P.)  V.  Cedro. 

Cica.  /.  (germ.)  Bolsa :  — (bot.) 
cyca;  genero  de  plantas  da 
familia  das  euphorbiaceas, 
de  muitas  especies. 

Cicaba.  m.  (zool.)  Cycaba;  ge- 
nero de  aves,  immediato  ao 
genero  coruja,  pertencente 
á  familia  das  aves  de  rapi- 
na nocturnas. 

Cicada.  /.  (ant.  zool.)Y.  Ci- 
garra. 

Cicadíceo,  cea.  adj.  (bot.)  Cy- 
cadeo;  que  se  assimilha 
ou  refere  ao  genero  cycade: 
—  /.  pi.  cycadeas ;  fami- 
lia de  plantas  phancroga- 
meas  e  exóticas,  cujo  typo 
é  o  genero  cycade. 

ClCADARIO,  RIA.   adj.  (zOOl.)  Cj- 

cadario;  relativo  ou  simi- 
lhante á  cigarra :  —  m.  pil- 
cycadarios;  familia  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  hemipte- 
ros,  composto  de  quatro  tri- 
bus; a  saber:  os  cescopidos, 
cicádidos,  fulgoridos  e  mem- 
bracidos. 
CícADE.  m.  (bot.)  Cycade;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  coniferas,  que  compre- 
hende  umas  nove  especies 
de  arvores  gigantescas,  que 
produzem    uma    variedade 


CIC  701 

da  fécula  conhecida  sob  o 
nome  de  sagu. 

ClCADELA,  ClCADELINO,  GlCADE- 

Lio,  LIA.  adj.  (zool.)  Y.  Cer- 
cópido. 

CicÁDEo,  DEA.  adj.  (bot.)  Y.  Ci- 
cadáceo :  —  (zool.)  V.  Cica- 
dario. 

Cicádido,  da.  adj.  (zool.)  Y. 
Cicadario: — /.  pi.  cycadi- 
das;  tribu  de  insectos  da 
ordem  dos  hemipteros  e  fa- 
milia dos  cycadarios,  cujos 
individuos  machos  fazem 
uma  chilreada  aguda  e  des- 
agradável. 

CiCADINO,  CiCADIO,  IA.  OXlj.  (zool.) 

Y.  Cicadario. 

ClCADITA,    CiCADÓiDEA.  /.   (bot.) 

Cycadita,  cycadoidea ;  nome 
que  se  dá  aos  restos  de  al- 
gumas cycadeas  fosseis  que 
se  tê  em  encontrado  nos  ter- 
renos calcáreos  terciarios 
do  Poeland. 

CiCALAR.  a.  (ant.)  Y.  Acicalar. 

Cicarazate,  m.  (germ.)  Y.  Ci- 
catero. 

Cicatear.  í/.  (fam.)  Mesqui- 
nhar, ratinhar.  Sumptibus 
sordidh  parcere. 

Cicatería.  /.  Sovinaria,  mes- 
quinharia, mesquinhez.  Sór- 
dida parcimonia. 

Cicaterillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Cicalero. 

Cicatero,  ra.  adj.  Cicata; 
mesquinho,  sovina,  miserá- 
vel, avaro.  Sordidus,  ava- 
rtts.  —  (geriu.)  ladrão  que 
furta  bolsas. 

Cicateruelo.  adj.  dim.  de  Ci- 
catero. 

Cicatricilla. /.  dim.  de  Cica- 
triz. 

CicATRÍcuLA.  /.  (bot.)  Cicatrí- 
cula;  signal  que  deixa  o  fu- 
nículo nas  sementes  dos  ve- 
getaes  quando  se  desprende 
d'ellas:  —  cicatricula;  si- 
gnaos que  se  observam  no 
clinantho  das  synanthereas, 
c  que  é  o  resultado  da  ru- 
ptura dos  pedicelos,  quando 
o  ovario  é  pedicelado,  ou 
dos  vasos  quando  é  sessil: 
—  (med.)  cicatricula;  signal, 
mancha  branca  e  muitas  ve- 
zes linear,  que  se  observa 
nas  membranas  serosas  e 
mucosas,  ou  sobre  a  pelle, 
depois  das  soluções  de  con- 
tinuidade de  muito  pouca 
extensão,   ou  das  erupções 


702  Cíe 

exanthematicas: — fs.ooZ.jci- 
oati'icula;  mancha  branca 
que  se  obsewa  na  membra- 
na da  geinma  do  ovó,  no  lo- 
gar em  que  se  acha  o  germen. 

Cicatriz.  /.  Cicatriz;  signal 
que  íica  de  urna  chaga.  Ci- 
catrix,  ieis: — (fif/.  ant.)  ci- 
catriz-, impressão  de  urna 
injuria  ou  calumnia :  —  (Tjot.J 
cicatriz;  signal  que  deixam 
no  vegetal;  ao  desprender- 
se, os  órgãos  articulados. 

CicATKizABLE.  culf.  Cicati'iza- 
vel;  que  pode  cicatrizar. 

Cicatrización.  /.  Cicatrização; 
acção  de  cicatrizíir.  Vttlne- 
ris  obductio  :  —  (med.)  cica- 
trização; acto  natural  pelo 
qual  se  reúnem  as  partes 
divididas. 

Cicatrizado,  da.  adj.  (hot.)  Ci- 
catrizado; qualificação  de 
um  lichen  cujas  apothecias 
têem  uns  signaos  que  pare- 
cem cicatrizes. 

Cicatrizal,  adj.  Que  pertence 
á  cicatriz.  Ad  cicatricemper- 
tinens. ' 

ClCATEIZAMIENTO.    í«.    (ailt.)  Ci- 

catrizaçâo;  acção  e  eíFeito 
de  cicatrizar. 

Cicatrizante,  jo-  a-  de  Cicatri- 
zar, eadj.  Cicatrizante;  que 
cicatriza.  Cicatriccm  ohclu- 
cens,  cicatricans. 

Cicatrizar,  o.  (med.)  Cicatri- 
zar; fechar  a  ferida  ou  cha- 
ga. Cicafricare: — r.  cicatri- 
zar-se;  formar-se  a  cicatriz: 
■ — CÂÇ)  cicatrizar;  consolar, 
alliviar  alguém:  —  remediar 
males  de  nacãó,  cidade,  etc. 

Cicatrizativo,  va.  adj.  Cica- 
trizativo; que  cicatriza.  Ci- 
catricandi  virtute  pollens. 

Cicendia.  /.  (bot.)  Cicendia ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  gencianeas  e  da 
tribu  das  chironieas,  com- 
posto de  oito  ou  dez  espe- 
cies; são  herbáceas,  annuaes 
ou  vivazes. 

CiCEON.  m.  Ciceon;  composição 
que  se  fazia  antigamente  de 
vinho,  agua,  mel,  queijo  e 
farinha  em  flor. 

CicÉRico,  ca.  adj.  (chim.)  Cice- 
rico;  qúe'%'ròvétíl  do  'grão 
de  bico.-  ^'^'='\H  '■>  j;-.;  ;  ("t'.!- 

CicERo,  m.  (aft.)  Cicero;  ca- 
racter de  imprensa  que  mede 
doze  pontos  typographicos. 

Cicerone,  m.  Cicerone;  pala- 


CIO 

vra  italiana  que  é  muito 
nsadapara  designar  aquelle 
que,  por  officio,  serve  de  guia 
ao  estrangeiro  n'uma  terra. 

Ciceroniano,  na.  adj.  Cicero- 
niano; estylo  de  Cicero.  Ci- 
ceronianus,  a,  um. 

CiciAL.  adj.  (ant.)  V.  Cecial. 

CiciFA.  /.  (ant.)  V.  Azufaifa. 

CiciLAON.  m.  (hot.)  Cicilaon; 
especie  de  planta  legumi- 
nosa muito  ramosa,  de  flores 
purpureas,  azues,  de  semen- 
te quasi  ovada  e  folhas  oblon- 
gas, que  se  acha  em  logares 
incultos. 

Cicindela.  /.  (zool.)  Cicindela; 
genero  de  insectos  coleoj^te- 
ros  pentameros. 

Cicindeleto,  ta.  adj.  (zool.)  Ci- 
cindeleto;  que  se  parece  ou 
refere  ao  genero  cicindela: 

—  m.pl.  cicindeletos;  tribu 
de  insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros pentameros  e  da 
familia  dos  carnívoros,  cujo 
typo  é  o  genero  cicindela. 

Cicindeliano,  na.  adj.  (zool.) 
Cicindeliano.  V.  Cicindele- 
to:—  m.  pi.  cicindelianos; 
tribu  de  insectos  estabele- 
cida por  alguns  naturalistas 
e  comprehendida  na  familia 
dos  cicindeletos. 

Cicindélido,  da.  adj.  (zool.)  V. 
Cicindeleto:  —  m.  pi.  cicin- 
delidos ;  uma  das  tribus  em 
que  alguns  naturalistas  di- 
vidiram os  cicindeletos,  dan- 
do a  estes  o  nome  de  fa- 
milia. 

CiciON.  /.  (ant.)  Cesão  ou  se- 
zão; accesso  de  febre  inter- 
mitiente. 

Ciclada.  /.  RoUpâò  OU  veste 
fina  e  larga,  de  que  usavam 
as  mulheres.   Cyclas,  adis: 

—  (zool.)  cyclada;  genero 
de  molluscos  encerrados  em 
conchas  bivalves. 

CiclÁdeo,  dea.  adj.  (sool.)  Cy- 
cladeo;  que  se  pai'cce  ou  se 
refere  ao  genero  cyclada:  — 
f.  2^1-  cycladoas;  familia  de 
conchas  bi\alve3,  cujo  typo 
é  o  genero  cyclada. 

ClCLADINO,  N'Á."'álájf.'i(%i9oZ.)  V. 
Cicládw.     ■  ■■''*    "''^' 

CiclÁdon.  792.  (ant:)Y.  Ciclaton. 

Ciclamor,  m.  (ant.  hot.)  Cicla- 
mor; arvore  de  uns  dez  pés 
de  altura,  cóm  flores  formo- 
sas e  abundantes,  carmezins, 
as  quaes  jn-oduzem  uns  le- 


CIC 

gumes  da  mesma  côr,  ainda- 
que  mais  pallida,  ao  tempo 
que  a  arvore  se  cobre  de  fo- 
lhas cardiformes.  Cereis  sili- 
quastrum. 

Ciclan,  m.  lioncolho;  o  que  tem 
só  um  testículo  Altero  tes- 
ticulo  carens: , —  (fig.  fam.) 
só,  único. 

CiclantÁceo,  CiclÁnteo,  tea. 
adj.  (bot.)  Cycianthaceo,  cy- 
clantheo;  relativo  ou  simi- 
Ihante  ao  genero  cyclautho: 
■ — f.  pi.  cyclanthaceas;  fa- 
milia de  plantas  cujo  typo 
é  o  genero  cyclantho. 

CiclÁntera.  /.  (bot.)  Cyclan- 
thera;  genero  de  plantas  da 
familia  das  curcubitaceas. 

ClCLANTÉRKO,     REA.     adj.      (bot.) 

Cyclanthereo;  que  se  parece 
ou  se  refere  ao  genero  cy- 
clanthera:  — /.  id.  cyclan- 
thereas;  secção  de  plantas 
da  familia  das  curcubita- 
ceas, cujo  typó  é  o  genero 
cyclanthera. 

CicLANTo.  m.  fòoí.;)  Cyclantho 
(jior  redonda)';  género  'de 
plantas  da  familia  das  ara- 
ceas  ou  das  pandanaceas, 
que  contém  varias  especies 
acaules  ou  cauleseentes. 

Ciclar,  a.  (ant.)  V.  Acicalar. 

Ciclaton.  m.  (ant.)  Especie  de 
túnica  comprida. 

Cicleal.  m.  fsooZ.^  Cycleal; 
osso  vertebral  dos  insectos. 

CicLÉMiDO.  m.  (zool.)  Cyclemi- 
do;  genero  de  reptis  chelo- 
nianos,  cuja  única  especie  é 
uma  tartaruga  de  concha  ou 
casco  quasi  circular,  depri- 
mida e  com  as  bol'das  den- 
tadas. '  "'-'   '  ■■'  '  '  , 

Cíclico,  ca.  adj.  Cyclico;  que 
se  refere  ao  cyclo :  —  /. 
(med.)  cyclica;  methodo  the- 
rapeutico  empregado  anti- 
gamente: —  (zool.)  m.  pi. 
cyclicos;  familia  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros. 

CicLiDiNO,  NA.  adj.  (zool.)  C}'cli- 

dinõ;  parecido  com  o  genero 

•  cj^clido:  —  m.  pi.   cyclidi- 

nos;  familia  de  infusorios, 

cujo  typo  é  o  genci'0  cyclido. 

CicLiDio.  m.  (zool.)  Cyclidio 
(circidar);  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  pentameros, 
da  familia  dos  lamellico'r- 
neos :  —  genero  de  infusorios 
da  familia  das  monades, 
comi")osto  de  quatro  especies. 


cíe 

CívLiDO.  m.  (zool.)  Cyclido  (re- 
dondo); genero  de  infuso- 
rios, composto  de  sete  es- 
pecies, de  forma  ovada  e 
corpo  comprimido,  que  se 
parece  com  os  enchelidos. 

CiüLiopLEuuo.  m.  fsooí.J  CjcHo- 
pleuro  (codella  circular); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros longicorneos, 
que  são  caracterisados  por 
terem  as  antennas  espinho- 
sas e  a  extremidade  dos  ely- 

^^  t;."ps  i^^-mada  de  duas  espi- 
^  Tihas.,.),- 

Cicusco.  m.  (~ool.)  Cyclisco 
(orbicular) ;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros 
da  familia  dos  curculiónidos 
gonatoceros,  composto  de 
cinco  especies. 

Ciclo,  m.  Cyclo;  periodo  de 
tempo  de  certo  numero  de 
anuos.  Cyclus,  i :  —  solar  ; 
cyqlo  sol^-;  revolução  ou 
periodo  de  vinte  e  oito  an- 
uos solares,  no  fim  dos  quaes 
principia  e  acaba  o  anno 
exactamente  pelos  mesmos 
dias  em  que  principiou  e 
acabou  o  primeiro  anno  do 
cjc\o.C)/clus  solaris : — (bot.) 
V.  Filotaxia:  —  (zool.)  cy- 
clo; genero  de  crustáceos  tri- 
lobitos,  da  familia  dos  cali- 
menicos. 

CicLOiiUANQuios.  m.  2_}l.  (zool.) 
Cyclobranchios^  ordem  de 
mollu^ços   paraceplialapho- 

ros.     ,.,    '       i:       ,   , 

Ciclocarpo,  ,pa.  adj.  (bot.)  Cy- 
clocarpo  (fructo  circular); 
que  tem  ou  produz  fructos 
orbiculares. 

CicLocEFA.nA.  /.  (unat.)  Cyclo- 
cephalia;  monstruosidade 
produzida  por  defeito  dos 
dois  olhos. 

CiçlocefÁhco,  ca.  adj.  (anat.) 
Cyclocephalico ;  que  apre- 
senta os  caracteres  da  cy- 
clocephalia: — m.  pi.  (phy- 
siol.)  cycloceplialicús;  fami- 
lia de  monstros  unitarios 
autositos. 

CiCLOcÉFALO.  m.  (zool.)  Cyclo- 
cephalo;  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  da 
familia  dos  lamellicorneos. 

CicLOCELO,  LA.  adj.  (zool.)  Cy- 
clocelo ;  diz-se  dos  infusorios 
enterodelos  que  têcm  um  ca- 
nal intestinal  disposto  era 
circulo; 


ClC 

CicLOcoTiLO.  m.  (zool.)  Cyclo- 
cotilo  (cavidade  redonda); 
genero  de  vermes,  composto 
de  uma  só  especie,  que  se  en- 
contra no  peixe  conhecido 
com  o  nome  de  agulha  do 
Mediterrâneo. 

CiclodÁcxilos.  VI. (zool.)  Cyclo- 
dactylos  (dedo  redondo); 
grupo  de  poly^ios  do  genero 
actynia. 

CicLOUEMO.  m.  (zool.)  Cyclode- 
mo  (corpo  redondo);  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tíi meros,  composto  de  uma 
só  especie. 

CicLODEKMO.  in.  (bot.)  Cyclo- 
dermo  (pdle  circular);  ge- 
nero de  cogumelos  gastero- 
micetos  tricogastros,  do  ta- 
manho de  uma  noz. 

CicLoDEuo.  m.  (zool.)  Cyclode- 
ro;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros. 

ClCLODIATOMÍA.  /.   (mil.)  Cvclo- 

diatomia;  calculo  das  direc- 
ções e  das  inclinaçues  em 
balística. 
CICLüDo^"^E.  m.  (zool.)  Cyclo- 
donte  (dente  circular);  ge- 
nero de  reptis  saurios,  com- 
posto de  tres  especies. 

ClCLÓEILLO,  LLA.  adj.  (bot.)  Qj- 

clophyllo;  diz-sc  dos  vcgc- 
taes  cujas  folhas  são  orbi- 
culares. 

Ciclóeoro,  RA.  adj.  (zool.)  Cy- 
clojjhoro;  que  tem  um  ou 
muitos  circuios  de  còr  dif- 
ferente  da  do  corpo.  Ap])li- 
ca-se  ordinariamente  a  cer- 
tos insectos. 

CicLOGASTRO.  m.  (zool.)  Cyclo- 
gastro  (ventre  circular);  ge- 
nero de  insectos  dípteros  da 
familia  dos  notocantos,  com- 
posto de  duas  especies:  — 
adj.  cyclogastro;  diz-se  de 
alguns  peixes  ([ue  têem  as 
barbatanas  abdominaes  re- 
unidas em  forma  de  disco. 

Ciclogleko.  m.  (zool.)  Cyclo- 
glcno;  genero  de  infusorios 
da  familia  dos  fercularios. 

Cici.OGííiA. /.  (bot.)  Cyclognia; 
plantas  papilionaceas. 

ClCLOGRAPSO.    m.   (ZOOI^  Cvclo- 

grapso  (grapso  circular);  ge- 
nero de  crustáceos  decápo- 
dos da  familia  dos  catome- 
topos,  extrahido  do  genero 
grapso  e  composto  de  nove 
especies. 
Cicloidal,    adj.    (inalh.)   Cy- 


CIC  703 

cloidal;  que  pertence  á  cj-- 
cloide  ou  tem  a  sua  forma. 
Espado  cicloidal;  espaço 
•  cycloidal ;  espaço  compre- 
hendido  entre  a  cycloide  e 
a  sua  base. 

Cicloide.  /.  (math.)  Cycloide; 
curva  descripta  pelo  movi- 
mento de  ujn  ponto  de  cir- 
culo, que  faz  a  sua  revolu- 
ção sobre  um  plano :  —  (ai-t.) 
cycloide;  nome  de  uma  peça 
de  relógios. 

Cicloideos,  m.  pi.  (zool.)  Cy- 
cloideos;  ordem  dos  cerato- 
dermarios  que  comprehende 
aquclles  cujo  corpo  é  circu- 
lar. 

CicLOJiNA.  /.  (bot.)  Cy'clogina 
(fêmea  circiãar);  genero  de 
plantas  da  familia  das  pa- 
pilionaceas, composto  de 
duas  espécies. 

CicLOLÉpiDA.  /.  (bot.)  Cyclole- 
pida  (escama  circular);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  chenopodeas,  composto 
de  uma  só  especie  herbácea, 
annual,  pubescente,  de  fo- 
lhas alternas  e  flores  herma- 
phroditas  e  polygamas. 

CicLOLiTO.  m.  (zool.)  Cyclolito 
(pedra  redonda);  genero  de 
polyperos  fosseis  antozoa- 
rios,  do  qual  se  conhecem 
quinze  especies. 

CicLOLOBADo,  DA.  adj.  (bot.)  Cy- 
clolobado;  o  que  está  divi- 
dido cm  lóbulos  orbiculares: 
— /.  pi.  cyclolobadas;  sec- 
ção de  plantas  da  familia 
das  atripliceas,  que  compre- 
hende as  (jue  têem  um  em- 
bryão  peripherico. 

CicLOLOKio.  in.  (bot.)  Cyclolo- 
bio  (legume  circular);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
papilionaceas,  composto  de 
uma  só  especie  indigena  do 
Brazil. 

ClCLOLOBULADO,    DA.    üdj.    (bot.) 

V.  Ciclolobado.  \ 

CicLOMÉTOPos.  m.  pi.  (zool.)  Cy- 
clometopos;  familia  de  crus- 
táceos decápodos  que  com- 
prehende varias  especies; 
umas  que  nunca  saem  do 
mar,  e  outras  que  vivem  al- 
ternativa e  quasi  igualmen- 
te dentro  ,e  fora  da  agua. 
CicLOMETRÍA.  /•  (matli.)  Qyí'lo- 
uictria;  arte  de  medir  os  cy- 
clos  e  os  circuios. 

ClCLOMETKICAMEKTE.     adv.    Cy- 


704 


CIO 


clometricamente;  segundo  a 
cyclometria. 

ClCLOMÉTKICO,  CA.  ciãj.  (mütli.) 
Cyclometrico;  que  é  relativo 
á  cyclometria. 

CicLÓMETRO.  m.  (niath.)  Cyclo- 
metro ;  instrumento  para  me- 
dir cyclos  ou  circuios!. 

Ciclómido,  da.  adj.  (::ool.)  Cy- 
clomido;  parecido  corn  o  ge- 
nero cyclomo :  —  m.  pi.  cy- 
clomidos;  grujw  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da  fa- 
milia dos  curculiónidos  go- 
natoceros,  cujo  typo  ó  o  ge- 
nero cyclomo. 

CicLOMizo.  in.  (zool.)  Cyclomi- 
zo  (cogumelo  circular);  ge- 
nero de  cogumelos,  cujo  typo 
é  o  cyclomizo  moreno. 

CicLOMO.  m.  (zool.)  Cyclomo 
(hombro  globuloso);  genero 
de  insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  curcu- 
liónidos gonatoceros^  que 
comprehende  seis  especies. 

ClCLOMORFO,  FA.  ttdj.  (zOOl.)  Cy- 

clomorpho;  qualificação  de 
certas  conchas  em  forma  de 
disco :  —  m.  pl.  cyclomor- 
plios;  ordem  da  classe  dos 
acalephos. 

CiCLONOTO.  m.  (zool.)  Cyclono- 
to  (dorso  circular);  genero 
de  insectos  coleópteros  pcn- 
tameros  da  familia  dos  pal- 
picorneos. 

Cíclope,  m.  (myth.)  Cyclope; 
nome  de  uma  raça  de  gigan- 
tes que  só  tinham  um  olho 
no  meio  da  testa.  Cyclops, 
is:  —  (physiol.)  V.  Cicloce- 
fcdico : —  (zool.)  cyclope ;  ge- 
nero de  crustáceos  copépo- 
dos. 

CicLOPELTo.  m..  (zool.)  Cyclo- 
pelto  (escudo  circular);  ge- 
nero de  insectos  hemipteros, 
da  familia  dospentatomidos, 
cujo  typo  é  o  genero  cyclo- 
fielto  escuro. 

Ciclópeo,  ea.  adj.  Cyclopeo; 
pertencente  aos  cyclopes : 
—  (fiü-)  ^ ••  Gigantesco. 

CicLOPEPALO.  m.  (zool.)  Cyclo- 
pepalo-  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da  fa- 
milia dos  longicorneos,  com- 
posto de  urna  só  especie. 

CicLOPiA./.  (bot.)  Cyclopia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  papilionaceas :  —  (anat.) 
V.  CiclocefaUa. 

CiCLOPÍDEOj  PEA.  adj.  (zool.)  Cy- 


CIO 

clopideo;  parecido  com  um 
■cyclope: — m.  pl.  cyclopi- 
deos,  familia  de  crustáceos 
entomostraceos,  cujo  typo  é 
o  genero  cyclope. 

CicLOPiTA.  /.  (min.)  V.  Anal- 
cima. 

CiCLOPSiNO.  in.  (zool.)  Cyclopsi- 
no ;  genero  de  crustáceos  ex- 
trahidos  do  genero  cyclope, 
composto  de  tres  especies,  e 
cujo  typo  é  o  cyclopsino- 
castor,  muito  commum  nas 
aguas  estagnadas,  e  que  se 
costuma  também  a  encontrar 
nas  aguas  correntes. 

CicLOPTÉRisA.  /.  (bot.)  Cyclo- 
pterisa  (feto  circular);  ge- 
nero de  fetos  fosseis,  que  se 
divide  em  duas  secções,  das 
quaes  urna  comprehende  os 
que  têem  folhas  symetricas 
e  regulares,  análogas  ao 
adiantho,  e  a  outra  os  de  fo- 
lhas obliquas  e  sem  syme- 
tria. 

CiCLÓPTERO,  RA.  adj.  (bot.)  Cy- 
cloptero;  diz-se  de  algumas 
plantas  que  têem  o  fructo 
provido  de  uma  esp)eeie  de 
aza  circular :  —  m.  (zool.)  cy- 
cloptero;  genero  de  peixes 
branchiostegos,  que  têem  a 
boca  grande  e  a  pello  vis- 
cosa e  sem  escamas. 

CicLo-KANFO.  m.  (zool.)  Cyclo- 
ranpho  (bico  redondo);  ge- 
nero de  reptis  da  familia  das 
reas,  que  comprehende  duas 
especies. 

CicLo-RiNco.  m.  (zool.)  Cyclo- 
rhynco;  genero  de  insectos 
dipteros,  da  familia  dos  tha- 
nistomos. 

CicLOsiA./.  (bot.)  Cj^closia  (cir- 
culo); genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas,  com- 
posto de  uma  só  especie  pa- 
rasita. 

CiCLOsis/.  (bot.)  Cyclosis;  cir- 
culação parcial  que  ha  nas 
plantas  e  que  se  verifica  em 
cada  órgão  com  certa  inde- 
pendencia dos  demais. 

CiCLOsomTOS.  m.  pl.  (bot.)  Cy- 
closomitos;  grupo  de  inse- 
ctos coleópteros  da  familia 
dos  carabicos,  cujo  typo  é  o 
genero  cyclosomo. 

CicLÓsoMO.  m.  (zool.)  Cycloso- 
mo; genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 
milia dos  carabicos. 

CiCLOsPERMO,  MA.  odj.  (bot.)  Cy- 


Cíe 

clospermo;  diz-se  de  certos 
vegetaes  cujas  sementes  são 
redondas. 

CicLOSTEMO.  m.  (botft)  Cyclos- 
temo  (estame  circular);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  euphorbiaceas,  compos- 
to de  duas  especies,  cujas  fo- 
lhas são  alternas  e  as  flores 
dispostas  em  fascículos  axi- 
lares. 

CiclostomÁceo,  cea.  adj.  (zool.) 
Cyclostomaceo  (boca  regu- 
lar); parecido  coin  o  cyclosto- 
mo:  — f-pl-  cyclostomaceas; 
familia  das  conchas  unival- 
ves,  cujo  typo  é  o  genero 
cyclostomo. 

CiCLÓsTOMo.  m.  (zool.)  Cyclos- 
tomo (boca  circular);  genero 
de  molluscos  cujas  especies 
sao  terrestres,  e  têem  uma 
cavidade  respiratoria  na  ca- 
beça e  um  pé  pequeno  col- 
locado  debaixdv  do  eolio  e 
guarnecido  pela  parte  pos- 
terior por  um  opérenlo  cor- 
neo, que  fecha  exactamente 
a  abertura  da  concha: — m. 
pl.  cyclostomos ;  familia  de 
peixes  cartilaginosos  e  cy- 
lindricos,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero lampreia. 

CicLOTELO,  LA.  üdj.  (zool.)  Cy- 
clotelo  (mamillo  redondo); 
qualificação  de  certos  ani- 
maes  cuja  superficie  ó  co- 
berta de  papillas  orbicula- 
res e  mais  escuras  que  o 
resto  do  corpo. 

CicLOTÓMico,  cA.  adj.  (med.) 
Cyclotomico ;  relativo  ou  si- 
milhante  ao  instrumento  cha- 
mado cyclotomo. 

CicLÓTOMo.  m.  (med.)  Cycloto- 
mo; instrumento  com  o  qual 
se  pratica  a  operação  da  ca- 
taracta,  por  exti-acção. 

CicLÓxiLO.  m.  (zool.)  Cycloxilo 
(borda  circidar);  genero  de 
insectos  extrahido  do  gene- 
ro cigarra,  e  que  só  com^íre- 
hende  uma  especie. 

ClCLOZOARIO,     RÍA.     ttdj.     (zOOl.) 

Cyclozoario;  diz-se  do  ani- 
mal cujo  corjío  é  mais  ou 
menos  circular :  —  m.  pl  cy- 
clozoarios ;  grupo  de  animaes 
que  comprehende  os  acale- 
phos e  radiarlos. 

CicLURO.  m.  (zool.)  Cycluro 
(cauda  circular);  genero  de 
veijtis  saurios. 

CicNLi.  /.  (zool.)  Cycnia  (cys- 


cíe 

ne);  genero  de  insectos  le- 
pidópteros, da  familia  dos 
nocturnos,  composto  de  uma 
só  especie. 

CicNio.  m.  (bot.)  Cycnio  (cysne); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  escrophularias,  cujas 
especies  sao  hervas  do  Cabo 
da  Boa  Esperança. 

CicNo.  m.  (zool.)  Cycno;  gene- 
ro de  crustáceos  lerneideos, 
cuja  especie  typica  é  o  cyno 
delgado,  que  se  encontrou 
nas  branchias  ou  guelras  de 
uma  especie  de  bacalhau. 

CicNOCA.  /.  (hot.)  Cycnoca  (cys- 
ne); genero  de  plantas  da 
familia  das  orchideas,  tribu 
das  vandeas,  cuja  única  es- 
pecie é  parasita. 

CicnÓdero.  m.  (zool.)  Cycnode- 
ro  (eolio  de  cysv.e);  genero 
de  insectos  coleópteros  da 
familia  dos  longicorneos, 
composto  de  urna  só  especie 
indígena  do  Brazil. 

CicNÓiDEO,  EA.  adj.  (zool.)  Cy- 
enoideo;  parecido  com  o 
cysne. 

CicNOjETO.  m.  (hot.)  Cycnogeto 
(cysne-cebolla);  genero  de 
plantas  da  familia  das  naia- 
des. 

CicNOKiNO.  m.  (zool.)  Cycnorino 
(nariz  de  cysne);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  curcu- 
liónidos, composto  de  urna  só 
especie  indígena  do  Brazil. 

Cico.  m.  (zool.)  Cico;  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
liemipteros  e  da  familia  dos 
cieadarioB,  comioosto  de  um 
pequeno  numero  de  especies. 

CicÓNEo,  EA.  adj.  (zool.)  Cyco- 
ueo;  relativo  ou  similhante 
á  cegonha: — f- 2^^-  V.  Cico- 
nideas. 

CicoNiANo,  NA.  adj.  (zool.)  V. 
Cicóneo. 

ClCONÍDEO,    DEA.    adj.  (zOOl.)  V. 

Cicóneo  :—f.2)l.  cyconideas ; 
secção  de  aves  da  familia 
das  pernaltas,  cujo  typo  é  o 
genero  cegonha. 

ClCONÍNEAS.    /.    (zool.)    CvCOní- 

neas;  sub-familia  de  aves  da 
familia  das  ardeideas,  cujo 
typo  é  o  genero  cegonha. 
CicoNO.  m.  (zool.)  Cycono;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros  da  familia  dos 
xilóphagos,  fundado  para 
classificar  uma  só  especie. 


CID 

ClCORÁCEO,    ClCÓREO,    EEA.    ttdj. 

(bot.)  V.  Chicoriáceo. 

CicoTE.  m.  (2).  Cuba.)  Suor  dos 
pés:  — -falta  de  aceio  e  mau 
cheiro  dos  pés. 

CicoTERA.  /.  (p.  Cuba.)  Porca- 
ria que  se  cria  entre  os  de- 
dos dos  pés  por  falta  de  lim- 
peza. 

CicoTUDO,  DA.  adj.  (}).  Cuba.) 
Que  deita  mau  cheiro  dos 
pés. 

CicrAmo.  m.  (zool.)  Cychramo 
(rei  das  cordonizes) ;  genero 
de  insectos  coleópteros  isen- 
tam eros  da  familia  dos  cla- 
vicornios. 

CicRiTO,  TA.  adj.  (zool.)  Cycri- 
to;  similhante  ao  genero  cy- 
cro: — m.  j)i.  cycritos;  sub- 
tribu  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  e  da  familia 
dos  carabicos,  cujo  typo  é 
o  genero  cycro. 

CicRo.  m.  (200/ .^ Cycro;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros  da  familia  dos  ca- 
rabicos, composto  de  urnas 
onze  especies,  que  se  acham 
nos  bosques  fi-ios  e  húmidos 
da  Europa  e  da  America. 

Cicuta.  /.  (hot.)  Cicuta ;  gene- 
ro de  plantas  venenosas  da 
familia  das  urabelliferas,  que 
contém  varias  especies. 

CicuTADO,  DA.  adj.  (pharm.)  Ci- 
cutado;  que  é  impregnado 
de  cicuta. 

CiccTARiA. /.  (bot.)  Cicutaria-, 
genero  de  plantas  da  familia 
das  umbelliferas. 

CicutÁrico,  Cicutario,  ría.  adj. 
(bot.)  Cicutarico,  cicutario; 
que  se  assimilha  ou  refere  ao 
genero  cicutaria :  —  /.  j-^í. 
cicutarieas;  secção  de  plan- 
tas da  familia  das  umbelli- 
feras, cujo  typo  é  o  genero 
cicutaria. 

CicuTiNA.  m.  (chim.)  Cicutina; 
alcaloide  considerado  como 
o  principio  activo  da  cicuta 
maior. 

Cid.  m.  (ant.)  Cid.  V.  Señor: 
— V.  Caudillo.  Portarse  co- 
mo un  Cid  ó  ser  un  Cid; 
portar-se  como  um  Cid  ou 
ser  um  Cid,  isto  é,  um  va- 
lente,  um  bravo. 

CiDAD.  /.  (ant.)  V.  Ciudad. 

CiDADANO,  NA.  adj.  (aut.)  V. 
Ciudadano. 

Cidade.  /.  (ant.)  V.  Ciudad. 

CiDARiA.  /.  (zool.)  Cydaria;  ge- 


CID 


705 


ñero  de  insectos  lepidópte- 
ros da  familia  dos  noctur- 
nos, cujas  lagartas  vivem 
nas  arvores  ou  nas  plantas 
rasteiras,  e  se  transformam 
em  borboletas  na  terra  ou 
entre  as  folhas. 

Cidarifoeme.  adj.  (bot.)  Cyda- 
riforme ;  qualificação  de  uma 
especie  de  cabaça  que  se  pa- 
rece com  um  bonet. 

CiDARis.  /.  (zool.)  Cydaris;  ge- 
nero de  echinodermes  da  fa- 
milia dos  cidaritos,  composto 
de  um  pequeno  numero  de 
especies  tanto  vivas  como 
fosseis :  —  (ant.)  cydaris ;  es- 
pecie de  diadema  usado  pe- 
los reis  da  Armenia,  simi- 
lhante á  tiara  que  usavam 
os  persas:  —  cydaris;  dansa 
dos  Ai-cades. 

Cidaritos.  m.  pi.  (zool.)  Cyda- 
ritus;  familia  de  echinoder- 
mos  echin^os,  composto  de 
muitos  géneros,  dos  quaes  se 
encontram  alguns  em  esta- 
do fóssil  nos  terrenos  cretá- 
ceos e  terciarios. 

CiDAT.  /.  (ant.)  V.  Ciudad. 

CiDi.  m.  (ant.)  V.  Cid. 

CiDiANERo.  m.  (zool.)  Cydiauei- 
ro;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 
milia dos  curculiónidos,  com- 
posto de  seis  especies. 

CiDiEHVEDAs.  _/'.  p¿.  (aut.)  Lom- 
binhos;  carne  de  porco  pe- 
gada <ás  costellas :  — V.  Cer- 
veda. 

CiDiMON.  m.  (zool.)  Cydimon; 
genero  de  lepidópteros  da 
familia  dos  diurnos. 

CiDiPO.  m.  (zool.)  Cydipo;  ge- 
nero de  zoophytos  acale- 
phos  da  familia  dos  beroi- 
deos,  composto  de  duas  es- 
pecies. 

CÍDNiDos.  m.  (zool.)  Cydnidos; 
secção  de  insectos  cía  ordera 
dos  hemipteros,  cujo  typo  é 
o  genero  cydno. 

CiDNO.  m.  (zool.)  Cydno ;  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
hemipteros,  tribu  dos  escu- 
telerios,  comijosto  de  um 
grande  numero  de  especies. 

CiDONiTA.  /.  (min.)  Cydonita ; 
pedra  branca  pulverulenta, 
a  qual  se  julga  ter  o  cheiro 
do  marmello. 

CiDONOMEL.  m.  (ant.)  Geléa  de 
marmellos  e  mel.  Também 
se  chama  Cidonomelv 


706  CIE 

Cidra./.  Cidra;  fructo  da  ci- 
dreira. Citreiim,  i. 

CiDRACAYOTA.    m.     (hot.)     GrÜa- 

caiota;  planta  da  familia  das 
cucurbitáceas,  A'ariedade  da 
melancia.  Cucúrbita  citrulus. 

Cidrada./.  (a«¿.J  Cidrada;  con- 
serva de  cidra. 

Cidral,  m.  Cidral;  plantação 
de  cidreiras: — V.  Cidro. 

Cidrato.  m.  V.  Zamboa. 

Cidria.  /.  V.  Cedria :  —  (liot.) 
Y.  Cidra. 

Cidro,  m.  (bol.)  Cidreira;  ar- 
vore de  espinho  da  familia 
das  hesperideas.  Citrus  me- 
dica. 

Cidronela,  Cidronera./.  (^o^.J 
Melissá,  herva  cidreira.  Ale- 
lissa  officinalis:  — V. Melisa. 

CiEGADAs  (i),  loe.  adu.  (aut.) 
V.  A  ciegas. 

CiKG AMENTÉ,  adü.  Ccíí^amente; 
com  cegueira.  Ccece. 

Ciegas  (á).  (loe.  ado.)Y.  Cie- 
gamc7üe:  —  (fig-)  ás  cegas, 
cegamente,  sem  conhecimen- 
to. Temeré,  inconsulto. 

Ciego,  ga.  adj.  Cego;  privado 
da  vista.  Usa-se  também  co- 
mo substantivo.  Ca^cus,  a, 
nm:  —  (fiff.)  cego,  allucina- 
do;  que  perdeu  o  tino,  o  en- 
tendimento por  elfeito  de 
paixão.  Ccecus  animo : — (fi.9-) 
cego;  diz-se  do  pão  ou  quei- 
jo que  não  é  esburacado. 
Casseus  vel  pañis  compa- 
ctior :  —  (fig-J  cego,  obstrui- 
do. Imperivns,  obstructns : — 
m.  (anat.J  cego ;  a  porção  do 
intestino  desde  o  ileon  até 
ao  colon.  Infestinum  coicum: 
— V.  Morcón.  En  tierra  de 
ciegos  el  tuerto  es  rei  (rif.); 
em  terra  de  cegos  o  torto  é 
rei.  Muy  ciego  es  el  que  no 
ve  por  tela  de  cedazo  (fig. 
fam.J;  bem  cego  é  quem  não 
vê  por  panno  de  peneira. 
Soñaba  el  ciego  que  veia,  y 
soñaba  lo  que  queria  (rif.); 
sonhava  o  cego  que  via,  e 
sonhava  o  que  queria:  — 
(zool.)  cego;  nome  genérico 
de  alguns  peixes  da  ordem 
dos  cyclostomos. 

ClKGUECICO,    CA,     LLO,     LLA,     TO, 

TA.  adj.  dim.  de  Ciego.  Ce- 

guinho. 
CiEGUEzuELO,  LA.  üdj.  dim.  dc 

Ciego.  Ceguinho. 
Cíela.  /.  (ant.)  V.  Celda . 
Cielo,  m.  Céu;  o  espaço  dia- 


CIE 

phano  que  rodeia  a  terra  e 
onde  gyram  os  astros.  Cce- 
lum,  i:  —  céu;  a  corte  ce- 
lestial de  Deus  e  seus  san- 
tos. Coelnni,  mferna  beato- 
rum  sedes:  —  céu;  a  ¡patria 
dos  bemaventurados: — (fig-) 
céu;  Deus  ou  a  sua  Provi- 
dencia. Usa-se  também  no 
plural.  Deus,  vel  ejus  pro- 
videntia:  -  céu,  clima:  — 
céu;  a  atmosphera.  Atmos- 
jjJuera,  a'.:  —  Céu;  parte  su- 
jierior  que  cobre  alí;;um  cou- 
sa. Tectum,  i:  —  de  la  bo- 
ca; céu  da  boca.  V.  Pala- 
dar:—raso;  tecto  de  estu- 
que. Cubiculi  tectum  ^^Za- 
iium.  A  cielo  descubierto  (loe. 
adü.)  V.  Al  desciañerlo.  Ba- 
jado del  cielo  (fr.fam.);  bai- 
xado do  céu.  Tamquam  locm 
demissus,  admiratione  di- 
gnus, ómnibus  numeris  abso- 
lutas. Cerrarse  el  cielo;  cer- 
rar-se  o  céu,  cobrir-sc  de  nu- 
vens. Ccelum  nubibus  offun- 
di,  obnubilare.  Comprar, 
conquistar  ó  ganar  el  cielo 
(fr.  fig.);  ganhar  o  ccii.  Cte- 
liim  virtutiJj'us  assequi,  com- 
parare. Descargar  el  cielo; 
descarregar-se  o  céu,  as  nu- 
vens. Desencapotarse  el  cie- 
lo; descobrir-se  o  céu.  C(X- 
lumfugatis  nubibus  serenar  i. 
Desgajarse  el  cielo;  chover 
a  cantaros.  Nubes  in  plu- 
viam  dissolvi,  copiosum  im- 
breni  effundi.  Despejarse  el 
cielo;  aelarar-se,  serenar-se 
o  céu.  Nubes  2^rorsus  abigi. 
Entoldarse  el  cielo  (fr.  fig.); 
toldar-se  o  céu,  cobrir-se  de 
nuvens.  Obnubilare.  Escu- 
2)ir  al  cielo;  cuspir  para  o 
céu.  In  suis  ipsius  damnum 
aliquem  loidere.  Estar  echo 
un  cielo  (fr.  fig.  fam.);  ser 
um  céu  aberto.  Splendore 
et  ornatn  eminere,  cali  in- 
star splendescere,  micare. 
Herir  los  cielos  con  lamen- 
tos, voces,  etc;  ferir  o  céu 
Com  lamentos,  vozes,  etc. 
Medio  cielo  (astron.);  meia 
esphcra  superior.  Semicir- 
culus  meridiaims  superior. 
Mudar  cielo  ó  mudar  de 
cielo  (fr.  fig.);  mwlar  de 
ares.  Nublársele  el  cielo  á 
alguno  (fr.  fig.);  entriste- 
cer-se  alguém.  Nimia  tris- 
titiâ  corripi.  Tomar  el  cielo 


CIE 

con  las  manos  (fr.  fig.  fam.); 
tomar  o  céu  com  as  mãos, 
mostrar  grande  indignação 
ou  enfado.  Vehementer  irasci. 
Vaya  usted  al  cielo,  al  rollo, 
d  pasear,  etc.;  vá  para  o 
céu,  etc.  Âpage,  abi  hinc. 
Venido  del  cielo.  V.  Bajado 
del  ciclo.  Venirse  el  cielo 
abajo  (fr.fam.);  caír  o  céu, 
vir  tudo  abaixo.  Fractum 
orhem  illahi,  imhre  cmlum 
ruere.  Ver  el  cielo  abierto  ó 
los  cielos  abiertos  (fr.  fig. 
fam.);  ter  occasiào  prospe- 
ra para  conseguir  qualquer 
cousa.  Spem  affalgere,  in 
sptem  venire,  bono  animo  es- 
se. Ver  el  cielo  por  embudo 
(fr.  fig.  fam)  ;  ter  pouco  co- 
nhecimento do  mundo,  ^"e- 
gotiorum  rudem  ef,  ignarum 
esse.  Volar  al  cielo;  voar  ao 
céu;  diz-sc  da  alma  quando 
se  separa  do  corpo.  Ad  cce- 
lum  evolarç. 

CiELLA.  f.  (ant.)  Y.  Cilla. 

Ciempiés,  m.  (zool.)  Y.  Esco- 
lopendra. 

Cien.  adj.  num.  Cein.  Y.  Cien- 
to. Usa-se  sempre  antes  do 
substantivo.  Centum.  i. 

Ciénaga. /.  V.  Cenegaí:—(p. 
A-)  Y.  Lagunq..  ,  , ,  v,  ■, 

Ciénago,  m.,  (^of j^Ê^  1^.: ,  Cieno, 

Cenegat.     ,-.\    ■^-^■r.■^ 

Ciencia.  /.  Sciencia,  conheci- 
mento, noticia.  Scieniia,  sa- 
pientia.  A  ciencia  y  pacien- 
cia (loe.  adv.);  com  permis- 
são de  alguém.  Alio  sciente 
ac  silente.  Cierta  ciencia 
(fr.);  sciencia  certa.  V.  Ple- 
no conocimiento.  Ciensias 
exactas;  sciencias  exactas; 
as  que  estão  sujeitas  á  de- 
monstração, como  as  matlie- 
maticas.  Ciencias  naturales  ; 
sciencias  naturaes;  as  que 
teem  por  objecto  a  investi- 
gação da  natureza  material 
dos  seres,     ^    .;:y^^  .,j, 

Ciénega.  /.  I^^tía,  formada 
pelo  desaguadouro  de  um  cu 
mais  rios. 

Ciénego,,,  ,m^  ,j((c^í.jj,,V.,„„C'¿í- 

nagO.     ^ .rn._f.,r,l    .ol'^f.n^-' 

CinxFüEGOsiA.  /.  (l/ot.)  Cienfue- 
gosia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  malvaceas,  de- 
dicado ao  botánico  hespa- 
nliül  Cienfuegos,  e  compos- 
to de  urna  só  especie  cha- 
mada cieníbgosia  digitada. 


CIE 

CiKNo.  m.  Ceno;  lama,  lodo. 
Cceiíiim,  i. 

CiENT.  adj.  (ant.)  V.  Cien, 
Ciento. 

CiENTANAL.  üílj.  (aiit.)  Cente- 
nario; que  tem  cem  anuos. 

CiEKTE.  adj.  (ant.)  Sciente, 
douto;  que  tem  sciencia. 

Cientemente,  adv.  (ant^)  Scien- 
te, sabiamente.  V.  A  sabien- 
das. 

CiENTEKiL.  adj.  (ant.)  V.  Ci^n- 
tanal.        ' ".    ■ '  '  '  !,    '' . 

ClENTÍFICAJIEiCTE.  aãh'.    Bcléñtí- 

íicamente;     de     íim     modo 
scientifico.  Sapierder. 

Científico,  ca.  adj.  Scienti fi- 
co; que  tem  sciencia,  rela- 
tivo á  sciencia.  Sajñens,  sa- 
pientia  pneditiis. 

Ciento,  adj.  num.  Cento;  ignal 
a  dez  dezenas.  Usa-se  tam- 
bém como  substantivo.  Cen- 
tiim,  i:—pl.  Cielitos;  tri- 
buto de  quatro  por  cento 
imposto  sobre  as  mercado- 
rias que  se  vendem.  Vecti- 
gal,  vicésima  quinta  jJi'cHi 
pars  ex  rei  venditione  pen- 
denda: — pi.  centos;  jogo 
francez  entre  duas  pessoas, 
cada  uma  com  doze  cartas. 
Pagellarrim  liidvs  qnidam. 
Ser  alguna  cosa  de  ciento 
en  carga  (fam.);  ser  cousa 
ordinaria  e  de  pouco  valor 
ou  estimação.  Rempcirviha- 
heri,  cestimari. 

Cientopies,  m.  (zool.)  V.  Esco- 
lopendra. 

CiERco.  TO.  (ant.)  Reunião  de 
bandidos. 

CiEKNA.  ,/■  (àgr.).  Estames  da 
flor  do  trig'0,  Videira,  etc. 

Cierne,  Ciernes  (en),  (loe.  adv.) 
Immaturo,  em  verde;  usa-se 
com  os  verbos  cojer,  colber 
ou  estar,  estar,  fallando  das 
vinhas,  oliveiras,  trigos  e 
outras  plantas  quando  estão 
em  flor.  Immaturc,  -fructn 
nondnm  maturesrente.  Estar 
en  cierne  (fr.fig.);  estar  em 
principio,  nao  estar  aínda 
perfeito.  líew  éès^e  iíi  òútíà- 
bulis.  .^o:,  .(H.vi 

Cierno,  to.  (ant.)  Cerne.  V. 
Meollo,  nas  arvores. 

Cierra-EspaÍsa.  Grito  de  guer- 
ra dós  antigos  hcspanhocs. 

Cierre,  m.  Fechamento;  acção 
de  fechar.  Obserandi  adtis, 
septio:  —  (art.)  fecho;  peça 
de  aço  qtíe  sujeita'  a  machi- 


CIF 

na  nas  caixas  dos  relojios 
de  bolso. 

Cierro,  m.  V.  Cierre. 

Cierta,  m.  (germ.)  Morte :  — 
(ant.)  certeza,  verdade. 

CiERTAMiENTE.  adv.  Certamen- 
te; com  certeza.  Profedò, 
ahs  dubio. 

Ciertas,  adv.  (ant JY .  Cierta- 
mente. 

CiKRTisiMO,  JÍA.  adj.  snp.  de 
Cierto.  Certíssimo;  muito 
certo.  Valde  certns. 

Cierto,  ta.  adj.  Certo,  seguro, 
A'erdadeiro.   Certas,  a,  um: 

—  certo,  um,  algum  (inde- 
terminadamente).   Quidaní : 

—  certo;  que  dá  signal  de 
caça;  diz-se  dos  cães,.  Canis 
prcedce  índex  et  insecutor 
certas :  —  (ant.)  V.   Certero : 

—  certo ;  convencido  da  ver- 
dade. Secnrus,  a,  um :  — 
(germ.)  trapaceiro :  —  adv. 
(ant.)  certamente;  com  cer- 
teza. Cierto  tal  que  (ant.); 
de  modo  que.  De  cierto  (mod. 
adv.  ant.);  de  certo,  certa- 
mente.  For  cierto;  por  cer- 
to, com  certeza,  na  verdade. 

Cierva.  /.  (~ool.)  Cerva,  cor- 
ça ;  fêmea  do  cervo.  Cerca,  w. 

Ciervo,  m.  (zool.)  Cervo;  ge- 
nero de  mammiferos  rumi- 
nantes, da  familia  dos  plé- 
nícorneos.  Cervas,  i:  — ;  vo- 
lante;  besouro;  especie  de 
escaravelho.  lAicanus  cervus. 

Cierzas.  /.  2^^-  Renovos  da 
vide. 

Cierzo,  m.  Aquilo,  ,nor4este. 
Aquilo,  onis. 

CiESOLOGÍA.  /.  (vied.)  Cyesolo- 
gía;  tratado  dos  phenome- 
nos  que  so  verificam  dm'au- 
te  a  prenhez. 

Ciesolójico,  ca.  adj.  Cyesolo- 
gico;  que  se  ir^fçre  á.cyeso- 
logia.  .^■,,     ■,„ 

Cifac.  (anat.  aWit.)Y..:JPerito- 
neo.  ,    ^  .    ^, ,,,,  ,,  ,    , 

CiFÁLEo.  m.  (zool.)  Cyphaleo 
(enmrvado) ;  genero  de  in- 
scctus  da  ordem  dos  coleó- 
pteros, cujo  typo  ú  o  cy- 
phaleo rugoso. 

CiFAQUE.  m.  (ant.  anat.)  Y. 
Cifac. 

CiFELA./.  (bot.)  Cypliella  (abo- 
bada); genero  de  cogume- 
los da  secção  dos  hymeno- 
mícctos,  que  crescem  nos 
troncos  das  ai"vores :  —  cy- 
phella;  pequena  fossa  orbi- 


CIF  707 

cular,   que   se   observa    na 
face  inferior  dos  lichens,  e 
cujo  uso  é  inteiramente  des- 
conhecido. 
CiFiA.  /.  (bot.)  Cyphia  (encxir- 
vado);  genero  de  plantas  da 
familia    das    goodeniaceas, 
cujas    especies    são    hervas 
indígenas  do  Cabo  da  Boa 
Esperança. 
CiFÍcERo.  m.  (zool.)  Cyphícero 
(corno    encurvado);   genero 
de   insectos    da  ordem   dos 
coleópteros   tetrámeros,   da 
familia    dos    curculiónidos, 
composto  de  duas  especies. 
CiFinio.    m.    (zool.)    Cyphidío 
(em  forma  de  corcova);  ge- 
nero de  animálculos  infuso- 
rios, cuja  única  especie  se 
encontrou  nos  arredores  de 
Berlín. 
Cifíptero.  m.  (zool.)  Cj'phipte- 
ro  (aza  encurvada);  genero 
de  insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros   tetrámeros   e   da 
familia    dos    curculiónidos, 
Composto  de  urna  só  especie. 
CiFo.  m.  (zool.)  Cypho  (encur- 
vado); genero  de  insectos  da 
ordem  dos  coleópteros,  sec- 
ção dos  tetrámeros  e  fami- 
lia dos  curculiónidos,  cujas 
especies  são  americanas  e  as 
mais  notáveis  d'aquelle  paíz 
pelo    briliio   e  profusão  de 
suas  cores. 
CiFocRANO.  m.   (zool.)  Cypho- 
crano    (cabeça    encurvada); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  orthopteros,  cujo  typo  ó 
o  cyphocrauo  titào,  que  che- 
ga a  ser  do  tamanho  de  umpé. 
CiFODERO.  m.  (zool.)  Cyphodero 
(jjcscoco  encurvculo);  genero 
de  insectos  thysanuros,  cuja 
especie  typica  é  muito  com- 
mum  nos  jardins,  nas  areias 
dos  caminhos  c  nos  troncos 
das  ai'vores. 
CiFOJENiA.  /.  (zool.)  Cj'phoge- 
nía;  genero  de  insectos  co- 
leópteros heteromeros  da  fa- 
milia dos  mel  asomos,  com- 
posto de  urna  só  especie,    i 
CiFOME. /.  (med.)  V.  Cifosis.; 
CiFOMiA.  /.    (zool.)  Cyphomia 
(mosca  convexa);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  dípte- 
ros, divisão  dos  brachoceros 
e   familia  dos  notacanthos, 
composto  de  cinco  especies. 
CiFOMORFO.  m.  (zool.)  Cypho- 
morpho  (em  forma  de  coreo- 


708 


CIF 


va);  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  cyclicos,  cuja  es- 
pecie princijjal  é  indígena 
do  Cabo  da  Boa  Esperança. 

CiFON.  m.  (zool.J  V.  Elodo. 

CiFONiSMO.  m.  Cyjjlionismo ; 
supplicio  antigo,  que  consis- 
tia em  untar  de  niel  o  pa- 
ciente i3or  todo  o  corpo  nú, 
e  expô-lo  ao  sol  atado  a  um 
poste  pai'a  ser  mordido  pelas 
vespas  e  moscas. 

CiFONiTOS,  m.  pl.  (zool.)  Cypho- 
nitos;  grupo  de  insectos  da 
tribu  dos  cebrionitos. 

ClFONOCÉFALO.  7)1.  (zOol.)  CypllO- 

noceplialo  (cabeça  encurva- 
da); sub-geuero  de  insectos 
da  tribu  dos  cscarabideos. 

CiFONOTo.  m.  (zool.)  Cypbouoto 
(dorso  encurvado);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, fundado  em  urna 
só  especie. 

CiFO-KiNCO.  m.  (zool.)  Cypbo- 
rhinco  (tromba  encurvada); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  tetrámeros, 
da  familia  dos  curculiónidos. 

Cifosis.  /.  (med.)  Cypbosis; 
vicio  de  conformação  da  co- 
lumna vertebral,  cujas  pe- 
ças se  curvam  e  inclinam 
para  fóra.  O  termo  corcova 
ou  carcunda  designa  a  mes- 
ma ¡dea  e  acha-se  mais  ge- 
neralisado. 

CiFOTO.  m.  (zool.)  Cyphoto 
(curvatura);  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  hemi- 
pteros,  cujo  typo  é  o  cyphoto 
nodoso  indígena  do  Brazil. 

Cifra./.  Cifra;  escríptura  eni- 
gmática e  arbitraria  que  só 
entende  o  que  tem  a  chave. 
Scriptum  arcanum  notis  ad 
libitum  confictis  expressum : 
—  cifra;  letras  enlaçadas 
do  nome,  etc.  lÃtterarum 
implkatio,  «cjcíís  .•  — cifra, 
epilogo,  compendio,  abre- 
viatura :  —  cifra  -,  caracter 
ou  nota  com  que  se  exprime 
algum  numero.  Numeri  aig- 
num,  nota  arithmetica :  —  ci- 
fra; escala  da  musica.  Mtt- 
sicoi  numeralis  iiota :  — 
(germ.)  astucia.  En  cifra 
(inod.  adv.);  obscura,  mys- 
teriosameiite.  Oseare,  arca- 
ith;  em  summa,  com  bre- 
vidade, em  compendio,  Sum- 
matim. 


Cía 

Cifrar,  a.  Cifrar;  escrever  em 
cifras.  Arcanis  notis  inscri- 
bere:  — cifrar,  abreviar,  re- 
sumir, epilogar.  Usa-se  tam- 
bém como  recíproco.  In  com- 
pendium  redigere. 
Cigarra.    /.    (zool.)    Cigarra; 
genero  de  insectos  hemípte- 
ros,  da  familia  das  cicada- 
rias   de  Cuvicr  :  —  (germ.) 
bolsa. 
Cigarral,  m.  (p).   Toledo)  Po- 
mar, vergel  murado.  Poma- 
rium,  hortus  arboribus  con- 
situs. 
Cigarrero,  ha.   s.  Fabricante 
ou  vendedor  de  charutos  ou 
cigarros. 
Cigarrista.   in.  Cigarrista;  o 

que  fuma  muito. 
Cigarro,  m.  Cigarro;  rolo  de 
folha  de  tabaco  para  fumar. 
Tabacifollia  in  tubidum  con- 
voluta:—  cigarro;  tabaco  pi- 
cado, envolto  em  papel. 
Cigarrón,  m.  (germ.)  augm.  de 
Cigarra.  Bolsao,  bolsa  gran- 
de:-— fsooZ.j  V.  Saltón. 
CiGATERA.  /.  Meretriz;  mulher 

publica. 
CiGNEO,  GNEA.  (poet.)  CysuBo; 

que  pertence  ao  cysne. 
Cigoñal,  m.  Cegonha;  vara  fixa 
por  um  eixo  a  um  ¡joste  ou' 
estaca,  com  um  balde  pen- 
dente para  tirar  agua  de  um 
poço.  Per  tica  'puteali  aquas 
extrahendce  inserviens. 
Cigoñino,   m.   (zool.)  Cegonha 
pequena,  filho  da  cegonha. 
Pullus  ciconinus:  —  V.  Ci- 
güeña. 
Cigoñuela./.  Especie  de  cego- 
nha. Avis  ciconice  similis. 
Ciguatera.  /  (med.)  Ciguate- 
ra; ictericia  causada  por  se 
ter  comido  certo  ¡jeíxe  crea- 
do no  golfo  do  México  afie- 
ctado  d'esta  molestia.  Pal- 
lar, ictericia  orta  ex  comes- 
tione  piseis  eodem  morbo  la- 
borantis  :  —  V.  Cigatera. 
Ciguato,  ta.  adj.  V.  Acigua- 
tado. 
Cigüeña.  /.    (zool.)  Cegonha; 
genero  de  aves  da  familia 
das  pernaltas.  Árdea.  cAconia: 
■ — braga;  ferro  do  sino  onde 
prende  a  corda  para  o  tocar. 
Vedis  ferreus  campanee p>al- 
sandcn    deserviens :  —  mani- 
vella  para  fazer  mover  um 
torno.  Manubrium  versátil  is 
machinan. 


CIL 

Cigüeñal,  f.  (p.  And.)  V.  Ci- 
goñal. 

Cigüeñino. m. (art.)Y.  Cigüeña. 

Cigüeño,  m.  (fam.)  Garanjao; 
hoinem  magro  e  alto,  de  per- 
nas mui  compridas. 

CiGüÑAL.  m.  (ant.)Y.  Cigoñal. 

CiGUTA.  /  (ant.)  y.  Cicuta. 

CiGZAC.  CiGZAQUE.  m.    ZigUC- 

zague,  torcicolo;  giro  tor- 
tuoso. 

CiHUACAHUAYO.  M.  V.  Yegua. 

Cija.  /.  (p.  Ar.)  Calabouço, 
masmorra,  cárcere,  prisào. 
Obscurus  carcer: — V.  Gra- 
nero, Cilla. 

CiLAUE.  711.  (zool.)  Cylade  (ca- 
vidade dos  olhos);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos. 

CiLADos.  m.  pl.  (zool.)  Cylados; 
divisão  de  insectos  coleópte- 
ros, da  familia  dos  curculió- 
nidos, cujo  typo  é  o  genero 
cylade. 

Cilantro,  tn.  (bot.)  Coentro; 
planta  da  familia  das  um- 
belliferas.  Coriandrum  sati- 
vum. 

CiLENio.  /.  (zool.)  Cyllenio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  carabicos  e  da  tribu  dos 
subulípalpos : —cyllenio;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
longicorneos,  composto  de 
uma  só  especie. 

Ciliado,  da.  adj.  (bot.)  Celhea- 
do ;  que  é  próvido  de  ceibas : 

—  (zool.)  celheado;  refere-se 
a  todos  os  anímaes  que  apre- 
senta pellos  ciliares. 

CiLLVR.  adj.  Ciliar;  que  se  re- 
fere ás  ceibas  ou  pestanas : 

—  (zool.)  ciliar;  diz-se  dos 
pellos  que  formam  as  pesta- 
nas dos  anímaes  vertebra- 
dos: —  m.  V.  Blefárido:  — 
(bot:)  ciliar;  applica-se  a 
alguns  órgãos  vegetaes  e  a 
certas  plantas  providas  de 
ceibas:  —  (anat.)  ciliai",  ap- 
plica-se a  muitas  partes  do 
corpo  humano. 

Ciliatifoliadü,  da.  adj.  (l)0t.) 
Cilíatifoliado;  que  tem  as  fo- 
lhas celheadas. 

Ciliatopétalo,  la.  adj.  (bot.) 
Cilíatopetalo;  applica-se  ás 
plantas  cujas  pétalas  são  ce- 
lheadas. 

CiLicEA.  /.  (zool.)  V.  Nesea, 


CIL 

Cilicia.  /.  (l>ot.)  Cvlicia  (leci- 
dn);  genero  de  lichcns  da 
familia  das  bixaceas. 
Cilicio,  m.  Cilicio*,  saco  ou 
vestidura  grossa  com  que 
antigamente  se  fazia  peni- 
tencia. Saccns,  vestis  áspe- 
ra:—  cilicio;  tecido  de  cri- 
nas ou  de  arame  com  puas, 
com  que  se  cinge  o  corpo 
por  penitencia.  Cilicinm,  ii. 
CiLiciocAUPO.  m.  (bot.)  V.  Po- 

lisaco. 
CiLicoDAFXE.'  /.  (bot.)   Cylico- 
daphne  (copa  de  loureiro); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  lauríneas  fetrante- 
reas,  cujas  especies  se  com- 
puem  de  formosas  arvores. 
CiLTOOENio,  IA.  adj.  (zool.)  Ci- 
licorneo ;  que  tem  as  anten- 
nás    vellosas    como    alguns 
crustáceos. 
CiLiDio.  m.  (zool.)  Cj'lidio  (tor- 
cido);   genero    de    insectos 
coleópteros  pentamerop,  da 
familia  dos  paípicorneos,  ao 
qual  serve  de  typo  uma  es- 
pecie indígena  da  Buecia. 
CiLiDKiA./.  (^iOoí.J  Cylidria  (cy- 
livdro);  genero  de  insectos 
dípteros,  da  familia  dos  pa- 
lomidos,   composto   de  urna 
só  especie. 
CiLiDRO.  m.  (zool.)  Cj'lidro  (cy- 
lindro);  genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  com- 
posto de  uma  só  especie. 
Cilífero,  ka.  adj.  (bot.)  Cilífe- 
ro; que  tçin  pellos  ciliares. 
Ciliforjie.   adj.   (bot.  c  zool.) 
Ciliforrae;  cm  forma  de  pel- 
los ciliares. 
CiLiGiiAMo.  m. (li-oo/I.jCyligram- 
mo;  genero  de  insectos  le- 
pidópteros,  da   familia  dos 
nocturnos. 
CiLiNDERA.  /.   (zool.)  Cyliudc- 
ra  (cylindro);  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros, composto  de  quatro  es- 
pecies sem  azas,   aindaque 
muito  ágeis. 
CilindrÁceo,   CEA,  üdj.  (bot.  e 
zool.)  Cyiindi'aceo;  qualifi- 
cação de  certos  orgàos  ve- 
getaés  ou  animaeê,  cuja  for- 
ma   é   cyliudrica   ou   quasi 
cylindrica;  appliea-se  espe- 
cialmente a  certas  capsulas 
c  a  algumas  conchas. 
Cilindrantkreo,  rea.  adj.  (bot.) 
Cylindrantliéreo ;  applica-se 
a  certas  plantas  cujas  an- 

90 


^  CIL 

thcras  se  rcunem  cm  forma 
de  cylindro: — /.  2^^-  cylin- 
drantliercas;  familia  de  plan- 
tas chamadas  tambera  sy- 
nanthereas,  porque  tcem  as 
antheras  reunidas  entre  si  e 
formando  uma  especie  de 
cj'lindro. 

CiLiNoniA.  /.  (bot.)  Cyündria 
(cylindro);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  protea- 
ceas,  composto  de  uma  só 
especie,  de  folhas  lanceola- 
das e  flores  roxas. 

Cilindricamente,  adv.  m.  Cy- 
lindricamente;  em  forma  de 
cylindro. 

ClLIXDRICÍPETO,  TA.   adj.   Cvllu- 

dricipete*,  que  tem, a  cabeça 
)nais  OU  menos 'cylindrica: 

—  711.  pl.  cylindricipetes-, 
grupo  de  insectos  hemi- 
pteros,  da  tribu  dos  redu- 
vianos. 

Cilíndrico,  ca.  adj.  Cylindri- 
co;  que  tem  forma  de  cj'- 
lindro.  Cylindricus,  a,  uin : 

—  (zool.)  cylindrico;  appli- 
ca-se i'is  conchas  univalves 
e  bivalves  que  apresentam 
a  figura  de  um  cylindro:  — 
m.  pl.  cylindrico;  familia  de 
reptis  ophidios  que  compre- 
hende  os  que  têem  corpo  cy- 
lindrico. 

CiLINDRICORNIO,  XIA.  adj.   (zOol.) 

Cylindricorneo;  applica-se  a 
certos  insectos  cujas  anthe- 
nas  sao  cyliudricas. 

CiMNDRIFLORO,     KA.     adj.     (hot .) 

Cylindri floro;  diz-se  de  cer- 
tas plantas  cuja  flor  é  cy- 
lindrica. 

ClUNDRlFORMK.  adj.  (zool.)   Cv- 

lifldriforme ;  que  tem  a  for- 
ma de  cylindro. 

CiLiNDRiMETRÍA./.  (ürt.)  Cylln- 
drimetria;  arte  de  C(mstruir 
cylindros. 

CíLiNDinjiÉTRico,  CA.  odj.  (art.) 
Cylindrimetrieo;  pertencen- 
te á  cylindvimetria. 

CiLiNDRÍMETRO.  VI.  (art.)  Cvlln- 
driinetro;  instrumento  para 
fabricar  os  pivotes  das  ro- 
das dos  relógios. 

ClT.TXDKraOTO.  777.   (zOOl.)    Cyllu- 

drinoto;  genero  de  insectos 
coleópteros,  composto  de 
quatro  especies. 
CilindristÁqueo,  quea.  adj. 
(bot.)  Cylindristaclieo  (es- 
piga, cylindrica);  diz-se  de 
I      certas  plantas    cujas  flores 


CIL 


709 


sao  dispostas  em  espigas 
cylindri  cas. 

Cilindrita. /.  (zool.)  Cjdindri- 
ta ;  nome  genérico  de  alguns 
molluscos  fosseis. 

Cilindro,  m.  (math.)  Cylindro; 
solido  que  resulta  da  revo- 
lução de  um  parallelogram- 
mo  rectángulo  sobre  um  dos 
lados,  toma,do  ¡lor  eixo.  Cy- 
lindrus,  ■  i: — •  (agr.)  cylin- 
dro; rolo  de  pedra  ou  ma- 
deira para  nivelar  o  terre- 
no: —  (art.)  cylindro;  vo- 
lume roliço  de  metal  ou  ma- 
deira, que  tem  diiíerentes 
usos. 

ClLINDROUASlOSTÉMOXO,    NA.  adj. 

(bot.)  Cylindrobasiostemono ; 
applica-se  ás  plantas  cujos 
cstames  são  ligados  pela 
base  ou  por  filamentos. 

CiLINDROCARPO,     TA.     adj.    (bof.) 

Cylindrocarpo;  cujos  fructos 
são  cylindricos. 

CiLixDRÓcERO.  m.  (zool.)  Cyliu- 
drocero  (corno  cylindrico); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia 
dos  curculiónidos  gonatho- 
ceros,  composto  de  cinco  es- 
pecies. 

CiLiNDRocLiNA.  /.  (bot.)  Cylin- 
droclina  (leito  cylindrico); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  synanthereas,  com- 
posto de  uma  só  especio. 

CiLiNDROcisTo.  m.  (bot.)  Cylin- 
drocisto  (vesícula  cylindri- 
ca); genero  de  plantas  da 
familia  das  desmidicas,  cu- 
jas especies  são  microscópi- 
cas, e  se  acham  nos  terrenos 
recentemente  inundados. 

ClLIXDROCÓlUNO.    777.    (zOol.)  Cj- 

liudrocoryno  (massa  cylin- 
drica); genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  curculiónidos 
gonathoccros.  '^ 

CiLiNDRÓDERO.  m.  (zool.)  Cyliu- 
drodero  (eolio  cylindrico); 
genero  de  insectos  coleo]ite- 
ros  pentameros  da  familia 
dos  scrricorneos,  composto 
de  tres  especies,  duas  das 
quaes  são  indi.genas  do  Bra- 
zil. 

CiLiNDKono.  m.  (zool.)  Cyliii- 
drodo  (cylindro);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  or- 
thoptcros,  composto  de  urna 
só  especie. 

ClLINDRÓFIPO.  m.  (zool.)  Cvliu- 


710 


GIL 


droíido;  genero  de  scrpen- 
tps. 

Cilindroide,  m.  (malli.)  Cylhi- 
droide;  solido  cuja  forma  é 
cylindrica,  mas  ton  as  ba- 
ses elípticas. 

CiliudrÓideo,  diía.  aclj.  (mcUh.J 
Cylindroideo;  que  tem  a 
forma  ou  figura  cylindrica: 

—  (zool.)  V.  Cilindriformc: 

—  m.  pl.  cylindróideos ;  fa- 
milia de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  que  coinpre- 
liende  os  que  têem  o  corpo 
arredondado  e  quasi  cylin- 
drico. 

Cilindeólobo.  m.  (bot.)  Cylin- 
drolobo;  genero  de  j)lantas 
da  familia  das  orchideas 
epideudreas,  composto  de 
uma  só  especie. 

ClLIMDEOEINO.  7)1.   (zOOl.)  Cylill- 

drorhino  (nariz  cylindrico) : 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia 
dos  curculiónidos  gonatoce- 
ros,  composto  de  tres  espe- 
cies. 

Cilindrósomo,  ma.  adj.  (zool.) 
Cylindrosomo ;  diz-se  de  cer- 
tas peixes  cujo  corpo  é  cy- 
lindrico:—  s.  j}l.  cylindroso- 
mos;  familia  de  peixes  lio- 
lobraucliios,  que  tem  o  cor- 
po cylindrico. 

CiLiNDROsoRO.  m.  (bot.)  Cylin- 
drosoro  (urna  cylindrica); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compostas  senecioní- 
deas,  composto  de  urna  só 
especie  herbácea,  direita, 
ramosa,,  coberta,  de  um  pel- 
lo flexível. 

CiLiNDEOspERMO.  m.  (bot.)  Cy- 
lindrospermo  (semente  cylin- 
drica); genero  de  plantas 
da  familia  das  pbyceas,  com- 
posto de  oito  especies. 

CiUNDEosPORio.  m.  (bot.)  Cylin- 
drosporio  (esporeio  cylindri- 
co); genero  de  cogumelos 
gymnomicetos,  que  vivem 
na  epiderme  das  folhas  das 
plantas  vivas. 

CiLiNDRÓTOiio.  m.  Cylindroto- 
mo;  genero  de  insectos  dí- 
pteros, da  familia  dos  ti- 
pularios. 

ClLIOBKANQülO,  QuIA.  üdj.  (zOgI.) 

Cyiiobranchio ;  cujas  bran- 
chias  são  em  forma  de  pes- 
tana. 

CiLIOGEADO,  DA.  udj.  (zOol.)  Ci- 

liogrado',  que  anda  por  meio 


GIL   . 

de  appendices  celiformes: — 
m.  pl.  ciliogrados;  familia 
de  zoopliytos  cujo  curpo  tem 
ambulacros  formados  por 
duas  series  de  pestanas  ap- 
pendiculares,  que  lhes  ser- 
vem jDara  a  locoraücáo. 

CiLIOLADO,     DA.     üdj.    (bot.)    Cí- 

liolado;  que  ó  guarnecido 
de  pellos  ciliares. 

CiLiOLO.  m.  (bot)  Ciliolo;  pro- 
lougação  do  peristomo  in- 
terno dos  musgos  quando  é 
muito  pequena  c  apenas 
perceptível. 

CiLÍPEDo,  DA.  adj.  (zool.)  Cili- 
pede;  que  tem  as  extremi- 
dades providas  de  pellos  ci- 
liares. 

CiLisTo.  m.  (bot.)  Cyllisto,  (en- 
rolado); genero  de  plantas 
da  familia  das  '  papilonia- 
ceas,  cujo  typo  é  o  cyllisto 
escarioso  da  ludia  :^ — (zool.) 
cyllisto;  genero  de  insectos 
coleópteros  pcntameros  da 
familiiij  dos  clavicorneos, 
composto  de  uma  só  especie. 

CiLO.  m.  (zool.)  Cyllo  (torci- 
do); genero  de  insectos  le- 
pidópteros da  familia  dos 
diurnos. 

CiLOA.  /.  (zool.)  Cylloa  (more- 
no); genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros  da  fa- 
milia dos  brachelitros. 

CiLODO.  rii.  (zool.)  Cyllodo  (en- 
curvado); genero  de  insectos 
coleópteros  pentameros  da 
familia  dos  clavicorneos, 
composto  de  cinco  especies. 

CiLoscELis.  m.  (zool.)  Cyllosce- 
lis  (perna  torcida);  genero 
de  insectos  coleópteros  ¿oen- 
tameros  da  familia  dos  ca- 
rabicos,  composto  de  urna 
só  especie. 

CiLÓsis.  /.  Cilose ;  tremor  con- 
tinuo da  pálpebra  superior. 

CiLOsÓMiA. /.  V.  Celosomía. 

CiLosójuco,  CA.  adj.  Y.  Celoso- 
mico. 

CiLÓsoMO.  m.  V.    Celósonio:  — 

(pliysiol)  cylosomo;  genero 

de  monstros    unitarios    au- 

thositos  da  familia  dus  cclo- 

•  Eomicos. 

Cibi-A. /.  Celleiro;  casa  de  re- 
colher cércaos.  Ilorrcum,  i: 
—  dizima. 

CiLLAZGO.  '¡a.  Direitos  dos  re- 
cebedores da  dizima.  Mercês 
pro  custodia  decimarum  in 
hórreo. 


GIM 

CiLLER.  m.  (ant.)Y.  Cocedero. 

CiLLERAjÉ.  m.  (ant.)  Direito 
imposto  sobre  o  vinlio  que 
existia  nas  adegas. 

CiLLERERo.  in.  Mordomo;  o  que 
tem  a  seu  cargo  a  adminis- 
tração dos  bens  dos  mostei- 
ros em  algumas  ordens.  CEco- 
nomus,  i. 

CiLLERÍA.  /.  Mordomia;  ofíicio 
de  mordomo  de  um  conven- 
to ou  mosteiro. 

CiLLERizA. /.  Regente;  mordo- 
ma nos  conventos  da  ordem 
de  Alcântara.  (Economite 
prwposita,  rei  domesticai  gu- 
bernatrix. 

Cillerizo,  m.  (ant.)  V.  Cillero, 
na  primeira  accej)ção. 

Cillero,  m.  Recebedor,  cobra- 
dor ou  arrecadador  da  dizi- 
ma. Decimarum  castos,  de- 
p>ositarius :  — V.  Cilla :  — V. 
Despensa,  Bodega. 

CiuA.f.  Cima,  cimo,  topo,  sum- 
midade,  cume  de  um  monte 
ou  rochedo.  Cacumen,  cul- 
men, jugum :  —  cima,  cimo, 
cume  das  arvores.  Arborum 
apex,  vértex:  —  grelo  do 
cardo.  Cyma,  o¡:  —  (ant. 
fig)  fim,  acabamento.  A  la 
por  cima  (loc.  adv.  ant.); 
f)or  fim,  por  ultimo.  Dar  ó 
p)oner  cima  (fr.) ;  concluir 
felizmente  qualquer  cousa. 
Por  cima  (loc.  adv);  por 
cima,  no  mais  alto. 

Cimacio,  m.  (archit.)  Cimacio; 
moldura  que  remata  o  ca- 
pitei da  architrave,  o  friso 
e  a  cornija.  Cymatium,  ii. 

CiMAcioN.  /.  (tjot.)  Cymaçâo; 
fructificaçào  dos  licliens. 

CiMAL.  adj.  (ant.)  Néscio,  lerdo. 

CiMAR.  a.  (ant.)  Tosquiar,  apa- 
rar a  relvíi,  as  arvores,  etc. 

CuiAEiA.  /.  (bot.)  Cimaria;  ge- 
nero de  plantas  labiadas, 
cujas  especies  síio  arbustos 
indígenas  da  índia. 

Cimarrón,  na.  adj.  (p.  A.)  Ca- 
Ihambóla,  fugiào;  díz-se  do 
escravo  ou  escrava  que  fu- 
giu e  anda  pelos  matos  vi- 
A'endo  em  quilombos.  Appli- 
ca-se  também  ás  plantas  sil- 
vestres. Indomitus,  silva- 
tieus.  '■'"'       '" 

Cim.vrronada.  /.  fp.  A.)  Qui- 
lombo; reunião  de  calham- 
bolas. 

Cimarronear.  '«.  (p,  A.)  Tomar 
mate  sem  assucar. 


GIM 

CiMATiNA. /.  (min.)  Cymatina; 
pedra  amarella  esverdÍDha- 
da  cuja  composição  é  aná- 
loga á  da  treGioliíe. 

ClMATÚDEEO.   TO.    (zool.)    Cjmíl- 

todero;  iuíjectos  coleoi^teros. 
CiiiATODO,  DA.  (med.)  Cyraaío- 
do;  diz-se  d.o  pulso  quando 
é  variável. 

CXJIATÓFORITOS.     TO.    X>^-      ('-Ool.) 

Cymatophoritos ;  lepidópte- 
ros nocturnos. 
Cijjatófoiio,  TO.  (zool.)  Cyma- 
tophoro ;  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  lepidópteros, 
familia  dos  nocturnos,  cuja 
especie  typica  é  o.  cymato- 
pliqro  flavicorneo. 

ClMATOTEKIO.      m.      (xOol.)      Cj- 

mathoterio;  inammifero  fós- 
sil achado  no  antigo  conti- 
nente. 

CiMATOTO.  m.  (zool.)  Cymathoto 
(aguas  agitadas);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros íieteromeros  e  fa- 
milia dos  lielopios,  composto 
de  cinco  especies. 

Cimba.  /.  (zool.)  Cjanba  (cavi- 
dade).y.  Voluta. 

CiiinALAiuA.  /.  (boi.)  Cymba- 
laria;  planta  annual  perten- 
cente á  familia  das  cscrofii- 
larias  de  Jussieu. 

Cimbalillo,  m.  CampainLa;  si- 
no peq|ip|^9.  '.^^inf,f)i9iabu- 
lum,  i.        ",  \     , '    !,    ,  , . 

(,'iMUALisTA.  m.  Toep,çl9,r  (^eçjm- 
balo. 

Címbalo,  m.  (aiit.)  Sineta:  — 
címbalo ;  instrumento  mu- 
sico, especie  de  cravo. 

Clsiualóideo,  dea.  adj.  (bot.) 
Cymbaloideo;  em  forma  de 
campainha. 

CijiBAíiiLLO.  m.  Y.  Cimbalillo. 

CiiAiBAiiA.  /.  Fouce  roçadoira. 
Fala;,  mesíioria  grandior. 

CijiBARiA.  /.  (bot.)  Cymbaria 
(barca);  genero  de  plantas 
da  familia  das  escropuuiari- 
iieas,  composto  de  varias  es- 
pecies..     .{■]'.,;■      r;i.-l  ,  .. 

CisiBEC  ARPO,  vjL.  fx^ji  (l^ot.)  Cym- 
becarpo^  qualificação  de  cer- 
tas plantas  cujos  fructos  se 
pa,recem  com  flíW'i  t-^VÇf^^" 
nha.  ,       .     . , 

CxMBEFORME.  adj.  (bot.)  Cym- 
beforme ;  qualificação  de 
uma  especie  de  aspalatho, 
cujas  divisões  do  cálice  sao 
ovacs,  obtusas  e  em  forma 
de  batel :  —  (zool.)  applica- 


CIM 

se  ás  conchas  que  tèem  a  fi- 
gura de  uma  barquinha. 

CÍMEEL.  TO.  Cordão  ou  cordel 
atado  á  vara  cm  quC  se  col- 
loca  a  chama,  reclamo  ou 
chamariz  para  caçar  pom- 
bos; dá-se  o  mesmo  nome 
ao  próprio  reclamo.  Corda, 
vestis  a^icupatoriai  virgce. 

CxjiBELA.  /.  (bot.)  Cymbella 
(barquinha) ;  frustulo  pe- 
queno em  fórm.a  de  barqui- 
nlio  que  têem  algumas  plan- 
tas diatómicas  c  principal- 
mente os  coconemos. 

CiMBicE.  m.  (zool.)  Cymbice ; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  hymenopteros  da  fami- 
lia dos  securipheros,  e  da 
tribu  dos  tentredinos,  com- 
posto de  varias  especies,  de 
cores  variadas  e  de  grande 
tamanho. 

CiJiBxciDos,  CiMBicrros.  TO.  2'^. 
(zool.)  Cymbicidos;  divisão 
de  insectos  hj'menopíeros  da 
tribu  dos  tentredinios,  nota- 
veis  pelo  vôo  pesado  e  o 
ruído  que  produzem. 

CiJiBicócLiDO,  DA.  adj.  (zool.) 
Cymbicoclido ;  applica-se  ao 
mollusco  cuja  concha  tem  a 
forma  de  barquinho: — to. 
pi.  cymbicoclidos ;  familia  de 
molluscos  da  ordem  dos  ce- 
phalopodos  octópodos,  que 
compreliende  todos  aquelles 
cuja  concha  ó  unilocular. 

CiMBimc.  í«.  (bot.)  Cymbidio 
(barquinho)  ;  genero  de  plan- 
tas da  família  das  orchi- 
deas,  tribu  das  epídcndreas, 
cujas  especies  sào  seudobul- 
bosas  ou  caulesccntes. 

CiMBIFOLIADO,     DA.      adj.     (bot.) 

Cymbifoliado  •,  que  tem  as 
folhas  encurvadas  á  maneira 
de  vun  barquinho. 

CiMBiFORiíE.  adj.  (zool)  Cyni- 
biforme;  qualificação  de  cer- 
tos órgãos  de  algiuis  ani- 
maos que  toem  a  figura  de 
ura  batel,  como  a  concha  de 
alguns  molluscos  ou  o  corpo 
de  varios  insectos  cujas  bor- 
das dos  clytros  são  recurva- 
das para  cima. 

CiMBO.  TO.  (zool)  Cymbo;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  dípteros,  secção  dos  ho- 
niopteros  c  tribu  dos  redu- 
vianos,  composto  de  duas  es- 
pecies. 

CiMBOCAKPO.  TO,  (boi)  Cymbo- 


OlM  711 

carpo  (frudo  em  forma  de 
batel);  genero  de  plantas 
dafamilia  dasburmaniaceas, 
cujas  especies  são  herbá- 
ceas: —  genero  de  plantas 
da,  familia  das  xxmbelliferas, 
tribu  das  celospei'meas,  cuja 
única  especie  c  herbácea  e 
indígena  do  Cáucaso,  ■ '.,. 
CniBOGA. /.  V.  Toronjál  ' 
CiJiBoxoTO,  TO.  (bot.)  Cymbono- 
to  (dorso  em  forma  de  ba- 
tel); genero  de  plantas  da 
família  das  compósitas,  gru- 
po das  artotideas,  que  só 
compreheade  vuna  especie 
herbácea. 
Cim;bopógok.  to.  (bot.)  V.  Ãndro- 
pógon. 

GlJIBORIO,  CxMEORRIO.  TO.  (avch.) 

Zimbório ;  cúpula  de  edificio. 
Tholus,  i. 

CniBORSAL.  TO.  (ant.)  V.  Imhor- 
nal. 

Clubra.  /.  (arcJi.)  Cimbre;  ar- 
mação de  madeira  que  ser- 
vo de  molde  j^ara  construir 

•  sobre  ella  abobadas  ou  ar- 
cos. Ai'cus,  sustentaculum 
ligncvm  jornicibus  con- 
."druendis,  ligneus  arcus  adj 
fo  rnicem  excipiendum . 

CijiBUADo.  TO.  Certo  movimento 
da  dansa  hcspanhola.Fí&7-«- 
tio,  concussio  pedum  in  his- 
pânica saltatione. 

Cimbrar,  a.  Cimbrar,  vergar, 
agitar  uma  vara  ou  outra 
cousa  flexível,  Usa-so  tam- 
liom  como  recíproco.  Vibra- 
re, concntere,  flcxibilem  vir- 
f/am  agitare:  —  (avch.)  for- 
mar o  cimbre  sobi-e  o  qual 
ha  de  assentar  a  abobada: 
—  arquear;  dar  a  alguma 
cousa  a  forma  de  cimbre  «ni 
arco.  Cimbrar  á  alguno  (fr. 
fam.);  fustigar  alguém  fa- 
zendo-© dobrar  o  cox-po.  Flc- 
xili  virga  aliquem  perctdere. 

CxjiBREAR.  a.  V.  Cimbrar. 

CiMBKEso,  Sa.  adj.  Flexível, 
dobradiço,  maneavel.  Flexi- 
lis,  le. 

Cimbreo,  to.  Flexibilidade; mo- 
vimento flexível  cm  todo  o 
sentido. 

Cimbria.  /.  (ant)  V.  Cimbra. 

CxMBEico,  CA.  adj.  Cimbrico; 
dus  cimbros,  pertencente  aos 
cimbros. 

Cimbro,  (ant)  V.  Cumbre.  É 
hoje  usado  na  Galliza. 

Cimbronazo,  m,  V.  Cintarazo. 


712  CIM 

Cimbros,  in.  pi.  Cimbros;  an- 
tigos povos  que  habitavam 
no  Chersoneso  Táurico  :  — 
(zool.)  cimbros ;  nome  de  iima 
especie  de  peixe  do  genero 
lampreia. 

CiJiBKOso,  SA.  adj.  Y.  Cimbreño. 

CiMBULiA.  /.  (zool.)  (,'in^.bulia 
(naveta);  genero  de  moUus- 
cos  teropodos,  ainda  pou- 
co conhecido,  e  (juc  só  com- 
prehende  uma  especie  que  se 
encontra  no  Mediterrâneo. 

Cimentación. /.V.  Cementación. 

Cimentado,  m.  (art.)  Cementa- 
ção;  afinação  do  oiro.  Auri 
purgatio. 

Cimentador,  m.  (ant.)  V.  Fun- 
dador. 

Cimentai.,  adj.  (aiit.)  V.  Fun- 
damcntal. 

Cimentar,  a.  Cimentar,  fundar, 
lançar  os  alicerces  de  um 
edificio.  Fundare,  funda- 
menta jaeere :  —  cementar ; 
afinar,  apurar  o  oiro.  Aurum 
igne  purgare:  —  (ant.)  V. 
Fundar:  —  (fig-)  cimentar ; 
■estabelecer  os  principios,  os 
fundamentos,  de  uma  scien- 
cia.  Stahilirc,  fundare. 

Cimentera.  /.  (ant.)  Arte  de 
fazer  ou  lançar  os  alicerces 
de  um  edificio. 

Clmenterio.  m.  V.  Cementerio. 

Cimento,  vi.  Cimento;  arga- 
massa ou  mistura  mui  forte 
de  materias  glutinosas  para 
unir  e  segurar  varias  peças 
distinctas. 

Cimepayo.  m..  (sooZ.J  Cimepayo; 
especie  de  macaco. 

Cimera.  /.  (mil.)  Cimeira,  cris- 
ta; a  parte  superior  do  inor- 
rião  adornado  de  plumas. 
Cassidix  apex  cristatus:  — 
(bra::.)  cimeira;  figura  que 
se  colloca  acima  do  timbre 
nos  escudos.  Gentilitia  insi- 
gnia super  galeam  dcpicta. 

CiMERio.  adj.  (ant.)  Cimmério, 
tenebroso,  escuro. 

Cimero,  ra.  adj.  Cimeiru;  que 
está  no  cimo,  no  cume,  so- 
branceiro. Superniis,  a,  um. 

Cimia.  /.  (ant.)  V.  Marrubia. 

Cimicaria.  /.  (bot.)  Cimicaria; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rainunculaceas,  e  da 
tribu  das  peonicas. 

CoiicEDic.  adj.  (h.  nat.)  Cimi- 
cide;  parecido  com  o  pcrse- 
,  vejo. 

CiMÍCEOS,  CiMÍCICOS,  CíMÍClDOS. 


CIM 

íH..   pl.    (zool.)  V.  Escutele- 
rios. 
CiMicÍFUGA.  /.  (bot.)  Cimicifu- 
ga.  V.   Cimicaria. 

ClMICÓlDEO,  DEA.  a,dj.  (zool.)  CÍ- 

micoideo;  parecido  com  o 
pei'sevejo. 

Cimiento,  m.  Cimento,  alicer- 
ce;  fundamento  em  que  o 
edificio  assenta.  Fnndamen- 
tum,  i:  —  (fig-)  cimento,  fun- 
damento. Madix,  princi- 
pium,  i: —  real  (art.);  cimen- 
to real;  composição  em  que 
se  envolve  o  oiro  jjara  o  puri- 
ficar. Auri  purgandi  modus. 
Abrir  los  cimientos ;  abrir  os 
alicerces.  Fundamenta  ja- 
cere. 

CíMÍL.'CGA.  /.  (bot.)  V.  Cimica- 
ria. ,>■:;/. 

Cimillo,  m.  (cae.)  Vara  onde 

se  poe  a  negaça  para  caçar 

'pombos.  Virga  aucujjatoria. 

Cimindíneo,  kea.  adj.  (zool.) 
Cymindineo;  relativo  ou  si- 
milhante  á  ave  chamada  cy- 
mindiuo :  — /.  pl.  cymindi- 
neas;  sub-familia  de  aves  de 
rapina,  da  secção  das  falco- 
nideas,  cujo  typo  é  o  genero 
cymindino. 

CiMiNDiNO.  VI.  (zool.)  Cymindi- 
no; genero  de  aves  de  rapi- 
na, diurnas,  do  qual  só  se 
conhecem  duas  especies  :  — 
cymindino;  genero  de  inse- 
ctos da  ordein  dos  coleópte- 
ros pentameros  e  familia  dos 
carabicos,  composto  de  perto 
de  sessenta  especies,  de  ta- 
manho mediano,  de  cor  mo- 
rena, c  que  sempre  se  en- 
contram nas  pedras  húmidas 
e  nos  arroios. 

CiMiNDODEA./.  (zool.)  Cyiuiudo- 
dea;  insectos  coleópteros. 

CiMiNosMA.  /'.  (bot.)  Ciiiiinosma 
(cheiro  de  cominho):  genero 

-  de  plantas  da  familia  das 
rutaceas,  composto  de  va- 
rias especies  de  arvores  ou 
arbustos  de  folhas  inteiras, 
oppostas,  e  que  exhalam  lun 
cheiro  aromático,  e  de  fiores 
brancas  ou  amarellas  esver- 
deadas, dispostas  em  corym- 
bos  axilares  e  terminaes. 

CiMixTERio.  m.  (ant.)  Y.  Ce- 
menterio. 

Cimitarra./.  Cimitarra;  alfan- 
ge grande.  AçincLce,9,  is. 

("j.MtTERio.  Vi.  (ani-.JYf  'Cemen- 
terio. 


CIN 

Cijiodkma./.  (zool.)  Cimodema; 
genero  de  insectos  heaiipte- 
ros  da  tribu  dos  ligeos,  com- 
posto de  urna  só  especie. 

Cimodocea./.  (bot.)  Cimodocea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  naiades,  composto  de 
urna  só  ■  especio  hei-bucea, 
que  tcm  o  caule  sarmentoso 
e  as  folhas  lineares,  obtusas 
e  intcirissimas:  — fzooZ.j  ci- 
modocia;  genero  de  crustá- 
ceos decápodos  nadadores, 
composto  de  onze  especies, 
cujo  typo  é  a  cimodocea  fel- 
¡juda. 

ClMOEANA,    ClMOFANIA.  /.  (min.) 

Cimophana  (luz  Jliictuante) ; 
variedade  de  aluminato  de 
glucina,  em  cujo  interior  se 
distinguem  reflexos  azula- 
dos. 

CiMOLEA.  f.'  (min.)  Cimolea; 
terra  argiliosa,  especie  de 
hydro-silicato  de  alumina. 

CiMOLiA./.  Cimolia;  nome  dado 
ao  oxydo  de.  ferro  que  se 
adhere  á  pedra  de  afiar. 

CiMOLiTA.  /.  (ant.)  V.  Ci-molea. 

CiMONTANo,  NA.  GC/^'.  De  áqueui 
dos  montesiv 

CiMOPOLiA.  /.  (bof.)  Cymopolia 
(cannas  jhictuanfes) ;  genero 
de  plantas  dafamilia  das phi- 
ceas,  composto  de  dnas  es- 
¡lecics  com  incrustações  cal- 
careas:  —  (zool.)  cymopolia; 
genero  de  crustáceos,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

Cimóptero.  Vi.  (bot.)  Cymop te- 
ro ;  plantas  umbelliferas. 

CiMOKRA.  /.  (vet.)  Aguamento; 
molestia  do  cavado.  liheuma 
cabalUum. 

CiMOKRO.  VI.  (ant.)  V.  Cimbor- 
rio. 

CiJiosAKiA.  /.  (zool.)  Cyniosa- 
]ia;  genero  de  pulyperos, da 
familia  das  isideas,  conüpos- 
tp  de  urna  só  especie. ' 

CiMOTOA.  w. ' (zfiol.)  Cj'motlioa ; 
genero  de  crustáceos. 

Cimotoadios.  m.  pl.  (zool.)  Cy- 
mothoadiüs;  familia  de  crus- 
táceos isopodos,  cujo  corpo 
é  largo  no  meio  e  estreito 
jias  extremidadcB. 

Cimpa.  /.  (p>  P.)  Y.  Crezneja. 

CiNA.  /.  (bot.)  Cinna;  plantas 
gramíneas. 

CinÁbaris.  m.  (bot.)  Cinnaba- 
ris;  nome  antigo  do  sangue 
de  drago,  que  iioJG  se  appli- 
ca  a  um  minera!. 


CIN 

CiNABKixo,  NA.  adj.  (zool.)  CÍ- 
nabrino;  diz-se  de  alguns  in- 
sectos de  côr  similliante  á 
do  cinabrio.  •  ■     ;- 

Cinabrio.  j?z.  V.  BerTfiettdn. 

CixAJiEiNA.  /.  (chim.)  Oinna- 
meina;  producto  oleaginoso, 
incolor,  que  se  obtém  pela 
distillaçào  do  balsamo  do 
Perú  com  uma  dissolução 
de  potassa  caustica. 

CiNAMENO.  m.  (chim.)  Cinname- 
no;  liquido  incol.T,  obtido 
distillando  o  acido  cinnami- 
co  com  tim  excesso  de  ba- 
ri  ta. 

CiiíÁMico,  CA.  adj.  (chim.)  Cin- 
namico;  epitheto  de  um 
acido  írvstallino,  branco, 
que  se  obtém  expondo  ao  ar 
a  essência  de  cauolla,  ou 
tratando  o  balsamo  do  Perú 
por  uma  dissoluçàa  de  po- 
tassa..      -i-'    '■■■■'■■    ■■'''■  ■' 

CiTíAMODEjiDRO.  m.  (hot.)  (Dinua- 
modendro  (arvore  de  caneZ- 
la);  í^enero  de  jiUintas  da 
família  das  gufifcras,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

CiNAuiNO.  ?7i.Cinnamomiuo:  es- 
pecie de  unguento  aroma- 
tico. 

CiNAMOiiA./.  foo/'.J'Cinnamoma ; 
substancia  aroma  tica  ])rodu- 
zida  por  um  arbusto  do  paiz 
dos  troglodytos." 

CiKAMÓMKO,      MKA.      Cldj.      (hot.) 

Cinnamomeo ;  parecido  com  o 
cinnamomo: — /.  pi.  cinna- 
momeas;  tribu  de  plantas 
da  familia  das  meliiaceas, 
cujo  typ6  éò'  genero  'Cintia- 
momo.  '■<•"■  '■'"'  •'' '  ■  ■'''■:'■■■ 

Cinamomo,  m.  (l)of.)  Cinnamomo ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  meliiaceas.  Mella  ce- 
daracha. 

CiNAMON.  là.  (zool.)  Cinamon; 
nome  dado  á  uma  ave  tre- 
padora eòr  de  rosa  e  branca. 

CiNANCo.  m.  (bot.)  Cynanco  (en- 
forca caes);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  asclepia- 
deas.  ,  i 

CiNANCHE.  7??.  f'ttiíí.^- Cynaií&lie. 
V.  Esquinencia.'   "  ' ' '  ' 

CiNANQuiA.  /.  (iiicd.y  Cynan- 
cbc ;  especie  de  angina.  V. 
Cinanche. 

CiNÁNQUico,  CA.  adj.  (med.)  Cy- 
nanchico;  que  se  emprega 
contra  a  cynanche  ou  es- 
quinencia. 

CiNANTÉMis./,  (bot.)  Cynanthe- 


CIN 

mis;  nome  scientiüco  da  ma- 
colla-gallega. 

CiNANTO.  m.  (zQol.)  V.  Golibri. 

CiNANTuopiA.  f.  (med.)  Cynan- 
thrópia;  especie  de  melan- 
cholia  ou  de  manía,  na  qual 
O  enfermo  se  crê  transfor- 
mado em  cao;  ■  •  ■   '  ■ 

CiNANTiiópico,  CAiT'^tó/í.'í  (itied.) 
Cyñanthropico  •'ó  concernen- 
te  á  cynanthropía. 

CiNAPiNA. /.  (chim.)  Cynapina; 
materia  crystallina,  insolú- 
vel no  ether,  sohivel  lia  agua 
e  no  álcool,  que  se  extrahe 
do  cynapio. 

CrxAPio.  m:  fbot.)  Cynapio 
(perrexil  canino);  genero  de 
plantas  da  familia  das  um- 
belliferasjfundado  para  clas- 
sificar uma  especie  herbá- 
cea, vivaz  e  robusta.' 

CüfARA./.  (bot.)  Cynara;  norae 
Scientifico  da  alcachofra. 

CrsrÁREO,  rea;  '  &.dj.  Cynareo  •, 
parecido' Côm  á  alcachofra. 

CiNÁRico,  CA.  (idj.  Cvnarico; 
epitheto  de  vuti  extracto  que 
se  obtem  evaporando,  por 
meio  (le  um  calor  suave,  o 
sumo  depurado  e  filtrado  das 
folhas  da  cynara  ou  alca- 
chofra. 

ClXAROCÉFALG,  ■   tX.    'üdj.     (ÒOÍ.) 

Cynaroccplialo;  qué  tem  os 
capítulos  similhaiites  aos  do 
genero  cinara.         ' 

Ci>fAROt)o.  m.  (bot:)  Cynarodo; 
fructo  carnoso,  composto  de 
muitos  ovarios  de  pericarpo 
solido,  contidos  em  vim  cáli- 
ce também  carnoso  e  quasi 
fechado  mas  sem  se- lhe  ad- 
herir.   •■  ■"'  'I  ■'•'■  ■"'"•'^■'  '  • 

CiNARoíDEo,  dea:  'aêji'(bõt:)  Cy- 
naroideo ;  'pareóido'  eotií  sí  al- 
cachofra': '  '  -■■;    "'ii  ,  '.'■!.• 

CiNX'.  m.  (mili.)  V.  Zific. 

Cinca./.  Cinca-,  erro,  desacei'- 
to  no  jogo  da  bola.  Aberra- 
tio  giobi''''in'  trunculorum 
hldo.'  -"    '■'   '■  '  ■  "'       '  ■' ' 

CiíícEL.  tW/  Cinziél,  'si'n¿ier ;' in- 
strumentó de 'oürive's,  de  es- 
tatuario, etc.  Scalprum,  i. 

Cincelado,  da.  adj.  Cinzelado, 
esculpido  de  meio  relevo. 

Cincelador,  m.  Cinzeíador; 
operario  que  cinzela.  Stíál- 
jjtor,  oris. 

Cinceladura.  /.  Cinzeladura; 
aççào  e  eff'eito  de  cinzelar. 

Cincelamiento.  m,.(ant.)Y.  Cin- 
celadura. 


CIN  713 

Cincelar,  a.  Cinzelar;  lavrar 
ao  cinzel.  Ccelmre,  scalpere. 

Cincelito.  m.  Cinzelinho. 

Cincelladura.  f.  (ant.)  V.  Cin- 
celadura. 

CixcELLAR.  a.  (ant.)Y.  Cincelar. 

CiNCLEO.  mi  (ant.)  Oleo  de  len- 
tiáco. 

CiNCLESis.  /.  (med.)  Cinclese; 
movimento  precipitado  do 
peito  qrte  se  nota  em  algu- 
mas enfermidades. 

ClNCLEDIANO.    TO.    (bot.)    Ciliclí- 

diano;  genero  de  musgos 
acrocarpos  diploperistomeos, 
da  tribu  das  briaceas. 

CiNCLiDOTo.  m.  (bot.)  Cinclido- 
to;  genero  de  musgos  acro- 
carpos aploperistomeos,  que 
se  criam  nas  fontes  e  nos 
rios,  c  são  arrastados  pela 
corrente  das  agua«,  adheri- 
dos ás  pedi'aSe  a  outros  ob- 
jectos.- ■     ■'     '   ''     .      fli'''' 

ClNCLÍNEO,  NEA.  adj.  (zOOl.)  CÍU- 

clinco;  parecido  com  o  cinclo: 
— /.  pi.  cinclineas;  sub-fa- 
milía  de  aves,  da  ordem  dos 
pássaros  e  da  família  das 
turdídeas,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero cinclo.  , 

CiNCLisMO.  m.  (med'.)Y.'  Giñ- 
clesis.  '" ~ 

Cinclo.  m.  (zooZ.j  CinClo;  ge- 
nero da  ordem  dos  pássaros. 

ClNCLOCERTÍA.  /.  (zOol.)  Ciuclo- 

certhia;  genero  de  aves  da 
familia  das  certhideas,  cujo 
bico  c  maior  que  toda  a  ca- 
beça e  arqueado; tem  as  azas 
curtas  e  arredondadas,  os 
pés  fortes  e  a  plumagem  lisa. 

CiNCLODo.  m.  (zool.)  Cinôlodo; 
genero  de  aveS  'da  familia 
das  certhideas.    ''  ' 

CiNCLORANFo.  m.  (zool.)  Cinclo- 
ram.pho;  genero  de  aves  da 
família  das  turdídeas,  extra- 
hído  do  genero  iñcjíaluro. 

CiNCLÓsojiA.  /.  (zool.)  Cincloso- 
ma;  genero  de  melro. 

CxNCLÓsojio.  m.  (zool.)  Cinclo- 
somo;  genero  de  aves  da  fa- 
míHa  das  turdideas,  cujo 
t^'po  c  o  cinclosomo  puntua- 
do, de  plumagem  variada, 
e  cujo  canto  é  •a;^éuàá''iim 
pequeno  silvo.      "       "'  ''■ 

Cinco.  m.  Cinco;  caracter  ou 
figura  que  representa  cinco 
unidades.  Nota  numeralis 
q/iiiiqne  vnitatesreferens:  — 
pau  do  jogo  da  bola,  que 
fica  diante  de  todos  os  ou- 


714  CÍN 

tros.  In  trunculorum  ludo 
trunculus  anticiis,  seu  prcc 
aliis locatus :  —  cinco;  carta 
ou  dado  marcado  com  cinco. 
Pagella  Insoria  qninquc  si- 
gnans:  —  adj.  i\um.  cinco; 
que  está  composto  de  cinco 
uniclades.  Quinqué.  Cinco 
primeras;  cinco  immciras-, 
diz-se  das  cinco  vazas  se- 
guidas que  .se  fazem  cm  al- 
guns jogos.  Lndi  sors,  qua 
quinqué  prima  pagellarum 
jacturce  luerifiunt. 

CixcoANTA.  adJ.  (ant.)  V.  Cin- 
cuenta. 

CiNcoAÑAL.  adj,  (ant.)  Que  tem 
cinco  annos. 

CmcoENRAMA. /.  (bot.)  Omdo  em 
rama  ou  em  ramo,  potenti- 
Iha-,  nome  de  uma  lierva  que 
tem  cinco  folhas,  especie  de 
luzerna.  Potentilla  reptans. 

CiNcoMEsiNo,  jSA.  adj.  Que  tem 
cinco  me?es.  ,  Quinqvemcs- 
tris,  tre. 

Cincona.  /.  (bot.)  Cincbona;  ge- 
nero de  plantas  rubiáceas. 
V.  Quina. 

CinconÁceo,'  cea.  adj.  (JjoI.) 
Cinchonaceo ;  parecido  com  o 
genero  cincliona  ou  q  nina :  — 
/.  pil.  cinclionaceas;  grande 
divisão  da  familia  das  ru- 
biáceas, cujo  typo  é  o  gene- 
ro cincliona  ou  quina. 

Cincókico,  ca.  adj.  (chim.)  Cin- 
chonico;  relativo  á  çinclao- 
nina. 

Cijiconina.  f.  (chim.)  Cinclioni- 
na;  alcaloide  vegetal  c|ue  se 
obtém  tratando  a  casca  da 
quina  reduzida  a  pó  muito 
fino,  por  agua  acidulada  na 
tem.peratura  da  ebullição. 

CiNCONiNO.  m.  (chim.)  Cincbuni- 
no.  V.  Cinconina. 

CiKcoNisA.  /.  (min.)  Y.  Zinco- 
nisa. 

CiNcovATiNA.  /.  (chim.)  Cincho- 
vatina;  alcaloide  que  se  ob- 
tém de  uma  variedade  de 
quina  pelo  mesmo  processo 
que  a  quinina  c  a  cinchonina. 

CinctÍpedo,  da.  adj.  (::onl.)  Cin- 
ctipede-,  qualificação  de  cer- 
tos animaos,  cujas  extremi- 
dades são  rodeadas  de  um 
circulo  de  côr  diversa  do 
corpo, 

CiNcuAEíiTA.  adj.  (anf.)Y.  Cin- 
cuenta. 

CiNCUAESMA.  /.  (ant.)  V.  Cin- 
cuesma. 


GIN, 

Cincuenta,  adj.  num.  c  ord. 
Cincoenta,  que  contém  cinco 
dezenas.  Cluinquac/inta. 

CiNouENTAiNA./.  (ant.)  Cincoen- 
tona;  mulher  de  cincoenta 
aunos. 

CiNcuEKiAKAL.  adj.  (ant.)  Que 
tem  cincoenta  annos. 

Cincuentenario,  ria.  adj.  (ant.) 
Cincoentenario ;  que  perten- 
ce ao  numero  cincoenta. 
Quinquagenarius,  a,  um. 

Cincuenteno,  na.  adj.  Cincoen- 
teno;  que  toca  ou  pertence 
ao  numero  cincoenta.  Quin- 
quagenarius, a,  íim,. 

CiNcuESMA..  /.  (ant.)  Pasclioa 
do  Espirito  Santo.  Deu-se- 
Ihe  este  nome  por  cair  cin- 
coenta dias  depois  da  re- 
surreição. 

CiNcuoANTA.  adj.  (ant.)  V.  Cin- 
cuenta. 

Cincha.  /.  Cilha  com  que  se 
apertam  as  bestas.  Cingula, 
03:  —  de  brida;  cilha  de  tres 
pernas.  Cingula  tribus  fas- 
ciis  cannabaceis  instructa. 
Ir  ó  venir  rompiendo  cin- 
chas (fr.fapi);  correr  á  ré- 
dea solta.  Celeri,  conciiato 
Gursu  equitare: — (naut.)  nos 
estaleiros  cada  uma  das  pe- 
ças que  seguram  o  navio 
quando  se  deita  á  agua. 

Cinghaduea.  /.  Acção  e  effeito 
de  cilhar.  Clngendi  actus. 

Cinchar,  m.  (ant.)  V.  Cinche- 
ra, na  primeira  accepçâo: 
—  a.  cilhar;  apertar  as  ci- 
Ihas.  Cingerc,  cingulam  sub- 
stringere. 

Cinchera.  /.  Parte  por  onde  se 
cilha  a  cavalgadura.'  Pars 
eqxi,  qua  cingula  suhsirin- 
gi.iur:  —  (vet.)  molestia  que 
padecem  as  cavalgaduras 
no  logar  por  onde  se  cilliain. 
Jumentorum  tumor,  morbus 
in  eostiis. 

Cincho.  ?n.  Cinta;  faxa  com 
que  a  gente  do  campo  cos- 
tuma cingir-se  e  abrigar  o 
estomago.  Cinctus,cingulum, 
zona:  —  a,rco,  virola  do  cabo 
das  rodas  da  carruagem. 
Circulv.sferreus  rota;  modio- 
híin.  adslringens :  —  cincho ; 
molde  onde  se  aperta  o  quei- 
jo. Piscina  cascaria :  —  (vet.) 
V.  Ceño. 

Cinchón,  m.  augm.  de  cincho. 

CiNcuuELA.  /.  dim.  de  cincha. 

CiNECEO.  5».  (chim.)  Cinecco; 


cm 

nome  dado  pelos  antigos  ao 
antimonio. 

CiNECOaiASTO.  m.  (ancd.)  Cine- 
comasto;  homem  tetado  que 
tem  os  i^eiíos  tão  gi-andes 
como  os  de  uma  mulher,  o 
que  se  observa  nos  indivi- 
duos de  temperamento  lym- 
phatico  e  escrofidoso. 

CiNEDiA.  /.  (ant.)  Cinedia;  pe- 
dra que  se  cria  na  ca-beça 
de  um  peixe  de  que  faz  men- 
ção Lope  de  Vega  na  sua 
Arcadia:  —  deshppesfcidade, 
descaro.  ,        ■,, 

CiNEDOLÓjico,  CA.  aclj.  Cluedo- 
logico,  obsceno. 

CiNEJÉTico,  CA,  adj.  Cynegeti- 
co ;  que  se  refere  á  caça. 

CiNEjETis.m.  (zool.)  Cyncgetis 
(caçador);  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleópte- 
ros, composto  de  varias  es- 
pecies que  se  acham  nas 
plantas  em  grande  numero. 

Cinemática.  /.  (mech.)  Cineth- 
inica;  parte  da  mechanica 
que  trata  dos  movimentos 
em  geral. 

Cinemático,  ca.  adj.  Cineíhmi- 
co;  que  pej.'|;enc0,,á-;,çii^etli- 
mica.        '  ,,■,..,;,' 

Cinera.  /.  (zool.)  Cinera;  ge- 
nero de  crustáceos  da  classe 
dos  cirripedes,,  notável  por 
suas  capas  cartilaginosas  e 
pela  pequenez  da-s  peças  cal- 
careas  que  as  cobrem  em 
parte. 

CiNKRAcioN.  /.  Cineraçâo;'re- 
ducção  de  um  corpo  combus- 
tível a  cinzas. 

Cineraria./,  (bot.)  Cineraria; 
genero  da  familja  da,s  sy- 
nanthereas. 

Cinerario,  ria.  adj.  Cinerario; 
que  contém  cinzas  huma- 
nas:— cinerario;  diz-se  es- 
pecialmente da  urna  que 
contém  as  cinzas  de  um  ca- 
dáver que  se  queimou. 

ClNEREIEfiONTO,    TA.    adj.    CluB- 

reifronte;  qite  tem  a  fronte 

coberta  de  cinza.    ,    ,;,k,í 
Cinéreo,   ea.  adj,  Cjnerep.  V. 

Ceniciento. 
Cineríceo,  ea.  adj.  Cinericio. 

y.,  Cenisiçnto. 
Cinericio,  cia.   adj.  V.    Ceni- 

ziento.  Cinerario. 

ClNERICOLIO,     LIA.      adj.     (zOol.) 

Cinericolío;  qualificação  dos 
animaes  cuja  jiarte  anterior 
do  collo  é  côr  de  cinza. 


CIN 

CxNjíRiDo,  DA.  aãj.  (zool.)  Ci- 
nericio ;  que  se  assimilha  ou  se 
refere  ao  genero  cinera :  — 
m.  x>l-  cineridos ;  familiíi  de 
crustáceos  cirrhipedes  caui- 
pilosomos,  cujo  typo  ,é  o  ge- 
nero cinera. 

CxNERiFOEME.  aclj.  Cineriformc ; 
que  tem  o  aspecto  da  cinza. 

ClNEIÍIFEOXTO,     TA.     aclj .    (zOOl.) 

Cinerifronte ;  cuja  fronte  é 
côr  de  cinza. 

CiNERiOTAs.  /.  p^.  Cineriotas; 
nome  que  deu  Vigilancio 
aos  cln-istâos,  porque  reve- 
renciam as  cinzas  dos  santos. 

CiNEErrAS.  /.  pi.  Çgeol.)  Ciueri- 
tas;  cinzas  dos  vulcões. 

CiNGA.  /.  (naut.)  V.  Singa. 

CÍNGALo,  LA.  adj.  (ant.J  V.  Zín- 
garo. 

CiNGAK.  a.  (naut.)  V.  Singar. 

Cíngaro,  ra.  s.  V.  Gitano. 

Cingir,  a.  (ant.)  V.  CeMr. 

Cingladuea.  /.  (naut.)  V.  Sin- 
gladura. 

Cinglo,  m.  (zool.)  Cinglo;  es- 
pecie de  peixe  do  genero 
apron  e  da  familia  dos  per- 
coideos, que  se  encontra  no 
Danubio  e  seus  conjiuentes. 
É  de  côr  jjarda  pelo  lombo 
e  branca  pelo  ventre. 

Cingulado,  da.  adj.  (zool.)  Cin- 
gulado,  cingido:  —  7n.  2>í- 
cingulados-,  tribu  de  ani- 
maes  mammiferos  da  fami- 
lia dos  edentados  longiros- 
tros,  cuja  pelle  ossea  está 
disposta  em  forma  de  faxas 
que  rodeiam  o  corpo  do  ani- 
mal; movem-se  e  deslizam- 
se  umas  sobre  outras. 

Cingülífkro.  m-.  (zool.)  Cingu- 
lifero;  que  traz  um  cinto. 

C/ngitlô.  m.  Cingulo;  cinto  sa- 
cerdotal. Cingulum,  i:  — 
(ant.)  cingulo;  cinta  ou  cin- 
to-—  (hot.)  annel  articula- 
do qu(i  rodeia  a  capsula  de 
certos  fetos. 

CÍNICO,  CA.  adj.  Cyníco;  nome 
dos  philosophos  que  defen- 
diam a  indecencia  e  a  obs- 
cenidade. Cynicus,  a,  um. 

CiNÍcTiDE.  m.  (zool.)  Cinectidc 
(cão  maiigusta);  genero  de 
mammiferos  muito  parecido 
com  a  mangusta  c  composto 
ató  agora  de  urna  só  especie. 

Cínife,  m.  (zool.)  Cyniplie ;  es- 
pecie dé  mosquito  cuja  pi- 
cada é  muito  ¿olorosa. 

CiKiNA. /.  (chim.)  Cinina;  sub- 


CIN 

stancia  particular  descober- 

•  ta  no  semen-contra  ou  san- 
tonico,  chamada  também 
santoniua. 

CíNiPSAKio,  CiNÍpsio,  psiA.  adj. 
(zool.)  Cynipsario,  cynipsio; 
relativo  ou  s¡inilha,nte  ao 
genero  cy ni  plie: — m.  pl.  cy- 
nipsios;  tribu  de  insectos 
pequenos,  da  ordem  dos  hy- 
menopteros,  dividida  em  dois 
grupos  e  estes  era  varios  gé- 
neros e  especies,  cujo  typo 
é  o  genero  cyniphe. 

CiNiPsiTos.  m.  pl.  (zool.)  Cyni- 
psitos;  grano  de  insectos  da 
tribu  dos  cynipsios,  cujo,  ty- 
po é  o  genero  cyniphe. 

CiNiR.  a.  (ant.)  Y.  Ceñir. 

CiNiRicixcLO.  m.  (zool.)  Ciniri- 
ciuclo.  V.  Ántrepto. 

CiNÍRiDA.  /.  (zool.)  Cinirida. 
V.  Suimanga. 

ClNIRÍDEAS.  /.  p?.    (zool.)    CÍuÍ- 

rideas;  secção  de  aves  da 
ordem  dos  pássaros,  familia 
dus  conirostros  e  tribu  dos 
anisodactylos,  composto  de 
doze  géneros,  e  cujo  typo  é 
o  genero  cinirida  ou  sui- 
manga. 

Cinismo,  m.  Cynismo;  doutrina 
dos  philosophos  cynicos  :  — 
(fig.)  impudencia,  falta  de 
decoro  e  dignidade. 

CiNiTA./.  (min.)  Cinita;  pedra 
em  que  se  julgou  distinguir 
a  forma  de  um  cao. 

CiNÍxiDO.  m.  (zool.)  Cinixydo 
(lombo  movei);  genero  de 
reptis  da  ordem  dos  chclo- 
uios  terrestres  ou  tartaru- 
gas, que  contém  tres  espe- 
cies. 

CiNjiR.  ce.  (ant.)  V.  Ceñir. 

CiNNOR.  m.  (mus.)  Cinnor  ou 
kinnor;  instrumento  de  ma- 
deira que  se  tocava  no  tem- 
plo de  Jerusalém. 

CinocÁrdamo.  7)1.  (bol.)  Cyno- 
cardamo ;  genero  de  plantas 
cruciferas  cuja  única  espe- 
cie é  herbácea. 

Cinocéfalo,  m.  (zool.)  Cynoce- 
phalo;  macaco  com  cabeça 
de  cao. 

ClNOCRAJIBEAS.  /.  pl.  (bot.)  Cj- 

nocrambeas ;   plantas    urti- 
ceas. 
CiNOCRAMRo.  m.   Cynocrambo; 
nome  vulgar  da  ans'ferina. 

ClNODECTO,  CTA.  Oclj.  (mcd.)  Cj- 

nodecto;  que  foi  mordido 
por  um  cao. 


CIN  715 

CiNODixA.  /.  (cidra.)  Cynodina ; 

substancia    erystallina    da 

grama. 
CiNODONTE.  5??.  (bot.)  Cj'uodon- 

te;  planta  gramínea. 

ClNOFALÓFORO,     KA.      adj.      (bot.) 

Cjniophalophoro ;  diz-Se  de 
uma  especie  de  alcaparra, 
cujo  fructo  comprido,  redon- 
do e  de  um  encarnado  vivo, 
póde-s8  fcomparar  com  o  pe- 
nis de  um  cao. 

CiNüFiLO,  LA.  adj.  (zool.)  Cj- 
nophilo  (amante  dos  cães); 
applica-se  a  uma  ordem  de 
insectos  da  ordem  dos  dí- 
pteros, que  se  encontra  nos 
cadáveres  dos  cães. 

CiNÓGALO.  m.'(zool.)  Cynogalo; 
mainmifero  aquático  e  car- 
nívoro. 

Cinoglosa?/,  (bot.)  Cynoglossa 
(lingua  de  cão);  planta  bis- 
aunual,  pertencente  á  fami- 
lia das  borragineas  de  Jus- 
sieu. 

CiNOGLOSEO,  SEA.  adj.  (bot.)  Cy- 
noglossco;  parecido  com  a 
C3'noglossa: — /.  pl.  cyno- 
glosseas;  secção  de  plantas 
da  tribii  das  borragineas, 
cnjo  typo  é  o  genero  cyno- 
glo.«sa. 

CiNOGRAFÍi.  /.  'Cyhographia ; 
historia  do  cão. 

CiNOGRÁFico,  CA.  adj.  Cynogra- 
phico;  que  pertence  á  cyno- 
graphia. 

CiNÓGKAFo.  m.  Cynogtapho; 
o  que  se  occupa  da  historia 
do  cão. 

CiNoniEXA.  m.  (zool.)  Cynohye- 
na;  genero  de  mammiferos 
carnívoros  da  familia  dos 
cães. 

CiNÓMETRA.  /.  (hot.)  Cynome- 
tra;  genero  de  plantas  da 
familia  das  papilionaceas 
cesalpinas. 

CiNOiiíA.  /.  (zool.)  Cynomia 
(cão  mosca);  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  dípteros. 

CiNOMo.  m.  (zool.)  C3niomo ;  ge- 
nero de  roedores,  especie  de 
esquillo. 

CixojiOLGO.  m.  (zool.)  Cyno- 
molgo  (cão  malicioso);  es- 
i:)ecie  de  mammifero  qua- 
drumano,  do  genero  macaco. 

CiNOMORFO,  FA.  cidj.  Cynomor- 
plio;  parecido  com  um  cão: 
—  m.  pl.  cynomorphos;  fa- 
milia de  mammiferos  am- 
phibios,  parecidos  com  o  cão. 


716        cm 

CiNOMOEio.  m.  (l)ot.)  Cynomo- 
rio;  genero  de  plantas  da 
íamilia  das  balanopliorea~, 
composto  de  uma  só  especie 
herbácea,  escarlate,  de  es- 
tructura singular. 

CiNopiTECo.  TO.  (zool.)  Cvnopí- 
theco ;  genero  de  mammife- 
.  ros  qua:drumanos,  cujo  typo 
é  o  cenocephalo  ou  macaco 
negro,  de^^provido  exterior- 
mente de  cauda  c  com  bas- 
tante intelligencia. 

CiNOPLO.  m.  (bot.)  Cynoplo ;  ge- 
nero de  plantas  gramíneas. 

CiNOPO.  m.  (znol.)  Cynopo  (pd 
de  cão) ;  genero  de  raammi- 
feros  carnívoros  da  familia 
das  mangustas,  composto 
de  tres  especies,  notáveis  por 
suas  formas  delgadas  e  ele- 
gantes. 

CiNOPsoLA.  /.  (bot.)  Cynopsola", 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  balanophoreas  fun- 
dado para  classificar  umas 
plantas  herbáceas. 

ClNORAMBRE.   VI.   fbof.J  Ciuza. 

CiNORExiA.  /.  (meã.)  Cynore- 
xia;  nevralgia  do  estomago, 
caracterisada  por  uma  fome 
excessiva. 

CiNOEizA./.  (Jjot.)  Cinoriza  frah 
canina);  genero  de  plantas 
da  familia  das  umbelliferas. 

CiNOiíODo.  TO.  (hof.)  Cynurodo 
(rosa  canina).  V.  ^scara- 
mtijo. 

CiNORQUis.  m.  (bot.)  Cynorcliis 
(tcslicnlo  canino);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
orchideas,  cujas  especies  são 
herbáceas. 

CiNÓsBATOs.  m.  V,  Cinodoro. 

CiNosciADio.  TO.  (bot.)  Cinoscia- 
dio;  genero  de  plantas  da 
familia  das  umbelliferas, 
composto  de  uma  só  especie 
herbácea,  ramosa,  de  se- 
gmentos lineares  e  follicu- 
los  inteiros. 

CiNOSTERNo.  m.  (zool.)  Cynos- 
terno  (couraça  movei);  ge- 
nero de  reptis  da  familia  dos 
émidos. 

Cinosura.  /.  (astron.)  Cynosu- 
ra ,  ursa  menor,  constclla- 
ção  boreal  composta  de  sete 
estrellas.  Cynosura,  a-:  — 
(bot.)  cynosura;  genero  de 
plantas  da  familia  das  gra- 
míneas. 

ClNOSURÍNEO,     NEA.      uãj.      (bot.) 

Cynosuriueo ;  parecido  com 


CIN 

o  genero  cj-nosura:  — /.  pJ. 
cynosurineas ;  tribu  da  fa- 
milia das  gramíneas,  cujo 
typo  é  o  genero  cjaiosura. 

CiNOTis.  /.  (bot.)  V.  Crijjtoste- 
ma. 

CiNovELLA.  /.  (üet.)  Sarna  de 
que  padecem  os  cavallos. 

CiNQUEx.  TO.  (ant.)  Cinquen ; 
anti'ga  moeda  castelhana. 

CiNQUENA.  /.  (ant.)  Numero 
cinco. 

CiNQUExo,  xA.  adj.  (ant.)  V. 
Quinto. 

ClNQUEXO,   ClNQUILLO.   TO.   Quiu- 

to;  jogo  da  espadilha  entre 
cinco  pessoas.  Chartariim 
ladus  qninarius. 

Cinta./.  Fita;  banda  compri- 
da c  estreita,  tecido  de  li- 
nho, seda,  lá  ou  algodão  que 
serve  para  atar  ou  guarne- 
cer. Vitta,  tainia:  —  rede 
grossa  para  pescar  atum. 
liete  cannabaceum  aã  ca- 
2)ienãos  thynnos:  —  cinta  de 
azulejos  ;  ordem  de  azulejos 
na  parte  inferior  da  parede. 
Laterum  zona  cubicidi  pa,- 
rimentnm  cingenè:  —  (arch.) 
cinta.  V.  Filete:  —(vet.)  cin- 
ta. V.  Corona  dei  casco :  — 
(naut.)  cinta ;  paus  que 
cingem  exteriormente  a  par- 
te superior  do  costado,  de 
popa  a  proa,  e  servem  de 
reforçar  o  tabuado.  Trans- 
versa tigna  navis  latera  fir- 
mantia:  —  (ant.)  cinta.  V. 
Cintura:  —  (a,id.)  V.  Cinto: 
—  (ant.)  V.  Correa:  — V. 
Manchega.  Correr  la  cinta, 
cordón,  etc.;  desatar  o  nó 
ou  laçada.  Noãum  solvere, 
explicare.  En  cinta  (mod. 
adv.) ;  em  sujeição  ou  com 
sujeição.  Estar  en  cinta;  es- 
tar pejada  ou  prenhe  uma 
mulher.  Pra?.gnantem,  gra- 
vidam esse. 

CiNTADERo.  m.  Ponta  do  arco 
da  besta  á  qual  a  corda  es- 
tá atada.  Ballestari  funis 
refinacnlum. 

Cintagorda.  /.  Rede  grossa 
para  segurar  a  de  pescar 
atum.  Cannubinum  rete  ad 
capiendos  thynnos. 

CiNTAjo.  VI.     Cinta   ordinaria. 

Cintar,  a.  (arch.)  Cintar;  pôr 
cintas  ou  faxas  como  adorno 
nos  edificios. 

Cintarajo.  m.  V.  Cinf.ajo. 

Cintarazo.  ??i.  Cintaraço;  gol- 


cm 

pe  com  cinto:  — pranchada; 
golpe  com  a  prancha  da  es- 
pada. Plana  ensis  parte,  quo 
acies  ferire  nequeat,  iclns 
inflictas. 

CiNTAREAR.  «.  Prauchar ;  bater 
com  a  prancha  da  espada. 

Cinteado,  da.  adj.  Enfitado; 
ornado,  guarnecido  de  fitas. 
Viu  is  aut  toenuis  ornatus. 

Cintería./,  (ant.)  Fitaria;  of- 
ficio  de  fiteiro,  commercio 
de  fitas:  —  porção  de  fitas. 

Cintero,  m.  Fiteiro;  è  que  faz 
ou  vende  fitas.  Vittarum  opi- 
fex  aut  venditor:  —  (ant.) 
laço  para  apanhar  ou  sujei- 
tar os  touros: — (ant.)  cin- 
gidouro,  cinto  das  mulheres : 

—  (2).  Ar.)Y.  Braguero. 
CiNTiA./.  (zool.)  Cynthia ;  gene- 
ro de  insectos  lepidópteros, 
da  família  dos  diurnos  te- 
trápodos, equivalente  ao  ge- 
nero vanesa  de  alguns  au- 
ctores. 

CiNTiLLA.  /.  dim.  de  Cinta.  Fi- 
tinha; fita  estreita: — (naut.) 
V.  Cairel. 

Cintillo,  m.  Cintilho;  cordâo- 
sinho  de  cingir  chapéus. 
Besticula  sérica  variegata: 

—  annel  guarnecido  de  pe- 
dras preciosas.  Annulus  aii- 

.reus  gemmis  ornatus. 

Cinto,  ta.  p.  p.  irreg.  (ant.) 
de  Ceñir.  Cinto,  cingido:  — 
TO.,  cinto;  correia  que  cinge 
o  fecha  com  duas  chapas, 
fivela  ou  cordões.  Adstricto- 
rium  cingulum  ex  cario  :  — 
(ant.)  V.  Cintura  :  —  (ant.) 
V.  Cíngnlo  :—(p.  Peru)  cin- 
to de  velludo  preto  guarne- 
cido de  pedraria  de  que 
usam  as  senhoras  :  —  talim  -^ 
correia  d'oude  pende  a  es- 
pada. 

CiNTUN.  m.  (naut.)  V.  CirUa, 
de  navio. 

Cintoria./.  (bot.)\.  Centaura. 

Cintura.  /.  Cintura;  parte  do 
corpo  situada  logo  abaixo 
das  costellas,  onde  se  apor- 
ta o  cinto.  Médium  corpus, 
qna  homo  cingitur:  —  (ant.) 
cinto;  cinta  com  que  as  da- 
mas costumavam  apcrtar-ao 
para  fazer  a  cintura  mais 
delgada.  Meter  cn  cintura; 
pôr  alguém'  em  apertos.  In 
angustias  adigere. 

Cinturica,  lla,  ta.  /.  dim.  de 
Cintura.   Cíníurínha :  —  1  • 


•     CIP 

Cintura,  na  segunda  acce- 
pçâo. 

CuíTURON.  m.  Cinturão;  bol- 
drié largo.  Cindorium,  ii. 

CiNURA.  m.  (bof.J  Cynura  (rabo 
de  cão);  genero  de  plantas 
da  familia  das  compósitas, 
que  comprehende  uma  só 
especie  hei'bacea,  de  tallo 
direito,  folhas  alternas,  pe- 
ciolo curto  e  calathidas  de 
folhas  purpureas. 

CixiDEEO,  KA.  adj.  (ant.)  V.  Ce- 
riidor. 

CíONELo.  /.  (zQol.)  V.  Agatino. 

CiÓNiDO,  DA.  adj.  (zool.)  Cio- 
nido ;  parecido  com  o  ciono : 
—  m.  pl.  grupo  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos 
gonatoceros,  cujo  typo  é  o 
genero  cyono. 

CiÓNis.  /.  (med.)  CiOnita:  in- 
flammaçào  da  campainha  da 
garganta. 

CíoNiTis.  /.  (med.)  V.  Ciónis. 

CíoNO.  m.  (zool.)  Ciono;  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  umas  vinte  c 
cinco  especies. 

CioTOLARA. /.  (bot.)  Cyotolara; 
especie  de  lichen  que  nasce 
nas  arvores  e  do  qual  -os 
perfumistas  fazem  uso  para 
misturar  com  as  substancias 
odoríferas. 

CiPADESA.  m.  (bot.)  Cijíadesa; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  melliaceas,  cuja  úni- 
ca especie  é  indigena  de 
Java. 

CrPAYO.  m.  (hist.)  Cypaio ;  no- 
me que  se  dá  na  India  aos 
indigenas  que  servem  a  cau- 
sa europea. 

CiPDADANo,  XA.  adj.  (ant.)  V. 
Ciudadano. 

CiPDAT.  /.  (ant.)  Y.  Ciudad. 

CiPELA. /.  (bot.)  Cipela;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
irideas,  cujas  especies  her- 
báceas, vivazes,  de  tallo  re- 
cto, folhas  lanceoladas  e  flo- 
res grandes  e  bellas,  são  in- 
digenas da  America. 

CrpERÁcEO,  CEA.  adj.  (bot.)  Cy- 
peraceo ;  j)arecido  com  o  ge- 
nero cypero :  — /.  ^jZ.  cype- 
raceas;  familia  de  plantas 
monocotyledoneas  hypogy- 
nias,  herbáceas,  annuaes, 
que  se  acham  geralmente 
91 


CIP 

nas  paragens  húmidas  e 
tCem  muita  afinidade  com 
as  gramíneas. 

CiPÉREO,  Ciperíneo,  kea.  adj. 
(bot.)  V.  Ciperáceo :  — /.  pl. 
cypereas;  tribu  de  jolantas 
da  familia  das  cyperaceas, 
cujo  typo  é  O  genero  cypero. 

Cipero,  m.  (bot.)  V.  Juncia. 

Ciperóideo,  dea.  adj.  V.  Cipe- 
ráceo. 

Cxpiox.  m.  (ant.)  Bastão,  bá- 
culo. 

CiPiPA. /.  (bot.)  Fécula  extra- 
hida  da  raiz  da  mandioca. 

Cipizape,  m.  V.  Zipizape. 

Cipo.  in.  Cippo ;  pedra  com  que 
os  romanos  marcavam  as 
milhas  e  em  que  gravavam 
inscripções. 

CiPOLiNO.  m.  (min.)  Cipolino ; 
nome  de  urna  especie  de 
mármore. 

CiPKA.  /.  (zool.)  Cypra ;  gene- 
ro de  insectos  lepidópteros 
da  familia  dos  nocturnos, 
composto  de  uma  só  especie, 
notável  pelo  delicado  tecido 
de  suas  azas,  brancas  e 
transparentes. 

CiPREA.  /.  (zool.)  Cjprea.  V. 
Porcelana. 

Ciprés,  m.  (bot.)  Cypreste;  ar- 
vore conifera,  sempre  ver- 
de. Cupre.ssus  semper  virens. 

Cipresal,  m.  Cyprestal;  logar 
plantado  de  cyprestes.  Cu- 
pressetum,  i. 

Cipresino,  na.  adj.  Parecido 
com  o  cypreste.  Cupressi- 
mus,  a,  um. 

CiPRICARDIA.    /.     (zool.)    Cypi'í- 

cardia  (coroa  de  Venus);  ge- 
nero de  molluscos  lamelli- 
branchios,  de  conchas  oblon- 
gas, com  os  lados  muito  des- 
iguaes  que  vivem  nos  ro- 
chedos.  ■ 

CípRiDE.  /.  (zool.)  Cypride  (no- 
me de  Venus);  genero  de 
crustáceos  da  ordem  dos  cy- 
proideos,  de  tamanbo  quasi 
microscópico. 

CiPRiDELA.  /.  (zool.)  Cypride- 
la  (nome  de  Venus);  genero 
de  crustáceos  fosseis  da  fa- 
inilia  dos  cyproideos,  com- 
posto de  urna  só  especie  en- 
contrada nos  terrenos  calca- 
reos. 

CiPRÍDEO,    DEA.    adj.    (zool.)  V. 

Cipróidco. 
CiPRiDiNA. /.  (zool.)  Cypridina 
(nome  de  Venus);  genero  de 


CIP 


717 


crustáceos  ostracodos,  da  fa- 
milia dos  cyproideos,  um 
tanto  parecidos  com  as  cy- 
predes.  Comprehende  urna 
especie  viva,  encontrada  no 
Oceano  Indico,  e  varias  es- 
pecies fosseis. 
Ciprina./,  (zool.)  Cypria  (Ve- 
nus) ;  genero  de  conchas  bi- 
valves, composto  de  uma  só 
especie  viva  e  varias  espe- 
cies fosseis. 

CiPRINÁCEO,  CiPRÍNIDO,    DA.  adj. 

(zool.)  V.  Ciprinóideo. 

Ciprino,  na.  adj.  Feito  de  ma- 
deira de  cypreste,  perten- 
cente ao  cynreste:  —  m. 
(zool.)  cyprino ;  nome  dado 
pelos  antigos  naturalistas  a 
todos  os  peixes  de  agua  do- 
ce comprehendidos  hoje  na 
familia  dos  cyprinoideos. 

CiPRixoDONTE.  /.  (zool.)  Cyprí- 
nodonte  (cyprino  dentado); 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  cyprinoideos. 

CiPRiNÓiDEOs.  adj.  Cyprinoi- 
deos ;  parecido  com  o  cypri- 
no : —  m.  pl  cyprinoideos; 
familia  numerosa  de  peixes 
malacopterigeos. 

Ciprio,  ría,  adj.  Chypriauo; 
natural  de  Chypre.  Cyprius,, 
a,  lun. 

Cipriota,  adj.  Chypriano.  V. 
Cyprio. 

CiPRiPÉDico,  CA.  adj.  (bot.)  Cy- 
pripedico ;  similhante  ao  ge- 
nero cypripedio :  — /.  2)1.  cy- 
pripedicas ;  tribu  de  plantas 
da  familia  das  orchideas, 
cujo  typo  c  o  genero  cypri- 
pedio. 

Cipripedio,  m.  (hot.)  Cypripe- 
dio (pé  de  Venus);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
orcliideas,  composto  de  urnas 
vinte  especies  herbáceas. 

CiPROÍDEo,  DEA.  adj.  (zool.)  Cy- 
proidco;  similhante  ao  ge- 
nero cypride :  —  m.  pl.  cy- 
proideos ;  familia  de  crustá- 
ceos, cujo  typo  é  o  genero 
cypride. 

Cn'SELA.  /.  (bot.)  Cypsela ;  es- 
pecie de  pericarpo  que  for- 
ma corpo  com  o  calix,  ciijo 
limbo  coroa,  c  que  contém 
uma  semente  fixa  em  seu 
fundo  e  sem  perispermo. 

CipsÉLEA.  /.  (bot.)  Cypselea 
(colmeia)j  genero  de  plantas 
da  familia  das  portulaceas. 

Comíselo,  m.  (zool.)  V.  Vencejo. 


718  CIR 

CrPTOcÓRiDA.  /.  (:moI.)  Cyptoco- 
rida;  genero  cie  insectos  lie- 
mipteros  da  tribu  dos  escu- 
tei arios. 
CiPTono.    m.    (zool.)   Cypturo 
(caxida  caída), •  genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentaine- 
r>09  da  familia  dos  clavicor- 
neos; 
CiQuiRicAiLK.  m.   (gcrm.)   La- 
drão. 
CiQunucATA.  /.  (fam.)  Eeque- 
•  bro,    ademanes.    Illecehrm, 

//landifhv.  ■ 
CiQuiTROQüK.  m.  Abóbora  gui- 

zada. 
( íiQüizAQUE.  m.  V.  Zigrxic. 
CiRÁTDLA./.  (Sool.J  Cirrhatula ; 
género  de  annelidos  dos  iiia- 
í-es  do  Norte. 
(.*iRBASio.    m..    (bot.)    Cirbasio 
(tarbantej;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  capari- 
deas,  cujas  especies  herbá- 
ceas se  acham  cobertas  de 
um  cotão  viscoso,  c  cujas  íu- 
Ihas  alternas  e  llores  ama- 
relladas  ou  brancas  sào  dis- 
postas em  racimos. 
ÍJiRCA.   adv.   (ant.)  V.    Cerca: 

—  si  (ant.);  acerca  de  si. 
CiRCAETO.  TO.  (zool.)  Cürcacto ; 

genero  de  aves  de  rapina  do 
grupo  das  aguins,  cujas  es- 
pecies são  similhantes  por 
sua  forma  aos  mergulhões  e 
muito  parecidas  em  outras 
qualidades  com  as  harpias. 

C'lRCAMERIDrANO,      NA.     ad,j. 

(astfon.)  ( ürcameridiano ; 
que  sè  encontra  nas  imme- 
diações  do  Meridiano. 

Circasiano,  na.  adj.  Çircassia- 
no;  natural  da  Circassia. 

Circe.  /.  (myth.)  Circe;  cele- 
bre maga  filha  do  íáol. 

CÍKCEA.  /.  (bot.)  Circca ;  gene- 
ró de  plantas  da  familia  das 
onagrarias,  tribu  das  cir- 
ceas,  composto  de  tres  es- 
pecies herbáceas,  vivazes, 
com  folhas^oppostíis  c  flores 
brancas,  dispostas  cm  raci- 
mos tei-minaes. 

CiRCEÁ-CEO,  CEA.  üdj.  (hot.)  Cir- 
ccaceo;  que  se  assimiflm  ou 
se  refere  ao  generó  circea : 

—  /.  ])l.  circeaceas;  tribu 
da  familia  das  onagrarias, 
cujo  typo  é  o  genero  circea. 

CiRèELABO,  DA.  aúj.  (hot.J  Cir- 
celado;  epitheto  que  se  ap- 
plica  a  uma  especie  do  ge- 
nero   agárico,    porque    tem 


CIR 

uma  zona  circular  em  sua 
¡larte  superior. 
CiRCELio.  m.  (zool.)  Circelio 
(circido  pequeno) ;  genero  de 
insectos,  da  ordem  dos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 
milia dos  lamellicorneos,  tri- 
lou doa  escarabideos,  com- 
posto de  uma  só  especie 
de  grande  tamanho  e  toda 
negra. 

Circense,  adj.  Circense;  per- 
tencente ao  circo;  diz-se 
dos  antigos  jogos  dos  roma- 
nos. Gircensis  ludas. 

CÍRCEo,  CEA.  adj.  (bot.)  V.  Cir- 
eeáceo. 

CiRCERELA.  /.  (zool.)  Ccrccta; 
ave  palmipede,  congenere 
do  pato. 

CiRCixADO,  DA.  adj.  {hot.)  Cir- 
cinal;  qualificação  das  plan- 
tas cujas  folhas  nascem  en- 
roladas ou  encaracoladas,  ou 
que  têem  o  tallo  formado  de 
aunéis,  2>™tuberancias  ou 
circuios  implantados  nus 
nos  outros,  e  cujas  sementes 
se  usam  para  fazer  collares 
e  braceletes :  —  (zool.)  qua- 
lificação das  aves  cujas  pen- 
nas  têem  umas  raias  trans- 
versaes  de  diversa  côr,  das 
serpentes  que  têem  circuios 
transversaes  mais  ou  menos 
regulares,  e  das  conchas  em 
que  se  observam  circuios  sa- 
lientes. 

Circinaduka.  /.  (ant.)  Habito, 
trajo . 

CiRciNAX.  adj.  (Jjot.)  V.  Çírci- 
nado. 

CiRCÍNEAs.  /.  pi.  (zool.)  Circi- 
neas;  sub-familia  de  aves 
estabelecida  na  familia  das 
falconideas. 

CiKciRON.  TO.  (ant.)  V.  Mandr¿i- 
gora. 

Circo.  to.  Circo;  logar  destina- 
do, entre  os  romanos,  para 
os  jogos  públicos,  e  parti- 
cularmente para  as  carrei- 
ras de  cavallos  e  carros. 
Circus,  i:  —  circulo;  logar 
em  que  se  executam  exercí- 
cios equestres.  Circus,  i:  — 
(ant.)  circo  ou  circulo  ma- 
gico: —  reunião  de  mal- 
vados. 

Circón,  m.  (min.)  Zircone ;  cor- 
po que  se  compõe  de  zirco- 
nio,  silica  e  de  osydo  de 
ferro. 

CiRcoNA.  /,   (chim.)    Zircona; 


CIR 

oxydo  de  zirconio,  branco, 
insípido,  inodoro,  de  um  peso 
especifico  de  4,2  irreduzivel 
pelo  calor,  insolúvel  na  agua, 
inas  capaz  de  denegrir-se 
no  estado  de  hydrato.  Ob- 
tem-se  tratando  em  iim  cri- 
sol de  prata  a  fogo  vivo  o 
zircone  reduzido  a  pó  muito 
fino. 

Circonio,  to.,  (chim.)  Zirconio; 
corpo  metallico  granular  e 
negro. 

CiRCONscRiEiR.  O.  (ant.)Y.  Cir- 
cunscribir. 

CiRcuAMBiENTE.  adj.  (aut.phys) 
Circum-ambiente,  circum- 
daiite,  ambiente. 

Circuición.  /.  (ant.)  Circuição. 
V.  Circiílacion. 

Circuir,  a.  Circuir,  rodear, 
cercar.  Circicmire,  ôírcum- 
dare.  i.  '.    ';-;  •;i| 

Circuito,  to.  CirôuítO',  espaço 
circular.  CirouitUs,  i:  — 
(ant.)  V.  liodeo. 

Circulación./.  Circulação ;  acto 
de  circular.  Circulafio,  cir- 
cumactio:  —  circulação;  mo- 
vimento do  mechanismo  so- 
cial: —  (physiol.)  circula- 
ção; movimento  continuo,  e 
l^or  assim  dizer,  movimento 
circular  do  sangue  levado 
pela  força  impulsiva  do  co- 
ração até  ás  extremidades  do 
corpo  por  meio  das  arterias 
c  giro  pelas  veias :  —  (bot.) 
circulação ;  25li(?nomeno  que 
se  verifica  nos  A"cgetaes,  por 
meio  do  qual  os  líquidos  que 
os  compõem  realisam  um 
movimento  geral :  —  (zool.) 
circulação;  movimento  con- 
tinuo do  sangue,  que  se  ve- 
rifica'nos  animaes  de  escala 
superior,  de  um  modo  simi- 
Ihante  ao  do  corpo  humano. 

Circulahiento.  to.  (inus.)  V. 
Circulación;.  .  '     - 

Circular,  adj.  Circtlíat;  que 
pertence  ao  circulo.'  Circn- 
laris,  re  i-^—  circular ;  appli- 
ca-se  á  carta  péla  qual  se  faz 
o  mesmo  aviso  a  varias  pes- 
soas. Litterctí  circulares:  — 
n.  circular ;  passar  por  mui- 
tas mãos,  diz-se  da  moeda. 
Circumagi,  per  hominnm 
manus  circuinferri :  —  circu- 
lar, girar;  mover-se  em  re-  < 
dondo  ou  circulo:  —  a.  cir- 
cular; pôr  em  circulação,  ein 
ffiro. 


CIK 

ClROüLARMEXTE.   Cldo.  111.  Cil'CU- 

laniicnte;  ein  circulo.  Cir- 
culatim,  iii  orhem. 
CiucuLATOuio,  EIA.  adj.  (meã.) 
Circulatorio ;  concernente  á 
circulacào  de  sangue: — cir- 
culaturio;  que  circula. 

ClEOULXGEKOS.  m.  pi.  (zOol.J  CÃV- 

culigeros;  genero  de  aracli- 
nides  pertencentes  ao  gene- 
ro ai'gus. 

Círculo,  m.'fyeom.)  Circulo; 
figura  plana  e  redonda :  — 
V.  Circuito j  Distrito:  —  V. 
Cerco,  signal  supersticioso: 
—  mamario  (anatj;  circulo 
que  rodeia  o  bico  do  peito, 
e  é  de  cor  diíFercnte  do  resto 
do  mesino.  Alummaris  au- 
reola: -r-r  /vicioso  (rhet.); 
circulo  vicioso;  vicio  da  ora- 
cao  que  se  commette  quando 
uma  cousa  se  explica  por 
outra  reciprocamente,  e  am- 
bas ficam  sem  explicação. 
Orationis  viti.um,  in  qua  duai 
res  j)cr  seipsas  invicem  dcfi- 
niuutur :  .—  máximo  (as- 
tron.);  circulo  máximo; 
aquelle  cujo  centro  é  o  mes- 
mo da  esphera.  Buscar  la 
cuadratura  del  círculo  (fr.)  ; 
buscar  a  quadratura  du  cir- 
culo, intentar  cousa  impos- 
síveis.,     ,,  .,;.,.' 

CiRcuMAMiíiENTE.  adj.  (phi/s.) 
V.  Circuamhiente. 

CiRcuMciR,  a.  (aiit.)  V.  Circun- 
cidar. 

CiRcuMKusAS.  m.  ('niecZ.jCircum- 
fu«ías;  primeira  cíassc  das 
cousas  que  formam  a  mate- 
ria da  livgiene. 

CiKcujiPOLAi!.  ad/j.  Circumpo- 
lar; qu.e,  rodeia  os  polos. 
Folo  circumjectus,  civcum- 
positus. 

CiRcuNOiDADOE.  ??í.  Circumci- 
dador;  o  que  circumcida. 

ClRCUNOIDANTi:.   VI.  V.    CircuTi- 

cidador. 

Circuncidar,  o.  Circumcidar; 
cortar  o  prepucio.  Circum- 
cidare:  —  Cfi.c/0  circumcidar, 
cercear,  cortar,  diminuir. 
Hesecare,  proicidere,  modum. 
poneré. 

CiRC'UNciNjiu.  11.  fíMi/.J Rodear; 
andar  ao  redor  de  algmna 
cousa. 

CiRcuNcmcA.  adv.  (fam.)  Pouco 
mais  ou  menos,  com  peque- 
na diftercnça. 

CiiícuNciSAu.  (í.  (aut.)  V.  Cir- 


CIR 

cuncidar.  Também  se  usa 
como  reciproco. 

Circuncisión.  /.  Circumcisão; 
acto  de  circumcidar.  Cir- 
cumcisio,  onis :  —  circumci- 
são; festa  religiosa  que  se 
celebra  em  memoria  da  cir- 
cumcisão de. Jesus  Cliristo. 
Do  minica  cir  cu  rncisio  n  is  fes- 
tum. 

Circunciso,  sa.  p.  p.  irreg.  de 
Circuncidar.  Circumciso. 

Circundaste,  p)-  ^-  (ant.)  de 
circundar,  e  adJ.  Circumdan- 
te;  que  eircumda  ougira  em 
torno.  Circumdans,  antis. 

Circundar,  a.  Circuindar,  cer- 
car, rodear,  cingir,  girar  em 
torno.  Circundare. 

CiRcuNDUcciON.  /.  (anttt.)  Cir- 

cumdueçào;  movimento  pelo 

-qual  uin  meml^ro  ou  víui  osso 

descreve    uajíi   especie    de 

cone. 

Circunferencia.  /  (ç/eom.)  Cir- 
cumferencia,  peripheria;  li- 
nha curva  que  termina  o  cir- 
culo. Circumfereniia,  p>cri- 
phcria:  —  circumferencia, 
circuito,  contorno,  recinto: 
—  (ant.)  V.  Circunloquio,  na 
¡jrimeira  accepção :  —  cón- 
cava; circumferencia  conca- 
va; a  linha  que  compreheu- 
de  a  superficie  do  circulo, 
considerada  pela  parte  in- 
terior. Circuli  circumferen- 
tia  concava:  —  convexa;  cir- 
cumferencia convexa ;  a  mes- 
ma linha  considerada  pela 
parte  exterior.  Circiãi  cir- 
cumferentia  convexa. 

CIRcuNFI;RE^'CIAL.  adj.  Circum- 
ferencial ;  pertencente  á  cir- 
cumferencia. Ad  circmvfe- 
rentiam  pertinens.    ,,,,,, 

ClRCUNEERENCIALMENTE.  üdv. 

Circularmente  ;  em  circum- 
ferencia. In  orhem,  circhm. 

ClRCUMFLEJAJÍENTE.        üdv.       m. 

Com  accento  circumflexo. 

Circunflejo,  adj.  Circiimñexo; 
curvado  circularmente;  diz- 
se  do  accento  orthographi- 
co  que  se  compõe  do  accen- 
to grave  e  do  agudo.  Cir- 
cumjiexus,  a,  um. 

Circunflexo,  adj.  V.  Circun- 
flcjo. 

Circunfuso,  sa.  (poet.)  Circum- 
fuso ;  espalhado  em  torno  de 
alguma  cousa. 

CmcuNLiNicio.  m.  Circumlini- 
cio;  verniz  com  que  Praxi- 


CIR  719 

teles  envernizava  as  esta- 
tuas de  mármore. 

Circunlocución.  /.  Circumlo- 
cução,  circumloquio,  peri- 
phrase,  rodeio  de  palavras. 
Cir  cumio  cutio,  onis. 

Circunloquio,  m.  Circumlo- 
quio; ambages,  rodeio  de 
palavras.  Ambages,  verho- 
rum  circuitus,  fjeriphrasis : 
— (g'>'ciin.)  circumloquio;  par- 
te da  conjugação  dos  ^■erbos 
latinos  que  corresponde  ao 
futuro  composto  do  infini- 
to. Circumloquivm ,  ii. 

Circunnavegación.  /.  Circum- 
navegação;  navegação  em 
tornp,  ao  redor  do  mundo. 

CiRcuNSCKiniR.  a.  Circumscrc- 
ver,  restringir,  limitar;  re- 
duzira certos  limites  ou  ter- 
mus.  Circumscrihere :  — 
(geom.)  circumscrever;  des- 
crever ou  traçar  em  roda. 
Circumscrihere. 

Circunscripción,  m.,  ('ixcum- 
scripção;  acto  de  eiveum- 
screver. 

CiRcuNscRiPxno,  VA.  adj.  VAv- 
cumscriptivo;  que  circum- 
sereve,  limita. 

CiitcuNSPEccioN.wi.  Circumspec- 
ção;  acção  de  conduzir- se 
com  prudencia.  Circumspe- 
ctio,  prudeníia:  —  circum- 
spccçào,  seriedade,  conside- 
ração, discrição.  Gravitas, 
scveritas  morum. 

Circunspecto,  cta.  adj.  Cir- 
cumspecto,  prudente'.  Cir- 
cumspectus,  sapiens:  —  cir- 
cumspecto,  serio,  grave,  dis- 
creto, prudente.  Gravis,  spe^ 
dahilis. 

Circunstancia.  /.  Cii'cumstan- 
cia;  accidente  qne  acompa- 
nha alguma  cousa  ou  está 
annexo  a  ella.  Usa-se  geral- 
mente no  plural.  Circum- 
slantia,  adjundum :  —  cir- 
cumstaucia,  qualidade,  re- 
quisito. Circumstantia,  qnn- 
lifas,  aãjuncta  rei  conditio. 
En  las  circunstancias  p)re- 
sentes  (mod.  adv.);  nas 
actuaes  circumstancias.  Be- 
hus  ita  existentibus. 

Circunstanciadamente,  adv.  m. 
Circumstanciadamente ;  de 
um  modo  circumstanciado. 
Exacie, '  adamussim. 

Circunstanciado,  da.  adj.  Cir- 
cumstanciado, particulari- 
sado,  acompanhado  das  suas 


720  CIR 

circumstaucías.  Exadh,  aãa- 
mussim  relatus. 

Circunstancial,  adj.  Circum- 
stancial;  que  indica  as  cir- 
cumstancias. 

CiRcuNSTANciAE.  cí.  Circiimstaii- 
ciar;  referir  algum  succes- 
so  com  todas  as  suas  parti- 
cularidades. 

CiRcuxSTAXTE.  acl).  Circum- 
staute;  que  está  em  torno, 
que  rodeia :  —  m.  pi.  cir- 
cumstantes;  os  que  estão 
presentes. 

Circunvalación.  /.  Circumval- 
lação;  a  aceào  de  circum- 
\aW2iY.Circumvallandia,ctus: 
—  cireumvallaçào;  linha  ou 
fosso  aberto  cm  redor  de 
inna  praça.  Vallimi,  i. 

ClRCUNVALADOR,    RA.    adj.     QuC 

circumvalla. 

Circunvalar,  a.  Circumval- 
lar;  cercar  com  linhas  de 
circumvallação.  Circumval- 
lare. 

Circunvecino,  na.  adj.  Circum- 
vizinho,  confinante,  adjacen- 
te, coutigaio,  ¡iroximo.  Vici- 
nus,  proximus. 

CiRcuNVENcioN.  'fíi.  Engano  ar- 
tificioso, embaimento. 

Circunvenir,  a.  (ant.J  Abusar, 
embaír;  enganar  com  dolo. 

Circunvisión .y!  Acção  de  abran- 
ger de  um  só  golpe  de  vista 
todos  os  objectos  que  nos 
rodeiam. 

Circunvolar,  a.  (cmf.)  Yoar  ao 
redor  ou  em  torno. 

Circunvolución.  /.  (ant.)  Cir- 
cumvolução,  giro ;  movimen- 
to circulatorio.  Usa-se  com- 
mummcnte  no  plural:  — 
(maíh.J  Y.  Sevolvcion. 

Circunyacente,  adj.  Circumja- 
cente,  que  circumda  ou  ro- 
deia. 

CiRENÁico,  ca.  adj.  Cyrenaico; 
diiz-sc  de  uma  seita  cujo 
chefe  era  Aristippo.  Cyre- 
naiciis,  a,  um. 

Cirene.  /.  (zool.)  Cyrene ;  ge- 
nero de  conchas  fluA^aes, 
próprias  dos  climas  quentes. 

CiRENoiDE.  /.  (zool.)  Cyreuoi- 
de ;  genero  de  conchas  re- 
dondas, cuja  epiderme  é  ar- 
roxeada ou  pardusca,  segun- 
do suas  diversas  especies. 

ClRENOIDEO,     DEA.      üdj.      (ZOol.) 

Cyrenoideo ;  parecido  com  a 
cyrene. 
CiRESTA. /.  (zool.)  Ciresta",  ge- 


CIR 

nero  de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  diurnos. 

CiRÍA.  /.  (zool.)  Ciria;  genero 
de  insectos  buprestidos  com- 
Ijosto  de  duas  especies. 

Cirial,  m.  Cirial;  tocheira  de 
cirio.  Canddahrinn,  i. 

ClRIRION,     ClRIBONES.     m.     (ünt.) 

V.  Cerihon. 

CiRiGAKA.  /.  (ant.)  V.  Zalame- 
ría. 

Cirila./,  (bot.)  Cyrilla;  gene- 
ro de  plantas,  typo  da  fa- 
milia das  cyrilleas,  compos- 
to de  uma  só  especie. 

ClRILEO,     ClRILÍNEO,     NEA.     adj. 

(bot.)  Cyrilleo ;  parecido  com 
O  genero  cyrilla: — f-I^l-  ^y- 
rilleas ;  tribu  de  plantas  da 
familia  dos  ericáceas,  cujo 
typo  é  o  genero  cyrilla. 

Cirílico,  ca.  adj.  Cyrillico; 
que  pertence  a  S.  Cyrillo; 
diz-se  especialmente  do  al- 
phabeto  csclavonio  que  se 
attribue  a  S.  Cyrillo,  apos- 
tolo d'aquelle  paiz. 

Cirineo,  adj.  Cyreneo;  natu- 
ral de  Cyrene :  —  m.  (fig. 
fam.)  Cyreneo;  o  que  ajuda 
a  outrem  em  trabalho  ou 
emjorego.  Adjutor,  oris. 

Círio.  m,.  Círio;  véla  de  cera 
para  nso  das  igrejas.  Cereus, 
funale: — pascual;  círio  pas- 
choal ;  brandão  de  cera  que 
se  accende  em  sabbado  san- 
to ou  de  alleluía,  em  certos 
oflicios  divinos.  6'ereMs  pias- 
chalis:  —  (fiff.  fam.)  empe- 
cilho; pessoa  que  estorva 
em  qualquer  parte. 

Ciriodera.  /.  (zool.)  Ciriodeira 
(collo  poderoso) ;  genero  de 
insectos  coleópteros  pcnta- 
meros,  composto  de  uma  só 
especie. 

Ciroena.  /.  (pharm.)  Ciroena ; 
especie  de  emplasto  tónico, 
formado  princijjalmente  de 
cera  e  vinho. 

CiROFERARIO,      RIA.      adj.      (ailt.) 

V.  Cerofcrario. 

CiROLANO.  m.  (zool.)  Cirolano; 
genero  de  crustáceos  isopo- 
dos  nadadores,  da  familia 
dos  cimotoadios,  comiíosto 
de  uma  só  especie. 

Cirolero.  m.(2)rov.)Y.  Ciruelo, 
arvore. 

CiRQuiNZON,  TO.  (zool.)Y.  Tato. 

CiRRADO,  DA.  adj.  (bot.)  Cirrha- 
do;  applíca-se  a  ura  orgão 
que  tem  forma  ou  faz  as  ve- 


CIR 

zes  de  cirrho,  como  a  j^onta 
comprida  e  delgada  de  al- 
gumas folhas  ou  pedúnculos 
communs :  —  (zool.)  provido 
de  uma  prolongaçào,  como 
o  filamento  comprido  que  so 
mostra  por  diante  da  aber- 
tura posterior  do  corpo  de 
algumas  filarias,  ou  que  tem 
um  pennacho  que  cáe  sobre 
o  collo,  como  em  alguns  fal- 
cões. 

CiRUAL.  adj.  (bot.)  Cirrhal ;  que 
é  formado  por  um  cirrho. 

CiRRÁTULA. /.  (zool.)  Círrhaíu- 
la  (barbuda) ;  genero  de  an- 
nelídos  chetopodos,  compos- 
to de  seis  ou  sete  especies 
que  se  encontram  nos  ma- 
res do  Norte. 

CiRREA.  /.  (bot.)  Cirrhea;  ge- 
nero de  plantas  da  família 
das  orchídeas  c  da  tribu  das 
vandeas,  composto  de  doze 
a.  dezoito  especies. 

CiRRiBARBo.  m.  (zool.)  Círrlii- 
barbo ;  genero  de  peixes  da 
familia  dos  gobioideos,  com- 
posto de  uma  só  especie. 

ClRRlFERO,  RA.   adj.  (zool.)  Cíl'- 

rhifero;  applíca-se  aos  an- 
nelidos  providos  de  cirrhos, 
e  em  particular  aos  anneis 
onde  estão  insertos  estes  ap- 
pendices. 

CiRRIFLOKO,   RA.   ttdj.  (JjOt.)   Cíl- 

rhifloro ;  applíca-se  a  certas 
plantas  cujos  pedúnculos 
têem  a  fornia  de  brincos  ou 
fazem  as  vezes  dos  mesmos. 
CiRRiFORME.  adj.  (bot.)  Cirrhí- 
forme;  que  tem  a  forma  de 
um  cirrho. 

CiRRÍGRADO,  DA.  adj.  (zool.)  Ch~ 

rhií;rado;  que  se  serve  de 
cirrhos  para  andar:  —  m.  pZ. 
cirrhigrados ;  ordem  da  clas- 
se dos  arachnodcrmícos,  que 
eomprehende  aquellos  cujo 
corpo  é  provido  pela  parte 
inferior  de  cirrhos  tentacu- 
líformes,  susceptíveis  de 
muita  extensão  e  contracção. 

CiRRÍjERO,    RA.     adj.     (zool.)  Y. 

Cirrifero. 

CiRRiNERo.  m.  (zool.)  Cirrliiiic- 
ro;  genero  de  annelidos  im- 
mediato  ás  cirrhatulas,  cuja 
única  especie  é  um  verme 
notável  por  seus  cirrhos 
compridos  e  muito  pioveis. 

CiRRiNO.  m.  (zool.)  Cirrhino; 
genero  de  peixes  da  família 
dos  cypriuoideos. 


cm 

CiRRioso,  SA.  adj.  (ant.)  V.  Cir- 
roso. 

CiRRÍPEDo,  DA.  adj.  (::ool.)  Cir- 
riiipede;  que  tem  os  pés  cir- 
rliosos:  —  m.  pi.  cirrliipedes ; 
claese  de  animaos  inverte- 
brados, que  comprehende  to- 
dos aquellos  cujo  corpo  é 
provido  de  appondices  em 
forma  de  cirrhos,  muito  com- 
pridos, corneos,  articulados 
e  que  parecem  rudimentos 
de  membros. 

CiRRiTo.  m.  (zool.)  Cirrhito 
(amarello) ;  genero  de  pei- 
xes da  familia  dos  percoi- 
deos, que  só  têeoi  uma  bar- 
batana dorsal :  parecem-se 
com  os  do  genero  perca,  e 
aindaque  de  jioucas  espe- 
cies, são  notáveis  nos  mares 
da  índia  por  suas  bellissi- 
mas  cores. 

Cirro.  m.  (hot.)  Cirrlio,  ello, 
gavinha: — pi.  (zool.)  cir- 
rhos;  barbas  ou  tentáculos 
labiaes  dos  peixes: — cir- 
rbos;  pés  dos  cephalopodos 
segundo  Plinior—prolonga- 
ções  que  se  encontram  em 
diversas  partes  dos  mollus- 
cos:  —  (meã.)  scirrho ;  tumor 
duro  e  indolente  que  ataca 
os  tecidos  glandulosos. 

ClRROBRANQUIO,QUIA.CÍfZ/.(S00Z.J 

Cirrhobranchio;  que  tem 
brancliias  cirrliosas:  —  m. 
pi.  cirrhobranchios;  familia 
de  molluscos  paracephalo- 
phoros,  que  comprehende  os 
que  têem  orgâos  branehiaes 
dispostos  em  forma  de  com- 
pridos filamentos  a  modo 
de  cirrhos. 

CiRROCÉFALO,    LA.    ttdj.    Cirfho- 

cephalo;  que  tem  a  parte 
superior  da  cabeça  da  côr 
de  cinza. 

CiRRODKRMICO,     CA.     Cldj.     (zOol.) 

Cii'rhodermico;  que  tem  a 
pelle  provida  de  cirrhos :  — 
97?.  2^1-  cirrhodermicos  ;  nome 
applicado  aos  echiuodermos 
Ijor  alguns  zoólogos. 

CiRROEDiA.  f.  ("ool.J  Cirrhoe- 
dia;  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  lepidópteros,  da 
familia  dos  nocturnos,  com- 
posto de  duas  especies. 

CirrogrÁfico,  ca.  adj.  (min.) 
Cirrhograpbico;  epitheto  da- 
do a  uma  variedade  de  ferro 
oxydado. 

CiRROLo.  VI.  (bot.)  Cirrholo  (cir- 


CIR 

rlio);  genero  de  cogumelos 
gasteromycetos,  trichosper- 
meos,  que  só  contém  uma 
especie  pequena  encontrada 
no  Brazil,  na  madeira  po- 
dre. 

CiRROPÉTALO.  m.  (bot.)  Cirrlio- 
petala  (jyetala  amarellada) ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orchideas,  tribu  das 
dendrobias,  composto  de 
umas  quinze  especies,  de  fo- 
lhas solitarias  e  flores  de 
côr  amarella  escura,  dispos- 
tas em  racimos. 

CiRROPODo,  DA.  adj,  (zool.)  V. 
Cirrípedo. 

Cirrosis.  /.  (me.d.J  Cirrhose; 
granulação  de  um  amarello 
arroxeado  que  se  encontra 
no  fígado. 

CiRROSo,  SA.  adj.  (med.)  Scirrlio- 
so;  pertencente  á  enfermi- 
dade chamada  scirrho  :  — 
(bot.)  cirrhoso,  gavinhoso : 
f—(zool.)  cirrhoso  ;  que  tem 
tentáculos  labiaes  na  ^man- 
díbula superior. 

CíRRÚspiLO.  í)i.  (zool.)  Cirrhos- 
pilo  (pello  amarello);  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
hymenopteros  e  da  tribu  (J'JS 
caleidios,  que  comprehende 
muitas  especies. 

CiRsio.  m.  (bot.)  Cirsio;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
compósitas  ou  synanthereas, 
tribu  das  cinareas,  cujas  es- 
pecies sào  herbáceas,  e  com 
flores  purpureas  ou  amarel- 
ladas  eriçadas  de  espinhos. 

CiusocELK.  TO.  (mexi.)  Cirsocele; 
tumor  varicoso  das  veias 
espermaticas. 

CiRSOFTALMÍA.    f.      (mcd.)      CAv- 

sophthalmia  (ophthalmia  va- 
ricosa); ophthalmia  levada 
ao  seu  mais  alto  grau,  e  na 
qual  os  vasos  da  conjuncti- 
ya,  muito  injectados,  apre- 
sentam uma  especie  de  in- 
gurgitaçao  varicosa. 

CirsoftÁlmico,  ca.  adj.  Cir- 
sophthalmico;  relativo  á 
cirso^jhthalmia. 

Cirsonfalo.  m.  (med.)  Cirsom- 
jjhalo ;  falsa  hernia  occasio- 
nada  por  um  obstáculo  que 
se  oppoe  á  circulação  do 
sangue  nos  vasos  A'enosos 
abduininaes,  que  estão  si- 
tuados na  immediação  do 
umbigo. 

CiRsoTOMÍA.   /.    (med.)    Cirso- 


CIR  721 

tomia;  estirpaeão  das  va- 
rizes. 

CiRsoTOMico,  CA.  adj.  (med.) 
Cirsotomico;  relativo  á  cir- 
sotomia. 

CiRTA.  /.  (l:)ot.)  Cyrta  (cesto); 
genero  de  plantas  da  fiimi- 
lia  das  elenace^s,  composto 
de  uma  só  especie  de  arbus- 
tos com  folhas  çv.adas  e  flo- 
res brancas. 

CiRTAXDRA.  /.  (bot.)  CyríaudrE 
(esfame  curvo);  genero  de 
plantas  gesneraceas  da  tri- 
bu das  cyrtandreas,  compos- 
to de  umas  vinte  e  seis  es- 
pecies herbáceas. 

CirtÁxdkeo,  rea.  adj.  (T)ot.) 
Cyrtandreo;  relativo  ou  si- 
milhante  ao  genero  cyrtan-, 
dra: — /.  j;Z.  cyrtandreas; 
tribu  de  plantas  da  fami- 
lia das  gesneraceas,  que  ser- 
ve de  typo  ao  genero  cyr- 
tandra. 

CiRTAXTiFORME.  ttdj.  (t)o'.)  Cyr- 
tanthiforme;  parecido  com  o 
cyrtantho:— -/.  pi.  cyrtanthi- 
formes;  secção  de  plantas 
da  faniilia  das  amarylideas, 
cujo  typo  c  o  genero  cyr- 
tantho. 

CiRTANTo.  m.  (bot)  Cyrtantho 
(flor  encurvada);  genero  de 
plantas  da  familia  das  ama- 
rylideas, composto  de  cinco 
especies. 

CiRTo.  m.  (zool.)  Cyrto  (corco- 
vado); genero  de  insectos 
da  ordem  dos  dípteros,  divi- 
são dos  brachoccros  e  fami- 
lia dos  íanystomos,  compos- 
to de  duas  especies. 

CiRTOCARPo.  m.  (bot)  Cyrtocar- 
po  (fructo  inclinado);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
anacardiaceas,  cuja  única 
csjjecie  é  uma  grande  arvore. 

CiRTOCÉFALO.   TO.   (zOOl)    Cyito- 

cephalo  (cabeça  corcovada) ; 
genero  de  arachnides  da  fa- 
milia dos  araneides,  compos- 
to até  agora  de  duas  espe- 
cies, cujos  individuos  vivem 
era  buracos  profundos  que 
fazem  na  terra,  estando 
n'elles  occultos  durante  o 
dia: — genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  clavipalpos,  com- 
posto de  uma  só  especie  que 
se  encontra  na  madeira  hú- 
mida. 
CiRTÓcERAs.  TO.  (bot.)  Cvrtoce- 


722 


CIR 


ras  (corno  corcovado) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  asclepiadeas :  —  (::oul.) 
genero  de  molluscos  ceplia- 
lopodos  tentaculiferos,  pou- 
co conhecido  e  ainda  nao 
descripto. 

CirtodÁotilo.  m.  (zool.)  Cyrto- 
dactylo  (dedo  corcovado); 
genero  de  reptis,  da  ordem 
dos  saurios. 

CiRTODERO.  m.  (zool.)  Cyrtode- 
ro;  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  coleópteros  c  da 
familia  dos  melasomos,  com- 
posto de  duas  especies. 

ClRTOGNATO.    ?)?,.    (zOol.)    Cjrto- 

gnato;  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  coleoj^teros  e 

•*  da  familia  dos  longicorneos, 
composto  de  nnia  só  especie. 

CiRTOjiNA.  /.  (hot.)  Cyrtogina 
(femca  inclinada);  genero 
de  ])lantas  da  familia  das 
crasulaceás. 

CiRTOLÉpiDo.  in.  (bot.)  Cyrtole- 
l^ido  (escama  encurvada); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas,  que  com- 
prchende  duas  especies  her- 
báceas. 

CiRTOMA.  /.  (zool.)  Cyrtuma 
(liomhro  corcovado) ;  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
dípteros,  secção  dos  bracho- 
ceros  e  familia  dos  tanysto- 
mos,  composto  de  quatro  es- 
pecies. 

CiRTOMENo.  m.  (zool.)  Cyrto- 
meno  (encurvado);  ,  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
hemipteros  e  familia  dos 
pentatomidos,  composto  de 
varias  especies. 

CiRTOMON.  m.  (zool.)  Cyrtomou 
(curvatura);  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  coleó- 
pteros tetrámeros  e  familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  urna  especie. 

CiRTOMORFO.  m.  (zool.)  Cjrtho- 
morplio  (de  Jórma  encurva- 
da); genero  de  insectos  da 
ordem  dos  coleópteros  te- 
trámeros e  familia  dos  cla- 
vipalpos,  que  comprehende 
tres  esj^ecies. 

CiRTONKMA.  /.  (hof.)  Cp'tone- 
ma  (fio  encurvado) ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
cucurbitáceas,  que  compre- 
hende especies  herbáceas 
próprias  do  cabo  da  Boa  Es- 
perança. 


CIR 

CiKTONO.  m.  (zool.)  Cyrtono 
(encurvado) ;.  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  coleo- 
lateros  e  familia  dos  ci-iso- 

mclinos,  confiposto,  ,4?ij?'.ÇÍs 
especies. ,, ,  .,       ;,'.,':,n'],fí 

CntToíTOTo.  m.  (zool.)  Cy.vtonp- 
to  (dorso  encurvado) ;  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros,  secção  dos  te- 
trámeros, que  comprehende 
mais  de  cincoenta  especies 
de  forma  arredondada:  — 
genero  de  crustáceos  decá- 
podos brachyuros,  composto 
de  duas  especies. 

CiRTOPERA. /.  (bot.)  C3'rto])era; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orehideas,  tribu  das 
vandeas,  formado  de  plan- 
tas herbáceas. 

CiRTOPo.  m.  (zool.)  Cyrtopo 
(olho  convexo);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros, secção  dos  tetrá- 
meros c  familia  dos  curcu- 
liónidos, composto  de  urna 
só  especie. 

CiRTOrooio.  TO.  (hof.)  Cyrtopo- 
dio  (¡ye  encurvado);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
orehideas,  tribu  das  van- 
deas,  que  comprehende  es- 
pecies herbáceas,  indígenas 
das  Indias  orientaes. 

CiRTORixco.  m.  (l>ot.)  Cyrtho- 
rhynco  (bico  encurvado) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  rainunculaceas,  que  só 
contém  uma  especie  herbá- 
cea. 

CiRTOscKLiDO.  VI.  (zool.)  Cyr- 
toscelido  (focinho  encurva- 
do); genero  de  insectos  co- 
leojiteros  pentameros  da  fa- 
milia dos  clavicorneos,  ex- 
traindo do  genero  uecro- 
¡Dhoro. 

CiRTOsiA. /.  (bof.)  Cyrtosia  (en- 
curvada);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  orehideas, 
tribu  das  aretuseas,  compos- 
to de  duas  especies  herbá- 
ceas, de  raiz  tuberosa,  tallo 
nu  e  flores  em  espiga. 

CiRTosiFiTo.  m.  {bot.)  Cyrtosi- 
¡jhito  (planta  corcovada); 
nome  applicado  pelo  botá- 
nico Necker  ás  plantas  cujo 
fructo  é  constituido  por  va- 
rias cellulas,  que  formam 
proeminencia  em  sua  super- 
íicie. 

CiRTosis,/.  (med.)y.  líaqiiitlti. 


CIR 

CiRTÓsojio.  m.  (zool.)  Cyrtoso- 
mo  (corpo  encurvado) ;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  heteromcros, 
que  só  contém  uma  especie 
indigena  do  Brazil.     .     .: 

CiRTosTAxis.  m.  (botn)  Cyrtos- 
taehis  (espiga  encurvada) ; 
genero  <;le  ¡laímeiras  de  tron- 
co alto  e  delgado. 

ClRTOSTÍLIDA.  W.  ('ÔOÍ./CjrtOS- 

tilida  (cttylet.e.  encurvado); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  orehideas,  tribu'  das 
arethugeas,  que  só  .  contém 
uma  especie  herbácea.  ■ 

CirtotrÁxelo.  vi.  (zo&l.)  Gjv- 
totraclielo  (eolio  encurvado) ; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  Coleópteros  tetrámeros 
e  familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  duas  especies. 

CiRTOxiLo. ,/.  (bot.)  Cyrtochi- 
lo  (quilha  encurvada);  ge- 
nero de  plantas  da  fiímilia 
das  orehideas,;  vtritbu  das 
vandeas.^   ■:■  ■_:  >:í  ií¡:ríih\  -¡'J^ 

Ciruela./.  Ameika;  fructo  da 
ameixieira.  Prunum,  i:  — 
de  dama.  V.  Cascabelillo. 
Myxa,  CE :  —  de  fraile;  amei- 
xa saragoeana;  ameixa  gros- 
sa, comprida  c  muito  doce: 
—  de  Genova;  ameixa  preta 
de  Damasco.  Prunum  ni- 
grum:  —  de  yema;  ameixa 
de  Santa  Catharina.  Pru- 
num ccrinnm : — passa ;  amei- 
xa passada.  Prunum  pas- 
sum. 

ClRÜKLICA,   LT.A,    TA.  /.    dini.   dc 

C'inícía.  Ameixasinba ;  amei- 
xa pequena.        v. 

CiRUELico,  LL.O,  To.  m.  dioi.  dc 
Ciruelo.  Ameixieira  peque- 
na. 

CiRUEr>o.  m.  Ameixieira;  arvo- 
re fructifera  rosácea.  Pru- 
uus  domestica. 

CniujANO.  m.  Cirurgião;  o  que 
sabe  e  pratica  a  cirurgia. 
Chirurgus,  i.  No  hay  mejor 
cirujano  c¡uc  el  bien  acuchi- 
llado (rif.J;  não  ha  melhor 
cirurgião  que  o  bem  acuti- 
lado;  dc  muito  vale  a  expe- 
riencia para  proceder  com 
acerto. 

CiRUJÍA.  /.  Cirurgia;  arte  de 
curar  por  meio  de  operações 
manuaes.  Chirurgia,  a;. 

ClRUJIANO,   CiRURJANO.  TU.  (Cült.) 

V.  Cirujano. 
CiuuKJÍA.  /.  (ant.)  V.  Cirujía. 


CTS 

CiRÚRJico,    CA.   adj.   (ant.)  V. 

Quirúrjico. 
Cis.  m.  (zool.)  Cis;  genero  de 
insectos  tetrámeros  da  fa- 
milia dos  xilojjhagos. 
Cisalpino,  na.  adj.  Cisalpino; 
áquem  dos  Alpes.  Cisalpi- 
nus,  a,  -um. 
CisAMPELos.  ?)i.  (hot.)  Cissampe- 
los;  .cenero  de   plantas  da 
familia  das  meuispermaceas, 
composto  de  umas  quarenta 
espécies,  algumas  das  quaes 
se   cultivam  nos  jardina,  e 
outras  se  empregam  no  Bra- 
zil  contra  as  mordeduras  das 
cobraSi 
CisAROBKTO.    111.   (hot.)  vCisaro- 
brio;  genero  de  plantas  da 
familia     das     geraneaceas, 
composto  de  uma  só  especie. 
Cisca.  /.  (p.  Mur.)  V.  Carrizo. 

Cannce,  artindinis  geniis. 
Ciscar,  a.  (fam.)  Borrar,  sujar, 
emporcalhar,  manchar.  Foi- 
dare,  conspurcarp.,  inquina- 
ri :  —  borrar,  deitar  a  per- 
der algum  negocio :  —  r.  eva- 
cuar-se,  soltar-se  o  ventre. 
Al  vumfiuere,  ventrixjliixti/m 
jjati. 
CiscLATOx.  m.  (ant.)  V.   Cicla- 

ton. 
Cisco.  m.  Cisco;  pó  do  carvão. 
Carhonis  minutire,  reliquiai : 
— (fiS'fa''"^-)  altercação,  pen- 
dencia. 
CisEiDA.  /.    (zool.)    Cisseida; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  estornoxos. 
CísiDo,  DA.  adj.  (::oqL)  Cisido; 
parecido  com  o  genero  cis :  — 
in.pl.  cisidos;  familia  de  in- 
sectos  coleópteros  tetráme- 
ros, cujo  typo  é  o  genero  cis. 
Cisio.  m.  Carruagem  de  duas 

rodas.  Cisium,  ii. 
CisiON.  /.  Cesuras  i'ricisao ;  cor- 
te com  lanceta  'ou  còm  ou- 
tro instrumento  similhaiite. 
Ci^itx.  f.  [mia.)  Cisita;  pedra 
Ijranca  que  tem  a  apparon- 
da.da  liera;  >  ■  ■<■  .^  ';,•,■ 
Cisrrt)..«;i  (zool.)  Cisitò;  ¿eiiè- 

t&  de  insectos.', .-  ■  - : "  ■ 
Cis.MA.  /.  íícliisma;  di'S'isao'  en- 
tre 03  que  proí^ssam  a  mes- 
ma religião.  Schisma,'ce:  — 
discordia,  dissencao.  I^tscnr- 
■  dia,  diesensio  í  ^—  schismn ; 
separação  de  communidade 
religiosa,  de  partido,  de  opi- 
niões :  — ^  (fam.)  V.  Cuento. 


CIS 

Cismáticamente,  adv.  rn.  Schis- 
maticameníe;  com  sehisma. 
Cismático,  ca.  adj.  Schismati- 
co;  que  se  retira  da  obedien- 
cia devida  á  igreja.  Schis- 
maticiis,  a,vm:  —  sedicioso, 
turbulento.  Seditiosxis,  tur- 
hvlentas. 
Cismontano,  na.  adj.  Cismon- 
tano; d'áqtiem  dos  montes. 
Cismontanns,  a,  um. 
Cismópira./.  (zool.)  Cismopira; 
grupo  de  serpulas  interme- 
diario das  vermiiias  e  das 
galeolarias.    '  '      '  ,''  ' 
Cisne.'  m.   Cysne;"  áV'e  ^palmi- 
pede.  Anas  cygnus:  —  cys- 
ne;  uiria   das  coustellações 
boreaes.  Cygnus,  signum  cce- 
leste:  —  (fig.)  cysne-  grande 
poeta,  musico  celebre.  Poe- 
ta vel  mnsicus  cygniim  sua- 
vitate    refcrens:  —  (germ) 
prostituta.  Cuello  de  cisne; 
collo  de   cysne;  o  de  uma 
mnlher  elegante  e  de  uma 
brancura  resplandecente. 
CísNEo,  NEA.  adj.  Cysneo;  pa- 
recido com  o  cysne. 
CiSNOMANciA.  /.  Cj'snómáncia; 
adi\-inhaçào  pelo  tôo  ou  pelo 
canto  do  cysne.'         '. 
Cisnómastico,  ca',  adj.  Cjsao- 
niantico;    que    pertence  ou 
tem  relação  com  a  çysiio- 
mancia.  vim  ■ 

Ciso.  m.  (bot.)  Ç\siò''(hera); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia dás  vitaceas  ampelidcas, 
composto  de  umas  cento  e 
cincoenta  especies  sarmen- 
tosas, trepadeiras,  que  se 
encontram  cm  todas  as  re- 
giões ti-opicaes. 
CisoiDAt.   adj.  Cissdiclál;  lç[ue 

líertence  á  cissoidê.  '" 
CisoiDE.  /.  f?nc(//i.J  "Cissoidê; 
curva  que  ao  approximar-se 
á  sua  asymptota,  imita  a 
curvatura  de  uma^fòlha  de 
heiria.'''  ''"','"'.':'.  '  "' 
Císoibuo;  i)ÉÁ.  ádj:  Cissoideo ; 

paa^ecido  ao  genero  cisso. 
Cisdpisi  m.  (zaol)  V.  Betilo,  na 

s'egunda  ftccepçao.  \'  ' 
CisPADANó,  NA.  af//.'CiSpadatío; 
que  está  situado  entre  Roma 
e  o  rio  P(X  Cispadanus,  a, 
um:  —  cispadano;  natural 
do  territorio  sífuado  catre 
Roma  e  o  Pó.-  '  \, 
Cisquero,  m.'  Bòhéca;  saqui- 
nho cheio  de  carvão  moido 
para  estrezir  ura  desenho. 


CIS  723 

Involucrum  linteum  carbo- 
nário pulvere  plen  um :  —  m. 
vendedor  de  cisco. 

CiSRENANo.  s.  Cisrhenano;  que 
habita  áquem  do  Rheno. 

CisTA.  /.  Arca  ou  bahú  que 
usavam  os  antigos.  Cista, 
OB :  —  (med.)  V.  Ciste. 

Cistáceo,  cea.  (hot.)  Cistáceo; 
parecido  com  o  genero  cisto : 
— f.pl.  cistáceas;  familia  de 
plantas  phanerogramas,  di- 
cotyledoneas,  polypetalas  e 
liypogineas,  que  contéiiipou- 
cas  especies,  e  cujo ;  typo  é 
o  genero  cisto. 

Cistaljia.  /.  (med)  Cystalgia; 
dor  nervosa  da  bexiga. 

CistÁljioo,  ca.  adj.  Cystalgico; 
que  se  refere  á  cjstalgia. 

CisTANATEOFiA.  /.  (mcd.)  Cys- 
tanatrophia;  inversão  dabe- 

CisTANTo.  TO.  (hqt.)  Çystantho; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  epacrideas,  composto  de 
uma  só  eipecie. 

CisTE.  m.  (anat)Y.  Vijiga. 

CiSTEL,  Cister,  m.  Cister ;  no- 
me que  se  dava  á  antiga 
congregação  de  S.  Bernar- 
do, que  emanou  da  ordem 
de  S.  Bento.  Cistercicnsis 
ordo.  ,  ,'    : 

Cistela./.  f^o^J  V.  Cístula:  — 
(zool.)  cistela;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  heterome- 
ros,  de  corpo  convexo  ou  ar- 
queado e  oblongo,  composto 
de  mais  de  quarenta  espe- 
cies. ,    ,     : 

CisTÉLiDos.  m.  pi.  (zool.)  Cis- 
telidos;  tribu  de  insectos 
coleópteros  heteromeros  da 
familia  dos  steneij'tros,  cujo 
typo  é  o  genero  cistela. 

CisTENA.  /.  (zool.)  "V.  Fectona- 
rio.  , t 

CisTEo,  EA.  adj.  (tíói.)%.  Cis- 
táceo. 

CisTEOijTO.  m.  (med)  Cysteo- 
lito;  calculo  na  bexiga, 

CisTEPUTOLiTiosis./.  (mcd)  Cys- 
theputolitiosis;  accidentes 
causados  pela  presença  de 
cálculos  na  vesícula  biliar. 

CiSTERCiENSE.  ttãj.  Cistcrcien- 
se;  religioso  da  ordem  "de 
Cister  ou  de  S.  Bernardo. 
Cisterciensis,  se. 

Cisterna.  /.  V.  Aljibe. 

ClSTERNICA,  LLA,   TA.  /.    dim.   dc 

Cisterna.  Cisternasinlia. 

ClSTIBRANQUIO,  QUIA.  adj.  (zool.) 


724  CIS 

Cystibrancliio ;  que  tem  as 
branchias  contidas  em  cavi- 
dades vesiculares:  —  m.  pi. 
cistibranchios ;  familia  de 
crustáceos  isopodos,  que 
compreheude  os  que  têem, 
segundo  se  julga,  as  bran- 
chi{\s  em  cavidades  vesicu- 
lares. 

CiSTicAPxos.  m.  (bot.)  Cystica- 
pnos;  genero  de  plantas  da 
familia  das  papaveráceas, 
com2)osto  de  uma  só  especie. 

CisTicERCo.  m.  fzool.)  Cysticer- 
co  fcauda  em  forma  de  bexi- 
ga); genero  de  vermes  en- 
tbozoarios,  que  se  acham 
principalmente  nos  intesti- 
nos do  homem  e  dos  mam- 
miferos. 

ClSTICÉRQUEO,  QUEA.  adj.  (zOOl.) 

Cysticerqueo ;  parecido  com  o 
cysticerco :  —  tn.pl.  cysticer- 
queos ;  familia  de  vermes  in- 
testinaes,  cujo  iygo  é  o  ge- 
nero C}-sticerco. 

Cístico,  ca.  adj.  (med.)  Cysti- 
co;  que  tem  relação  com  a 
bexiga  do  fel :  — (zool.)  cys- 
tico  que  tem  no  todo  ou  em 
parte  a  forma  de  uma  bexi- 
ga :  —  m.  pi.  familia  ou  or- 
dem da  classe  dos  enthozoa- 

.  rios, que eomprehendeaquel- 
les  cuju  corpo  é  terminado 
posteriormente  por  uma  be- 
xiga.    . 

CisTiDÍcoLA.  m.  (zool.)  Cj'stidi- 
cola;  genero  de  vermes  in- 
testinaes  nematoideos,  cujo 
typo  é  uma  especie  que  se 
encontrou  na  bexiga  nata- 
toria da  truta:— -arZ/.  cys- 
tidico;  que  vive  na  bexiga. 

CiSTiDio.  711.  (l>ot.)  Cysíidio.fòe- 

^xiga);  frueto  monospermo, 

nào  adherente  ao  cálice,  de 

23ericarpo  pouco  manifesto. 

CisTiDiTOMO.  in.  (med.)  V.  Cis- 
ttlomo. 

CíSTiFLOjiA.  /.  (med.)  Cystiflo- 
gia.  V.  Cisdtis. 

CisTiFLORO,  HA.  ttdj.  (bot.)  Cys- 
tifloro;  que  tem  as  flores  pa- 
recidas com  as  do  cyísto :  — /. 
pi.  cystifloras;  classe  de  plan- 
tas que  comprehende  algu- 
mas familias  cujo  typo  é  o 
genero  cysto. 

CisTiGNATO.  m.  (zool.)  Cysti- 
gnatho  (mandibiãa  em  forma 
de  bexiga);  genero  de  reptis 
da  familia  das  rãs,  composto 
de  doze  especies. 


CIS 

Cistina.  /.  (chim.)  Cystlna; 
substancia  amarellada,  cry  s- 
tallina,  que  se  dissolve  nos 
ácidos  mineraes  e  com  elles 
forma  compostos  crystalli- 
nos.  Obtem-se  dissolvendo 
os  cálculos  urinarios  e  bi- 
liares no  ammoniaco  causti- 
co:—  (zool.)  cj'stina;  genero 
de  zoophytos  composto  de 
uma  só  especie. 

Cistíneo,  nea.  adj.  (bot.)  V. 
Cistáceo^ 

Cistineuko.  m.  (zool.)  Cysti- 
neuro  (nervo  em  forma  de 
bexiga);  genero  de  insectos 
lepidópteros,  da  familia  dos 
diurnos. 

CisTiNjiA.  m.  (zoai.)  Cystingia 
(bexiga);  genero  de  mollus- 
cos  da  familia  dos  ascidios, 
composto  de  duas  especies. 

Cistikrea.  /.  (med.)  Cystir- 
rhea;  evacuação  chronica  de 
muco  branco  e  puriforme, 
que  sáe  pela  uretra  e  pro- 
vém da  bexiga. 

Cistitis./,  (med.)  Cystitis;  in- 
ílammaçào  de  todas  as  mem- 
branas de  que  consta  a  be- 
xiga da  urina. 

CiSTÍTOJio.  m.  (cir.)  Cystitomo-, 
pequeno  instrumento  inven- 
tado por  Lafaye,  para  abrir 
a  lamina  anterior  da  capsu- 
la crystallina,  na  operação 
da  catarata  por  extracção. 

(^isTo.  m.  (bot.)  V.  Jarra. 

CiSTOBUBONQCEiE.  m.  (med.) 
Cysto-bubonocele;  hernia  da 
bexiga  pelo  anuel  inguinal. 
Existe  de  um  só  lado  e  ra- 
ras vezes  do  esquerdo. 

CiSTocARPO.  m-,  (bot.)  V.  Lião- 
carpo. 

CiSTOCELE.  m.  (med.)  Cystoce- 
le ;  hernia  da  bexiga  que  sáe 
fora  da  cavidade  abdominal 
através  de  suas  paredes,  pe- 
las aberturas  naturaes  ou 
23or  outras  accidentalmente 
jjraticadas. ;   .  ,       _,  r    , , 

CiSTODiNiA.  /.  (med.)  Gystody- 
nia;  dor  rheumatismal  que 
tem  o  seu  assento  na  túnica 
muscular  da  bexiga  urinaria. 

CJisroEUTEROCELE./.  ('med.)Oys,- 
ío-enterocele ;  hernia  da  be- 
xiga com.  separação  e  acom- 
jianhamento  de  uma  xjorção 
de  intestino. 

CisTOENPiPLocELE./!  (med.)  Cy  s- 
to-cmjjiplocele;  herniada  be- 
xiga acompanhada  da  saída 


CIS 

de  uflía  maior  ou  menor  por- 
ção de  epij)loon. 

CisTOESPÁSTico,  CA.  adj.  (med.) 
Cystoptastico;  diz-se  das  af- 
fecçoes  causadas  pelo  espas- 
mo do  sphyncter  da  bexiga. 

CistoflegmÁtico,  ca.  adj.  (med.) 
Cystophlegmatico  5  qualifi- 
cação dada  ás  afifecções  pro- 
duzidas pela  retenção  do 
muco  na  bexiga. 

CisxoFLExiA.  /.  (med.)  V.  Cis- 
titis. 

CiSTOFLÉxico,  CA.  ttdj.  (med.) 
Cystoflexico ;  concernente  á 
cystofiexia. 

CisTOFLOJiA.  /.  (mèã.J  Cysto- 
flogia;  denominação  propos- 
ta jjor  alguns  j^atliologos  pa- 
ra designar  a  inflammação 
da  bexiga.  V.  Cistitis. 

CisTOFLÓjico,  CA.  adj.  (med.) 
Cystofiogico;  que  tem  rela- 
ção com  a  cystoflogia. 

ClSTOGASTRO.   W.   (zool.)  Cysto- 

gastro;  genero  de  insectos 
dípteros. 

CisTÓiDEO,  DEA.  adj.  (bot.)  V. 
Cistáceo. 

CisTOLÍTico,  CA.  adj.  (med.)  Cys- 
tolithico;  qualificação  dada 
ás  affecçoes  cuja  causa  é  a 
presença  de  uma  pedra  na 
bexiga. 

CisTOMEROCELE.  m.  (med.)  Cys- 
tomerocele;  hernia  crural 
da  bexiga  que  se  apresenta 
exteriormente  em  forma  de 
tumor.  -     ,     ^...1  • 

CisTOPLEjiA.  /.  (meã.) ,  Üy^to- 
plegia;  paralysia  da  bexiga. 

CisTOPLÉjico,  CA.  adj.  (med.) 
Cystoplegico ;  relativo  á  pra- 
lalysia  da  bexiga. 

CisTOPTÉRiDE.  m.  (bot.)  Cysto- 
j)teride  (feto  vesicular);  ge- 
nero de  fetos  pequenos. 

CisTOPTOsis./.  (med-)  Cystopto- 
sis;  relaxação  da  membrana 
interna  da  bexiga,  a  qual  dá 
logar  ordinariamente  ao  pro- 
lapso d'cstamembranti  atra- 
vés da  uretra. 

CisTORRAFíA.  /.  (mcd)  Cystor- 
raphia ;  sutura  praticada  nos 
labios  de  uma  chaga  ou  fe- 
rida da  bexiga,  para  reuni- 
los  Convenientemente. 

CiSTOP^R^vFico,  CA.  ad/j.  (med.) 
Cystorraphico;  relativo  á 
C3'storraphia. 

CisTORRAJiA.  /.  (med.)  V.  Cis- 
tirrea. 

CisToscopiA.  /.  (meã.)  Cystos- 


CIS 

copia;  exploração  do  inte- 
rior da  bexiga. 

CisToscópico,  CA.  adj.  (meã.) 
Cystoscopico;  relativo  ácys- 
toscopia. 

CisTÓscopo.  m.  (med.)  Cystos- 
copo;  instrumento  proi^rio 
para  explorar  o  interior  da 
bexiga. 

CisTosinA.  /.  (bof.)  Cystosira 
(cadeia  vesicular) ;  genero 
de  algas  fiicaceas  que  se  fi- 
xam nos  rochedos  por  meio 
de  uma  prolongacão  çm  f  a*- 
ma  de  disco. 

Cistosomatotomía.  /.  (med.) 
Cystosomatotomia ;  incisào 
feita  no  corpo  da  bexiga. 

CistosomatotÓmico,  ca.  adj. 
Cystosomatotomico;  relati- 
vo á  cystosomatotomia. 

CiSTÓsoMo.  m.  (zool.J  Cystosomo 
(corjio  em  forma  de  bexiga); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  hemipteros,  da  familia 
dos  cicadarios. 

CiSTOsi'ÁTico,  CA.  adj.  (med.) 
Cystospastico;  que  depen- 
de do  espasmo  da  bexiga. 

CisTOTOMiA.  /.  (med.)  Cystoto- 
mia.  V.  Talla. 

CiSTÓTOMO.  m.  (cirg.)  Cystoto- 
mo;  instrumento  próprio 
para  fazer  uma  incisão  na 
bexiga. 

ClSTOTlíAQUELOTOMIA.   111.  (med.) 

Cystotrachelotomia;  incisão 
no  col  lo  da  bexiga. 
Cistotraquelotójíico,  ca.  adj. 
(med.)  Cystotrachelotoinico ; 
relativo  á  cistotracheloto- 
mia. 

(.'iSTOTP.OMBOIDEO,         DF.A.         adj. 

(med.)  Cy^tothromboicleu ; 
que  tem  relação  com  a  pre- 
sença de  coágulos  de  san- 
gue na  bexiga. 

CisTUDA./.  (zool.)  Cistuda  (lar- 
fitriiga  de  caixa);  genero 
de  reptis  da  ordem  dos  clie- 
lonios,  composto  de  cinco 
especies  que  vivem  nos  pan- 
tanos. 

CiSTULA. /.  (bot.)  Cistula:  con- 
ceptaculo  de  certos  lichens, 
orbicular,  perfeitamente  fe- 
chado em  sua  primeira  ida- 
de, dehiscente  no  tempo  de 
sua  maturaçiio,  e  apresen- 
tando então  em  seu  fundo 
uma  fungosldade  fibrosa 
onde  se  insertam  as  semi- 
nulas :  —  (zool.)  V.  Ciclós- 
tomo. 

92 


CIT 

Cisura.  /.  Cisura,  corte,  talho. 
Scissura,  ce. 

CiszAS  (oiiomafopeia);  Zis- 
zas;  voz  imitativa  do  ruido 
que  fiiz  um  chicote  ou  uma 
arma  de  fogo. 

Cita./.  Citação;  acção  de  ci- 
tar: —  entrevista,  conferen- 
cia em  logar  determinado 
para  tratar  ou  resolver  al- 
guma cousa.  Diei  aut  loci 
dictio,  quò  aliqui  conventuri 
suitt:  —  cita;  allegação  de 
auctoridade.  Legis  vel  au- 
ctoris  cnju-úibet   annotatio : 

—  cita;  texto  de  auctor  que 
se  cita,  citação.  Sacar  la  ci- 
ta. Y .  Sacar  la  aidoridad: 

—  adj.  (ant.)  V.  Escita. 
CiTAULE.  ar//.  Citavel ;  que  po- 
de ser  citado,  que  é  digno 
de  ser  citado. 

Citación.  /.  Citação ;  acção  de 
citar.  In  diem  dictio:  —  de 
remate  (for.);  mandado  de 
penhora.  Comperendinatio , 
citatorium,  vocatio  debitoris. 

CiTADOu,  RA.  *.  Citador;  o  que 
cita. 

CÍTANO,  KA.  5.  (fam.)  V.  Zu- 
tano. 

CriAn.  o.  (for.)  Citar;  chamar 
ajuízo.  In  jus  vocare:  —  de 
remate  ó  para  el  remate 
(for.);  citar  para  penhora. 
JDe  bonorum  vcnditione  de- 
bitorem  admonere:  —  mar- 
car ou  designar  a  alguém 
log:ir,  dia  c  hora  para  tra- 
tar de  algum  negocio.  Lo- 
cum  aut  diem  alicni  ad  con- 
reniendum  indicere: —  citar; 
allegar,  apontar  textos,  au- 
ctoridades.  lid  testimoniam 
citare,  in  testimonium  ad- 
dncere. 

CÍTABA.  /.  Cithra-a;  instrumen- 
to musico  de  cordas  de  ara- 
me, com  braço  mnis  compri- 
do que  o  da  guitarra,  pro- 
priamente harpa,  lyra.  Ci- 
thara,  a':  —  (mil.  ant.)  tro- 
))a  que  defendia  a  recta- 
guarda  e  os  tíancos  de  um 
corpo  que  avançava  ctmtra 
o  inimigo.  Turma  intcrvalla 
exércitos,  vel  latera  cusfo- 
dicns:  —  (ant.)  coxim:  almo- 
fada:— (poet.)  cithara;  can- 
to, inspiração  dos  poetas. 

Citara.  /.  Tabique;  parede 
delgada  de  tijolos.  Parics 
transversi  lateris  crasitu- 
dine. 


CIT  725 

CiTARERO,  5)?.  (ant.)  V.  Cita- 
rista. 

CiTARÉxiLOx.  m.  (bot.)  Citha- 
rexilon  (madeira  de  citha- 
ra); genero  de  plantas  da 
familia  das  verbenáceas,  que 
comprehende  umas  TÍnte  e 
cinco  especies. 

Citaria./,  (bot.)  Citharia  (al- 
veolo); genero  de  cogume- 
los. 

Citauixa.  /.  (zool.)  Citharina 
(cithara);  genero  de  fora- 
minipheros  da  familia  dos 
esticostegos,  que  comprehen- 
de varias  especies. 

Citarixo.  m.  (zool.)  Citharino; 
genero  de  peixes  da  familia 
dos  salmões,  cuja  boca  é  pe- 
quena e  rasgada  transver- 
salmente na  ponta  do  fo- 
cinho. 

Citarista,  s.  Citharista,  citha- 
redo;  tangedor  de  cithara. 
Citharccdus,  i. 

Citaristeriana.  /.  Cithariste- 
riana;  especie  de  flauta  do 
que  usavam  os  gregos  para 
acompanhar  a  cithara. 

CiTAuísTicA.  /.  Arte  citharedi- 
ca ;  arte  de  tocar  cithara. 

Citarizar,  n.  (ant.)  Cithari- 
sar ;  tocar  cithara. 

CiTARo.  m.  (zool.)  Citharo;  no- 
me de  duas  espécies  de  pei- 
xes pleuronectos,  do  sub-ge- 
nero  tíetano. 

ClTARÓlDEO,      DEA.      adj.     (zOOl.) 

Citharoideo;  que  tem  a  for- 
ma de  uma  cithara :  — /.  pi. 
citharoideas  :  familia  de  zoo- 
phytos  da  ordem  dos  micros- 
cópicos crustáceos,  assim 
chamados  pela  forma  de  sua 
cobertura  tcstacea. 

CiTAROx.  m.  (arch.  ant.)  Soco 
ou  base  de  alvenaria  sobre 
o  qual  se  levanta  um  ma- 
deiramento. 

Citatorio,  ria.  adj.  (for.)  Ci- 
tatorio;  relativo  á  citação 
ou  que  a  contém. 

CiTEOFiTO.  m.  (bot.)  Cythco- 
phito;  nome  que  dá  o  bota- 
3n"co  Xecker  ás  plantas  pa- 
piliouaceas. 

CiTEUEA.  /.  (zool.)  Cytherea; 
genero  de  conchas  marinhas 
bivalves  de  formas  elegan- 
tes c  brilhante  superficie, 
formado  por  Lamarck  com 
algumas  especies  do  genero 
Venus  de  Linneo. 

CiTKREo,   i;i:\.   adj.  Cytherco; 


726 


CIT 


relativo  á  Cythera  ou  Ve- 
nus. 

CiTEEBS.  /.  (zool.)  Cytliercs; 
genero  de  crustáceos  ostra- 
codos,  cujas  especies  são  de 
l^equeno  tamanho,  sendo  a 
principal  d'ellas  a  cythares 
verde. 

CiTÉRiDES.  /.  (bot.)  Cytherides 
(cytlieres);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  orcliideas, 
tribu  das  epidendreas,  que 
só  comprehende  uma  espe- 
cie herbácea. 

CiTERüJA. /.  (zool.)  Cytherina; 
genero  de  pequenos  crustá- 
ceos ostracodos  que  vivem 
nas  aguas  salobras;  achara- 
se também  alguns  em  esta- 
do fóssil. 

CiTEEioR.  aãj.  Citerior;  da 
banda  de  áquem.  Citerior, 
oris. 

CiTÍ GEADO,  DA.  adj.  Citigrado ; 
qualificação  de  certos  ani- 
maes  notáveis  pela  rapidez 
de  seus  movimentos :  —  m. 
pi.  citigrados;  tribu  de  ara- 
chnides  da  familia  dos  ara- 
chneides,  que  comprehende 
os  que  se  distinguem  pela 
rapidez  de  sua  carreira  e  de 
seus  movimentos. 

CiTiLO.  m.(zool.)  Cytílo;  espe- 
cie de  mammiferos  do  gene- 
ro artomida  ou  marmota. 

CiTÍNEO,  NEA.  adj.  (bot.)  Cyti- 
neo;  que  se  parece  com  o  ge- 
nero cytino : — f-pl-  cy  tineas ; 
familia  de  plantas  phanero- 
gamas  e  parasitas,  que  têem 
muita  similhança  com  as  raf- 
flesiaceas  e  ás  quaes  serve 
de  tyjjo  o  genero  cytino; 
crescem  nas  raizes  das  outras 
plantas. 

CiTiNo.  m.  (bot.)  Cytino;  gene- 
ro de  i^lantas  parasitas,  ty- 
po  da  familia  das  cytineas. 

ClTISENA,     ClTISLNA.    /.     (cllim.) 

Cy tisina;  principio  activo,  in- 
crystalli sável,  muito  amar- 
go, de  côr  amarellada,  que 
se  obtém  tratando  com  ál- 
cool as  sementes  do  cytiso. 

Cítiso,  m.  (bot.)  Cj^tiso ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
papilionaceas,  que  compre- 
hende arbustos  não  es])inho- 
sos,  de  apparencia  similhan- 
te  á  da  giesta,  cuja  especie 
typica  é  o  cytiso  dos  Alpes. 

CiTispÓKEO,  REA.  cdj.  (bot.)  Cy- 
tisporeo;  que  se  parece  ou 


CIT 

se  refere  ao  genero  cytispo- 
ro: — f-pl-  cytisporeas;  tribii 
da  familia  dos  coguineilos, 
cujo  typo  é  o  genero  cytis- 
poro. 

CiTispoRo.  m.  (bot.)  Cytisporo ; 
genero  de  cogumellos  epi- 
phitos,  que  crescem  em  va- 
rias arvores,  como  alamos, 
tilias,  salgueiros,  etc. 

Cito.  m.  Aqui;  voz  de  que  se 
usava  para  chamar  os  cães. 
Heiís. 

CiTOBLASTO.  m.  (bot.  c  zool.)  Ci- 
toblasto;  corpo  pequeno  len- 
ticular ou  espherico,  que 
existe  em  muitas  cellulas 
dos  tecidos  vegetaes  e  ani- 
maes  e  que  parece  presidir 
á  sua  formação. 

CÍTOLA.  /.  (mus.  ant.)  V.  Cita- 
ra:—  (art.)  citóla;  tarame- 
la de  moinho.  Crepitacillum 
lignemn  molendiíiariam  ro- 
íam pulsans.  La  citóla  es^for 
demás,  cuando  el  molinero 
es  sordo  (rif.);  por  demais 
é  a  citóla,  quando  o  moleiro 
é  surdo.  Incassuní  surdis  ca- 
nitur. 

Citolero,  ra.  s.  (ant.)  V.  Cita- 
rista. 

CÍTORA.  /.  (ant.)  V.  Citóla,  Ci- 
tara. 

CiTORÍA.  /.  (ant.)  V.  Citación. 

Citóte,  m.  (ant.  fam.)  Intima- 
cao  que  se  faz  a  alguém  para 
executar  alguma  cousa.  Da- 
va-se  O  mesmo  nome  á  pessoa 
que  fazia  a  intimação.  Cita- 
torium  vcl  apparitor  injus 
vocans. 

CiTOTECA.  /.  (zool.)  Citoteca 
(caixa  oca);  parte  da  ciysa- 
lida  que  cobre  e  protege  o 
cosselete  dos  insectos  lepi- 
dópteros. , 

CiTRA.  adv.  1.  (ant.)  Aquem ;  do 
lado  de  cá. 

CiTRAcÓNico,  CA.  adj.  (cliim.) 
Citraconico;  epitheto  de  um 
acido  que  resulta  da  decom- 
posição do  acido  aconitico, 
que  ainda  não  foi  bem  exa- 
minado. 

CiTEAGON.  m.  (bot.)  V.  Melisa. 

Citramontano,  na.  adj.  V.  Cis- 
montano.  Citramontamis,  a, 
um. 

Citrato,  m.  (chim.)  Citrato;  sal 
formado  pelo  acido  nitrico 
com  alguma  base. 

CiTRENA.  /.  (chim.)  Citrena; 
materia  crystallina,  isolada 


CIU 

do  oleo  essencial  de  limão, 
e  que  é  isómera  como  o  al- 
campheno. 

CÍTKEO,  REA.  adj.  (bot.)  Citr8o ; 
¡carecido  ao  genero  citro: — 
f.lil.  citreas;  secção  de  plan- 
tas da  familia,  das  auran- 
thiaceas,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero citro. 

CiTRÍBicA. /.  (chim.)  Citribica; 
producto  da  decomposição 
do  acido  cítrico  a  elevada 
temperatura. 

CÍTRICO,  CA.  adj.  (chim)  Cítri- 
co; diz-se  de  um  acido  es- 
trahido  do  sumo  do  limão. 

Citrícola.  adj.  (Ji.  nat.)  Citri- 
cola;  que  vive  sobre  o  li- 
moeiro. 

CiTRiLA. /.  (chim.)  Citrila;  ra- 
dical da  essência  de  limão, 
o  qual  se  admittiu  por  ana- 
logia. 

Citrina.  /.  (pharm.)  Citrina; 
oleo  essencial  de  limão. 

Citrinidad,  /.  (ant.)  V.  Cetri- 
nidad. 

Citrino,  na.  adj.  Citrino;  côr 
de  limão. 

CiTRiOBATO.  m.  (bot.)  Citrioba- 
to  (espinho  de  limão);  gene- 
ro de  plantas  da  família  das 
pittosporaceas,  composto  de 
duas  especies,  cujo  fructo  é 
parecido  com  uma  laranja 
pequena. 

Citro.  m.  Citro;  especie  de 
abóbora. 

Citrón,  m.  (bot.)  V.  Limou. 

CiTRONELA.  /.  (bot.)  V.  Cidro- 
nela:—  V.  Villar esia. 

CiTRONiLA.  /.  (chim.)  V.  Citrila. 

CiTEosiio.  TO.  (bot.)  Citrosmo 
(cheiro  de  limão);  genero  de 
plantas  da  família  das  mo- 
nimíaceas,  composto  de  vin- 
te e  cinco  especies. 

CiTRULO.  m.  (bot.)  Citrulo.  V. 
Coloquintida. 

Ciudad.  /.  Cidade;  povoação 
superior  a  villa.  Civitas, 
urbs:  —  cidade;  reunião  de 
cidadãos  ou  membros  da  ca- 
mará municipal  ou  do  sena- 
do. Civitatis  senatus;  ci- 
vitatis  procuratores.  Eva- 
cuar una  ciudad.  Y.  Eva- 
cuar una  plaza.  , 

Ciudadanamente,  adv.  A  ma- 
neira da  cidade. 

Ciudadanía./.  Qualidade  e  di- 
reito de  cidadão.  Civitatus 
jus. 

Ciudadano,  s.  Cidadão;  liabi- 


CIV 

tante  de  alguma  cidade  ou 
paiz  livre.  Civis,  is :  —  ci- 
dadão; diz-se  por  opposi- 
çào  á  classe  da  nobreza  e  da 
iufinia  plebe: — adj.  civil; 
que  pertence  aos  cidadãos. 
Civilis,  le :  —  V.  Hombre 
bueno. 

CiüDADE.  /.  (ant.)  V.  Ciudad. 

CiuDADELA.  y.  Cidadella;  for- 
taleza edificada  no  logar 
mais  eminente  de  uma  cida- 
de, para  que  a  fique  domi- 
nando. Arx,  eis. 

CiuDAL.  /.  (ant.)  V.  Ciudad. 

CivETA./.  (zool.)  Civetta;  ge- 
nero de  mammiferos  carni- 
A'oros,  da  secçào  dos  digiti- 
grados,  cuja  especie  i^rinci- 
pal  é  conhecida  com  o  nome 
de  gato  da  Algalia. 

CivETO.  m.  (pharin.jY .  Al  f/alia. 

CÍVICO;  CA.  adj.  Civico;  que 
pertence  aos  cidadãos  :  — 
patriótico,  nacional,  popu- 
lar:—V.  Civil:  — \.  Do- 
méstico. 

Civil.  adj.  Civil;  que  pertence 
aos  cidadãos.  Civilis,  le:  — 
civil;  que  pertence  aos  cida- 
dãos que  não  desempenham 
cargos  militares  nem  cccle- 
siasticos :  —  civil,  sociável, 
urbano.  Comis,  urhanvs:  — 
(for.)  civil,  eivei;  difíerente 
de  criminal  ou  crime.  Civi- 
lis, le:  —  (ant.)  eivei,  gros- 
seiro, rustico. 

CiviiJOAi).  /.  Civilidade,  urba- 
nidade,  cortezia.  Urhanitas, 
comitas:  —  (ant.)  civcldadc, 
vileza. 

Civilización.  /.  Civilisaçào; 
estado  do  que  c  civilisado. 
Urhanitas,  civilitas,  comi- 
tas:—  civilisaçào ;  progresso 
do  melhoramento  do  estado 
social. 

Civilisado,  da.  adj.  Civilisado; 
cm  estado  de  melhoramento 
social.  Comis,  vrljanns. 

Civílisadob,  KA.  adj.  Civilisa- 
dor;  que  civilisa. 

Civilizar,  a.  Civilisar;  polir 
os  costumes,  promover  a  ci- 
vilisaçào das  pessoas,  povos 
ou  nações.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Urhanita- 
tèm,  cívilifn/em  induCre;  ur- 
hanis,  civilihus  moribv.s  vi- 
vere.'       '   '  ■ 

Civilmente,  áãv.  m.  Civil,  ur- 
bana; cortezmente.  Civili- 
ter:  —  (for.)  civilmente;  se- 


CLA 

giijido  as  regras  c  formas  do 
direito  civil.  Civilitcr,  jure 
civili:  —  (ant.)  V.  Vilmente. 

Civismo,  m.  Civismo;  zêio  que 
anima  o  cidadão,  e  que  se 
manifesta  no  ardor  com  que 
elle  procura  preencher  todos 
os  deveres  aunesos  a  esta 
qualidade. 

CixiA. /.  (zool.)  Cixia;  genero 
de  insectos  hemipteros,  sec- 
ção dos  homopteros  e  fami- 
lia dos  cicadarios,  cujo  typo 
é  a  cixia  nervosa. 

ClXIODOS,  ClXITOS.    S.  pi.  (zool.) 

Cixidos;  grupo  de  insectos 
hemipteros  da  familia  dos 
cicadarios,  composto  de  dez 
géneros,  cujo  typo  c  o  ge- 
nero cixia. 

Cizalla./.  Sisalha;  fragmen- 
tos, aparas  que  se  tiram  das 
chapa^  que  se  vão  cunhar 
em  moeda.  Eamentum,  i. 

Cizallar,  a.  Cortar  cora  tesou- 
ra os  metacs. 

Cizallas.  /.  pi.  Tesouras  de 
cortar  metaes. 

Cladanto.  m.  (bot.)  Cladan- 
tho;  genero  da  familia  das 
compósitas  eenecionideas. 

Clade.  /.  (ant.)  Cladc,  matan- 
ça, mortandade,  estrago. 

Cladeitero.  m.  (zool.)  Cladei- 
teiro  (podador);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros da  familia  dos  curcu- 
liónidos, composto  de  uma 
só  especie. 

Cl.\di(:o,  ca.  adj.  (bot.)  Cladi- 
co ;  parecidocom  o  genero  cla- 
dio: — f-P>l-  cladicas;  tribu 
de  plantas  da  familia  das 
cyperaceas,  cujo  typo  ó  o 
genero  el  adio. 

Cladio.  m.  (bot.)  Cliado  (ra- 
mo);  genero  de  ¡Dlantas  da 
familia  das  cyperaceas,  com- 
posto de  urnas  quinze  espe- 
cies herbáceas:  —  (zool.)  cla- 
dio; genero  de  insectos  hy- 
mcnopteros  da  tribu  dos  ten- 
tredinos,  cuja  especie  typo 
é  o  cladio  disforme,  notá- 
vel por  sua  larva  de  cor 
verde  pallida  e  sua  cabeça 
ferruginea:  vive  nas  rosei- 
ras, e  com  preferencia  nas 
de  Bengala. 

Cladiodoxte.  m.  (zool.)  Cla- 
dyodontc;  genero  novo  de 
rci^tis  fos.*eJs. '  '  '"    "'■ 

Cladisco.  m.  (zool.)  Cladisco 
(raminho);  genero  de  inse- 


CLA  727 

ctos  coleópteros  pentameros, 
composto  de  uma  gó  especie. 

Cladobato.  m.  (zool.)  Y.  Tu- 
paya. 

Cladobio.  m.  (zool.)  Cladobio; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  composto 
de  duas  especies. 

Cladocaepo,  pa.  adj  (bot.)  Cla- 
docarjDO ;  que  tem  a  fructifi- 
cação  terminal  em  forma  de 
maça. 

CladocerO;  ra.  adj.  (zool.)  Cla- 
docero ;  que  tem  as  antennas 
ramosas:  —  on.  pl.  cladoce- 
ros;  familia  de  crustáceos 
lophiropos,  que  comprehende 
os  que  téem  de  cada  lado 
da  cabeça  uma  grande  an- 
íenna  em  forma  de  braço, 
dividida  em  dois  ou  tres  ra- 
.  mos. 

Cladocrixo.  m.  (zool.)  Clado- 
crino;  genero  de  zoophytos 
radiarlos  da  familia  dos  cri- 
noideos. 

Cladoda.  /.  (bot.)  Cladoda  (ra- 
mosa); genero  de  plantas 
da  familia  das  cuphorbia- 
ceas,  cuja  única  especie  é 
um  arbusto  muito  ramoso, 
de  uma  ou  duas  varas  de 
altura. 

CladodÁctilo.  m.,  (zool.)  Cla- 
dodactylo  (dedo  ramoso); 
genero  de  echinodermos  da 
familia  das  holoturias  cir- 
cumiformes,  cujo  caracter 
essencial  consiste  em  ter  os 
tentáculos  ramosos. 

CLADonírTERO.  m.  (zool.)  Cla- 
dodiptero  (aza  ramosa);  ge- 
nero de  insectos  hemipteros 
da  familia  dos  fulgorinos, 
composto  de  Tuna  só  especie 
indígena  do  Brazil. 

Cladófilo.  m.  (zool.)  Clado- 
phylo  (amigo  dos  ramos)  f 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  tribu  dos 
claA'ipalpos,  composto  de 
quatro  especies. 

Cladóforo.  m.  (zool.)  Clado- 
phoro ;  genero  de  insectos  co- 
leopteros  tetrámeros  da  tri- 
bu dos  cyclicos,  composto  de 
urna  especie :  —  cladophoro; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  malacodcrmos,  que  con- 
tem quatro  especies. 

Cladomorfo.  m.  (zool.)  V.  Ba- 
cteria. 


728  OLA 

Cladona,  Cladonia.  f.  (bol.) 
Cladonia  {ramo);  genero  de 
plantas  cryptogamas  da  fa- 
milia dos  lichens,  cujas  es- 
pecies formam  iim  grupo  no- 
tável dos  tres  em  que  se  di- 
vidiu o  genero  cenomice. 

ClADOJIIÁcEO,      CLADÓNiro,       CA. 

adj.  (bot.)  Cladoniaceo,  cla- 
donico;  parecido  com  o  gene- 
ro cladonia: — f- pl-  clado- 
niaceas;  familia  de  lichens 
cujo  tjpo  é  o  genero  cladonia. 

Cladopo,  pa.  adj.  (bot.)  Ciado- 
pe;  nome  que  se  dá  a  certas 
plantas  cujo  pé  é  ramoso. 

CladÓpodo,  da.  adj.  (zool.)  Cla- 
dopode;  que  tem  pés  divi- 
didos. 

Cladoqueta.  /.  (bot.)  Clado- 
olieta  (seda  ramosa) :  genero 
de  plantas  da  familia  das 
compósitas  senecionideas, 
que  compreliende  uma  só  es- 
pecie herbácea,  vivaz,  de  fo- 
lhas alternas  e  oblongas. 

Cladorin-co.  in.  (zool.)  Clado- 
rhynco  fiico  ramoso);  gene- 
ro de  aves  pernaltas. 

Cladorizo,  za.  adj.  (bot.)  Cla- 
dorizo ;  di/.-se  de  certas  plan- 
tas notáveis  por  sua  raiz 
ramosa.  ' 

Cladósporo.  m.  (bot.)  C-'lados- 
poro  (esporão  ramoso);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dós  cogumielos  hypromj'ce- 
tos,  cujas  especies  se  criam 
nas  folhas,  cortiça  c  tallos 
das  plantas  seccas. 

Cladostaquiado,  da.  adj.  (bot.) 
Cladostachyado;  que  tem  os 
ramos  floraes  dispostos  em 
espigas. 

CladostÁquida.  /.  (bot.)  Cla- 
dostachyda  (espiga  ramo- 
sa); genero  de  plantas  da 
familia  das  amaranthaceas, 
composto  de  tres  especies 
hei'baceas  ou  annuaes,  de 
folhas  alternas  e  flores  her- 
maphroditas,  brancas,  ver- 
des ou  cor  de  purpui-a. 

Cladostefo.  m.  (bot.)  Clados- 
tepho  (coroa  ramosa);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  íicoideas,  composto  de 
quatro  especies  notáveis  jior 
sua  copa  cartilaginosa,  fili- 
forme, ramosa,  cor  de  azei- 
tona e  com  duas  ordens  de 
cellulas. 

Cladostemo.  m.  (zool.)  Clados- 
íenio  (olho  ramoso);  genero 


OLA 

de  polyperos  fosseis  da  or- 
dem dos  encrinos,  composto 
de  duas  especies. 

Cladostilo.  m,  (bot.)  V.  Evol- 
vido. 

Cladotamso.  m.  (fjot.)  Clado- 
tamno  (sarra  ramosa);  ge- 
nero de  plantas  da  faihilia 
das  pyrolaceas,  composto  de 
nma  só  especie  de  ramos  cy- 
lindricos,  e  flores  axilares  e 
solitarias. 

Cladotrixo.  7??.  (bot.)  Cladotri- 
xo  (cabello  ramoso);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
papilionaceas,  composto  de 
quatro  especies  de  folhas 
imparipennadas  e  flores  em 
racimos,  que  crescem  no 
Brazil. 

Cladoxero.  m.  (zool.)  C'lado- 
xero  (rama  secca);  genero 
de  insectos  orthopteros  que 
23ertence  á  tribu  dos  phas- 
mios,  de  corpo  muito  estrei- 
to e  cylindrico  e  azas  extre- 
mamente pequenas,  indíge- 
na do  Brazil. 

C1.ADRAST0.  m.  (bot.)  Cladrasto; 
bella  arvore  da  America, 
naturalisada  nos  nossos  jar- 
dins. 

Cladura.  /.  (bot.)  Cladura 
(cauda  ramosa).  V.  Masttgo- 
fora. 

Claitcnia.  /.  (bot.)  Claitonia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  portulaceas  ealan- 
driniaceas,  composto  de  imias 
doze  especies. 

Clamador.  m.  Clamador;  o 
que  clama  ou  brada. 

C1.AMAMIENT0.  m.  (ant.)  V.  Cla- 
mor. 

Clamante,  adj.  Clamante;  que 
clama  ou  brada. 

Clamar,  a.  (ant.)  Y.  Llamar: 

—  n.  clamar,  bradar,  gritar, 
pedindo  auxilio,  soccorro. 
Queri,  conqucri,  lamentan': 

—  (fií/O  clamar,  pedir;  diz- 
se  das  cousas  inanimadas, 
que  manifestam  precisão  de 
alguma  cousa;  v.  g. :  la  tier- 
ra clama  por  agua;  a  terra 
clama  ou  pede  agua.  Clama- 
re. Esto  clama  al  cielo  (fr.); 
isto  clama  ou  brada  ao  céu. 

Clamro.  m.  (zool.)  Clambo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros. 

Clámide.  /.  (ant.)  Chlamyde; 
especie  de  manto  ou  capa 
que  usavam  os  gregos  e  os 
romanos 


OLA 

CLAMroERO.  m.  (zool.)  Chlamy- 
deiro  (eolio  com  manto);  ge- 
nero de  aves  que  compre- 
hende  duas  especies. 

Clamidia.  /.  (bot.)  V.  Formio. 

CLAMtDio.  m.  (bot.)  Chlamydio 
(chlamyde) ;  secção  de  plan- 
tas cryptogamas  do  genero 
marchantía,  caracterisadas 
j>elo  pedúnculo  excéntrico 
dos  receptáculos  femininos, 

Clamidoblasto,  ta.  adj.  Chla- 
mydoblasto;  que  tem  o  em- 
brião fechado  era  um  sacco 
próprio  :  — /.  pl.  chlainydo- 
blastas ;  grupo  de  plantas 
dicotyledoneas,  que  compre- 
hende  aquellas  cujo  embryão 
está  fechado  em  um  sacco 
Ct^pccial. 

Clamidodonte.  m.  (zool.)  Ciila- 
mydodonte  (dente,  encober- 
t'O);  genero  da  ordem  dos 
infusorios  asimétricos,  fami- 
lia dos  plesconios. 

Clamidóporo.  m.  (bot.)  Chla- 
mydophoro  (que  leva,  manto); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compósitas,  tribu  das 
senecionideas. 

Clamidomónade.  m.  fsooí. )  Chla- 
mydomonade  (monade  escu- 
dado); genero  de  infusorios 
da  familia  dos  volvociüs, 
caracterisados  por  nao  te- 
rem cauda  e  por  urna  trom- 
ba dobrada  e  filiforme. 

Clamidosauro.  m.  (zool.)  Chla- 
niydosauro  (lagarto  coví 
manto);  genero  de  reptis 
saurios,  similhantes  aos  sí- 
tanos, mas  de  maior  tama- 
nho, que  iguala  o  dos  lagar- 
tos grandes  da  Europa. 

Clamidoterio.  m..  (zool.)  Clila- 
mydoterio  (animal  de  cou- 
raça); genero  fóssil  da  fa- 
milia dos  tatus,  cuja  única 
esp(ície  tem  uma  couraça 
quasi  igual  á  do  armadilho, 
c  os  pés  muito  similhantes 
aos  do  cachicamo. 

Clamíeoro.  m.  (zool.)  Chlamy- 
phoro  (que  tem  escudo);  ge- 
nero de  mammiferos  que 
contém  uma  especie  simi- 
Ihante  ao  tatu. 

Clamispbrmo.  m.  (bot.)  Chla- 
myspermo  (semente  cober- 
ta); genero  de  plantas  da 
familia  das  compósitas,  tri- 
bu das  senecionideas,  que 
comprehende  uma  especie 
herbácea. 


CLA 

Clamista.  s.  (vulg.)  Clamador, 

gritador. 
Clamó,   vi.  (germ.)  Dente :  — 
(germ.)     enfermidade,     mo- 
lestia. 
Clamok.  m.  Clamor;  grito  pro- 
imiiciado  com  vigor  e  esfor- 
ço. Clamor,  oris:  — clamor; 
brado,  grito  queixoso.  Qi'C- 
rela,    qv.erimonia,  .  qucestus: 
—  dobre;    toque    dos    sinos 
pelos  defuntos.  Fane.rls  ,lu- 
ctiis  cymhalorum  ■pidsafione 
expressas:  —  (cuit.)    boato, 
voz  publica. 
Clajioueada.  /.  (anf.)  V.   Cla- 
mor, na  primeira  aecepçà(j. 
Clamohear.  a.  Clamar,  exigir, 
requerer;  pedir  com  instan- 
cia ou  em  altas  vozes.  Ala- 
gnis  ejulatihus   vem  expeli- 
Iam    deprecari :  —  dobrar; 
tocaros  sinos  a  mortos.  Cym- 
balorum  pulsatione  mortuos 
deplorare. 
Clamoreo,   vi.  Som   doA   sinos 
(fuaudo  tocam  peles  defun- 
tos.    Cymhalorum    pulsatio 
pro  mortuis  : —  (fam.)  rogo, 
supplica  importuna  o  repe- 
tida:—  clamor,  gritaria. 
Clamukosamente.  adc.  ???.  Cla- 
morosamente;   com    clamo- 
res, estrondosamente. 
Clamoroso,  sa.   adj.  Clamoro- 
so, lastimoso;  applica-se  ás 
vozes  ou  queixas  de  ali^uma 
multidão  de  gente.  Clamo- 
sus,  qucrulas:  —  <dainoro- 
so,  estrondoso,  vociferante; 
acompanhado   de  clamores. 
V.  Vozinglero. 
Clamoso,   sa.  adj.   fant.)  Cla- 
moroso; que  clama  ou  grita. 
Clax.  ?3í.  Clan;  tribus  monta- 
idiezas  da  Escocia,  que  an- 
tigamente   viviam    sujeitas 
a  um  chefe  particular. 
Clandestina.  /'.  (hof.)  Clandes- 
tina;   planta   herbácea,   da 
dydinamia  angiospermia  do 
Linneo,  e  cujas  flores  estào 
em    parte    cobertas   com    a 
terra. 
Clandestinamente,     aãv.     m. 
Clandestinamente;  ás  escon- 
didas, occtdta,  secretamen- 
te,   encobrindo,    occultando 
acto  ou  cousa  (|ue  seria  pe- 
rigoso divulgar.  Ciam,  clan- 
desttnh. 
Clandestinidad.  /.   Clandesti- 
nidade ;    qualidade    de    ser 
í'landestino  ou  feito  clandçs- 


CLA 

finamente.  Occultatio,  secre- 
tum. 
Clandestino,  na.  adj.  Clandes- 
tino,   secreto,   occulto;  que 
se  faz  em  segredo  e  contra 
as  leis.  Clandestinns,  occitl- 
íus:  —  (bof.)    clandestino; 
diz-se  de  algumas  plantas 
que  crescem  em  sitios  som- 
brios. 
Clanga.  /.  V.  Planga,  ave. 
Clangor,   m.    (poet.)   Clani^or, 
estrondo;    som     agudo     de 
trombeta. 
Clángula./.  (zool.)  Clangula; 

especie  de  pato. 
Claoli.  m.  (p.  A.)  V.  Maíz. 
CuAOSTRA./.  (aní.)  V.  Claustra. 
Claotali.  m.  (p.  México)  Y.  Ca- 
cique. 
Claoxilox.  m.  (hof.)  Claoxylou 
(madeira    quebradiça);    ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  euphorbiaceas,  compos- 
to de  nove  esjjecies  de  ar- 
bustos de  folhas  alternas  e 
flores  em  espiga. 
Clai-atela.    /.    Vah'ula    com 
charneira    ou    gonzo    para 
abrir  c  fechar  alternativa- 
mente a  passagem  da  agua 
em  uma  bomba. 
Clapertonia.  /.  (bot.)  Claper- 
tonia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  tiliáceas. 
Cl.u'o.  m.   (p.   A.)   Casca  de 

noz. 
Claprotina,  Claí'rotixa.  _/". 
(min.)  Clai)rotina  ;  nome  de 
uma  variedade  de  phospha- 
ío  duplo  de  alumina  c  de 
magnesia. 
Claquear,  n.  Dar  estalidos, 
tocando  a  lingua  contra  o 
céu  da  boca. 
Claqueo,  m.  Estalido,  som 
agudo  que  produz  a  lingua 
ao  desunir-se  do  céu  da 
boca. 
Clara.  /.  (fam.)  Aberta;  diz- 
se  do  espaço  do  tempo  em 
que  nào  chove  durante  as 
grandes  chuvas.  Imbris  in- 
íerwisdio  :  — clara;  humor 
visco-o,  tenaz,  limpido,  que 
rodeia  a  gemma  do  ovo,  e 
a  que  os  chi  micos  dào  o  no- 
me de  albumina.  Albumen, 
albamenfum  oci:  —  panno 
ralo.  Pajtnns  rare  textus. 
A  la  clara  ó  á  las  claras 
(mod.  adv.J;  ás  claras,  ma- 
nifesta, publicamente.  Fa- 
Uim,  'manifeste. 


CLA  729 

Claraboya./.  Clarabóia;  obra 
com  vidraças  no  alto  das 
casas,  ou  janella  redonda 
ou  oval,  para  dar  entrada  á 
luz.  JEdium  lumen. 

Claraboyado,  da.  adj.  Roto, 
despedaçado. 

Claramente,  adi:  m.  Clara- 
mente; com  clareza,  de  um 
modo  claro,  manifestamente. 
Clare,  manifeste.  ' 

Clarar,  a.  (ant.)Y.  Aclarar. 

Clarea.  /.  Clarea;  bebida  de 
vinho  branco  com  mel.  Mul- 
si  genus:  —  (germ.)  dia. 

Clarear,  n.  Clarear ;  despon- 
tar o  dia,  começar  a  ama- 
nhecer. Dilucescere:  — 
(germ.)  alumiar:  —  r.  ralear- 
se, tornar-sc  ralo.  Rurescere, 
jiellncerc:  —  (fig.)  aclarar- 
se, descobrir-se,  manifestar- 
se. Se  prodere,  apparere, 
congici. 

Clarecer,  n.  V.  Amanecer:  — 
a.  esclarecer;  tornar  eviden- 
te, claro,  intelligivel. 

Clarete,  adj.  Clarete;  de  côr 
clara,  pouco  carregada;  diz- 
se  do  vinho.  Vinum  helvo- 
lum. 

Clareza./,  (ümí.j  V.  Claridad. 

Claridad,/.  Claridade;  cftcito 
da  luz,  resplandor.  Clari- 
ias,  atis:  —  claridade,  cla- 
reza; modo  de  explicar  sem 
confusão.  Perspicuitas,  atis: 
—  Uberdade,  franqueza  nas 
palavras.  Verba  libera:  — 
claridade;  entre  os  christãos 
é  uma  das  qualidades  dos 
corpos  gloriosos.  Claritas, 
atis:  —  (a7d.  fig.)  claridade, 
esplendor  do  nome  ou  da  fa- 
ma: —  de  la  vista  6  de  los 
ojos:  claridade  da  vista  ou 
dos  olhos.  Visus,  claritas,  ocu- 
lorum  acies  acutissima. 

Claridade,  /.  (ant.)  V.  Esce- 
Icncia. 

Claridat.  f.  (ant.)  V.  Clari- 
dad. 
Clariuos.  m.  pi.  (zool.)  Clari- 
dos;  genero  de  insectos  co- 
leópteros. 
Clarificación.  /.  Clarificação; 
acto  de  clarificar.  Clarita- 
tis  restitutio,  inslauratio :  — 
clarificação;  operação  pek 
qual  se  separam  de  um  li- 
quido todas  as  substancias 
que  lhe  toldavam  a  trans- 
parencia, ou  que  o  faziam 
menos   puro:  ■ —  (pharm.  e 


730 


CLA 


cidm) —  clarificação;  ojjera- 
ção  pela  qual  se  põe  claro 
um  liquido. 

Clarificadou,  ea.  s.  Clarifica- 
dor; o  que  clarifica. 

Clarificar,  a.  V.  Alumbrar, 
lítiminar:  —  clarificar,  acla- 
rar alguma  cousa.  Clarare: 
—  clarificar,  depurar,  puri- 
ficar um  liquido  por  meio  da 
clarificação.  Purgare:  — r. 
clarificar-se,  lornar-se  cla- 
ro; diz-se  dos  líquidos. 

Clarificativo,  va^  adj.  Pró- 
prio, bom  para  clarificar. 
Furganãi  'vim  hahens. 

Clarífico,  ca.  adj.  (ant.)  Bri- 
lhante, resplandecente. 

Clarífluo,  lua.  adj.  (ant.)  Que 
corre  claro  e  puro. 

Clarilla.  /.  Lexivia,  na  An- 
daluzia. Lixivia,  ce. 

Clarimextb,  Clarimante.  in. 
(ant.)  Composição  liquida 
de  que  usavam  as  mulheres 
para  tornar  branca  a  côr  do 
rosto.  Pigmenti  mulieris  ge- 
rais. 

Clarimento,  m.  (2)int.)  Claros 
de  um  quadro.  Upa-se  mais 
no  plural.  Lumina,  um. 

Clarín,  m.  Clarim;  trombeta 
de  som  agudo  e  claro,  l'ítba, 
fe :  —  clarim;  tocador  de  cla- 
rim. Tubiccn,  inis: — (comm.) 
tecido  de  linho  fiuissimo  e 
muito  claro.  Tennis  ac  vari 
Untei  genns: 

Clarinada./.  Toque  de  clarim : 
■  -i—  (fig.  favi.)  saída  ou  res- 
posta intempestiva  e  extra- 
vagante :  —  escândalo. 

Clarinado,  adj.  (br.)  Clari- 
nado; diz-se  do  animal  que 
tem  uma  campainha  de  es- 
malte differente  do  corpo. 
Animal  ciim  tvntinnabulo  in 
tcssera  gentilitia. 

Clarinata.  /.  Tocata  dç  cla- 
rins. 

Clarinero,  m.  Clarim;  tocador 
de  clarim.  Tubicen,  inis. 

Clarinete,  m.  Clarineta;  in- 
strumento musico  de  asso- 
pro, especie  de  oboé.  Tibia, 
tihicen. 

Clarinetista,  m.  (mits.)  Clari- 
neta; tocador  de  clarineta. 

Clarion,  m.  Oiz  ou  lápis  bran- 
co feito  de 'gesso  e  greda 
pkra  desenhar.  Lápis  arti- 
ficialis  albus  delineandis  ima- 
ginihus. 

Clarionea.  /.  (bot.)  Y.  Pereúa. 


CLA 

Clariosa.  /.  (germ.)  Agua. 

Clariquet.  m.  (a,))^,)  Espôcie 
de  gelea. 

Clarisa./.  Clarista;  religiosa 
de  Santa  Clara.  Ordinis  san- 
tce  Claree  monialis. 
■  Glarisia.  /.  (bot.)  Clarisia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  amenthaceas,  composto 
de  duas  especies. 

Clarisimado.  m.  Titulo  e  di- 
gnidade de  claríssimo. 

Clarísimo,  ma.  adj  e  sup.  de  Cla- 
ro. Ciarissimo;  muito  claro, 
luminoso,  fulgente.  Valdè 
clarus,  lucidus,  clurissiv.ms, 
lucidissimus :  —  ciarissimo; 
illustrissimo,  nobilissirao. 
Valde  clarus,  illustris,  no- 
hilis,  clarissimus. 

Clareia.  /.  (bot.)  Clarkia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  enoíheraceas,  composto 
de  tres  ou  quatro  especies 
pequenas  e  biennaes. 

Claro,  ra.  adj.  Claro,  lumino- 
so; que  lança  ou  transmitte 
muita  luz.  Clarus jsplendcns , 
lucidus  :  —  claro,  sonoro, 
distincto  :  -^  clarO,  puro  ; 
que  não  está  turvo:- — -cla- 
ro, transparente.  Pellucidus 
iransluciãiis :  —  cl  ai'o ;  pou- 
co espesso.  Paidò  liquidior : 

—  claro,  raro;  pouco  tapa- 
do. Earus,  a,  um:  —  claro; 
pouco  fechado  ou  carregado, 
que  se  approxima  ao  branco. 
Color  tennis,  temperatus :  — 
claro,  iutelligivel;  fácil  de 
entender:  —  claro,  evidente, 
manifesto,  incontestável. 
Certum,  cvidens:  —  claro; 
sem  rebuço,  sem  disfarce. 
Sincerum,  liberum    dictum: 

—  claro;  diz-se  do  touro  que 
accommette  sem  fazer  repa- 
ro. Aperte  ferox:  —  claro, 
sereno;  limpo  de  nuvens. 
Clarus,  serenas:  —  claro; 
diz-se  do  cavallo,  que  quan- 
do anda  aparta  os  braços, 
deitando  as  mãos  para'  fora. 
Equus  ãisjuntis  manibvs  in- 
cedens:  —  claro,  penetran- 
te, perspicaz.  -  Pcrspicax, 
acis:  —  claro,  illustre,  in- 
signe, famoso:  —  m.  V. 
Ahertttra,  ■  na  sua  segun- 
da accepção:  —  claro;  la- 
cuníi,  cspííço  branco 'que  se 
deixa  em  um  escripto  para 
se  encher  depois.  Intersti- 
tium,  intervallum :  —  (pint.) 


CLA 

c]aro;  parte  de  um  quadro 
que  se  representa  ferida  da 
luz.  Picturce  pars  clarior, 
lucidior:  —  claro,  intervallo; 
espaço  oU  intermedio  que  ha 
em  algumas  cousas:  —  cla- 
ro; aberta,  espaço  vazio  en- 
tre batalhões,  fileiras,  arvo- 
res, etc.  Litervallum,  inter- 
stitium : — (germ.)  dia  •.—adv, 
m.  claro,  claramente.  V. 
Claramente.  Claro  está;  es- 
tá claro.  Patet,  liquet.  Cla- 
ro y  oscuro  ó  claroscuro 
(pint.);  claro-escuro;  diz-se 
dos  desenhos  que  não  tccm 
mais  do  que  urna  cor  sobre 
o  campo  em  que  se  pinta;  a 
conveniente  distribuição  da 
luz  e  das  sombras  em  um 
quadro.  Picturce  adumbra- 
tio.  Abrir  claros  (mil.); 
abrir  claros  a  infantería  pa- 
ra deixar  passar  a  cavalla- 
ria  e  artilheria.  Agmen  di- 
duci.  De  claro  en  claro  (mod. 
adv.);  manifestamente,  com 
clareza.  Meter  en  claros 
(pint.) ;  dar  luz  nos  logares 
convenientes.  Lucem  p)inctu- 
rce  offundere.  Poner  en  cla- 
ro ;  ])òx  em  claro ;  explicar  o 
que  se  não  poderia  comprc- 
hender.  Paíefacere,  diluci- 
dare. Por  lo  claro  (mod. 
adv.);  por  claro,  clara,  ma- 
nifestamente. Aperte.  Ser 
una  cosa  tan  clara  ó  mas 
clara  que  el  agua,  el  sol, 
etc. ;  ser  urna  cousa  tão  cla- 
ra ou  mais  clara  que  a  agua, 
o  sol,  etc.  Luce  meridiana 
clariorem  esse.  Vamosclaros 
(fam.);  fallemos  claro,  ex- 
pliquemo-nos.  Pem  aperth 
agamus. 

Claron.  m.  Eegisto  dos  órgãos 
composto  de  quinta,  oitava 
e  terceira. 

Claror,  m.  (ant.)  Clarão,  res- 
plandor, claridade. 

Clase./.  Classe;  ordem  ou  nu- 
mero de  pessoa  do  mesmo 
grau,  qualidade  ou  emprego. 
Classis,  o r(Zo.-  — classe;  dí- 
■\-isao  de  alumnos  por  diver- 
sas aulas,  secundo  a  ordem 
de  seus  estudos.  Scliolastico- 
rum  ordo,  classis:  —  clas- 
se, aula,  sala  de  collegio:  — 
classe;  ordem  de  cousas  da 
m'esma  natureza: —f/?.  n.) 
classe;  conjuncto,  collecção 
de  ordens  ou  grupos  de  ín- 


CLA 

dividuos  dotados  de  um  cer- 
to numero  de  qualidades 
commuiis,  os  quaes  se  com- 
põem de  outros  grupos  me- 
nores, a  que  commummeote 
se  chama  ordens;  divisão 
natural  dos  seres,  sub-divi- 
sâo  em  géneros,  especies,  etc. 

Clásicamente,  adv.  m.  Classi- 
camente; de  um  modo  clás- 
sico. 

Clasicismo,  m.  Systema  ou  cor- 
po de  doutrinas  da  littera- 
tura  greco-romana.  É  pala- 
vra ha  pouco  admittida. 

Clasico,  ca.  adj.  Clássico,  ap- 
jKovado;  que  faz  auctorida- 
de,  que  merece  ser  tomado 
por  modelo.  Classicus,  a, 
um:  —  pertent;ente  ao  sys- 
tema de  doutrina  da  littera- 
tura  greco-romana. 

Clasificación./.  Classificação; 
acção  e  eifeito  de  classificar. 
Ordinatio,  ordo. 

Clasificador,  ka.  s.  Classifica- 
dor; o  que  classifica. 

Clasificamiento.  m.  (ant.)  V. 
Clasificación. 

Clasificau.  a.  Classificar;  dis- 
por; distribuir  por  classes, 
segundo  uma  certa  ordem  ou 
systema.  Ordiíiare,  ordina- 
tim  disp07iere : —  classificar; 
dar  a  alguma  cousa  a  collo- 
cação  que  lhe  corresponde 
segundo  sua  natureza  ou  es- 
pecie. 

Clástico,  ca.  adJ.  (ant.)  Frá- 
gil, quebradiço,  débil :  — 
(min.)  elástico;  diz-se  das 
rochas  que  se  formaram  dos 
restos  de  outras: — (annt.) 
elástico;  nome  das  peças  in- 
ventadas em  1822,  represen- 
tando ao  natural  as  diversas 
partes  do  corpo  humano. 

Clasto.  m.  (zool.)  Clasto;  ge- 
nero de  arachnides,  compos- 
to de  duas  especies,  que  têem 
oito  olhos  iguaes  entre  si  e 
collocados  em  duas  linhas, 
6  mandibulas  quasi  articu- 
ladas horisontalmente. 

Clastocero,  RA.  adJ.  (hot.J  Clas- 
toccro;  diz-se  das  plantas 
que  têera  as  raizes  em  for- 
ma de  fnso. 

Clastocxémido.  m.  (zool.)  Clas- 
toclmemido;  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  pcntameros, 
da  familia  dos  lamellicoí*- 
ueos,  composto  de  uma  es- 
pecie. 


CLA 

Clatráceo,  cea.  adJ.  (hot.j  Cla- 
thraceo;  parecido  com  o  ge- 
nero clathro:— /  jjZ.  clathra- 
ceas;  tribu  estabelecida  por 
Broguiart,  na  familia  dos 
cogumelos. 

Clatrakia./.  (hot.)  Clathraria; 
genero  de  plantas  fosseis,  da 
familia  das  lilaceas. 

Clatro.  m.  (Ijot.)  Clathro;  ge- 
nero de  cogumelos  da  sec- 
ção dos  gasteromycetos,  com- 
posto de  um  pequeno  nume- 
ro de  especies  globulosas, 
ocas,  e  que  contêcm  uma, 
materia  esbranquiçada,  al- 
gum tanto  farinácea  e  de 
mau  cheiro. 

Clatróideo,  dea.  adj.  (hot.) 
Clathroideo ;  parecido  com  o 
clathro :  — /.  jjI.  clathroi- 
deas ;  grupo  da  tribu  das  cla- 
thraceas  e  da  familia  dos 
cogumelos,  cujo  typo  é  o 
genero  clathro. 

Clauca.  /.  (germ.)  V.  Ganzíux. 

Claüdea./.  (bot.)  Claudea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  florideas,  composto  de 
uma  especie,  notável  por  sua 
forma,  côr  e  organisação. 

Claudia./.  Rainha  claudia;  es- 
pecie de  ameixa,  de  cor 
clara  e  muito  gostosa. 

Claudiaxo.  adj.  Claudiano; 
pcitencentc  ao  imperador 
Claudio. 

Claudicaciox. /.  (ant.)  Claudi- 
cação: acção  e  efieito  de  clau- 
dicar. 

Claudicante,  adj.  Claudican- 
te; que  coxeia.  Glaudicans, 
antis. 

Claudicar,  n.  Claudicar. V.  Co- 
jear:—  (fifj-)  claudicar;  va- 
cillar,  ser.  defeituoso,  errar 
cm  alguma  cousa.  A  recto 
declinare,  deflectere: —  clau- 
dicar, hesitar,  desviar-se. 

Claudino,  adj.  (ant.)  Y.  Clau- 
diano. 

Clauquillador.  to.  (ant.  p.  Ar.) 
Sellador  dos  caixotes  de  mer- 
cadorias na  alfandega. 

Clauquillar.  a.  (ant.  p.  Ar.) 
Sellar  os  caixotes  de  merca- 
dorias na  alfandega. 

Clausena.  /.  (hot.)  Clauseua; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  hesperideas,  compos- 
to de  nove  ou  dez  especies. 

CLAUSÉNEOjNEA.acZ/.fÒOÍ.jCIaU- 

seneo ;  i^arecido  com  o  gene- 
ro clausena :  — /.  pi.  clause- 


CLA  731 

neas;  tribu  de  plantas  da  fa- 
milia das  hesperideas,  cujo 
typo  é  o  genero  clauseua. 

Clausenita.  /.  (min.)  Clause- 
nite;  variedade  de  gibsita. 

Clausia.  /.  (hot.)  Clausia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  cruciferas  pleurorizeas 
arabideas,  composto  de  uma 
especie,  de  folhas  simples  e 
alternas  e  de  flores  purpu- 
reas. 

Clausiconco,  ca.  adj.  (zool.) 
Clausiconco;  diz-se  das  con- 
chas bivalves  unidas  exacta- 
mente uma  contra  a  outra: 
TO.  pZ.  clausiconcos;  secção 
da  ordem  dos  conchíferos 
tubub palos  uniconcos,  que 
comprehende  todos  os  que 
têem  as  duas  válvulas  uni- 
das sem  deixar  fenda  al- 
guma.,     ;    ,,,,_,J      .■,nV.JV..:lJ.^  _ 

Clausil.  a^i  ^,  (1)qU)^)  Olaueíl ; 
diz-se  do  embryão  cuja  ra- 
dícula, soldada  pelos  dois 
bordos,  contém  completa- 
mente todo  o  resto. 

Clausilia.  /.  (zool.)  Clausilia; 
genero  de  conchas  unival- 
ves,  da  familia  das  hélices, 
composto  de  nove  especies. 

Claustalia,  Claustalita.  /. 
(min.)  Claustalia  ou  claus- 
talita; seleuiuro  de  chumbo 
cobaltifero. 

Claustr.v.  /.  (ant.)  Claustra.V. 
Claustro,  na  primeira  acce- 
pçlo. 

Claustral,  culj.  Claustral ;  ap- 
plica-se.a  certas  oi-dens  re- 
ligiosas :  —  claustral ;  per- 
tencente ao  claustro,  ao  mos- 
teiro.   ,-  ,.       !. 

CLAUSTRALITELAy  1 1  OCÍ/h  i  ,  (zOOl.) 

Claustralitella;  applica-se 
ás  aranhas  que  fazem  a  teia 
em  forma  de  cellulas  ovaes. 

Claustrar,  a.  (ant.)  V.  Cercar: 
—  V.  Enclaustrar. 

Claustuero.  adj.  (ant.)  Claus- 
tral; applicava-s8  ao  que 
professava  a  vida  do  claus- 
tro. IJsava-se  também  como 
substantivo.         -r,.;.^;  .. -r-, 

Claustkico,  llo,  to.  m.  dítn. 
de  Claustro.  Claustrinho, 
claustrosiuho. 

Claustro,  m.  Claustro;  parte 
de  um  convento  em  forma 
de  galeria,  com  quatro  lados 
6  um  jardim  ou  ¡jateo  no 
meio.  Claiistrum,  perysti- 
lium:  —  claustro  pleno;  re- 


732 


CLA 


união  de  todos  os  lentes  nas 
universidades.    Academicus 
conventus :  —  (ant.)    camará 
ou  quarto :  —  claustro;  vida 
claustral.  Clmistro  materno 
(aiiat.)  V.  Útero. 
Cláusula./.  Clausula;  periodo 
que   contém    cabal   sentido 
para  sua  intelligencia.  Pe- 
riodos, i: —  clausula,  artigo, 
condiçào,  estipulação  parti- 
cular de  um  tratado,  escri- 
ptura,  etc.  Clausida,  ce. 
Clausulado,  da.  adj.  Clausu- 
lado; propo.<to,  contido  em 
clausulas  ou  artigos:  —  la- 
cónico;  diz -se  do  estylo  e 
d;is   phrases   muito  curtas. 
Coiicisa  oratio. 
Clausular,  a.  Clausular;  ter- 
minar uma  phrase,  um  pe- 
ríodo.   Feriodum   claiidere, 
finiré:  —  odj.  concernente  á 
clausula. 
Clausulilla,   ita.  /.   dim.    de 
Clausida.       Clausulasinhíi , 
clausulasita. 
Clausura.  /.  Clausura,  circui- 
to, recinto  de  uma  casa  re- 
ligiosa. Claustrum,  i: — clau- 
sula; obrigação  que  os  reli- 
giosos se  impòeni  de  nunca 
saírem  do  seu  mosteiro.  Be- 
ligiosce    clansurce    ónus:  — 
(ant.)  V.  CorríU,  logar  cer- 
cado:—  (fiff-J  clausura;  vida 
recolhida:  —  cárcere,  prisào. 
Clava.  /.   Clava;   maça,   pau 
guarnecido    de    nós,    mais 
grosso  em  baixo  que  em  ci- 
ma.   Dá-se    commummeiítc 
este  nome  á  maça  que  Her- 
cules trazia  por  aruias.  Cla- 
va, ce:  —  (/jraz.J  maça;  sym- 
Lolo  da  força  hercúlea :  — 
(naut.)  embornaes. 
Clavado,   da.     adj.   Cravado, 
guarnecido  de  pregos.  Cla- 
vatus,    clavis  insíructus:  — 
fixo,    certo.    Fixus,    cert.us. 
Venir  clavada  una  cosa  á 
otra  (fig.);  quadrar  uma  cou- 
sa com  outra,  liem  rei  con- 
venire,  quadrare:  — fbraz.) 
cravejado;  diz-se  das  ferra- 
duras quando  têem  cravos 
de  côr  distincta  do  resto  das 
peças. 
Clavador,  RA.  íí.  Cravador;  o 

que  crava. 
Clavadura.  /.  (vef.)  Encrava- 
dura;  ferida  que  se  faz  ás 
cavalgaduras  quando  se  lhes 
introduz  nos  cascos  algum 


CLA 

cravo  que  entra  na  carne. 
Ulcus  e.quinis  2_)edibus  clavo 
iiiflicfum. 
Clavajela.  /.  (zool.)  Clavagel- 
la;  genero  de  conchas  for- 
mado para  classificar  asmáis 
curiosas  que  existem  entre 
os  moUuscos  acephalos;  co- 
nheccm-se  nove  especies  fos- 
seis e  quatro  vivas. 
Clavamiento.  m.  Cravadura, 
pregad  ura;  acção  de  pregar 
ou  cra\ar. 
Clavar,  a.  Cravar,  pregar, 
fincar,  enterrar.  Fiyere:  — 
cravar,  pregar;  firmar,  se- 
gurar com  pregos.  Clavis  fi- 
gere,  affigere:  —  (fig.  fam.) 
V.  Fastidiar :  —  encravar, 
enganai-.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Fallere,  de- 
cipcre: —  ( a r¿.)  cravar;  met- 
ter  um  diamante  ou  outra 
pedra  no  engaste,  dobrando 
sobre  ella  os  dentes  ou  bor- 
dinha  para  que  fique  segu- 
ra. Auro,  argentove  gemmas 
inserere,  infigere :  —  (ant.) 
V.  Herretear:  —  (naut.)  en- 
cal har  .•  —  (mil.)  encravar ; 
introduzir  no  ouvido  das 
peças,  a  golpes  de  martello, 
o  cravador  jiassado  por  se- 
bo, daudo-lhe  depois  uma 
pancada  obliqua  para  o  que- 
brar rente  e  inutilisa-las :  — 
r.  encravar-se,  espetar-se. 

Claa-aria.  /.  (bof.)  Clavaria; 
genero  de  cogumelos  carnu- 
dos, terrestres  ou  parasiti- 
cos,  ora  em  massa  simples 
oblonga,  ora  coraliformes  e 
ramosos. 

ClavariÁceo,  ClavÁrico.  adj. 
(bot.)  Clavariaceo;  parecido 
com  o  genero  ^clavaria:  — 
f.  pi.  clavariacéas ;  familia 
de  cogumelos  que  compre- 
hende  varios  géneros,  cujo 
tjpo  é  o  genero  clavaria. 

Clavario,  m.  V.  Clavero. 

Clávatela./,  (bot.)  Clávatela; 
genero  de  algas  marinhas, 
composto  de  duas  especies, 
que  crescem  nos  penhascos 
do  norte. 

Clavatulado,  da.  adj.  (bot.) 
Claviforme ;  que  na  forma 
se  parece  com  um  cravo. 

Clavazón./.  Cravação;  ordem 
do  piegos  postos  em  alguma 
cousa.  Clavorum  ordo: — • 
cravação;  acção  de  cravar. 

Clave.  /.  (archit.)  Chave;  a  , 


CLA 

ultima  pedra  com  que  se  fe- 
cha algum  arco  ou  abobada: 
—  chave;  o  encerramento  de 
uma  abobada  de  alvenaria. 
Fornicis  umbiUcus :  —  cha- 
ve; nota  ou  explicação  que 
se  põe  em  alguns  livros  ou 
escriptos,  para  sua  intelli- 
gencia. Clavis  librorum  ar- 
canis  aperiendis:  —  (mtis.) 
clave;  signal  que  se  põe  no 
principio  da  pauta,  para  in- 
dicar o  grau  de  elevação  ou 
o  valor  das  notas  que  n'ella 
se  escrevem,  e  o  genero  da 
voz  ou  do  instrumento.  Ha 
tres  classes  de  claves:  de 
sol,  de  dó  e  de  fá.  Clavis, 
ioni  musici  nota,  signum: — 
(ant.)  clave. V.  Llave: — m. 
V.  Clavicordio : — carrilhão ; 
conjuncto  de  sinos  de  uma 
torre,  principalmente  tendo 
sido  temperados  para  forma- 
rem consonancia.  Campana- 
rum  harmonicns  concentus: 
— clave,  chave;  signal,  cara- 
cter; figura  decifratoria  de 
certo  modo  de  escrever,  por 
meio  de  caracteres  mysterio- 
sos  e  irregulares.  Index,  eis: 
— (art.)  chave;  parafuso  da 
viga  de  um  lagar,  ou  de 
uma  prensa.  Echar  la  clave 
a  la  contera  (fr.  fig.);  con- 
cluir ou  finalis:xr  algum  ne- 
gocio ou  discurso.  Finem 
operi  imponere. 

ClÁvea.  /.  (zool.)  Clavea  (ma- 
ça); genero  de  polypos,  da 
fanu'lia  dos  briozoarios,  com- 
posto de  uma  só  especie, 
chamada  pelos  naturalistas 
hydragelatíniforme. 

Clavecímbako.  5??.  (ant.)\ .  Cla- 
vicordio. 

Clavel,  m.  (Ijot.)  Craveiro;  ge- 
nero de  plantas,  da  familia 
das  car3'o[)hylladas,  tribu 
das  diantheas,  composto  de 
mais  de  cento  e  trinta  espe- 
cies, o  maior  numero  das 
quaes  cresce  na  Europa  e 
na  Asia,  algumas  na  Afri- 
ca, e  uma  ou  duas  somente 
na  America,  sendo  geral- 
mente cultivadas  nos  jar-, 
dlns  como  plantas  de  orna- 
to. Dianthus  caryopliilns :  — 
cravo;  a  flor  da  planta  cha- 
mada cravei  i"o. 

Clávela.  /.  (zool.)  Clavella 
(maça);  genero  de  anneli- 
dos,  estabelecido  para  cias- 


CLA 

sificar  A'arias  osi)Ocies  da 
familia  das  lernea?,  que  têem 
o  corpo  em  forma  de  maça : 

—  clavellà;  genei^o^^lc  crus- 
táceos, da  familia  do3  cliou- 
dracautliòs,'  comjjó^ío"  '  de 
duas  ospéisies/  ''''  '"'!'  '■'' 

Clavado- \_:'''''':''^  ■''''■''- 

Cgavelaria.'  f" ^CzGÒÍ.)  datel- 
laría ;  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  liTmenopteros,  da 
tribu  dos  tentredinos,  imme- 
diatos  aó  genero   cymbice. 

Clavelina./.  (zool.J  Clavelina; 
genero  de  molluscos,  da  or- 
dem dos  acephalos  sem  con- 
chíi,  cujo  corpo  está  susten- 
tado por  um  pedúnculo,  e  a 
capa  exterior  é  gelatinosa. 
Contém  este  genero  varias 
especies,  iudigenas  dos  ma- 
res deKamschatka,  das  cos- 
tas da  Noruega  e  do  Medi- 
terrâneo. " 

Clavelon.  m.  àtíâmí '  'de|  ^  CHa- 
vel.        V-  •' '  "    •' '  1  '■ 

Clavellina'.  '/. ' (Èói'.}' 'Cráylna ; 
flor  simples  oú  de  poucas 
follias^  pertencente  ao  cra- 
vo cominum;  também  com- 
prehencle  as  suas  distinctas 
classes,  cujas  folhas,  caules 
e  flores  sào  mais  pequenas: 

—  (j;.  ^^Ir.)  craveiro;  planta 
qu^  produz  os  cravos:  — 
(mil.)  rollía  de  estopa  tor- 
cida, com  que  se  cobre  o 
ouvido  de  um  canhão,  para 
resguardar  a  carga  de  todo 
e  qualquer  accidente. 

Clavena.  /.  (bpt.)  Clavenna-, 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  compostas,  trilwi  das 
cynareas,  que  comprehende 
duas  especies,  indigenas  das 
ilhas  Canarias.  ' 

Clayequb.  m,  (min.)  Claveque; 
l^edra,  variedade  de  crystal 
de  rocba,  em  pedaços  com- 
mummente  redondos,  que  se 
acham  em  differeutes  par- 
tes. Crystallus  mineralis: — 
strass;  composição  inventa- 
da por  Strass,  que  imita  o 
diamante. 

Clavera.  /,  Craveira;  forma 
ou  molde  em  que  se, formam 
as  cabeças  dos  pregos.  Cla- 
vorum  forma,  typus : — cra- 
veira ;  o  buraco  joor  onde  se 
introduz  o  cravo  na  ferradu- 
ra e  onde  fica  encaixada  a 
cabeça;  —  furo  por  onde  se 
93 


-GLA 

introduz  lun  i[ivçgxi.  Foramen 
cid  clavis  aptaturs—Y.  Mo- 
jonera. Usa-se  na'Estrcma- 
cTnrae  outrfts  partes:'— pon- 
teiro do  ferrador  :-^Y.  Ave- 
llanado :—(hof.  anti)  Y.Ola- 

'"■•héro,  na  aeccpçuo  de  árvore 

quô  produz  o' cravo.  ' 
Clàvéria.  /.'  Clavarila;  digni- 
dade de  clavéiro  òu  de  the- 
soureiro  nas  ordens  milita- 
res. Clavigeri  riiunus:  —  fa- 
brica onde  se  fazêin  pre- 
gos. 

Clavero,  m.  Clátario,  clíavei- 
ro;  pessoa  que  tem  em.  seu 
poder  a  chave  ou  chaves  de 
algum  logar  de  confiança. 
Claviger,  ri:-. —  clavéiro;  em 
algumas  ordens  militares  o 
cavalleiro  qité  tem'  certa  di- 
gnidade, e  a  cujo  cargo  es- 
tá a  guarda  e  defeza  do  seu 
principal  castello,  Claviger, 
ri :  —  offiôial  '([ue  faz  pregos 
eque  ds  vende :  —  (bot.)  gj- 
'  íweiro ;  genero  de  plantas, 
da  família  das  myrthaiccas, 
com]:)05to  de  uma  só  especie 
originaria  dáS  Mollucrts,  e 
transportada  ás  ilhas  africa- 
nas río  mar  das  índias,  ás 
Antilhas  e  á  Guyana.  E 
uma  arvore  de  ^^nte  e  cinco 
a  trinta'  pés  dá  altura,  co- 
berta i^or  uma  casca  bas- 
tante escura,  terminando  em 
uma  Cíípa  muito  larga  c 
pyramidal;  tem  folhas  op- 
postas,  inteiras  e  flores  ro- 
sadas, muito  aromáticas  e 
dispostas  em  corymbo.  Es- 
tas flores  antes  de  alarir, 
constituem  o  que  sé  chama 
vulgarmente  cravo  de  ca- 
beça. , 

ChAYEs.  f.  pi.  (arcliit.)  Chaves, 
fechos ;  pedras  das  jiortas  e 
janetlas,  talhadas  em  forma 
de  cunhas.    . 

Claveta.  /  (arcliit.)  f.Esta- 
quilla.  ,       •, 

Clavete.  rnSãtrint.  'de  'Clceoo": — 
Y.IÍerreU:.  "  '  '    "  '  ;' 

CLAvfeTEAR.  a.  Cravejar;  guar- 
necer ou  ornar  alguma  cou- 
sa de  pregos  de  oiro,  prata 
ou  outro  qualquer  metal. 
Clavis  mvnire,  ornare :  — 
cravejar;  metter  agulbetas 
nas  extremidades'  dos  cor- 
dões, cintos,  etc.  Clavetear 
un  navio  (fr,);  .cobrir  de 
pregos  o  forro  de  um  navio. 


CLA  733 

Clavetriío,  RA.  s.  (ant.)  Offi- 
cial  que  faz  pregos. 

Clavi-arpa.  m.  (rmts.)  Clavi- 
harpa;  instrumento  do  ge- 
nero da  harpa,  com  cordas 
de  tripa  vertícaes,  que  se 
faziam'  toeái'-  por  meio  de 
um  teclado.  Este  instrumen- 
to, inventado  em  Paris  em 
1812,  não  teve  aceitação. 

Clavi-cémbalo.  m.  (mus.)  V. 
Clavicordio. 

CLA^a-CILINDRO.    971.  (fílUS.)   Cla- 

vi-cylindpo;  instrumento  de 
teclado,  da  forma  de  um  cra- 
vo, cujo  som  era  pi'oduzido 
pela  fricção  de  um  cylindro 
de  vidro.  Foi  inventado  em 
1793.  

Clavicímbalo,  m. '  (ant.)Y.  Cla- 
vicordio.    ■    '    '''■''■    ■'"''■'; 

Clavicí PITE.  àãf,  (sòol.)  Clávi- 
cipite;  epitheto  que  se  iisa 
para  qualificar  certos  ani- 
maes  das  classes  inferiores, 
que  têem  a  cabeça  em  for- 
ma de  maça.  ' 

CLA'^^cITERIO.  m.  (rm(s.)  Glavi- 
eiterio;  especie  de  harpa 
com  cordas  de  tripas  vertí- 
caes, que  foi  itiventada  an- 
tes do  século  xvi. 

Clavicordio,  m.  (mus.)  Clavi- 
cordio, cravo;  instiaimento 
de  cordas  de  arame;  tem  te- 
clado como  o  órgão,  e  as  te- 
clas movem  os  martinetes 
ou  martclínhos,  que  ferem 
as  cordas,  jiroduzíndo  sons 
harmónicos.  OrgáMim  fidi- 
hus  a;neis.  ' 

CLAVicoRino.  culj.  (zool.)  Clavi- 
corneo;  que  tem  as  anten- 
nas  em  forma  de  maça:  — 
m.  pi.  cla^^corneos ;  família 
numerosa  de  insectos,  da 
ordem  dos  coleópteros,  divi- 
são dos  pentameròs,  que  se 
divide  em  duas  secções,  a 
primeira  consta  de  oito  trí- 
Ijus,  e  a  seg^inda  de  duas. 
As  espécies  da  primefira  sec- 
ção são  terrestres,  as  da  se- 
gunda aquáticas,  e  todas  se 
alimentam  de  materia  ani- 
mal, ao  menos  no  estado  de 
larvas. 
Clavicorno.  m.  (mus.)'  C\?.\i- 
cornc;  '  instrumentó'  de  la- 
tào,  de  sopro,  cuja  consfe-uc- 
çãó  é  similhantc  á  do  corne- 
tim,  e  cujas  dímensõfes  são 
pouco  mais  ou  menos  as  do 
figle.  Tem  tres  pistons  no 


734  CLA 

tubo  maiov,  o  qual  é  termi- 
nado por  uma  campânula 
cónica  de  grande  abertu- 
ra, e  produz  um  som  agra- 
dável, e  mais  forte  e  agudo 
que  o  do  figle. 

Clavícula.  /.  (anat.)  Clavicu- 
la; um  dos  ossos  que  consti- 
tuem o  liombro ;  ó  comprido, 
apresenta  duas  faces,  dois 
bordos  e  duas  extremidades-, 
estende-se  desde  o  sterno, 
articulando  com  a  sua  pri- 
meira peça,  até  ao  escapulo, 
com  o  qual  também  articula. 
Jinmeri  os  anferius : —  (zool.) 
clavicula;  nome  que  dão  os 
zoólogos  á  columnata  ou  eixo 
solido  das  condias  ospirae?, 
ás  puas  dos  echinodermus, 
c  á  primeira  articulação  das 
patas  anteriores  dos  insectos 
hexápodes. 

Claviculado,  da.  adj.  (bra::.) 
Claviculado;  diz-se  da  peça 
que  parece  esburacada,  de 
maneira  que  se  ve  outra  por 
meio  d'ella:  —  (òoí.J  clavi- 
culado; que  termina  em  um 
filete  ou  cirrho,  como  algu- 
■  mas  folhas:  —  (zool.)  clavi- 
culado; que  tem  claviculas: 
—  claviculado ;  qualificação 
de  algumas  conchas  unival- 
vos, cuja  abertura  é  provida 
de  laminas: — m.  pi.  clavi- 
culados; secção  de  mammi- 
feros  roedores,  que  compre- 
hende  varios  géneros. 

Clavicular,  a.  Conjurar;  in- 
vocar os  demonios  no  acto 
de  fazer,  bruxarias  ou  sorti- 
legios. E  palavra  usada  ca- 
prichosamente por  alguns 
auctorps :  —  adj.  (anat.)  cla- 
vicular; pertencente  á  cla- 
vicula. Articulación  costo- 
clavicular  (fr.);  articulação 
costo-clavicular;  u  que  exis- 
te entre  a  clavicula  e  a  pri- 
meira costella.  Articulación 
escápulo-claviculur  (fr.);  ar- 
ticulação escapulo-clavicu- 
lar;  a  que  existe  entre  a 
apophyse  acromiana  e  a  ex- 
tremidade posterior  externa 
da  clavicula. 

Claviestranal.  adj.  (anat.) 
Claviculo^-sternal ;  perten- 
cente ou  relativo  á  clavicu- 
la e  ao  sterno. 

Clavífero.  m.  (zool.)  Clavife- 
ro;  porta-maça.V.  Clavijero. 

Clavifoltado,    da.   adj.  (hot.) 


CLA 

Clavifoliado;     qualificação 
de  algumas  plantas,  cujas 
folhas  têem  a  forma  de  uma 
clava  ou  maça. 
Claviformk.  adj.  (hot.  e  zool.) 
Claviforme;    epitiicto    em- 
pregado para  qualificar  dif- 
ferentes  órgãos  dos  vegetaes 
e  de  alguns  animaes,  quan- 
do têem  a  figura  de  uma 
maça  ou  clava,  isto  é,  quan- 
do são  delgados  n'uma  ex- 
tremidade e  grossos  na  ou- 
tra. 
Clavi-humeral.      adj.     (zool.) 
Clavi-humeral;  nome  de  um 
dos  músculos  do  braço  da  rã. 
Clavija./.  Cavilha;  pedaço  de 
ferro,  ou  madeira,  comprido 
e  redondo,  do  feitio  de  um 
prego,   que   passa  'por   um 
orificio,  para  segurar  algu- 
ma cousa,  não  impedindo  o 
jogo  da  peça  que  com  ella 
se   sujeita.   Vcctis  clavifor- 
mam  referens :  —  caravelha ; 
torno  de  pau,  marfim  ou  me- 
tal  em    que  se  enrolam   e 
prendem  as  cordas  de  alguns 
instrumentos.   Finnula    or- 
gani  fidibus  circumvincien- 
dis  et  distendendis.  Ajyretar- 
le  a  uno  las  clavijas  (fr.  fig. 
fam.);    apertar   as   carave- 
Ihas  a  alguém;  embaraça-lo 
em  qualquer  discurso  ou  ar- 
gumento. Urgere,  2:)re.merc, 
constringere:  —  (archit.)  ca- 
vilha; pedaço  de  ferro  ou 
madeira,  que  se  encaixa  ;i 
maneira  de  pre^^o  na  junctu- 
ra  de  duas  peças,  para  as 
segurar :  —  {art.)      clavija ; 
dá-se  este  nome,  nos  teares 
de  velludo,  a  uma  columna 
em  que  está  collocada  a  mea- 
da, para  a  torcer  quando  se 
prepara :  —  clavija;  nos  mes- 
mos teares  a  roda  que  faz 
andar  o  colhedor :  —  maes- 
tra; cravija  mestra;  barra 
de  ferro,  em  forma  de  pi  ego 
grosso  e  redondo,  que  se  usa 
}ios  coches,  para  fixar  o  car- 
ro no  eixo  dianteiro,  c  faci- 
litar os  seus  movimentos  de 
um  lado  para  outroi  lihedoi 
claviis  princeps,    rclinacn- 
lum:  —  menor;  cravija  me- 
nor ;  nos  coches  o  prego  que 
mie  a  lança  com  os  varaes.  , 
(.  'ontra-clavija;    contra-ca 
vilha;  peça  de  ferro  ou  ma 
doira,  que  tem  a  mesma  for- 


CLA 

ma  da  cavilha,  o  que  se  in- 
troduz n'uin  orificio  d'esta 
pela  parte  opposta  á  sua  ca- 
beça, a  fim  de  que  segure 
melhor  qualquer  cousa  :  — 
(bot.)  clavijas;  genero  de 
jjlantas,  da  familia  das  mír- 
sinaceas,  que  comprehende 
sete  ou  oito  especies  de  ar- 
bustos, indígenas  da  Ame- 
rica Tropical,  e  uma  das 
quaes  se  cultiva  com  esme- 
ro na  Europa,  por  causa  do 
brilho  de  suas  flores  purpu- 
reas, amarellas  exteriormen- 
te, e  dispoátas  em  muitos  ra- 
cimos. Deu-se-lhe  este  nomo 
em  honra  do  erudito  hespa- 
nhol  Clavijo. 

Clavíjera.  /.  (bot.)  Clavigera 
(que  tem  cravos);  genero  de 
plantas,  da  familia  das  com- 
postas, tribu  das  eupatho- 
reas,  que  comjirehende  tres 
especies  de  arbustos  do  Mé- 
xico, com  folhas  alternas  e 
flores  brancas,  dispostas  em 
capítulos. 

Clavíjera.  /.  fj).  Ar-)  Boeiro ; 
abertura  praticada  nos  mu- 
ros das  hortas  para  que  en- 
tre a  agua.  Forarne7i'  aqiiis 
cxcípiendis. 

Clavijero,  m.  (zool.)  Clavige- 
ro  (çwe  tem  maça);  genero 
de  insectos  coleópteros  di- 
meros,  composto  de  duás  ef- 
pecies  que  se  encontram  na 
Suécia,  Allemanha,  Bélgica 
e  Franca,  e  vivem  sempre 
entre  as  formigas,  que  lhes 
consagram  grande  sympa- 
thia. 

Clavijero,  m.  Peca  de  madei- 
ra comprida  e  estreita,  onde 
estão  collócadas  as  crave- 
lhas dos  cravos  e  espinetas. 
Organi  clavus  jnnnalis  iii- 
structus,  (drcumrinclendis  et 
distendeiidis  fidihus. 

Clayijeta.  /.  dim.  de  Clavija. 

Clavillo,  to.  vi.  dim.  de  Cla- 
vo:— pl.  cravinhos;  cravos 
de  especiaria:  — p>^'  C<^^'Í-) 
pregueias,  pontas,  de  ferro 
fixas  nos  cavalletes  do  dia- 
pasão, que  servem  .para  dar 
direcção  ás  cordas  do  piano. 

CLA^■IÚuGANo.  m.  Clavi-orgao ; 
instrumento  muito  harmo- 
nioso, que  tem  cordas  como 
o  piano,  e  flautas  ou  cauu- 
dos  como  o  órgão.  Organvm 
fidihus  et  fistnlis  insfrvcínm. 


CLA 

Clavipalpo.  m.  (zool.)  Clavi- 
palpo   (antennas    em  forma 
de  maça);  genero  do  inse- 
ctos coleópteros  pentameros, 
da   familia   dos   laniellicor- 
ueos,  composto  de  duas  es- 
pecies,   uma   originaria    do 
Brazil,  e  a  outra  de  origem 
desconhecida :  — m.  jjí-  cla- 
vipalpos;  tribu  de  insectos 
da  ordem  dos  coleópteros  te- 
trámeros, (pie  comprehende 
cinco  generes,  cujo  princi- 
pal caracter  é  terem  as  an- 
tennas em  forma  de  maça. 
C'lavípedo,  da.  adj.  (zool.)  Cla- 
vipedo;  que  tem  qs  pés  em 
fórína  de  maça. 
Clavivkntre.  adj.  (zool.)  Cla- 
viventre;  que  tem  o  abdo- 
.   mpn  em  forma  de  maca. 
Clavo.,  |m.  jj^rego;  pedaço  de 
ferro   comprido   e   delgado, 
que  tem  cabeça  e  ponta,  (; 
(jue  serve  j)ara  pregar  em 
alguma  ])arte,  ou  para  íixar 
uma  cousa  cm  outra.  C'lavus, 
i:  —  cravo;  prego  de  ferra- 
dura: —  cravo ;    especie    de 
callo  duro,  de  figura  pyra- 
inidal,  e  que  se  cria  regu- 
larmente nos  dedos  dos  pés. 
Ckâliim,  claviis: — (med.)  me- 
cha; porção  de  fios,  que  uni- 
dos em  figura  do  cravo  se  in- 
troduzem na  ferida  para  não 
fechar.  Pauni  fila  clavi  for- 
mam referentia:  —  histéri- 
co; cravo  hystcrico;  dor  vi- 
va que  experimentam  as  mu- 
lheres que  padecem  de  ner- 
vos, e  que  se  acha  limita- 
da a  um  só  ponto  da  cabe- 
ça:—  cravo,  furúnculo;  tu- 
mor   arredondado    subcutá- 
neo,   proveniente    de    urna 
porção  v^dc    tecido    cellular 
gangrenado:  —  del  ojo;  ter- 
çol;   excrescencia    carnosa, 
que  nasce  no  olho,  na  parte 
fronteira  á  cornea  opaca:  — 
(bot.)   cravo    da    India;    a 
flor  inteira  e  apanhada  an- 
tes de  abrir,  de  uma  arvo- 
re   chamada   cravoaria   que 
se  cria  em  diñ'crentes  partes 
da  Asin,  parecida  com  o  lou- 
reiro. E  medicinal,  e  usa-se 
no   cominorclo   como   excel- 
lente    adubo.    Caryophyllus 
aromaticAis :  —  (nant.    ant.) 
timão  do  navio.  Guhernacu- 
Jum  navisf  clavus:  —  (prov.) 
%J^ç(^U€cà:'--(fi.(/.J  magua; 


CLA 

dor   aguda,  grave   cuidado 
ou  pena  que  accommette  o 
espirito.  Animi  dolor,  cerum- 
7ia:  —  (cet.)   cravo;   tumor 
que  apparece  na  quartella 
das   cavalgaduras,  entre  o 
pello    c    o    casco;    quando 
passa    de    nm    lado    a    ou- 
tro chama-se  cravo  passado. 
Tumor  j)enetrans  jumento- 
rum  suff'rajines:  —  carbún- 
culo; tumor  da  grossura  de 
urna  nnz  que  apparece  de- 
baixo da  pello  do  gado  la- 
nigero,  e  vae  augmentando 
progressivamente   de  volu- 
me até  ao  momento  da  siip- 
puração :  —  de  ala  de  mosca. 
(art.J;  prego  de  aza  de  mos- 
ca; aquello  que  tem  a  cabe- 
ça de  uma  íigui-a  simillian- 
te  á  aza  d'este  insecto.  Cla- 
vicnli qaoríim  capita  alarum 
muscK-  formam  rej'ernnt:  — 
de  chilla;  prego  belmaz;  ó 
o  prego  pequeno  quo  serve 
para    as    tábuas    delgadas. 
Clnvns  asscribus  figendis: — 
timonel;  ])i'ego  de  galiota;  o 
que  é  grande  e  grosso :  — 
trabadero;  prego  travador; 
prego    de    cabeça    redonda 
que  prende  urna  peça  a  ou- 
tra, e  se  conserva  fixo  pelo 
lado   opp(Jsto   por   meio   de 
um  paí^sador  ou   prego  pe- 
queno.   Hacer   clavo    (fr.J; 
argamassar;     fallando     da 
mistura  de  areia  e  cal,  fa- 
zer inna  argamassa  com  os 
demais    matcriaes    que    se 
empregam    na    construcção 
de  algum  edificio.  Agarrar- 
se de  un  clavo  ardiendo  (fr. 
fig.  fam.);  metter  agulhas 
por    alfinetes;    valer-so    de 
qualquer   meio  ou  recurso, 
por  perigoso  que  seja,  para 
conseguir  o  fim  que  se  pre- 
tende.  Nullam  non  moveré 
lapidem.  Arrimar  el  clavo 
(fr.);    encravar ;    metter    o 
cravo  pelo  casco  das  caval- 
gaduras, quando  so  ferram, 
até  tocar  nos  tecidos  vivos, 
de  maneira  que  as  fira  e  fa- 
ca coxear.  Equiim  clavo pun- 
gere,    dtim    affigitnr    solea. 
Arrimar  el  clavo  á  uno  (fr. 
fig.  ant.)V.  Engañarle.  Cla- 
vará un  clavo  con  la  cabeza 
(fr.  fam);  pôr  os  pés  á  pa- 
rede; diz-se  d'aquello  que  é 
muito  teimoso  ou  pertinaz. 


CLA  735 

Sententio}  tenacem  esse.  Dar 
en  el  clavo  (fr.  fig);  dar  no 
vinte;  attingir  o  ponto  que 
se  deseja.  Bem  acá  tangere. 
Dar  una  en  el  clavo  y  cien- 
to en  la  herradura  (fr.  fig. 
fam.);  dar  nma  no  cravo  e 
cem  na  ferradura;  applica- 
sc  aquellos  que  faliam  mui- 
to, mas   a  maior  parte  das 
vezes  fóra  dé  proposito.  íS'e- 
mel  sapere,  centies  decipere. 
De  clavo  pasado  (m.  adv.); 
rematadamente;  usa-se  para 
notar   aquello   que   toca   os 
extremos  de  qualquer  defei- 
to ou  vicio.  Insanabilis,  in- 
.s-anabile  ingenivm,  insana- 
bile  caput.  Também  se  ap- 
pHca  ao  que  é  claro  e  evi- 
dente, como  :   ¿s  v,na  verdad 
de  clavo  ¡casado;  é  imia  ver- 
dade evidente.  Echar  a  al- 
guno una  ese  "y  9.1a  clavo  (fr. 
fig.  fam.);   deixar    alguém 
muito   reconhecido    por    al- 
gum beneficio  que  recebeu. 
Benefifíiis  alirpiem  devincirc. 
JVb  dejar  clavo  ni  estaca  eu 
parede  (fr.);  nâo  deixar  na 
parede   prego   nem  estaca; 
levar   tudo   t(uauto   ha   em 
mna   casa.  Domam  2'>cnitus 
nudare.  No  importa  un  cla- 
vo (fr.);  não  vale  uma  pi- 
tada  tíe  tabaco;  omprega- 
se    para   mostrar    o    ¡louco 
apreço  que  se  faz  de  qual- 
quer cousa.  Pauci,  nihili  res 
liabenda.   1'or    tin  clavo  se 
2ñerde  una  herradura  (rif); 
por  um  cravo  se  perde  uma 
ferradura;    o    de.'ícuido    até 
nas  cousas  de  pouca  impor- 
tancia,   costuma    acarretar 
graves  damnos  e  prejuízos. 
Qui  sj^ernit   módica   statim 
decide}.  Remachar  el  clavo 
(fr.  fig.);  é  peor  a  emenda 
que  o  soneto;  ajuntar  a  um 
erro  outro  maior  querendo 
emenda-lo.  Errori   errarem 
addere.  Sacar  nn  clavo  con 
oiro  clavo,  6  un  clavo  saca 
otro  (fr.  fig.  fam.);  um  mal 
cura   outro.  Gravem  curam 
graviori  cura  repeliere.  Te-  » 
ner  buen  ó  mal  clavo  (fr.); 
ter  bom  ou  mau  cravo;  diz- 
se  do   açafrão  quando  está 
em  flor.  Crocum  vegetnm  aut 
exile    apimrere:  —  de    tres 
puntas  (mil.  ant.)  V.  Atjvojo. 
Clavclado,  da.  adj.  (bot.)  Cia- 


736  CLE 

vulado-,  que  se  refere  ao 
genero  clavaria :  —  m.  pi. 
clavulados;  tribu  de  cogu- 
melos, da  divisão  dos  liyme- 
nomycetos  clavados,  cujo  ty- 
po  é  o  genero  claA^aria. 

Ci^AvuLiNA.  /.  (zool.J  Clavuli- 
na 5  genero  de  conchas  pe- 
quenas e  microscópicas,  com- 
posto de  sois  especies,  qua- 
tro vivas  e  duas  fosseis. 

Cleavelandita.  /.  (min.)  V. 
Albifa. 

Clbdeobia.  /.  (zool.)  Cledeobia 
(vida  claustral);  genero  de 
insectos  lepidópteros,  da  fa- 
milia dos  nocturnos,  compos- 
to de  urnas  dez  especies  in- 
dígenas do  meio  dia  da  Eu- 
ro|)a. 

Clsdeobitos.  m.pl.  (zool.)  Cleo- 
deobitos ;  grupo  de  insectos 
lepidqpteros,  da  familia  dos 
nocturnos,  cujo  íjpo  é  o  ge- 
nero cledeobia. 

Cledípolo.  m.  (bof.)  Cledipolo; 
genero  de  plantas  marinhas, 
da  familia  das  algas,  indí- 
genas das  costas  da  Sicilia. 

Clkdomancia.  /,  Cledomancia; 
adivinhação  que  se  fazia  por 
"melo  de  chaves. 

Ci-edomáxtico,  ca.  Gclj.  Clcdo- 
maníico ;  pertencente  ou  re- 
lativo á  cledomancia. 

Cledokia.  /._  (aiit.)Y.  Cledo- 
mancia. 

Cledokismakcia.  /.  Cledonis- 
msncia;  adivinhação  por 
meio  de  palavras,  que  se 
consideravam  de  bom  ou 
mau  agouro,  segundo  as  cir- 
cumsíaucias  em  que  se  pro- 
nunciavam. 

Ci.EDOKisMO.  m.  (ant.)  Clcdo- 
nismo;  especie  de  presagio 
tirado  do  ruido  ou  do  canto 
.das  aves. 

Clbduístoíio.  m.  (zool.)  Cledris- 
íomo;  genero  de  molluscos 
acephalos,  composto  de  urna 
só  especie,  própria  dos  ma- 
res da  Sicilia. 

Cleftas.  adj.  pl.  Clephtas-, 
montanhezes  livres  da  Gre- 
cia, que  habitam  no  Olympo 
c  no  Pindó,  e  que  fazem  cor- 
rei'ias  com  mào  armada  pe- 
las terras  cultivadas  c  sub- 
mettidas  ao  dominio  dos  tur- 
eos. 

Cleftina./,  Cleplitina;  peque- 
na embarcação  turca  arma- 
da era  corso. 


OLE 

Cleidartkocace./.  (mea.)  Clei- 
darthrocace ;  exostose  que 
tem  a  sua  sede  na  articula- 
cao  cleido-sternal ;  verifica- 
se a  deslocação  debaixo  pa- 
ra cima,  sem  comprometter 
a  vida  do  enfermo,  uem  exi- 
gir a  amputação  do  osso. 

Cleidion.  m.  (hot.)  Cleidion 
(chavcsinha) :  genero  de 
plantas,  da  familia  das  eu- 
phorbiaceas,  composto  de 
uma  só  especie,  de  folhas  al- 
ternas, pecioladas  e  oblon- 
gas, que  cresce  na  ilha  de 
Java. 

Cleido-acromiaii.  adj.  (anat.) 
Cleido-acromiano;  que  se 
refere  á  clavicula  e  á  apo- 
physe  acromiana. 

Cleido-couacÓidea.  /.  (anat.) 
Cleido-coracoideai  nome  de 
uma  articulação  que  exis- 
te enlre  a  superficie  superior 
da  apophyse  coracoidea,  e  a 
inferior  da  extremidade  ex- 
terna da  clavicula.  Está  fi- 
xa j)or  meio  de  dois  liga- 
mentos, ou  antes  dois  fascí- 
culos iiganaentosos  bastante 
fortes. 

Cleido-costal.  adj.  (anat.)  Clci- 
do-costal;  que  tem  rela- 
ção com  a  clavicula  fâ  com 
a  primeira  costella :  —  m. 
claviculo-costal ;  ligamento 
que  so  dirige  desde  a  carti- 
lagens da  primeira  costella 
até  á  face  inferior  da  cla- 
vicula. Ariicuiaeion  clei- 
do-costal; articulação  clei- 
do-costal ;  articulaçào  cor- 
respondente á  classe  das  ar- 
throdias,  e  que  é  constituida 
pela  união  de  duas  facetas, 
uma  situada  na  parte  infe- 
rior da  clavicula,  e  outra 
correspondente  á  face  supe- 
rior da  extremidade  interna 
da  primeira  costella. 

Cleido-escapdlar.  adj.  (anat.) 
Cleido-escapular^  que  tem 
relação  com  a  clavicvila 
e  o  escapulo  ou  omoplata.    ' 

Cleido-Asterxal.  adj.  (anat.) 
Cleido-sternal;  que  tem  re- 
lação com  a  clavicula  e  o 
stcrno.  Arlicvlacion  cleido- 
esternal;  articulação  clei- 
do-sternal, a  que  existe  en- 
tre a  cabeça  da  clavicula 
e  a  cavidade  do  eterno. 

Cleidomançjw*  /._y.  Xíledoman- 
cia.  ..  ':■,.:'.  ■■■.[ ,  - 


CLE 

CLEiDÓTEno.  m.  (sool.)  Cleido- 
thero;  genero  de  molluscos, 
da  familia  dos  camaceos, 
composto  de  uma  só  especie 
indígena  da  Nova  Holhuida. 

Cleigastko.  m.  (zool.)  Cleigas- 
tro  (abdomejí  em  forma  de 
maça);  genero  de  insectos 
dípteros  brachoceros,  da  fa- 
milia dos  athericeros,  com- 
posto de  quinze  especies,  in- 
dígenas de  Java. 

Cleisagua. /.  (med.)  Cleisagra; 
gota  da  clavicula. 

Cleistótomo.  nn.  (bot.)  Cleis- 
totomo  (boca  voltada);  ge- 
nero de  crustáceos,  cujo  ty- 
po  é  o  cleit^totomo  dilatado, 
que  se  encontra  nos  mares 
do  Japão. 

Cleitamia.  /.  (zool.)  Cleitha- 
mia  (cellidasinha  cerrada); 
genero  de  insectos  dípteros 
brachoceros,  da  familia  dos 
athericeros,  composto  de  uma 
só  especie  ijrocedcnte  da 
Nova-Guiné.      !  - 

Clelia.  /.  (zool.)  Clelia^  gene- 
ro de  reptis  ophidios,  que  se 
diiferençam  pouco  dos  lico- 
dontes:  —  clelia;  genero  do 
insectos  dípteros,  da  familia 
dos  caliptereos,  composto  de 
quatro  especies,  tres  de 
Franca,  e  urna  da  ilha  de 
Chio. 

ClemÁteeos.  m.  pl.  (archeol.) 
Clematheros;  vasos  antigos, 
que  se  coUoeavam  nos  sc- 
pulchros. 

ClemÁtica. /.  Clemathica;  ap- 
plica-se  a  uma  das  tres  es- 
pecies da  ai'istolochia. 

CleiiÁtida.  /.  (bot.)  Clemathi- 
da;  genero  de  plantas  da 
familia  das  rainunculaceas, 
que  comprehende  mais  de 
cento  e  ^dnte  especies,  espa- 
lhadas por  todas  as  regiões 
tem.peradas  do  globo.  A  cle- 
mathida  ordinaria  é  uma 
planta  de  caules  trepadores, 
vermelhos  e  flexíveis,  folhas 
compostas  e  de  flores  brancas 
de  cheiro  mui  suave:  —  de 
las  Indias  deflores  grandes; 
clemaíhida  das  Indias  de 
flores  gra,ndes;  formoso  ar- 
busto, de  folhas  inodoras  e 
acompanhadas  de  bractheas 
da  figura  de  coração,  agu- 
das na  base  do  seu  pedún- 
culo:—  de  los  Alpes;  cle- 
mathida  dos  Alpes;  arbusto 


CLE 

que  se  diôerença  das  clema- 
thidas  propriamente  ditas 
no  Cíilix,  e  no  numero  das 
pétalas.      ::    ■       ■      ; 

Clematídbo,  ■ '  íÓeía!.'  '  «cd;, ' '  (bot.) 
Clemathidco;  cpie  se  parece 
com  o  genero  clemathida : 
— -m.  pl.  clemathideas ;  tribu 
de  plantas,  da  'familia  das 
rainunculaceas,  ciijo  typo  é 
u  genero  clematliida. 

Clemencia.  /.  Clemencia;  vir- 
tude que  modera  o  rigor  da 
justiça.  Clementia,  ce  •  — cle- 
mencia, piedade,  misericor- 
dia; compaixão  do  superior 
para  com  o'inferior.  Clemen- 
tia, ce. 

Clemente,  adj.  Clemente;  que 
tem  clemencia.  Clemens,  en- 
tis. 

Clementemente,  adv.  m.  Cle- 
mentemente; com  clemen- 
cia. Clemente}-. 

Clementina.  /.  Clementina; 
cjualquer  das  disposições  de 
que  se  compõe  acollecçào  do 
direito  canónico,  chamada 
Clementina.  C'/e??ien¿/«fico/i- 
stibdio:  —  pl.  decretaes  clc- 
mcntinas;  uma  das  coUec- 
çòes  do  direito  canónico,  pu- 
blicada pelo  ]5apa  JoíioXXII 
no  anno  de  1317.  Chama-se 
assim,  porque  todas  as  dispo- 
sições de  que  se  compõe  fo- 
ram redigidas  j^or  Clemen- 
te V.  Ciémentince  còlistitidio- 
nes.         ■ 

Clementísimo,  ma.  adj.  snp.  de 
Clemente.  Clementissimo. 
Cle/inentissimus,  a,  um. 

Clemesí,  Clemesin,  Clemesino, 
A.  adj.  (lint.)  V.  Caremsí. 

Clena.  /.  (ant.)  Cieña;  vesti- 
menta interior,  que  usavam 
os  romanos  debaixo  da  tú- 
nica, mais  larga  que  a  chla- 
mide,  aindaque  da  mesma 
forma, 

Clenáceo,  cea.  adj.  (bot.)  Cle- 
naceo;  diz-se  das  plantas 
que  têem  a  capsula  envolvi- 
da em  um  involucro  bastan- 
te grosso :  — /.  pl.  clena- 
ceas;  familia  de  plantas  di- 
cotyledoneas  polypctalas 
hypogineas,  que  comprelien- 
de  varias  especies  de  an-o- 
res  trepadoras  de  Madagás- 
car. .' 

Clenia.  /.  (zobl.)  Clenia;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 


CLE 

carabicos,  que  comprehende 
muitas  especie  espalhadas 
por  todo  o  globo. 

Cleobianos.  adj.  pl.  (reí.)  Cleo- 
biauos;  individuos  de  uma 
seita  religiosa  que  appare- 
cen  no  primeiro  século  da 
Igreja,  e  que  se  extiugiiiu 
em  pouco  tempo.  Pregava  a 
auctoridade  dos  prophetas, 
a  omnipotencia  de  Deus,  a 
resurreiçào,  e  atíribuia  aos 
anjos  a  creaeão  do  mundo. 

Cleoiíllia.  /.  (bot.)  Cleobulia; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  com- 
posto de  uma  só  especie^  in- 
dígena do  Brazil. 

Cleúcero.  m.  (zool.)  Cleocero 
(corno  estreito);  genero  de 
insectos  lepidópteros  noctur- 
nos, composto  de  duas  espe- 
cies, que  se  encontram  em 
quasi  toda  a  Europa,  es- 
pecialmente no  norte  da 
França. 

CleodePvO.  *rí.  (zool.)  Cleodero 
(coU&  estreito);  genei'o  de 
insectos  coleópteros  da  fa- 
milia dos  curculiónidos,  com- 
posto de  tres  especies,  urna 
indígena  do  Brazil  e  duas 
do  México. 

Cleodoro.  m.  (xool.)  Cleodoro; 
genero  de  molluscos  thero- 
podes,  providos  de  duas  azas, 
e  envoltos  n'uma  concha 
transparente  como  o  vidro. 
Appavecem  todas  as  noites 
á  superficie  dos  mares  nas 
regiões  temperadas. 

Cleoi'ano.  m.  (zool.)  Cleopha- 
no;  genero  de  insectos  lepi- 
dópteros, da  familia  dos  no- 
cturno?, composto  de  treze 
especies,  indígenas  pela 
maíor  parte  do  meio  dia  da 
Europa. 

Cleógono.  m.  (zool.)  Cleogono 
(extremidades  fracas);  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  pentameros, 
familia  dos  curculiónidos, 
composto  de  duas  especies 
indígenas,  uma  de  Cayenna 
e  outra  do  Brazil. 

Cleójeso.  to.  (zool.)  Cleogeno; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  da  familia 
dos  nocturnos  e  da  tribu  dos 
phanelitos,  que  comprehen- 
de quatro  especies,  que  se 
encontram  geralmente  nos 
montes  elevados. 


CLE 


737 


Cleomedes.  /.  (astrol.)  Clco- 
medes;  urna  das  niaüchas 
da  lua. 

Cleomela.  /.  (bot.)  Cleomel- 
la;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  caparideas,  tribu 
das  cleomeas,  que  somente 
contém  uma  especie  indígena 
do  México  e  da  America  do 
Norte. 

CleOmeo,  a.  adj.  (bot.)  Cleo- 
meo;  relativo  ou  similhante 
ao  genero  cleomo: — /.  x>^- 
chleomeas;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  das  capari- 
deas, cujo  typo  é  o  genero 
cleomo. 

Cleomo.  m.  (Ijot.)  Cleomo;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  caparideas,  typo  da  tribu 
das  cleomeas,  que  contém 
umas  cem  especies,  quasi  to- 
das exóticas,  herbáceas,  an- 
nuaes,  notáveis  pelas  suas 
formosas  flores,  algumas 
cultivadas  nos  jardins  para 
ornato. 

Cleoxlv.  /.  (bot.)  Cleonia;  ge- 
nero de  plantas  da  fami- 
lia das  labiadas,  composto 
de  urna  so  especie  annual, 
herbácea,  que  se  encontra 
nas  praias  occidentaes  do 
Mediterráneo. 

Cleónido.  m.  (zool.)  V.  Cleono: 
—  pl.  cleonidos;  grupo  de 
insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros tetrámeros,  fami- 
lia dos  curculiónidos,  cujo 
typo  é  o  genero  cleono. 

CLEÓNrjio,  m.  (zool.)  Cleoni- 
nio;  genero  de  insectos,  da 
ordem  dos  hymenopteros  c 
da  tribu  dos  calcideos. 

Cleonitos.  m.  pl.  (zool.)  Cleoni- 
tos;  tribu  de  insectos  que 
contém  varios  géneros,  e  cu- 
jos  caracteres  communs  são 
o  terein  os  sulcos  antenna- 
rios  debaixo  dos  olhos,  cur- 
vos ou  oblíquos,  e  a  cabeça 
comprida,  grossa  e  ordina- 
riamente cylindrica. 

Cleono.  m.  (zool.)  Cleono;  ge- 
nero de  insectos,  da  ordem 
dos  coleópteros  tetrámeros 
e  da  familia  dos  curculióni- 
dos, composto  de  umas  cem 
especies,  que  se  encontram 
na  Europa,  Asia  e  Añica. 

Cleopo.  m.  (zool.)  Cleopo  (pé 
encerrado);  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  coleó- 
pteros  tetrámeros,   familia 


738  CLE 

dos  curculiónidos,  e  que  não 
é  admittido  por  alguns  na- 
turalistas. 

Cleoro.  m.  (zool.)  Cicero;  ge- 
nero de  insectos  lepidópte- 
ros, da  familia  dos  noctur- 
nos, composto  de  seis  espe- 
cies, que  alguns  collocam  no 
genero  boaraiia. 

Cleosiuo.  vi.  (zool.)  Cloociro; 
genero  de  insectos,  da  or- 
dem dos  lepidópteros,  da  fa- 
milia dos  diurnos  e  da  tribu 
dos  licenidos,  pouco  conhe- 
cido e  ainda  nao  dcseripto. 

Clei'idolo.  m.  (bot.J  Clejjido- 
lo;  genero  de  plantas  maii- 
timas. 

Clepsidra.  /.  (phys.)  Clepsy- 
dra-,  apparclho  inventado, 
segundo  se  ere,  pelos  egy- 
pcios,  para  medir  o  tenipo 
por  meio  da  queda  de  certa 
quantidade  de  agua  em  um 
vaso  de  forma  determinada: 
—  ampulheta;  relógio  de 
ateia:  —  clepsydra;  nome 
de  militas  machinas  hydrau- 
licas  entre  os  antigos :  — 
de  dcsipo;  clepsydra  de  cte- 
sypo;  clepsydra  notável  pelo 
engenho  que  [)residia  á  sua 
construcçào.  Representa  uma 
matrona,  cujos  olhos  deitam 
gotas  de  agua  similhantc  a 
lagrimas,  c  que  exprimem  o 
desgosto  pelos  instantes  que 
se  peideu).  Esta  agua  vae 
parar  a  um  deposito  verti- 
cal, em  cuja  supcrñcie  ha 
lima  figura  que  vae  elevan- 
do-se,  e  marca  com  um  ¡jon- 
teiro  o  tempo  que  p;issa. 

Clepsina.  /.  (zool.)'  Ciepsina 
(occulto);  genero  de  anneli- 
dos  da  familia  das  feangue- 
sugas,  cujas-  especies  se  en- 
contram na  agua  docç. 

Cléptico.  m.  (zooL)  Cleptico 
(indinado  a  roubar);  gene- 
ro de  peixes  da  familia  dos 
labroides,  de  focinho  simi- 
lhantc aum  cravo,  cuja  pon- 
tk  é  formada  pelas  apophy- 
ses  ascendentes  do  osso  iíi- 
termaxillar.  Existe  somente 
uma  especie  d' este  genero, 
indígena  do  mar  das  Anti- 
lhas. 

Cleptioso,  sa.  adj.  (zool.)  Cle- 
ptioso;  relativo  ou  similhan- 
tc ao  cleopto:  —  ?íz.  ^j/.  cle- 
ptiosos;  familia  de  insectos 
da   ordem  dos  hymcnopte- 


CLE 

ros,  cujo  typo  é  o  genero 
clepto. 

Clepto.  m.  (zool)  Clepto  (la- 
drão);  genero  de  insectos, 
da  ordem  dos  hymenopteros, 
tribu  dos  erysidios  cujas  es- 
pecies, como  todas  as  da 
mesma  tribu,  contéem  inse- 
ctos de  cores  brilhantes,  e 
(jue  se  encontram  em  quasi 
toda  a  Europa. 

Clerecía.  /.  Clerezia;  o  con- 
junctodepes-oasecclcsiasti- 
cas,  que  compõem  o  clero. V. 
Clero.  Clcnis,  cedeaiasticns 
ordo : —  clerezia;  numero  de 
clérigos,  que  concorrem  de 
sobrepelliz^s.íis  funcçõcs  da 
igreja. ,  ül^ricqrum  conyrcs- 

.S'i/S. 

Clericado.  m.  (ant.)  V.  Cleri- 
caLo. 

Clerical,  adj.  Clerical;  per- 
tencente ao  clérigo.  Cleri- 
çalis,  ih\ 

Cl'pricalmente.  adc.  Clerical- 
mente;  com  a  regra,  ou  se- 
gundo os  costumes  do  clero. 
Clericali  ritu. 

Clericato,  m.  Cípricato;  esta- 
do, categoria  ou  dignidade 
do  clero.  Clericatus,  vs:  — 
de  cámara;  clericato  de  cá- 
mara; emprego  honorifico 
no  palacio  do  papa.  Camera; 
apostolietv  dericalua. 

Cleíucatuka.  /'.  Clcricíito;  es- 
tado, dignidade  clerical.  Cle- 
rieuttis,  WÒ-.  Derechos,  jvici- 
lejios  de  clericatura  (fr.J; 
direitos,  privilegios  de  cleri- 
cato; certo  estipendio  que  se 
paga  em  alguns  tribunaes 
ccclesiasticos,  e  certas  consi- 
derações, iícnçòes  ou  immu- 
nidadçs, , ;C(üp  es,ljçs,^  disfru- 
ctam.    ''"''('    I  ;,  ; 

Clericía.  /.  '(anf)"Li\ttcviitm-,\, 
saber:  —  corpo  de  litteratos. 

Clérico.  (ant.)  V.  Cleric/o. 

Clékido,  a.  adj.  (zool.)  Clerido; 
relativo  ou  similhante  ao  ge- 
nero cleron:  —  s.  pl.  cleri- 
dos;  familia  de  insectos,  da 
ordem  dos  coleópteros,  cujo 
typo  é  o  genero  cieron,  e  que 
corresponde  á  tribu  dos  ele- 
roneos  de  Latreille. 

Clerigalla.  /.  (fam)  Ap))lica- 
se  aos  clérigos  pouco  recom- 
mendaveis  por  suas  vh'tudes 
ou  lettras. 

Clérigo,  m.  Clérigo;  aquel- 
le,  que  se  consagra  ao  ser- 


CLE 

viço  e  culto  divino;  dá-se 
geralmente  este  nome  aquel- 
Íes  que  têein  recebido  algu- 
ma ordem,  maior  ou  menor, 
ou  pelo. menos  a  primeira 
tonsura.  Clericus,  i: — (ant.) 
letrado,  douto : —  de  cámara ; 
clérigo  de  camará;  aiiuellc 
que  obtém  algum  dos  em- 
pregos, denominados  cleri- 
catos de  camará.  Carneree 
ajjosíolicte  dericiis,  ¿c  cuhi- 
cnlo  pontijicio :  —  (Z.e  corona  ; 
clérigo  tonsurado;  aquel Ic 
que  tem  somente  a  primeira 
tousura.  Clericus  prima  ton- 
sura initiains:  ~,  de  mayo- 
res;, clérigo  de  orde^ns  sa- 
cras; aquel !e  que  tem  as  tres 
ordens  sacras,  ou  alguma 
d'ellas: — de  menores;  clé- 
rigo de  ordens  incnores ; 
aquelle  que  somente  tem  as 
quatro  ordens  menores,  ou 
alguma  d'ellas.  Clericiis  mi- 
noribus  ordiuibiis  initiatus : 
,  —de  misa;  presbytero,  sa- 
cerdote, ¿¡aeerdos,  preslyy- 
ter ;—  ãçjnisa  y  olla;  padre 
de  réquiem;  prçsbytero  se- 
cular, que  uào  estudou  mais 
do  que  o  indispensável  para 
23oder  ordenar- se.  Sacerdos 
nec  docfrin.a  nec  muñere  or- 
ncdus.Clerirjos  menores;  clé- 
rigos menores;  ordem  de  clé- 
rigos regulares,  estabelecida 
em  Nápoles  cm  1533.  Cleri- 
corum  minorum  ordo. 

Cleriguezca. /.  (fain)Y.  Clc- 
rigcdla. 

Cleriguillo.  m.f.  dim.  de  Clé- 
rigo. Clerigosinho. 

Clerizón,  m.  Menino  de  coro 
em  algumas  eathedraes.  Cle- 
ricoruhi  chori  minister :  — 
(ant)  V.  Clerizonte. 

Clerizonte,  hi.  Acolyího,  sa- 
cristão; aquella  que  usa  de 
hábitos  clericaes  sem  estar 
ordenado.  Clericuin  agens: — 
clérigo  relaxado  ç  fanático, 
e  também  aquelle  que  se 
apresenta  mal  vestido,  e 
que,  tem  maueiras  incivls. 
rannoçp,^  .  clericus ^ -^  inur- 
banus.  .,   ;  ,, ,;,     ,  f... 

Clermoncia.  /.  (bot)  V.  Cler- 
montia. 

Clermontia.  /.  (boi)  Clermon- 
tia;  genero  de  plantas,  da 
familia  das  lobeliaceas,  que 
comprehende  tres ,  especies 
de  arbustos,  ou  arvores  la- 


CLE 

ctoscentop,  indigenas  das 
ilhas  de  Sandwich. 

Clkiío.  m.  Clero;  a  parte  do 
povo  ehristâo  que  se  dedica 
ao  culto  divino  e  serviço  do 
altar,  ¡Dor  meio  das  ordens 
sacras  ou  menores,  ou  por 
se  terem  ligado  com  votos 
a  alguma  ordem  religiosa: 
—  regular;  clero  regular;  ó 
aquelle  que  se  liga  pelos 
tres  votos  solemnes,  com- 
muns  a  todas  as  ordens  re- 
ligiosas, pobreza,  obediencia 
e  castidade:  —  seailar;  cle- 
ro secular;  aquelje  que  nao 
faz  os  votos  solemnes.  Quan- 
do se  diz  clero,  cntendc-sc 
por  antonomasia  o  secular. 
Clerus,  i. 

Ci.KRODEXDEO.  m.  (hot.)  Clcro- 
dendro  (árvore,  feliz) :  gene- 
ro de  plantas,  da  familia  das 
verbenáceas,  tribu  das  lan- 
thaneas,  composto  de  umas 
quarenta  especies  de  arvo- 
res ÜÜ  arbustos  espalhadas 
com  abundancia  pelas  re- 
giões intertropicaes  do  an- 
tigo cotitinente. 

Cleromatícia.  /.  Clcromancia; 
adivinhação  por  meio  de  da- 
dos. 

( 'leromaxticamknte.  acZy.  Cle- 
romanriçamentè;  pbf  meio 
da  cleroniancia.,  '  "''  "'  -; 

Cr.KROMÁNTico,  CA.  «(Tf.  Cípro- 
inantico;  que  pertence  ;'i  cle- 
roniancia: —  .<.-.  cleromanti- 
co;  a  pessoa  que  exerce  a 
cleromancia. 

Clerox.  m.  (zool.)  Clerao;  ge- 
nero de  insectos,  da  ordem 
dos  coleópteros,  typo  da  fa- 
milia dos  clcridos,  eujas  iar- 
A'as  devorara  as  das  abelhas; 
consta  de  muitas  especies, 
próprias  todas  do  antigo 
continente,  c  encontram-se 
geralmente  uas  flores. 

Ci.ERONio,  A.  aãj.  (zool.)  Clero- 
nio;  parecido  com  o  genero 
cleron:— TO.  ^j/.  cleronios; 
tribu  de  insecto?,  da  ordem 
dos  coleópteros  pentamCros, 
familia  dos  serrieorneos  e 
r^ecçào  dos  malacodermos, 
,  cujo  typo  é  o  genero  cleron. 

Ci.EROxoMiA.  /.  [ant.)  Clerono- 
mia;  divisão  de  bens  pela; 
sorte. 

C1.ERÓXOM0.  K!.  (zool.)  Clcro- 
uomo  (herdeiro) ;  sub-gene- 
ro  de  insectos,  da  ordem  dos 


CLI 

coleópteros,  secção  dos  pcn- 
tameros,  que  tem  somente 
uma  especie,  indígena  do 
Me.xico. 

Cleroto.  VI.  (zool.)  Cleroto 
(fortuna);  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleópte- 
ros, secção  dos  pentameros 
e  familia  dos  lamellicorneos, 
que  contem  somente  uma 
esiiecie  separada  do  genero 
macronoto. 

Clervilio.  m.  (zool.)  Clervi- 
lio;  genero  de-insectosj  da 
ordem  dos  dípteros,  que  con- 
tém apenas  uma  especie 
muito  rara,  encontrada  uma 
sí)  vez  nas  coUinas  calcáreas 
do  cantão  de  S.  .Salvador, 
na  Suis^a.  - 

Cleto.  m.  (zool.)  Cleto  (que  tem 
collar);  genero  de  insectos, 
da  ordem  dos  coleópteros,  di- 
visais dos  pentameros,  fami- 
lia dos  lamellicorneos,  que 
contém  duas  especies  indi- 
genas de  Colombia. 

Cletra./.  (hot.)  Clcthra  (claii- 
snra);  genero  de  plantas, 
da  familia  das  ericáceas,  que 
contém  umas  doze  es|)ecies 
de  arvores  ou  arbustos  da 
America  boreal  e  intertro- 
pical, algumas  das  qu;ies  são 
cultivadas  nos  jardins  da 
Europa  pela  formosura  de 
suas  flores. 

Cletrita.  /.  (liof.)  V.  Alnita : 
—  (mia.)  clethrita;  carbona- 
to de  cal  que  imita  a  ma- 
deira do  amieiro. 

Cr.EYERA. /.  (hot.)  Cle3'era;  ge- 
nero de  plantas,  da  fiímilia 
das  ternstremiaceas,  cujas 
especies  são  arbustos  sem- 
pre verdes,  indigenas,  da 
Asia  tropical,  do  Nepal  c 
do  Japão. 

Cliaxtó.  m.  (bot.)  Cliantho  (flor 
gloriosa);  genero  de  plan- 
tas, da  familia  das  legumi- 
nosas, que  comprehende  so- 
mente  uma  especie  de  ar- 
bustos, indigenas  da  Xova 
Zelandia,  e  que  se  cultivam 
em  algumas  estufas  dos  jar- 
dins da  Europa. 

Clibadio.  7)2.  (bot.)  Clibadio; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  compostas,  tribu  das 
senecionideas,  cujas  especies 
são  arbustos  indigenas  da 
America  tropical. 

Olíbano,  m.  (ant.)  Clibano :  pe- 


CLI  739 

queno  forno  portátil,  de  fer- 
ro üu  de  barro. 

Clic,  to.  Clic;  sabre  turco,  mui- 
to comprido  e  curvo. 

Clic-clac.  (iiiterj.  fam.)  Clic- 
clac;  som  que  imita  o  es- 
talo do  chicote. 

Clicia.  /.  (poet.)  V.  Girasol. 

Clicuarto.  m.  (min.)  Cliquar- 
to;  pedra  franceza  de  can- 
taria, muito  estimada,  e  que 
começa  a  tornar-se  muito 
rara. 

Clida./.  (mech.)  Clida;  machi- 
na, empregada  na  idade  me- 
dia, para  arrojar  pedras  a 
grandes  distancia. 

CuDAXTo.  m.  (hot.)  Clidantho 
(Jior  de  ornato);  genero  de 
plantas,  da.  familia  das  ama- 
ryllideas,  cujas  especies  são 
herbáceas,  indigenas  de  Chi- 
li,  e  notáveis  polas  suas  flo- 
res grandes  e  amarellas. 

Clidemia.  /.  (hot.)  Clidemia; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  melastomaceas,  tribu 
das  micunieas,  cujas  espe- 
cies sao  arbustos  indigenas 
da  America  meridional,  al- 
gumas das  quaes  dcscriptas 
com  o  nome  melastomo. 

Ci.iDiA. /.  (zool.)  Clidia;  gene- 
ro de  insectos,  da  ordem  dos 
lejiidopteros,  familia  dos  no- 
cturnos, cuja  única  especie 
se  encontra  na  Austria,  e 
no  meio  dia  de  França. 

C1.1DIC0.  m.  (zool.)  Clidico;  ge- 
nero de  insectos,  da  ordem 
dos  coleópteros  pentame- 
ros, familia  dos  clavicorneos, 
fundado  em  uma  só  especie 
originaria  da  ilha  de  Java. 

Cliente,  s.  Cliente;  aquelle 
que  está  debai.\o  da  protec- 
ção ou  tutela  de  outrem : 
■ — cliente;  aquelle  que  en- 
carrega a  defeza  de  qual- 
quer causa  a  um  advogado. 
(Jiieiis,  tis : — (ant.)  cliente; 
estrangeiro  ou  fugitivo,  que 
se  acolhia  á  prorecção  de  um 
cidadão  romano,  e  estava 
por  isso  obrigado  a  prestar- 
Ihe  certos  serviços. 

Clientela./.  Clientela;  nume- 
ro de  clientes,  de  constituin- 
tes, fallando  de  um  advoga- 
do : —  clientela;  protecção, 
amparo  com  que  os  fortes 
e  poderosos  patrocinam  os 
mais  fracos  que  a  elles  se 
acolhem.  Clientela^  ce. 


740 


CLI 


Cli¿ntulo,  la.  s.  V.  Cliente. 
Clientuhis,  a,  iim. 

Cliffordia.  /.  (bot.)  Cliífordia; 
genero  de  plaiitíis,  da  fami- 
lia das  rosáceas,  formado 
em  honra  do  botánico  Clif- 
ford,  e  compcsto  de  trinta 
especies,  indigcuas  do  Cabo 
da  Boa  Esperança. 

Clima,  m.  Clima;  espaço  de 
terra  comprehendido  entre 
dois  circuios  parallelos  ao 
Equador,  nos  quaes  é  diffe- 
rente  a  duração  do  dia  maior 
do  anno.  Clima,  ce:  —  cli- 
.  ma ;  temperatura  atmosphe- 
rica  de  um  paiz.  Na  sua  ac- 
cepçâo  mais  lata  abrange 
todas  as  modificações  atmos- 
phericas  que  nos  aftcctam 
de  um  modo  sensível.  Cedi 
temperies. 

Climace.  m.  Climax;  figura  de 
rhetorica,  elevação  e  desci- 
da gradual  do  pensamento 
no  discurso. 

Climacio.  m.  (bot.)  Climacio 
(escala  pequena);  genero  de 
plantas,  da  fiímilia  dos  mus- 
gos pleurocarpicos  diplope- 
ristomeos,  composto  de  tres 
especies  que  crescem  nos 
logares  húmidos  da  Europa, 
da  America  meridional  e  da 
Nova  Hollanda. 

Climatéricame>;te.  adv.  De  um 
modo  climatérico. 

Climatérico,  ca.  adj.  Climaté- 
rico; pertencente  ao  clima. 
Climatéricas,  a,  um :  —  cli- 
ma-terico;  diz-sc  do  anno  ti- 
do supersticiosamente  por 
aziago,  por  concorrerem  n' el- 
le certos  números.  Climate- 
ricus,  a,  um:  —  (fif¡-)  clima- 
térico, doentio,  perigoso;  ap- 
plica-se  ao  tempo  em  que  ha 
propensão  para  contraliir  en- 
fermidades, ou  que  se  apre- 
senta mais  ou  menos  cala- 
mitoso por  alguma  circum- 
stancia.  Climatericns,  a,  um. 
Justar  climatérico  alguno  (fr. 
fam.);  estar  alguém  de  mau 
humor,  enfadado,  e  não  re- 
ceber bem  aquillo  que  se 
lhe  diz  ou  observa.  Acri  esse 
animo,  mgre  ferre. 

CliíiÁtico,  a.  a¿;.  Volúvel,  in- 
constante, variável. 

Climatolojía.  /.  Climatologia; 
tratado  dos  climas,  e  dosphe- 
nomenos  concernentes  a  um 
paiz  e  á  sua  latitude :  —  cli- 


CLI 

inatologia;  estudo  das  pro- 
Ijriedades  dos  climíis  nas 
suas  relações  com  o  homem 
no  estado  de  saúde,  d'onde 
a  medicina  deduz  consequên- 
cias de  grande  utilidade  pa- 
ra a  cura  das  doenças. 

Climatolójico,  ,ca.  adj.  Clima- 
tológico; que  pertence  á  cli- 
matologia :  —  (rh et.)  el ima- 
tologico ;  diz-se  da  gradação 
de  jDcnsamentos,  apresenta- 
dos em  progressão  ascenden- 
te ou  descendente,  de  ma- 
neira que  cada  um  d'ellcs 
signifique  alguma  cousa 
mais  ou  alguma  cousa  me- 
nos do  que  aquelle  que  o 
precede,  conforme  for  a  gra- 
dação. 

Climena. /.  (bot.)  Climena;  ge- 
nero de  plantas  similhantes 
ao  tártago  nos  seus  caules, 
flores  e  fructos: — (zooI.)c\y- 
mena;  genero  de  annelidos 
chetopodes,  do  qual  se  co- 
nhecem poucas  especies,  to- 
das marinhas  e  de  organi- 
saçâo  bastante  notável. 

Climeno.  m.  (bot.)  Androsem.o, 
planta. 

Clin.  /.  V.  Crin.  Tenerse  a  las 
clines  (fr.  fig.  fam.);  ter-se 
nas  suas  tamanquinhas;  fa- 
zer todos  os  esforços  possi- 
veis  para  não  descair  da  sua 
posição.  Dignitatem  suam 
diUgenter  íueri. 

Clinandro.  m.  (bot.)  Clinandro ; 
cavidade  situada  no  vérti- 
ce do  gynostenjo  de  cei'tas 
orchideas,  no  vértice  do 
¡pedúnculo  das  quaes,  mais 
ou  menos  discoideo,  brotam 
muitas  flores  sesseis. 

Clínica./,  (med.)  Clinica;  par- 
te da  medicina  que  ensina 
a  observar  c  curar  as  en- 
fermidades á  cabeceira  dos 
enfermos:  —  clinica;  casa 
ou  enfermaria  destinada  nos 
hospitaes  para  estudar  esta 
parte  pratica  da  medicina: 
denomina-se  clinica  medica 
ou  cirúrgica,  segundo  as  af- 
fecções  dos  enfermos  que 
n'ella  existem,  cuja  cura  de- 
penda da  medicina  ou  da 
cirurgia. 

Clínico,  ca.  ad.j.  Clinico;  que 
pertence  á  oiinica ;  —  (reí.) 
clinico;  npme  que  dão  os 
theologos  áquelle  que  rece- 
be o  baptismo  na  cama  em 


CLI 

alguma    enfermidade   jieri- 
gosa. 

Clino.  m.  (::ool)  Clino  (leito); 
genero  de  peixes,  da  familia 
dos  biennoides,  caracterisa- 
do  pelo  seu  eolio  comprimi- 
do, prolongado  e  coberto  de 
grandes  escamas.  A  maior 
parte  das  suas  especies  en- 
contram-se  nas  immediações 
do  Cabo  da  Boa  Esperança. 

Clinocefalos.to.^jí.  (zool.)C\j- 
nocephalos  (cabeça  inclina' 
da);  familia  de  insectos  co- 
leópteros heteromeros,  cujas 
especies  são  quasi  todas  ca- 
racterisadas  por  terem  a  ca- 
beça recolhida  até  quasi  ao 
nivel  dos  olhos,  no  protho- 
rax. 

Clinócero.  m.  (zool.)  CHnocero 
(corno  inclinado) ;  genero  de 
insectos  dipteros,  da  familia  ^ 
dos  brachystomos,  composto 
de  uma  só  especie  indigena 
de  AUemanha. 

Clinoédrico,  ca.  adj.  (min.) 
Clinoedrico;  diz-se  das  ro- 
chas crystallinas,  cujos  pla- 
nos coordenados  não  são 
perpendiculares  entre  si. 

Clinoidea.  arlj.  (anat.)  Clinoi- 
de;  qualificação  de  certas 
apophyses,  comparadas  pela 
sua  figura  ás  columnas  de 
um  leito.  Apófisis  cUnoideas 
anteriores  yposteriores;  apo- 
physes cünoides  anteriores 
e  posteriores;  nome  de  qua- 
tro apophyses  que  existem 
na  face  superior  do  corpo 
do  sphenoide,  as  quaes  cir- 
cumscrevem  uma  pequena 
fossa,  onde  descansa  a  glán- 
dula pineal. 

Clinométrico,  ca.  adj.  (math.) 
Clinometrico ;  que  tem  rela- 
ção com  o  clinometro. 

Clinómetro.  m.  (math.)  Clino- 
metro; nome  genérico  de  va- 
rios instrumentos  ou  appa- 
relhos,  que  servem  ¡jara  me- 
dir a  inclinação  de  uma  li- 
nha ou  de  um  plano,  com 
relação  a  um  plano  horison- 
tal :  —  (min.)  clinometro ; 
instrumento  jiai-a  medir  a 
espessura  das  camadas  mi- 
neraes. 

Clinopodio,  ou.  (bot.)  Clinoiío- 
dio  (pé  de  leito);  genero  de 
plantas,  da  familia  das  la- 
biadas, cujas  especies  são 
lierbaceas,  ramosas  e  com  as 


CLT 

folhas  oppostaí;,  ovaos  c  um 
¡louco    clcuteadns.     Tliymus 
virçji/iicns. 
Clixóscopo.  m.  (matli.)  Clinos- 
copo;    instrumento   destina- 
do a  indicar  a  inclinação  de 
um  plano,  com  relação  a  ou- 
tro, sem  o  medir. 
Clinotecxía.  /.  (art.)  Clinote- 
chnia-,     arte     de    construir 
leitos. 
Clinotkcnico,  ca.  aãj.  Clinote- 
clmico;  diz-se  d'aquelle  que 
fabrica  leitos. 
Clinteuia.   /.    (zool.)    Clinte- 
ria;  genero  de  insectos  co- 
leópteros pentameros,  da  fa- 
milia    dos     lamellicorneos, 
composto    de   dez   especies, 
ás    cpiacs   serve  de  typo  a 
clintcria  putifcra. 
Clintonia.  /.  (Lot.)  Clintonia; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  lobeliaceas  clintoni- 
cas,  composto  de  luna  só  es- 
pecie indigena  de  Colombia. 
Clintonico,  ca.  aãj.  (bot.)  Clin- 
tonico;  parecido  com  o  ge- 
nero clintonia:  — /.  j)^-  fliu- 
tonicas ;  tribu  de  plantas,  da 
familia  das  lobeliaceas,  cujo 
typo  é  o  genero  clintonia. 
Clintonita.  /.    (min.)    Clinto- 
nita;  substancia  que  parece 
ser  idêntica  á  chrysophana. 
Clio.  /.  (astron.)   Clio;   nome 
dado  pelos  astrónomos  ame- 
ricanos a  um  pequeno  pla- 
neta   descoberto    em    1850, 
que   ofterece   o   aspecto  de 
uma  estrella  da  nona  gran- 
deza, cuja  côr  é  de  um  azul 
desmaiado : — (zool.)  clio •,  ge- 
nero de  inolluscos  theropo- 
des,  cujas  especies  têem  o 
corpo  livre,  desnudado,  pro- 
longado c  agudo  posterior- 
mente, com  uma  cabeça  dis- 
tincta,  provida  de  seis  ten- 
táculos compridos,  cónicos  e 
retracteis,  divididos  em  dois 
grupos.  As  suas  especies  en- 
contram-se   nos   mares   dos 
climas  frios  e  temperados. 
Clióideo,  dea.  aãj.  ('-ooZ.JClioi- 
deo;  parecido  com  o  genero 
clio: — m.  pi.   clioides;   fa- 
milia de  moUuscos  theropo- 
nes,   cujo  typo  é  o  genero 
clio. 
Clione.  m.  (zool.)  Clione  (tam- 
2)a);   genero  de  zoophytos, 
da  família  dos  espongiarios, 
que  habitam  commummente 
94 


CLI 

nns  pcrfin-ações  que  apresen- 
tam as  ostras. 
Clionitos.  m.  2jI.  (zool.)  Clioni- 
tos;  especies  fosseis  do  ge- 
nero clio. 
CliostojiÁceo,    Cliostómeo,   a. 
aãj.  (hof.)  Cliostomaceo;  pa- 
recido com  o  genero  cliosto- 
mo  :  —in.  j^l.  cliostomaceos; 
tribu  de  licliens,  da  ordem 
dos  pirenomicetos,  cujo  ty- 
po é  o  genero  cliostomo. 
Clióstoíio.  VI.  (bot.)  Cliostomo 
(boca  cerracla);   genero  de 
lichens,  da  ordem  dos  pire- 
nomicetos, composto  de  uma 
só  especie,  que  se  cria  na 
madeira  do  pinho,  e  na  cas- 
ca da  tilia. 
Clu'ea.  /.  (bot.)  V.  Estefanía. 
Ci.ii'EÁcEO,  CEA.  ar?/,  (zool.)  Cly- 
peacco  (em  forma  de  escudo). 
V.  Aspidioto. 
Clipeado,  da.  aãj.  (zool.)  Cly- 
peado;  applica-se  a  uma  es- 
pecie de   pato,   assim   cha- 
mada por  ter  o  bico  aplana- 
do, arredondado  e  voltado 
na  sua  e.xtremidade  em  for- 
ma de  colher. 
Clii'Eastuiforme.    aãj.    (zool.) 
Clypeiformc",  em  forma  de 
escudo. 
CurEASTao.  7??.  (zool.)  Clypeas- 
tro  (escalão  estrellaãn);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
clavipalpos,  que  comprehen- 
de  oito  especies,  seis  euro- 
peas   e    duas    dos    Estados 
Unidos  da  America :  —  cly- 
peastro;  genero  de  zoophy- 
tos echinodermos,  cujas  es- 
pecies têem  o  corpo  mais  ou 
menos  irregular,  elliptico  ou 
oval,  ás  vezes  avultado  ou 
giboso  pela  parte  de  cima, 
concavo  por  baixo,  e  cober- 
to   de    pequenos    espinhos*, 
ha-os  também  fosseis,   que 
procedem   de   terrenos   ter- 
ciarios. 
Clipeifoume.  aãj.  V.   Clipeas- 
triformc:  —  (zool.)    clypei- 
forme',  applica-se  ao  cubito 
dos   insectos,    quando   têem 
em  um  dos  seus  lados  uma 
placa  convexo-concava;  e  ao 
protliorax,  quando  pela  sua 
grandeza  e  separaç<ão  forma 
uma  das  p#ças  mais  perce- 
ptíveis pela  parto  superior 
do  tronco. 
CurÉOLA./.  (bot.)  Clypcola  (es- 


CLI  741 

ciião  jjcqiteno);  genero  de 
plantas,  da  familia  das  cru- 
ciferas allicineas,  composto 
de  cinco  ou  seis  especies  an- 
iniacs,  do  fulhas  lineares 
oblongas  e  de  flores  ama- 
rellas  ou  esbranquiçadas, 
indígenas  do  meio  dia  da 
Europa  e  da  Asia  Menor. 
Clipeolar.  aãj.  (bot.)  Clypeo- 
lario;  em  forma  de  escudo 
pequeno. 
Clisa./,  (chim.)  Clyssa;  liqui- 
do acido  extrahido  do  anti- 
monio, do  nitro  e  do  enxo- 
fre misturados. 
Clisador.  m.  Clichador;  o  que 

faz  clichés. 
Clisaje.  m.  (art.)  Clichagem; 

arte  ou  acçào  de  clichar. 
Clisar,  a.  (art.)  Clichar;  dei- 
xar cair  uma  matriz  de  ca- 
racteres de  imprimir  sobre 
o  metal  derretido.  Frcdo  ty- 
pographico  efformare,  effige- 
re: — clichar;  vasar  o  metal 
derretido  sobre  os  caracte- 
res moveis  para  fazer  uma 
matriz. 
Clisé,  m.  (art.)  Cliché;  matriz 

obtida  pelo  cliché. 
Cliseometría.  /.  (meã.)  Cliseo- 
motria;  methodo  para  me- 
dir a  inclinação  da  pelvis. 
Cliseométrico,  ca.  aãj.  Cliseo- 
metrico;  que  pertence  á  cli- 
seomctria. 
Cliseómetro.  m.  (med.)  Cliseo- 
metro;  instrumento  próprio 
para  medir  o  grau  de  incli- 
naçào  da  pelvis,  e  determi- 
nar a  relação  do  seu  eixo 
com  o  do  corpo. 
Clisia. /.  (zool.)  Clisia;  genero 
de  molluscos  cirrhopodes,  da 
familia  dos  balanidos,  que 
só  contém  duas  especies  im- 
perfeitamente conhecidas. 
Cusifonte.  m.  (zool.)  V.  Robu- 

lina. 
Clisiocampa.  /.  (zool.)  Clisio- 
campa ;  genero  de  insectos 
lepidópteros,  da  familia  dos 
nocturnos,  composto  de  duas 
especies,  bastante  communs 
na  Europa. 
Cliso,  a.  aãj.   (med.)  Clysso; 
applica-se  aos  medicamentos 
que  SC  obtôem,  fazendo  quei- 
mar o  nitro  com  outras  sub- 
stancias e  recolhendo  os  va- 
pores que  d'ahi  resultam : 
— /.  (chim.)  V.  Clisa. 
Clisobomba.    /.    Clysobomba; 


742  CLI 

especie  de  bomba,  com  um 
siphão  continuo,  inventada 
para  substituir  a  seringa  or- 
dinaria e  evitar  todo  o  iu- 
commodo  ao  enfermo. 

Clison.  in.  (coram.)  Panno  de 
linho  parecido  com  a  breta- 
nha. 

Clisósporo.  m.  fbot.J  CHsosi30- 
ro5  genero  de  cogumelos, 
da  familia  dos  hj'pomyce- 
tos. 

Clistaco,  m.  (bot.J  Clystaco ; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  acantliaceas,  com- 
l^osto  de  uma  só  especie  her- 
bácea, annual,  de  folhas  op- 
postas  e  pecioladas,  indíge- 
na do  Brazil. 

Clistel,  m  V.  Clistel.  Clister. 

Clisteleua.  /.  (ant.J  Crysíelei- 
raí  a  que  se  occupa  em  dei- 
tar crysteis  ou  ajudas. 

Clister,  m.  Clyster.V.  Ayuda, 
Lavativa : — (ant.J  certa  me- 
dida de  líquidos. 

Clisterizar,  a.  (ant.J  Clysteri- 
sar;  administrar  o  medica- 
mento chamado  ciyster. 

Clitarkeno,  a.  adj.  (hot.)  Cli- 
íarreno;  epitheto  que  se  ap- 
plica  ás  flores,  que  têom  as 
antheras  versáteis  ou  vi- 
brantes. 

Clitelo.  m.  (zool.J  Clitello  (al- 
hardaj;  nome  de  certos  au- 
néis, de  côr  mais  escura  do 
que  o  corpo  do  animal,  pro- 
eminentes, que  se  acham 
collocados  até  metade  do 
comprimento  dos  vermes  ter- 
restres. 

Clitia. /.  (zool.J  Clytia;  gene- 
ro de  insectos,  da  ordem  dos 
dipteros,familiadoscalypte- 
ros,  cujas  especies  se  encon- 
tram no  estio,  nas  flores  das 
plantas  umbelliferas. 

Clito.  m.  (zool.J  Clyto  (ruído- 
soj;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  longicorneos,  com- 
posto de  umas  oitenta  e  oito 
especies :  —  clyto ;  genero  de 
insectos  dipteros,  da  familia 
dos  calyptereos,  composto 
de  duas  especies  indígenas 
da  ilha  de  8.  Salvador. 

Clitoria. /.  (hot.J  Clitoria;  ge- 
nero de  plantas,  da  familia 
das  leguminosas,  fasciola- 
das,  composto  de  quinze  es- 
pecies trepadoras,  herbá- 
ceas, indígenas    do   Brazil, 


CLO 

das  Antilhas  e  da  America 
Boreal. 

ClitoriÁceo,  Clitúrico,  ca.  adj. 
(bot.J  Clitoriaceo;  que  se  re- 
fere ao  genero  clitoria: — /. 
pl.  clitoriaceas;  secção  de 
plantas,  díi  familia  das  legu- 
minosas papilionaceas  fas- 
cioladas,  cnjo  tyjjo  é  o  ge- 
nero clitoria. 

Clítoris.  m.  (ant.)  Clitóris,  pe- 
queno corpo  carnoso  e  sa- 
liente, collocado  na  parte 
mais  elevada  da  vulva,  e  que 
é  considerado  pelos  pliyeio- 
logistas  como  o  excitador 
principal  da  voluptuosidade. 

Ct.itorismo.  171.  (med.J  Clitoris- 
mo;  enfermidade,  cuja  sede 
está  no  clitóris. 

Clithía.  /.  (zool.J  Clythria 
(aberturaj;  sub-genero  de 
insectos  coleópteros  penta- 
merus,  da  familia  dos  lamel- 
licorneos,  composto  de  uma 
só  especie,  indígena  da  Iso- 
va  Hol landa. 

Clitro.  m.  (zool.J  Clythro  (en- 
cerramentoj;  genero  de  in- 
sectos coleópteros  tetráme- 
ros, composto  de  vinte  e  oito 
especies. 

Clivia.  /.  (bot.J  Clivia;  genero 
de  plantas  das  amaryllideas 
anómalas,  composto  de  urna 
&ó  especie  herbácea,  de  raí- 
zes librosas  e  folhas  radi- 
caes,  indígena  do  Cabo  da 
Boa  Esperança. 

Clivixa. /.  (zool.)  Clivina;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
jientameros,  da  familia  dos 
carabicos,  comjiosto  de  qui- 
nhentas e  cincoenta  especies 
da  Africa,  duas  das  Indias 
ürientacs,  vinto  e  sete  da 
America,  e  dezescis  da  Eu- 
ropa. 

Clivoso,  sa.  adj.  (jyoet.)  Clivo- 
so; diz-se  do  logar  situado 
em  declive  ou  encosta.  Cíi- 
vosits,  a,  mn. 

Clo.  m.  Cova;  buraco  que  fa- 
zem os  rapazes  no  chao  para 
jogar. 

Çloaua.  /.  Cloaca;  conducto 
por  onde  correm  aa  immun- 
dicias de  qualquer  ])ovoa- 
çào.  Cloaca,  ai:  —  cloaca; 
por  extensão  a])plica-£.o  a 
qualquer  lograr  immundo  c 
insalubre :  —  (fig-J  cloaca ; 
sentina,  logar  hediondo,  re- 
ceptáculo de  cousas  torpes : 


CLO 

—  (zool.)  cloaca;  especie  de 
bolsa  que  se  encontra  em  di- 
versos animaes,  como  nas 
aves,  nos  reptis,  em  alguns 
mainmiferos  monotremos  e 
varios  peixes;  n'ella  vão 
abrir  os  conductos  digesti- 
vo, genital  e  urinario,  e 
communica  com  o  exterior 
por  um  só  orificio. 

Cloacal,  adj.  (anat.J  Cloacal  i 
que  tem  relação  com  a 
cloaca. 

Cloanto.  711.  (bot.J  Cloantho  (es- 
verdinhadoj ;  genero  de  plan- 
tas, da  familia  das  verbe- 
náceas, composto  de  quatro 
ou  cinco  especies  indígenas 
da  Nova  Hollanda,  duas  das 
quaes  se  cultivam  nos  jar- 
dins da  Europa :  —  (zool.) 
cloantho;  genero  de  insectos 
lepidópteros,  da  familia  dos 
nocturnos,  composto  de  qua- 
tro especies. 

Cloasmo.  m.  (mcd.)  Chloasmo; 
estado  da  pelle,  quando  se 
cobre  de  manchas  verdes. 

Clocar.  7i.  V.  Cloquear. 

Clociiel.  m.  (ant.)  V.  Canrpa- 
nario. 

Cloe.  711.  (zool.)  Cloe;  genero 
de  insectos  dípteros,  da  fa- 
milia dos  mesomidos,  com- 
posto de  uma  só  especie  que 
apparece  nos  bosques  no  mez 
de  maio:  —  cloe;  genero  de 
annelidos,  da  familia  das 
ampliinomeas,  composto  de 
uma  só  especie,  que  se  en- 
contra nos  mares  da  Asia. 

Cloeiíio./.  (zool.)  Cloebio;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  composto  de 
tres  especies  indígenas,  uma 
da  Sibéria  e  duas  do  Cau- 
case. 

Cloenia. /.  (zool.)  Cloenía;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
carabicos,  que  se  distingue 
do  genero  cárabo  pela  dis- 
posição  dos  seus  palpos  ma- 
xíllarcs  e  hibiaes. 

Cloenobio.  711.  (zool.)  Cloeno- 
bio  (vida  campestre) ;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
penta meros,  da  familia  dos 
Inmellícorneng,  composto  de 
u.ma  só  e-pccie,  indígena  dos 
Estados  Unidos  da  Ame- 
rica. 

Clomena.   /.   (bot.)   Clomcna; 


CLO 

genero  de  plantas  gramí- 
neas. 

Clomexocoma.  /.  (hof.)  Clome- 
nocoma;  genero  de  plantas, 
da  familia  das  compostas  se- 
necionideas,  que  comprehen- 
de  uuia  só  especie  herbácea, 
do  folhas  oppostas  e  flores 
cor  de  laranja,  iudigena  da 
America  austral. 

Clompan.  m.  (hof.)  Clompão; 
arbusto  sarmentoso,  da  fa- 
milia das  leguminosas,  pro- 
cedente de  Guyana. 

Clónico,  ca.  adj.  (med.)  Clóni- 
co; diz-so  dos  movimentos 
convulsivos  e  espasmódicos, 
quando  são  irregulare.-^. 

Cloniócero.  m.  (zool.)  Clouio- 
cero ;  genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros,  da  fa- 
milia dos  lougicorneos,  com- 
l^osto,  de  uma  só  especie  pro- 
cedente do  Cabo  da  Boa  Es- 
perança. 

Clonismo.  m.  (med.)  Clonismo; 
especie  de  enfermidade  con- 
vulsiva, comprehendida  por 
alguns  auctores  no  espasmo 
clónico. 

Cloópsida.  /.  (bot)  Cloopsida 
(appareucia  de  Jierva);  ge- 
nero de  ¡llantas,  da  familia 
das  lilaceas  anthericeas, 
composto  de  duas  especies 
herbáceas,  que  crescem  nos 
bosques  da  ilha  de  Java. 

Clopemania.  /.  (med.)  Klope- 
mania ;  demencia  que  consis- 
te n'mna  inclinaçào  irresis- 
tiv(;l  para  o  roubo. 

CLOrÓRTIDOS.  m.  pl.  [zool.)  Clo- 
portidos,  familia  de  crustá- 
ceos isopodes,  que  consta  de 
duas  tribus,  urna  de  clopor- 
tidos  marinhos  e  outra  de 
terrestres. 

Clopouto.  in.  (::ool.)  Cloporto; 
genero  de  crustáceos  ¡sopo- 
dos,  da  tribu  dos  cloportidos 
terrestres,  compusto  de  duas 
especies,  cujas  antennas  ex- 
teriores se  inserem  debai.xo 
do  bordo  anterior  da  ca- 
beça. 

Cloque,  m.  (art)  Croque.  V. 
Coclc. 

Cloquear,  n.  Cacarejar;  can- 
tar a  gal  linha  quando  está 
choca.  Glocire,  glocitare, 
fflocidare:  —  (art.)  V.  Co- 
clear. 

Cloqueo,  m.  Cacarejo ;  acçào  de 
cacarejar  a  gallinha  choca. 


CLO 

Cloquera./.  Choco  da  gallinha 
e  de  outras  aves.  Gallince 
glocientis  huhitus. 

Cloquero,  m.  (art.)  V.  Cociera. 

Clora.  /.  (bot.)  Chlora  (ama- 
relia);  genero  de  plantas, 
da  familia  das  gencianaceas, 
composto  de  oito  ou  dez  es- 
pecies herbáceas  e  annuaes, 
que  crescem  na  Europa  cen- 
tral. 

Cloracetato.  m.  (chim.)  Chlo- 
racetato;  sal  formado  pela 
combinação  do  acido  chlora- 
cetico  com  uma  base  salifi- 
cavel. 

Cloracético,  a.  adj.  (cliim.) 
Chloracetico;  composto  de 
chloro  e  acido  acético.  Aci- 
do cloracético;  acido  chlora- 
cetico ;  corpocrystallino,  que 
se  funde  a  45",  e  cujo  peso 
especifico  é  1,G17. 

ClouÁcido.  m.  (chim)  Chlora- 
cido;  acido  no  qual  se  sup- 
poc  que  o  chloro  faz  de  cor- 
po acidificante. 

Clorado,  da.  adj.  (chim.)  Chlo- 
rado;  que  contém  chloro:  — 
(bot.  e  zool.)  chlorado;  qua- 
lificação de  certos  órgãos 
animaes  ou  vcgetaes,  que 
são  de  cor  amarella,  verde- 
escuro  total  ou  parcialmente. 

Cloral,  m.  (chim.)  Chloral;  li- 
quido oleaginoso  e  incolor, 
que  se  obtem  fazendo  pas- 
sar uma  corrente  de  chloro 
secco  por  um  recipiente  on- 
de haja  álcool  anhj-dro,  e 
aquecendo  a  mistiu-a  no  fim 
da  operação  de  maneira  que 
comece  a  evolvcr-se  o  acido 
chlorhydrico. 

ClorÁmido.  rn.  (chim.)  Chlora- 
niide;  nome  de  um  compos- 
to particular,  que  se  obtem 
precipitando  em  dissoluções 
alguns  chloruretos  metalli- 
cos,  ]}0Y  meio  do  ammonia- 
co:  —  de  mercurio;  chlora- 
mide  de  mercurio;  corpo 
branco,  pulvernlento,  que 
se  obtem  ¡n-ccipitando  o  per- 
chlorureto  de  mercurio  pelo 
amnioniaco  caustico:  —  de 
p>lati)io  ;  chloramide  de  pla- 
tina; precipitado  de  côr  ver- 
de, que  se  obtem  deitando 
ammoniaco  n'uma  dissolu- 
ção de  jjrotochlorureto  de 
platina  em  acido  chlorhy- 
drico. 

ClOEANTÁCLO,     ClORÁnTEO,    EA. 


CLO  743 

adj.  (bot)  Chlorantaceo ;  re- 
lativo ou  similhante  ao  ge- 
nero ch\oYRnto:—f.pl.  chlo- 
rantaceas;  familia  de  jílan- 
tas  dicotyledoneas,  cujas  es- 
pecies são  arbustos  indíge- 
nas das  regiões  tropicaes  da 
índia,  Oceania  e  America, 
ás  quaes  serve  de  typo  o  ge- 
nero chloranto. 

Cloeantia./.  (bot.)  Chloranthia 
(flor  verde);  monstruosida- 
de vegetal  que  consiste  na 
transformação  dos  órgãos 
floraes  em  verdadeiras  flores. 

Cloranto.  m.  (bot.)  Chloranto 
(flor  amarella);  genero  de 
i:)lantas,  typo  da  familia  das 
chlorantaceas  que  contém 
innas  dez  especies,  indíge- 
nas da  Asia,  da  America  e 
da  Oceania  tropical. 

Clorarsina./.  (chim.)  Chlorar- 
zina;  liquido  fétido,  cujos 
vapores  se  inflammam  em 
contacto  com  o  ar;  é  inso- 
lúvel na  agua  e  no  ether,  e 
muito  solúvel  no  álcool. 

Clorato,  m.  (chim.)  Chlora  to; 
genero  de  saes  que  resul- 
tam da  combinação  do  acido 
chlorico  com  as  bases  sali- 
ficaveis.  Estes  corpos  são 
uns  verdadeiros  receptacu- 
culos  do  oxygenio: — deamo- 
niaco; chloratode  ammonia- 
co; sal  que  crystalli.-a  em 
agulhas  finas,  de  sabor  pi- 
cante e  de  brilho  metallico; 
emprega-se  em  medicina  e 
como  reagente:  —  de  bat  ita; 
chlorato  debary  ta ;  corpo  que 
se  apresenta  debaixo  de  for- 
mas de  prismas  quadrados, 
de  sabor  amargo,  picante  e 
áspero.  Emprega-se  nos  la- 
boratorios para  isolar  o  aci- 
do chlorico :  —  de  estro7icia- 
na;  chlorato  de  estronciana; 
sal  branco,  inodoro,  acre,  e 
que  por  arder  com  uma 
chamma  côr  de  purpura,  tem 
ajjplicação  nas  artes :  —  de 
plata;  chlorato  de  prata; 
tem  alguns  usos  pela  pro- 
priedade de  produzir  deto- 
nações pelo  choque,  quando 
se  mistura  com  o  enxofre: 
—  de  potasa;  chlorato  de 
potassa;  foi  descoberto  e  es- 
tudado em  1786.  Tem-se 
empregado  em  medicina  no 
tratamento  das  aftecções  sy- 
philiticas:  —  de  sosa;  chio- 


744  CLO 

rato  (le  soda,;  emprega- se 
jiara  substituir  o  clilorato 
de  potassa. 

Ci.ORÁxii.A.  /.  (chim.)  Chlora- 
xilla:  producto  de  cor  ama- 
reliada  que  se  ol)tem  fazen- 
do chegar  uma  corrente  de 
chloro  a  uma  dissolução  de 
chlorisatina. 

Clórea./.  (bot.)  Chlorca  (ama- 
rella);  genero  de  plantas, 
da  familia  das  orchideas, 
tribu  das  arethuseas,  cujas 
espécies  crescem  na  Ameri- 
ca meridional,  no  cume  dos 
Andes. 

Clorema.  /.  (zool.)  Chlorema 
(sangue  esverdenhado) ;  ge- 
nero de  annelidos  chetopo- 
des,  que  contém  somente 
uma  especie  que  se  encontra 
nas  costas  de  França. 

Clorhidrato,  m.  (cMm.)Y .  Clo- 
ridrato. 

Clorhídrico,  ca.  aâj.  (cJdm.JY. 
Clorídrico. 

ClÓrico.  adj.  (chim.)  Chlorico; 
que  contém  chloro.  Acido 
dórico;  acido  chlorico;  cor- 
po liquido,  inodoro  e  de  nm 
sabor  fortemente  acido. 

Cloríctero,  era.  adj.  (bot.) 
Chlorictero;  que  tem  côr 
amarella  açafroada. 

Clorida.  /.  (bot.)  Chlorida 
(amarello) ;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  gramí- 
neas, tribu  das  chlorideas, 
cujas  especies  encontram-se 
na  America  meridional,  nos 
Estados  Unidos,  índias 
orientaos  e  cabo  da  Boa  Es- 
perança :  — (zool.)  chlorida; 
genero  de  aves  que  compre- 
hende  algumas  especies  da 
America :  —  chlorida ;  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros  tetrámeros,  fa- 
milia dos  longicorneos,  que 
contém  quatro  esj^ecies,  ori- 
ginarias do  novo-mundo. 

Clobídeo,  dea.  adj.  (bot.)  Chlo- 
rideo;  similhante  ao  genero 
chlorida:  — /.  pí.  chlori- 
deas; tribu  de  plantas  da 
familia  das  gramineas,  cujo 
typo  é  o  genero  chlorida:  — 
chlorideas;  tribu  de  plantas 
da  familia  das  mucedineas 
bisaceas,  cujo  tyjio  é  o  ge- 
nero chloridio. 

Cloridio.  m.  (bot.)  Chloridio 
(amarello) ;  genero  de  cogu- 
melos, da  divisão  das  niu- 


CLO 

cedineas  bisaceas,  que  con- 
tém somente  uma  Cí-]iecic, 
chamada  chloridio  verde. 

Ci.rjRiDO.  m.  (chim.)  Chlorido ; 
corpo  de  natureza  e  proprie- 
dades acidas,  resultantes  da 
combinação  do  chloro  com 
um  corpo  mais  electro-posi- 
tivo. 

Cloridos,  as.  5.  pi.  (min.) 
Chloridos;  familia  de  mine- 
raes  que  comprehcnde  os 
chloroxydos  e  os  chlorurc- 
tos. 

Clouidrato.  m.  (chim.)  Chlo- 
rhydrato;  genero  de  saes 
formados  pela  combinação 
do  acido  chlorhydrico  com 
as  bazes. 

Clorídrico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chlorhydrico;  composto  de 
chloro  e  hydrogenio.  Acido 
clorídrico;  acido  chlorhy- 
drico; corpo  gazoso,  inco- 
lor, transparente,  de  cheiro 
6  sabor  ácidos  e  insuppor- 
tav eis, improprio  para  a  com- 
bustão e  respiração. 

Clorilis.  /.  (bot.)  Chlorillis; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  papiliouaceas,  tribu 
das  faseolcas,  cuja  única 
especie  é  indígena  do  cabo 
da  Boa  Esperança,  c  muito 
notável  por  suas  formosissi- 
mas  flores. 

Clorimo.  m.  (zool.)  Chlorimo; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  tetrámeros, 
familia  dos  curculiónidos,  cu- 
jas especies  têem  sido  clas- 
sificadas ultimamente  no  ge- 
nero chlorophano. 

Clorina.  /.  (zool.)  Chlorina ; 
genero  de  insectos  da  ordein 
dos  diptcros,  familia  dos  me- 
somidos,  que  comprehende 
duas  esijecies  europeas. 

Clorindatmita.  /.  (chim.)  Chlo- 
rindatmita;  composto  de  côr 
branca,  fusivel,  resultante 
da  distillação  de  productos 
que  são  o  efteito  da  acção 
do  chloro  sobre  o  Índigo. 

Clokindina.  /.  (chim.)  Chlorin- 
dina:  corpo  pulverulento,  de 
côr  de  violeta,  que  se  obtem 
tratando  a  chlorisatida  ¡lelo 
fogo. 

Clorindóptico,  a.  adj.  (chim.) 
Chlorhyndoptico ;  applica- se 
a  um  acido,  producto  da  ac- 
ção do  chloro  sobre  o  Ín- 
digo. 


CLO 

Cloriodato.  m.  (chim.)  Chlo- 
riodato;  sal  produzido  pela 
combinação  do  acido  chlo- 
rhyódico  com  umí^  base  sali- 
ficavol. 

Cloiuódico,  a.  adj.  (chim.)  Chlo- 
rhyodico;  diz-sc  de  uma  sub- 
stancia considerada  como 
acido,  por  seu  sabor  causti- 
co e  porque  avermelha  a 
tintura  azul  do  tornasol. 

Clorion.  m.  (zool.)  Clorion 
(amarello) ;  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  himeno- 
pteros,  que  contém  varias 
especies,  indígenas  dos  pai- 
zes  quentes  de  ambos  os  he- 
mispherios. 

Cloris.  /.  (bot.)  V.  Clorida. 

Clorisa./.  (zool.)  Chlorisaft-er- 
de);  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  lepidópteros  no- 
cturnos, tribu  dos  phaleni- 
tos,  composto  de  tres  espe- 
cies. 

ClorisÁtico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chlorisatico;applica-seaum 
acido  que  se  obtem  combi- 
nado com  a  potassa,  tratan- 
do a  chlorisatina  por  esta 
base. 

CLor.isÁTiDA.  /.  (chim.)  Chlori- 
satida; corpo  branco,  pulve- 
rulento, que  se  decompõe, 
pela  acção  do  calor,  em  chlo- 
risatina e  em  chloridina. 

Clorisatídico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chlorisatidico;  diz-se  de  um 
acido  que  se  obtem  tratan- 
do a  chlorisatida  por  uma 
li.xivia  de  potassa. 

Clorisatina.  /.  (chim.)  Chlori- 
satina; producto  amarellen- 
to  e  crystallino,  que  se  su- 
blima e  decompõe  em  parte 
a  uma  temperatura  de  100". 

Clorispato.  m.  (min.)  Chlorispa- 
tlio;  substancia  verde  escu- 
ra, divisível  em  folhas  del- 
gadas, que  se  encontra  no 
Üral,  e  que  parece  ser  um 
silicato  de  alumina  e  ferro. 

Clokita./.  (min.)  Chloríta;  no- 
me de  diversos  silicatos  hy- 
dratados  de  alumina  e  ma- 
gnesia :  — commnm;  chlori- 
ta  commum ;  apresenta-se 
em  pequenas  massas  esca- 
mosas. Encontra-se  em  San- 
to Ildefonso  na  provincia  de 
Segóvia:  —  férrea ;  chlorita 
terrosa;  especie  de  chlorita 
de  composição  muito  varia- 
da, que  contera  mais  ferro, 


CLO 

magnesia,  agua  e  acido  sili- 
cico,  do  que  a  commum. 
Cloiuto.  m.   (chim.)   Chlorito; 
genero    de    sacs,    formados 
pela    combinação   do   acido 
chloroso  com  as  bases  sali- 
ficavcis. 
Cloro,  m.  (chim.)  Chloro;  me- 
talloide  gazoso  á  tempera- 
tura  c   ¡íi'essao    ordinarias, 
de  cor  amarello-esverdcado, 
sabor  caustico,  cheiro  forte 
c  suffocante. 
Cloro-axtimoniato.  m.   (chim.) 
Chloro-antimoniato;      nome 
das  combinações  do  chlorix- 
reto  antimonico  com  os  chlo- 
ruretos  dos  outros  metaos, 
que  são  mais  electro-positi- 
vos. 
Clguo-aujentato.     m.    (chim.) 
Chloro-argentato;  nome  das 
combinações    do    cblorureto 
angentico  com  outros  chlo- 
ruretos  de  metaos  mais  ele- 
ctro-positivos. 
Cloro-aurato.  m.  (chim.)  Cldo- 
roaurato;  nome  das  combi- 
nações   do    chlorido    aurico 
com  os  chlorurctos  mctalli- 
cos  electro-positivos. 
Cloro-kenzina.  /.  (chim.)  Chlo- 
ro-benzina;    liquido   oleagi- 
noso, que  so  obtem  distillan- 
do o  extracto  de  benzola  so- 
bre o  liydrato  de  cal. 
Cloro-bórico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chloro-borico;  diz-sc  de  um 
acido  que  se  apresenta  no 
estado    de   gaz   incolor,    de 
cheiro  i^enetrante;  apaga  os 
corpos    em    combustão,   de- 
compõe a  agua  e  dá  origem 
á  formação  do  acido  bórico 
e  clilorhydrico. 
Cloro-bouuro.  m.  (chim.)  Chlo- 
ro-borureto;  combinação  do 
chlorido  bórico  com   o   am- 
moniaco. 
Cloro-butireno.     m.     (chim.) 
Chloro-butireno;  liquido  in- 
color, solúvel  no  álcool,  que 
se  obtem  distillando  a  buti- 
rina  com  o  perchlorureto  de 
phosphoro. 
Clorocarpo,  pa.  adj.  (bot.)  Chlo- 
rocarpo;  que  tcm  os  íVuctos 
amarellos  ou  esverdinhados. 
Clorocéfalo,   la.    adj.    (zool.) 
Chlorocephalo;  qualificação 
dos  animaes  que  tccm  a  ca- 
beça ou  parte  d'ella  de  cor 
esverdeada  ou  amarellada. 
Cloro-ciÁnico.      adj.      (chim.) 


CLO 

Chlorocyanico-,  diz-sc  do 
acido  produzido  pela  combi- 
nação do  chloro  com  o  cya- 
nogcneo. 

Cloro-cianuro,  m.  (c/í/í??.jChlo- 
ro-cyanureto ;  combinação  de 
um  chlorurcto  c  de  um  cya- 
nureto. 

Cloro -clúuico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chloro-chlorico;  diz-se  do 
acido  que  resulta  da  acção 
do  acido  chlorhydrico  sobre 
o  chlorato  de  i^otassa. 

Clouococo.  m.  (bot.)  Chloroco- 
co  (semente  verde);  genero 
de  lichens  que  contém  tres 
especies,  sendo  a  principal 
o  clilorococo  mural,  que 
cresce  nas  paredes  sombrias 
em  forma  de  formosas  man- 
chas verdes. 

Cloro-cuprato.  m.  (chim.)  Chlo- 
ro-cuprato;  nome  das  com- 
binações dos  chlorurctos  de 
cobre  com  outros  de  metaos 
electro-positivos. 

Clorodio.  m.  (zool.)  Chlorodio 
(verde);  genero  de  crustá- 
ceos, da  ordem  dos  decapo- 
dos,  familia  dos  cyclometo- 
pes,  que  comprchende  sote 
especies  exóticas. 

Clorofano,  na.  adj.  (bot.)  Chlo- 
rophano;  que  ó  amarello  ou 
esverdinhado,  ou  tende  para 
estas  cores:  —  m.  (min.) 
chlorophano;  variedade  de 
phluorureto  de  calcio,  que  é 
l^hosplioreseente  a  uma  tem- 
peratura media:  — m.  (zool.) 
chloro ¡íhano;  genero  de  in- 
sectos, da  ordem  dos  coleó- 
pteros tetrámeros,  familia 
dos  curculiónidos,  que  con- 
sta do  vinte  especies,  de  cor 
verde,  que  se  encontram  em 
toda  a  Europa  c  ¡larte  da 
Asia. 

Clorofazita.  /.  (min.)  Chloro- 
phazita;  uma  das  terras  ver- 
des que  so  encontram  no 
basalto  e  om  outras  rochas 
amydalarias. 

Cloro-ferro-ci.vnico,  ca.  adj. 
(chim)  Chloro-ferro-cyani- 
co;  denominação  de  um  aci- 
du  que  so  julga  ser  compos- 
to de  chloro,  ferro  e  cyauo- 
goneo. 

CL0R0-FERR0-CIANUR0.??7.fc/¿/w?.J 

Chloro-fcrro-CA'anuroto ;  cor- 
po composto  de  chloro,  fer- 
ro e  um  c3'anureto. 
Ci,0BÓFiLO.    m.   (bot.   e   chim.) 


CLO  745 

Chlorophylla;  materia  utri- 
cular  verde  que  enche  va- 
rios espaços  dos  órgãos  ve- 
getaes,  e  que,  segundo  a 
analysc  chimicn,  se  compõe 
de  varios  jjrincipios  immo- 
diatos,  sendo  a  causa  da 
cor  verde  das  plantas. 

Clorofillo.  adj.  (Ijot.)  Chloro- 
phyllo;  que  tem  as  folhas 
verdes  e  amarolladas:  — 
chlorophyllo;  qualificação 
das  plantas  parasitas  pha- 
nerogamicas,  que  são  pro- 
vidas de  folhas  verdes. 

Clorofito.  m.  (bot)  Chlorophy- 
to  (planta  verde);  genero 
de  plantas,  da  familia  das 
lilaceas,  cujas  especies  sao 
herbáceas  e  têem  flores  bran- 
cas, dispostas  em  racimos 
sustentados  por  pedúnculos 
articulados  na  sua  parte 
media. 

CLORO-FLUOROSO.m.(^c/¿/?7í.)Chlo- 

ro-fluoroso;  sal  duplo,  pro- 
duzido ¡wla  combinação  de 
um  fluorurcto  com  um  cblo- 
rureto. 

Clorofolo.  m.  (zool.)  Chloro- 
liholo  (escama  verde);  gene- 
ro de  insectos,  da  ordem  dos 
coleópteros  tetrámeros,  fa- 
milia dos  curculiónidos,  com- 
posto de  duas  especies  indí- 
genas de  Madagáscar. 

Clorófora./.  (bot.)  V.  Madura. 

Clorofóreo,  a.  adj.  (bot.)  Chlo- 
roforoo;  que  se  parece  com 
o  genero  chlorofora:  — /. 
2)1.  chloroforeas;  tribu  de 
plantas,  da  familia  das  ur- 
ticáceas, cujo  typo  ó  o  ge-' 
noro  chlorofora:  —  (zool) 
chloroforeo;  parecido  com  o 
genero  chloroforo. 

Cloroformo,  m.  (chim.)  Chlo- 
roformio;  liquido  oleaginoso 
e  incolor,  de  cheiro  ethereo 
e  sabor  adocicado. 

Cloróforo.  m.  (zool.)  Chloro- 
foro (que  tem  cor  amarella) ; 
genero  de  insectos  dípteros, 
da  familia  dos  phytomides, 
composto  do  urna  só  especie 
originaria  do  Brazil. 

Clorofosfórico,  Clorofosforo- 
so.  adj.  (chim.)  Chlorophos- 
phorico,  chlorophosphoroso ; 
qualificação  dos  corpos  com- 
postos de  chloro  e  phospho- 
ro, que  se  differençam  entre 
si,  porque  o  segundo  envol- 
ve   maior    quantidade    de 


746 


CLO 


phosphoro  do  que  o  pri- 
meiro. 

Cloeo-fosforo.  m.  (chim.)  Chlo- 
ro-i^liosphureto ;  composto  no 
qual  entra  phospli(n-ü,  cille- 
ro e  outro  corpo  que  serve 
de  base. 

Clokogastro,  tea.  adj.  (zool.) 
Chlorojiastro;  que  tem  o  ab- 
domen verde  ou  amarello. 

Clouogonio.  m.  (zool.)  Chloro- 
gomo  (aiuj  ido  esverdinhado); 
genero  de  infusorios,  da  fa- 
milia dos  asthasicos,  com- 
jDOsto  de  urna  especie,  que 
tem  somente  um  olho,  e  cuja 
cauda  e  tromba  são  fillifor- 
mes  e  duplas. 

Cloro-hidiiarjiuato.  to.  (chim.) 
Chloro-hydrargyrato;  sal  que 
forma  o  clilorureto  de  mer- 
curio, combinando-se  com 
outros  cliloruretos  de  metaes 
electro-positivos. 

Cloro-iodico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chloro-iodico;  que  tem  co- 
mo principios  o  chloro  e  o 
iode. 

Cloro-ioduros.  m.  j^i-  (chim.) 
Chloro-ioduretos;  saes  du- 
plos, formados  pela  combi- 
nação dos  cliloruretos  com 
certos  ioduretos,  nos  quaes 
os  primeiros  fazem  o  papel 
de  corpos  electro-negativos. 

Clorolepídoto,  ta.  adj.  (zool.) 
Chlorolepidoto;  applica-se  a 
certas  aves,  cuja  plumagem 
é  amarella. 

Cloroleuco,  ca.  adj.  (bot.) 
Chloroleuco;  de  còr  branca 
o  amarella  ou  amarello  es- 
verdinhado. 

Clorolofo,  fa.  adj.  (zool.)  Chlo- 
rolofo;  que  tem  uma  poupa 
esverdinhada. 

Clorolopo.  m.  (zool.)  Chlorolo- 
po  (pelle  verde);  genero  de 
insectos  coleópteros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos, que  tein  urna  só 
especie  indígena  da  Nova 
Guiné. 

Cloromelano.  m.  (mia.)  V. 
Cronstedtita. 

Cloro- METÍLICO,  ca.  adj.  (chim.) 
Chloro-inethylicoí  que  é  for- 
mado de  chloro  e  ether  me- 
thylico. 

Clorometría.  /.  (chim.)  Chlo- 
rometria;  processo  que  ser- 
ve para  averiguar  a  quan- 
tidade de  chloro  contida  em 
qualquer  mistura. 


CLO 

Clorométrico,  ca,  adj.  (chim.) 
Clilorometrico ;  que  tem  re- 
lação com  o  chlorometro. 

ClorÓímeteo.  m.  (chim.)  Chloro- 
metro; apparelho  destinado 
a  avaliar  a  quantidade  de 
chloro  dissolvido  na  agua 
ou  combinado  com  um  cor- 
po qualquer. 

Cloromiron.  m.  (bot.)  V.  Verti- 
cilaria. 

Cloromis.  m.  (zool.)  V.  Âguti. 

Cloro-naftalaso.  m.  (chim.) 
Chloro-naphtnlaso;  compos- 
to de  naplitalina  e  de  certa 
quantidade  de  cliloro,  que 
substituo  uma  parte  equi- 
valente de  hydrogeneo. 

Cloronerpo.  m.  (zool.)  Chloro- 
nerpo;  genei'o  de  aves,  da 
familia  dos  picanços. 

Cloeonita./.  (bot.)Y.  Conserva. 

Cloronítrico,  ca.  adj.  (chim..) 
Chloronitrico;  que  contém 
chloro  e  acido  ni trico. 

CLOROíaTROSo,  SA.  adj.  (chim.) 
Chloronitroso;  que  contém 
chloro  e  acido  nitroso. 

Cloronoto,  TA.  adj.  (zool.)  Chlo- 
ronoto;  que  tem  o  dorso  ver- 
de azeitonado. 

Cloro-paladato.  m.  (chim.) 
Chloro-paladato;  sal  duplo 
que  resulta  da  combinação 
do  chlorureto  de  paládio 
com  os  chlururetos  dos  me- 
taes electro-positivos. 

ClorÓpalo.  m.  (min.)  Chloro- 
palo-,  substancia  siliciosa, 
verde,  que  se  encontra  jun- 
tamente com  o  opalo,  e  que 
se  compõe  de  silica,  oxj-do 
de  ferro  e  agua. 

Clorope.  m.  (zool.)  Chlorope 
(olho  verde);  genero  de  in- 
sectos dípteros  brachoceros, 
da  familia  dos  athericeros, 
composto  de  trinta  e  seis  es- 
pecies, todas  da  Europa. 

Cloropigo,  GA.  adj.  (zool.)  Chlo- 
ropigo;  que  tem  verde  a 
parte  posterior  do  corpo. 

Cloro-platinato.  to.  (chim.) 
Chloro-platinato;  sal  produ- 
zido pela  combinação  do 
chlorureto  de  platina  com 
os  cliloruretos  dos  metaes 
electro-jiositivos. 

Cloropodo,  da.  adj.  (zool.)  Clilo- 
ropode;  que  tem  os  pés  ama- 
rellados. 

Cloro-proteoso.  adj.  (chim.) 
Chloro-proteoso ;  qualifica- 
ção de  um  acido  que  se  apre- 


CLO 

senta  em  um  estado  pulve- 
rulento, muito  pouco  solú- 
vel na  agua,  e  insolúvel  no 
álcool  e  no  ether. 

Cloeópteros.  adj.  (zool.)  Chlo- 
ropteros",  que  tem  as  azas, 
as  barbatanas  ou  os  elytros 
verdes. 

Cloro-einco,  ca.  adj.  (zool.) 
Chlororhinco;  que  tem  o  bi- 
co amarello  ou  verde. 

Clorosa./,  (bot.)  Chlorosa  (ver- 
de); genero  de  plantas,  da 
fíunilia  das  orchideas,  com- 
posto de  duas  es¡)ecies  her- 
báceas e  parasitas,  indíge- 
nas de  Java. 

Cloro-sal.  to.  (chim.)  Chloro- 
sal;  nome  genérico  das  com- 
binações dos  chloruretos  de 
metaes  negativos  com  os 
dos  metaes  positivos. 

Clorosalicílico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chlorosalicilico;  qualifica- 
ção de  um  acido  crystallino, 
ligeiramente  amarello,  fusí- 
vel, que  se  sublima  sem  al- 
teração, e  é  insolúvel  na 
agua  e  solúvel  no  álcool  e 
no  ether. 

Clorosalicina.  /.  (chim.)  Chlo- 
rosalicina;  materia  amarel- 
la, crystallina  e  pouco  solú- 
vel na  agua,  mas  solúvel  no 
álcool. 

Clorosalicínída./.  (chim.)  Chlo- 
rosalicinida;  materia  ama- 
rella, insolúvel  na  agua  e 
que  se  decompõe  pela  acção 
dos  ácidos  e  dos  alcalis  em 
ammoniaco  e  acido  chloro- 
salicilico. 

Clorosis.  /.  (meã.)  Chlorose; 
enfermidade  caracterisada 
pela  pallidez  da  pelle  e  es- 
pecialmente da  cara,  unida 
á  debilidade  habitual,  á  re- 
laxação das  faculdades  di- 
gestivas, etc. 

Cloroso,  sa.  adj.  (chim.)  Chlo- 
roso;  que  contém  chloro. 
Acido  cloroso;  acido  chloro- 
so;  composto  gnzoso  á  tem- 
peratura e  pressão  ordina- 
rias, do  côr  amarello-esver- 
deada  e  cheiro  similhante 
ao  do  chloro,  que  se  decom- 
põe pela  acção  do  calor. 

ClorosocrÁceo,  cea.  adj.  (zool.) 
Chlorosocraceo;  que  é  es- 
verdeado e  aleonado. 

Clorospinela.  /  (min.)  Chlo- 
rospinella;  variedade  verde 
do  aluminato  de  magnesia, 


CLO 

na  qual  o  peroxydo  de  ferro 
e  a  alumina  se  substituem 
como  isomorplios. 

Clorostilo,  la.  adj.  (bot.)  Chlo- 
rostylo ;  diz-se  de  um  cogu- 
melo, cujo  pé  é  commum- 
mcute  amarello. 

Clokóstomo,  ma.  adj.  (zool.) 
Chlorostomo;  applica-se  a 
uma  coucha  que  tem  a  aber- 
tura ainarella  ou  verde,  ou 
ao  insecto  cuja  boca  tem 
uma  d'estas  cores. 

Cloro-sulfúrico,  ca.  aclj.  (chim.) 
Chloro-sulphurico;  que  tem 
chloro  e  enxofre. 

Cloro-sulfuro.  m.fcAim.J  Chlo- 
ro-sulphureto ;  com  iSinação 
de  um  chlorureto  com  um 
sulphureto. 

Clorota./.  (zool.)  Chlorote  fcôr 
verde);  genero  de  insectos 
coleópteros  pcutameros,  da 
família  dos  lamellicorneos, 
composto  de  duas  especies 
indígenas  do  Brnzíl. 

Clorótico,  ca  adj.  (mcd.)  Clilo- 
rotíco;  que  se  refere  á  chlo- 
rose:  —  s.  chlorotíco;  pessoa 
que  padece  a  chlorosc. 

Clorouko,  KA.  adj.  (xool.)  Clilo- 
rouro;  qualificação  dos  jx'í- 
xes  que  têem  verde  a  bar- 
batana cauda!. 

Cloroxalato.  ??i.  (chim.)  Chlo- 
roxalato ;  sal  ¡Droduzido  pe- 
la combinação  cio  acido  chlo- 
roxalico  com  uma  base  sali- 
ficavel. 

CloroxÁlico,  ca.  adj.  (chim.) 
Chloroxalico-,  diz-se  do  aci- 
do formado  pela  combina- 
ção dos  ácidos  oxálico  e  clilor- 
hydrico. 

CLOROXALOVINAT0S.?H.jj/.fc7¿/H?.J 

Cliloroxalovínatos ;  combina- 
ções salinas  formadas  pelo 
acido  chloroxalovíuco  com- 
binado com  as  bases  salifi- 
cavcis. 

Cloroxalovíxico,  CA.  adj. 
('c/¿m.^Cliloroxalovíníco;  diz- 
se  de  um  acido  que,  tratado 
pelo  álcool,  crjstallísa  em 
agulhas  íiuas  e  confusamen- 
te agrupadas. 

Cloroxicakiíoxatv;.  in.  (chim.) 
Cliloroxicarbonato ;  sal  pro- 
duzido pela  combinação  do 
acido  cbloroxícarboníco  com 
uma  base. 

C loroxicarbónico,  ca.  adj. 
(chim.)  Chloroxicarbonico ; 
diz-se  de  lun  acido  compôs- 


CLO 

to  de  chloro,  oxygenio  e 
carbono. 

Cloroxicarburo.  m.  (chim.) 
Chloroxicarbureto ;  compos- 
to de  chloro,  oxygenio  e  car- 
bone  e  de  qualc[uer  radical 
que  faz  as  vezes  de  princi- 
pio electro-positivo :  —  amo- 
niacal ;  chloroxicarbureto 
ammoniacal ;  sal  duplo  anhy- 
dri>,  produzido  pela  conden- 
sação de  quatro  volumes  de 
ammoniaco  gazoso  com  um 
de  oxychlorido  carbónico. 

Cloróxido.  m.  (chim.)  V.  Oxi- 
elornro. 

Cloroxilo.  m.  (bot.)  Chloroxy- 
lo;  genero  de  plantas,  da 
famiíia  dascedrelaceas,  com- 
posto de  uma  S(j  especie  in- 
dígena da  India:  —  dupa- 
do;  chloroxylo  dupado;  ar- 
vore da  ludia  que  tcm  a 
madeira  verde,  c  que  pro- 
duz uma  resina  que  os  brah- 
manes usam  nos  seus  pa- 
godes em  logar  de  incenso. 

Cloroxisulfitro.  m.  (chim.) 
Cliloroxysulphureto;  com- 
jiosto  de  chloro,  um  oxj'do 
e  um  sulphureto:  — a7?io«¿rt- 
cal;  chloroxysulphureto  am- 
moniacal ;  composto  que  se 
ol_»tcm  com  o  cJiloroxycarbu- 
rctü  ammoniacal. 

Clorovalerísico,  ca.  culj.(chim.) 
Chlorovalerisico;  diz-sc  de 
um  acido  semilíquido e  trans- 
parente, que  se  obtem  fazen- 
do ¡jassar  urna  corrente  de 
chloro  sccco  por  um  recepta- 

'  culo  que  contenha  acido  va- 
leríco  anhydro. 

Clorovalerósico,  ca.  adj. 
(chim.)  Chlorovalerosico ; 
diz-se  de  um  acido  que  tem 
as  mesmas  propriedades  que 
o  chlorovalorísico,  com  a 
differença  somente  de  que, 
l)osto  em  contacto  com  a 
agua,  absorve  tres  equiva- 
lentes d'este  ultimo  corpo. 

Clorurado,  da.  adj.  (min.  e 
chim.)  Chlorurado;  que  con- 
tém chloro  ou  algum  chlo- 
rureto. Rocas  cloruradas  ;  ro- 
chas chloruradas;  ordem  ou 
genero  que  comprehendc  os 
depósitos  de  sal  gemma  ou 
de  chlorureto  de  soda. 

Cloruro.  7Ji.  (min.)  Chlorureto; 
imia  das  ordens  ou  géneros 
chimícos  da  mineralogía:  — 
(chim.)    cldorureto;     corpo 


CLO 


747 


composto  de  chloro  e  de  um 
elemento  que  nao  seja  oxy- 
genio nem  hydrogenio,  e  que 
se  obtem  fazendo  passar  uma 
corrente  de  chloro  pelos  oxy- 
dos  incandescentes  dos  ou- 
tros corpos:  — de  antimonio ; 
chlorureto  de  antimonio; 
corjjo  solido,  branco,  semi- 
transparente, crasso  na  ajipa- 
rencia  e  muito  caustico,  usa- 
do na  medicina  e  nas  artes: 

—  de  arsénico  ;  chlorureto  de 
arsénico;  corpo  liquido,  ín- 
coloj-,  acre,  caustico,  volátil 
e  muito  venenoso: — deazote; 
chlorureto  de  azote;  líquido 
de  aspecto  oleoso,  cheiro  i^i- 
cantc  e  ínsupportavel :  — de 
aiiifre;  chlorureto  de  enxo- 
fre; liquido  de  uma  cor  ver- 
melha-escura,  que  tem  um 
cheiro  actiVo,  picante  e  des- 
agradável, empregado  na 
chimica  como  reagente:  — 
de  bario;  chlorureto  de  bá- 
rio; corpo  empregado  so- 
mente na  medicina  contra 
as  escrophulas :  —  de  bismu- 
to; chlorureto  de  bismutho; 
corpo  que  se  obtem  mistu- 
rando o  bismutho  com  a 
agua  [^ regia :  —  de  cálcio; 
ciilorureto  de  calcio;  corpo 
branco,  solido,  fusível,  de 
sabor  acre,  picante  e  amar- 
go:—  de  carbono;  chlorure- 
to de  carbone,  qne  se  appli- 
ca  como  desinfectante:  — 
de  cobre;  chlorureto  de  co- 
bre; conhecem-se  dois,  o 
protochlorureto,  e  o  deuto- 
chlorureto :  —  de  estaTio; 
chlorureto  de  estanho;  o  pro- 
to  e  o  deuto-chlorureto :  — 
de  estroncio;  chlorureto  de 
stroncio;  corpo  branco,  soli- 
do, de  um  sabor  acre  e  pi- 
cante, deliquescente  e  muito 
solúvel :  —  de  fósforo;  chlo- 
rureto dephosphoro;  o  proto 
e  o  deuto-chlorureto :  —  de 
hierro;  chlorureto  de  ferro; 
existem  dois,  o  proto  e  o 
deuto-chloriu-eto :  ^^  de  io- 
do; chlorureto  de  iode;  sub- 
stancia usada  na  tinturaria 
para  tirar  a  tinta  do  anil : 

—  de  magnesia;  chlorureto 
de  magnesia;  corpo  solido, 
branco  e  de  um  sabor  amar- 
go e  picante:  —  de  manga- 
neso; chlorureto  de  manga- 
uez;  existem  dois,  o  proto  e 


748 


CLO 


o  perehlorureto :  —  de  mer- 
curio; chlorureto  de  mercu- 
rio; tambein  se  conhecem 
o  proto  e  o  dciito-clilorure- 
to:  —  de  níquel;  clilorureto 
de  nickel;  corpo  muito  so- 
lúvel na  agua,  a  qual  tinge 
de  verde :  —  de  oro;  chloru- 
reto de  oiro;  existem  dois,  o 
proto  e  o  deuto-chlorureto : — 
de  j)lata.  V.  Plata  córnea: 

—  de  platino;  chlorureto  de 
platina;  conheeem-se  dois,  o 
jiroto  e  o  deuto-chlorureto: 

—  de  2^lomo;  chlorureto  de 
chumbo;  emprega-se  nas  ar- 
tes com  o  nome  de  amarello 
mineral :  —  de  potasio ;  chlo- 
rureto de  potássio;  empre- 
ga-se como  febrifugo,  com  o 
nome  de  sal  febrifugo  de 
Silvio:  —  de  sodio.  V.  Sal 
común:  —  de  zinc;  chloru- 
reto de  zinco;  substancia 
conhecida  também  pelo  no- 
me de  manteiga  de  zinco. 
Cloruros  decolorantes  ó  clo- 
ruros de  óxidos;  chloruretos 
descolorantes  ou  chloruretos 
de  oxydps;  corpos  que  os 
chimicos  consideram  como 
misturas  atómicas  de  chlo- 
ruretos metallicos  e  hypo- 
chloritos. 

Closo,  sa.  adj.  (ant.)  V.  Cer- 
rado. 

Clóstera.  /.  (zool.)  Clostera 
(fuso);  genero  de  insectos 
lepidópteros  da  familia  dos 
nocturnos,  composto  de  cin- 
co especies,  todas  euro2:)eas. 

Closterandka. /.  (hot.)  Clostc- 
randra  (estame  em  forma  de 
osso);  genero  de  plantas,  da 
familia  das  papaveráceas, 
tribu  das  papavereas,  que 
contém  somente  uma  espe- 
cie, indígena  da  Pérsia  e 
parecida  com  a  dormideira. 

Closterinos.  m.  pl.  (zool.) 
Closterinos;  familia  de  in- 
fusorios, considerados  j^or 
muitos  naturalistas  como 
simples  vegetaes,  e  compos- 
ta unicamente  do  genero 
closterio. 

Closterio.  m.  (bot.)  Closterio 
(fuso);  genero  de  plantas 
cryí^togamicas,  considera- 
das por  alguns  como  ani- 
maes  infusorios. 

Clostero.  m.  (zool.)  Clostero 
(fuso);  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  coleópteros  te- 


CLO 

trameros,  familia  dos  longi- 
corneos,  fundado  n'uma  es- 
Ijecie  indigena  de  Mada- 
gáscar. 

Closteuócero,  ra.  adj.  (zool.) 
Closterocero;  que  tem  as 
antennas  fusiformes: — m. 
pl.  closteroceros;  familia  de 
insectos  da  ordem  dos  lepi- 
dópteros, que  comprehende 
todos  os  que  teem  as  anten- 
nas em  forma  de  fuso, 

Closterómero.  m.  (zool.)  Clos- 
teromero  (perna  fusiforme)  ; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  tetraincros 
e  da  familia  dos  longicor- 
ncos,  que  comprehende  qua- 
tro especies  indigenas  do 
Cabo  da  Boa  Esperança. 

Clostéroi^o.  m.  (zool.)  Closte- 
ropo  (pé fusiforme) ;  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros  tetrámeros,  e  da 
familia  dos  longicorneos, 
que  comprehende  somente 
uma  especie  indigena  do 
Brazil. 

Clostilbasa. /.  (chim.)  Chlos- 
tilbasa ;  producto  oleoso  que 
se  obtem  pelo  chlorureto  de 
stilbena,  com  uma  dissolu- 
ção alcoólica  de  potassa. 

Clostro.  m.  (bot.)  Clostro  (fu- 
so); cellulasinha,  adelgaça- 
da nas  suas  duas  extremi- 
dades e  fusiforme  no  todo, 
que  se  encontra  no  lenho  e 
nas  camadas  cortiçaes  dos 
troncos. 

Clostrócera.  /.  (zool.)  Clos- 
trocera  (corno  fusiforme) ; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  tetrámeros  e 
da  familia  dos  longicorneos, 
cuja  única  especie  é  a  clos- 
trócera tricolor,  cuja  origem 
se  ignora. 

Clotali.  s.  (p.  Mex.)  V.  Caci- 
que. 

Clotet.  to.  Clotet;  nome  de 
uma  especie  de  uva  da  pro- 
vincia de  Alicante. 

Clotilde,  m.  (zool.)  Clothilde ; 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  e  da  fami- 
lia dos  diurnos,  que  contém 
somente  uma  especie  indi- 
gena das  Antilhas. 

Cloto.  m.  (zool.)  Clotho;  ge- 
nero de  arachnides,  da  or- 
dem dos  araneides,  compos- 
to de  quatro  especies,  que 
vivem  na  superficie  inferior 


CLU 

das  grandes  pedras,  e  nas 
fendas  das  rochas :  —  clo- 
tho; genero  de  conchas  fos- 
seis, composto  de  uma  só 
especie,  encontrada  em  al- 
guns terrenos  terciarios. 

Club.  m.  Club;  ajuntamentos 
de  individuos  que  pertencem 
a  alguma  sociedade  politica, 
ordinariamente  clandestina. 
V.  Casino :  —  V.  Lojia :  — 
V.  Conciliúbido :  —  de  pala- 
ciegos ó  cortesanas ;,  —  V. 
Camarilla. 

Clubista,  m.  Clubista;  o  que 
pertence  a  um  club. 

Clucarda.  /.  (bot.)  Clucarda; 
planta  que  se  encontra  or- 
dinariamente nos  campos  se- 
meados de  trigo. 

Clueco,  ca.  adj.  (fig.fam.)  Ca- 
duco, decrepito;  que  tem 
chegado  ao  ultimo  ijeriodo 
de  caducidade;  diz-se  do  ve- 
lho já  muito  débil  e  impo- 
tente. Senex  decrepitus:  — 
choca;  applica-se  á  gallinha 
e  outras  aves.  Glociens,  iii- 
cubans. 

Clunesia.  /.  (med.)  Clunesia ; 
nome  dado  por  Vogel  ao  flei- 
mão  situado  na  borda  do 
anus. 

Cluniacense.  adj.  Clunjacen- 
se;  que  iDertence  á  congre- 
gação de  Cluny.  Cluniacen- 
sis,  is. 

Cluniense.  adj.  Cluniense;  per- 
tencente a  Clunia:  —  clu- 
niense; natural  ou  habitan- 
te da  Clunia. 

Clunípedos.  adj.pl.  (zool.)  Clu- 
nipedes;  qualificação  que  se 
dá  a  certas  aves  que,  como 
alguns  corvos  marinhos,  • 
têem  os  pés  completamente 
coUocados  na  parte  poste- 
rior do  corpo,  e  parece  que 
caminham  apoiando-se  sobre 
a  cauda. 

Clunista.  s.  Clunysta ;  religio- 
so da  ordem  de  Cluny. 

Cluny.  m.  (rcl.)  Cluny ;  ordem 
religiosa  instituida  na  villa 
de  Cluny,  na  abbadia  de  S. 
Bento,  pelos  fins  do  sé- 
culo IX. 

Cujpea./.  (zool.)  Clupea;  ge- 
nero de  peixes  malacoptery- 
gios,  fundado  por  Liimco, 
no  qual  se  comprehendem  as 
differentes  especies  de  aren- 
ques, sardinhas,  etc.  Hoje 
só   se   emprega   collectiva- 


CLU 

mente  para  designar  todos 
os  peixes  que  formavam  o 
dito  genero. 

Clxipéideo  ó  Clúpeo,  a.  adj. 
(zool.)  Clupeo;  que  se  assi- 
milha  ou  refere  ao  arenque 
e  mais  peixes  comprehendi- 
dos  no  genero  clupea:  —  m. 
2)1.  chípeos;  familia  ou  tribu 
de  peixes,  composta  unica- 
mente do  genero  clujica. 

Clupeóideo,  dea.  adj.  (zool.)Y. 
Clupéideo  :  —  clupeoideo ; 
epitlieto  que  se  applica  a 
varias  especies  de  peixes  de 
diiferente  genero,  por,  terem 
siinilhança  com  as  do  genero 
clupea. 

Cluquillas.  (enJ  adv.  V.  En 
Cuclillas. 

Clusia.  /.  (bot.)  Clusia;  gene- 
ro de  plantas,  da  familia  das 
guttiferas,  segundo  uns,  e  se- 
gundo outros,  typo  da  fa- 
milia das  clusiaceas.  Contém 
limas  viute  e  cinco  ou  trinta 
especies  de  arvores,  que  são 
originarias  da  America  me- 
ridional. 

Ci.usiÁcEO,  A.  adj.  (bot.)  Clu- 
siaceo;  relativo  ou  simillian- 
te  ao  genero  clusia :  —  s.  pl. 
clusiaceas;  familia  de  plan- 
tas, que  têem  por  typo  o 
genero  clusia. 

Cll'sico,  ca.  adj.  (bot.)  V.  Clu- 
siáceo: — /.  pl.  clusicas;  tri- 
bu de  plantas  da  familia  das 
guttiferas  ou  clusiaceas,  cujo 
typo  é  o  genero  clusia. 

CujTALiTA.  /.  (min.)  Clutali- 
tha;  mineral  composto  de 
alumina,  silice,  soda,  magne- 
sia e  peroxydo  de  ferro. 

Clutia./.  (bot.)  Clutellia ;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
cuphorbiaceas,  cujas  tres  es- 
pecies são  arvores  ou  arbus- 
tos de  folhas  alternas  e  es- 
tipulaílas,  flores  axillarcs,  de 
pedi  culo  curto,  e  solitarias 
ou  fasciculadas. 

Cluva. /.  (zool.)  Cluva; -espe- 
cie de  corvo  marinho  da 
China,  do  qual  se  servem  os 
naturaos  para  apanhar  pei- 
xe, ponilo-lhe  um  ann^  na 
garganta  para  que  os  não 
possa  comer. 

Cluzei.a.  /.  (bot.)  Clusela;  ge- 
nero de  algas  batrachosi^er- 
meas,  composto  de  uma  só 
especie  que  vive  na  agua 
doce. 

95 


CNE 

Cnat.  m.  (astron.)  Cnat;  pri- 
meiro decano  de  Capricor- 
nio, representado  por  meio 
de  um  disco  em  logar  de  ca- 
beça, nos  dois  zodiacos  de 
Denderah. 

CxEFASiA.  /.  (zool.)  Cnephasia 
(trevas);  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  lepidópteros  e 
da  familia  dos  nocturnos. 

Cnemacanto.  m.  (zool.)  Cnema- 
cantho  (pei-na  espinhosa); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  pentameros 
e  da  familia  dos  carabicos, 
cuja  única  especie,  chamada 
cnemacantho  giboso,  é  indí- 
gena da  terra  de  Vau-Die- 
inen. 

Cnemalobo.  m.  (zool.)  Cnema- 
lobo  (perna  com  lóbulo) ;  ge- 
nero da  ordem  dos  coleópte- 
ros pentameros,  familia  dos 
carabicos,  cujas  especies,  se- 
paradas do  genero  promeco- 
doro,  procedem  da  Nova  Hol- 
landa. 

Cnemargo.  m,  (zool.)  Cnemar- 
go  (pís  grossos);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros tetrameivs,  familia 
dos  curculiónidos,  que  so 
tem  uma  especie  indígena 
do  Brazil  e  do  México. 

Cnemecelo.  m.  (zool.)  Cneme- 
celo  (perna  concava);  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros  tetrámeros,  fa- 
milia dos  curculiónidos,  cuja 
especie  typica  procede  do 
Chili. 

Cnemida.  /.  (zool.)  Cnemida 
(perna  calcada);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros pentameros,  fami- 
lia dos  lamellicorneos,  com- 
posto de  tres  especies. 

Cnémidia.  /.  (bot.)  Cnemidia 
(botim);  genero  de  plantas, 
da  familia  das  orchidias  e 
tribu  das  neothicas,  indíge- 
na do  Brazil  e  da  India. 

CxEMiDio.  m.  (zool.)  Cnemidio 
(botim);  parte  inferior  da 
perna  das  aves,  despida  de 
jiennas :  —  cnemidio ;  genero 
de  espongiarios,  comj)osto  de 
duas  especies,  que  se  têem 
encontrado  unicamente  no 
estado  fóssil. 

Cnemidóforo.  /.  (zool.)  Cnemi- 
dophoro  (que  tem  botim);  ge- 
nero de  insectos,  da  ordem 
dos  coleópteros  tetrámeros  e 


CNI  749 

da  familia  dos  curculiónidos 
gonatoceros,  que  tem  so- 
mente  uma  especie  origina- 
ria do  Brazil. 

Cnemidoto.  m.  (zool.)  Cnemi- 
doto  (botim  com  aza);  gene- 
ro de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros  pentameros,  fa- 
milia dos  hydrocantharos, 
que  comprehende  tres  espe- 
cies indígenas  da  Euroj^a  e 
da  America. 

Cneoriko.  m.  (zool.)  Cneorino 
(nariz  fendido);  genero  de 
insectos,  da  ordem  dos  co- 
leópteros tetrámeros,  fami- 
lia dos  curculiónidos,  divisão 
dos  bracliyderidos,  que  con- 
sta de  dezoito  especies  exis- 
tentes na  Europa,  Asia  e 
Africa. 

Cnesmona.  /.  (bot.)  Cnesmona 
(que  jyrodnz  comichão);  ge- 
nero de  plantas  da- familia 
das  euphorbiaceas,  cuja  úni- 
ca especie  é  nma  planta  de 
Java,  que  deve  o  seu  nome 
ás  suas  propriedades  irri- 
tantes. 

Cnestide./.  (bot.)  Cnestide  (que 
2Jroduz  comichão) ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  cone- 
raceas,  que  contém  varios 
arbustos  das  regiões  quentes 
do  antigo  continente  e  que 
tem  seis  especies. 

Cnetocampo.  /.  (zool.)  Cnetho- 
campo  (lagarta  que  produz 
comichão);  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  lepidó- 
pteros e  da  familia  dos  no- 
cturnos, cujas  lagartas  são 
cobertas  de  pellos  que  pro- 
duzem uma  comichão  simi- 
Ihante  á  das  ortigas. 

Cnela/.  (chim.)  Cuella;  azeite 
exfrahido  das  sementes  do 
carthamo. 

Cnico.  m.  (bot.)  Cnico  (amarel- 
lo) ;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  cinarocejíhalas,  que 
contém  uma  especie,  chama- 
da cardo  bemdito,  cujas  flo- 
res amarellas  e  muito  amar- 
gas, têem  emprego  na  medi- 
cina. 

Cntoio,  a.  adj.  Cnidio;  que  se 
refere  a  cnido  ou  aos  seus  lia- 
bií antes :  —  natural  d'aqucl- 
la  cidade :  —  m.  (bot.)  cnidio ;. 
genero  de  p'anías  da  familia 
das  umbelliferas,  composto' 
de  doze  a  quinze  especies, 
indigena  do  meio  dia  da  Eu- 


750  COA 

,  ropa  e  do  Caticaso.  alg-uinas 
das  quaes  sao  cultivadas  nos 
jardins. 

CxiDÓscoLo.  m.  (bot.)  Cnidos- 
colo  (pello  de  urtiga);  íjone- 
ro  de  plantas,  segregado  do 
genero  medicinal,  composto 
das  especies  desprovidas  de 
corolla  e  com  tres  estiletes; 
sao  indigenas  da  America 
tropical. 

Cnidosis.  /.  (nied.)  Cnidosis; 
comichão  ardente,  similhan- 
te  á  que  causam  as  picadas 
das  urtigas,  urticaria. 

Cnodalio.  m.  (zool.)  Cnodalio; 
genero  de  insectos,  da  ordem 
dos  coleópteros  heteromeros, 
formado  por  urna  só  especie 
procedente  da  America  me- 
ridional. 

Cnodalo.  m.  (::ool.)  Cnodalo-, 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  heteromeros, 
da  familia  dos  estenelitros, 
composto  de  dez  especies 
originarias  da  America  se- 
ptentrional e  meridional. 

Cnoum,  Cnodmis.  m.  (astron.) 
Cnoumis;  terceiro  decano  do 
Zodiaco  egypcio. 

Co,  m.  (bot.)  Có;  planta  da  Chi- 
na, cuja  casca  produz  uns 
fios  de  que  se  faz  um  tecido 
muito  apreciado  n'aquellas 
regiões. 

Coa.  /.  (p.  Mex.)  Coa;  certo  in- 
strumento de  lavoura : — 
(inus.)  V.  Cola :  —  (bot.)  V. 
Hipocrátea :  —  (zool.)  coa ; 
especie  de  mocho  de  Chili. 

Coacción./.  Coacção;  constran- 
gimento, força  ou  violencia 
que  se  emprega  para  obrigar 
alguém  a  dizer  ou  executar 
alguma  cousa.  Vis,  violen- 
tia. 

Coacervar,  a.  Coacervar,  jun- 
tar, amontoar.  Congerere, 
coacervare. 

Coactivo,  va.  adj.  Coactivo; 
que  tem  força  para  obrigar 
ou  constranger.  Vim  iufc- 
rens,  violenttiw ,  obligans. 

CoACTOR.  ni.  (aid.)  ISIagistrado 
que  exigia  um  imposto  sobre 
O  que  se  comjirava  nas  ven- 
das publicas.  Era  um  direito 
equivalente  ao  que  tem  o  no- 
me de  alcavala. 

Coacusado,  da.  adj.  Coaceu- 
sado;  acensado  juntamente 
com  outro  ou  outros. 

CoAcusADOR,  RA.  6'.  Coaccusa- 


COA 

dor;  o  que  faz  uma  accusa- 
çào  juntamente  com  outro. 

Coadjutor,  ra.  s.  Coadjutor, 
ajudante;  pessoa  que  ajuda 
a  outro  no  exercicio  de  suas 
fancçòes.  Adjalor,  oris :  — 
coadjutor;  o  que  cm  virtude 
de  bulias  pontificias  servia 
pelo  proprietário,  sem  gosar 
das  rendas,  alguma  preben- 
da, para  depois  lhe  succeder 
em  virtude  dó  mesmo  titulo. 
Adjutor,  designatus  ecclesias- 
tici  be.7iejicii  successor :  —  co- 
adj  utor ;  entre  os  regulares  da 
companhia  de  Jesus  aquelle 
que  não  faz  a  profissão  so- 
lemne; distinguem-se,  cha- 
mando-se  coadjutores  espiri- 
tuaes  aos  sacerdotes,  e  tem- 
poraes  aos  que  o  não  são. 
Adjutor,  oris. 

Coadjutoría.  /.  Coadjutoría ; 
o  emprego  ou  cargo  de  coad- 
jutor. Adjutoris  múnus  in  ec- 
clesiasticis : —  coadjutoría;  a 
faculdade  que,  por  bulias 
apostólicas,  se  concedia,  pa- 
ra servir  algum.a  dignidade 
ou  prebenda  ecclesiastica, 
em  vida  do  proprietário, 
com  o  direito  de  lhe  succe- 
der depois  da  sua  morte. 
Adjutoris  mumis  cum  jure 
ad  beneficii  ecclcsiastici  suc- 
cessionem. 

CoADjuTRis.  (iims.)  Coadjuto- 
ra. Adjidrix,  eis. 

CoADMiNiSTRADOR.  m.  Coadmi- 
nistrador,  o  que  governa  um 
bispado  com  as  faculdades  e 
poderes  do  bispo  proprieta- 
rio.  Episcopi  adjutor,  admi- 
nister. 

COADNADO,    DA.    adj.    (l)Ot.)    Co- 

adunado;  diz-se  das  jjlantas, 
cujas  folhas  sesseis,  oppos- 
tas  ou  vcrticiladas,  estão  uni- 
das entre  si  pela  parte  infe- 
rior. 

Co  ADORACIÓN. /.  (rei.)  Coadora- 
ção;  adoração  de  uma  cousa 
juntamente  com  outra. 

CoAD©RAR.  a.  Coadorar;  adorar 
uma  cousa  juntamente  com 
outra. 

Coadquisición./.  Coacquisição ; 
acquisição  cm  commum  en- 
tre duas  ou  mais  pessoas. 

CoADQuisiDOK,  RA.  íí.  Coacquisi- 
dor;  que  adcjuirc  alguma 
cousa  juntamente  com  ou- 
tros. 

Coadunación,  /.  (ant.)  Coadu- 


COA 

nação;  união, mistura,  ajun- 
tamento de  varias  cousas  em 
um  todo. 

Coadunamiento,  to.  (ant.)  V. 
Coadunación. 

Coadunar,  a.  (ant.)  Coadunar; 
unir,  misturar  ou  incorpoi-ar 
umas  cousas  com  outras. 
Usava-se  também  como  reci- 

l^rOCO.  I  iV  ,.:,)-..  I  ,  , 

COADYUDADOR,    RA.    S,    (aut.)  V. 

Coadyuvador.        , 

Coadyutor,  ka.  s.  V.  Coadjutor. 

Coadyutorio,  ria»  adj.  (ant.) 
Coadjutorio;  que  coadjuva 
ou  auxilia. 

Coadyuvador,  ra.  s.  Coadjutor; 
o  que  coadjuva  outro.  Adju- 
tor, oris. 

Coadyuvante,  p.  a.  de  Coadyu- 
var. Coadjuvante;  que  coad- 
juva. Adjiivans,  tis. 

Coadyuvar,  a.  Coadjuvar;  co- 
operar, ajudar,  contribuir  pa- 
ra qualquer  fim.  Adjuvare. 

Coagulable,  adj.  Coagulavel; 
que  pode  coagular-se. 

Coagulación.  /.  Coagulação ; 
acção  e  cffeito  de  coagular. 
Coügidatio,  onis. 

Coagulante.  ;;.  a.  de  Coagular. 
Coagulante;  que  coagula. 
Coagulans,  coagmentans. 

Coagular,  a.  Coagular,  coa- 
lhar, condensar;  reduzir  o 
corpo  liquido  a  consistencia 
solida.  Usa-se  também  como 
reciproco. 

Coágulo,  m.  Coagulo;  cousa 
coagulada :  —  (med.)  coagu- 
lo; massa  de  consistencia  ge- 
latinosa, compacta,  de  côr 
vermelha,  em  que  se  trans- 
forma, no  fim  de  alguns  in- 
stantes, o  sangue  que  se  ex- 
trahe  do  corito  e  que  se  aban- 
dona a  si  mesmo.  Sanguinis, 
coagulatio,  coagmentatio. 

Coaguloso,  sa.  adj.  V.  Coagu- 
lante. 

Coaita.  /.  (zool.)  Coaita;  ma- 
caco do  Brazil  e  da  Guyana, 
congénere  da  quariba,  deno- 
minado por  Linneo  simia 
paniscus. 

CoAJADA.  /.  (ant.)  V.  Cuajada. 

CoAjENTB.  adj.  V.  Cooperador : 
—  socio  cm  qualquer  agen- 
cia. 

CoAK.  m.  (chim.)  V.  Goh. 

Coala,  m.  fcooí.j  Coalla;  genero 
de  mammiferos  da  NovaHul- 
landa,  que  não  tcem  cauda 
e  apresentam  pelo  dorso  urna 


COA 

cor  cinzenta  misturada  de 
azul  e  esbranquiçada  jiela 
parte  de  baixo, 

Co  ALABAR,  a.  Louvar;  elogiar 
juntamente  com  outros. 

Coalescência./,  (mexi.)  Coales- 
cência; adherencia  ou  união 
de  partes  que  se  achavam 
separadas. 

COALESCENTE.     CldJ.    (hot.)    Coa- 

lescente,  adherente;  diz-se 
das  bracteas,  quando  sào  sol- 
dadas com  o  pedúnculo :  — 
(zool.)  coalescente;  diz-so  de 
varios  órgãos  dos  insectos 
quando  estão  adherentes  en- 
tre si. 

CoALicioif.  /.  Coalição,  confe- 
deração, liga,  união. 

CoALicioKTSTA.  cidj.  Coufcdcra- 
do;  individuo  ou  partidario 
de  uma  confederação  ou  coa- 
lição; 

CoALiJAit;'  a.  Coaliíar.  V.  Co- 
ligar. Usar-se  também  como 
reciproco. 

CoÁLiTO.  m.  (at)t.)  V.  Coalición. 

Coaltar,  m.  («i/».)  Coaltar;  be- 
tume que  se  obtém  da  hulha. 

CoALTERNo,  NA.  adj.  Coaltcmo; 
nome  dado  a  duas  febres  in- 
t-ermittentes,  que  atacam  si- 
multaneamente o  mesmo  in- 
dividuo. 

Coalla:  /.  (zool.)  Gallinhola : 
—  (ant.)  V.  Codorniz. 

CoAMANTE.  adj.  (ant.)  Compa- 
nheiro ou  companheira  no 
amor. 

CoANExo,  XA.  adj.  (ant.)  V.  Co- 
nexo. 

CoANiMACioN.  /.  (inns.)  Acção 
de  animar-se  uma  cousa  com 
.       outra. 

CoANOiDo.  ad/}.  (anat.)  Choa- 
noide;  applica-sc  a  um  nuis- 
culo  que  rodeia  o  nervo  ópti- 
co dos  quadrúpedes. 

CoaxokrÁjia.  /.  (med.)  Coanor- 
rhagia;  derramamento  de 
sangue  pelas  narinas. 

CoANORRÁJico,  CA.  adj.  (med.) 
Coanorrhagico ;  que  tem  re- 
lação com  a  coanorrhagia. 

CoAPiA. /.  (I/ot.)Y.  Vismia. 

Co-APosTOL.7?j.Ooapostolo;coni- 
^  panheiro  no  apostolado.  So- 
ciiis  in  apostolatu. 

CoAPTAcioK.  /.  (ant.)  (íoapta- 
ção;  proporção  e  convenien- 
cia de  imia  cousa  com  ou- 
tra :  —  (cirg.)  coaptação,  re- 
ducção;  acção  de  restabele- 
cer nas  suas  relações  um 


COA 

osso  fracturado  ou  deslo- 
cado. 

CoAPTAK. a. fa/í^j Adaptar;  pro- 
porcionar-, ajustar  ou  fazer 
que  uma  cousa  combine  com 
outra. 

Co-ARRENDAnoR.  'IH.  Coarrenda- 
dor;  O  que  juntamente  com 
outro  toma  alguma  cousa  de 
renda.  In  locatione  aiit  con- 
dtíctione  socius. 

Coabtacioí;. /'.  Coarctação;  ac- 
ção e  eífeito  de  coarctar:  — 
(for.)  coarctação;  obrigação 
de  ordenar-se  dentro  de 
certo  tempo,  para  tomar 
posse  do  beneficio  ecclesias- 
tico  que  obteve.  Obligado 
.sacruni  ordinem  intra  diem 
prastilidum  aceipiendi:  — 
(med.)  coarctação ;  fraqueza 
do  pulso,  que  .=e  apresenta 
quando  principiam  os  acces- 
sos  de  qualquer  febre:  — 
de  la  uretra;  coarctação  da 
uretra;  estreiteza  d'este  con- 
ducto. 

Coarctada.  /.  (for.)  Coarcta- 
da; allegação  pela  qual  al- 
guém se  mostra  innocente, 
])rúvando  que  estava  em  ou- 
tra parte  ao  tempo  em  que 
foi  perpetrado  o  crime  do 
(|ue  o  accusam.  Absentia  a 
loco,  uhi  comminsum  fidt  cri- 
men, certis  argumcntis  pro- 
hata. 

Coartado,  da.  adj.  Coarctado; 
applica-se  ao  escravo  que 
ajustou  com  o  seu  senhor  a 
((L^ntia  por  que  ha  de  res- 
gatar-se,  c  que  lhe  deu  já 
vnna  parte  d'ella,  no  qual 
caso  não  pôde  ser  vendido. 
iServaa,  quí  partem  lytri  do- 
mino jam  persolvit. 

Coartamiexto.  m.  (ant.)  V. 
Coartación. 

Coartar,  a.  Coarctar,  limitar, 
restringir,  estreitar,  limitar 
o  poder,  a  auctoridade,  as 
disposições  da  lei,  os  gastos, 
etc.  Arctare,  coarctare:  — 
sujeitar,  opprimir :  —(med.) 
coarctar;  estreitar,  diminuir 
cm  força. 

Coautatório,  ria.  adj.  Coar- 
ctatorio;  que  tem  a  pro- 
jiriedade  de  coarctar,  de  li- 
mitar o  poder,  a  auctoridade. 

Coaso.  m.  (zool.)  Coaso;  sub- 
género de  cervos,  cujo  typo 
é  o  guazupita. 

CoAsoçuK.  a.  Consociar;  asso- 


COB 


751 


ciar  com  outros.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco. 

CoASPiTA.  /.  (min.)  Coaspita; 
nome  dado  por  Plinio  a  imia 
agatha,  esverdiuhada,  que 
tem  o  brilho  do  oiro,  e  que 
se  encontra  em  um  rio  da 
Pérsia. 

ÇoATi.  m.  (zool.)  Coaíi;  genero 
de  mammiferos  carnívoros, 
plantigrados,  da  America 
meridional,  composto  de 
duas  especies. 

CoATLi.  m.  (hot.)  Coatli ;  nome 
que  se  dá  no  Jlexico  á  ma- 
deira nephritica. 

Ço-AUToR,  RA.  s.  Co-auctor,  col- 
laborador;  o  que  comjiõe 
uina  obra  juntamente  com 
outro,  ou  que  publica  qual- 
quer livro  de  outro  com  im- 
portantes notas. 

CoB.  m.  (zool.)  Cob;  nome  de 
um  peixe  do  rio  de  S.  Lou- 
renço; tem  o  corpo  negro 
pela  ))arte  inferior,  e  branco 
pela  superior :  a  sua  carne  é 
muito  saborosa. 

Coba.  /.  (germ.)  Y.  Ileal,  na 
accepção    de    moeda :  —  V. 

I      Gallina:  — -  (naiit.)  V.  Foa. 

CoBALTATO.  VI.  (cliini.)  Cobal- 
tato;  sal  que  resulta  da 
combinação  do  oxydo  cobál- 
tico com  certas  bases. 

Cobáltico,  ca.  adj.  (chim.)  Co- 
báltico; que  tem  relação 
com  o  cobalto :  —  amonia- 
co; cobalto  ammoniacal;  sal 
duplo  que  resulta  da  combi- 
nação de  um  sal  cobáltico 
com  outro  ammoniacal :  — 
potásico;  cobalto  de  potas- 
sa;  sal  duplo,  resultante  da 
cumbinação  de  um  sal  co- 
báltico com  outro  potássico. 
Óxidos  cobálticos;  oxydos 
cobálticos ;  sào  dois  oxydos, 
um  chamado  protoxydo  e 
outro  sexqui-oxydo.  Sales 
cobálticos;  sacs  cobálticos; 
saes  formados  pelo  protoxy- 
do de  cobalto  ena  combina- 
ção com  uvfl  acido. 

CoBÁLTiDos.  m. pi. (min.)  Cobal- 
tidos;  familia  de  minci-aes 
que  comprehcnde  o  cobalto 
c  as  suas  diíicrentes  combi- 
nações.       ,,,    ,1,,  \,   ; 

CoBALTÍFERp,.-9A4  o-dj.  (min.) 
Cobaltifero;  diz-sc  do  mine- 
ral que  contém  accidental- 
mente oxydo  de  cobalto. 

Cobaltina,/'  (min)  Cobaltina; 


752 


COB 


arscnio-sulpliureto  de  cobal- 
to que  se  emprega  nas  artes. 
CoBAi,TO.  m.  (min.  e  chim.) 
Cobalto;  corpo  simples,  cor- 
respondente á  clnsse  dos  me- 
taes,  que  se  obtém  nos  labo- 
ratorios, decompondo  os  seus 
oxj-dos  jjelo  hydrogenio,  a 
uma  elevada  temperatura: 
—  arseniafxido  Iddratado.  V. 
ErUina :  —  arsaiical  .V.  Es- 
onaltina:  ■ — gris,  lustroso.  V. 
CohaUina :  —  negro.  V.  Co- 
balto térreo  negro :  —  oxida- 
do,' cobalto  oxj'dado ;  mine- 
ral que  SC  apresenta  cm  pe- 
quenas massas  pulverulen- 
tas, que  adquirem  brilho  pe- 
la fricção  :  —  rojo.  V.  Eriti- 
na: — •  térreo  negro;  cobaito 
negro-terroso ;  substancia 
negra  e  terrosa  que  se  en- 
contra em  pequenos  depósi- 
tos superficiaeè  :  — .  férreo 
rojo;  cobalto  vermelho-ter- 
roso,  cobalto  sulphatado :  — 
testáceo;  cobalto  testaceo; 
nome  que  antigamente  tinha 
o  arsénico: — azul  de  cobalto; 
azul  de  cobalto;  formoso 
azul  descoberto  recentemen- 
te, c  que  substitue  o  azul 
de  Ultramar. 

CoBALTÓxiDO.  m.  (min.)  Cobal- 
toxydo;  cobalto  oxydado. 

CouA>iBA.  /.  (bot.)  Cobamba ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  escrophularineas, 
composto  de  uma  só  especie 
indígena  çlaS:,  ill^fis  Filip- 
pinas.         ¡    .,.  ,      , 

CoBAN.  m.  (num.)  V.  Capanga. 

CoBAKBA./.  (germ.)  V.  Ballesta. 

CoBAucHo.  in.  (art.)  Parte  da 
almadrava,  que  consiste  era 
uma  linha  ou  fio  de  rede, 
bastante  comprido,  e  que  se 
dirige  até  ao  mai-. 

Cobarde,  adj.  Cobarde,  fraco, 
pusillanime;  que  não  tem 
valor  para  affrontar  perigos 
de  qualidade  alguma  :  — 
cobai'de;  diz-se  do  que  se 
faz  com  cobardia.  Jgnavus, 
iimidus :  —  (fig.J  infame,  vil, 
desprezível. 

Cobardear,  j?.  Ter  cobardia, 
fraquear,  atemorizar-se.  Fa- 
vere. 

Cobardemente,  adv.  m.  Cobar- 
demente ;  com  cobardia,  de 
uma  maneira  cobarde.  Igna- 
viter,  ignavh,  j)OLVÍde. 

Cobardia.  /.   Cobai'dia;  falta 


COB 

de  animo  e  valor.  Ignavia, 
cg:  —  villanía,  baixeza,  indi- 
gnidade. 

CoBARDo,  DA.  oá/.  (aut.)  Cobar- 
do.  V.  Cobarde. 

Cobaya./,  (zool.)  Cobaya;  ge- 
nero de  mammiferos  ameri- 
canos, cuja  especie  mais  no- 
tável é  o  coelho  das  Indias. 
Nos  terrenos  terciarios  en- 
contram-se  fragmentos  fos- 
seis, que  se  julga  serem  de 
animaos  d'este  genero. 

Cobdal.  adj.  (aut.J  Y.  Cubital. 

Cobdazo.  m.  (ant.jY.  Codazo. 

CoBDiciA.  /.  (ant.J  V.   Codicia. 

CoBDICIADERO,     RA.     adj.     (a¡ít.J 

V.  Codk'icil'le., . 

CoBDiciAE.. ,.  <?>•  -ifffí^í'j  Y-  Codi- 
ciar.       :  ,..;;;,.  ,-  ., 

CoBDicioso,  SA.  adj.  (ant.)  V. 
Codicioso. 

CoBDisciA.  /.  (ant.)  V.  Codicia. 

CoBDQ.  m,  (ant.)  N .  Codo.  Be- 
ber á  cobdo  creado  (fr.  ant.J; 
beber  do  briicoS:;  beber  ^  á 
niedida  do  desejo  ,^1  xlíiscaív 
sadameníe.,,         ,  .^w    -^r;-.., 

CoBEA.  /.  ,(bot.)  Cobea;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
bignoniaceas,  com  posto  de 
urna  só  especie  originaria 
do  México.  O  nome  d'este 
genero  tí  devido  ao  l)utauico 
hespanhol  Cavauiiles,  para 
hoiH'ar  a  memoriado  natu- 
ralista Bernabé  Cobo. 

CobeÁceo,  cka.  adj.  (bot.)  Co- 
beaceo;  parecido  c.om  o  ge- 
nero cobea :  — /.  pl, ; ,  cobea- 
ceas;  familia  , de,  plantas, 
cujo  typo  é  o  genero  c()rica. 

Cobecuab.  IX.  ((igr.)  Barbeeliar ; 
preparav. i  ^  ,tP4U"i?j  ■  :&m'^  *  ^m- 
mear.    ,,,,,, A-,  r,    ,,;í^>,      .   :.,;'' 

Cobejera.  /. /(ant.)  Alcovitei- 
ra, alcofa,,  alcaiote, , : 

CoBEL,  w.  (zool.)  .^Ç,^lil,],l'íi•pe- 
ciG  de  cobra.  ,í:,'(  ..-i^od 

Cobertera./.  Cobcrteira;  tam- 
pa, talhador;  objecto  feito 
de  ferro,  cobre  ou  barro  com 
uma  aza  no  meio,  que  serve 
para  tapar  as  panellas,  cas- 
sarolas,  etc.  Tegumen,  oper- 
cuhim:  —  (ant.)  cobertura ; 
cousa  com  que  se  cobre  qual- 
quer objecto :  —  (fig.)  V. 
Alcahuet.a:  —  (bot>  2^-  '-fol.) 
V.  Nenúfar: — 2^^-  (volat.) 
coberteiras;  as  duas  pennas 
da  cauda  do  falcão  que  co- 
brem as  reaes  quando  reco- 
lhe a  cauda.  Diioi  accipitris 


COB 

2'>enno3  qiice  contracta  cauda 
teguntur. 
Coberteraza.  /.   (ant.)  augm. 

de  Cobertera. 
Cobertero.  m.  (ant.)  Cobcrtei- 
ra; tampa  de  qualquer  conga. 
Cobertizo,  to.  Sebeira;  par- 
te do  telhado  que  sáe  fóra 
da  parede  para  resguardar 
da  chuva.  Sahgrnnda,  pro- 
tectus:  —  telheiro;  sitio  co- 
berto, para  recolher  homens 
ou  auimaes.  Portieres  rusti- 
ca umbroi  cai^tandce,  arcen- 
dis  pluviis :  —  alpendre. 
Cobertor,  vi.  V.  Colcha:  — r 
(ant.)  coberta  ou  tampa,  v  A 
Cobertura.  /.  V,  Cubierta :  -^. 
cobertura;  acção  de  se  co- 
brirem os  grandes  de  Hes- 
panha,  pela  primeira  vez, 
diante  do  rci.  Sunimi  apud 
hispa.nos  oioMlitatis  gradüs 
solen]uc2}ossessionÍ8  signum : 
operto  capite  coram  regem 
jirimiim  adslare: — (fig.  ant.) 
dissimulação,  ficção,  engano. 

CoBiciAK,  a.  (aut.)Y,  Codiciar. 

Cobija.  /.  Telhava  ou  a  telha 
que  se  collaca  com  a  parte 
ôea  para  baixo,  a  fim  de 
abranger  com  os  lados  os 
dois  canaes  do  telhado  ou 
algeroz,.  Tcgula  imbricium 
juncturas  oj)eriens  :  —  (ant.) 
V.  Cubierta.: — guias;  cada 
uma  das  pennas  superiores 
das  azas  das  aves  :  —  tam- 
pa das  colmeias:  —  (p?-oy.) 
mantilha  curta  de  quo  usam 
as  mulheres  para  abrigar  a 
cabeça.  Muliebre  palliolnm 
cajdíi  cooiyeriendo  :—  (ant. 
fig.)  V.  Freteslo:  — 2-^^'  ('«'"'^•J 
caixas;  formas  onde  os  olei- 
ros mettem  as  peças  que 
vão  ao  forno. 

CoBijADURA./.  (a7if.)  Cobertu- 
ra; acção  de  cobiúr  ou  ta- 
par qualquer  cousa:  —  (ant.) 
V.  Cubierta. 

Cobijar,  a.  Cobrir,  tapar.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Op)erire.        ,    ,i  -  ■■    -.)■..■' 

CoBijERA. /.  (aw^j'.C!i'iea(3»vi<^i 
quarto.        ,  .n  iim  iI'  ■\"  i>-u^i'.\'- 

CoBiL.  m.  (ant.):GQmV<í^  e^eeft-: 
dcrijo,  nicho.      ■,■  ,  >    *>   jw..-::! 

CoBioN.  ni.  (Jjot.)  CobioníÇiteanj; 
peeie  de  tithymalo.         .«\\i-'". 

ConÍTiDOS.  m.  p/.  (zool.)  Cobi-u 
tidos ;  familia  de  peixes  ab' 
dominaes,  cujo  typo  ó  o  ge- 
nero cobitis. 


COB 

CoBiTis.  m.  (zool.)  V.  Locha. 
CoBizAR.  a.  (ant.)  V.  Codiciar. 

COBLETILLAS.  /.  pi.    Pflstel   ÍQ\- 

to  de  varins  fructas  doces. 

ConoLDiNA.  /.  (min.)  Coboldi- 
na;  nome  dadn  a  nm  sul- 
phnreto  de  cobalto  de  cor 
parda,  alfiumas  vezes  ver- 
melha e  de  fractura  desisçual. 

CoBonoNOKB.  m.  (zool.)  Coboro- 
iiore;  aranha  grande  e  com 
pellos,  da  America  meridio- 
nal. 

Cobra.  /.  Cobra,  soga;  parte 
da  apeiragem  com  qne  jun- 
gem os  bois: — (p.  And. 
Extr.)  cobra ;  certo  numero 
de  cavalgaduras  emparelha- 
das, que  servem  para  <!ebu- 
Uiar.  Equanim  series  ferv.n- 
dis  fruffihtts: — (zool.)  co- 
bra; nome  dado  ás  serpentes 
que  só  têem  na  cabeça  es- 
camas sobrepostas,  e  cm  for- 
ma de  quilha  como  as  do 
dorso.  Cohra-capela.  Y.  Ca~ 
pracapela.         mi: 

CoiiRABLK,    CoBRADKfiO,  !RA-.'  Uãj. 

Cobravel ;  que  hade  oii  pôde 
cobrar-se.  Ihcupevandiis,  a, 
um. 

ConRAno,  DA.  adj.  (ant.)  V.  Ca- 
bal, Esforzado. 

Cobrador,  ra.  s.  Cobrador,  re- 
cebedor, collcctor;  aquelle 
fjuc  tem  a  sou  cargo  cobrar 
dinheiros  ou  outra  qualquer 
cousa.  'Exactor,  oris.  Perro 
cobrador;  cho  que  traz  á 
mão.  Verfagns,  i.  El  mal  co- 
brador hare  mal  par/ador 
0'if.);  o  mau  cobrador  faz 
mau  pagador,  aqncUes  que 
sào  descuidados  no  que  lhes 
deve  interessar,  dào  occasiào 
a  que  não  sejam  attendidos, 
aindaque  a  isso  tenham  di- 
reito. 

CoBRAMiENTO.  m.  (ant.)  Cobran- 
ça. V.  Recobro,  Recupera- 
ción:—  faní.Jutilidade,  apro- 
veitamento. 

Cobranza.  /.  Cobrança;  acção 
de  cobrar  c  seu  eííeito:  —  co- 
brança; arrecadação  de  di-. 
uheiro  ou  de  outra  cousa  que 
se  deve.  Exactio,  onis. 

Cobrar,  a.  Cobrar;  receber  a 
quantia  que  alguém  deve. 
Recipcre,  recuperare :  ^co- 
brar; recuperar,  recobrar  o 
perdido.  Re.cvp)e.rare:  —  co- 
brar; usado  com  alguns  sub- 
stantivos tem  a  mesma  si- 


COB 

gnificação  do  verbo  tomar; 
como  Cobrar  cariño;  cobrar 
carinho.  Amore  velodiopro- 
seqni,  vietu  affici:  —  cobrar; 
adquirir:  —  fcaç.j  tomar ;  re- 
colher as  peças  de  caça  que 
são  feridas  OIT  mortas.  P/íc- 
dam  in  venatione  capere :  — 
n.  (ant.)  reparar,  em.endar : 
— r.  cobrar-se,  reeobrar,-se, 
voltar  a  si.  Animnm  resume- 
re : — (naiit.)  cobrar ;  recolher 
a  parte  conveniente  de  um 
cabo  que  está  em  trabalho. 

Cobratorio,  ria.  adj.  Perten- 
cente á  cobrança. 

Cobre.  m.  Cobre;  metal  nm 
pouco  menos  dúctil  que  o  oi- 
ro, de  còr  tirante  a  vermelho 
e  de  uso  bem  conhecido.  Cn- 
pruñín,  ¿.-  —  cobre;  a -bateria 
de  cozinha  que  é  d'estemetal. 
Culince  vasa,  Hnstrumenta 
C7iprea:-^(anf.)  arreata  das 
cavalgaduras :  —  (ant.)  res- 
tea ;  enfiachi  de  allios  ou  cebo- 
las:—  cobre;  dinheiro  miúdo, 
trocos.  Baiir  el  cobre  (fr.fig. 
fam.);  tratar  qualquer  ne- 
gocio com  muita  diligencia 
e  empenho.  Rei  sedtãò  in- 
cumbere,  re.m  pcrserpii  dili- 
genter.  Batirse  el  cobre  (fr. 
fig.};  bater  moeda;  trabalhar 
muito  em  negocios  (¡ue  pro- 
duzem utilidade.  Lucros/s 
rtegotiis  agendis  vehementer 
incumbere:  disputar  qual- 
quer cousa  com  muito  calor 
e  em  peni  10.  Acriter  dinpitfa- 
re.  Cobre  gana  cobre,,  que  no 
huesos  del  hombre  (rif.);  para 
augmentar  o  capital  vale 
mais  o  dinheiro  do  que  o  tra- 
balho:—  (min.  e  chim.)  co- 
bre; corpo  metallico,  solido 
e  In-ilhante,  tirante  a  cor 
de  rosa,  de  sabor  desagradá- 
vel e  cheiro  nauseabundo  e 
caracíeristico,  que  se  torna 
mais  sensível  pela  fricção : 
—  abigarrado ;  cobre  beta- 
do;  mineral  que  se  encíjntra 
quasi  sempre  associado  ;l 
c'nalcosina:  —  amarillo.  Y. 
Cobre  piritoso :  —  arsen  iata- 
(?o;  ccíbre  arseniatado;  nome 
çommum  de  quatro  mineraes 
de  cobre  que  contêem  arsé- 
nica:— aznl;  carbonato  de 
GohYQ:^^  blanco  de  los  chi- 
nos, ó  chinesco;  cobre  chinez ; 
liga  que  apresenta  a  cor  de 
prata  e  que  serve  para  fazer 


COB 


753 


corpos  muito  sonoros: — de 
cementación;  cobre  de  ce- 
mentação;  aquelle  que  se 
obtem  tratando  pela  agua  os 
mineraes  que  conteem  este 
metal :  —  fosfatado ;  cobre 
phosphatado;  mineral  de  cor 
verde  escura: — -gris;  cobre 
cinzento;  nome  das  combina- 
ções do  cobre  com  o  enxofre, 
antimonio,  arsénico,  ferro, 
zinco  e  a  prata :  —  gris  en  es- 
pigas;  cobre  em  espigas;  va- 
riedade impura  da  chalcosi- 
na: — mnriatado.  V.  Cloru- 
ro de  cobre: — nativo;  cobre 
nativo;  o  que  se  encontra 
puro  na  natxireza  on  com  pou- 
cas materias  estranhas:  — 
negro;  cobre  negro;  substan- 
cia pulverulenta  e  branda, 
de  aspecto  terroso  e  cor  ne- 
gra:.— piritoso;  cobre  piri- 
toso; combinação  do  enxofre, 
cobre  e  ferro :  —  seleniado ; 
cobre  seleniado;  mineral  de 
consistencia  muito  branda : 
—  sulfatado;  sulphato  de 
cobi'e:  — sulfurado;  sulphu- 
reto  de  cobre :  —  vidrioso ; 
cobre  vidroso;  nome  que  an- 
tigamente se  dava  á  chnlco- 
sina:  —  violado;  cobre  vio- 
lado; especie  de  liga  de  co- 
bre e  antimonio: — de  la- 
brar; cobi-e  de  lavor;  cobre 
com  mistura  de  oiro. 

CoHRExo,  ÑA.  Oí?/.  De  cobre.  Ex 
are  cyprio  confectus,  cu- 
2)reus :  —  que  se  parece  com 
o  cobre  nas  suas  qualidades 
inti'insecas  ou  na  cor. 

CoBREsrA.  /.  (bof.)  Kobresia; 
genero  de  plantas. 

Cobrizo,  za.  adj.  Applica-se  ao 
metal  que  participa  do  co- 
bre. JEre  cyprio  mixtus:  — 
cor  do  cobre.  Cupreo  colori 
similis. 

Cobro,  m.  V.  Cobranza :  —  (ant) 
cobro;  logar  onde  se  assegu- 
ra, guai'da  ou  salva  alguma 
cousa :  —  (ant)  expediente, 
arbitrio,  providencia,  meio 
para  conseguir  qualquer  fim. 
Poner  cobro  en  alguna  cosa 
(fr.);  fazer  diligencia  para 
recuperar  alguma  cousa.  Rei 
recuperandce  diligcnter  in- 
cumbere. Poner  en  cobro  al- 
guna cosa  (fr.);  pôr  em  co- 
bro alguma  cousa;  pô-la  em 
segurança.  Rem  servare,  in 
tufo  poneré.  Ponerse  en  co- 


754  coe 

hro  alguna  2^ersona;  pôr-sc, 
alguina  pessoa  em  cobro; 
jíôr-se  a  salvo,  em  seg-nvança. 
Se  in  tubim  locum  rccipcrc. 

CoBUHJiA.  /.  (hof.)  Coburgia; 
genero  de  plantas,  da  fami- 
lia das  amaryllideas  narci- 
seas,  que  tem  especies  herbá- 
ceas, indígenas  do  Perú. 

Coca.  /.  Lasca;  signal  que  dei- 
xa ò  bico  de  um  pião  na  ca- 
beça de  outro,  n'um  jogo  de 
rapazes :  —  (prov.)  serjiente 
de  papelão  que  na  (xalliza  e 
outras  provincias  sáe  no  dia 
de  Corpus-Christi,  Manclu- 
cus,  i:  —  (ajit.)  V.  Cabeza :  — 
p)L  (ant.)  bandós;  especie  de 
penteado  usado  pelas  mulhe- 
res, ajuntando  o  cabello  dos 
lados  da  cabeça:  —  (boi.)  co- 
ca; genero  de  plantas,  da  fa- 
milia das  malpigyaceas,  in- 
dígena do  Perú :-^ coca;  a 
folha  d'este  arbusto,  de  que 
os  naturaes  do  Perú  fazem 
uso,  mascando-a  :  —  de  lle- 
vante; coca  de  Levante;  fru- 
cto  redondo  e  do  tamanho  de 
uma  baga  de  louro.  E  vene- 
noso e  emi?rega-se  para  ma- 
tar peixe:  —  (naut.)  V.  Co- 
dillo; iia  sua  accepção  náu- 
tica: —  coca;  e?pecTe  de  em- 
barcação usada  na  idade  me- 
dia. Navigii  c/envs.  Criar 
coca  fjr.  7iauf.)  formar  coto- 
velo com  a  maroma  em  outro 
cabo. 

Cocada.  /.  Cocada;  doce  em 
pastilhas  que  se  faz  na  Ame- 
rica, do  miolo  do  coco  ra- 
lado. 

CocADEiz.  /.  (ant.  zoai.)  V.  Co- 
codrilo. 

Cocal,  m.  Coqueiral;  terreno 
plantado  de  coqueiros  :  — 
adj.  (fam.J  gaiteiro;  velho 
ridiculo  que  presumede  man- 
cebo :  —  (germ.)  osso. 

CócALO.  ni.  (ant.)  Pinha. 

CocAN.  m.  (p.  Perú)  Moela;  es- 
tomago de  ave. 

Cocar.  a.  Pazer  cocos,  tregei- 
tos,  macaquices  •.  —  (fig.fam.) 
requebrar,  amimar,  lison- 
jear. Adulari,  gestihns  avt 
verbis  blandiri. 

CocAKAR.  a.  Abastecer,  pro- 
ver da  folha  chamada  coca. 
Folii  arbzisti  peruviani  co- 
piam p>arare. 

CocATRiz.  /.  (ant.  zool.)  V.  Co- 
codrilo, 


coe 

Cocaví,  m.  (p.  Am.)  Provisão 
de  jornada. 

CoccicÉFALo,  LA.  ctdj.  Coccycc- 
phalo;  monstros  acej-ihalos, 
cujo  osso  da  summidade  do 
corpo  tem  a  forma  do  coceyx. 

CoccÍDEO,  DEA.  adj.  (zool.)  Coc- 
cideo;  similhante  á  cochoni- 
lha: —  75?.  2^^-  coccideos;  fa- 
milia de  insectos  da  ordem 
dos  hemipteros,  c  da  tribu 
dos  coccinianos. 

CocciDiA.  /.  (bot.)  Coccidia  (se- 
mente); fructo  capsular  de 
certas  i:>lantas  florideas. 

CoccínuLA.  /.  (zool.)  Coccidula 
(escarlate);  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleópte- 
ros trímeros  e  da  tribu  dos 
apludiphagos,  composto  de 
duas  especies. 

CoccÍFERO,  ERA.  aclj.  (bot.)  Coc- 
cifcro  (que  tem  escarlate); 
qualificação  de  mna  especie 
de  roble,  onde  se  recolhe  o 
insecto  que  produz  o  escar- 
late. 

CocciGiiUA. /.  (bot.)  Coccigrua; 
nome  dado  a  varias  especies 
de  cogumelos. 

Coccijio.  a.  adj.  (anat.)  Coccj'- 
geo;  que  j^ertence  ao  coceyx. 

CoccmoRFO.  m.  (zool.)  Coccy- 
morj^ho  (em  forma  desemen- 
te);  genero  de  insectos  da  or- 
dem dos  coleo¡)teros  tetrá- 
meros, da  familia  dos  eruty- 
los,  composto  de  onze  espe- 
cies. 

CocciNA./.  (eliim.)  Coccina;  ma- 
teria animal  que  se  encontra 
na  cochonilha. 

CocciKELA. /.  (zool.)  (Jocciuclla 
(escarlate);  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleópte- 
ros trímeros  c  tribu  dos  aphi- 
diphagos,  composto  de  cem  es- 
jiecies,  que  se  encontram  por 
todo  o  globo. 

COCCINÉLIDO,      DA.      ttdj.     (zOol.) 

(Joccinellido;  qué  se  parece 
com  a  coccinella:  —  m.  ^)Z. 
coccinellidos;  tribu  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleópte- 
ros, cujo  typo  é  o  genero  coc- 
cinella. Comprehende  mais 
de  quinhentas  especies  divi- 
didas em  vinte  c  dois  gene- 
ros. 

Coccíneo,  a.  adj.  V.  Purpúreo. 

CocciNiA.  /.  (bot.)  Coceiuia  (es- 
carlate); genero  de  ])lantas 
da  familia  das  cucurbitáceas, 
composto  de  uma  gó  especje. 


coc 

CoccraiANOs.  m.  pl.  (zool.)  Coor 
ciniaaios;  tribu  de  insectos 
da  ordem  dos  hemipteros, 
secção  dos  homoi^teros. 

Cocción.  /.  Cocção;'  acção  c 
cffeito  de  cozer  ou  cozér-se 
a  Iguma  cousa.  Coctid,  onis: — 
fp/í?/s.j  Cocção;  acção  do  ca- 
lórico sobre  as  substancias 
animaes  ou 'vegetács,  e  o  ef- 
feito  d'csta  inesma  acção: — 
(pliijsiol.)  cocção;  modifica- 
ção particular  que  experi- 
mentam os  alimentos  quan- 
do são  introduzidos  nos  ór- 
gãos digestivos.  Coctio,  onis: 
■ — (med.)  cocção;  mudança 
que  experimenta  á  substan- 
cia morbífica  antes  de  ser  as- 
similada ou  eliminada. 

Coce.  /.  (añt.)  V.  Coz. 

Coceador,  ra.  s.  V.  Cozeador. 

Coceadura.  /.  V.  Cozeadura. 

Coceamiento,  m.  V.  Cozea- 
miento. 

Cocear,  a.  V.  Cozcar. 

Cocedera.  /.  (ant.)  Y.  Cocine- 
ra:—  (naut.)  V.  Cosedera, 
na  accepção  nauticaJ 

Cocedero,  m.  Peça  ou  logar 
destinado  para  cozer  alguma 
cousa.  Coquendonim  offici- 
na :  —  adj.  que  é  fácil  de  co- 
zer. Coctivus,  coqnibilis :  — • 
(naut.)  Y.  Fogón  de  la  brea. 

Cocedizo,  za.  ctdj.  Y.  Cocedero. 

Cocedor,  m,  ,0  que  se  occupa 
em  cozer  o  mosto  para  fazer 
o  arrobe  com  que  se  adubam 
os  vinhos.  Coctor  musti. 

CócEDRA.  /.  (ant.J  Colchão  de 
pennas. 

CocEDRON.  m.  augm.  de  Cóce- 
dra.  '■'      '  ' 

Cocedura.  /.  Cozediíra;  acção 
de  cozer  ou  cozer-sc.  Coctií- 
ra,  ce. 

Cocer,  a.  Cozer ;  preparar  as 
colisas  cruas  por  meio  do 
fogo  c  de  algum  liquido,  pa- 
ra que  se  possam  comer  ou 
para  outros  usos.  Coquere: 
■ — cozer;  preparar  algumas 
cousas  por  meio  do  fogo  ou 

•-  calor,  para  lhes  dàr  a  con- 
sistencia necessária  e  Cmpre- 
ga-las  no  fim  a  rpie  se  des- 
tinam. Coquere:  —  cozer;  di- 
gerir os  alimentos  no  esto- 
mago. Cibum  digerere  con- 
coquere:  —  (jig-  ant.)  dige- 
rir, examinar,  meditar  cui- 
dadosamente alguma  cousa : 
—  n,  Y.  Hervir :  —  (aiit.)  Y. 


coe 

Escocer: —  cozer;  fermentar 
ou  ferver,  algum  liquido, 
tem  fogo,  como  o  vinho.  Fer- 
vescere :  —  r.  (fiy.)  padecer 
por  muito  tempo  alguma  dor 
ou  incommodo.  Dintino  do- 
lare languescera.  Estar  coci- 
(Iq  en  alguna  cosa  (fr.);  es- 
tar experimentado  ou  versa- 
do em  alguma  cousa.  No  co- 
cérsele á  uno  el  pan  en  el 
cuerpo  (fr.  fam.);  estar  em 
desassocego  ou  sobresalto. 
Lo  gue  lio  has  de  comer  dé- 
jalo cocer  (rif.);  o  que  nao 
has  de  comer  deixa-o  cozer; 
iiiiiguem  se  eutremetta  no 
que  lhe  nao  pertence.  Quien 
cuece  y  apiasa,  de  todo  p»'^'-- 
sa;  por  cae  por  lá  más  fa- 
das ha;  em  todos  os  cargos  e 
oííicios  se  padecem  iucom- 
modos. 
CocEUO.  s.  (ant.)Y.  Cozeador: 
—  adj.  (ant.)  próprio  para 
correr  e  para  a  guerra;  di- 
zia-se  das  sellas  de  montar. 
Cocino,  m.  Cozido;  carne  e  tou- 
cinho cozido  que  se  come 
regularmente  ao  jantar.  Eli- 
xacaro:—V.  Olla,  Pudiera, 
em  accepção  análoga. 
CocíDUK.\./.  (ant.)y.  Cocedura. 
CociEMiiEE.  m.  Cozedura;  fer- 
mentação do  vinho. 
CqciENTK.  m,  V.  Cuociente :  — 

adj.  (ant.)  Y.  Caliente. 
Cocimiento,  m.  V.  Cocción:- — 
cozimento;  qualquer  liquido 
em  que  se  cozeram  hervas  ou 
substancias  medicinae-s.  De- 
coctum,  i:  —  (ant.)  picada, 
ardor ;  dor  lancinante  em  al- 
gumaparte  do  corpo : —  (art.) 
cozimento;  entre  tintureiros, 
banho  feito  com  dift'erentes 
drogas  que  ^erve  somente 
para  preparar  e  abrir  os  po- 
ros da  là,  a  íim  de  que  me- 
lhor receba  a  tinta.  Lance 
iingcndce  prccparatia,  dcco- 
ctum, 
CociMA,.  /.  Cozinha;  parte  de 
uma  casa  aonde  está  o  lar  e 
se  prepara  a  comida.  Calina, 
coquina:  —  cozinha;  arte  ou 
modo  de  preparar  a  comida  : 
— potagem  que  se  faz  de 
legumes  e  hortaliças,  .como 
feijões,  espinafres,  etc.  Con- 
dita legumina:  —  (ani.)  cal- 
do. Jus,  ris:  —  cozinha.  V. 
Comida:  —  de  hòca;  no  pa- 
ço, cozinha  em  que  só  se  faz 


coe 

a  comida  para  o  rei  e  pes- 
soas reaes.  liegis  cidina,  cu- 
li na  regalis,  regia:— -econó- 
mica; cozinha  económica; 
aquella  cm  que  um  só  fugào 
communica  o  calor  a  muitas 
fornalhas,  de  modo  que  se 
economisa  o  combustivel:  — 
(naut.J  cozinha;  parte  do  fo- 
gão destinada  para  o  serviço 
do  commaudante  e  oíhciaes: 
—  cozinha;  certa  armação 
de  fornalhas  com  igual  des- 
tino, que  SC  pendura  na  co- 
berta alta  no  mesmo  logar 
dos  fogões:  —  V.  Eogan  na 
sua  accepçào  náutica. 

CociNAK.  a.  Cozinhar;  cozer  ao 
lume,  guisar,  condimentar, 
preparar  as  comidas.  Coqui- 
■nare :  —  (fam.)  intrometter- 
sc;  metter-se  alguém  hd  que 
lhe  nao2iertcnce..ár(ZeZ¿o/¿e)7i 
agere. 

Coci.NEAn.  n.  (fam.)  Passear 
pela  cozinha,  occupar-sc  em 
cousas  de  cozinha. 

CociKEKÍA.  /.  (ant.)  V.  Guisa- 
do :  —  arte  culinai'ia,  ai"te  de 
cozinhar. 

CociNEiíu,  r.A.  s.  Cozinheiro; 
])Cssoa  que  tem  por  officio 
preparar  as  comidas  c  fazer 
tudu  (jue  é  relativo  á  arte 
culinaria.  Coquus,  i. 

Cocinilla,  ta./,  dirá.  de  Coci- 
na:—  (prov.)  V.  Chimenea, 
na  accepçào  de  lar.  Cami- 
nus,  focus. 

CociTA. /.  (med.)  Cocita;  pala- 
vra empregada  por  Limieo 
para  designar  a  dor,  que  pro- 
duz a  introducçào  do  vene- 
no de  um  animal  ¡¡cçonhento 
pela  sua  mordedura. 

CociTiA.  /.  (zool.)  Cocytia;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  familia 
dos  crepusculares,  tribu  dos 
zygénidos,  composto  de  uma 
só  especie,  encontrada  nas 
costas  da  Xova  Guiné. 

Cogito,  m.  Cocyto;  rio  dos  in- 
fernos:—  (poet.)  inferno. 

CocLE.  ni.  (art.)  Croque;  gau- 
chí? de  ferro  fixo  em  luna 
haste,  com  que  os  barquei- 
ros aferram  as  embarcações, 
e  serve  nas  almadravas  de 
puxar  o  atum  para  os  bar- 
cos ou  para  terra.  Harpago, 
inis. 

CociJÍA.  /.  (ant.  pihys.)  Parafu- 
so de  Archimedes;  especie 


COC  755 

de  apparelho  hydraulico,  que 
antigamente  servia  para  ele- 
var as  aguas.  Codea,  ce:  — ■ 
(anat.)  V.  Caracol :  —  (zool.) 
V.  Almeja :  —  V.  Coral. 

Coclear,  a.  (art.)  Puxar  o  atum 
com  o  croque  para  o  metter 
no  barco  ou  tira-lo  para  ter- 
ra." Harpagone  thynnas  pre- 
henderé:  —  adj,  (hot.)  co- 
chlear;  que  é  disposto  em 
espiral :  —  n.  V.  Cloquear. 

Cocleakia.  /.  (hot.)  Cochlearia 
(colher);  genero  de  plantas 
da  familia  das  cruciferas; 
tem  o  caule  succulento,  ra- 
mificado, as  folhas  radicaes, 
cordiformes,  arredondadas, 
as  caulinas  oblongas,  quasi 
siuuadas,  e  as  flores  peque- 
nas, brancas,  terminaes,  dis- 
postas em  thj'rso.  E  classi- 
iicada  por  Linneo  com  o  no- 
me de  Cochlearia  officinalis. 

CocleariÁceo,  Cocleárico,  ca. 
adj.  (bot.)  Cochlearico;  rela- 
tivo ou  similhaute  ao  gene- 
ro cochlearia :  — /.  pl.  co- 
chleariaceas;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  dos  cruciferas, 
cujo  typo  é  o  genero  cochlea- 
ria. 

CoCr.EARIFOLIADO,  DA.  OClj.  (bot.) 

Cochlearifoliado ;  que  tem  as 
folhas  cm  forma  de  colher. 

COCLEAUIFOBME.    ãdj.  (bot.)  Co- 

chleariforme;  diz-se  dos  ór- 
gãos que  pela  sua  forma  sac 
inais  ou  menos  similhautes 
a  urna  colher. 

CoCLEIFORME.      üclj.     (bot.)     Co- 

chleiforme;  enrolado  em  for- 
ma de  espiral,  similhaute  á 
concha  dos  caracoes,  como 
as  pétalas,  folhas  e  legumes 
de  certas  plantas. 

CocleofÁsia.  /.  (zool.)  Cocleo- 
pliasia  (concha  brilhante); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  familia  dos 
nocturnos,  e  da  tribu  dos  ti- 
neidop,  composto  de  uma  só 
especie  pouco  conhecida. 

CocLEuo.  m.  (art.)  Fisgador;  o 
que  maneja  o  croque  ou  fis- 
ga ñas  almadravas.  Pisca- 
tor  thynnorum  harpagine 
armatus. 

CocLiA. /.  (bot.)  Cochlia  (co7i- 
cha);  genero  de  plantas,  da 
familia  das  orchideas  deno- 
robieas,  composto  de  uma 
só  especie  parasita,  de  fo- 
lhas coriáceas  ovadas  e  el- 


756 


coe 


lipticas  e  de  flores  de  côi' 
de  violeta,  que  cresce  nas 
arvores  das  moiitanlias  de 
Java. 

COCLIACANTO,      TA.      Cldj .      (hot.) 

Cocliliacautho;  diz-se  de  al- 
gumas plantas  que  teem 
acúleos  encurvados  e  côn- 
cavos. 

COCLICELA.  /.    (ZOOI.)    CoclllicC- 

la   (conchÍ7iha) ;    subgénero' 
de  conchas  do  genero  héli- 
ce, que  comprehcnde  as  es- 
l^eeies  de  bulimos  que  têem 
o  corpo  prolongado. 

CocLicopo.  m.  (zool.)  V.  Aga- 
tino. 

CocLiLLo.  m.  Carcoma  que  roe 
as  vides: — ■(ant,)Y.  Cucli- 
llo. 

CocuocAKPO,  PA.  aclj.  (hot.)  Co- 
chliocarpo;  diz-se  dos  fru- 
ctos  desenvolvidos  em  espi- 
ral, como  os  de  uma  espe- 
cie do  genero  mimosa. 

COCLIOPOMTOS,  CoCLIÓpODOS.  'III. 

2^1.  (zool.)  Cochliopodes  (p¿ 
em  forma  de  caracol);  tri- 
bu de  insectos  lepidópteros, 
da  familia  dos  nocturnos, 
comjiosto  de  umas  quarenta 
e  duas  especies,  das  quaos 
duas  sào  indígenas  da  Eu- 
ropa, e  as  mais  dos  Estados 
Unidos  da  Amcirica. 

CocLiTA.  /.  (zool.)  Cochlite; 
termo  genérico,  que  se  em- 
pregava antigamente  para 
designar  as  conchas  unival- 
ves  fosseis  de  boca  semicir- 
cular. 

CocLÍToMo.  m.  (zool.)  V.  Af/a- 
tino. 

CocLoiíiDEA.  /.  (zool.)  V.  AiAha- 
rilla. 

CocLÓiDKos.  m.  pi.  (zool.)  Co- 
cliloideos;  írrande  sccçào  de 
molluscos,  do  genero  he! ice, 
que  comprehende  todas  as 
concluis  prolongadas  e  em 
forma  de  torre. 

Coclójeno.  m.  (zool.)  Cochlo- 
geno;  subgénero  do  mfjllus- 
cos  que  comprehende  os  bu- 
limos, que  têem  a  ultima 
volta  mais  prolongada  do 
que  a  espiral. 

CocLO-r.iKCo,  CA.  adj.  (zool.)  Co- 
chlo-rhj'-nco-,  que  tem  o  bico 
largo  em  forma  de  cnlijcr: 
—  )j?.  pi.  cochlorhynqueos; 
familia  de  aves  i^ernaltas 
que  comprehende  as  que 
têem  o  bico  largo,  deprimi- 


COO 

do,  e  algumas  vezes  cm  for- 
ma de  colher. 

COCLOSPÉRMEO,    MEA.    üdj.    (Òot.) 

Cochluípermeo-,  parecido  com 
O  cochlospermo :  — /.  pi.  co- 
chlospermeas;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  das  ternstre- 
miaceas,  cujo  tjpo  é  o  ge- 
nero cochlospermo. 

CocLosPEK-uo.  m.  (bof.)  Cochlos- 
permo (semente  em  forma  de 
caracol);  genero  de  plantas 
da  familia  das  ternstremia- 
ceas  cochlospermeas,  com- 
posto de  duas  especies,  de 
folhas  alternas  e  pecioladas 
e  de  flores  grandes  amarel- 
las,  indígenas  das  regiões 
tropicaes  do  globo. 

CocLÓsTiLO.  m.  (zool.)  Cochlos- 
tylo-,  sidjgenero  de  mollus- 
cos, que  Comprehende  os  bo- 
iimos  que  tèem  a  columna 
da  conclui  ordinariamente 
muito  delgada. 

Coco.  m.  Coco ;  segunda  casca 
do  fructo  do  coqueiro,  da 
qual  se  costumam  fazer  ta- 
ças, vasos  e  outros  objectos: 

—  verme;  dá-se  indistiucta- 
mente  este  nome  a  dilfôren- 
tes  especies  de  pequciíos  in- 
secto.?, que  se  criam  em  va- 
rias sementes  e  fructos.  Ver- 
mis  fr  II  ff  um  edax:  —  coco; 
phantasma  para  metter  me- 
do ás  crcanças.  Larva,  pne- 
rorum  terrículamentnm :  — 
pi.  cor] ui lhos;  fructo  de  uma 
palmeira  da  índia,  commum- 
mente  de  cor  escura,  com  uns 
pequenos  furos  de  que  se  fa- 
zem rozarlos.  Calad/,  glohioli 
indici.  Hacer  cocos (fr.fam.); 
fazer  gatimanhos;  affagar  a 
alguém  com  festas  e  tregei- 
tos  para  o  persuadir  de  al- 
guma cousa,  ou  fazer  gestos 
e  signaos  de  namorado. 
Blandir  i ,  ali  cere';  amor  em 
nutibns  significare.  Ser  o 
parecer  un' caco  (fr.  fam.); 
ser  ou  parecer  irvn  coco ;  ser 
alguma  pessoa  excessiva- 
mente íe']^..  Deformem  esse: 

—  (ãrt.)  linha;  fio  forte  de 
cor  l)ranca  diaphana,  que  se 
faz  da  soda  dos  bichos  e  que 
r-erve  para  pescar  á  canna: 
— y.l^ainal: — (bot.)Y.  Co- 
cotero:—  côcò;  fructo  d'es- 
ta  arvore :  —  de  Levante.  V. 
Coca. 

CooocALSAMO.  m.  (bot.)  Coco- 


coe 

balsamo ;  fructo  do  balsamo 
verdadeiro  de  Meca. 

CocÓBOLo.  m.  (bot.)  Cocobolo; 
arvore  da  índia,  cuja  ma- 
deira é  de  côr  quasi-  encar- 
nada, mui  preciosa,  dura  e 
pesada,  e  serve  pata  varias 
constru  ecoes,  ilj-òoí-ís  itidicos 
genvs.    ''■-■'     ■■t'r.m    - 

CoCOCÁRPEO,     PEA.'    ãdj.    (bot.) 

Coccocai-peo ;  i^arecido  com 
o  genero  coccocarpea :  — 
f.  pi.  coccocarpeas;  subtribu 
de  plantas  cr3q:)tonemeas, 
que  contém  varios  géneros. 

CococARPiA. /.  (bot.)  Coccocar- 
pia;  genero  de  plantas  da 
tribu  das  lecidineas,  com- 
posto de  quatro  especies  in- 
dígenas das  regiões  tropi- 
caes, cujo  typo  crejce  nas 
Canarias. 

CococipsELA.  /.  (bot.)  Coccocy- 
¡isela  (baga  ôca);  genero  de 
plantas  da  família  das  ru- 
biáceas, composto  de  umas 
vinte  especies  herbáceas, 
vivazes,  trepadoras,  de  fo- 
lhas oppostas  e  flores  azues 
ou  pui-pureas,  que  crescem 
na  America  tropical. 

CocociPSÉLEO,  lea.  adj.  (Bot.) 
Coccocy  pseleo ;  parecido  com 
o  genero  coccocypsela  :  — 
f:  pi.  coecocypseleas;  tribu 
de  plantas  da  familia  das 
rubiáceas,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero coccocypsela. 

CocÓDHA.  /.  (bot.)  V.  Palmea. 

CocODEiio.  m.  (zool.)  CocCode- 
ro  (collo  arredondado);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
longieorneos,  e  tribu  dos  ce- 
rambycinos,  composto  de  tres 
especies,  duas  do  Brazil  e 
urna  de  Cayenna. 

CocoDRiLEO,  LEA.  àdj.  Crocodi- 
leo;  que  se  parece  com  o 
crocodilo:^—™.  jjI.  (zool.) 
crocodileos ;  familia  de  reptis. 

COCODRILIANOS.     111.     pl.'    (sOol.) 

CrocOdilianos;  familia.'  de 
reptis  ciiiydosanrios,  cujo  ty- 
130  é  o  genero  crocodilo.  Co- 
nhecem-se  também  alguns 
géneros  fossais,  dos  qúács 
o  principal  é  o  teléogauro, 
composto  de  quatro  especies, 
próprias  dos  torícños  secun- 
darios. i-;'i"! 
CocoorviLióN.  f)V.  "(òot.)  Croco- 
dilion;  genero  de  plantas  de 
flores  compostas. 


coe 

Cocodrilo,  m.  (fiff-J  Crocodilo; 
pessoa  eugauosa  e  falsa.  T'e- 
terator,  orís :  —  (zool.)  cro- 
codilo; genero  de  reptis  da 
ordem  dos  emydosaurios,  pa- 
recido com  o  lagarto,  mas 
de  um  tamanho  enorme,  che- 
gando a  doze  varas  de  com- 
primento. As  quinze  ou  dez- 
oito especies  de  que  se  com- 
põe, estão  repartidas  pelos 
grandes  rios  de  Africa,  Asia 
c  America,  mas  sem  que  os 
pertencentes  ao  novo  mun- 
úo  se  encontrem  no  antigo, 
e  ao  contrario.  Lacerta  cro- 

-  codilus. 

CocoDiuLUKO.  m.  (::ool.)  Clroco- 
diluro  (cauda  de  crocodilo); 
genero  de  rcpti^j  saurios,  da 
familia  dos  lacértidos,  com- 
posto de  uma  só  especie,  in- 
dígena da  America  meridio- 
nal. 

Cocófago.  m.  (zool.)  Coccopha- 
go;  genero  de  insectos  hy- 
mcnopteros  da  familia  dos 
chalcidios,  separado  do  ge- 
nero aphelinu,  cujas  espe- 
cies se  alimentam  principal- 
mente de  sementes. 

Cocóforo.  m.  (bot.)  Cuccupho- 
ro ;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  pliyceas,  composto 
de  uma  só  especie,  que  se 
encontra  nas  costas  do. Japão. 

Cocoi.  m.  (zool.)  Cucoi;  espe- 
cie de  garça  com  peunacho, 
do  tamanho  de  uma  cego- 
nha. 

CocóiNEo,  NEA.  ad,j.  (hof.)  Co- 
coineo ;  parecido  com  o  co- 
queiro :  — /,  pi.  cocoineas  ; 
tribu  de  plantas  da  familia 
das  ijalmeiras,  cujo  typo  é 
o  coqueiro. 

Cocoliste,  to.  (p.  Mex.)  Enfer- 
midade geral  ou  epidémica. 
Morhiis  jiopularis. 

CocoLiTA./.  (min.)  Cocculitlia; 
variedade  de  ¡lyroxene,  for- 
mada por  uma  reunião  de 
grãos  de  cor  verde-negra, 
que  adherein  entre  si  e  se 
separam  pela  pressão  da 
imha. 
CocoLOBA.  /.  (hot.)  Coccoloba; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  polygoneas,  compos- 
to de  muitas  especies,  que 
têem  as  folhas  alternas,  ses- 
seis  ou  pecioladas  c  as  flo- 
res em  racimos. 
CocÓNEO,  NEA.  adj.Y.  Cocoínco. 
90 


coe 

CÓCOR.V.  adj.  (fam.)  Pegamaço; 
molesto,  fastidioso  em  ex- 
tremo. A23i)lica-se  somente 
ás  pessoas. 

CocoKLi.  VI.  (zool.)  Cocorli; 
subgénero  de  aves  pernaltas 
de  pequeno  tamanho,  cuja 
única  especie  só  se  distin- 
gue das  calhandras  do  mar, 
em  ter  o  bico  alguma  cousa 
arqueado. 

Cocoso,  SA.  adj.  Verminoso; 
que  tem  vermes.  Vermibus, 
iineis  infêctus. 

CocósoMO.  m.  (zool.)  Coccoso- 
mo  (corpo  redondo);  genero 
de  insectos  coleópteros  te- 
trámeros, da  familia  dos  cur- 
culiónidos, composto  de  uma 
só  especie  indigena  de  Co- 
lombia e  dos  arredores  de 
Carthagena. 

CocuTA./.  (a¡d.)\.  Cogotera. 

Cocotal,  m.  Coqueiral;  sitio 
ou  terreno  aonde  ha  muitos 
coqueiros. 

Cocote,  m.  V.  Cocfote. 

Cocoteho.  m.  (hot.)  Coqueiro ; 
genero  de  vegetaes  da  fami- 
lia das  2;)almeiras,  formado 
por  Linneo  com  uma  só  es- 
pecie, e  composto  hoje  de 
urnas  quatorze,  quasi  todas 
indígenas  da  America  equa- 
torial. A  mais  importante  é  a 
chamada  coqueiro  commum 
que  nasce  nas  Indias  c 
em  muitas  ilhas  tropicaes, 
aehando-se  com  especialida- 
de nas  praias  arenosas. 

Cocotraustíneas.  /.  2Ü.  (zool.) 
Coccothraustineas;  sub-fa- 
milia  de  aAcs  da  familia  das 
friugillidcas,  que  conqire- 
hende  uns  vinte  géneros, 
cujo  typo  é  o  coccothrausto 
ou  bico  grosso, 

COCOTRAIJSTO,     TA.     adj.     (zOol.) 

Coccothrausto ;  qualificação 
de  algumas  aves  que  podem 
romper  com  o  bico  os  caroços 
de  alguns  fructos  ou  a  pel- 
licula  de  certas  sementes  du- 
ras:—  m.  cocothrausto;  no- 
me scientifico  do  genero 
chamado  vulgarmente  bico 
grosso. 

CocoTKiz./.  (ant.)\.  Cocodrilo. 

Cocotudo,  a.  adj.  (p.  Cuh.)  Tes- 
to; diz-se  da  pessoa'que  tem 
caracter  firme,  resoluto  e  in- 
dependente. 

CocoTziN.  TO.  Rola  do  México. 

CocTo.  m.  (p.  A.  Mer.)  Papei- 


coe  757 

ra;  doença  que  costumam 
padecer  os  que  habitam  os 
valles  da  cordilheira  dos 
Andes. 
Cocual,  m.  (zool.)  Cocual;  es- 
pecie de  esquilo  grande  da 
America,  de  vistosas  cores 
e  sem  pellos  compridos  na 
jionta  das  orellias. 

Cocudina./.  (zool.)  Coccudina; 
genero  de  infusorios  da  fa- 
milia dos  pleseonios,  que 
comprehende  especies  que 
vivem  nas  aguas  doces  e  sal- 
gadas. I 

Cocuiza.  /.  V.  Carnata. 

CocuLARiA./.  (lot.)  Coccularia; 
genero  de  cogumelos  da  fa- 
milia das  ceomaccas,  que 
tem  varias  especies  cpiphy- 
tas  e  pouco  conhecidas,  que 
se  ajíresentam  formando 
manchas  na  madeira. 

Coculíneo,  NEA.  adj.  (bot.)  Coc- 
culineo;  que  se  parece  com 
o  cocculo : — /.  pZ.  cocculi- 
neo;  classe  de  plantas,  que 
comprehende  as  familias  das 
berberideas  e  das  menisper- 
maceas,  cujo  typo  é  o  gene- 
ro cocculo. 

CócuLO.  m.  (hot.)  Cocculo;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  menispermaccas,  tribu 
das  menispermeas,  que  tem 
sessenta  e  cinco  especies,  al- 
gumas cultivadas  nos  jar- 
dins da  Europa.  A  mais  im- 
portante é  o  cocculo  palma- 
do, originario  das  costas  de 
]\Ioçambique,  cuja  raiz  é  co- 
nhecida em  medicina  com  o 
nome  de  colombo. 

Cocuma./,  (p.  P.)  Maçaroca  de 
milho  assada. 

Cocuvo.  J7Í.  (p.  A.)  V.  Cucuyo. 

Cocha./,  (art.)  Pequeno  reser- 
vatório, que  se  separa  com 
uma  comporta  da  tina  ou 
lavadouro  principal  e  que 
ser\c  para  a  lavagem  dos 
metaes.  Mctallorum  sta- 
gniim. 

CocHABODA.  /.  (ant.)  V.  Cacld- 
hoda. 

CocHAMA.  /  (zool.)  Cochama; 
]3eixe  grande  c  groíso  do  rio 
da  Magdalena. 

Cochambre.  /.  Sujidade,  por- 
caria, cousa  suja,  fétida.  Bes 
sórdida,  putida. 

Cochambrería.  /.  (fam.)  Mon- 
turo; monte  de  innnundicias, 
de    corpos   fétidos.    Ilerum 


758 


coe 


sorãidarum  copia,  conge- 
ries. 

COCHAMBKEKO,  COCHAMBROSO,  SA. 

adj.  ffam.J  Sujo,  porco,  pes- 
tífero, cheio  de  jaorcaria.  Pu- 
tidis  sordibus  plenus. 

CocHAK.  a.  (ant.)  V.  Cocer:  — 
provocar  alguém :  —  r.  (ant.) 
V.  Apresurarse. 

CocnARRO.  m.  Vaso  ou  taça  de 
madeira  e  mais  commum- 
mente  de  pedra.  Cráter,  pro- 
culum  ligneum. 

CocHARSE.  r.  (ant.)  V.  Ca- 
char. 

Cochastro,  m.  Javalisinho;  o 
que  ainda  é  de  leite.  Âpri- 
catulus. 

Coche.  m.  Coclie;  carruagem 
grande  de  quatro  rodas,  com 
assentos  para  duas,  quatro 
ou  mais  pessoas.  lilieda,  w : 
—  (prov.)  V.  Dilijencia,  na 
accepção  de  carruagem :  —  , 
ãe   camino;    carro    de   jor- 
nada. Essedumquatuor  rotis 
instructum :  —  de    colleras: 
coche  tirado  por  mulas  ador- 
nadas com  colleiras.  Esse- 
dum  quadrijugis  àut  sejugis 
tractum:  —  de  estribos;  co- 
che de  estribos;  o  que  tem 
assentos     nas    portinholas. 
JRheda  sedilibus  ad   latera 
instructa:  —  de    regalo,    de 
rua;    trem    de   regalo,     de 
rua;  o  que  só  se  usa  por 
commodidade  dentro  das  -po- 
voações,  ou  para  pequenas 
distancias :  —  de  viga  ;  coche 
de  viga;  o  que  em  logar  de 
varas  tem  uma  só  viga  pela 
23arte   inferior.   Bheda  non 
duobus  tignis,  sed  única  tra- 
be rotas  trahens: — pesete- 
ro; carro    de  aluguei-,  que 
não  é  de  jornada:  —  Siman 
o  de  don  Siman;  era  Madrid 
o  trem  de  aluguer  que  não 
é  de  jornada.  Estas  duas  ul- 
timas locuções  vão-se  anti- 
quando desde  que  existem 
trens   de  aluguer  de  luxo, 
e  só  se  usam  para  depreciar 
o  coche  velho  e  mau: — tum- 
bón. V.  Tumban.  Arrastrar 
ó    rodar     coche    (fr.);    ter 
trem  para  regalo  e  commodi- 
dade. No  pararse  los  coches; 
nao  estar  em  boa  intelligen- 
cia;  nao  se  tratarem  duas 
pessoas  com  aintimidade  cos- 
tumada. Partim  amiee  agere: 
— (naut.J  coche ;  embarcação 


coe 

pequena  usada  na  costa  de 
Zauguebar. 
Cochear,  n.  Governar,  guiaros 
cavallos  ou  mulas  que  tiram 
os  coches.  JRhedam  ducere. 
Cochecillo,  to.  m.  dim.  de  Ca- 
che. 
Cochera.    /.    Cocheira;  logar 
aonde  se   recolhem  coches. 
Celia  rhedaria :  —  cocheira ; 
mulher  do  cocheiro.  Auri- 
gai  lixar.  Puerta  cochera.  V. 
Puerta. 
Cocheril,  adj.  (fam.)  Próprio 
dos  cocheiros.  Bhedarius,  a, 
um: — (TMÍí^.J pertencente  ao 
coche. 
CocHERiLLO,  To.  m.  dim.  de  Ca- 
chera. 
Cochero,  m.  Cocheiro;  o  que 
tem  por  officio  guiar  os  ca- 
vallos ou  mulas  que  tiram 
um   coche.   Auriga,   rheda- 
riíis:  —  (ant.)  V.  Maestro  de 
coches :  —  Simón  ;     cocheiro 
de  trens  de  aluguer.  Usa- 
se somente  em  Madrid :  — 
(astron.)  cocheiro;  constei la- 
ção  boreal  figurada  por  um 
grande  pentágono  irregular. 
Consta  de  sessenta  e  seis  es- 
trellas, das  quaes  a  mais  bri- 
lhante é  a  chamada  Cabra: 
—  adj.  (ant.)  fácil  de  cozer. 
Cochevira./,  (p.  P.)  Manteiga 

de  porco. 
Cochevís.  /.  (r^ool.)  V.  Cogu- 
jada. 
CocHiELLO.   m,.  (ant.)  V.    Cu- 
chillo. 
Cochifrito,  m.  Gruisado  que  or- 
dinariamente se  faz  de  bo- 
cados de  cabrito  ou  cordei- 
ro, e  depois  de  meio  cozido 
frege-se,  temperando-o  com 
especiarias,  vinagre  e  pimen- 
tão. E   muito   usado   pelos 
pastores.'  Elixce    ac   frixm 
carnis   edidium:  —  applica- 
se    também    figuradamente 
aos  tratos  illicitos  ou  cousas 
ridiculas  e  mal  feitas. 
CocHiGATO.  m.  (zool.)  Cochíga- 
to;  especie  de  ave  do  Méxi- 
co, indeterminada,  que  tem 
sete  pollegadas  de  compri- 
mento, cabeça  e  eolio  negros, 
com  um  collar  vermelho  e  o 
ventre  verde. 
Cuchillada.  /.   (a7it.)  V.    Cu- 

chillada. 
Cochillo,  m.  (ant.)  V.  Cuchillo. 
Cochina./.  Cochina,  jiorca;  fe- 
mea  do  porco.  Sus,  is. 


coc 

Cochinada.  /.  V.  Cochinería: 
—  (fig-ff^^^-) grosseria;  falta 
contraria  á  amisade  ou  á 
boa  educação. 

Cochinamente,  adv.  m.  (fam.) 
V.  Sucaimcnte: —  grosseira- 
mente, incivilmente :  —  com 
mau  éxito. 

CocHiNATA.  /.  (naut.)  Porcas; 
jíaus  grandes  que  atraves- 
sam o  carro  da  popa  e  vão 
acabar  nos  ¡dós  mancos. 

CocHiNCHiNO,  NA.  adj.  Cochíu- 
.  chino;  que  é  da  Cochinchina. 

CocHiNEAR.  n.  (fam.)  Emporca- 
Ihar-se,  sujar-se;  metter-se 
em  logares  ou  trabalhos  im- 
mundos. 

Cochinera./.  V.  Cochiquera. 

Cochinería.  /.  Porcaria,  sugi- 
dade,  falta  de  aceio :  —  por- 
caria; baixeza,  acção  inde- 
corosa :  —  V.  Cochinada  na 
segunda  accepção. 

Cochinilla.  /.  V.  Mil  pies:  — 
(zoal.)  cochonilha ;  genero  de 
i  nsectos  hemipteros  homopt  e- 
ros,  da  tribu  dos  cocciuianos 
ou  gallinsectos  de  Latreille, 
composto  de  um  grande  nu- 
mero de  especies,  cujo  prin- 
cipal caracter  é  viverem  con- 
tinuamente fixas  sobre  as 
jalantas,  alimentando-se  de 
sua  seiva  e  seggregando  uma 
materia  similhante  a  algo- 
dão que  as  chega  a  cobrir 
inteiramente.  Só  é  imjDortan- 
te  a  esi^ecie  chamada  cocho- 
nilha do  cacto  ou  do  nopal, 
que  no  commercio  se  chama 
cochonilha  fina  ou  domestica 
ou  simplesmente  cochonilha. 
—  de  la  coscoja.  V.  Kermes. 

CoCHINILLERO.    VI.    (bot.)   Cochi- 

nillieira  ou  tabaibeira ;  no- 
me vulgar  do  cacto  ou  no- 
pal, de  que  se  nutre  a  co- 
chonilha. 

Cochinillo,  lla.  adj.  dim.  de 
Cochino. 

Cochino,  na.  adj.  (fig.)  Porco, 
sujo,  immundo.  Sordidus,  im- 
mundus :  —  indecoroso,  gros- 
seiro, indigno,  vil,  baixo :  — 
(fig.  fam.)  grosseiro;  que  fal- 
ta á  amizade  ou  á  boa  edu- 
cação. Cochino  fiado,  buen 
invierno  e  mal  verano;  co- 
chino fiado,  bom  inverno  e 
mau  verão;  denota  os  incon- 
venientes que  tem  o  comprar 
fiado,  pela  difiiculdade  que 
depois  costuma  haver  no  pa- 


COD 

gamento :  —  (zool.)  cochino, 
porco.  V.  Cerdo :  —  de  mar 
(p.  A.  Mer.)^  V.  Danta. 

CocHÍo,  IA.  adj.  fant.J  Fácil  de 
cozer. 

Cochiquera.  /.  Chiqueiro,  po- 
cilga; logar  oude  se  guar- 
dam porcos.  Sidle,  is. 

CocuiTE-HERviTE.  (loc.  fam.) 
Atabalhoadamente,  com  pre- 
cipitação. Festinanter,  prai- 
2)ropere. 

Cochitril,  m.  V.  Zaquizamí. 

Cochizo,  zA.  adj.  (ant.)  Fácil  de 
cozer :  • —  m.  metal  riquíssi- 
mo de  prata,  mui  parecido 
com  o  rosicler. 

Cocho,  cha.  adj.  (ant.)  Cozido: 

—  m.  (prov.)  V.  Marrano : — 
(prov.)  V.  Perro:  —  (zool.) 
cocho;  especie  de  papagaio 
de  cabeça  vermelha  e  azu- 
lada. 

Cochura.  /.  Cozedura ;  acção  e 
eíFeito  de  cozer.  Coctura, 
coctio:  —  qualidade  do  que 
se  pode  cozer:  —  fornada:  — 
amassadura;  porção  de  mas- 
sa para  pào,  que  se  fat  para 
cozer  de  uma  vez.  Massa 
fumo  coquenda :  —  (ant.)  V. 
Escosor.  Pasar  cochura  por 
hermosura  (rif.);  não  ha 
gosto  sem  desgosto. 

Coda.  /.  (ant.)  Coda.  V.  Coln. 
Hoje  tem  uso  em  Aragão : 

—  (inns.)  coda;  palavra  que 
significa  final,  e  a])plica-se 
a  cortas  phrases  inusicaes 
que  terminam  uma  jieça. 

Copada.  /.  (ant.)  Codazo. 

Codadura./,  (agr.)  Mergulliãu ; 
])artc  do  sarmento  estendi- 
do pelo  chãu  de  undc  se  le- 
vanta a  vide. 

CodagÁpalo.  m.  (hot.)  Codaga- 
palo ;  ai'vore  da  familia  dos 
apocyueas,  procedente  da 
índia,  e  cuja  casca  adstrin- 
gente se  considerou  como 
medicinal. 

Codal,  m.  Vela  de  cera  do  ta- 
manho de  um  cubito.  Can- 
dela uno  cubito  longa:  — 
adj.  cubital;  que  consta  de 
um  cubito  ou  covado.  Cuhi- 
talis,  e:  —  cubital;  do  com- 
primento ou  figura  de  um 
cubito.  Ciibitalis,  e: — (agr.) 
V.  Mvgron,  com  applicaçâo 
ás  vides:  —  (art.)  entre  tai- 
peiros,  pau  atravessado  com 
que  se  seguram  pela  parte 
de  cima  os  tabuoes  de  fazer 


COD 

os  mui'os  de  taipa,-para  que 
estejam  ao  nivel :  —  madei- 
ro horisontal  collocado  em 
um  vão  para  sustentar  os 
coritos  lateraes  que  o  for- 
mam. Ancones,  transversa 
ligna  quibus parietes  adper- 
pendicuhim  exiguntur : — en- 
tre pescadores  a  parte  da 
linha  que  entra  na  agua, 
isto  é,  que  está  entre  a  cor- 
tiça e  o  anzol : — V.  Eainal: 
—  pl.  braços  do  esquadro  de 
cari^inteiro ;  são  duas  réguas 
l^equenas,  que  os  carpintei- 
ros poem  sobre  os  extremos 
do  madeiro  que  acepilham 
para,  o  ¡DÔr  em  esquadria. 
Anconis,  iam: — de  sierra; 
travessas  da  serra;  entre 
carpinteiros,  os  dois  paus 
em  que  se  segura  a  folha 
da  serra.  Transversce  trahe- 
culcc  dum  quibus  serra  inni- 
titur:  —  (mil.  e  ant.)  peça 
da  armadura  antiga,  que  co- 
bria c  defendia  o  cotovelo 
f<n'mando  ])arte  do  braçal. 
Brachial,  brachialis  arma- 
tura. 

CoDARio.  m.  (bot.)  Codario ;  ge- 
neru  de  plantas  da  familia 
das  papilionaceas,  tribu  das 
cisalpineas,  composto  de  tres 
especies  de  arvores  origina- 
rias de  Cuiné: — (zooL)  co- 
dario; conjuncto  de  pellos 
macios  e  curtos  e  dos  com- 
pridos e  espessos,  que  se  en- 
cuntram  misturados  cm  cor- 
tus  inammiferos. 

Codaste,  m.  (naiU.)  Codaste 
ou  cadastc ;  madeiro  cuju  \w 
assenta  subre  a  extremidade 
da  quilha,  e  ao  qual  anda 
unido,  por  mcio  de  bisagras, 
o  leme  do  navio.  Carince 
piars  extrema.  Armar  y 
apuntar  el  codaste;  armar 
e  apontar  o  cadastc;  fixar 
u'elle  as  peças  que  pegam 
com  as  curvas  da  culatra,  e 
estabelece-lo  no  seu  logar 
no  extremo  da  quilha,  para 
o  que  se  usa  da  cabrea. 

Codazo,  m.  Cotovelada;  ¡san- 
eada que  se  dá  com  o  coto- 
velo,  Ictus  cubiti. 

Codendor.  m.  (naut.)  Appare- 
Ihador;  individuo  destinado 
nos  arsenaes  para  medir  as 
madeiras. 

Codear,  n.  Acotovelar;  tocar 
com  os  cotovelos,  ou  bater 


COD 


759 


com  elles  frequentemente- 
Cubitos  motare: — (fig.  p. 
Per.)  tirar  a  alguém  o  di- 
nheiro com  manha : —  (naut.) 
medir,  tomar  as  dimensões 
da  madeira. 

CoDEATO.  m.  (chim.)  Codeato; 
sal  produzido  pela  combina- 
ção do  acido  codeico  com 
uma  base  salificavel. 

CoDEciLDO.  m.  (ant.)  V.  Codi- 
cilo. 

CoDECiiLAR,  n.  (ant.)  Fazer  co- 
dicillo, 

CoDECiLLO.  m.  (ant.)  Y.  Codi- 
cilo. 

CoDÉico.  m.  (chim.)  Codeico; 
acido  hydrochlorico.  ' 

Codeína.  /.  (chim.)  Codeina; 
alcaloide  descoberto  no  opio 
e  que  se  apresenta  em  agu- 
lhas prolongadas  de  extre- 
•  ma  brancura;  toma  o  aspe- 
cto de  uma  massa  crystalli- 
na  pelo  resfriamento ;  é  mais 
solúvel  que  a  morphina,  e  a 
sua  dissolução  converte  em 
azul  a  cor  do  papel  averme- 
lhado pelos  ácidos. 

Codexiaxdante.  .f.  (for.)  Code- 
mandante; cada  um  dos  de- 
mandantes. 

CoDEXA.  /.  (ant.  art.)  Consis- 
tencia, fortaleza  que  deve 
ter  o  tecido. 

Codeo,  m.  (p.  A)  Gatunice,  tra- 
tantice,  velhacaria. 

Codera.  /.  Sarna  que  apparc- 
ce  no  cotmclo.  Psora,  sea- 
bies  cubiti: — rasgão  da  man- 
ga até  ao  cotuvelo: — (naut.) 
ostaxa;  cabo  petjueno,  amar- 
reta  que  se  emprega  no  an- 
corete. 

Codesela.  /.  (med.)  Codescla; 
nome  cora  que  alguns  pa- 
thologos  designam  o  car- 
búnculo pestilencial. 

Codeso,  m.  (bot.)  Codeço;  es- 
pecie de  planta  do  genero 
cytiso;  é  urna  arvore  rami- 
ficada de  quatro  ou  cinco 
pés  de  altura,  cujas  folhas 
se  compõem  de  tres  folhi- 
nhas; tem  as  flores  am  arel- 
las  e  a  figura  de  mariíjosa, 
e  as  vagens  do  fructo  encer- 
ram umas  sementes  com  a 
figura  de  rim.  Cytisus,  i. 

CODEZEDA,       CODEZERA.     /.      (p. 

Gal.)  Codeceira;  campo  ou 
monte  povoado  de  codeços. 
CoDEziDO.  m.  (p.  Gal)  V.  Co- 
dezera. 


760  COD 

CoDEZMERO.  m.  (ant.)  Partici- 
pante nos  dízimos;  o  que  os 
recebe  conjiinctamente  com 
outros. 

CoDEzo.  m.  (hot.)  V.  Codeso. 

CoDEzoso,  SA,  adj.  Abundante 
em  codeços. 

CoDiA.  /.  {ant.  hot.)  V.  Ador- 
midera. 

Códice,  m.  Códice;  livro  ma- 
nuscripto  em  que  se  conser- 
vam obras  c  tratados  anti- 
gos. Codex,  icis :  —  códice ; 
registo,  collecçâo,  manuscri- 
pto  de  materias  scientiticas, 
de  cousas  memoráveis. 

Codicia./.  Cobiça;  desejo  des- 
ordenado de  riquezas.  Cajii- 
ditas,  aviditas :  —  (fiff-)  co- 
biça; desejo  vehemente  de 
alguma  cousa.  Vehemens 
desiderium :  —  (ant.)  cobiça, 
concu^íiscencia ;  appctite  sen- 
sual. La  codicia  ronijje  d  sa- 
co; a  cobiça  rompe  o  saco; 
muitas  vezes  se  frustra  o  lo- 
gro de  um  lucro  moderado 
pela  cobiça  de  outro  exor- 
bitante. For  codicia  del  flo- 
riu no  te  cases  con  ruin  (rif.); 
por  cobiça  de  florim  nào  te 
cases  com  ruim;  ninguém 
deve  só  pelo  interesse  de- 
cidir-se  a  casar.  Quien  jjor 
codicia  vino  á  ser  rico,  cor- 
re mas  peligro;  quem  por 
cobiça  veiu  a  ser  rico,  corre 
inais  perigo;  o  mal  adquiri- 
do pouco  dura. 

Codiciable.  ctfZ/.Cobiçavcl ;  que 
c  digno  de  cobiçar-se  ou  ap- 
petecer-se.  Exoptandus,  a, 
um. 

CoDiciADOE,  RA.  s.  Cobiçante; 
que  cobiça  com  anciã.  Cu- 
pidíis,  a,  um. 

Codiciante,  jj.  a.  de  Codiciar. 
Cobiçante;  que  cobiça.  Aj)- 
petcns,  cupie.ns. 

Codiciar,  a.  Cobiçar;  desejar 
com  ançia  as  lúquezas  ou 
outras  cousas.  Expetere,  ve- 
he.menter  cupere. 

CoDiciLAK.  adj.  Codicillar;  per- 
tencente ao  codicillo.  Codi- 
ciliaris,  e:  —  n.  (inus.)    fa- 
zer codicillo. 
ConiciLAEio,  RIA.  adj.  Codicil- 
lar; que  se  contém  ou  está 
incluido  em  algum  codicillo: 
— V.  Codicilar,  na  primeira 
accepção. 
CoDiciLio.  m.  (ant.)  V.  Codicilo. 
CoDiciLO.  m.  (for.)  Codicillo; 


COD 

declaração  de  ultima  vonta- 
de fora  do  testamento,  isto 
é,  fura  d'aquella  declaração 
que  contém  a  instituição  do 
herdeiro  directo;  disposição 
eseripta  pela  cjual  o  testa- 
dor muda  ou  acrescenta  al- 
guma cousa  ao  seu  testa- 
mento. Codicilus,  i: — abier- 
to; codicillo  aberto;  o  que 
se  faz  diante  do  escrivão  e 
testemunhas,  ou  só  diante 
de  testemunhas  sem  escri- 
vão, por  escripto  ou  de  pa- 
lavra:—  cerrado  ó  escrito; 
codicillo  fechado  ou  escri- 
pto; o  que  o  testador  escre- 
ve ou  redige  particularmen- 
te, por  si  ou  por  meio  de 
outro,  e  o  apresenta  fechado 
diante  do  escrivão  e  teste- 
numhas :  —  nunciqjativo.  V. 
Codicilo  abierto. 

Codicillo.  m.  (ant.)Y.  Codicilo. 

Codiciosamente,  adv.  m.  Cobi- 
çosamente; com  cobiça,, de 
uma  maneira  cobiçosa.  Avi- 
de,  citpide. 

Codiciosísimo,  ma.  adj.  snp.  de 
Codicioso.  Cobiçosissimo ; 
muito  cobiçoso.  Avidissimiis , 
a,  nm, 

CoDiciosiTO,  TA.  adj.  dim.  de 
Codicioso. 

Codicioso,  sa.  adj.  Cobiçoso; 
cpie  tem  cobiça,  que  appe- 
tece  ardentemente  alguma 
cousa.  Avidus,  cupidus :  — 
(jig.fam.)  laborioso,  diligen- 
te. Laboriosas,  diligens.  Jun- 
ttironse  cl  codicioso  y  el  tram- 
poso ;  juntarain-se  o  cobiço- 
so e  o  tramposo ;  diz-se  cías 
pessoas  que  em  seus  nego- 
cios e  ajustes  procuram  en- 
ganar-se  reciprocamente. 

CoDiEO.  m.  (hot.)  Codieo;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
euphorbiaceas,  composto  de 
uma  só  especie,  de  folhas 
alternas,  inteiras  e  flores  em 
racimos,  que  cresce  nas  ín- 
dias, nas  Molucas,  na  Co- 
chinchina,  na  China  e  no 
Japão. 

Codificación.  /.  Acção  de  fa- 
zer códigos  e  seu  efleito. 

Codificar,  n.  Fazer  códigos  de 
leis:  —  compilar;  reunir  em 
lun  ou  mais  códigos  as  leis 
soltas,  uniformisando-as  e 
adaptando-as  ao  espirito  e 
opiniões  dominantes. 

Código,  m.  Código;  obra  que 


COD 

contém  um  corpo  de  doutri- 
na ou  uma  collecçâo  de  re- 
gras, preceitos  ou  exemplos 
sobre  uma  materia  qualquer: 

—  código;  compilação  das 
leis,  pragmáticas  erescriptos 
dos  doze  imperadores  roma- 
nos, mandada  fazer  por  Jus- 
tiniano. Por  imitação,  eollec- 
çócs  de  leis  de  alguns  prin- 
cipes, de  quem  ellas  tomam 
o  nome.  Legum  codex.  Pre-' 
sentemente  applica-se  ás  re- 
copilaçoes  de  leis  concer- 
nentes a  uma  materia  deter- 
minada, como  código  civil, 
do  commercio,  penal,  etc. : 

—  (ant.)  V.  Códice:  — fun- 
damental;  código  fundamen- 
tal; a  constituição  de  um 
estado. 

Codillera.  /.  (veter.)  Codilhei- 
ra;  tumor  que  costumam  pa- 
decer as  cavalgaduras  no 
codilho.  Tumor  sub  jumen- 
torum  armo  excrecens. 

Codillo,  m.  Codilho;  cotovelo 
que  fazem  as  mãos  do  ca- 
vaWo  para  a  banda  da  bar- 
riga onde  começa  a  espá- 
dua. Pars  ab  humero  usque 
ad  brachii  inflexionem: — • 
troncho ;  parte  do  ramo  que 
fica  unida  pelo  nó  ao  tron- 
co quando  este  se  corta.  i?a- 
mi  stipes  imas :  —  estribo 
das  sellas  de  montar.  Sta- 
pia,  cc:  —  codilho;  acção  de 
ganharem  os  pai'ceiros  ao 
feito,  isto  é,  ao  parceiro  que 
n'aquella  mão  pretendia  ga- 
nhar, e  que  perdeu  ]^ov  não 
fazer  tantas  vasas  como  os 
outros.  Sors  amissa  in  qui- 
busdam  chartarum  ludis:  — 
codilho,  burla,  logro.  Jugár- 
sela à  uno  de  codillo  (fr. 
fam.  e  fig-);  codilhar  a  al- 
guém; usar  de  alguma  as- 
tucia ou  engano,  a  fim  de 
obter  i^ara  si  o  que  outro 
solicitava.  Callide,  subdoVe 
praoccupare  quod  alter  sibi 
adqairenda.m  expectabat.  Ti- 
rar ai  codillo  (fr.  fig.fam.); 
fazer  a  alguém  todo  o  dam- 
no  possível.  Aliqiíem  odiis 
lacesserc :  —  (arch.)  cotove- 
lo, esquina;  angulo  que  for- 
mam as  duas  paredes  da  fa- 
chada de  um  edificio :  —  es- 
qiiina;  todo  o  angulo  prin- 
cipal de  um  edificio: — (art.) 
cotovelo;  volta  ou^curvatu- 


COD 

ra  dos  tubos  em  alguns  in- 
strumentos de  musica: — co- 
tovelo; angulo  que  forma 
uma  barra  de  ferro,  dobran- 
do-se  á  maneira  de  esqua- 
dro : — lima  curva  que  usam 
para  varias  operações  em 
alguns  officios :  — (cac.)  par- 
te de  uma  peça  de  caça  que 
fica  debaixo  da  espádua  es- 
querda. Pars  brutorum  sub 
armo  sinistro  extensa:  — 
(naut.)  volta  ou  rosca  que 
fornia  um  cabo  ao  desdo- 
•  brar-se:  —  cada  um  dos 
pontos  do  extremo  da  qui- 
lha, desde  os  quaes  saem  a 
roda  e  o  cadaste :  —  qual- 
quer angulo  que  forma  um 
madeiro,  uma  sonda,  etc. 

CoDio.  m.  (bot.J  Codio;  genero 
de  plantas  da  familia  das  al- 
gas, composto  de  cinco  a  seis 
especies,  quasi  todas  cosmo- 
politas. 

CodiÓfii-o,  la.  adj.  (bot.)  Codio- 
phyllo;  que  tem  folhas  avel- 
ludadas. 

CoDiorsis.  m.  (zool.J  Codiopsis 
(similhante  a  um  vello) ;  ge- 
nero de  zoophytos  cidaritos, 
qup  compreheude  varios  ur- 
sinos pentágonos,  de  concha 
elevada,  liza  por  cima  e  pro- 
vida pela  parte  de  baixo  de 
pequenos  tubérculos  não  per- 
furados. 

CoDiKECTOii.  m.  Codirect(jr;  o 
que  dirige  conjunctamente 
coni  outi'o. 

Couo.  m.  Cotovelo;  parte  exte- 
rior do  braço,  onde  se  jun- 
tam e  jogam  os  dois  o?sos 
üu  canuas  de  que  se  com- 
põe. Cuhitus,  i :  —  cotovelo ; 
por  extensão  a  parte  da  man- 
ga que  corresponde  a  esta 
parte  do  braço.  Alzar,  em- 
jñnar  ó  levantar  de  codo  ó 
el  codo;  alçar  ou  levantar 
muito  o  cotovelo;  beber  mui- 
to vinho  ou  outros  licores. 
Nimium  potare.  Beber  de  co- 
dos; beber  de  bruços;  beber 
com  descanço  e  gosto.  Co- 
merse los  codos  de  hambre  (fr. 
fam.);  comer  cardos  com  fo- 
me; ponderar  a  grande  ne- 
cessidade ou  miseria  que  se 
padece.  Summa  egestate pre- 
mi. Dar  de  codo;  dar  de  mào, 
depreciar  a  alguém  afastan- 
du-o  de  si .  Dcspicere  aliqucm, 
repeliere  «  se.  Hablar  por 


COD 

los  codos;  fallar  pelos  coto- 
vellos  ;  fallar  demasiadamen- 
te. Garriré,  nimia  loqnaci- 
tate  obstrepere.  Meterse  ó 
estar  metido  uno  hasta  los 
codos  en  alguna  cosa;  estar 
alguém  muito  empenhado  ou 
interessado  em  alguma  cou- 
sa, lie  seu  negotio  irretiri, 
impUcari.  Beber  de  codo  y 
cabalgar  de  poyo  (rif.);  cau- 
tela e  caldo  de  gallinha  nun- 
ca fez  mal  a  doentes;  todas 
as  cousas  se  devem  fazer 
com  a  maior  commodidade  e 
segurança.  El  que  por  los 
codos  miente,  a  la  postre  se 
resiente;  o  que  pelos  coto- 
velos  mente  por  ultimo  se 
resente;  o  que  mente  muito 
ou  é  muito  embusteiro,  não 
tem  credito  em  parte  algu- 
ma:—  (anat.)  cotovelo;  an- 
gulo saliente  mais  ou  menos 
arredondado,  formado  pela 
apojiliTse  olecranon  na  par- 
te posterior  da  articulação 
do  braço  com  o  antebraço  ou 
pela  reunião  de  duas  partes 
rectas  ou  pela  inflexão  de 
uma  mesma  parte: — (art.j 
cotovelo;  ¡^cça  coUocada  em 
angulo  recto  em  uma  das 
extremidades  da  arvore  ou 
eixo  de  uma  machina:  — co- 
tovelo; emalgunsinstrumen- 
tos,  a  parte  que  tem  a  figura 
do  cotovelo  ou  forma  angu- 
lo que  se  lhe  assimilha:  — 
cotovelo;  parte  saliente  c 
redonda  da  culatra  da  es- 
pingarda: —  cotovelo;  em 
equitação  a  abertura  da  vol- 
ta da  cambíi  do  freio  :  — 
(naut.)  medida  que  ge  usa 
na  construcção,  a  qual  con- 
sta de  trinta  e  tres  partes 
das  quarenta  e  oito  que  tem 
a  vara  castelhana.  Nauta- 
rinn  mensura  triginta  tribns 
dlgitis  constans: — ^V.  Reco- 
do:—  cubito;  certa  medida 
tomada  commummente  do  es- 
l^aço  que  ha  desde  o  cotove- 
lo até  ao  extremo  da  mão. 
Cubitus,  Cnbitum:  —  (ant.) 
cubito;  medida  que  consta- 
va de  seis  palmos  :  — geomé- 
trico; cubito  geométrico; 
medida  que  contém  pé  e 
meio  ou  meia  vara.  Cubitus 
geometrieus:  — real;  covado 
que  tem  de  altura  tres  de- 
dos mais  do  que  o  commura. 


COD 


761 


CoDocERO.  m.  (zool.)  Codocero; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros  da  familia 
dos  lamellicorneos,  composto 
de  uma  só  especie  indigena 
da  Georgia  russiana. 

CoDOK.  m.  (zool.)  Codok;  for- 
mosa concha  bivalve,  que 
pertence  ao  genero  lucina. 

CoDOMANO.  m.  (inus.  anat.)  Co- 
domano;  face  dorsal  do  corpo. 

CoDON.  m.  Bolsa  de  couro  para 
metter  a  cauda  do  cavallo. 
Sacculus  equince  caudm  in- 
cludendce:  —  (ant.)  V.  Mus- 
lo, com  relação  á  cauda  dos 
quadrúpedes :  —  (bot.)  co- 
don  (camjjainha)  ;  genero  de 
plantas  da  familia  das  hy- 
drolaceas,  composto  de  uma 
só  especie,  herbácea,  annual, 
de  caule  direito,  cylindrica, 
ramosa,  de  folhas  alternas, 
pecioladas  e  duras  ao  tacto, 
e  flores  solitarias,  que  cres- 
ce no  Cabo  da  Boa  Espe- 
rança. 

CoDONÁNTEjio.  m.  (bot.)  Codo- 
nanthemo  (flor  em  figura  de 
campainha);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  ericáceas 
ericineas,  cujas  especies  são 
indigenas  do  Cabo  da  Boa 
Esperança. 

CoDONANTO.  77?.  (hot.)  Codonau- 
tho  (flor  em  forma  de  cam- 
2K(inha);  genero  de  plantas 
da  familia  das  loganiaceas, 
composto  de  uma  só  especie 
indigena  da  Africa  inter- 
tropical. 

Co-DONATARIO.    S.    (for.)    Codo- 

natario;  associado  na  doa- 
ção, a  qual  é  commum  a  ou- 
tra ou  outras  pessoas. 

Codoñate,  m.  (ant.)  Marmela- 
da; doce  de  marmelos. 

CoDoxiA.  /.  (bot.)  Codonia; 
planta. 

CoDOXOBLÉFARO.    TO.     (IjOt.)    Co- 

donoblépharo;  genero  de 
musgos  acrocarpos,  compos- 
to de  uma  só  especie,  que 
cresce  nas  arvores. 

ConoxocARPO.  m.  (bot.)  Codo- 
nocarpo  (fructo  em  forma 
de  campainha):,  genero  de 
plantas  da  familia  das  ])h.j- 
tolacaceas  gyrostemoneas, 
cujas  especies  são  indigenas 
da  Nova  HoUanda. 

ConoNOFORo.  m.  (ant.)  Codo- 
nophoro;  o  que  tocava  a 
campainha  n'um  enterro. 


762  COE 

CoDONOPSis.  m.  (bot.)  Codono- 
psis  (em  forma  de  camimi- 
nhaj;  genero  de  j)lantas  da 
família  das  campanuláceas, 
cujas  especies  herbáceas,  de 
folhas  alternas  ou  oppostas 
e  de  flores  amarcllas,  azues 
ou  purpurinas,  crescem  nas 
montanhas  da  índia  sej^ten- 
trional. 

CODONÓRQÜIDA.    /.    (bof.)    Codo- 

norchida;  genero  de  plantas 
da  familia  das  orchideas  are- 
thuseas,  cujas  especies  são 
indigenas  da  America  me- 
ridional. 

CoDONOSTIGMA.  m.   (hot.)Y.  Co- 

donántemo. 

Codoñate,  m.  (ant.)  V.  Codo- 
ñate. 

CoDOPiÉ.  m.  (anat.)  Peito  do 
pé ;  parte  superior  do  pé,  que 
se  une  á  perua.  V.  Empeine. 

CoDOENiz.  /.  (zbol.)  Codorniz; 
genero  de  aves  da  ordem  das 
gallináceas  e  da  familia  das 
perdizes,  cujas  especies  sao 
originarias  das  regiões  quen- 
tes da  Asia  e  da  Africa,  exce- 
pto uma  que  se  encontra  na 
Europa.  A  codorniz  vulgar, 
que  lhe  serve  de  typo,  tem 
sete  pollegadas  e  tres  cu 
quatro  linhas  de  conij^rimen- 
to;  o  bico  e  os  pés  de  cor  de 
carne,  a  cabeça,  o  lombo  e 
as  azas  com  raios  mais  es- 
curos, e  a  parte  inferior  jmr- 
da-amarellenta.  Tetrao,  co- 
turnix. 

CoDoscELE.  m.  (med.J  Codoscc- 
le.  V.  Bnhon. 

Codeado,  da.  adj.  (ant.JY.  Co- 
sido, Cuadrado. 

CoDKEK.  a.  (ant.J  V.  Cojer. 

CoDRETo.  m.  (min.)  Codreío; 
materia  gordurosa,  mistura- 
da com  petróleo. 

CoEcuAciON.  /.  V.  Igualdad. 

CoECuAL.  adj.  V.  Iguala 

CoEDAK.  a.  (ant.)  V.  Cuidar, 
na  accepção  de  intentar,  at- 
tender. 

CoEFicAciA. /.  Coefficacia;  ac- 
ção ou  força  unida  de  mui- 
tas cousas. 

Coeficiente,  m.  (moth.)  Coefíi- 
ciente;  quantidade  que  pre- 
cede outra  e  a  multiplica. 

CoEPiscopo.  VI.  Coepiscopo;  o 
bispo  contemporâneo  de  ou- 
tros n'uma  mesma  provincia 
ecclesiastica.  Collega  in 
cpiscopatu. 


COE 

Coercer,  a.  (ant.)  Conter,  re- 
frear, .sujeitar,  reprimir:  — 
precisar,  obrigar. 

CoERciBiLiDAD.  f.  (pliys.)  Coer- 
cibilidade;  condição  de  cer- 
tos corpos,  c[ue  podem  com- 
_2irimir-se  ou  ajustar-se  u'um 
espaço  determinado. 

Coercible,  adj.  (phys.)  Coer- 
civel ;  applica-se  aos  corpos 
que  são  susceptíveis  de  se 
ajuntar  ou  conter  eiVi  certo 
es^jaço. 

CoERcicioN.  /.  V.  Coerción. 

Coerción./,  (for.)  Coerção;  ac- 
ção, poder,  direito  de  conter 
alguém  uo  seu  dever.  Co.er- 
eifio,  onis. 

Coercitivo,  va.  adj.  Coercitivo, 
coercivo;  que  coarcta,  re- 
freia ou  reprime;  que  exer- 
ce coerção  ou  é  jíroprio  e  ad- 
quado  para  exerce-la.  Coer- 
citivus,  a,  um. 

CoESENciA.  /.  Coessencia;  es- 
sência mutua  que  se  dá  em 
dois  ou  mais  sujeitos  do  mes- 
mo modo. 

CoESENciAL.  adj.  Coessencial; 
que  é  do  uma  mesma  essên- 
cia com  outro,  que  é  igual- 
mente essencial  e  necessário 
para  haver  de  constituir  al- 
gum ente. 

CoESENCIALMENTE.fifZy.  W?.  CoCS- 

scncialipente;  de  um  modo 
coessencial. 

CoETA./.  (anf.)V.  Cinta. 

Coetáneo,  nea.  adj.  Coetâneo; 
de  uma  mesma  idade,  con- 
temporâneo. Ejiisdem  (cfatis. 

Coeteknamente.  adv.  Cocter- 
namente;  com  igual  eterni- 
dade. 

CoETERNiDAD.  /.  Coetcmidade ; 
qualidade  do  coeterno. 

COETERNO,      NA.      adj.      (pMloS.) 

Coeterno;  que  é  eterno 
com  outro;  epitheto  applica- 
do  á  materia  por  algumas 
escolas  philosophicas,  pela 
acreditarem  eterna  como  o 
esj)irito:  —  (rei.)  coeterno; 
qualificação  exclusivamente 
applícada  ás  tres  pessoas  da 
Trindade,  jiara  denotar  que 
são  igualmente  eternas.  Coce- 
ternus,  a,  um. 

Coevo,  va.  adj.  Coevo,  coe- 
tâneo, contemporâneo,  da 
mesma  idade ;  do  mesmo  tem- 
po. Ejvsdcm  oivi. 

Coexistencia.  /.  Coexistencia; 
existencia  de  uma  cousa  jun- 


COF     ' 

tamente  com  outra.  Pluri- 
mum  simid  existentia. 

Coexistente,  p.  a.  de  Coexis- 
tir. Coexistente;  que  existe 
conjunctamente  com  outro. 
Unà  cum  alio  existens. 

Coexistir,  n.  Coexistir;  existir 
uma  cousa  juntamente  com 
outra,  existir  no  mesmo  tem- 
po. Existere  simid  cum  alio. 

Coextenderse.  r.  (ant.)  Coes- 
tender-se ;  estender- se  igual- 
mente junto  com  outro. 

Cofa.  /.  (naid.)  Cesto  da  gá- 
vea; especie  de  tablado  ou 
pequena  mesa,  que  se  forma 
de  peças' de  madeira  no  alto 
dos  mastros  grandes,  sobre 
as  cruzetas.  Tem  a  figura  de 
um  D,  aindaque  alguma 
cousa  mais  quadrada,  ou 
menos  arqueada  na  parte 
circular,  cuja  frente  está 
voltada  para  a  proa.  Tabu- 
latum  maio  navis  superius 
affixum. 

CoFAzo.  m.  (art.)  V.  Álbarsa. 

Cofea.  /.  (bot.)  Coffea;  nome 
scientifico  do  café. 

Cofeáceo,  cea.  adj.  CoíFeaceo; 
relativo  ou  similhante  ao  ca- 
fé :  — /.  pi.  cofieaceas ;  tribu 
de  plantas  da  familia  das 
rubiáceas,  cujo  t3'po  c  o  café. 

Cofia./.  Coifa;  rede  feita  de 
fio  de  linha,  Seda,  etc.  de 
que  usaram  os  homens  e  as 
mulheres  para  envolver  o 
cabello.  Éeticrdnm,  i:  — 
touca;  especie  de  gorro  de 
que  usavam  as  mulheres 
para  abrigar  e  adornar  a 
cabeça;  faziam-se  de  fitas, 
rendas,  etc.  de  A-arios  fei- 
tios e  tamanhos.  Calantica, 
02:  —  (anat.)  coifa;  nome 
dado  por  alguns  anatómicos 
á  membrana  gordurosa  que 
cobre  os  intestinos,  assim 
como  á  que  cobre  a  cabeça 
dos  recemnascidos :  —  (art.) 
nome  que  se  dá  na  casa  da 
moeda  a  um  ferro  circular 
que  se  põe  em  volta  dos 
pulsos  para  os  fortificar: — - 
(mil.  ant.JY.  Casco:  —  bar- 
rete de  ferro,  ligeiro  e  al- 
mofadado interiormente,  que 
se  levava  debaixo  do  elmo 
para  defender  a  cabeça  e  fa- 
zer com  que  os  golpes  não 
fossem  contundentes. 

COFIEZUELA,     COFIETA.    /.     dim. 

de  Cofia.  Coifinha. 


COF 

Cofín,  m.  Cesto  de  vimes,  es- 
parto ou  madeira  para  trans- 
portar fructas  ou  outras  cou- 
sas. Copliinus,  i. 

CoFrNA.  /.  (ant.)  V.  Cofia. 

CoFiNADA.  /.  (p.  Alicante)  Vin- 
te e  quatro  cestos  cheios  de 
azeitona  para  fazer  azeite. 

CoFiNO.  m.  (ant.)  V,  Cofin. 

Cófosis.  /.  (meã.)  Cophosis-, 
surdez  comjjleta. 

CoFoso.  m.  (zool.)  Cophoso ;  ge- 
nero de  coleópteros  peuta- 
nieros. 

CoFKADE,  DA.  s.  Confradc ',  ir- 
mão ou  irmà  da  mesma  ,con- 
fraria  ou  irmandade.  E  de 
pouco  uso  na  terminação  fe- 
minina. Sodalis,  is:  — de  pa- 
la (ffcrm.);  confrade,  aju- 
dante de  ladroes. 

CoFRADERo.  wi.  (aut.)  Y.  Muiii- 
dor. 

Cofradía.  /.  Confraria;  con- 
gregação ou  irmandade  que 
formam  alguns  devotos  para 
exercitar-se  em  obras  pias. 
Sodalitium.f  ii:  — •  associa- 
ção, gremio  ou  reunião  de 
particulares  para  algum  fim 
determinado.  Societas,  con- 
sociatio : — (germ.)  multidão 
de  gente :-;- bandó,  reunião 
de  ladrõesi.jr-  ,y.  Cota, 
Malla.       '  ^-  \    :'    ■ 

Cofradre.  m.  (ant.)  Membro 
de  alguma  communidade, 
conselho  ou  partido. 

CoFRADRiA.  /.  (ant.)  Associação 
de  pessoas  ou  de  povos  con- 
gregados para  participar  dos 
mesmos  privilegios. 

Cofre.  m.  Bahú;  especie  de 
caixão  coberto  de  pelle,  for- 
rado interiormente  de  pan- 
no, que  serve  para  guardar 
roupa  e  outras  cousas :  — 
(art.)  cofre;  entre  impresso- 
res o  quadro  formado  de 
quatro  peças  de  madeira, 
que  abraça  e  prende  a  pe- 
dra em  que  se  lança  a  for- 
ma na  imprensa.  Typogra- 
pJiicum  quadriim:  —  (mil.) 
cofre;  cava  de  seis  a  sete 
pés  de  altura,  feita  no  fundo 
de  um  fosso  secco,  cami- 
nhando através  do  fosso  em 
linhas  parallelas  de  quinze 
a  dezoito  pés  de  intèrvallo, 
e  guarnecido  de  parapeito 
com  setteiras:  —  cofre;  nas 
galerias  das  minas,  arma- 
ção que  sustém  a  terra  e 


coa. 

forma  um  espaço  vazio  ou 
oco: — (zool.)  cofre;  genero 
de  peixes  da  familia  dos  es- 
clerodermos  e  da  ordem  dos 
plectognuthos, cujas  especies 
se  acham  todas  nos  mares 
inter  tropicaes  da  índia  e  da 
America,  e  são  notáveis,  por- 
que em  logar  de  escamas 
têem  o  corpu  coberto  com 
uma  especie  de  couraça  for- 
mada de  peças  ósseas,  sol- 
dadas urnas  nas  outras,  e 
com  alguns  buracos  para  dar 
passagem  ás  guelras,  barba- 
tanas e  cauda;  são  quasi 
desprovidas  de  carne,  e  o 
seu  fígado,  que  é  volumoso, 
produz  um  oleo  abundante. 

Cofrear.  a.  (ant.)  Roçar,  es- 
fregar :  —  las  espaldas  (fr. 
ant.);  ser  corcovado. 

Cofrecxco,  lxo,  to.  m.  dim.  de 
Cofre. 

Cofrería.  /.  Loja  ou  sitio  aon- 
de se  fazem  e  vendem  bahús. 

Cofrero,  ka.  s.  Bahuleiro;  o 
que  tem  por  officio  fazer  e 
vender  bahús.  Arcarum  ca- 
meratarum  faher,  artifex. 

CoFTO,  ta.  adj.  V.  Copto. 

Cogecha.  /.  (ant.)  V.  Cojecha. 

CoGECHo,  CHA.  adj.  (aiit.)  V. 
Cojecho. 

Cogedero,  ra.  s.  V.  Cojeãero. 

CoGEDizo,  zA.  ad.j.  V.  Cojedizo. 

Cogedor,  ra.  s.  V.  Cojedor. 

Cogedura.  /.  V.  Cojcdara. 

Coger,  a.  V.  Cojer. 

COGERILANO,  NA.  5.  (ant.)Y.  Co- 

jermano. 

Cogida.  /.  (ant.)  V.  Cojida. 

Cogido,  da.  adj.  V.  Cojido. 

CoGiMiENTO.  m.  (ant.)  V.  Coji- 
viiento. 

Cogitabundo,  da,  adj.Y.  Coji- 
tabundo. 

CoGiTACioN.  /.  (ant.)  Y.  Cojita- 
cion. 

Cogitar,  a.  (ant.)  Y.  Cojifar. 

Cogitativo,  VA.  adj.  Y.  Cojita- 
tivo. 

Cogite.  Y.  Cojife. 

Cognación./,  (for.)  Cognaçâo; 
parentesco  de  consaguini- 
dade  entre  os  descendentes 
de  um  tronco  commum,  pela 
linha  feminina.  Cognatio, 
oiiis. 

Cognado,  da.  adj.  Cognado; 
parente  por  consanguinida- 
de descendente  de  vun  mes- 
mo tronco,  Cognatus,  a, 
um. 


coa  763 

Cognaticio,  cia.  adj.  Cognati- 
cio; da  cognaçâo. 

CognÁtico,  ca.  adj.  Cognati- 
co;  relativo  á  cognaçâo. 

Cognición.  /.  (ant.)  Y.  Conoci- 
miento. 

Cognitivo,  va,  adj,  Y.  Cognos- 
citivo. 

Cognocer.  a.  (ant.)  V.  Cono- 
cer. 

CoGNOMBRE,  m.  (ant.)  Cognome, 
sobrenome. 

Cognomento,  m.  Cognomento, 
cognome,  alcunha,  sobreno- 
me. Cognomentum,  cogno- 
men. 

Cognoscible,  adj.  (ant.)  Co- 
gnoscivel,  conhecivel,  fácil 
de  conhecer.  Cognohilis,  sub 
notitiam  cadens. 

Cognoscitivo,  va.  adj.  Cognos- 
citivo; capaz  de  conhecer, 
que  pôde  conhecer.  Cognos- 
cere  potens,  facúltate  co- 
gnoscendi  prceditus. 

CoGOLMAR.  a.  (ant.)  Y.  Colmar, 
nas  medidas. 

CoGOLMO.  VI.  (ant.)  Cogulo, 
montão, 

CoGOLLA. /,  (ant.)Y.  Cogulla. 

CoGOLLico,  TO.  m.  dim.  de  Co- 
gollo. Grelinho,  pequeno 
grelo. 

Cogollo,  m.  Repolho;  a  parte 
mais  interna  de  certas  plan- 
tas ou  hortaliças.  Olerum 
cyma:  —  (agi'.)  grelo;  reno- 
vo das  arvores.  Surcutus,  i: 
—  (arch.)  adorno  dos  frisos 
no  capitel  corinthio.  Archi- 
tecfurw  ornamenta. 

CoGULLUDO,  DA.  adj.  Rcpolhu- 
do;  em  forma  de  repolho: — 
repolhudo;  diz-se  das  horta- 
liças grossas  e  roliças  como 
o  repolho:  —  (ant.)  que  tra- 
java cogulla,  habito  dos  re- 
ligiosos monacaes. 

CoGOiiBRADüRA.  /.  (ant.)  Y. 
Acogombradura. 

CoGOMBRILLO.    TO.  (aut.)  V.     Co- 

hombrillo. 

CoGOJiBRO.  TO.  V.  Cohombro. 

Cogote,  to.  Cogote,  occiput; 
parte  posterior  da  cabeça. 
Occiput,  occipitium :  —  (ant. 
mil.)  pennacho  que  se  col- 
locava  na  parte  do  capace- 
te correspondente  ao  cogo- 
te: —  2^^-  (ardi.)  cercadura; 
pedaços  de  madeira  que 
saem'  fora  de  uma  parede 
ou  das  molduras  de  uma 
porta,  janella,  etc.  Tieso  de 


764 


COH 


cogote;  de  ¡Descoco  teso;  al- 
tivo, presumpçoso. 

Cogotera.  /.  (ant.)  Cabellos 
frisados  sobre  o  toutiço. 

Cogucho.  in.  Assucar  masca- 
vado; assucaí'  de  inferior 
qualidade.  Inferioris  iiotm 
saecharum. 

Cogujada.  /.  (hraz.)  Cotovia; 
ave  que  nos  escudos  sym- 
bolisa  urna  alma  generosa: 
—  (zool.)  cotovia;  ave,  espe- 
cie de  calhandra,  pouco 
maior  que  o  pardal  e  com 
uma  popa  na  cabeça.  Alan- 
dra  cristata. 

CoGUJADOR.  m.  (zool.)  Especie 
de  cotovia. 

CoGUJON.  m.  Canto  ou  jDonta 
de  colchão,  almofada,  etc. 
Culcüce  vel  jiulviUi  anguhis, 
cuspis:  —  pl.  (art.)  nome 
que  os  lapidarios  dão  a 
umas  esmeraldas  chatas  com 
a  forma  de  amêndoa. 

COGUJONERO,  RA.  aclj.  QuC    tCUl 

cantos  similhantes  aos  án- 
gulos OU  pontas  dos  col- 
chões ou  almofadas.  Angu- 
laris,  re. 

CoGUL.  m.  (bot.)  Especie  de 
cipó  que  tem  um  sarmento 
lenhoso  similhante  ao  vime. 

Cogulla.  /.  Cogulla;  túnica 
larga  de  alguns  religiosos, 
taes  como  os  benedictinos, 
bernardos,  etc.  Cucidlus, 
i : —  capuz  da  cogulla : —  re- 
ligioso que  usa  de  cogulla. 

Cogullada.  /.  Papada  do  por- 
co. Glcmdium,  ii:  —  capace- 
te da  glande  ou  bolota. 

CoGURDA.  /.  (bot.)  Cabaça. 

Cohabitación.  /.  Cohabitação; 
vida  commum  de  homem 
com  mulher.  Coliabitatio, 
anis. 

Cohabitador,  RA.  ttãj .  s.  Coha- 
bitador;  o  que  cohabita,  que 
faz  vida  de  casado. 

Cohabitar,  a.  Cohabitar;  fa- 
zer vida  de  casados.  Diz-se 
também  dos  amancebados. 
Individuam  vitam,  ciim  uxo- 
re  Jiotiestissime,  cum  scorto 
turpi^ter  agere. 

Cohechador,  ra.  adj.  Suborna- 
dor;  que  suborna  ou  induz 
a  erro:  —  (ant.)  venal;  diz- 
se  do  juiz  que  se  deixa  cor- 
romper e  julga  contra  a  jus- 
tiça. 

Cohechamiento.  m.  (ant.)  V. 
Cohecho. 


COH 

Cohechar,  a.  Subornar;  cor- 
romper, induzir  o  juiz,  a  tes- 
temunha contra  a  justiça, 
etc.  Subornare,  muneribus 
corrumpcre:  —  (agr.)  barbe- 
char a  terra.  Vervactuni  ite- 
rare:—  (ant.)  obrigar,  for- 
çar, violentar: — n.  (ant.) 
deixar-se  subornar  ou  se- 
duzir. 

Cohechazon./.  (ant.  agr.)  Bar- 
becho; acção  de  barbechar 
a  terra. 

Cohecho,  m.  Suborno;  acção 
de  subornar  ou  seduzir  com 
dadivas.  Sednciio,  munerum 
largitione  corruptio : — tem- 
po próprio  de  barbechar  a 
terra.  Tempus  vervaclum  ite- 
randi.  Ni  hagas  cohecho  ni 
pierdas  derecho  (rif.);  a 
Deus  o  que  é  de  Deus,  a 
Cesar  o  que  é  de  Cesar;  o 
seu  a  seu  dono. 

CoHEL.  m.  (chim.)  Cohelo;  pre- 
paração de  estanho  queima- 
do junto  com  a  noz  de  galha. 

Coheredar,  n.  Coherdar;  her- 
dar juntamente  com  outro. 

Coheredero,  ea.  s.  Coherdei- 
ro;  herdeiro  com  outro.  Co- 
liceres,  dis. 

Coherencia.  /.  Coherencia , 
connexão,  conformidade.  Co- 
hcerentia,  ce. 

Coherente,  adj.  Coherente, 
conforme;  em  que  ha  cohe- 
rencia. Coherens,  eniis. 

Coherentemente,  adv.  m.  Co- 
herentemente ;  com  coheren- 
cia. 

CoHERiRSE.  Í-.  Juntar-se,  unir-se. 

Cohermano,  m.  (ant.)  Coirmão. 
V.  Primo:  —  adj.  (ant.)  V. 
Cofrade. 

Cohesión.  /.  Cohesao;  adhe- 
rencia das  i^artes  de  um  to- 
do :  —  enlace  :  —  (phys.)  co- 
hesao; força  que  reúne  as 
molleculas  similares  dos 
corpos. 

Cohesionar,  a.  Cohesionar ;  ope- 
rar a  cohesao. 

Cohetazo.  m.  Resposta,  estou- 
ro, estampido  do  foguete: 
explosão  nas  ¡ledreiras  por 
meio  da  pólvora:  —  panca- 
da recebida  com  foguete. 

Cohete,  m.  Foguete;  peça  de 
fogo  artificial,  própria  a  ele- 
var-se  aos  ares.  Pyrobulus, 
i: — a  la  Congreve  (mil.); 
foguete  á  Congreve;  projé- 
ctil próprio  para  prejudicar 


COH 

o  inimigo  produzindo  incen- 
dios, etc.:  —  de  chispa;  fo- 
guete de  luz  muito  brilhan- 
te :  —  incendiario ;  foguete 
incendiario;  projéctil  dos  in- 
dios nas  regiões  occidentaes 
do  Ganges  :  —  volador  ó  de 
señales;  foguete  voador  ou 
de  signaes;  que  se  eleva 
muito:  — gemelos;  foguetes 
unidos  e  dispostos  em  uma 
barra  de  madeira. 

Cohetería./.  Pyroteclmia;  ar- 
te de  fazer  fogos  de  artifi- 
cio :  —  loja  ou  ofHcina  de  fo- 
gueteiro. 

Cohetero,  m.  Fogueteiro,  py- 
rotechnico;  o  que  faz  fogue- 
tes e  outros  fogos  de  artifi- 
cio. Pyrobolarivs,  ii. 

Cohibición.  /.  Cohibição;  acto 
de  cohibir.  Cohibiiio,  onis. 

Cohibir,  a.  Cohibir,  refreiar, 
reprimir.  Cohibere. 

CoHiTA^E  casas./,  (ant.)  Quar.- 
teirâo;  serie  de  casas  conti- 
guas. 

CoHOBAciON. /.  (chim.)  Cohoba- 
ção;  distillação  de  um  liqui- 
do já  distillado. 

CoHOBAR.  a.  (chim.)  Cohobar; 
distillar  repetidas  vezes  um 
licor  sobre  o  seu  residuo. 

Cohobo,  m.  Pelle  de  cervo :  — 
V.  Ciervo. 

CoHOL,  CoHOLi.  m.  V.  Alcohol: 

—  (med.)  collyrio  em  pó 
muito  fino,  segundo  os  mé- 
dicos de  Aviceiía. 

Cohollo,  (ant.)  V.  Cogollo. 

Cohombral,  m.  Pepinal;  cam- 
po com  pepinos.  Locus  cu- 
cumeribus  consitus. 

Cohombrar,  a.  (agr.)  V.  AcOr 
gombrar. 

Cohombrillo,  m.  dim.  de  Co- 
hombro. Peiíininho :  —  amar- 
go; pepino  amargo,  pepino 
de  S.  Gregorio.  Momordica 
elaterinm. 

Cohombro,  m.  (bot.)  Pepino; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  cucurbitáceas,  que 
contém  umas  vinte  especies: 

—  pepino;  especie  de  cucur- 
bitacea  que  se  cultiva  nas 
hortas,  e  dá  um  fructo  com- 
prido que  se  come  culinar- 
mente.  Cucumis,  eris :  — 
cnlfivado.  V.  Pepino:  —  de 
mar  (zool.);  nome  de  certos 
zoophytos  similhantes  na  for- 
ma, mais  ou  menos,  ao  pepi- 
no. Quien  hizo  el  cohombro 


COI 

que  le  lleve  al  hombro  (rif.); 
quem'  comeu  a  carne  que 
roa  o  osso. 

CoiioNDEi:.  o.  (ant.)  Corromper, 
manchar.  Confundere,  eor- 
r amper e:  —  (ant.)Y.  Con- 
fundir. 

CoHONDiDO,  DA.  ctdj.  Corrupto, 
adulterado.  Corruptus,  con- 
fiisiis. 

CoiiONDijiiKNTO.  m.  (ant.)  Cor- 
rupção, falsificação,  depra- 
vação.  Corruptio,  confusio. 

ConONESTAu.  a.  Cohonestar ; 
dar  motivo  honesto,  hones- 
tar. Honestare,  decorare. 

CoHORAEAY.  TO.  Cesto  em  que 
as  indias  põem  o  algodão 
que  vão  fiando. 

CoHOUTAií.  a.  (ant.)  V.  Confor- 
tar. 

CunoRTE.  m.  Cohorte;  corpo 
de  infantería  romana  com- 
posto commummente  de  qui- 
idientos  a  seiscentos  homens. 
Cohors,  ortis. 

Coi.  /.  (naut.)  Maca;  pedaço 
de  lona  que  a  bordo  serve 
de  cama  aos  marinheiros, 
pendurada  pelas  duas  cabe- 
ceiras. 

CoiBA.  /.  V.  Coya. 

Coiciox.  /.  (ant.)  Junta,  re- 
união. 

CoiDA.  /.  (ant.)  V.  Cuita. 

CoiDAR.  a.  (ant.)  V.  Cuidar. 

CoiDO.  m.  (ant.)  V.  Cuidado. 

CoiDoso,  sA.  adj.  V.  Cuidadoso. 

CoiGUAL.  adj.  Co-igual;  intei- 
ramente igual  com  um  ou- 
tro. 

CoiGUALDAD.  /.  Co-igualdadc ; 
qualidade  de  duas  cousas 
iguaes. 

CoiLOSTIGlIA.  /.  (bot.)    Coilosti- 

gma;  genero  de  plantas  da 
familia  das  ericáceas,  origi- 
narias dô  Cabo  da  Boa  Es- 
perança. 

CoiLOSTÍGMEO,    MEA.     adj.    (bot) 

Coilostigmeo;  similhante  ou 
relativo  ao  genero  coilosti- 
gma: — f-  pi-  coilostigmeas; 
pequeno  grupo  de  plantas 
da  familia  das  ericáceas, 
cujo  typp  ,é  o  genero  coilos- 
tigma, 

CoiLLAZo.  m.  (ant.  p.  Kavar.) 
V.  Coilazo. 

Coima./.  Barato;  o  que  se  pa- 
ga ao  gariteiro  ou  jogador 
de  profissão  pelo  cuidado  de 
ter  preparadas  as  mesas  do 
jogo.  Stipendium  ab  aleato- 
97 


COI 

rihns  receptatori  pensum : — 
(germ.)  meretriz,  mulher  pu- 
blica. Merctrix,  icis. 

CouiE.  m.  Gariteiro;  jogador 
de  profissão  que  se  encarre- 
ga de  tudo  que  diz  respeito 
ao  jogo  e  empresta  com  usu- 
ra aos  i^arceiros.  Aleatorii 
curator,  aleatorum  recepta- 
ior: — (germ.)  dono  de  casa: 
—  dei  alto,  ó  del  claro  ó  de 
las  clareas  (germ.);  Deus. 

Coimero,  m.  V.  Coime,  na  pri- 
meira accepçâo. , 

CoiN.  adj.  (germ.)  Y.  Qiden. 

Coincidencia.  /.  Coincidencia; 
acção  de  coincidir,  ou  esta- 
do de  cousas  coincidentes. 
Concursio,  onis. 

CoiNcroENTE.  adj.  Coincidente; 
que  coincide.  Concurrens, 
entis. 

Coincidir,  n.  Coincidir,  qua- 
drar, ajustar-se  bem.  Conve- 
nire,  quaxlrare. 

CoiNDicAcioN. /.  (med.)  Coiudi- 
caçâo;  concorrência  dos  si- 
gnaos coindicantes. 

CoiNDicANTE.  adj.  (nicd.)  Coin- 
dicaute;  signaes  que  concor- 
rem ás  vezes  com  os  sjnnpto- 
mas  ordinarios  da  doença. 

CoiNOJiNio.  m.  (bot.)  Coinogi- 
neo  (mídher  communi);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  compostas  seneccioni- 
deas,  que  comiirehende  uma 
só  especie. 

Coinquinarse,  r.  (ant.)  V.  Man- 
charse. 

Coipú.  m.  ('Mol.)  Coypu;  rato 
grande,  typo  do  genero  myo- 
potamo. 

CoiKo.  m.  (ant.)  V.  Cuero. 

ConioN.  m.  (bot.)  Herva  de  que 
se  fazem  colchões  no  Chili. 

Coita.  /.  (ant.)  V.  Cuita. 

Coitado,  da.  adj.  (ant.)  V.  Cui- 
tado. 

Coitar,  a.  (ant.)Y.  Cuitar:  — 
}•.  apressar-se,  accelerar-se. 
V.  Cuitarse. 

CoiTiYo,  VA.  arZ/.fcírtí.J  Perten- 
cente ao  coito.  Ad  coitam 
2Jertincns. 

Coito.  m.  Coito;  cópula  car- 
nal. Coitus,  us. 

Corroso,  sa.  cidj.  (ant.)  V.  Cui- 
toso: —  apoucado,  acanha- 
do, de  pouca  resolução. 

CoiTu.VL.  adj.  Cansado,  carre- 
gado de  anuos  c  trabalho 
qual  boi  velho. 

Coix.  m.  (bot.)  Coix;  genero  de 


COJ 


7G5 


plantas  da  família  das  gra- 
mineas,  tribu  das  phalíari- 
deas,  composto  de  uma  só 
especie  annual. 

Coiso,  XA.  adj.  (ant.)  V.  Co)o. 

Coja.  /.  (ant.)  V.  Corva:  — 
(fig.  fam.)  meretriz,  prosti- 
tuta. Meretrix,  scortnrn. 

Cojear,  o.  Coxear,  claudicar; 
andar  coxo.  Claudicare:  — 
(fig.)  claudicar;  faltar  á  sin- 
ceridade e  ao  que  é  licito. 

Cojecha.  /.  (ant.)  V.  Cosecha : 
—V.  Cohecho. 

CojEDAD. /.  (ant.)  Y.  Cojera. 

Cojedero,  ea.  adj.  Sazonado, 
maduro;  que  está  em  estado 
de  ser  colhido  :  — /.  entre 
colmeeíros,  caixa  pequena, 
larga  de  boca,  fechada  com- 
pletamente por  detrás,  que 
serve  para  recolher  o  enxa- 
me quando  pousa  em  sitio 
opportuno. 

Cojedizo,  za.  adj.  Fácil  de 
colher. 

Cojedor,  RA.  s.  Colhedor;  o  que 
colhe.  Collector,  oris:  — 
pá;  especie  de  pequena  caixa 
de  madeira,  sem  tampa  nem 
tábua  adiante,  com  um  cabo 
posteriormente  de  dois  a 
tres  palmos,  que  serve  ¡Jara 
apanhar  o  lixo  que  se  var- 
re. Colligendis  sordilms  trua 
lignea:  —  (ant.)  colhedor; 
cobrador  de  rendas :  —  (art.) 
colhedor;  nos  teares  de  vel- 
ludo o  pregador  em  que  se 
vae  apanhando  a  tela,  e  que 
tem  uma  roda  para  lhe  dar 
movimento:  —  de  taquillo. 
Y.  Perro. 

CojEDüRA. /.  Colhedura;  acção 
de  colher.  Collectio,  onis :  — 
2)1.  colhedura;  porção  das 
cousas  colhidas. 

Cojee,  a.  Colher,  recolher, 
apanhar ;  tomar  com  a  mão. 
Colligere,  legere,  caperc:  — 
colher,  recolher,  receber,  ad- 
mittir  em  si,  cmbeber-se  de 
alguma  coiisa:  —  colher; 
apanhar  fructos,  flores  e 
mais  ¡n-oductos  da  terra:  — 
occupar,  conter  certa  por- 
ção de  espaço.  Capere,  occu- 
2Mre :  —  colher,  inferir,  con- 
cluir. Colligere,  inferre,  con- 
cludere:  —  colher,  encon- 
trar, purprchender.  Appre- 
hcndere,  comprehendere :  — 
colher;  apanhar  alguém  em 
fraude  ou  mentira:  —  colher, 


766 


COJ 


sarprcliendor,  tomar  de  im- 
proviso íinoite,  íi  chuvíi,etc. : 
— (fcün.J  unido  a  alguns  ver- 
l)os  por  meio  da  conjimcçào 
y,  significa  resolver-se  ou 
determinar-se  a  acçào  ex- 
¡ji-essa  pelo  verbo  a  que  está 
junta: — (vulg.)  colher,  apa- 
nhar, lançar  as  mãos: — V. 
Admiti}-:  —  eleger,  esco- 
lher :  —  (p.  A.  Mer.)  ter  có- 
pula com  mulher  :  • — •  n.  V. 
Caber:  —  ii.  (anf.J  V.  Aco- 
jcrse.  Cojer  á  deseo  (fr.) ; 
obter  o  que  se  desejava  com 
eflicacia;  saciar  o  appetite. 
dojer  a  uno  de  manos  á  bo- 
ca; colher  alguém  com  a 
boca  na  botija,  com  as  mãos 
na  massa;  surprehende-lo. 
Cojer  cabrito;  prender  o 
burro;  amuar-sc,  resentir-se 
l^or  pouca  cousa.  Diz-se  or- 
dinariamente das  creanças 
que  não  querem  comer,quan- 
do  tcem  sido  castigadas. 
Cojer  de  golpe;  tomar  de  sú- 
bito; dar  de  Improviso  e 
inesperadamente  uma  boa 
ou  má  noticia.  Cojer  de  mie- 
vo;  surprehender  com  algu- 
ma novidade,  ganhar  as  al- 
viçaras  com  alguma  noticia. 
Cojer  el  flanco  ai  enemicjo; 
tomar  o  íianco  ao  inimigo; 
ataca-lo  por  onde  se  não  es- 
perava. Cojer  en  medio;  col- 
locar  no  meio.  Cojer  la  de- 
lantera; tomar  a  dianteira, 
a  vanguarda.  Cojer  la  pala- 
bra; pegar  na  palavra.  Pro- 
missis  alicujus  stare.  Cojer 
la  escalera,  la  x^ucrta;  sa- 
far-se  pela  escada,  pela 
porta;  retirar-se.  Cojer  las 
de  Martillado,  cojer  las  de 
Villa  Diego;  tomar,  dar  ás 
de  Villa  Diogo;  fugir  a  bom 
fugir.  Cojer  un  lobo,  una 
mona,  ima  luta,  tma  zorra; 
tomar,  apanhar  um  bico,  um 
pifão,  uma  touca,  uma  tur- 
ca; emborrachar-sc.  Cojite; 
pilhei-te;  apanhar  alguém 
cora  astucia  obrigando-o  a 
confessar  o  que  sustentava 
cm  contrario.  Aqui  te  cojo,  y 
ciqui  te  mato;  aqui  te  pilho 
e  aqui  te  mato;  logo  morto 
e  esfolado;  dito  e  feito;  — 
(naut.J  colher,  alcançar,  to- 
mar terra,  fundo,  ctc. :  — 
obstruir,  conter,  tapar :  — 
colher,  avançar,  ganhar  dis- 


COJ 

taneia,  como:  cojer  barla- 
vento, altura,  etc.;  colher, 
tomar  barlavento,  altura, 
etc. :  —  colher ;  ferrar,  amai- 
nar, apanhar  o  panno,  as 
velas.  Cojci-  de  redondo.  V. 
Adujar.  Cojer  en  mal  latiu; 
colher,  apanhar  em  flagran- 
te delicto.  lieum  manifesto 
ienere. 

Cojera.  /.  Coxeira,  coxeadura, 
claudicação,  manqueria;  ac- 
ção de  coxear,  ou  defeito  que 
faz  coxear.  Clauditas,  clau- 
dicatio. 

CojERMANO,  NA.  adj .  (ant.J  Ger- 
mano; co-irmão;  diz-se  dos 
primos  filhos  de  dois  irmãos. 

CojETA.  (de  su)  loc.  adv.  (ant.) 
De  sua  colheita,  de  si  mes- 
mo. 

CojEZ.  /.  (ant.)  V.  Cojera. 

CojiDA.  /.  Colheita,  apanhadu- 
ra;  acção  de  colher,  e  a  por- 
ção colhida.  Collectio,  coa- 
ctio :  —  especialmente  desi- 
gna o  acto  de  um  touro  apa- 
nhar o  toureiro. 

CojiDO,  DA.  adj.  (ant.)  Colhido, 
apanhado.  Lectus,  collectus, 
captus,  receptas,  occupatus: 
— V.  Junto,  Unido. 

Cojijo,  m.  Queixa  ou  alterca- 
ção por  bagatelas  ou  cou- 
sas insignificantes.  Querel- 
la, querimonia:  —  sevandi- 
ja;  certo  bicho.  Vei^micti- 
lus,  i. 

Cojijoso,  sa.  adj.  Melindroso, 
susceptível;  que  se  resente 
de  bagatelas  ou  pequenas 
cousas.  Quendus,  queribun- 
dus. 

CojiMiENTO.  m.  (ant.)  Colhi- 
mento,  colheita;  acção  e  ef- 
feito  de  colher. 

CojiN.  m.  Coxim;  almofada 
grande  para  servir  de  as- 
sento. Pulvinus,  i:  —  (phys.) 
V.  Cojinete:  —  (naid.)  co- 
xim ;  tecido  que  costuma  ser 
posto  no  gurupés  e  nas  ver- 
gas e  bordas,  para  que  se 
não  rocem  as  amuras  ou  as 
relingas  das  velas :  —  V. 
Dragante:  —  (art.)  coxim; 
assento  da  sella  almofadado 
ou  acolchoado.  Epliippium,  i. 

Cojinete,  m.  dim.  de  Cojin:  — 
(art.)  chumaceira;  peças  de 
forma  variada,  onde  descan- 
sam os  moentes  das  arvores 
giratorias  dos  molinetes  ho- 
risontaes  e  rodas  de  engre- 


COJ 

nagem:  —  caçonetc;  cada 
uma  das  peças  de  aço  tem- 
perado, que  se  fixam  na  aber- 
tura das  tarraxas  de  peças, 
e  que  se  podem  alargar  ou 
apertar  segundo  convenha, 
para  abrir  uma  rosca  nos 
metaes :  —coxim;  ^leça  fun- 
dida sujeita  com  duas  ou 
mais  cavilhas  em  ambas  as 
extremidades,  e  onde  des- 
cansa directamente  o  carril 
nos  caminhos  de  ferro  :  — 
chumaceira;  peça  concava 
de  metal  que  sustém  os  ei- 
xos dos  instrumentos  ópti- 
cos usados  em  astronomia : 
—  de  ancas.  Y .  Cojin: — pZ. 
(liliys.)  almofadinhas  que 
servem  para  esfregar  o  dis- 
co de  crystal  das  machinas 
eléctricas:  — (med.)  coxim; 
almofadinha  destinada  a 
suster  levemente  alguma 
parte  enferma,  ou  mante-la 
por  algum  tempo  em  posição 
determinada :  —  ocular  (ve- 
ter.)  almofadinha  occular; 
deposito  de  tecido  cellular  e 
gorduroso,  que  rodeia  a  su- 
perficie posterior  do  globo 
do  olho  :  —  (mil.)  palmeta; 
especie  de  cunha  que  serve 
para  manter  o  morteiro  no 
rej^aro. 

Cojinillo,  m.  dim.  de  Cojin. 
Pequeno  coxim. 

Cojitable.  adj.  Cogitavel ;  que 
pôde  ser  objecto  do  jiensa- 
mento. 

Cojitabundo,  da.  adj.  Cogita- 
bundo, pensativo,  imagina- 
tivo. Cogitabundns,  a,  um. 

CojiTAcioN.  /.  Cogitação;  ac- 
ção e  efteito  de  cogitar,  me- 
ditação, reflexão.  Cogitatio, 
onis. 

CojiTAR.  a.  Cogitar,  pensar, 
meditar,  reflectir.  Cogitare, 
meditare,  reflectionare. 

CojiTATivo,  VA.  adj.  Cogitati- 
vo;  que  tem  a  faculdade  de 
cogitar  ou  pensar.  Cogitans, 
antis. 

CojiTRANCo,  CA.  adj.  Coxo  tra- 
vesso, turbulento ;  que  anda 
boliçoso  de  uma  para  outra 
parte.  Homo  claudus  atquc 
inquictus :  — Y.  Derrengado. 

Cojo,  ja.  adj.  Coxo;  que  não 
pode  assentar  os  pés  no  chão, 
seja  pessoa  ou  animal.  Tam- 
bém se  diz  da  parte  que  cau- 
sa a  coxeadura.  Claxidus,  a, 


COL 

^lm:  —  coxo;  diz-se  dos  ob- 
jectos ou  cousas  inanimadas 
quando  se  inclinam  mais  pa- 
ra um  lado  que  ¡íara  o  ou- 
tro ou  são  irregulares  no  seu 
todo.  Yacillans,  antis.  No  ser 
cojo  ni  manco  (fr.);  não  ser 
torto  nem  aleijado;  ser  in- 
telligente  e  experimentado, 
ou  ter  phj'sico  agradável. 
Dcxterítate  'pollere..  Cojo  de 
la  cabeza  ó  de  la  brida  (art.); 
biqueiro;  diz-se  em  equita- 
ção do  cavallo  que  procu- 
rando com  a  cabeça,  a  cada 
passo  que  dá,  o  apoio  do  bo- 
cado, a  move  de  maneira 
que  parece  coxo  sem  na  ver- 
dade o  ser. 

Cojudo,  da.  adj.  Inteiro;  diz- 
se  do  animal  não  castrado. 
Coleatus,  a,  um. 

CojuELO,  LA.  adj.  dím.  de  Cojo. 
Coxinbo. 

Cok.  m.  (chim.)  V.  Col^e. 

CoKE.  m.  Coke;  producto  do 
carvão  de  pedra  despojado 
das  substancias  fluidas  e  ga- 
zosas. 

Col.  m.  Couve;  hortaliça  de 
que  ha  muitas  variedades. 
Brassica  alba  vidgaris.  Co- 
les y  nabos  para  en  uno  son 
entrambos  (rif.);  o  mau  com 
o  mau  se  casa.  Entre  col  y 
col  lechuga;  para  recrciar 
é  mister  variar.  *S'e  quieres  a 
tu  marido  matar  dale  coles 
por  San  Juan  (rif.);  se  que- 
res a  teu  marido  matar  dá- 
Ihe  por  S.  Joao  couves  ao 
jantar. 

Cola.  /.  Cola,  cauda,  rabo  de 
animal.  Canda,  ce:  —  cau- 
da ;  extremidade  posterior 
dos  vestidos  talares.  Vestis 
cauda: — colla; materia  glu- 
tinosa que  serve  para  collar 
ou  unir  varios  objectos.  Glu- 
ten, inis:  —  voz  usada  entre 
estudantes  como  apupo  e  em 
signal  dehumiliação.  Victor 
im  malam  rem :  —  suspen- 
são que  alguns  músicos  fa- 
zem na  ultima  syllaba  do 
que  se  canta.  Tonns,  accen- 
tus,protractus,2^rolongatus: 
—  cola ;  extremidade  da  pe- 
ça de  panno  que  termina  de 
ordinario  por  tres  ou  quatro 
ourelos  e  ó  opposta  á  outra 
cxtrcnn'dade  em  que  está  a 
amostra.  Extremus  panni 
Umbus,  ora:  —  de  boca;  cer- 


COL 

ta  i^reparação  de  colla  com- 
mum  de  que  se  faz  uso  hu- 
medecendo-a  com  saliva . 
Gluten  valde  viscosum :  — 
de  caballo  (bot.);  cauda 
equina,  cavalliuha;  certa 
planta.  Equisetum  arvense : 

—  de  golondrina  (fort.).  V. 
Hornabeque:  —  de  pjescado; 
colla  de  peixe,  icbtjocolla; 
massa  ou  colla  branca  que 
se  faz  das  membranas  de  va- 
rios peixes.  Ichthyocolla,  ce: 

—  de  retaso  ó  de  retal;  col- 
la de  retalho  de  i3ellica;  a 
que  se  faz  das  aparas  e  re- 
talhos das  luvas  para  pintar 
á  tempera.  Gluten  exsegmen- 
tis  pellium  compactum.  Sol- 
dar a  colla  de  milano;  jun- 
tar, unir  duas  peças  fazendo 
com  que  uma  d'ellas  encaixe 
na  outra  de  maneira  que  não 
I^ossa  sair  senão  por  uma 
só  forma.  Nexum  ferreum, 
vel  ligneum,  ad  speciem  cau- 
das milvi  construere.  A  la  co- 
la (loc.  ord.  fam.);  na  colla. 
V.  Detrás.  Apearse  jior  la 
cola  (fr.  fig.) ;  metter  os  pés 
pelas  mãos;  dizer  dispa^-a- 
tes.  Absurde,  inepte  respon- 
deré. Dar  á  la  cola  (fr.ant.); 
Y.  Picar  la  retaguardia. 
Ealfar  la  cola  por  desollar. 
Y.  Ealtar  el  rabo  x>or  deso- 
llar, liei  caput  adhuc  esse 
iufactum,  negotium  non  ita 
facile  expeditum  fore.  Hacer 
bajar  la  cola  á  alguno;  aba- 
ter a  proa  a  alguém;  humi- 
lha-lo, tirar-lhe  a  altivez. 
Superbioi  imjjelus  domare, 
subigere.  Llevar  cola  ó  la 
cola,  ó  ser  cola  (fr.);  ser  o 
ultimo  em  qualificações  lit- 
tcrarias.  In  lifteraria  con- 
certatione  infimum  gradum 
sortiri.  Menea  la  cola  el  can, 
non  por  ti,  sino  por  el  ^¡an 
(rif.);  dá  ao  rabo  o  cão,  não 
por  ti  mas  pelo  teu  pao;  por 
causa  dos  santos  se  beijam 
os  altares.  Tener  o  traer  co- 
la alguna  acción  o  suceso 
(fr.fam.);  ter  ou  trazer  con- 
sequências alguma  cousa. 
Jiti  eventum  esse  timendum: 
■ —  nome  do  ultimo  socio  ad- 
mittido  em  algumas  socieda- 
des ou  communidades:  — 
(jig.  j'am.)  rabo;  o  que  cm 
alguma  cousa  está  em  oppo- 
sição  com  a  sua  cabeça:  — 


COL  767 

(p.  Filip.)  vento  extraor- 
dinario do  sudoeste  que  rei- 
na muito  nas  costas  das  Fi- 
lippinas.  Atar  por  la  cola; 
atar,  ligar,  começar  pelo  ra- 
bo; fazer  as  cousas  ás  aves- 
sas. Castigado  de  cola;  ir  de 
cabeça  a  terra  ¡Dor  infortu- 
nios. Cobrirsc  con  la  cola; 
defender-se  com  rasoes  fri- 
volas. Hacer  cola;  ir  atrás 
de  todos,  ser  a  ultima  das 
pessoas  que  desejam  entrar 
em  alguma  parte :  — -  de  al- 
madraba (art.);  cola  da  al- 
madrava;  cabo  amarrado  em 
terra  e  nas  almadravas  que 
serve  para  suster  outra  re- 
de, etc.: — de  Imesos;  colla 
de  ossos;  a  que  se  obtem 
pondo  ossos  em  contacto  com 
o  acido  hydrochlorico,  etc.: 
— (astr.)  cauda;  rasto  lumi- 
noso de  um  cometa: — (bot.) 
cauda;  nome  de  todo  o  ap- 
pendice  terminal  quando  é 
comprido,  brando,  fiexivel  e 
comparável  á  cauda  de  ani- 
mal :  — de  caballo;  insignia 
militar  turca  :  —  ( naut .) 
cauda;  epitheto  accidental 
do  ultimo  navio,  que  vae 
atrás  de  todos  em  uma  se- 
rie ou  Cühunna :  —  de  rata. 
Y.  Rabo  de  rata:  —  de  go- 
londrina (med.);  mecha  ou 
torcida  de  fios  que  se  intro- 

-  duz  nas  feridas  ou  abcessos : 
—  (mus.)  risco  vertical  que 
se  junta  á  cabeça  das  notas 
ou  figuras  da  musica :  —  pe- 
ca de  madeira  preta  que  for- 
ma parte  dos  instrumentos 
de  corda  e  arco:  —  (zool.) 
cauda;  todo  o  prolongamen- 
to que  toma  origem  na  par- 
te posterior  do  corpo  animal. 
Cauda,  ce:  —  rabo,  fim,  ex- 
tremidade; termo  cíe  alguma 
cousa.  Extremitas,  atis :  — 
del  dragón;  cauda  do  dra- 
gão, ponto  no  céu  em  qiie  a 
lua  corta  a  eclíptica  quando 
passa  da  parte  boreal  para 
a  austral.  Cauda  draconis, 
australis  nodus :  —  de  le- 
ño ó  de  toro;  colla  de  pello 
de  touro  que  serve  para  unir 
pedras.  Ihiiri  colla. 

CoLABio.  m.  (bot.)  Colabio ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  orchideas,  tribu  das  dcn- 
drobicas. 

CoLABisjiü.  m.  (zool.)  Colabis- 


768  COL 

mo;  genero  de  insectos  da 
ordem  dos  coleópteros,  sec- 
ção dos  tetrámeros,  e  ñimi' 
lia  do.3  curculiónidos,  com- 
posto de  cinco  especies. 

CoLABORAcioíí. /.  Collaboração ; 
acçào  de  collaborar. 

Colaborador,  ra.  s.  Collabora- 
dor-,  o  que  trabalha  com  ou- 

•  tro  em  alguma  obra,  prin- 
cipalmente das  que  pedem 
appiicação  de  espirito. 

Colaborar,  a.  Collaborar;  tra- 
balhar juntamente  com  al- 
guém em  materia  Iliteraria. 

CoLACio.  m.  (zool.)  Colacio; 
genero  de  infusorios  com- 
posto de  duas  especies,  pro- 
jn-ias  dos  rios. 

Colación.  /.  CoUação,  confe- 
rencia, combinação.  Collalio, 
coniparatio  :  —  collaçâo ;  di- 
reito, acção  de  conferir  be- 
neficio ecclesiastico: — acto 
de  conferir  os  graus  das  uni- 
versidades. CoUaiio,  onis : — 
coUação;  leve  consoada.  Ves- 
perna  parca,  vespertina  cce- 
niila:  —  consoada;  presente, 
dadivas  pelo  dia  de  Natal. 
Nuces,  castanece,  poma,  edu- 
lia  mellita,  quai  in  sacra 
Nativitasnoctefamiliceappo- 
nuntur :  —  collaçâo,  fregue- 
zia;  territorio  pertencente  a 
cada  joarochia  em  particu- 
lar. Farcccice  territoriuvi, 
ditio:  — (ant.)  collaçâo;  con- 
ferencia ou  conversação  dos 
antigos  monges  e  superiores 
das  communidades  religio- 
sas sobre  cousas  espirituaes. 
Collatio,  onis :  —  (ant.)  so- 
bremesas que  se  serviam  á 
ceia:  —  (ant.)  brinde  por  oc- 
casião  de  festejos  ou  de  al- 
guma solemnidade.  Sacar  ci 
colación  (fr.  fam.);  puxar 
conversação  sobre  assumpto 
dado.  Colloqueiido  meminis- 
se,  mentionem  faceré.  Traer 
a  colación  (fr.  fam.);  trazer 
á  collaçâo;  produzir  ou  al- 
legar provas  em  abono  da 
sua  causa;  e  também  trazer 
á  conversa  factos  que  não 
lhe  são  relativos.  In  causai 
defensionem  rationes  addu- 
cere;  importuna  in  médium 
proferre.  'Traer  á  colación  y 
partición  (fr.);  trazer  á  col- 
laçâo, cm  heranças  c  parti- 
lhas, é  avaliar  os  bens  com 
o  despendido  ou  já  recebido 


COL 

pelos  filhos,  para  ninguém 
ficar  lesado.  In  hcereclitate 
aiit  divisione  honorimi  ra- 
tiones accepti  referre.  Cola- 
ción de  bines  (for.);  colla- 
cao  de  bens;  manifestação 
que  na  partilha  de  uma  he- 
rança faz  um  herdeiro  legi- 
timo dos  bens  que  recebeu 
do  cabedal  de  seus  pães  em 
vida  d'estes,  jjara  que  con- 
tando-se-lhe  como  parte  de 
sua  legitima,  se  faça  a  di- 
visão com  a  devida  igual- 
dade entre  todos  os  herdei- 
ros. 

Colacionaele.  adj.  (for.)  Col- 
lacionavcl ;  que  deve  trazer- 
co  á  collaçâo  em  divisão  de 
h.erança  ou  partilha. 

Colacionar,  a.  (ant)  V.  Cote- 
jar: —  collacionar,  compa- 
rar, confrontar  uma  copia 
com  o  originai :  —  (for.)  col- 
lacionar; trazer  á  collaçâo, 
em  divisão  de  herança  ou 
partilhas. 

CoLA-coRTA.  /.  (agr.)  Cereja 
de  sacco. 

Colactáneo,  kea.  adj.  (ant) 
Collaço;  que  mamou  o  mes- 
mo leite.  Colacfe^is,  a,  um. 

Colachon.  m.  Colachon;  instru- 
mento musico  de  cord.'is  si- 
milhante  á  citliara. 

Colada./.  Collada;  espaço  de 
terra  livre  entre  dois  cam- 
l)os  para  a  passagem  dos 
gados.  Via  gregibus  p>atens: 
—  clarificação,  purificação 
dos  licores.  Collandi  actus, 
colo  fada  pnrgatio:  —  côa, 
coadura;  acção  de  coar  a 
roupia  e  a  porção  coada.  Ah- 
stergendi  actus,  vcl  linteum 
lixivia  detersrim  :  —  (arit.) 
nome  da  espada  de  Cid.  En- 
sis,  is:  —  (fam.)  espada  de 
boa  tempera.  Probatus  en- 
sis.  Salir  á  la  colada  (fr. 
fig.);  averiguar-se,  desco- 
brir-se  uma  cousa  occulta 
ou  esquecida.  Me^n  occul- 
tam  tandem  aperiri:  —  coa- 
da, lexivia,  barreia.  Sacar 
los  trapos  a  la  colada,  ó  sa- 
lir a,  relucir  los  jñngos  en 
la  colada  (fr);  dizer-se  de 
par^e  a  parte,  mesmo  a  rir, 
as  verdades  ou  aventuras 
uns  dos  outros.  Hacer  la  co- 
inda (urt.);  dar  passfigeni  á 
materia  fundida  que  se  con- 
tém nos  cadinhos  abertos  no 


COL 

solo  de  um  forno,  para  rece- 
ber o  corpo  derretido  nos 
depósitos  de  recepção. 

Coladera./.  Coadeira,  coador; 
vaso  de  coar.  Colum,  i. 

Coladero,  m.  Coador,  passa- 
dor; vaso,  cesto  ou  filtro 
para  coar.  Colum,  i :  —  ca- 
minho, passagem  estreita. 
A7-cf.a  via: — (ant.)Y.  Colada. 

Coladonia.  /.  (bot.)  Coladonia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  umbelliferas,  com- 
posto de  urna  só  especie  her- 
bácea. 

Colador,  m.  V.  Coladero,  na 
primeira  accepção :  —  colla- 
dor;  o  que  confere  ou  dá  a 
collaçâo  dos  beneficios  cc- 
clesiasticos.  Collator,  oris: 
—  adj.  coador;  que  côa:  — 
(art)  coador;  especie  de  ce- 
iba concava  que  se  enche  de 
lexivia  i^ara  lavar  as  formas 
nas  imprensas.  Dolium  lixi- 
vim  eliquaridcs :  —  (naut.)  V. 
Artesa. 

Coladora.  /.  (ant.)  Lavadeira 
que  faz  as  lexivias  ou  bár- 
relas. 

Coladura.  /.  Coadura;  acção 
de  coar  ou  filtrar  líquidos. 
Purgatio,  onis :  —  coadura ; 
licor  filtrado. 

CoLAFO.  m.  (zool.)  Colapho  (qtie 
maltrata);  geneix)  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros, 
tribu  dos  chiysomelinos, 
composto  de  sete  especies. 

Colagogo,  ga.  adj.  (mcd.)  Cho- 
lagogo  ;  designação  dos  me- 
dicamentos purgativos  que 
evacuam  especialmente  a 
bilis. 

CoLAGoso.  77?.  Couducto  OU  Ca- 
nal. 

Colaina.  /.  (germ.)  Copasio, 
grande  copo  de  vinho :  — 
(naut.)  nas  construcções  na- 
vaes  é  a  separação  ou  des- 
união dos  anneis  lenhosos, 
cujo  defeito  não  se  percebe 
ainda  depois  de  cortada  a 
arvore. 

CoLAiRE.  77?.  (j).  And.)  Logar 
ou  sitio  ¡wr  onde  passa  o  ar 
ou  vento  coado.  Angustus 
aeris  transitus. 

Colambre.  /.  (ant.)  V.  Coram- 
bre :  — V.  Sed. 

CoLANiA. /.  (bof)  Collania;  ge- 
nero de  plantas  da  família 
das  amaryllideas,  próprias 
da  America  tropical. 


COL 

Coránico,  ca.  adj.  (cliim.)  Cho- 
lanico;  qualificação  de  um 
acido  mal  definido,  que  se 
obtem  tratando  a  IdíIís  pú- 
trida primeiro  pelo  ether  e 
depois  pelo  álcool. 

Colanilla.  /.  Pequeno  ferro- 
lho de  portas  ou  janellas. 
Pessiilus,  i. 

CoLiKTE.  2^-  «•  de  Colar.  Col- 
lante;  que  colla.  Collans, 
antis. 

Colana.  /.  Peça  de  madeira, 
com  dezoito  a  vinte  palmos 
de  comprido  e  seis  pollega- 
das  de  grossura.  Tignum  do- 
laium  viginti  imlmos  lon- 
gum. 

Colapez,  Colapiscis.  /.  Colla 
de  peixe,  ichtyocolla.  Ich- 
tliyocolla,  K. 

Colapso,  Colapsus.  in.  (med.) 
Collapso;  estado  de  asthe- 
uia  e  iDrostraçào  do  cerebro 
ou  das  forças. 

Colaptéiuce.  m.  (zool.)  Colla - 
pterice;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  longicorueos. 

COLAPTÉRIDOS.       m.     pl.      (zool.) 

Collapteridos;  familia  do  in- 
sectos da  ordem  dos  coleó- 
pteros heteromeros,  com  va- 
rias secções  e  tribus. 
Colar,  a.  Coar,  filtrar;  passar 
um  liquido  pelo  coador  ou 
filtro.  Colare,  purgare:  — 
coar,  embarrelar;  mctter  a 
roupa  em  barreia  para  a 
branquear:  — n.  coar-sc,  es- 
coar-se;  passar  por  algum 
sitio  apertado.  Fer  arctam 
semitam  transiré :  —  (fci>n.) 
cscorropicbar,  beber  vinho. 
Bibere  vinum,  haurire  pa- 
cida:—  (fam.)  coar;  passar 
alguma  cousa  com  engano 
ou  arlificio.  Falso  credi:  — 
r.  (fam.)  coar-se;  introda- 
zir-se  em  alguma  parte  ás 
escondidas  ou  sem  ser  pre- 
sentido. Ciam,  latenfer  ir- 
repere:  —  jiicar-se,  resentir- 
se de  algum  dito  grosseiro. 
Stomachari,  suhirasci,  x^un- 
gi:  —  (dir.  can.)  collar;  con- 
ferir, prover  em  beneficios 
ecclesiasticos.  Beneficia  ec- 
clesiastica  canónica  institu- 
tione  conferre:  —  (naut.) 
afuudar-se,  submcrgir-se,  ir 
ao  fundo,  ir  a  pique.  Só  se 
usa  nas  phrases  colar  afon- 
do, e  colarse  por  ojo. 


COL 

CoLAEiNO.  m.  (arcli.)  CoUari- 
nho;  friso  do  capitel  da  co- 
lumna dórica  e  toscana. 

CoLARio,  EIA.  adj.  (zool.)  Diz- 
se  das  pennas  que  cobrem 
o  collo  das  aves:  —  diz-se 
dos  animaes  com  uma  faixa 
transversal  na  base  do  collo, 
similhando  mais  ou  menos 
um  collar. 

Colas,  Colasa.  n.  p.  de  varão 
e  de  mulher.  V.  Nicolás,  Ni- 
colasa. 

ColÁspidos.  m.  pi.  (zool.)  Co- 
iaspideos;  tribu  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros,  da 
familia  dos  crisomelinos. 

CoLASPis.  m.  (zool.)  Colaspis; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros,  da  familia 
dos  chrj^somelinos,  composto 
de  oitenta  e  cinco  especies. 

CoLASTO.  m.  (zool.)  Colasto; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  clavicorneos,  com  dezoi- 
to especies. 

CoLASTiíiA.  /.  (myth.)  Collas- 
tria;  deusa  das  montanhas. 

Colateral,  adj.  Collateral,  la- 
teral ;  que  está  ao  lado.  La- 
teralis,  le: — collateral;  com 
parentesco  por  linba  indire- 
cta. Propi;ígií?/s,  a,  um:  — 
(arch.)  collateral;  diz-se  das 
partes  ou  ornatos  do  edifi- 
cio, collocados  ao  lado  da 
parte  principal: — (art.)  col- 
lateral;  diz-se  cm  esgrima 
de  duas  linhas  que  baixam 
desde  o  angulo  formado  por 
cada  braço  com  o  peito.  La- 
teralis,  le.  Puntos  colatera- 
les (geogr.);  pontos  collate- 
raes;  os  que  se  encontram 
entre  os  cardeaes. 

COLATERALMEKTE.    ttdv.   VI.   Col- 

lateralmente;  de  uma  ma- 
neira collateral. 

Colativo,  va.  adj.  Collativo; 
que  se  confere  em  beneficio 
ecclesiastico.  Collativus,  a, 
itm:  —  clarificativo;  bom, 
próprio  para  clarificar,  pu- 
rificar e  limpar.  Purgaíi- 
vus,  piirgatoriiis. 

Colato.  m.  (chim.)  Clsolato; 
genero  de  saes  produzidos 
pela  combinação  do  acido 
ciiolico  com  as  bases  snlifi- 
cavcis. 

Colatorio,  ría.  adj.  V.  Cola- 
dero. 

CoLANDAR.  a.  (ant.)  V.  Alabar. 


COL  769 

CoLAX.  m.  (zool.)  Colax  (para- 
sita); genero  de  insectos  dí- 
pteros brachoceros,  da  fami- 
lia dos  bracbystomos. 

CoLBERTiA.  /.  (hot.)  Colbcrtia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  dilleniacea?,  compos- 
to de  uma  só  especie. 

CÓLCEDRA.  /.  (ant.)  Colchão, 
cama  de  penuas.  Culcitra,  ce. 

CoLCEDRON.  m.  angm.  de  Cól- 
ccdra.  Colchão  grande  de 
penuas. 

CoLcoERÉ.  adj.  (germ.)  V.  Solo. 

CÓLC<:)TAE.  m.  (chim.)  Colco- 
thar;  sulphato  de  ferro  cal- 
cinado. 

Colcha.  /.  Colcha;  cobertura 
de  seda  ou  de  outro  tecido 
fino  para  cama.  Lecti  stra- 
gidimi:  —  (naut.)  fio  torcido 
de  qualquer  genero  de  ca- 
bos :  —  cada  uma  das  voltas 
do  fio  torcido. 

Colchado,  m.  V.  Colchadura. 

Colchadura.  /.  Acolchoadura; 
acção  de  acolchoar.  Fartu- 
ra, ce:  —  (naut.)  Y.  Colcha, 
na  primeira  accepção  náu- 
tica. 

Colchar.  «.V.  Acolchar:  — 
(naut.)  unir  e  torcer  os  fios 
de  um  cabo. 

Colche,  m.  (naut.)  Y.   Colcha. 

CoLGHERO.  m.  Colcheiro;  o  que 
faz  ou  vende  colchas.  Textor 
stragulorum. 

COLCHICÁCEO,      CEA.      Odj.     (bot.) 

Colchicaceo;  parecido  com 
o  genero  colchico: — /.  pl. 
colchicaceas;  familia  de 
plantas  monocotjdedoneas, 
que  tem  por  typo  o  genero 
colchico. 

CoLCHÍCEO,  CEA.  adj.  (bot.)  Y. 
Colchicaceo : — /.  pl.  colchi- 
ccas ;  tribu  de  plantas  da  fa- 
milia das  Colchicaceas. 

CoLCHicixA.  /.  (chim.)  Colchi- 
ciua ;  principio  alcaloide  ve- 
getal, encontrado  nas  se- 
mentes de  colchico. 

COLCHICO.  m.  (bot.)  Colchico; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  colchicaceas,  com- 
posto de  urnas  vinte  espe- 
cies venenosas  e  medicinaes: 
—  adj.  (pharm.)  colchico; 
que  tem  relação  com  o  col- 
chico  pelas  propriedades 
medicinaes.  Ojimiel  colchico  ; 
oximel  colchico ;  liquido  com- 
posto de  mel  branco  e  de 
vinagre    colchico.    Vinagre 


770  COL 

cólchico;  vinagre  colchico; 
vinagre  muito  forte  tendo 
etn  dissolução  os  principios 
do  colcliico. 

COLCHIDIANO,     NA.     adj,    Colclli- 

diano;  natural  ou  perten- 
cente a  Colchida. 

COLCHIDITO,  TA.  UClj.  V.   ColcJÚ- 

diano. 
Colchón.  in.  Colchão;  especie 
de  saco  chelo  de  palha,  cri- 
na, lã  ou  pennas,  sobre  que 
se  estendem  os  lençoes  da 
cama.  Culcita,  ce. 

COLCHONCICO,    LLO,    TO.    111.    dim. 

de  Colchón.  Colchaosinho; 
colchão  pequeno. 

Colchonero,  ka.  s.  Colchoei- 
ro; o  que  faz  ou  vende  col- 
xões.  Culcitarvm  opifex. 

CoLDENiA.  /.  (hot.)  Coldenia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  borragineas,  compos- 
to de  duas  especies. 

CoLDO.  m.  (ant.)  V.  Codo. 

CoLE.  /.  (inus.  vied.)  V.  Bilis. 

Colea.  /.  (hot.)  Colea ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
gesneriaceas,  composto  de 
varias  especies  indigenas  da 
ilha  de  Franca. 

Coleada.  /.  Rabanada;  sacu- 
didura, movimento,  panca- 
da da  cauda  ou  rabo  dos  pei- 
xes e  de  outros animaes.  Cau- 
dce  ictus,  motus:  —  (naut.); 
rabanada;  volta  momentá- 
nea do  vento,  oía  para  uma, 
ora  para  outra  direcção. 

Coleadura./.  Eabeadura;  sa- 
cudidura, movimento  com  a 
cauda.  Caudce  agitatio,  ja- 
ctatio. 

COLEAMIENTO.  m.  (ãllt.)  V.    Co- 

Icadura. 

CoLEANTlNEOjNEA.arf/.fÒOÍ.JCo- 

leantineo;  diz-se  de  certas 
plantas  cujas  flores  sao  en- 
volvidas por  bractcas :  — /. 
pl.  coleantineas;  tribu  de 
plantas  da  familia  das  gra- 
míneas, que  tem  por  typo  o 
genero  coleanto. 

CoLEANTO.  m.  (hot.)  Coleanto; 
genero  de  jil antas  da  fami- 
lia das  gramíneas,  compos- 
to de  urna  especie  que  vege- 
ta nos  logares  pantanosos  da 
Bohemia. 

Colear,  n.  Rabear;  mover,  agi- 
tar o  rabo.  Caudam  ac/itare, 
motare:  —  (ant.)  rabear, 
adular,  lisonjear;  fazer  ob- 
sequios, adulações  vis: — 


COL 

(naut.)  balancear,  mover-se 
com  certa  osci Ilação  a  popa 
do  navio  quando  anda  multo. 

COLEOBROOKIA.    f.    (bot.)    ColcO- 

brookia;  genero  de  plantas 
da  familia  das  labiadas,  com 
uma  só  especie  que  cresce 
no  Nepal. 

Colección.  /.  Collecção,  gran- 
de copla;  ajuntamento  de 
cousas ,  ordinariamente  da 
mesma  cias&a.Coüectio,  onis: 
—  collecção ;  extractos  de 
obras. 

Coleccionar,  a.  Colleccionar ; 
formar  collecções.  Collectio- 
nare. 

Coleccionista,  m.  Colleccionis- 
ta;  o  que  forma  collecções. 
V.  Compilador. 

Colecero.  m.  (zool.)  Colecero 
(antenna  invaginada) ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos. 

Colecistitis.  /.  (med.)  Colecys- 
tite;  iuflammação  da  vesícu- 
la billar. 

Colecisto,  m.  (med.)  V.  Vesí- 
cula biliar. 

Colecta.  /.  Collecta;  arreca- 
dação de  esmola,  tributo, 
etc.  Tributorum  collectio:  — 
collecta;  oração  antes  da 
epistola  na  mlssa;  e  na  Igre- 
ja primitiva  a  reunião  dos 
fieis  para  celebrar  os  olUcios 
divinos.  Missa}  collecta,  seu 
communes  preces. 

CoLECTATiON.  /.  V.  liecauda- 
cion. 

Colectânea.  /.  (ant.)  Collecta- 
nea.  V.  Colleccion. 

Colectar.  «.  Collectar.  V.  ii'e- 
caudar. 

CoLECTARio.  m.  (ant.)  Collccta- 
rio;  livro  que  continha  todas 
as  collectas. 

Colecticio,  cía.  adj.  Collecti- 
clo;  dlz-se  de  um  corpo  de 
tropa,  armado  e  formado  á 
pressa  de  gente  sem  disci- 
plina. Collectitius,  a,  nm. 

Colectífero,  ra.  adj.  (bot.) 
Collectlfero;  diz-se  da  par- 
te superior  dos  dois  ramos 
de  uin  estilete,  que  passan- 
do pelo  stygma  se  acha  co- 
berta de  pellos  collectores. 

Colectivamente,  adv.  m.  Col- 
Iccti vãmente,  juntamente, 
em  commum,  eni  sentido  col- 
lectivo.  Conjuncte¡  una,  si- 
viid. 


COL 

Colectividad.  /.  Qualidade  de 
collcctivo :  —V.  Comunidad. 

Colectivo,  va.  adj.  Collcctivo ; 
capaz  de  ajuntar,  de  reunir. 
Ad  colligendiim  aptiis :  — 
(gram.)  collcctivo;  diz-se 
dos  nomes  que  no  singular 
significam  multidão  de  pes- 
soas ou  cousas.  Collectivus, 
a,  um. 

Colector,  m.  Collector;  o  que 
faz  collecta.  Collector,  oris: 

—  recebedor;  o  que  recebe: 

—  V.  líecatidador : — -colle- 
ctor; ecclesiastico  a  quem 
jDertence  receber  as  esmolas 
para  as  missas.  Stipendii 
missartim  collector:  —  de  es- 
2')oUos;  collector  de  espólios ; 
recebedor  dos  bens  que  dei- 
xam os  bispos  por  seu  falle- 
cimento.  Spolliorum  episco- 
paliirm  collector:  —  (bot.) 
collector;  diz-se  de  certos 
pellos  ou  papillas  que  têem 
os  estiletes  nas  flores  her- 
maphroditas  e  nas  femini- 
nas das  plantas  synanthe- 
reas:  —  (phys.)  collector; 
instrumento  Inventado  para 
descobrir  quantidades  insen- 
síveis de  electricidade,  ac- 
cumulando-as  e  condensan- 
do-as. 

Colectoría, Colecturía./.  Col- 
lectorla,  recebedoria;  oflicio 
de  collector  ou  recebedor. 
Collectoris  múnus:  —  colle- 
ctoria,  recebedoria;  casa  on- 
de se  recebe  o  pagamento 
diis  rendas,  etc.  Collectoris 
officina. 

Colédoco,  ca.  adj.  (anat.)  Cho- 
ledoco;  que  contém  bilis.  Con- 
duto colédoco;  canal  chole- 
doco;  conducto  ou  canal  por 
onde  passa  a  bilis  desde  o  fí- 
gado até  ao  tubo  intes- 
tinal. 

Coledografía./.  (med.)  Chole- 
dograjihla;  descripçào  de  tu- 
do que  é  relativo  á  bilis. 

ColedogrÁfico,  ca.  adj.  (mcd.) 
Choledographlco;  relativo  á 
choledograjihia. 

Coi.¥.T>óhO(xo. m.  (ant. med.)Q\\o- 
ledologo;  auctor  deumacho- 
ledologia. 

CoLEDOLOJiA./.  (ant.  vied.)  Cho- 
Icdologia;  memoria  ou  tra- 
tado sobre  a  bilis. 

Colega,  m.  Collega;  compa- 
nheiro no  mesmo  collegio, 
corporação,  tribunal,  igual 


COL 

em  dignidade,  fortuna  ou 
occujjaçâo.  Collega,  ce. 

CoLEGACioN.  /.  (ant.)  V.  Con- 
gregación. 

CoLEGADOR.  m.  (ant.)  Congre- 
gado!", o  que  congrega. 

CoLEGAR.  a.  (ant.)  V.  Congre- 
gar. 

CoLEGATARio.  w.  (for.)  Cole- 
gatario;  o  que  é  legatario 
em  companhia  de  outro  ou 
de  outros,  que  tem  parte  na 
herança. 

Colegiado,  da.  adj.  m.  V.  CoU- 
jiaclo. 

Colegial,  la.  adj.  V.  Colejial. 

CoLEGIALICO,    LLU,    TO.    m.    dim. 

de  Colegial.  V.  Colcjialico, 
lio,  lo. 

Colegialmente,  adc.  V.  Cole- 
jialmente. 

Colegiata,  adj.  V.   Cnlejiata. 

Colegiatura./.  V.  Colejiatura. 

Colegio,  m.  V.  Colejio. 

Colegir,  a.  V.  Colejir. 

Colejiado,  da.  adj.  Aggrega- 
do;  diz-se  do.s  médicos,  etc. 
iiggregados  á  faculdade  de 
medicina,  e  por  extensão  dos 
individuos  de  outras  corpo- 
rações. In  collegium  adscri- 
ptus. 

Colejial,  la.  adj.  Collegial; 
que  pertence  a  um  coUegio. 
Collegiarius,  a  um:  —  m. 
collegial;  alumno,  pensio- 
nista de  coUegio.  Collegia- 
tus,  coUegio  sodalis:  —  col- 
legiada;  diz-se  da  igreja  que 
tem  collesio  de  cónegos.  Èc- 
clesia  collegiata :  —  colle- 
gial, seminarista;  o  que  é 
educado  em  seminario:  — 
capellán;  collegial  encarre- 
gado do  aceio  e  boa  ordem  da 
igreja  de  um  coUegio.  Colle- 
gii  sacerdos  capelhv  servitio 
addictus:  —  de  baño;  colle- 
gial que  toma  a  beca  em  col- 
legio  em  signal  honorifico  ou 
de  distincçào.  Tn  collegium 
honoris  cansa,  adscripfiis,  re- 
ceptas: —  fraile  ó  militar; 
collegial  dos  collegios  das 
quatro  ordens  militares.  Col- 
legii  militarium  ordinum  so- 
dalis: —  huésped;  collegial 
que  tendo  já  concluido  os 
annos  de  collegio  se  demo- 
ra ainda  u'este,  mas  sem  vo- 
to e  pagando  uma  presta- 
ção. Collegiatus  hospes,  so- 
dalis emeritus:  —  mayor; 
collegial  de  algum  collegio 


COL 

maior.  Collegii  majoris  so- 
dalis:—  menor;  collegial  de 
collegio  menor.  Collegii  mi- 
noris  sodalis:  —  medio  pen- 
sionista; collegial  semi- pen- 
sionista; o  que  paga  só  me- 
tade da  quota  dos  pensionis- 
tas:—  nuevo;  collegial  no- 
viço; o  que  nào  ha  ainda 
cumprido  o  tempo  do  novi- 
ciado. In  collegium  recens 
adscriptus : — pensionista  ou 
porcionista;  collegial  pen- 
sionista ou  porcionista;  o 
que  paga  pensão  ao  collegio. 

Colejialico,  llo,  to.  in.  dim. 
de  Colejial. 

Colejialmente.  adv.  m.  Colle- 
gialmente;  em  acto  de  colle- 
gio, em  corporação,  em  com- 
munidade.  In  commune,  con- 
junctim. 

Colejiata.  adj.  Collegiada- 
Usa-se  também  como  sub- 
stantivo. V.  Colejial,  na  ter- 
ceira accepçào. 

Colejiatura.  /.  CoUegiatura; 
logar  de  collegial.  iSors,  lo- 
cus  in  collegio. 

Colejio.  m.  Collegio;  estabe- 
lecimento com  certas  leis  ou 
estatutos  destinado  ao  ensi- 
no de  sciencias  ou  artes,  sob 
a  inspecção  de  um  ou  mais 
directores.  Collegium,  i:  — 
collegio;  edificio  ou  casa  des- 
tinada ao  ensino  de  scien- 
cias, artes  ou  officios.  Colle- 
gium: —  collegio;  casa  ou 
convento  de  regulares  des- 
tinado ao  ensino  publico.  Cfp- 
nohium  litterarum  studiis 
consacratum: — collegio;  ca- 
sa de  educação  de  creanças. 
jEdes  puellis  alendis  et  eru- 
diendis:  —  collegio,  corpora- 
ção, gremio;  associação  de 
individuos  da  mesma  pro- 
fissão. Collegium,  sodalitas, 
ca^tns:  —  apostólico;  colle- 
gio apostólico.  Collegium 
apostolorum :  —  de  cardena- 
les; collegio  dos  cardeaes. 
Collegium  cardinalium:  — • 
de  electores;  collegio  de  elei- 
tores ou  eleitoral;  reunião 
de  um  certo  numero  de  elei- 
tores chamados  pela  lei  a 
votarem  juntos:  —  mayor; 
collegio  maior;  grande  col- 
legio destinado  especialmen- 
te ao  estudo  das  altas  scien- 
cias. Collegium  majus :  — 
menor;  collegio  menor;  col- 


COL  771 

legio  pequeno,  em  opposi- 
ção  a  collegio  maior.  Col- 
legium  minus :  —  militar; 
collegio  militar  ou  dos  mili- 
tares ;  collegio  para  os  mem- 
bros das  ordens  militares. 
Militarium  ordinum  colle- 
gium, schola: — militar;  col- 
legio militar;  casa  destina- 
da á  educação  de  mancebos 
que  seguem  a  carreira  mili- 
tar. Collegium  militare  tiro- 
nihus  instituendis.  Entrar  en 
colejio  (fig.) ;  entrar,  ser  ad- 
mittido  em  collegio.  Ordini, 
sodalitati  nomen  dare,  ads- 
cribi. 

Colejir.  a.  (ant.  jCollegir,  com- 
pillai ;  fazer  coliecção.  Col- 
ligere :  —  colligir,  inferir, 
deduzir;  tirar  por  conclusão. 
Inferre,  deducere. 

Colélita,  Colélito.  m.  (med.) 
Cholélitha;  calculo  biliar. 

Colelojia./.  Choledologia;  his- 
toria da  bilis. 

CoLELÓJico,  CA.  adj.  Choledolo- 
gico;  relativo  á  bilis. 

CoLEM.\./.  (bot.)  Collema  (cau- 
da) ;  genero  de  plantas  li- 
chens  da  tribu  das  bisaceas. 

ColemÁceo,  cea.  adj.  (Tjot.)  Col- 
lemaceo;  similhante  ao  ge- 
nero collema:  —f.pl-  coíle- 
maceas;  tribu  de  plantas 
bisaceas  que  tèem  por  typo 
o  genero  collema. 

CoLENA.  /.  (ant.)  Ouregâo, 

Colendo,  da.  aclj.  Dedicado  ao 
culto  divino ;  diz-se  dos  dias 
festivos  :  — (ant.).  V.  Reve- 
rendo. 

CoLENicui.  m.  (zool.)  Coleni- 
cui ;  gallinha  ou  gallo  do  Mé- 
xico. 

CoLEo.  m.  (fam.)  Rabeadura; 
acção  de  rabear.  Caudoi  agi- 
tatio :  —  (bot.);  coleo ;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
labiadas,  indígenas  das  re- 
giões quentes. 

Coleodermo,  ma.  adj.  (zool.) 
Coleodermo ;  nome  applica- 
do  por  Latreille  ao  casulo 
em  que  se  encerram  os  in- 
sectos no  estado  de  nympha. 

COLEOFILLADO,     DA.     adj.     (bot.) 

V.  Coleoptilado. 

CoLEOFiLLo.  m.  (bot.)  Y.  Co- 
leóptila. 

ColeÓmero.  m.  (zool.)  Coleo- 
mero;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  curculiónidos. 


772  COL 

CoLEONEMA.  /.  (bof.)  Coleoiie- 
ma  (filamento  invaginado) ; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  diosmeas,  composto 
de  tres  especies. 

CoLEÓPODo,  DA.  adj.  (sool.)  Co- 
leopodo;  nome  dos  crustá- 
ceos, que  têem  as  extremi- 
dades envoltas  em  uma  ca- 
pa testacea :  —  vi.  jjI.  coleo- 
podos ;  tribu  de  crustáceos 
decápodos  macruros  com  a 
propriedade  de  coleopodo. 

COLEOPTÉREO,    KEA.    adj.    (zOOl.) 

Coleojítereo ;  similliante  a 
um  coleóptero. 

Coleóptero,  m.  adj.  (zool.)  Co- 
leóptero ;  ordem  numerosa 
de  insectos  que  teem  qua- 
tro azas  providas  de  estojos. 

Coleopterologia.  /.  V.  Colco- 
pterolojia. 

Coleopterólogo.  m.  Coleopte- 
rologo ;  que  se  dedica  ao  es- 
tudo dos  coleópteros. 

Coleopteroeojia.  /.  Coleopte- 
rologia; tratado  ou  discur- 
so acerca  dos  coleópteros. 

CoLEÓPTERO-MICRÓPTERO  ,        RA  . 

adj.  (zool.)  Coleoptero-mi- 
croptero ;  diz-se  dos  insectos 
que  têem  os  clytros  mais 
curtos  que  metade  do  ven- 
tre. 
CoLEüPTiLA.  /.  (bot.)  Coleopti- 
la;  estojo  membranoso  ou 
carnoso,  procedente  dos  co- 
tiledones, que  ás  vezes  co- 
bre a  base  da  plumula,  como 
se  vê  nas  liliáceas. 

COLEOPTILADO,     DA.     adj.     (bot.J 

Coleoptilado;  nome  da  plu- 
mula que  tem  coleoptila. 

COLEOPTRIFORME.  adj.  (xOol.JCo- 

leoptiiforine ;  denominação 
de  um  insecto  diptero  que 
tem  nas  azas  uma  faxa  trans- 
versal negra,  que  as  di\ide 
ao  meio. 

COLEORANFO,  FA.  adj.  (zool.)  Co- 

leorhampho-,  diz-se  de  certas 
aves  que  têem  o  bico  na  bo,- 
se  da  mandíbula  superior 
coberto  de  uma  capa  de  sub- 
stancia cornea:  —  m.  coleo- 
rliampho ;  genero  de  aves  da 
ordem  das  pernaltas,  que 
compreliendc  uma  única  es- 
pecie. 
CoLEORizA./.  (bof.)  Coleorhiza; 
estojo  fechado  por  todos  os 
lados,  que  cobre  certas  ra- 
dículas, observado  somente 
I^or  meio  da  dissecção. 


COL 

CoLEORizADo,  DA.  adj.  (bot.)  Co- 
leorhizado;  que  tem  coleo- 
rhiza. 
CoLEosTAxis.  m.  (bot.)  Coleos- 
taxis  (espiga  embainhada); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  malpighiaceas,  com 
uma  só  especie,  indígena  de 
Guyana. 
CoLEPixos.  m.  pi.  (zool.)  Cole- 
pinos ;  familia  de  infusorios 
polj^gastricos,  que  tem  por 
typo  o  genero  colepo. 
CoLEPiRA.  /.  (med.)  Synonymo 

de  Calentura  biliosa. 
Colepo.  m.  (zool.)  Colepo  (bai- 
nha) ;  genero  de  infusorios 
polygastricos,  composto  de 
varias  especies,  próprias  de 
agua  doce. 
Colepoyesis.  /.  (med.)  Chole- 
poese ;  elaboração  ou  secre- 
ção da  bilis. 
Coler.  a.  (ant.)  Colher,  reco- 
lher. 
Cólera.  /.  Colera,  ira,  emoção 
violenta  da  alma,   accesso 
momentáneo  de  furor;  irri- 
tação causada  por  urna  of- 
fensa ;  viva  indignação  con- 
tra os  que  obrani  mal.  Ira, 
iracundia, indignatio.  Amai- 
ne.Y.M.lacolera(loc.fain.); 
SQcegue,  contenha  a  sua  co- 
lera. Depone  iras.  Cortar  la 
cólera  (fr.nied.);  cortar,  pur- 
gar a  colera,  a  bilis.  Bilí 
mederi,  bilem  purgare.  Cor- 
tar la  cólera  a  alguno  (fr.)  ; 
cortar  a  ira  a  alguém,  aman- 
sa-lo, etc.  Irascentem  lenire, 
cohibiré.   Descargar  en  al- 
guno la  cólera  (fr.),  V.  Des- 
cargar en  alguno  la  ira.  En- 
borracharse  de  cólera  (fr.). 
V.  Tomarse  de  la  ira.  Mon- 
tar en  cólera  (fr.);  impar  de 
colera,   encher-se  de  raiva. 
Ve.hemcnter    irasci.    Tomar 
cólera,  rabia,  tenia,  efe.  (fr.); 
deixar-se  levar  da  colera,  cía 
raiva,  etc.  Odio  vel  ira  affi,- 
ci.  Tomarse  de  la  colera  (fr.); 
tomar-se  de  colera,  perder 
o  uso  da  rasão  por  s;?  dei- 
xar dominar  j^or  este  affe- 
cto.  Insanire,  amenfe.m  fieri 
prcG  ira:  —  (med.)  V.  Cóle- 
ra-morho:  —  V.  Bilis. 
CÓLiíRA-MoRDO.  m.  (med.)  Cho- 
lera-morbus;  enfermidade  es- 
porádica ou  epidémica,  ca- 
racterisada   por   vómitos   e 
dejecções  frequentes  de  uma 


COL 

materia  biliosa,  e  que  pa- 
rece consistir  em  uma  se- 
creção excessiva  da  bilis,  e 
talvez  em  uma  alteração  par- 
ticular d' este  humor.  Chole- 
ra-mo7'bus,  epidemicus,  asia- 
ticus.  Cólera  áljido,  asfitieo, 
azul;  cholera  álgida,  asphy- 
tica,  azul ;  terceiro  periodo 
da  cholera-morbus. 
Cólera./,  (ant.)  Rabeira ;  ador- 
no da  cauda  de  um  cavallo. 
Coléricamente,  adv.  m.  Cole- 
ricamente; com  colera  ou 
ira.  Irate. 
Colérico,  ca.  adj.  Colérico ; 
qvxe  diz  respeito  á  colera  ou 
participa  d'ella.  Biliosus,  a, 
um:  —  (fig-)  colérico,  ira- 
cundo; sujeito  á  colera.  Ad 
iram  pronus:  —  (med.)  V. 
Bilioso :  —  cholerico ;  doente 
de  cholera-morbus. 
Colerina./,  (med.)  Cholerina; 

diarrhéa  ordinaria. 
CoLERiNo.  m.  (zool.)  Colerino; 
genero  de  insectos  synony- 
mo de  cheiroiilato. 
Colero,  adj.  (braz.)  Diífamado; 
diz-se  do  leão  que  esconde  a 
cauda  entre  as  pernas. 
Colerrajia.  /.   (med.)  Choler- 

rhagia;  fluxo  bilioso. 
ColerrÁjico,  ca.  adj.  (med.) 
Cholerrhagico;  que  diz  res- 
peito á  cholerrhagia. 
Colesterato.  m.  (chim.)  Cho- 
lesterato;  genero  de  saes 
que  resultam  da  combinação 
do  acido  cholesterico  com 
as  bases  saliíicaveis. 
Colestérico.  adj.  (chim.)  Cho- 
lesterico; diz-se  de  um  aci- 
do que  resulta  da  acção  do 
acido  nitrico  sobre  a  choles- 
tcrina. 
Colesteuima.  /  (chim.)  V.  Co- 
lesterina. 
Colesterina.  /.  (chim.)  Choles- 
terina;  substancia  que  se 
tem  encontrado  na  vesícula 
biliar;  apresenta-se  cryntal- 
lisada  em  escamas  quadra- 
das, insípidas,  inodoras  e 
fusíveis  a  137".  Tratada  pe- 
lo acido  nitrico  dá  o  acido 
cholesterico,  e  se  obtém  tra- 
tando os  cálculos  biliurios 
finamente  pulvcrisados  pelo 
álcool  a  ferver. 
CoLÉsuLA.  /.  (bot.)  Colesula; 
¡oequena  bolsa  membranosa 
d'onde  saem  os  esporulos 
ou  seminulas  das  hepáticas. 


COL 

Coleta./.  Melena,  cabello  com- 
prido na  parte  posterior  da 
cabeça  i^ara  cobrir  o  pesco- 
ço e  servir  de  adorno.  Occi- 
jñtis  coma  caudata:  —  rabi- 
cho; cabello  enrolado  em  fita 
por  detrás  da  cabeça  ou  da 
cabelleira.  Cándala  coma : — 
(fif/.  fam.)  nota;  breve  ad- 
diçào  de  palavra  ou  i:)or  es- 
cripto  ao  discurso  ou  ao  as- 
sumpto de  que  se  tem  tra- 
tado. Appcndix,  icis: — in- 
conveniencia; condição  ou 
circumstancia  desagradável ; 
—  nota;  reparo,  censura  ou 
observação  a  um  discurso 
ou  escripto. 

CoLETÁNEO,    NEA.    üdj .   (aut.)  V. 

Colactáneo. 

CoLETERio.  m.  (zool.)  Collctc- 
rio  (que  2ie.rja);  órgão  que 
em  certos  insectos  segrega 
um  liquido  amarello,  desti- 
nado a  envernizar  os  ovi- 
nhos  e  pega-Ios  aos  pontos 
em  que  suo  depositados. 

CoLETERO.  m.  Fabricante  ou 
vendedor  de  coUetes  de 
pelle  de  búfalo.  Buhalium 
thoracum  sidor. 

CoLETiA.  /.  (hof.)  Colletia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  ramneas,  typo  da  tribu 
das  colleticas,  composto  de 
lunas  vinte  especies  origi- 
narias de  Chili  e  do  Perú. 

CoLÉTico,  CA.  adj.  (bot.)  Colle- 
tico;  fiimilhante  ou  concer- 
nente ao  genero  colletia: — f. 
pl.  colleticas;  tribu  de  plan- 
tas da  familia  das  ramneas, 
que  tem  por  typo  o  genero 
colletia. 

Coletillo.  in.  Colletinlio;  gi- 
bão sem  mangas  que  usam 
as  serranas.  Tennis,  parvus 
thorax. 

Coleto.  in.  Colleto  ou  collete 
de  pelle,  ordinariamente  de 
búfalo,  que  abriga  o  cor^^o 
desde  o  pescoço  até  á  cintu- 
ra. Pelliceus  thorax: — (fig-) 
lentidão,  demora,  soffrimen- 
to:  —  pouca  vergonha:  — 
(fam.)  corpo  do  homem.  Pel- 
lis,  is.  Acá  p)ara  mi  coleto 
(fr.j;  quanto  a  mim,  no  meu 
entender.  Secundum  me. 
Kcliarse  ó  tirarse  al  coleto 
(fam.);  deitar-se  ou  atirar- 
se  a  comer  ou  a  beber  al- 
guma cousa.  Manducare  aut 
bibere.  Echarse  ó  tirame  al 
9S 


COL 

coleto  (fam.);  deitar-sc  ou 
atirar-se  a  algum  livro;  lê-lo 
todo.  Pcnitus  leyere: — (zool.) 
colleto  (que  jje^aj;  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
hymenopteros,  tribu  dos  an- 
drenitos,  que  segregam  uma 
materia  viscosa  com  a  qual 
construem  as  suas  cellulas. 

CoLEYA.  /.  (zool.)  Coleya;  ge- 
nero de  crustáceos  da  or- 
dem dos  decápodos  macru- 
ros  e  da  secção  dos  astados, 
composto  de  uma  só  especie 
que  se  tem  encontrado  em 
Inglaterra  no  estado  fóssil. 

Colgadero,  ra.  adj.  Próprio 
para  se  colgar  ou  conservar 
como  uvas  colgaderas ;  uvas 
de  pendura;  próprias  para 
se  pendurar.  Appendi,  asser- 
vari  aptus:  —  m.  escapola, 
fateixa,  argola  ou  qualquer 
instrumento  em  que  se  col- 
ga  ou  pendura  alguma  cou- 
sa. Uaculus,  annulus  ¿i  quo 
aliqidd  suspenditur :  —  Jo- 
gar onde  se  conserva  fructa 
pendurada. 

Colgadizo,  m.  Alpendre;  espe- 
cie de  telhado  encostado  a 
um  muro  ou  parede,  sem 
que  se  estribe  no  solo,  e  que 
serve  para  resguardo  da 
chuva.  Frotectus  jjluvice  ar- 
ccndce:  —  adj.  pensil;  que 
só  tem  uso  estando  pendu- 
rado. Fensilis,  le: — (archit.) 
V.  Armadura. 

Colgador.  7n.  Armador;  o  que 
orna  os  templos,  casas,  etc. : 

—  (art.)  cstendedor;  tábua 
comprida  e  delgada  pela 
parte  superior,  que  encava- 
da em  um  pau  comprido, 
serve  na  imprensa  para  se 
pôr  as  folhas  impressas  c 
estende-las  sobre  as  cordas 
em  que  se  enxugam.  Tabula 
foliis  recens  cxcussis  suspen- 
dendis  aptata. 

Colgadura.  /.  Colgadura,  ar- 
mação, tapeçarias;  pannos 
de  armar  e  adornar  as  pa- 
redes dos  templos,  casas, 
etc.  Aulcea,  orum:  —  corti- 
nado das  jíuiellas;  conjun- 
cto  de  cortinas  ou  bambi- 
nellas  que  ornam  interior- 
mente as  jancllas  das  casas: 

—  (ant.)  armação;  acto  de 
armar  templos,  casas,  etc.: 

—  de  cama;  cortinado,  ar- 
mação da  cama;  conjmicto 


COL 


773 


das  cortinas,  sanefas  e  do 
sobrecéu  da  cama,  que  ser- 
vem de  abrigo  e  adorno.  Le- 
cti  operimentum  pensile. 
Colgajo,  m.  Penduricalho ; 
cousa  que  pende  de  outra: 

—  trapo,  farrapo ;  pedaço  de 
¡Danno  que  pende  de  um  fa- 
to roto  ou  descosido.  Detriti 
jxmni  pensilis:  —  pendu- 
ra; cacho  de  uvas  que  se 
conserva  pendurado  para  o 
inverno.  Uvarum  racimus 
p)ensilis :  —  (cir.)  porção  de 
tecidos  carnosos  que  se  dei- 
xa pendurar  por  um  lado 
em  algumas  amputações. 

Colgamiento,  m.  Pendura;  ac- 
ção e  efifeito  de  pendurar  ou 
colgar. 

Colgante.  in.  (archit.)  V.  Fes- 
tón. 

Colgar,  o.  Colgar,  pendurar; 
suspender  alguma  cousa  de 
modo  a  não  tocar  no  chão, 
como  a  fructa,  toucinho,  etc. 
Suspendere,  appendere:  -— 
colgar,  armar,  entapiçar; 
guarnecer  de  colgadura  ou 
tapeçarias.  Atdañs  ornare : 

—  colgar,  enforcar.  V.  Ahor- 
car:—  imputar,  assacar:  — 
11.  colgar,  pender;  estar  al- 
guma cousa  no  ar  pendente 
ou  suspensa  de  outra.  Pen- 
deré:—  71.  (ant.  fig.)  depen- 
der; estar  subordinado  á 
vontade  ou  parecer  de  ou- 
trem. Usa-se  tambera  como 
reciproco.  C'oZ^cí?' a  wno;  brin- 
dar a  alguém,  darlhe  uma 
colgadura;  presen tea-lo  com 
alguma  alfaia  no  dia  de  seus 
annos.  Antigamente  este 
presente  consistia  em  algu- 
ma jóia  que  colgava  ou  pen- 
dia do  collo,  orelhas,  etc.,  e 
chamou-se  por  isso  colgadu- 
ra. Natalitia  alicujvs  mune- 
ribus  celebrare.  Colgar  los 
hábitos;  abandonar  a  vida 
monástica  ou  clerical.  De- 
jar á  alguno  colgado  ó  que- 
darse alguno  colgado;  abor- 
tar, mallograr-se  ou  frustrar- 
se a  alguém  as  suas  espe- 
ranças ou  desejos.  Sjje  deci- 
pi.  Estar  colgado  de  la  boca 
de  alguno;  estar  attento  pa- 
ra o  que  diz  alguém;  estar 
suspenso,  ouvindo-o  com 
grande  attençãO;  gosto  e 
admiração. 

CoLGAS.  /  pil.  (ant.)  Pedaços 


774 


COL 


de  crystal  que  pcudem  dos 
lustres. 

CoLiADA.  /.  (zool.)  Coliada;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  lepidópteros,  da  familia 
d6s  diurnos  e  da  tribu  dos 
papilionidos,  que  compre- 
hende  urnas  quarenta  espe- 
cies. 

CoLiBA. /.  (zool.)  Choliba;  es- 
pecie de  ave. 

Coliblanco,  ca.  adj.  (zool.)  De 
cauda  branca :  — /.  colibran- 
co ;  especie  de  aguia  da  Ame- 
rica meridional  que  tem  uma 
poupa  esbranquiçada. 

COLIBKANQUIO.  VI.  (zool.)  V.  Es- 

fajehranquio. 

Colibri',  m.  (zool.)  Colibri ;  ge- 
nero de  aves  da  ordem  dos 
pássaros  tenuirostros,  que 
habitam  as  regiões  mais 
quentes  da  America,  e  são 
quasi  as  mais  pequenas  de 
todas  as  aves  e  de  uma  plu- 
magem muito  linda. 

CóncA.  /.  (meã.)  Cólica;  doen- 
ça caracterisada  i^or  uma 
dor  aguda  nos  iutestiuos, 
violentos  vómitos  e  cursos. 
Morhus  colicus. 

Colicano,  na.  adj.  Eabicão ;  diz- 
se  do  cavallo  ou  de  outro 
animal  que  tem  a  cauda  com 
crinas  ou  ¡oellos  brancos. 
Jumentum  albicante  cauda. 

Cólico,  ca.  adj.  (a^iat.)  Cólico; 
que  diz  respeito  ao  colou. 
Colicus,  a,  um.  Arterias  có- 
licas; arterias  cólicas;  tres 
arterias,  uma  superior  que 
se  dirige  ao  meso-colon 
transversal,  outra  media  ao 
meso-colon  lombar  direito, 
e  a  terceira  obliquamente 
á  região  inferior  do  colou. 
Epiploon  gastro-cólico ; 
grande  epiploon  ou  epiploon 
gastro-colico;  porção  peri- 
toneal  que  estendendo-se 
da  grande  curvatura  do  es- 
tomago ao  colon,  fluctúa  so- 
bre os  intestinos  delgados. 
Lóbulo  eólico  dei  hígado; 
lóbulo  eólico  do  fígado;  o 
grande  lóbulo  d'esta  viscera 
6  que  está  em  relação  com 
o  colon: — m.  (med.)  cólica; 
em  geral,  toda  a  dor  que  af- 
fecta  qualquer  viscera  ab- 
dominal: —  cólica;  dá-se 
vulgarmente  este  nome  a 
toda  a  dor  aguda  do  ventre 
que  SC  repete  com  a  maior  | 


COL 

intensidade,  depois  de  ter 
estado  calmada  durante  pe- 
quenos intervallos.  Cólico 
¿le plomo,  saturninos  de  pin- 
tores; cólica  de  Madrid,  có- 
lica saturnina,  cólica  dos 
pintores;  cólica  produzida 
pela  iníroducção  do  chumbo 
nas  vias  digestivas.  Cólicos 
nefriticos;  cólica  nephritica; 
dor  produzida  nos  rins  pela 
presença  dos  cálculos.  Cóli- 
cos nerviosos;  cólica  nervo- 
sa ou  espasmódica;  cólica 
na  membrana  mucosa  intes- 
tinal, não  inflammatoria,  e 
que  parece  ser  devida  a 
uma  lesão  particular  das 
propriedades  vitaes  do  sys- 
tema  nervoso  dos  intestinos. 
Cólicos  uterinos;  cólica  ute- 
rina; a  que  tem  a  sede  no 
útero :  — adj.  (chim.)  cólico; 
app!ica-se  a  um  acido  crys- 
tallino,  branco,  de  sabor  mui 
assucarado,  solúvel  na  agua 
a  ferver,  e  que  se  obtem  jíre- 
cipitando  pelo  sub-acetato 
de  chumbo  uma  dissohição 
aquosa  de  extracto  alcoólico 
de  bilis. 

COLICODENDRO.     m.     (bot.)    ColÍ- 

codendro  (ai-vore  da  cólica); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  capavideas,  composto 
de  duas  especies,  de  folhas 
alternas,  estipulas  pequenas 
e  flores  em  racimos  termi- 
naes;  são  indigenas  da  Ame- 
rica, e  empregam-se  contra 
as  dores  de  cólica. 

Colicorto,  ta.  adj.  Curto  de 
cauda. 

Colicüai^le.  adj.  Liquescente; 
susceptível  de  se  liquefa- 
zer. 

Colicuación.  /.  Liquefacção; 
acção  e  eífeito  de  liquefazer 
ou  de  liquefazer-se.  Liqua- 
iio,  onis:  —  (med.)  colliqua- 
ção ;  liquefacção  das  partes 
solidas  do  corpo  animal,  ou 
diminuição  da  consistencia 
dos  seus  humores. 

Colicuar,  a.  Liquefazer ;  tor- 
nar liquida  alguma  substan- 
cia. Usa-se  também  como 
reciproco.  Liquefacere. 

Colicuativo,  va.  adj.  Lique- 
factivo;  que  liquefaz.  Lique- 
faciens,  entis:  —  liquescen- 
te; que  se  liquefaz.  Lique.s- 
ccns,  entis :  —  (med.)  colli- 
quativo ;  que  opera  ou  soffre 


COL 

a  colliquação.  Colliquatius, 
a,  um. 
Colicuecer,  a.  (ant.)Y.   Coli- 
cuar. 

COLICUEFACCION.  /.  V.    CoHcUÜ- 

cion. 

ConcuLOso,  SA.  adj.  (bot.)  Col- 
liculoso;  diz-se  do  orgao  que 
apresenta  varias  elevações 
arredondadas  próximas  umas 
das  outras. 

CoLiDio.  m.  (zool.)  Colydio;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros,  da  familia  dos 
silophagos,  composto  de  dcz 
especies,  tres  indígenas  da 
Europa  e  sete  da  America. 

Colidir,  a.  (ant.)  CoUídir;  ba- 
ter uma  cousa  na  outra. 
Collidere :  —  n.  collidir,  cho- 
car; dar  urna  cousa  na  ou- 
tra. Collidere. 

CoLiEMiA./.  (med)  Cholihemia ; 
doença  que  tem  por  causa 
a  mistura  da  bilis  com  o  san- 
gue. 

CoLÍFERO,  RA.  adj.  (bot.)  Coni- 
fero ;  diz-se  do  ovario  de  cer- 
tas plantas  quando  têem 
eolio. 

Coliflor.  /.  (bot.)  Coliflor  ou 
couve  flor;  especie  de  planta 
do  genero  couve  e  da  fami- 
lia das  cruciferas,  notável 
por  um  grande  botão  apinha- 
do de  flores  brancas.  Bras- 
sica  caídiflora:  —  (med.); 
couve  flor;  vegetações  sy- 
l^hiliticas  pedunculadas,  ar- 
racimadas e  livres  pela  sua 
extremidade ,  imitando  na 
forma  uma  couve  flor,  que 
têem  por  causa  quasi  sem- 
ine a  syphilis  inveterada. 

Coliforme,  adj.  (zool.)  CoUi- 
forme;  diz-se  do  ijrothorax 
dos  insectos,  quando  ó  cur- 
to, estreito  e  menos  perce- 
ptível que  as  outras  partes 
do  tronco. 

Coligación,  Coligadura./.  Col- 
ligaçâo,  colligadura;  união, 
enlace.  ColUgatio,  connexio: 
—  colligação;  liga,  confede- 
ração. ColUgatio,  j'oedais :  — 
colligancia;  connexão,  cor- 
respondencia, ligação.  Con- 
nexio, onis. 

Coligamiento,  m.  Y.  Coliga- 
ción. 

Coligancia.  /.  V.  Coligación. 

Coligar,  a.  CoUigar;  ligar, 
unir  cousas  ou  pessoas  entre 
si.    CoUigar e:  —  r.  colli- 


COL 

gar-se;  ligar-se,  alliar-se, 
couíeãerar-se.Fo^ãare  Jungi: 
—  ligar-se ;  coiinectir-se,  en- 
laçar-se,  travar-se.  Connecti. 

Colignonia/.  (bot.)  Colignonia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  pyctagineas,  segi-e- 
gado  do  genero  abronia,  e 
composto  de  urna  só  espe- 
cie de  folhas  oppostas,  in- 
digeua  dos  Andes  do  Perú. 

CoLiGKUESO,  SA.  odj.  De  canda 
ou  pescoço  grosso. 

CoLiGUAYo.íw.fòoí.jColiguayo; 
genero  de  plantas  da  familia 
das  eupborbiaceas,  compos- 
to de  cinco  especies  fructife- 
ras,  de  folhas  oppostas  e 
lanceoladas,  indigenas  do 
Chili. 

COLIHOLGADO,  DA.  ttclj.  (ünt.JDlz- 

se  dos  cues  que  meneiam  a 
cauda  ao  retoucar  ou  fazer 
festas. 

CoLijrR.  a.  (ant.)  V.  Colejir. 

Colilla.  /.  (vulg.)  Ponta  de 
charuto:  —  (ant.)  cauda; 
tira  de  tafetá  que  pendia 
dos  mantos  talares  das  mu- 
lheres. 

ColimÁceo,  cea.  cidj.  (zool.)  Col- 
limaceo;  ¡carecido  com  o  ca- 
racol :  —  m.  pl.  collimaceos; 
familia  de  molluscos  trache- 
lipodes  pbitiphagos. 

Colimación./,  (phys.)  CoUima- 
çào;  linhadeopticapelaqual 
se  dirige  a  vista  a  um  ob- 
jecto, pelas  duas  pínnulas 
de  um  graphometro. 

CoLIMBETO.     m.     (zool.)    ColvUl- 

bete  (mergulhador) ;  genero 
de  insectos  coleópteros  pen- 
tameros  da  familia  dos  hy- 
drocantaros ,  composto  de 
trinta  e  novo  esiiecies  aquá- 
ticas. 

CoLÍMBiDO,  DA.  adj.  (zool.)  Co- 
lymbideo;  parecido  com  o 
genero  colymbo :  —  m.  pl. 
colymbideas;  familia  de  aves 
palmipedes  cujo  typo  é  o  ge- 
nero colymbo. 

Colimbo,  m.  (zool.)  Colymbo 
(mergulhador )  ou  mergu- 
lhão ;  genero  de  aves  palmi- 
pedes que  têem  o  bico  liso, 
recto,  comprimido  e  pouta- 
gudo,  as  ventas  lineares  e 
os  dedos  guarnecidos  de  uma 
membrana-,  as  suas  especies 
são  aquáticas. 

CoLix.  adj.  (vulg.)  Eabicurto; 
de  cauda  ciu-ta;  diz-se  do  ca- 


COL 

vallo:  — m.  (zool.)  Co\m:¡  ave 
do  México. 

Colina./.  CoUiua,  outeiro;  pe- 
quena  eminencia  de  terra. 
Collis,  clivus:  —  (bot.)  V. 
Colino:  —  semente  de  cou- 
ves. Brassicarum  semen. 

Colinabo,  m.  (bot.)  Couve-na- 
beira;  especie  de  couve  que 
tem  as  folhas  separadas  e 
nao  formam  repolho. 

COLINARIO,  KIA.   adj.  (bot.)  Col- 

linario;  diz-se  das  plantas 
que  crescem  nas  collinas. 

CoLÍNico.  adj.  (chim.)  Colinico; 
diz-se  de  um  acido  crystal- 
lino,  inflammavel  como  os 
ácidos  gordos,  decomponivel 
pela  distillação  secca,  que 
forma  saes  combinando-se 
com  as  bases,  e  que  se  obtem 
tratando  pelo  ether  urna  sub- 
stancia resinosa. 

Colino,  m.  (Itot.)  Planta  de  cou- 
ve; couve  tenra  que  ainda 
não  foi  transplantada.  Bra.s- 
sicoj.  nondum  transj)lantatce, 
transíales  :  —  m,.  pl.  (zool.) 
colinos;  secção  de  aves  do 
genero  perdiz,  que  têem  o 
bico. redondo,  os  tarsos  sem 
espoi-òes  e  a  cauda  curta : 
são  algum  tanto  maiores  que 
as  codornizes,  e  pertencem 
como  ellas  á  ordem  das  gal- 
lináceas. 

CoLiNSLA..  /.  (l:ot.)  Coliusia ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  escrofularias,  composto 
de  seis  ou  sete  especies,  cul- 
tivadas nos  jardins  euro- 
peus pela  belleza  das  suas 
flores. 

CoLiNSONiA./.  (bot.)  Colinsonia; 
genero  de  plantas  da  famí- 
lia das  labiadas,  composto 
de  sete  ou  oito  especies  ame- 
ricanas, de  talos  rectos,  qua- 
si  simples,  guarnecidos  de 
folhas  largas,  ovadas,  den- 
teadas e  oppostas,  e  de  flo- 
res de  um  amarello  intenso ; 
cultivam-se  nos  jardins  bo- 
tânicos europeus. 

CoLiPAVA.  adj.  Pomba  de  le- 
que; diz-se  de  uma  especie 
de  pombas  que  têem  a  cau- 
da larga  e  levantada. 

CoLiPo.  m.  (zool.)  Colipo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
heteromeros,  da  tribu  dos 
tenebrionitos,  que  compre- 
hende  uma  só  especie  indí- 
gena da  ilha  de  Java. 


COL 


775 


CoLiQUECEu.  a.  (ant.)  V.  Coli- 
cuar. 

CoLiR.  m.  Colii-;  censor  de  um 
districío  na  China. 

COLIRÍDEO,  DEA.  adj.  (zool.)  Co- 

lirídeo;  parecido  com  o  ge- 
nero colírido  :  —  m.  pl.  co- 
Hrideos;  tribu  de  insectos 
coleópteros  pentameros,  cu- 
jo typo  é  o  genero  colírido. 

Colírido.  vi.  (zool.)  Colírido 
(pãosinho) ,•  genero  de  inse- 
ctos coleópteros  ¡íentameros 
da  família  dos  carniceiros 
de  Latreille ,  composto  de 
mais  de  vinte  especies,  de 
corpo  quasi  cylindríco,  cuja 
côr  é  azulada  ou  esverdi- 
nhada.  São  indígenas  das 
regiões  meridionaes  da  Asía. 

CoxiRio.  m.  (pharm.)  Collyrío; 
medicamento  que  se  appli- 
ca  aos  olhos.  Os  collyríos 
dívidem-se,  segundo  o  prin- 
cípio que  n'elles  domina,  em 
emollientes,  adstringentes, 
excitantes,  irritantes  e  nar- 
cóticos: —  (ant.)  collyrío; 
genero  de  medicamentos  so- 
lidos, de  forma  de  um  cone 
troncado,  destinados  para  se- 
rem iutroduiiídos  na  vagina, 
no  anus,  nos  ouvidos  ou  nas 
ventas,  como  uma  esiDCCÍe 
de  trochisco. 

CoLiRioN.  m.  (min.)  CoUyrião; 
especie  de  argilla  pegajosa, 
de  um  pardo  cinzento. 

CoLiRiTA.  /.  (min.)  Collyrite 
(pãosinho);  hydrosilícato  de 
alumina,  de  aspecto  gelati- 
noso, semí-transparente,  si- 
milhante  ao  gelo,  de  brilho 
vitro-resinoso  e  fractura  con- 
choídea. 

CoLi-KOSTROs.  m.  pl.  (zool.)  Col- 
lírostros;  família  de  insectos 
hemipteros. 

CoLis.  m.  (bot.)  Colis;  arvore 
das  ilhas  Fílippínas,  cuja 
madeira  se  emprega  na  con- 
strucção  de  navios. 

Colisa.  /.  (mil.)  Reparo;  ar- 
mação dos  canhões  de  rodí- 
zio: —  canhão  de  rodízio,  o 
que  tem  a  particularidade 
de  poder  girar  e  variar  a 
pontaria. 

Coliseo,  m.  Coliseo;  celebre 
amphítheatro  de  Roma :  — 
theatro;  casa  de  espectácu- 
los. Theatriim,  i. 

Colisión.  /  Collísão;  choque 
ou  encontro  mutuo  dos  cor- 


776 


COL 


pos.  Collisio,  onis:  —  (fig-) 
collisao,  opposição  de  inte- 
resses, aíFectos,  etc.  Contra- 
rietas,  atis:  —  collisâo;  lu- 
ta ou  choque  material  en- 
.tre  forças  oppostas.  Actio  vi- 
rium  inter  se  oppositarum. 

Colitigante,  adj.  (for.)  Colli- 
tigante;  que  litiga  junto  com 
outro  contra  um  terceiro. 

Colitis.  /.  (meã.)  Colite;  in- 
flammaçâodamembranamu- 
cosa  do  colon :  —  aguda; 
colite  aguda,  dysenteria:  — 
crónica;  —  colite  clironica', 
diarrhéa:  —  intermitente; 
colite  intermittente,  phleg- 
masia  intermittente  mais  ou 
menos  intensa  da  membra- 
na mucosa  do  colon. 

CoLjiAC,  m.  Colgiac;  especie 
de  manopla  na  armadura 
turca. 

Colma.  /.  (ant.)  V.  Colmo :  — 
(zool.)  colma;  esjDecie  de  ave 
do  genero  formigueiro. 

Colmadamente,  adv.  m.  Acu- 
guladamente;  com  cogulo. 
Cumúlate :  —  (fig-)  profusa- 
mente, superabundantemen- 
te;  com  excessiva  abundan- 
cia. Frofusc. 

CoLMADURA.  /.  (ant.)  Acugula- 
dura,  cogulo.  V.  Colmo. 

CoLMAii.  a.  Cumular,  cogular, 
amontoar;  ajuntar  á  medida 
rasa.  Cumidare:  —  V.  Lle- 
nar, fallando  de  celleiros  : — 
(fig.)  encher,  accumular,  co- 
mo colmar  de  caricias,  de 
honores,  etc.;  encher  de  ca- 
ricias, honras,  etc.  Cumu- 
lare. 

CoLMEiROA. /.  (bof.)  Colmeiroa; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  euphorbiaceas,  jjyo- 
prias  de  varios  pontos  da 
Hcspanha. 

CoLMELLADA.  /.  (aut.)  V.  Col- 
millada. 

Colmena.  /'.  Colmeia;  cortiço 
de  abelhas.  Aireare,  is:  — 
(fig.)  casa  bem  provida. 

Colmenar,  m.  Colmeal;  sitio 
onde  estão  as  cohneias.Ajña- 
rium,  alvearium. 

Colmenero,    m.    Colmeeiro;    o 

que  tem  colmeias  ou  trata 

d'ellas.  Apiarius,  mellarius: 

(ant.)  V.    Colmenar :  — 

adj.  V.  Oso. 

Colmenilla.  _/".  (bot.)  Especie 
de  cogumelos  similhantc  na 
íigura  a  uma  colmeia. 


COL 

Colmillada.  /.  V.  Colmillazo. 

Colmillado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Colmilludo. 

Colmillar,  adj.  Pertencente 
aos  colmilhos.  Ad  caninos 
dentes  pertinens. 

Colmillazo,  m.  augm.  de  Col- 
millo :  —  morded  ura ,  ferida 
feita  com  os  colmilhos.  Ca- 
nini  dentis  morsus. 

CoLMiLLEjo.  m.  dim.  de  Col- 
millo. 

Colmillo,  m.  Colmilho;  dente 
agudo  e  forte  collocado  em 
cada  um  dos  lados  das  fi- 
leiras que  formam  os  dentes 
incisivos,  entre  o  ultimo 
d'estes  e  o  primeiro  molar. 
Dens  caninus:  — colmilho; 
cada  um  dos  dentes  agudos 
que  saem  da  boca  do  javali, 
elephante,  etc.  JMostrar  los 
colmillos:  arreganhar  os 
dentes;  manifestar  fortale- 
za, fazer-se  temer,  respeitar. 
Tlmorem.  alicui  incidere.  Te- 
ner colmillos;  ter  perspica- 
cia, sagacidade,  nào  ser  fá- 
cil de  enganar.  Ctdlidum, 
sagacem  esse. 

Colmilludo,  da.  adj.  Colmilhu- 
do ;  diz-se  do  animal  que  tem 
grandes  colmilhos.  Caninis 
dentibus  p)ollevs :  —  (fig-)  sa- 
gaz, astuto,  diíKcil  de  enga- 
nar. Callidus,  sagax. 

Colmo.  m.  Cumulo,  cogulo; 
loorção  que  sobrepuja  a  me- 
dida cheia.  Cumulas,  i: — ■ 
cumulo,  remate,  complemen- 
to; termo  de  alguma  cousa. 
Complementum,  i:  —  adj. 
(ant.)  V.  Colmado.  A  colmo 
(mod.  adv.)  V.  Colmadamen- 
te. Llegar  ú  colmo  alguna 
cosa  (fr.J;  chegar  ao  cume 
alguma  cousa;  chegar  á  sua 
ulíima  perfeição.  Ojjus  ad 
umbilicum  perduci. 

Colo.  m.  (ant.)  V.  Cólon,  in- 
testino:—  (zool.)  colo;  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  tetrámeros, 
familia  dus  curculiónidos. 

Colobancalópteros,  m.  pl. 
(zool-)  Colobancalópteros ; 
familia  de  aves  da  ordein 
dos  halicolimbos. 

CoLOBANTo.  m.  (bot.)  Colobaii- 
tho  (flor  truncada) ;  genero 
de  plantas  da  familia  das 
]iortulaccas,  tribu  das  mo- 
lugiueas. 

COLOBANTKÓrODO,  DA.  üdj.  (zOOl.) 


COL 

Colobanthropodo;  epitheto 
applicado  ás  aves  que  teem 
l^crnas  mui  compridas  e  del- 
gadas: —  m.pl.  colobanthro- 
podos;  ordem  de  aves  da 
secção  dos  midalornitos,  cu- 
jas pernas  têem  os  caracte- 
res indicados. 

Colobear.  11.  (ant.)  V.  Colear. 

ColÓbico.  m.  (zool.)  Colobico 
(truncado) ;  geuero  de  inse- 
ctos coleojiteros  pentamcros, 
familia  dus  clavicorneos. 

CoLOBo.  m.  Colobio ;  túnica 
sem  mangas  de  que  usavam 
os  monges  egypcios,  e  os 
antigos  romanos:  —  (zool.) 
colobio;  genero  de  insectos 
coleópteros  tetrámeros  da 
familia  dos  longicorneos:  — 
colobo;  genero  de  mammife- 
ros  quadrimanos,  caracteri- 
sado  por  ter  o  focinho  cur- 
to, a  cara  desnudada  e  as 
máos  anteriores  faltas  de 
pollegar. 

Coloeodero.  m.  (zool.)  Colobo- 
dero  (eolio  mutilado) ;  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
malacodermos,  composto  de 
cinco  especies. 

CoLOBODo.  m..  (zool.)  Colobodo; 
geneio  de  insectos  coleopte- 
j'os  tetrámeros,  da  familia 
dos  curculiónidos,  secçào  dos 
apostasimeridos,  que  só  com- 
l^rehende  urna  especie. 

CoLOBOGASTRO.  9)1.   (zOol.)   Colo- 

bogastro  (ventre  triincado) ; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros pentameros,  da  familia 
dos  serricorneos  e  tribu  dos 
buprestidos. 

CüLOBOMA.  m.  (cir.)  Coloboma; 
synonymo  de  mutilação. 

CoLOBOMEADO,  DA.  adj.  (cír.) 
Colobomado,-  mutilado;  que 
soífreu  mutilação  ou  corte  de 
algum  membro. 

ColobÓpteko.  m.  (zool.)  Colo- 
boptcro  (ar:a  midilada) ;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
pentamcros,  da  familia  dos 
lamellicorneos,  tribu  dos  co- 
prophagos. 

CuLOBOTEA.    /.      (zool.)     Colobo- 

tca  (aspecto  mutilado);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros  da  familia  dos 
longicorneos. 
CoLOBOTO.  m.  (bot.)  Coloboto 
(orelha  truncada);  genero 
de  plantas  da  familia  das 


COL 

papilionaceas,  composto  de 
unia  só  especie. 

CoLOBKO.  TO.  (ant.)  V.  Culebra. 

Colocación./.  Colloeacao;  ac- 
ção e  effeito  de  coUocar.  Col- 
locatio,  onis: — V. Situación : 

—  collocaçào,  emprego,  des- 
tino. Ofjiciurn,  inunus. 

Colocar,  a.  CoUocar,  sitviar, 
assentar;  pôr  alguma  cousa 
em  certo  logar  e  ordem.  Col- 
locare:  —  (fig-)  collocar;  ar- 
ranjar, aceommodar  alguém 
pondo-o  em  algum  emprego. 
(Jsa-se  também  como  reci- 
proco. Officium,  munas  ali- 
cui  conferre.. 

CoLOCASiA. /.  (bot.)  Collocasia; 
genero  de  j.ilantas  da  fami- 
lia das  aroideas.  Tem  as  fo- 
lhas grandes,  de  figura  ova- 
da e  ondeadas  por  sua  mar- 
gem, carecem  de  caule  e  as 
suas  flores  sào  cor  de  rosa: 

—  (zool.J  collocasia;  genero 
de  insectos  lepidópteros,  da 
familia  dos  nocturnos. 

CoLocucKJN.  /.  (inus.)  Collo- 
quio,  interlocução;  conver- 
sação entre  varias  pessoas. 
ColLocutio,  onis :  —  dialogo ; 
pratica  entre  duas  pessoas. 

Colocutor,  m.  Interlocutor; 
pessoa  que  pratica  revezes 
com  outra.  Collociitor,  orís: 

—  m.  pi.  interlocutores;  to- 
dos que  tomam  ¡lartc  em 
um  colloquio. 

ColodÁctilo,  LA.  adj.  (zool.) 
Colodactylo;  epitheto  de 
certos  animaes  que  téem  os 
dedos  incompletos :  — 7??,.  pi. 
colodactylos;  secção  de  re- 
ptis da  ordem  dos  saurios, 
que  tcem  os  membros  mais 
ou  menos  incompletos. 

CoLODOxiA. /.  (bot.)  Colodonia; 
plantas  umbelliferas. 

Colodra.  /.  Tarro;  A'aso  de 
madeira  de  que  usam  os 
pastores  para  ordenhar  as 
cabras,  ovelhas  e  vaccas. 
Mulctra,  mvcti-ale:  —  cane- 
co ;  vaso  de  madeira  em  que 
se  tem  o  vinho  que  se  ha  de 
ir  medindo  e  vendendo  por 
miudo.  Vas  ligneum:  - — va- 
so de  madeira  comprido  e 
estreito,  com  aza,  que  se  usa 
nns  montanhas  de  Burgos. 
Vasculum  ligneum  messori- 
hus  nsitatwn:  —  (prov.)Y. 
Cuerna.  Andar  de  zoca  en 
colodra.  V.  Andar  de  «eco  e/i 


COL 

meca.  Ser  una  colodra;  ser 
um  odre;  beber  muito  vi- 
nho ou  ser  grande  bebedor. 
Poculahaurire,  bibacem  esse. 

CoLODRAZGO.  m.  (ant.)  Direito 
que  se  pagava  pela  venda 
do  vinho. 

Colodrillo,  m.  Oceiput;  parte 
l^osterior  da  cabeça.  Ocei- 
put, occipitium.  Dar  de  co- 
lodrillo (fr.J;  caír  de  costas. 

Colodro,  m.  (ant.)  Tamancos; 
calçado  de  pau.  V.  Almadre- 
ña:—  (ant.  p.  Ar.)  medida 
para  líquidos. 

CoLOFANiA.  /.  (min.)  V.  Colo- 
fonia. 

Coi.OFANiTA. /.  (min.)  Colopha- 
nita;  granada  grossularia 
de  cor  amarella  escura  e 
grãos  arredondados,  em  cu- 
ja composição  entram  a  si- 
lica,  a  allumina,  a  cal,  os 
peroxydos  de  ferro  e  man- 
ganez  e  a  magnesia. 

CoLOFEUilO.  77?.  (bot.)  ColopllCr- 

mo;  genero  de  plantas  cry- 
l^togamicas  da  secção  das 
conferveas  mui  pouco  co- 
nhecido. 

Colofólico,  ca.  adj.  (chim.) 
Colopholico ;  denominação 
de  um  acido  que  forma  a 
base  da  colophonia. 

Colofón,  m.  (zool.)  Colophon; 
genero  de  in.^ectos  da  urdem 
dos  coleópteros  pentamei'os, 
familia  dos  lamellicorneos, 
tribu  dos  lucanidos,  conq^os- 
to  de  urna  só  especie. 

CoLOFONA,  Colofonia.  /.  (hot.) 
Colophonia;  especie  de  re- 
sina transparente,  de  cor 
amarellada  ou  pardacenta, 
23ri)cedcnte  do  residuo  da 
distillação  de  terebinthina. 
Chama-se  também  pez  gre- 
go. Colophonia  resina. 

Colofonita.  /.  (min.)  Y.  Colo- 
fanita. 

CoLÓFORA.  /.  (l)ot.)  Collophora; 
arvore  do  Brazil  pouco  co- 
nliecida,  e  que  produz  em 
abundancia  um  sueco  leito- 
so. Com  ella  se  furmou  um 
genero  classificado  na  fami- 
lia das  apocineas. 

CoLOGANiA.  /.  (bot.)  Cologania; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  papilionaceas,  tribu 
dasfaseoleas  clytorieas,  com- 
posto de  umas  dez  especies. 

CoLoÍDico,  CA.  adj.  (chim.)  Co- 
loidico;  denominação  de  um 


COL  777 

acido  amarello,  de  natureza 
resinosa,  solúvel  no  álcool, 
pouco  solúvel  na  agua  e  in- 
solúvel no  ether. 

CoLOMBATO.  m.  (chim.)  Colom- 
bato ;  nome  de  iim  genero 
de  saes,  formados  pela  com- 
binação do  acido  colombico 
com  as  bases  salificaveis. 

CoLOjiBiA.  /.  (Ijot.)  Colombia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  tiliáceas,  tribu  das 
grewieas,  cujas  especies  sao 
arvores  que  se  acham  no  ar- 
chipelago  da  India. 

CoLÓMBico.  adj.  (chim.)  Colom- 
bico; applica-se  a  um  acido 
branco  e  pulverulento  que 
se  obtem  tratando  os  culom- 
batos  pela  potassa,  e  um  ex- 
cesso de  acido  chlorhydri- 
co :  —  colombico  ou  tantá- 
lico; diz-se  do  acido  ou  oxy- 
do  formado  pela  combinação 
do  colombio  ou  tántalo  com 
o  oxygenio. 

Colombina.  /.  (chim.)  Colombi- 
na; substancia  crystallina, 
branca  e  amarga,  que  se  ob- 
tem do  extracto  alcoólico 
da  raíz  do  colombo:  —  m. 
(min.)  colombina;  pedra  mi- 
neral de  que  se  extrahe  o 
chumbo  puro. 

Colombino,  na,  adj.  Colombino. 
V.  Columbino. 

Colombio,  m.  (min.)  Colombio. 
V.  Tántalo. 

CoLOMBiTA./.  (min.)  Colombite. 
V.  Tantalita. 

Colomeo,  m.  (asirán.)  Colom- 
bo; constellaçào  situada  per- 
to da  de  capricórnio: — (bot.) 
colombo  ou  columba;  raiz 
dos  cocculos,  e  especialmen- 
te do  cocculo  empregado  em 
medicina  como  tónico. 

CoLOMBO-GALLÍNEO,     NEA .     adj. 

(zool.)  Colombi-galliueo ;  que 
particijía  de  pombo  e  de  gal- 
íinba. 

CoLOMBRoÑo,  ÑA.  adj.  V.  To- 
cayo. 

CoLOMiA./.  (ant.)  Querela,  plei- 
to:—  (bot.)  cqllomia;  genero 
de  plantas  herbáceas  ame- 
ricanas da  familia  das  pole- 
moniaceas. 

CoLOMo.  m.  (med.)  Cholomo; 
distorsào  de  um  membro  ou 
sua  inaptidão  para  os  movi- 
mentos. 

Cólon.  m.  (ant.)  V,  Cólico :  — 
(anaf.J  colon;  porção  dos  in- 


778 


COL 


testinos  grossos  desde  o  ce- 
go até  ao  recto.  Colon,  i:  — 
ascendente;  colon  ascenden- 
te; porção  do  colon  que  co- 
meça no  cego  e  sobe  até  ao 
hypocondrio  direito :  —  des- 
cendente; colon  descenden- 
te; parte  do  colon,  que  des- 
cendo pela  região  lombar  es- 
querda termina  no  recto :  — 
transverso;  colon  transver- 
so; a  terceira  porção  do  co- 
lon ,  dirigida  transversal- 
mente  para  o  hypocondrio 
esquerdo: — (zool.)  colon  (in- 
testino); genero  de  insectos 
da  ordem  dos  coleópteros 
pentameros,  familia  dos  cla- 
vicorneos. 

Colon,  m.  (gram. )  Colon ;  mem- 
bro principal  do  periodo.  Co- 
lon, i: — perfecto;  colon  per- 
feito, o  que  forma  sentido 
perfeito:  —  imperfecto;  co- 
lon imperfeito,  o  que  depen- 
de de  outro  membro  do  perio- 
do para  formar  um  sentido 
perfeito: —  colon  ou  dois  pon- 
tos; signal  orthographicoque 
denota  uma  pausa  maior  que 
o  ponto  e  virgula,  e  menor 
que  o  ponto  final.  Colum,  i. 

Colonia.  /.  Colonia^  numero 
mais  ou  menos  considerável 
de  pessoas  que  vao  para  um 
paiz  para  ali  se  estabelece- 
rem:— -Colonia, m: — colonia; 
o  logar  onde  se  estabelece. 
Colonia,  (c:  —  (fig-)  colonia; 
quaesquer  animacs  que  emi- 
grando de  um  sitio  para  ou- 
tro permanecem  constante- 
mente no  segundo:  —  agrí- 
colas; colonias  agricolas; 
numero  maior  ou  menor  de 
pessoas  a  quem  se  dá  urna 
porção  de  terra  para  que  a 
desmontem  ou  cultivem  :  — 
militares;  colonias  milita- 
res; estabelecimentos  forma- 
dos por  liomens,  de  ordina- 
rio soldados  e  cultivadores, 
tendo  comsigo  as  suas  mulhe- 
res :  — penales;  colonias  pe- 
naes;  logares  de  exilio  para  os 
criminosos  destinados  a  colo- 
nisar.  Agnade  Colonia  fart.); 
agua  de  Colonia;  liquido  aro- 
mático que  os  perfumistas 
fazem  das  essências  de  va- 
rias plantas  dissolvidas  no 
álcool:  —  (comm.)  fita  de 
seda  de  dois  dedos  de  largo, 
pouco  mais  ou  menos.  Fas- 


COL 

cióla  sérica.  Media  colonia; 
fita  da  mesma  esi3ec¡e,  po- 
rém mais  estreita  que  a  an- 
tecedente. Fasciola  sérica 
cmguslior. 

Colonial,  adj.  Colonial;  per- 
tencente a  urna  colonia.  Co- 
lonicus,  a,  um.  Frutus  ó  gé- 
neros coloniales;  fructos  ou 
géneros  coloniaes,  produzi- 
dos nas  colonias  e  d'ellas  ex- 
portados. 

Colonizarle,  adj.  Colonisavel ; 
que  se  pode  colonisar. 

Colonización.  /.  Colonisação; 
acção  e  effeito  de  colonisar. 

Colonizador,  ka.  s.  Colonisa- 
dor;  o  que  colonisa. 

Colonizamiento.  m.  (ant.)  V. 
Colonización. 

Colonizar,  a.  Colonisar;  for- 
mar ou  estabelecer  colonias 
em  algum. paiz;  povoar  de 
colonos:  —  n.  colonisar-se; 
estabelecer-se  em  alguma 
colonia. 

Colono,  m.  Colono;  o  que  ha- 
bita em  alguma  colonia.  Co- 
lonus,  i:  —  colono;  lavra- 
dor, rendeiro;  que  cultiva  e 
traz  alguma  herdade  de  ren- 
da. Colomis,  i. 

Colono,  m.  fp.  As.)  Mólho  ou 
feixe  de  lenha  que  uma  pes- 
soa pode  levar  ás  costas.  Fas- 
cis  lignorum. 

CoLOPE.  m.  (zool.)  Colope  (cal- 
losidade) ;  genero  de  inse- 
ctos da  ordem  dos  coleópte- 
ros pentameros,  familia  dos 
malacodcrmos. 

CoLOPOYESis.  /.  (med.)  Colo- 
poyesis;  diarrhéa  biliosa  que 
se  apresenta  ordinariamente 
no  verão,  e  que  raras  vezes 
dura  mais  do  que  tres  a 
quatro  dias. 

CoLOQUÍNTIDA.    /.     (hot.)    Colo- 

quintida;  especie  de  planta 
congenere  do  pepino;  tem  as 
folhas  espalmadas,  lacinia- 
das, e  o  fructo  muito  amar- 
go :  —  falsa;  coloquintida 
falsa;  especie  do  mesmo  ge- 
nero, mas  nao  amarga,  cujo 
fructo  se  parece  com  o  pe- 
pino. 

CoLOQUINTINA.  /.    (cllim.)  Colo- 

quintina;  materia  amarella- 
da,  amarga,  caustica,  que  se 
obtem  do  extracto  aquoso 
dos  fructos  da  coloquintida 
tratado  pelo  álcool. 
Coloquio,  m,  Colloquio;  con- 


COL 

versação,  conferencia  entre 
duas  ou  mais  pessoas,  para 
tratar  algum  negocio  parti- 
cular ou  discutir  sobre  pon- 
tos que  lhes  interessam.  Col- 
loqimim ,  ii:  —  colloquio; 
conferencia  que  tem  por  fim 
instruir. 
Color,  m.  Cor;  impi-essão  que 
fazem  nos  olhos  os  raios  de 
luz  que  algum  corpo  reflecte; 
commummente  entende-se 
por  cor  o  que  faz  visivel  as 
superficies  dos  corpos.  Co- 
lor, oris:  —  cor;  arrebique 
com  que  as  mulheres  costu- 
mam pintar  as  faces  e  os  la- 
bios. Purpurissum,  i:  —  cor; 
fallando  dos  vestidos,  o  que 
não  é  preto.  Quicumque  co- 
lor non  niger:  —  cor;  fal- 
lando de  telas,  toda  a  que 
não  é  preta,  parda  ou  bran- 
ca: —  cor;  alteração  repen- 
tina que  se  manifesta  no  sem- 
blante em  consequência  de 
uma  aíFecção  ou  emoção  vio- 
lenta :  —  (fiff-J  côr,  pretex- 
to, motivo;  rasão  apparente 
para  fazer  alguma  cousa. 
Color,  pretextus:  —  (ant.) 
V.  Manera:  —  alegre;  côr 
alegre;  a  muito  viva:  —  de 
carne,  de  doncella;  encar- 
nado desmaiado  com  mis- 
tura de  branco :  —  decente; 
côr  decente,  a  que  não  é 
^muito  viva:  —  de  fuego; 
côr  de  fogo;  encarnado  es- 
curo, que  não  tem  a  perfei- 
ção do  carmezim.  Flameas 
color :  ■ — •  mortecino  ;  côr 
amortecida:  —  quebrado  ó 
quebradizo ;  côr  fraca,  sem 
viveza.  Color  subpallidus. 
A  color  (mod.  adv.  ant.)  V. 
So  color.  Dar  color  ó  colo- 
res. V.  Pintar.  Botarse  cl 
color  (fr.  ant.);  desbotar, 
variar  a  côr.  Distinguir  de 
colores;  distinguir  as  cores; 
ter  discrição  para  não  con- 
fundir as  cousas.  Eecte  de 
rebus  dijudicare.  Gente  ó 
hombre  de  color;  gente  de 
côr,  a  que  pertence  a  algu- 
ma das  castas  da  America. 
Robar  el  color ;  tirar  a  côr; 
fazer  descair  a  côr  natu- 
ral. Decolorare.  Sacar  los 
colores  ô  sacar  los  colores 
ai  rostro  ó  á  la  cara;  en- 
vergonhar alguém.  Fudore 
officere,  suffundere.  Salir  los 


COL 

colores  ó  salir  los  colores  al 
rostro  ó  á  la  cara;  subir  a 
cor  ao  rosto;  jDOr-se  alguém 
corado  de  vergonha  por  al- 
guma falta  que  se  Ihc  des- 
cobre ou  reprehende,  lluho- 
re  perfundi,  eruhescere.  So 
color  (moa.  adv.);  sob  pre- 
texto. Tomar  color;  tomar 
cor;  começar  a  amadurecer 
os  fructos  adquirindo  a  cor 
que  Ibes  é  própria.  Matures- 
cere,  maturitatem  colore  in- 
dicare. Un  color  se  le  iba  y 
otro  se  le  venia  (fr.fam.); 
mudava  de  cor  a  cada  in- 
stante; usa-se  para  denotar 
a  perturbação  de  animo  que 
alguém  sotíre  quando  teme 
que  se  lhe  descubra  alguma 
cousa  que  lhe  não  convém, 
ou  se  acha  agitado  pelo  me- 
do ou  por  outros  aftectos. 
Incertus  alicujus  vullus,  cre- 
bra coloris  commutatio:  — 
(art.)  cór;  substancia  que 
serve  para  dar  aos  objectos 
uma  còr  artificial :  —  de 
agua;  côr  de  mar;  formosa 
côr  de  violeta  que  toma  o 
aço  quando  se  cxpòe  ao  fo- 
go, até  que  adquira  um  cer- 
to grau  de  calor.  Colores 
primitivos;  cores  primitivas; 
entre  tintureiros  a  azul,  en- 
carnada, de  palha,  parda  e 
preta  .  Colores  pra^cipui , 
inimigenii.  Dar  color;  dar 
côr;  operação  que  executam 
os  ourives  com  o  oiro  que 
trabalham  para  lhe  dar  a 
apparencia  de  oiro  fino.  Su-, 
bir  el  color;  avivar  a  côr; 
carregando-a  mais.  Colorem 
saturare,  irdendere.  Tomar 
el  color;  tomar  a  côr,  em- 
beber d'clla  as  cousas  que 
artificialmente  se  tingem . 
Colore  imbui.  Colores  com- 
plementarios (pliys.) ;  cores 
complementares;  as  que  se 
completam  mutuamente  pa- 
ra formarem  um  raio  lumi- 
noso. Colores  primitivos ;  co- 
res primitivas;  as  sete  cores 
que  resviltam  da  composi- 
ção da  luz:  —  pi.  (pint.J 
cores;  os  matcriaes  de  va- 
rias cores  preparados  para 
pintar.  Pigmenta,  orum.  Me- 
ter en  color;  metter  em  côr; 
assentar  as  cores  e  tintas  de 
uma  pintura.  Colorare,  co- 
lorem inducere:  —  (polit.) 


COL 

côr;  caracter  próprio  de  tal 
ou  qual  opinião. 

Colora.  /.  (ant.)  V.  Cólera. 

Coloración.  /.  Colorido  ;  acção 
de  dar  côr  <á  pintura.  Co- 
loris inductio :  —  (ant.)  co- 
lorido; a  subida  da  côr  ao 
rosto:  —  (ant.  fig.)  côr, 
pretexto,  motivo :  —  de  los 
tijidos  (art.)  coloração  dos 
tecidos ;  acção  de  fixar  a  côr 
nos  tecidos:  —  dei  vidrio;  co- 
loração do  vidro;  acção  de 
dar  côr  ao  vidro. 

Coloradamente,  adv.  m.  (ant.) 
Coloradamente ;  com  pretex- 
to, côi',  dissimulação  do  in- 
tento verdadeiro. 

Colorado,  da.  adj.  Corado;  que 
por  natureza  ou  arte  tem 
côr  vermelha.  liuber,  rubi- 
cundus:  —  (figj  corado;  que 
se  funda  em  alguma  appa- 
rencia de  rasão  ou  de  justi- 
ça. Speciosus,  recti  ant  veri 
speciem  prm  seferens.  Poner 
a  alguno  colorado  ;  fazer  co- 
rar alguém  ou  pôr-se  alguém 
corado;  envergonhar  a  al- 
guém ou  envergonhar-se. 
Verecundia  aliquem  afficere, 
erubescere.  Razones  colora- 
das. V.  liazon:  —  m.  pi. 
(min.)  nome  dado  no  México 
e  no  Perú  aos  hydratos  de 
ferro  que  contêem  chlorureto 
de  prata  ou  prata  nativa. 

CoLORADOR.  m.  Colorador ;  o  que 
colora. 

CoLORAMiENTO.  fíi.  (ant.)  V.  -Eíí- 
cendimiento. 

Colorante,  adj.  Colorante;  que 
tinge  ou  colora. 

Colorar,  a.  Colorar;  dar  côr, 
tingir.  Colorare,  colore  im- 
buere :  —  (fig.  ant.)  V.  Colo- 
rear: —  n.  corar;  tornar-se 
corado.  Excandcscere :  —  r. 
(ant.)  corar ;  fazer-se  verme- 
lho. 

Colorativo,  va.  adj.  Coloran- 
te; que  tem  a  virtude  de 
dar  côr.  Colorificus,  a,  um. 

Colorear,  a.  (fig.)  Colorear,  co- 
lorar, disfarçar,  pretextar 
algum  motivo  ou  rasão  ap- 
parente  para  fazer  alguma 
cousa  injusta  ou  justifica-la 
depois  de  feita.  Pra¡tcxere, 
causam  fictam  sub  specie  veri 
rei  aliciei  obtendere:  —  jí. 
corar;  mostrar  alguma  cou- 
sa a  côr  encarnada  ou  tirar 
a  ella.  Mubere. 


COL 


779 


Colore™.  7n.  Vermelhão,  ar- 
rebique; côr  do  rosto  pos- 
iiça. 

Colorido,  m.  (fig.)  Color,  côr, 
pretexto :  — (pint.)  colorido: 
mistura  e  união  que  resulta 
de  varias  cores  na  pintura. 
Colorum  concinnitas. 

CoLORÍFico,  CA.  adj.  Golorifico; 
que  produz  côr.     ■ 

CoLORÍGENO,  NA.  adj.  (pJiys.) 
Colorigeno;  que  produz  uma 
côr. 

CoLORÍGRADO.  m.  (pliys.)  Colo- 
rigrado;  apparelho  que  ser- 
ve i^ara  determinar  o  grau 
de  colorisaçào  dos  corpos. 

Colorín,  m.  (zool.)  V.  Jilgue- 
ro :  —  côr  muito  viva,  bri- 
lhante. Coloratior  color,  in- 
tensior,  óculos  offendens. 

Colorir,  a.  Colorir;  dar  ou  ap- 
plicar  as  cores.  Colorare: 
—  (fig.)  colorear;  pretextar, 
dar  uma  côr. 

Colorista,  m.  Colorista;  pin- 
tor insigne  no  colorido.  Buen 
ó  mal  colorista  (pint.);  bom 
ou  mau  colorista;  o  que  imi- 
ta bem  ou  mal  a  côr  dos  ob- 
jectos que  pinta.  Affabre, 
vel  infabrh  colores  inducens. 

CoLORizAciON.  /.  (phys.)  Colo- 
risação ;  manifestação  de  uma 
còr  qualquer  em  uma  sub- 
stancia. 

CoLOROBo.  TO.  (astron.)  Coloro- 
bo;  estrella  que  se  encontra 
na  extremidade  do  tronco 
de  Orion. 

CoLOZAL.  adj.  Colossal;  que 
pertence  ao  colosso  ou  passa 
da  grandeza  ou  estatura  na- 
tural. Colossicus,  a,  um. 

Colosalmente,  adv.  Colossal- 
mente; de  uma  maneñra  co- 
lossal. 

CoLosAURios.  m.  pi.  (zool.)  Co- 
losaurios;  secção  de  reptis 
da  ordem  dos  saurios,  que 
comprehende  os  que  têem 
as  extremidades  mais  ou 
menos  incompletas. 

CoLosENSE.  adj.  Colossense; 
natural  de  Colosso,  e  o  que 
pertence  a  esta  cidade.  Co- 
lossinus,  colossensis. 

Coloso,  m.  Colosso ;  estatua  de 
extraordinaria  grandeza  co- 
mo era  a  de  lihodes.  Colos- 
sus,  i:  —  colosso;  por  exten- 
são o  homem  de  grandeza 
desmarcada :  —  (fig-)  colos- 
so; pessoa  ou  cousa  que  por 


780  COL 

suas  qualidades  sobresáe 
muito. 

CoLOSTRAcioN.  /.  (mexl.)  Cülos- 
traçâo;  enfermidade  dos  re- 
cem-nascidos,  causada  pelo 
colostro. 

Colostro,  m.  (ant.)  V.  Calos- 
tro. 

CoLOTO.  m.  (zool.)  Colote  fes- 
pecie  de  lagarto);  genero  de 
insectos  coleópteros  jjenta- 
meros,  da  familia  dos  mala- 
lacodermos,  composto  de  tres 
especies. 

Colpa.  /.  (ant.)  Culpa: — V. 
Herida,  Golpe:  —  {p.P.)Y. 
Caparrosa:  —  copella;  pe- 
queno vaso  preparado  para 
purificar  o  oiro  e  a  prata. 

CoLPADO.  /.  (ant.)  V.  Golpazo. 

CoLPAK.  a.  (ant.)  V.  Herir. 

CoLPE.  m  (ant.)  V.  Golpe. 

CoLPEz.  ?ra.  V.  Cola  de  pescado. 

CoLPiAs.  m.  (bot.)  Colpias  (en- 
curvado); genero  de  plan- 
tas da  familia  das  escrofii- 
larias,  composto  de  uma  só 
especie,  que  tem  as  folhas 
oppostas  e  pecioladas  e  os 
pedúnculos  axilares  com  uma 
flor. 

CoLPOcELE.  m.  (med.)  Colpoce- 
le;  hernia  que  se  forma  na 
vagina. 

CoLPOcisTOTOMÍA. /.  (med.)  Col- 
pocistotomia;  extracção  dos 
cálculos  urinarios  pelo  in- 
testino recto,  ou  a  oi^eração 
da  talha  rectal. 

CoLPODERo.  m.  (zool.)  Colpode- 
ro;  genero  de  insectos  coleó- 
pteros tetrámeros  da  fami- 
lia dos  longicorneop,  compos- 
to de  uma  so  especie. 

CoLPODio.  m.  (bot.)  Coljjodio 
(encurvado) ;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  gramí- 
neas, composto  de  duas  es- 
pecies herbáceas. 

Cólpodo.  m.  (zool.)  Colpodo 
(simioso);  sub-genero  de  in- 
sectos coleópteros  pentame- 
ros,  da  familia  dos  carabi- 
cos,  composto  de  nina  só  es- 
pecie. 

CoLPOPTOSis.  /.  (med.)  Coljjo- 
ptosis;  caída  da  vagina. 

ColporrÁjia.  /.  (med.)  Colpor- 
rhagia;  fluxo  de  sangue  pela 
vagina. 

ColporrÁjico,  ca.  adj.  (med.) 
Colporrhagico;  que  tem  re- 
lação com  a  colporrhagia. 

COLPOSCÉLIDA. /.  (zool.)  ColpOS- 


COL 

celida  (perna  sinuosa);  ge- 
nero de  coleópteros  tetrá- 
meros sub-pentameros,  da 
tribu  dos  cbrysomelinos, 
composto  de  oito  especies. 

CoLPosis.  /.  (med.)  Colposis; 
inflammaçào  aguda  ou  cbro- 
nica  da  vagina. 

CoLPOSTEGNOsis.  /.  (cirf/.)  Col- 
postegnosis;  obliteração  da 
vagina. 

Cólquico,  ca.  adJ.  Colchieo; 
que  pertence  á  Colchida  ou 
a,  seus  habitantes : — ?n.  (I)ol.) 
V.  Colchieo. 

Colsmania.  /.  (bot.)  Colsma- 
nia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  borragineas  an- 
chuseas,  composto  de  uma  só 
especie  herbácea,  de  folhas 
alternas  e  flores  amarellas. 

Colubramet.  m.  (asfron.)  Co- 
lubramet;  nome  de  urna  es- 
trella de  terceira  grandeza, 
situada  na  esquerda  de  Ser- 
pentario. 

COLUBRIANOS.   VI.  pl.   (zOOl.)  Co- 

lubrianos;  ophidios  da  mes- 
ma familia  que  as  verdadei- 
ras cobras. 

CoLUBRiNA.  /.  (bot.)  Colubrina 
(cobra);  genero  de  plantas 
da  familia  dasramneas,  com- 
posto de  urna  só  especie  de 
folhas  alternas  e  inflorescen- 
cia em  pequenos  racimos 
axillares. 

CoLuBRiNO  (Leino).  m.  (l)Ot.)  V. 
Leño. 

COLLBRINOS.    m.    pl.    (zool.)    Co- 

lubrinos;  familia  de  reptis 
ophidios  estabelecidos  no 
genero  cobra. 

CoLUDiR.  n.  (ant.)  Friccionar, 
roçar,  esfregar  uma  cousa 
contra  outra:  —  (for.)  con- 
luiar-se,  concertar-se;  con- 
virem  as  partes  em  um  ne- 
gocio com  prejuizo  de  ter- 
ceiro. 

Columba.  /.  (ant.)  Pomba. 

Columbario,  ría.  adj.  (zool.) 
Columbario;  que  se  alimen- 
ta de  jíombas:  —  columba- 
rio; tumulo  que  encerra  as 
cinzas  de  alguma  familia  il- 
lustre. 

CoLUMEELA.  /.  (zool.)  Columbc- 
la;  genero  de  molluscos,  cu- 
jas especies  são  conchas  ma- 
rinhas univalves. 

Columbeo,  bea.  ctdj  (zool.)  Co- 
lumbeo, columbaeeo;  pare- 
cido com  a  pomba :  — /.  ^jZ. 


COL 

columbeas;  familia  de  aves 
que  tem  por  typo  a  j^omba. 
CoLUMBiAL.     adj.     Columbeal ; 
IDcrtencente  á  pomba. 

COLUMBÍDEO,     DEA.     Cldj.     (zOOl.) 

V.  Columbio. 

Columbina.  /.  (chim.)  Columbi- 
na; substancia  crystallisa- 
vel,  achada  na  raiz  do  co- 
lombo. 

Columbino,  na.  adj.  Columbi- 
no; que  pertence  á  pomba 
'ou  tem  as  suas  propriedades 
e  similhança.  Applica-se 
mais  commummente  á  can- 
dura  e  docilidade  da  pom- 
ba. Columbiims,  a,  um. 

Columbrador,  ra.  s.  Descobri- 
dor; o  que  divisa  ou  desco- 
bre:—  (germ.)  observador; 
o  que  observa.  Inspector, 
oris. 

CoLUMBRAMiENTO.  m.  Dcscobri- 
mento;  acção  e  effeito  de 
divisar  ou  descobrir. 

Columbrar,  a.  Descobrir,  di- 
visar; ver  ao  longe  alguma 
cousa  sem  a  distinguir  bem. 
Prospicere:  —  (fig-)  conje- 
cturar; julgar  por  indicios. 
Prccsagire,  conjecture,  con- 
jicere  :  —  (germ.)  olhar.  Vi- 
deri,  tueri. 

Columbres,  m.  pl.  (germ.)  Lu- 
mes, os  olhos.  Ocidi,  orum. 

CoLUMBRON.  m.  (germ,.)  Exten- 
são, alcance  da  vista.  Aspe- 
ctus,  intuitus. 

Columela.  /.  (ant.)  Columna 
pequena:  — (l)ot.  e  zool.)  co- 
lumella.  V.  Columnilla. 

Columelado,  da.  adj.  (bot.)  Cu- 
lumellado ;  diz-se  dos  mus- 
gos ou  dos  fructos  que  têem 
columella:  —  (zool.)  colu- 
mellado;  applica-se  ás  con- 
chas univalves,  que  têem  a 
columella  retorcida,  dobra- 
da e  solida. 

Columelar,  adj.  (zool.)  Colu- 
mellar;  applica-se  ao  labio 
de  certas  conchas  que  está 
mais  próximo  á  columella: 
— columellar;  também  se  diz 
das  conchas  que  têem  uma 
dobra  na  columella: — m. 
pÂ.  columellares;  familia  de 
molluscos  asteropodes,  que 
comprehende  todos  que  têem 
a  columella  com  varias  do- 
bras. 

Columerales.  m.  pl.  V.  Corta- 
dores, primeiros  dentes. 

Columna./.  Columna;  especie 


COL 

de  pilar  cylindrico  que  ser- 
ve para  suster  ou  adornar 
alg'uní  edificio,  etc.  Colum- 
na, ce:  —  Cfig-J  columna, 
apoio,  esteio,  sustentáculo; 
pessoa  ou  cousa  que  serve 
de  amparo  ou  protecç<ào.  Pa- 
tronus,  prcesidium:  — histó- 
rica; columna  histórica; 
aquella  cujo  corpo  está  or- 
nado de  baixos  relevos,  que 
representam  a  historia  de 
um  personagem  ou  de  uma 
expedição  militar:—  triun- 
ftã;  columna  triumphal;  a 
erecta  em  honra  de  algum 
heroe:  —  cervical  (anat.); 
columna  cervical;  a  que  é 
representada  pelas  verte- 
bras cervicaes:  —  dorsal; 
columna  dorsal;  a  represen- 
tada pelas  vertebras  dor- 
saes:  —  lumbar;  columna 
lombar;  a  formada  pelas 
vertebras  lombares:  —  dei 
corazón;  columna  do  cora- 
ção; fasciculos  de  fibras 
carnosas  do  coração  que  se 
acham  fixns  por  uma  de  suas 
extremidades:  — vertebral; 
columna  vertebral ;  a  forma- 
da por  todas  as  vertebras, 
sacro  e  coxis :  —  abalaustra- 
da (ardi.);  columna  aba- 
laustrada; pilar  que  é  mais 
largo  no  capitel  do  que  na 
base.  Parle  latior:  —  aca- 
nalada; columna  acanalla- 
da ou  encanada;  a  que  tem 
cm  seu  fuste  cracas  ou  es- 
trias: —  aislada;  columna 
isolada;  a  que  não  está  en- 
costada aos  muros  nem  a 
outra  parte  dos  edificios:  — 
almohadillada ;  columna  al- 
mofadada; a  que  se  compõe 
de  diftcrentes  partes  sepa- 
radas com  cortes  :  —  antor- 
chada;  columna  salomóni- 
ca :  —  arrimada ;  columna 
arrimada;  a  que  toca  o  mu- 
ro :  —  astronom  ica ;  colum- 
na astronómica;  a  que  tem 
no  seu  abaco  uma  especie 
de  plataforma  que  serve  de 
observatorio :  • —  ática  ;  co- 
lumna atticurga;  columna 
de  quatro  ángulos  que  mos- 
tra as  suas  quatro  fachadas. 
Columna  ática : — compósita 
(ant.)  Y.  Compuesta: — cilin- 
drica; columna  cylindrica: 
—  compuesta;  columna  com- 
posta; a  que  pertence  á  or- 
99 


COL 

dem  composta :  — cuadrada. 
V.  Columna  ática:  —  de  me- 
dia caña  ó  medias  cañas;  co- 
lumna de  meia  canna;  a  que 
sáe  da  parede  só  metade  da 
sua  grossura :  —  disminui- 
da; columna  diminuida;  a 
que  vae  diminuindo  de  bai- 
xo para  cima :  —  dórica ; 
columna  dórica ;  a  sua  altu- 
ra é  de  sete  vezes  e  meia 
a  sua  grossura  ou  diámetro : 

—  empotrada  ó  entregada; 
columna  que  teni  parte  do 
seu  contorno  introduzido  no 
muro :  —  estriada.  V.  Co- 
lumna acanalada :  —  exenta 
ó  desacompaiiada.Y .  Colum- 
na aislada:  —  gnomónica.; 
columna  gnomónica;  a  que 
tem  um  relógio  de  sol : 
— jónica;  columna  jónica; 
a  pertencente  á  ordem  jó- 
nica:—  panzuda,  tripuda  ó 
ventruda;  columna  pansu- 
da;  a  que  forma  um  bojo 
proporcionado  á  altura  do 
seu  fuste  :  —  serpentina:  co- 
lumna serpentina;  a  que  fi- 
gura varias  serpentes  enros- 
cadas, cujas  cabeças  formam 
o  capitel:  — pareadas  (pl-); 
columnas  emparelhadas :  — 
suelta.Y.  Columna  aislada: 

—  toscana;  columna  tosca- 
na; a  sua  grossura  ou  diá- 
metro na  parte  inferior  é  a 
sétima  parte  da  sua  altura: 

—  zoofórica;  columna  zoo- 
phorica;  a  que  tem  em  cima 
a  imagem  de  ura  animal 
qualquer :  —  (art.)  columna ; 
nos  livros  qvialquer  das  par- 
tes em  que  se  costumam  di- 
vidir as  paginas  por  meio 
de  um  branco  ou  de  uma  li- 
nha. Columna,  p>agijia}  in 
longum  divisai  dimidia  aut 
tertia  pars  :  — pl.  columnas ; 
pequenas  peças  que  man- 
têem  separados  e  parallelos 
os  mostradores  do  relógio: 

—  chronolójica  (chr.J;  co- 
lumna chronologica ;  a  que 
tem  alguma  inscripção  his- 
tórica segundo  a  ordem  suc- 
cessiva  do  tempo:  —  (pliys.) 
columna;  quantidade  de  flui- 
do de  forma  cylindrica,  que 
tem  uma  base  e  altura  de- 
terminadas e  reaes,  ou  que 
se  figuram  pelo  pensamen- 
to:—  de  aire;  columna  de 
ar;  porção  de  ar  de  certa 


COL 


781 


altura  e  da  grossura  do  tu- 
bo ou  da  cousa  sobre  que 
assenta  e  ¡^csa  :  —  (naut.) 
columna;  cada  unía  das  fi- 
leiras ou  linhas  de  navios 
em  que  se  divide  e  forma 
uma  esquadra  numerosa, 
para  mais  fácil  manejo  e 
commodidade  da  navega- 
ção:—  pilar;  cada  um  dos 
pontões  grossos  e  altos  que 
se  põem  aos  lados  da  grade 
de  construcção,  para  formar 
junto  dos  costados  do  navio 
os  andaimes  em  que  traba- 
lham os  carpinteiros  e  ca- 
lafates:—  columna;  entre 
constructores  applica-se  es- 
ta denominação  ás  peças  que 
servem  nos  diques  para  o 
mesmo  fim,  chamando-se  ás 
outras  mastaréus  de  andai- 
me: —  de  bitas.  V.  Bitas: — 
del  bauprés;  columna  do  go- 
rupés;  as  duas  grandes  pe- 
cas de  madeira,  collocadas 
a  um  e  outro  lado  da  roda 
e  por  meio  das  quaes  passa 
o  gorupés :  —  de  guarismos 
(math.J;  columna  de  alga- 
rismos; quantidades  collo- 
cadas umas  debaixo  de  ou- 
tras, de  modo  que  se  cor- 
respondam as  dezenas,  cen- 
tenas, etc.:  —  (mil.)  colu- 
mna; corj^o  de  tropas  que  se 
dirige  contra  o  inimigo  ou 
se  emprega  em  qualquer  ou- 
tra operação  militar :  —  co- 
lumna; cada  uma  das  divi- 
sões de  um  exercito  em  li- 
nha, que  tem  pouca  frente 
e  muito  fundo  :  —  cerrada; 
columna  cerrada:  —  de  ata- 
que; columna  de  ataque;  a 
que  para  este  fim  é  forma- 
da por  companhias  de  infan- 
tería : —  de  camino;  colum- 
na que  forma  a  cavallaria 
em  suas  marchas :  —  de 
marcha  ó  de  viaje;  columna 
de  marcha,  na  infanteria  e 
artilheria,  columna  que  for- 
mam nas  suas  marchas :  — 
móvil;  columna  movel ;  cor- 
po ambulante  de  tropas. 
CoLUMNAcrON. /.  (arch.)  Dispo- 
sição, ordem,  proporção  das 
columnas. 

COLUMNANTÉEEO,  REA.  adj .  (bot.) 

Columnantereo ;  epithcto  de 
certas  plantas,  que  téem  os 
fihmieutos  dos  estames  re- 
unidos  em  forma  de  colu- 


782 


COL 


nina:  — /.  ^Z.  columnante- 
reas-,  classe  de  plantas  pha- 
nerogamicas  incompletas. 

COLUMNARIA.     /.     Yzool.j     Colu- 

mnaria;  genero  de  polype- 
ros  fosseis,  cujas  especies 
têem  por  caracter  principal 
umas  cellulas  estrelladas. 

CoLUMNAKIO,      KIA.      ÜClj.      Colu- 

mnario;  applica-se  á  moeda 
hespanliola  de  prata,  cunha- 
da nas  Indias  com  um  sello 
em  que  estão  esculpidas  as 
duas  columnas.  Nummus  ar- 
gentcus  columnis  distinclus : 

—  m.  (ant.)  V.    Columnata : 

—  (bot.J  columnario;  epithe- 
to  de  varios  órgãos  vegetaes 
por  terem  similhança  com 
uma  columna  :^ — (zool.)  co- 
lumnario; qualificação  de 
algumas  conchas  univalves, 
6  espiraes,  que  por  sua  for- 
ma parecem  ¡Dequenas  co- 
lumnas torcidas. 

Columnata./.  (arch.J  Columna- 
ta; serie  de  columnas  que 
sustentam  ou  ornam  qual- 
quer edificio.  Columnarum 
series,  ordo,  columnafio :  — 
columnata;  disposição  ar- 
chitectonica  que  apresenta 
uma  numerosa  e  symetrica 
reunião  de  columnas. 

CoLDMNATO.  m.  V.  Columnata. 

CoLÚMNEA. /.  (bot.)  Columnea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  gesneraceas,  estabe- 
lecido para  classificar  va- 
rias hervas  ou  arbustos  da 
America  trojDÍcal. 

CoLUMNÍFERo,  RA.  adj.  Columni- 
fero;  que  tem  columnas: 
— /•  V^-  (bot.)  columniferas ; 
classe  de  plantas  admittida 
por  alguns  auctores. 

CoLUMNiLLA. /.  (hot.)  Columel- 
la;  eixo  central  que  resulta 
da  soldadura  de  varias  car- 
pelas  e  que  sustém  ao  redor 
os  ovarios:  —  columella; 
eixo  filiforme  situado  no 
centro  da  lu-na  dos  musgos 
ao  qual  se  acham  adlieridas 
as  sementes:  —  (zool.J  co- 
lumella ;  especie  de  colu- 
mna mais  ou  menos  torcida, 
que  serve  de  eixo  a  uma 
concha  espiral. 

Columpiarse,  r.  Redouçar-sc; 
ba!ançar-se  na  redoiiea. 
Usa-sc  também  como  acti- 
vo. Oscillari,  oscillo  jacfa- 
ri:  —  (fiff.  e  fam.)  bamba- 


COL 

lear-se;  mover  o  corpo  de 
um  para  outro  lado  quando 
se  anda,  por  afí'ectacao  ou 
por  costume.  Affecíato  fastu 
incedere. 

Columpio,  m.  Redouça;  corda 
bamba  j)resa  a  dois  pontos 
fixos,  no  meio  da  qual  se  as- 
senta alguma  pessoa  para 
se  balançar  n'ella,  segurau- 
do-se  com  as  mãos  para  não 
cair.  Oscillum,  oscillatio:  — 
de  tabla;  baloiço;  tábua  em 
equilibrio  em  que  se  baloi- 
çam duas  ou  mais  pessoas. 

CoLUMPNA,  Coluna.  /.  (ant.)  V. 
Columna. 

CoLUNARIO,  *RIA.    adj.  V.    Colu- 

mnario. 
CoLUNATA.  /.  V.  Columnata. 

COLUNICA,    TA,    LLA,    f.    dwi.    de 

Cohma. 
CoLURELA.  /.  (zool.)  Colurcla ; 
genero  de  infusorios  da  fa- 
milia dos  brachionios. 
CoLURiA.  /.  (zool.)  Y .  Picaza: 
—  (bot.)  coluria;  genero  de 
plantas. 

CoLURiciNCLO.  m.  (zool.)  Collu- 
ricinclo ;  genero  de  aves  for- 
mado para  classificar  uma 
ou  duas  especies  de  pegas 
de  Nova  Hollanda. 

CoLORiONEs.  adj.  pi.  (zool.)  V. 
Lanídeas. 

Coluro,  m.  (astron.)  Coluro; 
qualquer  dos  circuios  máxi- 
mos da  esphera,  os  quaes  se 
cortam  em  ângulos  rectos  e 
atravessam  o  zodiaco.  Colu- 
rus,  sphcerce  circulus  maxi- 
mus. 

Colusión.  /.  (for.)  Collusão, 
conluio;  fraude  ajustada  en- 
tre dois  ou  mais  litigantes 
para  enganar  o  juiz  em  pre- 
juizo  de  um  terceiro :  —  col- 
lusão ;  convenio,  contrato 
fraudulento  e  secreto  que  se 
faz  entre  duas  ou  mais  pes- 
soas sobre  algum  negocio. 
Collusio,  fraus  ex  comi^osito 
facta. 

Colusor,  ra.  adj.  Collusor;  o 
que  procede  com  fraude  ou 
com  fingimento. 

Colusoriamente,  adv.m.  Collu- 
soria,mcnte;  com  collusão. 

Colusorio,  ria.  adj.  Collusorio, 
fraudulento,  enganoso,  que 
é  feito  com  collusão. 

Colutea. /.  (bot.)  Colutea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  leguminosas,  caracteri- 


COL 

sado  por  ter  legumes  vesi- 
culosos,  uniloculares   e  de 
válvulas  membranosas. 
Colutorio,  m.  (med.)  V.  Gar- 
garismo. 
Coluvie.  /.   (ant.)   Colluviâo; 
grande  tropel :  —  (fig-)  sen- 
tina, lodaçal. 
Colvillea.  /.  (bot.)  Colvillea; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  leguminosas,  tribu 
das  cesalpineas. 
Colza./. Colza;  especie  de  cou- 
ve silvestre  da  qual  se  po- 
de extrahir  azeite. 
Colla.  /.  (ant.)  Colleira,  gor- 
jal ;  peça  da  armadura  anti- 
ga que  servia  para  defender 
o  eolio  ou pescoço:  —  colla; 
panno  com  dobras  que  em 
algumas  partes  da  America 
poem  na  cabeça  as  princi- 
paes  mulheres  da  India:  — 
(ant.)  V.  Collada;  duração 
dos  ventos:  —  adj.  (p.  A.) 
colla;  nome   do  indio  boli- 
viano. 
Collación.  /.  (ant.)  V.    Cola- 
ción. 
Collada./.  Continuação  ou  du- 
ração de  ventos  de  urna  mes- 
ma parte :  —  (ant.)  V.  Cue- 
llo: —  V.  Collado. 
CoLLADiTO.  m.  dim.  de  Collado. 
Collado,  m.  Collada;  gargan- 
ta larga  entre  outeiros  e  ser- 
ras:: —  colle,  outeiro;  eleva- 
ção de  terra  que  não  cliega 
a  ser  monte.  Collis,  is. 
Collalba.  /.  (zool.)  Collalba; 
genero  de  aves  da  ordem  dos 
pássaros  e  familia  dos  den-, 
tirostros,  composto  de  varias 
especies    que    correm    com 
grande  velocidade. 
CoLLALVA.  /.   (agr.)  Maço  de 
madeira  com  que  os  jardi- 
neiros quebram  os  torrões. 
CoLLAMBüco.    m.    Cabaça   ôcaW 
onde  os  negros  guardam  os 
seus  alimentos. 
Collar,  m.  Collar;  cadeia  de 
oiro,  etc.,  que  as  mulheres 
trazem  ao  pescoço  jior  ador- 
no. Torques,  is: — collar,  go- 
lilha;  argola  de  ferro  para 
os  criminosos.  Torques,  is: 
collar;  cadeia  ou  cordão  que 
trazem  ao  pescoço  os  cavai - 
leiros  de  certas  ordens  mili- 
tares. Torques  equestriínnor- 
dínum :  —  (ant.)  gola;  par- 
te da  veste  que  cinge  o  pes- 
coço ;  —  (bot.)  V.  Anillo:  — 


COL 

(zool.)  colleira;  circulo  de 
pennas  ou  callosidades  que  se 
acha  no  poscoco  de  algumas 
aves:  — colleira;  conjuucto 
de  pennas  compridas  que 
certas  aves  téem  pendentes 
ao  lado  do  pescoço  :  —  col- 
leira; faxa  de  cor  distincta  do 
resto  do  corpo,  que  rodeia  o 
¡Descoco  de  certas  aves,  re- 
ptis e  mammiferos. 

Collarada.  /.  (ant.J  Collari- 
nlio;  parte  da  carniza  que 
cobre  o  pescoço. 

CoLLARKJo.  m.  dim.  de  Collar. 

COLLARICO;  TO.  171.  clini.  dc   Col- 

lar. 

Collarín,  m.  Cabeção  dos  ec- 
clesiasticos.  Collare  clerico- 
riim :  —  gola.  Collare  cJila- 
mydi  assutiim :  —  de  colu- 
mna farch.J;  astragalo. 

Collarino,  m.  (arch.J  Colleiri- 
nho;  frizo  ou  annel  em  que 
termina  a  ¡Darte  suiDcrior  da 
columna  e  recebe  o  capitel. 
Annulus  coliivinaris . 

Collaz.  m.  fant.J  V.  Collazo; 
na  iDrimeira  accepção. 

Collazo,  m.  (ant.J  Collaço;  que 
mamqu  o  mesmo  leite.  Col- 
lectaneus,  a,  um :  ■ —  creado, 
moço  de  lavoura.  Colonus,  i. 

Colleja./,  (bot.)  Alface  de  cor- 
deiro, rapuncio,  taraxaco; 
plantas  boas  para  sallada. 
Herhai  agresf.is  gtnus:  —  pl. 
especie  de  pequenas  glaudu- 

,  las  que  os  carneiros  téem  no 
pescoço.  Glandia,  ce. 

Collejo.  m.  (ant.J  V.  Colejio. 

CoLLER.  a.  (ant.)  V.  Cojer. 

Collera.  /.  Cadeia  dos  força- 
dos das  galés.  Malefadorum 
series  vincidis  adstridorum: 
—  (aiit.J  colleira;  adorno  do 
pescoço  do  cavallo.  Phale- 
rce,  arum:  —  colleira;  peça 
de  couro  cheia  de  palha  que 
se  põe  no  pescoço  dos  caval- 
los  ou  mullas  para  tirarem 
a  carruagem,  arado,  etc.  Col- 
lare coriaceinn  :  —  de  ye- 
f/nas:  V.  Cobra.  Tiro  de  col- 
leres :  V.  Tiro :  —  (vet.)  pa- 
leada; especie  de  excrescen- 
cia ou  protuberancia  carno- 
sa no  pescoço  do  boi. 

Collerón,  m.  augm.  de  Collera. 

Colleta.  /.  (p.  lliojaj  peque- 
na couve.  Brassica  tennis, 
caitliculus. 

CoLLiNSiA.  /.  (bot.J  Collinsia; 
genero  de  plantas  da  fami- 


COM 

lia  das  eserofularias,  com- 
posto de  seis  ou  sete  especies 
que  se  cultivam  nos  jardins 
europeus  pelabelleza  de  suas 
flores. 

COLLINSONIA.    /.    (bot.J    ColiuSO- 

nia;  genero  de  plantas  da 
familia  das  lamiaceas  labia- 
das, composto  de  sete  ou  oito 
especies. 

CoLLisALLA.  f.(ljot.)  V.  Cali- 
saya. 

CoLLisARA.  /.  Maiz  de  um  ver- 
melho anegrado. 

Collón,  na.  adj.  Cobarde.  Igna- 
vus,  a,  um. 

Collonada.  /.  Cobardia;  acto 
do  cobarde. 

Collonería./.  Cobardia.  Igna- 
via, 02. 

Collota.  /  (p.'P.)  Mão  do  al- 
mofariz. 

Com.  adv.  (ant.J  Y.  Como. 

Coma./.  Coma,  virgula;  signal 
orthographico  que  serve  ¡Da- 
rá dividir  os  membros  mais 
pequenos  do  periodo.  Virgu- 
la, comma:  —  (ant.J  coma.V. 
Crin.  Sin  faltar  una  coma, 
ó  sin  faltar  intnto  ni  coma 
(fr.J;  sem  faltar  urna  virgu- 
la, ou  sem  faltar  ponto  nem 
virgula.  Ad  unguem,  perfe- 
cte,  absolute:  —  (bot.J  coma; 
pequeno  feixe  de  bracteas  ou 
de  flores  esteréis  que  se  en- 
contra nas  extremidades  de 
certas  inflorescencias :  —  co- 
ma; especie  de  pellos  fixos 
na  pellicula  de  algumas  se- 
mentes: — -  (med.)  coma;  so- 
mno  profundo  mais  difíicil  de 
suspender  que  o  torpor:  — 
soñolienta;  coma  somnolen- 
ta;  estado  immovel  em  que 
permanece  o  enfermo,  o  qual 
só  se  interrompe  por  uma 
excitação,  caindo  novamen- 
te, depois  de  pronunciar  al- 
gumas palavras,  no  mesmo 
estado:  —  vijil;  coma  vigi- 
lante ;  variedade  de  coma  em 
que  o  enfermo  falia,  ainda- 
que  tenha  os  olhos  fechados, 
e  quando  o  interrogam,  os 
abre  por  um  momento  para 
depois  os  tornar  a  fechar: 
—  (mns.J  comma;  pequeno 
intervallo  em  que  se  divi- 
dem os  tons  na  musica.  To- 
ni  ontisici  pars. 
CoMADO,  DA.  adj.  (astron.J  V. 

Comato. 
CoMADUAZGO.  m.  (ant.J  Rela- 


COM 


783 


ção  entre  a  mãe  de  um  me- 
nino e  a  madrinha. 

Comadre./.  Comadre,  parteira; 
mulher  que  assiste  ao  par- 
to, que  partpja.  Obstetrix, 
icis:  —  comadre;  madrinha 
de  baptismo:  —  comadre; 
nome  de  amizade  e  confian- 
ça entre  mulheres  vizinhas. 
Mal  me  quieren  mis  coma- 
dres porque  digo  las  verda- 
des; mal  me  querem  as  co- 
madres porque  digo  as  ver- 
dades. Mi  comadre  la  anda- 
dora, si  no  es  en  su  casa  eii 
todas  mora;  comadre  ande- 
ja,  não  vou  a  parte  onde  a 
não  veja. 

Comadrear,  a.  V.  Partear:  — 
??.  mexericar;  dizer  mexeri- 
cos, intrigar:  —  mexericar; 
andarem  as  mulheres  de 
umas  casas  para  outras  a 
saber  e  contar  mexericos. 

Comadreja./.  (zooí.J  Doninha; 
pequeno  quadrúpede  carni- 
A'oro  congenere  do  furão,  dis- 
tribuido por  Cuvier  na  tri- 
bu dos  digitigrados.  Gale, 
mitstilla  vidgaris :  —  (germ.J 
ladrão  que  entra  em  qual- 
quer casa. 

Comadrería.  /.  Mexerico,  bes- 
belhotice. 

Comadrero,  ra.  s.  Tagarella, 
linguareiro;  pessoa  ociosa 
que  anda  pelas  casas  alheias 
buscando  assumpto  para  ta- 
garelar. Vagus,  errans. 

Comadrón,  m.  Parteiro;  cirur- 
gião que  se  dedica  ao  exer- 
cício de  partejar.  Vir  obste- 
trícia exercens. 

Comalecerse.  r.  (ant.J  Y.  alar- 
chitarse. 

CoMALÍA,    CoMALICION.    /.    (VCt.J 

Hydropisia  chronica  do  ga- 
do lanar. 

CojiALiDO,  da.  adj.  (ant.J  Y.  En- 
fermizo. 

Comanda.  /.  (ant.J  Y,  Enco- 
mienda :  —  (for.  p.  Ar.J  es- 
criptura  publica  de  deposito. 

Comandamiento.  m.  (ant.J  Com- 
mandamento.  V.  Mando:  — 
mandamento,  preceito. 

Commandancia.  /.  Commando; 
emprego  de  commandantc. 
Ducis,  prafecíi  munus :  — 
provincia  que  está  sujeita, 
na  parte  militar,  a  um  com- 
mandantc. Ducis,  prafecíi 
diiio :  —  secretaria  do  com- 
mandantc. 


784 


COM 


Comandante,  m.  Commandan- 
te;  official  que  commanda 
um  corpo  de  trojías  ou 
governa  uma  praça  ou  uma 
embarcação  de  guerra.  Ar- 
eis mit  militicB  prtefectus:  — 
general: — cominaudante  ge- 
neral; que  manda  o  exerci- 
to de  um  reino  ou  provincia. 
Provincioe  militaris  prcefe- 
ctus,  dux:  —  commandante 
em  chefe;  o  que  manda  to- 
dos os  subalternos.  Exerci- 

>     tus  imjjerator. 

Comandar,  a.  (mil.)  Comman- 
dar;  mandar,  dirigir  como 
superior  um  corpo  de  tro- 
pas, governar  uma  joraça. 
Imperare.  V.  Mandar. 

Comandita./.  Commandita ;  so- 
ciedade de  comm(?rcio. 

Comanditar,  a.  Commanditar; 
interessar-se  em  operações 
commerciaes  por  vim  depo- 
sito de  dinheiro,  sem  con- 
tratar nenhuma  obrigação 
commercial. 

Comanditario,  m.  Commandi- 
tario;  socio  em  commandita. 

Comando,  m.  Commando,  man- 
do. V.  Mando : — (naut.J  com- 
mando ;  auctoridade  do  com- 
mandante e  officiaes  de  ma- 
rinha. 

Comandra./.  (bot.)  Comandra; 
genero  de  plantas. 

Comarca.  /.  Comarca ;  divisão 
de  territorio  que  compre- 
liende  varias  povoações.  Be- 
gio,  onis :  —  comarca ;  certa 
porção  de  terreno.  En  co- 
marca (mod.  adv.  ant.J  V. 
Cerca. 

Comarcano,  na.  aãj.  Comarcão, 
confinante,  contiguo,  circum- 
vizinho.  Conterminus,  vici- 
nus,  finitinus : — comarcão  ; 
l^ertencente  á  comarca.  Ad 
regionem  pertinens. 

Comarcante,  adj.  Comai'cante, 
confinante;  que  confina,  li- 
mitrophe. 

Comarcar,  n.  Comarcar;  confi- 
nar um  paiz  com  outro.  Con- 
terminum,  confinem  esse :  — 
a.  arborisar;  plantar  arvo- 
res em  linha  recta  e  de  mo- 
do que  formem  ruas.  Arbo- 
Tum  ordines  in  quicuncem 
disponere,  plantare. 

CoMAito.  m.  (bot.)  Comaro  (me- 
dronheiro); genero  de  ¡llan- 
tas da  familia  das  rosáceas, 
composto  de  uma  só  espe- 


COM 

cie  herbácea,  vivaz  e  ras- 
teira. 

Comaróide.  /.  (bot.)  Comaroi- 
de;  potentilla  ou  argenti- 
na de  folhas  temadas. 

ComarÓpsida.  /.  (bot.)  Comaro- 
l^sida  (aspecto  de  medronho); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rosáceas,  tribu  das 
dr_yadeas  eudrj^adeas,  com- 
posto de  cinco  ou  seis  espe- 
cies vivazes. 

ComarostÁfila.  /.  (bot.)  Coma- 
rostaphila  (racimo  de  me- 
dronho); genero  de  plantas 
da  familia  das  ericáceas,  cu- 
jas especies,  em  pequeno 
numero,  são  arbustos  do  Mé- 
xico. 

CoMAsiNo.  m.  (zool.)  Comasino 
(damnoso  ás  folhas);  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros,  secção  dos  te- 
trámeros, familia  dos  curcu- 
liónidos. 

Comastro.  m.  (zool.)  Comastro 
(astro  com  cabelleiraj;  ge- 
nero de  zoopliytos  da  fami- 
lia das  astereacrinidas,  es- 
tabelecido ¡oara  classificar 
uma  especie  do  genero  co- 
niatula. 

Comato,  ta.  adj.  (astron.)  Co- 
mato,  comado;  diz-se  do  co- 
meta cuja  cauda  se  nos  apre- 
senta como  urna  cabel- 
leira. 

Comatosa.  /.  (med.)  Comatosa ; 
especie  de  febre  nervosa  ce- 
rebral. 

Comatoso,  sa.  adj.  (med.)  Co- 
matoso; que  se  refere  ao 
coma,  molestia  soporifera. 

ComÁtula. /.  (zool.)  Comatula; 
especie  de  echinodermes  do 
genero  asteria. 

Co-MAY.  m.  (bot.)  Co-may ; 
planta  da  China,  da  familia 
das  gramíneas. 

CoMAYA.  /.  (zool.)  V.  Zumaya. 

Comba.  /.  Inflexão,  dobradura 
que  apresentam  alguns  cor- 
pos solidos  quando  se  en- 
curvam. Curvatura,  ce:  — 
(germ.)  tumba,  sepulchro. 
Hacer  combas  (fr.  fam.); 
balançar  o  corpo.  Inflectere 
corpus. 

Combada.  /.  (germ.)  Telha. 

Combadura.  /.  (ant.)  V.  Bóve- 
da:— curvadura;  acção  e 
effeito  de  curvar. 

Combalacharse,  r.  (fam)  Ajus- 
tar-se,  entender-se,  duas  ou 


COM 

mais  pessoas,  para  um  fim 
sinistro. 

Combalache,  m  (fam.)  Ajuste, 
contrato  sinistro. 

Combamiento.  m.  (ant.)Y.  Com- 
badura. 

Combar,  a.  Curvar,  arquear, 
dobrar.  Usa-se  mais  como 
reciproco.  Curvare,  infecte- 
re,  vel  curvari:  —  (germ.) 
V.  Tumbar. 

CoMBAsú.  7n.  Combasú;  espe- 
cie de  pardal  do  Senegal. 

Combate,  m.  Combate,  peleja, 
batalha,  luta.  Pugna,  dimi- 
catio,  certamen: — (fig.)  com- 
bate; estado  de  agitação  do 
animo,  esforço  contra  as 
tentações.  Animi  agitatio, 
fiuctuatio: — general  (naut.); 
combate  geral,  o  que  se  ve- 
rifica entre  duas  esquadras : 
—  naval;  combate  naval; 
peleja  de  uma  ou  mais  em- 
barcações contra  outras. 

Combater,  a.  (ant.)  Combater. 
V.  Combatir.  Usava-se  tam- 
bém como  neutro. 

Combatible,  adj.  (ant.)  Com- 
bativel;  que  pode  ser  com- 
batido. 

CoMBATiDOR.  TO.  Combatcdoí', 
combatente;  o  que  comba- 
te. Pugnator,  oris. 

Combatiente,  p.  a.  de  Comba- 
ter, e  adj.  Combatente,  que 
combate.  Pugnans,  dimi- 
cans : — m.  combatente,  guer- 
reiro. Miles,  jmgnator:  — 
adj.  (zool.)  combatente;  ap- 
plica-se  a  uma  secção  de 
aves  mui  communs  na  Hol- 
landa. 

COMBATIMIENTO.      TO.       (ant.)    Y. 

Combate. 

Combatir,  n.  Combater,  bata- 
lhar. Usa-se  também  como 
reciproco.  Pugnare,  dimica- 
re  :  —  a.  combater,  atacar, 
lutar  contra.  Invadere :  — 
(fig.)  combater,  accommet- 
ter;  diz-se  das  ondas,  dos 
ventos,  etc.  Percutere,  ver- 
berare: —  (fig-)  combater, 
contrariar,  contrastar.  Con- 
tradicere,  adversari: —  (fig.) 
combater,  agitar,  inquietai*. 
Agitare,  perturbare. 

Combeneficiado.  m.  Combene- 
ficiado; beneficiado  com  ou- 
tros em  uma  igreja.  Benefi- 
ciarius  in  ecclesia  collega. 

Combés,  to.  (naut.)  Convés ;  área 
da  primeira  coberta  do  na- 


COM 

vio.  Fori  área  militaris  in 
navi. 

CoMBiD.  m.  (anf-J  V.  Convite. 

CoMBiDAR.  «.  (ant.)  V.  Convi- 
dar. 

CoMBiEZA./.  (ant.)Y.  Combleza. 

CoMBiLLO.  7n.  Pedra  para  cor- 
tar metaes. 

Combinable,  adj.  Combinavel; 
que  pôde  combiuar-se.  Con- 
veniens,  coiicors. 

Combinación.  "/.  Combinação; 
acçào  e  effeito  de  combinar. 
Tn  unum  conjanctio:  —  com- 
binação ;  a  uniào  de  varias 
cousas  que  se  unem  intima- 
mente. Duorum  in  mmm 
conjanctio:  —  combinação, 
disposição,  ordem  das  letras 
de  um  diccionario.  Verhorum 
series  ordine  litterarnvi. 

Combinado,  da.  adj.  Combina- 
do ;  composto  de  diíFerentes 
nações;  fallaudo-se  de  um 
exercito,  de  uma  esquadra. 
Conjvnctus,  a,  vm. 

CoMBiNADOB,  KA.  s.  Combina- 
dor; o  que  combina. 

Combinar,  a.  Combinar;  ajun- 
tar diversas  cousas,  fazer 
combinação.  In  unum  con- 
jungere,  aptare:  —  combi- 
nar, confrontar.  Comparçi- 
re,  conferre:  —  (fiff-)  combi- 
nar, ajustar,  pôr  de  accordo. 
Coiíjtmgere. 

Combinatorio,  ria.  adj.  Com- 
binatorio; diz-se  ordinaria- 
mente da  arte  de  combinar. 
Calcidandi  ars. 

Combleza.  /.  (ant.)  Manceba, 
concubina;  amip:a  de  ho- 
mem casado.  Pelles,  icis : — 
mulher  casada  amancebada. 

CoMBLEZADO.  adj.  (ant.)  Cornu- 
do ;  diz-se  do  marido  de  mu- 
lher adultera. 

Comblezo,  m.  (ant.)  Amigo; 
amancebado  com  mulher  ca- 
sada. 

CoMBLUEZA.  /.  (ant.)Y.  Com- 
bleza. 

CoMBLUEzo.  m.  (ant.)  Opposto, 
inimigo. 

Combo,  ba.  adj.  Curvado:  — 
m.  cachorro;  toro  de  madei- 
ra ou  pedra  grande  sobre 
que  assentam  os  toneis.  Ful- 
crum  vinariis  citpis  suppo- 
situm. 
Combóforo.  m.  (zool.)  Combo- 
phoro  (que  tem  nm  nó);  ge- 
nero de  insectos  da  ordem 
dos  hemipteros,  secção  dos 


COM 

homop teros,  composto  de  va- 
rias especies  de  pequeno  ta- 
manho. 

CosiBoi.  m.  (ant.)  V.  Convoy. 

Combolú.  m.  Combolú;  espe- 
cie de  rosario  de  que  usam 
os  mahometanos,  composto 
de  noventa  e  nove  contas. 

CoMBRADA./.  (ant.)  V.  Compra. 

Combrar.  a.  (ant.)  Y.  Cobrar, 
JRebocar. 

CombretÁceo,  cea.  adj.  (hot.) 
Combretaceo;  parecido  cum 
o  genero  combreto: — f- pi- 
familia  de  plantas  phanero- 
gamas,  dicotyledoneas,  pc- 
rigyneas,  cujos  géneros  são 
arvores  ou  arbustos  próprios 
dos  climas  tropicaes,  com 
folhas  alternas  ou  oppostas, 
inteiras  e  sem  estipulas. 

COMBRÉTEO,    TEA.    Odj.    (bot.)  V. 

Combretaceo :  — /.  pi.  com- 
bretaceas;  tribu  de  plantas 
que  têem  quatro  géneros, 
e  entre  elles  o  combreto, 
que  lhe  serve  de  typo. 

Combreto.  m.  (bot.)  Combreto; 
genero  de  plantas  que  serve 
de  typo  á  familia  das  com- 
bretaceas;  consta  de  umns 
oitenta  espécies,  notáveis 
pela  belleza  de  suas  flores 
purpureas  e  brancas. 

Combruezo.  m.  (ant.)  V.  Com- 
blezo. 

Comburente,  adj.  (chim.)  Com- 
burente ;  que  combinándo- 
se com  outro  corjio  produz 
o  jihenomeno  da  combustão. 

Combustibilidad,  f.  Combus- 
tibilidade;  qualidade  de 
combustível. 

Combustible,  adj.  Combustí- 
vel; su£cepti\el  de  arder. 
Acha-se  também  usado  co- 
mo substantivo  masculino. 
Combustione,  combiiri  faci- 
lis.  Mateñas  combustibles 
(chim.);  materias  combustí- 
veis ;  substancias  orgânicas 
e  inorgânicas  que  têem  a 
propriedade  de  arder  ¡jela 
sua  combinação  com  o  oxy- 
genio. 

Combustión.  /.  Combustão ;  ac- 
ção de  queimar  totalmente, 
inteira  decomposição  pelo 
fogo.  Exustio,  incensio, 
conflagratio :  —  espontanea 
(med.);  combustão  esponta- 
nea; incineração  do  corpo 
humano  pelo  abuso  das  be- 
bidas  alcoólicas: — (chim.) 


COM  785 

combustão ;  combinação  do 
oxygenio  com  o  corpo  com- 
bustível. Estar  cu  combus- 
tión (astron^);  estar  em  com- 
bustão; diz-se  de  um  plane- 
ta que  está  em  conjuncção 
com  o  sol. 

Combusto,  ta.  adj.  Combusto; 
V.  Abrasado. 

CoMÉ.  m.  Come;  terceiro  deca- 
no de  Sagittario  represen- 
tado no  zodiaco  rectangu- 
lar de  Denderah  com  uma 
serpente  na  cabeça. 

Comedero,  m.  Casa  de  jantar. 
Y.  Comedor:  —  comedou- 
ro; caixinha  na  gaiola  onde 
se  poe  o  comer  dos  pássaros: 
Vas  ¿scarium:  —  adj.  come- 
douro ;  que  serve  para  comer. 
Edulis  le:  —  s.  (ant.)  co- 
medor, comilão,  glotâo. 

Co.media.  /.  Comedia;  poema 
dramático  em  que  se  repre- 
senta alguma  acçào  ou  as- 
sumpto familiar.  Conicedia, 
a':  —  de  capa  y  espada; 
comedia,  cujos  principaes 
personagens  são  fidalgos  ou 
cavalleiros.  Comadia  toga- 
ta:  —  de  figurou;  comedia 
cujo  fim  é  ridiculisar  os  ví- 
cios e  costumes  reprehensi- 
veis.  Atellana  fabula,  comce- 
dia :  —  heroica;  comedia 
cujos  principaes  persona- 
gens são  principes  ou  sobe- 
ranos. Comoidia  pra'textata. 
Entrar  en  una  comedia;  en- 
trar, representar  em  uma  co- 
media. Fartes  agere:  —  (fig-) 
comedia,  farça,  fingimento. 

Comedianedo.  m.  (ant.)  Alter- 
cação, contenda. 

Comediante,  ta.  s.  Comedian- 
te, actor  ou  actriz;  pessoa 
que  representa  nos  theatros 
■públicos.  Histrio,fabularum 
actor. 

Comediar,  a.  V.  Promediar, 
na  accepção  de  repartir:  — 
(a?d.)  reprimir,  moderar  al- 
guém. 

Comedicion./.  (ant.)  Pensamen- 
to, meditação. 

CoMÉDico,  CA.  adj.  (ant.)  V.  Có- 
mico. 

Comedidamente,  adv.  m.  Come- 
didamente; com  mocleração, 
modestamente ,  civilmente. 
Comiter. 
Comedido,  adj.  Comedido,  mo- 
derado, modesto,  urbano.  Co- 
mis,  me:  —  comedido,  so- 


786  COM 

brio,  parco,  moderado:  — 
(p.  A.  Mer.)  serviçal,  com- 
placente. 

Comedimento,  m.  Comedimen- 
to, circumsp^ção,  modera- 
ção. Cojnitas,  urhanitas:  — 
comedimento,  sobriedade. 

Comedio,  to.  Centro;  meio  de 
um  reino  ou  provincia.  Mé- 
dium, ii:  —  intervallo;  es- 
paço de  tempo  entre  doas 
epochas. 

Comedión,  m.  aufjm.  de  Come- 
dia: —  comedia  extensa,  en- 
fadonha. 

Comedir,  a.  (ant.)  Comedir, 
commensurar,  medir,  calcu- 
lar, projíorcionar  :  —  r.  co- 
medir-sc,moderar-se,conter- 
se,  regular-se. 

CoMEDO.  in.  (ant.)  V.  Come- 
diante. 

Comedor,  ra.  s.  Comedor,  co- 
milão, glotão.  Edax,  acis: 
—  casa  de  jantar.  Tricli- 
niiim,  ccenafio. 

CoMÉFORO.  m.  (zool.)  Comepho- 
ro  (cabelludo);  genero  de  pei- 
xes composto  de  uma  só  es- 
pecie. 

CoME-GENTE.  adj.  s.  (vulg.)  V. 
Antropófago. 

Comején,  m.  (zool.)  Comegen  ; 
insecto  pequeníssimo  e  des- 
truidor; causa  estragos  nas 
paredes  e  nas  mercado- 
rias. 

Comelina.  /  (bot.)  Commelina; 
genero  de  plantas,  typo  da 
familia  das  commelinaceas, 
que  contém  umas  setenta 
especies,  herbáceas  de  co- 
rolla  azul. 

ComelinÁceo,  Comelíneo,  nea. 
adj.  (bot.)  Commelinaceo, 
commelineo;  parecido  com  a 
commelina  :  -^/.  pi.  comme- 
linaceas; familia  de  plantas 
phaneragamas,  monoeotyle- 
doneas,quecomprchendeuns 
onze  géneros  e  tem  por  ty- 
po a  commelina. 

Comelon,  na.  s.  (ant.)  V.  Co- 
milón. 

CoMEMORAcioN.  /.  V.  Conmc- 
moracion. 

Comemorar,  a.  V.  Conmemo- 
rar. 

Comemorativo,  va.  adj.  V.  Con- 
memorativo. 

Comemoratokio ,  RIA.  adj.  V. 
Conmemoratorio. 

Comenda.  /.  (ant.)  Eucommen- 
da,  encargo. 


COM 

Comendable.  adj.  (ant.)  V.  Ite- 
comendable. 

Comendacion./.  (ant. )Coi'ninGn- 
dação,  encommenda,  encar- 
go: —  (ant.)  recommcnda- 
ção,  louvor,  elogio. 

Comendadero.  to.  (ant.)  V.  Co- 
mendero. 

Comendador,  m.  Commenda- 
dor ;  o  cavalleiro  que  tem 
commenda.  Militaris  eques 
beneficiar ius,  censu  donatns; 
—  commendador;  titulo  que 
se  dava  aos  superiores  de 
algumas  ordens  religiosas. 
Quorundamccenobiorumprai- 
fectiis:  —  de  bola  (germ.); 
ladrão  que  anda  pelas  fei- 
ras. 

Cojmendadora.  /.  Commenda- 
deira;  senhora  que  tem  com- 
menda. Monialibus,  quilms- 
dam  pra'fecta. 

Comendadoría.  /.  (ant.)  Com- 
mendadoria.  V.  Encomienda. 

Comendamiento.  to.  (ant.)  Com- 
mendação,  encommenda,  en- 
cargo :  —  (ant.)  recommen- 
dação,  preceito. 

CoMENDAR.  a.  (ant.)  Commen- 
dar,  encommendar,  recom- 
mendar:  —  V.  Mandar. 

Comendatario,  m.  Commenda- 
tario;  abbade  que  tem  um 
beneficio  ecclesiastico  ou 
commenda.  Beneficii  regula- 
ris  tisnfructuarius,  fiducia- 
rius. 

Comendaticio,  cia.  adj.  Com- 
mendaticio;  diz-se  das  car- 
tas de  rccommendação  dadas 
por  alguns  prelados.  Com- 
mendatitiiis,  a,  um:  —  V. 
Comendatorio. 

Comendatorio,  ria.  adj.  Com- 
mendatorio;  applica-se  aos 
escriptos  e  cartas  de  recom- 
mendação.  Commenãatorius, 
a,  um. 

Comendero,  m.  Feudatario  de 
alguma  villa  ou  logar.  Is 
cvjus  fidei  civifas  aut  popu- 
lus  h  principe  commendatur. 
V.  Comendador. 

Comensal,  m.  V.  Conmensal. 

Comensalía./.V.  Conmensalia. 

CoMENsuRABLE.  adj.  V.  Con- 
mensurable. 

CoMENSURACioN.  /.  V.  Counicn- 
suration. 

Comensurar,  a.  V.  Conmensu- 
rar. 

Comensurativo,  VA.  adj.  V.  Con- 
mensurativo. 


COM 

Comentación.  /.  (ant.)  V.  Co- 
mento. 

Comentador,  m.  Commentador ; 
o  que  commenta.  Interpres, 
explanator :  —  (ant.)  com- 
mentador ;  inventor  de  falsi- 
dades. 

Comentar,  o.  Commentar;  fa- 
zer commcntarios,  illustrar 
ou  explicar  as  passagens 
obscuras  de  um  livro.  Inter- 
pretari,  explicare,  explana- 
re :  —  commentar,  forjar,  in- 
ventar. 

ComentÁreo,  rea.  adj.  Com- 
mentador ;  que  commenta  ou 
explica. 

Comentario,  to.  Commcntario ; 
serie  de  notas  c  illustraçoes 
que  se  fazem  a  um  livro  pa- 
ra facilitar  a  sua  intelligcn- 
cia.  Commentarinm,  ii:  — 
2^1.  commentarios;  aponta- 
mentos para  a  historia,  me- 
morias históricas.  Commen- 
taria,  ornm:  —  (fio-)  com- 
mento;  interpretação  mali- 
ciosa das  acçoe^  ou  pala- 
vras de  outrem. 

Comento,  m.  Commento;  expo- 
sição, explicação  de  algum  li- 
vro. Explanatio,  declaratio, 
interpretatio. 

Comentual.  adj.  (ant.)  Perten- 
cente ao  commento. 

CoMENZADOR.  Hl.  (ant.)  Comcça- 
dor;  o  que  começa  ou  dá 
principio  a  alguma  cousa. 
Qui  initium  p>onit. 

CoMENZAMiENTO.  m.  (ant.)  Co- 
meço. V.  Principio. 

Comenzar,  a.  e  n.  Começar, 
principiar;  dar  ou  ter  prin- 
cipio. Tncipere :  —  2^^''^  '''^^' 
p)nesta  (for.  ant.);  contestar 
as  demandas  ou  pleitos.  Co- 
mienza y  no  acaba  (fam.) ; 
c  um  nunca  acabar.  Finem 
dicendi  non  facit. 

Comer.  a.  Comer;  mastigar  o 
alimento  e  engoli-lo.  Edere, 
comedere :  —  jantar.  Pran- 
dere:  —  (fom.)  comer,  dis- 
fructar;  gosar  alguma  ren- 
da. Frui,  potiri:  —  (fi9-) 
comer,  gastar,  consumir. 
Consumere,  dissip)are,  dis- 
Ijerdcre:  —  comer;  sentir 
comichão.  Prurire:  —  co- 
mer, roer,  gastar,  consumir, 
Corrodere:  —  comer,  sup- 
priínir,  omittir:  —  comer; 
levantar  uma  ou  mais  peças 
do  parceiro,  no  jogo  do  xa- 


COM 

drez  ou  das  damas.  Calcu- 
lum  adversario  in  latrumcu- 
loriim  ludo  suhduce.re:  —  m. 
(ant.)  comer,  comida,  refei- 
ção :  —  y  callar  (fr.);  co- 
mer c  calar,  capitão  manda 
marinheiro  íaz.  Edere  ac  la- 
cere prudens  consilium:  ■ — ■ 
vivo;  comer  vivo;  diz-se 
d'aquelle  a  quem  se  quer 
mal  ou  de  quem  nos  dese- 
jamos vingar.  Vorare  j^^''^'^ 
ira :  —  chegar  ao  vivo ;  diz- 
se  da  picada  ou  mordedu- 
ra dos  insectos.  Acriter  jnm- 
gere.  Comerse  unos  à  oiros 
(fig.);  comer-se  iins  aos  ou- 
ti-os,  detestar-se.  Perpe- 
tua discordia  et  animorum 
dissensione  aliqnos  labora- 
re. El  comer  y  el  rascar  to- 
do es  em-pezar  (rif.J;  o  co- 
mer e  o  coçar  está  no  prin- 
cipiar.íJs  de  buen  comer  (fr.); 
é  de  bom  comer;  diz-se  dos 
alimentos  e  fructos  agradá- 
veis ao  paladar.  Siu  comer- 
lo ni  beberlo  (fig.fam.);  sem 
culpa.  Extra  culpam.  Tener 
que  comer  (fig.fam.);  ter  que 
comer,  ter  com  que  viver. 
Honesta  re  familiari  esse. 

CoMEKCiABLE.  ttdj.  Commcrcia- 
vel;  que  pode  entrar  em 
commercio.  Venalis,  merca- 
bilis:  —  (fiff-)  tratavel;  com 
quem  se  pôde  tratar,  viver. 
Comis,  sociabilis. 

Comercial,  adj.  Commercial; 
pe4"tencente  ao  commercio.V. 
Mercantil:  —  social;  con- 
cernente ao  estado  de  socie- 
dade humana. 

Comercialmente,  adv.  V.  Mer- 
cantilmente. 

Comerciante,  m.  Coinmercian- 
te;  o  que  faz  commercio. 
Usa-se  também  como  adje- 
ctivo. Mercator,  oris. 

Comerciar,  n.  Commerciar,  ne- 
gociar, traficar;  comprar  e 
A'ender.  Mercatnram  faceré : 
—  Cfiff-)  connnunicar-se;  ter 
trato  e  communicacão  umas 
pessoas  com  outras.  Com- 
municare,  commercium  lia- 
here,  aliorum  consuetudine 
iiti:  —  especular:  —  V.  Co- 
Jiabitar. 

Comercio,  m.  Commercio,  ne- 
gocio, trafico,  troca,  permu- 
tação. Commercium,  merca- 
tura:  —  commercio,  commu- 
nicacão ,     correspondencia . 


COM 

Commercium ,  communica- 
tio:  —  (fiff-)  commercio; 
corpo  de  commerciantes . 
Mercatorum  societas :  — 
(fig.)  commercio;  trato  illi- 
cito  entre  pessoas  de  difíe- 
rente  sexo.  Commercium  tur- 
pe:  —  logar  mais  concorri- 
do nas  grandes  povoações. 
Locus  frequentissimus :  — 
commercio;  corpo  dos  nego- 
ciantes :  —  loteria ;  jogo  de 
cartas. 
CoMERSoNiA, /.  (bot.)  Comcrso- 
nia;  genero  de  plantas  dafa- 
iniliadasbyttneriaceas,  com- 
posto de  cinco  ou  seis  espe- 
cies de  arvores  ou  arbustos. 

COMERSÓNICO,  CA.  üdj.  (bot .)  Co- 

mersonico ;  relativo  ou  simi- 
Ihante  á  comersonia  :  —  /. 
2')l.  comersonicas;  secção  de 
plantas  da  familia  das  byt- 
tneriaceas,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero comersonia. 

CoMEScOLAR.  a.  (aut.)  V.  Sepa- 
rar. Usava-se  também  como 
reciproco. 

CoMESPERMA.  /.  (bot.)  Comes- 
perma  (semente  com  cabellei- 
ra);  genero  de  plantas  da 
familia  das  polygalaceas , 
que  tem  umas  quinze  espe- 
cies de  plantas  trepadoras 
ou  arbustos  arborescentes. 

Comestible,  adj.  Comestivel ; 
próprio  para  comer: — m.  pi. 
comestíveis ;  mantimentos , 
viveres.  Cibaria,  orum. 

Cometa,  m.  (astron.)  Cometa; 
corpo  luminoso  cuja  orbita 
é  mui  excêntrica.  Come- 
tes, cv:  —  papagaio  de  pa- 
pel com  que  brincam  os  ra- 
pazes. Cometes  volatilis  pa- 
pyro  et  virgis  decussatis  con- 
fectns:  —  (bras.)  cometa ;  re- 
jn'csonta-se  em  forma  de  es- 
trella :  —  (bot.)  cometa ;  ge- 
nero de  plantas,  composto 
de  tres  ou  quatro  especies : 
—  (::ool.)  cometa;  insecto 
coleóptero. 

Cometario,  ria.  adj.  Cometa- 
rio; que  pertence  aos  come- 
tas. 

Cometedor,  m.  Commettedor; 
o  que  commette  alguma  ac- 
ção criminosa,  ¡perpetrador. 
Patrator,  oris :  —  (ant.)  V. 
Agresor. 

Cometer,  a.'  Commetter;  dar 
coinmissão,  encarregar.  Com- 
mittere,commendarc: — (ant.) 


COM  787 

commetter,  tentar:  —  (ant.) 
commetter .  V .  Acometer , 
Embestir:  —  commetter, 
perpetrar,  fazer  um  delicto. 
Admitiere,  perpetrare :  — 
(gram.  e  rhet.)  usar  de  tro- 
pos e  figuras.  Uti,  adhibere: 
—  ?'.  (ant.)  V.  Arriesgarse, 
Exponerse:  —  (ant.)  com- 
metter-se,  confiar-se,  entre- 
gar-se. 

Cometida.  /.  (ant.)  V.  Acome- 
tida. 

Cometido,  m.  Incumbencia,  en- 
cargo. 

Cometiente,  adj.  Comraetten- 
te;  que  dá  encargo  a  outro 
para  fazer  compras  e  ven- 
das por  sua  conta. 

Comftimiento.  m.  (ant.)  Com- 
mettimento .  V .  Acometi- 
miento. 

CoMETOGRAFÍA.  /.  (astron.)  Co- 
metographia;  descripçào  dos 
cometas. 

CometogrÁfico,  ca.  adj.  Come- 
tographico;  que  pertence  ou 
se  refere  á  cometographia. 

Cometógrafo,  Cometólogo.  m. 
Cometographo,  cometólogo ; 
astrónomo  dedicado  especial- 
mente ao  estudo  dos  come- 
tas, observando  seu  nume- 
ro, curso,  figura,  dimensões, 
cpochas  de  sua  aj^parição, 
etc.  :  —  (ant.)  cometogra- 
pho, cometólogo;  astrólogo 
dedicado  á  observação  da 
influencia  que  os  cometas 
podiam  ter  sobre  os  paizes 
e  habitantes  das  regiões  que 
dominavam,  ou  em  que  ap- 
pareciam. 

CoMETOLOJÍA.  /.  (astron.)  Co- 
inetologia;  parte  da  astro- 
nomia que  trata  dos  come- 
tas. 

Cometolójico,  ca.  adj.  Come- 
tologico ;  que  pertence  á  co- 
metologia. 

Comezamiento.  m.  (ant.)  Come- 
ço. V.  Principio. 

CoMEZAR.  a.  e  n.  (ant.)  V.  Co- 
menzar. 

Comezón.  /.  Comichão;  mordi- 
ficação  na  pelle.  Prurigo, 
piruritus:  —  (j^.^.J  comichão, 
prurido,  appetite,  desejo  ar- 
dente. Anxietas,  sollicitudo. 

Comia./,  (bot.)  Comia,  (gornma); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  euphorbiaceas,  que 
comprehende  somente  uma 
especie  de  arbustos. 


788  COM 

CÓMICA.  /.  Cómica.  V.  Come- 
dianta. 

CÓMICAMENTE,  aclv.  171.  Comica- 
nieiite;  ele  um  modo  cómico. 
Comice. 

CoMiciAL.  adj.  Comicial;  que 
pertence  ou  se  refere  aos  co- 
micios. 

CoMiciARio.7n.Comiciario;  mem- 
bro de  uma  junta  ou  comicio. 

Comicios,  m.  2)1.  Comicios;  cer- 
tas juntas  que  tinham  os  ro- 
mano?. Comitia,  orum. 

Cómico,  ca.  adj.  Cómico;  per- 
tence á  comedia.  Comicus, 
o,  um:  —  (fi.g.)  cómico,  bur- 
lesco, divertido,  jocoso,  que 
excita  o  riso-,  —  m.  cómico. 
V.  Comediante,  Actor:  — 
actor  de  comedias :  —  de  la 
legua;  cómico  ambulante. 
Planij)es,  edis. 

Comida./.  Comida;  o  que  é  des- 
tinado para  se  comer,  igua- 
ria. Cibns,  esca:  — jantar; 
segunda  comidadiaria.P/'ct/i- 
diiim,  ii:  —  de  ¡íescada;  co- 
mida de  peixe.  V.  Dia  de 
pescado.  Comida  y  cama  y 
capote,  que  sustente  y  abrigue 
al  nino  y  no  le  sobre  (ri'f.); 
devem-se  ci-ear  os  meninos 
com  sobriedade  e  moderação. 
Comida  hedía  compaMa  des- 
hecha (rif.);  comida  feita, 
companhia  desfeita.  Cam- 
biar la  comida  (fr.  prov.).  V. 
VomUar.  Reposar  la  comi- 
da; dormir  a  sesta;  descan- 
sar depois  do  jantar.  Fost 
prandinm  quiescere.  Sentar 
la  comida  ó  la  bebida;  co- 
mer ou  beber  com  socego. 
Cibum  cíut  potum  stomacho 
bene  aplari. 

CoMiDENDKO.  m.  (bot.)  Comi- 
dendro  (arvore  da  gomma); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  synanthereas,  tribu 
da,s  astheroideas,  que  tem 
cinco  ou  seis  especies. 

Comidilla./,  dim.  de  Comida: 
—  (.fy-  fciin.)  fraco;  gosto 
especial  por  alguma  cousa. 
Volúpias  delicia'. 

Comido,  da.  adj.  Comido,  ali- 
mentado, satisfeito.  Satia- 
tus,  a,  um  :  —  por  servido ; 
comer  por  não  morrer.  Vi- 
ctui  tantum  necessária  lu- 
crari. 

CoMiENDA.  /.  (ant.)  Y.  Enco- 
mienda. 

Comiente,  p.  a.  de  Comer. 


COM 

Comienzo,  m.  Começo,  princi- 
pio, origem.  A,  ó  de  comen- 
zó, (mod.  adv  ant.)  V.  Desde 
el  principio. 

CoMiEszAR.  a.  (ant.)  V.  Comen- 
zar. Usava-se  também  como 
neutro. 

COMIFICIANOS,  ComÍfICOS.  JJl.  pl. 

Comificianos;  sectarios  cu- 
jas doutrinas  tinham  por  ob- 
jecto oppor-se  aos  progres- 
sos da  rasão  humana. 

CoMÍFORo.  m.  (bot.)  V.  Balsa- 
modendro. 

Comigo,  pron.  (ant.)  V.  Con- 
migo. 

Comilitón  m.  V.  Conmilitón, 
Camarada. 

Comilitona,  Comilona./,  (fam.) 
Comezana,  comezaina;  jan- 
tar, ceia  ou  merenda  em  que 
ha  muita  abundancia  e  di- 
versidade de  manjares,  re- 
gabofe.  Comessaíio,  onis. 

CoMiLOBio.  m.  (bot.)  Comilobio 
(gamma,  legume);  generó  de 
plantas  da  familia  das  pa- 
pyloniaceas ,  composto  de 
duas  especies  oriundas  do 
Brazil,  onde  são  conhecidas 
sob  o  nome  de  baba  de  Santo 
Ignacio. 

Comilón,  na.  s.  Comilão,  glo- 
tão ;  o  que  come  desordena- 
damente. i7eZíío,  vorax.  H¿ir- 
tate,  comilón,  con  pasa  y 
media  (fr.  fam..);  farta- te, 
gato,  que  é  dia  de  entrudo. 

CoMiLONEAR.  K.  (ant.)  Comcr 
desordenadamente :  —  gos- 
tar de  comezanas. 

CoMiNAcioN.  /.  V.  Conmina- 
ción. 

Cominada.  /.  (ant.)  Especie  de 
doce  feito  de  cominhos. 

Cominar,  a.  V.  Conminar. 

Cominatório,  ría.  adj.  V.  Con- 
ininatorio. 

Cominear,  n.  Tratar  de  minu- 
ciosidades ¡Droprias  das  mu- 
lheres. 

Cominero,  adj.  (fam.)  Comi- 
nheiro;  que  se  occupa  de 
minuciosidades  ¡Droprias  das 
mulheres:  —  s.  cominheiro; 
vendedor  de  cominhos. 

Comingtonita.  /.  (min.)  Co- 
mingtonite;  variedade  de 
silicato  de  ferro,  de  cor  par- 
.  da,  de  brilho  opaco,  que 
crystallisa  cm  aguas  diver- 
gentes, deixa-so  cortar  pelo 
quartzo,  e  é  infusivel  ao 
maçarico. 


COM 

Cominillo,  m.  V.  Joyo. 

Comino,  m.  Cominho ;  semente 
da  herva  do  mesmo  nome 
que  se  usa  para  adubo.  Cu- 
minum,  cyminum:  —  de  odre 
(fig.  ant.);  o  vinho.  No  vale 
ó  no  monta  un  comino  (fr.); 
não  vale  um  cominho,  não 
vale  nada.  Hoc  nihil  penden- 
dum,  neflocii  quidem  facien- 
dum;  alga  vilitis  est: — (bot.) 
cominho;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  umbelli- 
feras. 

CoMiNucioN.  /.  (ant.)  Desfazi- 
mento;  acto  de  desfazer. 

CoMiNüiR.  a,  (ant.)  Comminuir; 
esmiuçar.  V.  Desmenuzar. 

CoMiNUTivo,  va.  adj.  (ant.)  Ca- 
paz de  desfazer. 

CoMiR.  m.  (p>.  P.)  Cor  verde. 

Comisar,  a.  Confiscar;  adjudi- 
car ao  fisco.  Confiscare,  fisco 
adjudicare. 

Comisaría.  /.  Commissairaria; 
exercício,  encargo  de  com- 
missario.  Curatoris,  legati 
munns:  —  commissairai'ia ; 
escriptorio  do  commissario. 
JEdes  publiece  curatoris  prce- 
fective  rei  ciijuspiam  muneri 
obeundo. 

Comisaria.  /.  Mulher  do  com- 
missario. 

Comisariato,  m.  Commissaria- 
to,  commissariado..  V.  Co- 
misaría. 

Comisario,  m.  Commissario,  de- 
legado. Legaíus,  cui  aliquod 
negotium  vel  provincia  com- 
missa  est :  —  de  entradas ; 
commissario;  pessoa  desti- 
nada nos  hospitaes  a  tomar 
conta  dos  enfermos  que  en- 
tram e  sáem.  In  nosocomiis 
Ijrcefeclus  a^grotorum  recen- 
sioni:  —  de  guerra;  com- 
missario de  guerra.  Recen- 
sioni  militum-  prcefectus:  — 
del  santo  oficio  ó  de  la  in- 
quisición; commissario  do 
santo  officio.  Fidei  tribuna- 
lis  à  ncgotiis  minister :  — 
general  (ant.);  commandan- 
te  de  um  corpo  de  cavalla- 
ria.  Eqaitnm.  alce  prcvfectus: 
—  commissario  geral  dos 
franciscanos.  Ordinis  Sancii 
Francisci  montes  prafectns, 
modercdor:  —  de  cruzada; 
commissario  geral  da  ci*u- 
zada;  ecclesiastico  que  re- 
gula tudo  o  que  é  relativo 
íi  bulla  da  cruzada.  Prmfc- 


COM 

ctus,  prcepositus  juãex  ia 
causis  saiictce  cruciatce:  — 
dñ  índias;  religioso  da  or- 
dem de  S.  Francisco  que  es- 
tá á  testa  das  provincias  de 
sua  ordem  nas  índias.  Or- 
dinis  Sancti  Francisci  apnd 
indos  pncfedas:  —  de  Jevu- 
salen  6  tierra  santa;  cora- 
missario  geral  da  Terra 
Santa;  frade  de  S.  Francis- 
co que  na  corte  de  Madrid 
ou  de  Lisboa  era  procura- 
dor geral  das  casas  da  sua 
ordem  no  logares  santos. 
Ordinis  Sancti  Francisci  cce- 
nohita,  facidtatum  ad  xeno- 
dochia  et  crenobia  jerosoli- 
mitana  pertinentium  delega- 
'  tus,  procurator,  prcpfectus. 

CoMiscAL.  in.  V.  Parásito. 

CoMiscAK.  a.  (ant.)  Roer,  cer- 
cear:—  debicar,  ¡trovar;  co- 
mer uma  pequena  porção  de 
alguma  cousa. 

CoMisERAcioN.  /.  V.  Conmisc- 
racion. 

Comisión.  /.  Commissâo,  in- 
cumbencia; encargo  que  se 
dá  a  alguém.  Mandatum,  i : 
—  procuração;  poder  dado  a 
outrem  por  escripto  para 
tratar  algum  negocio.  De- 
legatio,  onis:  —  commissão ; 
junta  de  individuos  encarre- 
gados de  um  assumpto,  etc. 
Delegatorum  conventus.  Pe- 
cado de  comisión  (rei.);  pec- 
cado  de  commissão;  o  que 
consiste  em  fazer  uma  cousa 
vedada. 

Comisionado,  da.  adj.  Commis- 
sionado;  que  está  encarre- 
gado de  alguma  commissão. 
Usa-se  também  como  sub- 
stantivo. Legatus,  mandata- 
riiis. 

Comisionar,  a.  Commissionar; 
dar  commissão  a  alguém 
para  entender  em  um  nego- 
cio. Committere,  injungere. 

Comisionauio.  m.  (ant.)  V.  Co- 
misionado. 

Comisionista,  m.  Commissionis- 
ta;  agente  encarregado  de 
uma  commissão.  Negotiorum 
actor,  procurator,  gestor. 

Comiso,  m.  (for.)  Commisso; 
pena  cm  que  incorre  aquel le 
que  a  estipulou  em  algum 
contrato,  se  faltar  a  elle. 
Mercium.  ex  lege  ad  fiscum 
appUcatio. 

Comisorio,  kia.  adj,  (for.)  Com- 
100 


COM 

missorio;  que  ameaça  an- 
nullação. 

Comisquear,  n.  (fam.)Y,  Co- 
miscar, na  segunda  acce- 
pção. 

Comistión.  /.  V.  Conmistión. 

CoMiSTo,  TA.  adj.  V.  Conmisto. 

Comistrajo,  wi.  (fam.)  Mexe- 
rufada,  moxinifada;  mistura 
de  comidas  differentes.  Es- 
carum  indigesta  mixtio. 

CoMisTURA.  /.  V.  Conmistura. 

CojusuRA.  /.  (anat.)  Commissu- 
ra;  ponto  onde  duas  partes 
do  corpo  se  unem:  —  (bot.) 
ponto  de  reunião  de  varias 
partes. 

Comital,  adj.  (ant.)  Pertencen- 
te á  dignidade  de  conde. 

Cómite.  m.  Cómite;  entre  os 
romanos.V.  Conde : — (naut.) 
V.  Cómitre. 

Comité,  m.  Comité;  junta  ou 
commissão  de  pessoas  encar- 
regadas pela  auctoridade  do 
exame  de  algum  negocio. 
Serve  também  para  desi- 
gnar toda  a  reunião  de  pes- 
soas encarregadas  da  revi- 
são ou  direcção  de  certos 
trabalhos. 

Comitente,  ij.  a.  de  Cometer. 
Committens,  entis:  —  adj. 
coramettente;  que  dá  encar- 
go a  outro. 

Comitiva./. Comitiva,  acompa- 
nhamento, séquito;  numero 
de  pessoas  que  acompanham 
algum  iirincipe,  embaixador, 
etc.  Cominitatus,  turba  comi- 
tum:  —  comitiva;  conjuncto 
de  pessoas  que  acompanham 
outras.  Haga  alto  la  comiti- 
va (mil.) ;  voz  com  que  uma 
sentinella  previne  a  uma 
ronda  ou  a  qualquer  pessoa 
que  não  passem  adiante  os 
que  a  acompanham,,  para 
evitar  d'este  modo  uma  sur- 
preza. 

Cómitre.  m.  (naut.)  Cómitre; 
empregado  que  havia  nas 
galés  cujo  cargo  principal 
era  dirigir  a  mariação  e  cas- 
tigar os  forçados.  Portiscu- 
liis,  remigum  hortator:  — 
(ant.)  capitão ;  official  de  ma- 
rinha debaixo  das  ordens  do 
almirante,  e  a  cujo  mando 
estava  a  gente  do  seu  navio. 
Também  se  deu  este  nome 
aos  officiaes  dos  navios  mer- 
cantes. 

Comixtion.  m.  V.  Conmistión. 


COM 


789 


Comixto,  ta.  adj.  V.  Conmiston. 

Comiza./.  Especie  de  barbo  que 
se  cria  nos  rios.  Barbigenus. 

CoMizoFiTO.  on.  (bot.)  Comizo- 
phyto;  nome  das  plantas  cu- 
ja corolla  dá  origem  aos  es- 
tames. 

CoMMiTiMüs.  m.  (jur.  ant.)  Com- 
mittimus;  clausula  ou  forma 
dos  despachos  em  que  o  reí 
concedia  foro  ou  privilegio 
especial,  aos  que  o  tinham 
servido  com  lealdade.  E  pa- 
lavra latina  que  significa 
commettemos,  concedemos. 

CoMMiTiTüB.  7n.  (jur.  ant.)  Com- 
mittitur;  formula  da  ordem 
e  mandado  de  um  tribunal 
para  passar  os  autos  a  um 
relator.  E  ¡Dalavra  latina  que 
significa  commette-se ,  en- 
carrega-se  ou  transfere-se. 

Como.  adv.  m.  Como ;  denota  o 
modo,  a  maneira,  a  forma 
com  que  se  faz  ou  succede 
alguma  cousa.  Sicut,  sicuti, 
veíut: — como ;  significa  com- 
paração de  duas  cousas  si- 
milhantes  ou  dissimilhantes 
em  alguma  qualidade.  Ut, 
tamquam:  —  como;  em  que 
estado.  Qui?  Quomodof:  — 
como;  segundo,  na  forma 
que.  Quomodo,  sicut:  —  co- 
mo; posto  no  principio  de 
uma  expressão  com  interro- 
gação, equivale  a  que?  por- 
que? Cur,  quare?  quomodo?: 

—  para  que,  a  fim  de  que: 

—  como;  juntando-se  com 
os  verbos  no  subjunctivo, 
serve  para  resolver  os  ge- 
rundios. Cum:  —  como,  de 
modo  que,  de  maneira  que : 

—  como;  posto  no  principio 
de  uma  oração  incidente,  em 
que  se  dá  a  rasão  do  que  se 
expressa  na  principal,  equi- 
vale a  em  virtude  do  que, 
já  que,  uma  vez  que:  —  co- 
mo; no  momento  que,  logo 
que :  —  como,  senão;  —  co- 
mo, que?  ou  que!  no  senti- 
do interrogativo  ou  admira- 
tivo, segundo  o  tom  em  que 
se  falia:  —  m.  (ant.)  chas- 
que, zombaria.  Deceptio,  il- 
lusio.  Como  que;  até  ao  pon- 
to de,  em  prova  do  que,  por 
signal  que.  Como  quiera; 
como  queira,  de  qualquer 
modo,  em  qualquer  circum- 
stancia.  Utcumque.  Como 
quiera  que;  como  quer  que, 


790 


COM 


ainda  que,  não  obstante  que, 
Tametsi.  Asi  como;  assim 
como,  no  jaonto  que,  do  mes- 
mo modo  que,  á  maneira  que. 
No  como  quiera  ó  no  asi  co- 
mo quiera;  não  como  qual- 
quer ou  assim  como  qual- 
quer; V.  g.,  la  caridad  es  una 
virtud,  no  como  quiera  sino 
la  mayor  de  todas;  a  cari- 
dade é  uma  virtude,  não  co- 
mo qualquer  mas  a  maior  de 
todas.  Non  utcumque.  En  co- 
mo (mod.  adv.  auf.J.  V.  Como. 

CoMocioN.  /.  V.  Conmoción. 

CoMOCLADiA.  /.  (hot.)  Comocla- 
dia;  genero  de  plantas  da 
familiadas  anacardeas,  com- 
posto de  umas  dez  especies, 
de  folhas  alternas  e  flores 
de  cor  de  purpura. 

Cómoda.  /.  Commoda;  especie 
de  guarda-roupa  corn  tres  ou 
quatro  gavetas,  para  guar- 
dar vestidos  e  outros  obje- 
ctos. Vestiarium,  ii. 

Comodable,  adj.  (jar.)  Commo- 
davel*,  que  pode  ser  empres- 
tado. Quod  commodari  po- 
test. 

Comodamente,  adv.  m.  Commo- 
damente;  com  commodida- 
de,  de  urna  maneira  com- 
moda.  Commode:  —  commo- 
damente,  opportuna,  conve- 
nientemente. Apíe,  conve- 
nienter. 

Comodante,  s.  (jur.)  Commo- 
dante;  o  que  empresta  a  ou- 
tro gratuitamente  urna  cou- 
sa para  que  se  sirva  d'ella 
até  certo  tempo,  ou  para  de- 
terminado uso,  e  a  restitua 
depois. 

Comodar.  a.  (jur.)  Emprestar 
gratuitamente  por  cei  to  tem- 
po: —  (germ.)  trocar,  cam- 
biai*. 

Comodatario,  ría.  s,  (jur.)  Com- 
modatario;  pessoa  que  rece- 
be emprestada ,  gratuita- 
mente, alguma  cousa,  com 
obrigação  de  a  restituir  de- 
pois de  a  ter  usado  por  tem- 
po determinado.  Qui  com- 
modatum  accipit. 

Comodato,  m.  (jur.)  Commoda- 
to;  contrato  pelo  qual  se 
empresta  gratuitamente  a 
outi'em  alguuia  cousa  ¡jara 
que  se  sirva  d'ella  por  cer- 
to tempo  estipulado  e  a  res- 
titua depois.  Commodatum,  i. 
*       Comodatorio,   ría.   adj.  (jur.) 


COM 

Pertencente  ao  commodato : 
—  sujeito  ás  bases  e  con- 
dições do  commodato. 

Comodidad.  /.  Conmiodidade; 
bem  estar  que  resulta  de 
ter  as  cousas  necessárias  pa- 
ra viver  com  descanso  e  sem 
incommodos.  JRerum  abun- 
dantia,  vitce  commoditas,  for- 
tuna: —  commodidade;  boa 
disposição  das  cousas  para 
o  uso  que  d'ellas  se  ha  de 
fazer.  Commoditas,  conve- 
nientia:  —  comraodidade, 
utilidade,  vantagem,  inte- 
resse. Utilifas,  afis. 

Comodín,  m.  Objecto  que  serve 
para  differentes  cousas:  — 
(fi(j.  fam.J  íãz-tudo:,  homem 
que  desempenha  diíierentes 
misteres. 

Cómodo,  da.  aãj.  Commodo,  ap- 
to, próprio,  conveniente,  op- 
portuno,  accoramodado,  pro- 
porcionado. Opportimus,  ac- 
commodiis :  —  (fig-)  commo- 
do, indulgente,  condescen- 
dente; que  só  busca  a  sua 
comraodidade.  Usa-se  ás  ve- 
zes como  adjectivo  substan- 
tivado:— m.  (ant.)  commodo, 
utilidade,  proveito,  commo- 
didade.  Utilifas,  commodum. 
Don  cómodo  (loc.fam.);  ami- 
go de  suas  commodidades. 

Comodoro,  m.  Comodoro;  titu- 
lo que  se  dá  na  marinha  in- 
gleza,  na  hollandeza  e  na 
americana  a  um  encarrega- 
do do  cominando  de  uma 
esquadra. 

CoMONAL.  ad).  (ant.)  V.  Comu- 
nal. 

COMONALMENTE.  adV.    W.  (aut.) 

V.  Comunmente. 

CoMONGAR.  a.  (ant.  V.  Comul- 
gar. 

CoMONiTORio.  m.  V.  Conmoni- 
torio. 

CoMORAR.  n.  (ant.)  Morar  jun- 
tamente com  outro. 

Comover,  a.  V.  Conmover. 

CoMoviMiENTO.  m.  Y .  Coumovi- 
miento. 

Compacidad.  /.  Compacidade; 
qualidade  do  que  é  compa- 
cto. 

Compaciente,  adj.  Paciente  com 
outro:—  íant.)  compadeeen- 
tc,  compassivo. 

Compactibilidad.  /.  V.  Com- 
pacidad. 

Compacto,  cta.  adj.  (fig.)  Com- 
pacto;    que     comprebende 


COM 

muita  materia  em  pouco  es- 
paço. Compactus,  a,  um  :  — 
compacto,  solido,  firme,  uni- 
■  do  intimamente.  Caracter  ó 
letra  com2)aG'a  (art.);  cara- 
cter ou  lettra  compacta;  a 
lettra  estreita  relativamen- 
te ao  seu  corpo  e  altura,  de 
modo  que  se  pode  metter 
muita  em  pouco  espaço:  — 
(hot.)  compacto;  diz-se  das 
flores  quando  são  de  tal  mo- 
do conchegadas  um;is  ás  ou- 
tras, ou  á  roda  de  um  eixo, 
que  formam  um  só  corpo; 
da  espiga,  quando  as  flores 
se  achara  tão  juntas  qye  oc- 
cultara  o  eixo;  e  de  toda  a 
planta,  se  as  suas  partes  es- 
tão muito  comprimidas  umas 
contra  as  outras:  —  (phys.) 
comjjacto;  diz-se  dos  corpos 
que  tem  mui  approximadas 
as  moléculas  e  apresentam  - 
poucos  intersticios  ou  poros: 

—  (zoo/.)  coraijacto;  diz-se 
do  insecto  que  tein  o  corpo 
continuo,  e  não  separadus  a 
cabeça,  o  peito  nera  o  ven- 
tre por  meio  de  cesuras  mais 
ou  menos  profundas. 

Compadecerse,  r.  Compadecer- 
se, condoer-se;  sentir  os  ma- 
les de  outrem,  ter  lastima  ou 
compaixão  de  alguém.  Com- 
pati:  —  coiiipadeeer-se;  fal- 
lando das  cousas,  concillar- 
se, ser  compativel.  Conve- 
,  nire:  —  (ant.)  compadecer- 
se, conformar  se,  unir-se:  — 
a.  (ant.)  compadecer,  mover 
a  compaixão:  —  compade- 
cer, tolerar,  permittir. 

Compadradgo  ,      Compadrado  , 

Compadraje,  m.  (ant.)  Y .  Com- 
padrazgo. 

Compadrar,  n.  Compadrar;  con- 
tralnr  compadrado,  fazer-se 
compadre  ou  amigo.  Affini- 
tatem  vel  amicitiam  contra- 
liere : — (fig.)  concordar,  con- 
vir em  idéas,  costumes  ou 
inclinações. 

Compadrazgo,  m.  Compadrado; 
parentesco  espiritual  que 
contrahe  com  os  pães  de  al- 
guma creança  o  padrinho  do 
baptismo  ou  da  confirmação. 
Cognatio  spiritiialis  inter 
parentes  et  liaptizaidem,  aut  ^ 
confirmantem  et  susceptores  : 

—  V.  Pandillaje. 
Compadre,  m.  Compadre;  nome 

que  toma  o  homem  que  ser- 


COM 

viu  de  padrinho  em  um  ba- 
ptismo ou  confirmação,  rela- 
tivamente aos  pães  da  crean- 
ça,  e  o  pae  d'esta  com  rela- 
ção aos  padrinhos.  Baptizans 
au/:coiifirma)is,ef.siiscepiores 
respectií  parentum:  —  (fig. 
e  fam.J  compadre ;  nome  que 
na  Andaluzia  e  outras  par- 
tes se  dào  reciprocamente 
os  amigos  e  conhecidos,  ou 
o.s  que  se  encontram  casual- 
mente em  estalaiíens  ou  es- 
tradas. Amici's,  i:  —  (ant.J 
padrinho,  protector,  bemfei- 
tor.  Arrepásate  acá  compa- 
dre; joo-o  dos  quatro  cantos. 
Achicad  compadres,  y  lleva- 
reis la  galga  (rif.);  deixe 
pa-sar,  que  estão  abertas 
as  janel  ias;  diz-se  quando  se 
ouve  alguma  cousa  exage- 
rada. 

CoiíPADREAK.  n.  (fam.)  Tratar- 
se ou  c!iamar-s8  por  compa- 
dres mui  amindadamente: — 
compadrar,  contraliir  ami- 
sade  intima,  tomar  relações 
como  entre  compadres. 

CojiPADUEiuA.  /.  Compadrice; 
o  que  se  passa  ou  conven- 
ciona entre  compadres,  ami- 
gos ou  camaradas.  Nego- 
tinm,  coii.veiitin  irticramicos: 
—  repetição  fastidiosa  das 
palavras  compadre  e  coma- 
dre:'  ^-  reunião  de  muitos 
compadres  ou  ann'gos  que  se 
dão  mutuamente  este  nome. 

CojiPAGAiiiKXTO.  in.  (aiit.)  V. 
Compage. 

CoMPAGE.  /.  (ant.)  União,  en- 
lace de  uiiia  Cousa  com  ou- 
tra. 

Compaginación.  /.  V.  Compa- 
jiaacÀon. 

COJIPAGIÑADOK.    VI.    V.    Comptt- 

jiuador. 

CojiPAGiNAK.a.  V.  Compajinar. 

CojiPAGo.  m.  (ant.)  V.  Compás. 

CoMPAJiNAoiON .  /.  Compagi- 
nação;  acção  e  effeito  de 
compagina!'.  Compago,  iiiis. 

CoMPAjiNADOR.  TO.  Compagina- 
dor", o  que  compagina.  Qui 
compaginat. 

CojiPAjiNAF..  a.  Compaginar ; 
compor,  ordenar  cousas  que 
têem  relação  ou  connexão. 
Compaginare ,  co-njungere , 
aptare:  —  (art.J  compagi- 
nar; collocar  as  folhas  de 
um  livro  de  modo  que  as 
paginas  se  correspondam  eu- 


COM 

tre  si  conservando  a  ordem 
numérica. 
CoMPAN.  TO.  Compan ;  moeda  de 
prata  das  índias  orientaes. 

COMPANAJE,  COMPANGO.  TO.  Con- 

duto;  o  que  se  come  com 
pão:  —  conduto;  cebolla, 
queijo  ou  sardinha  salgada, 
que  comem  com  pão  os  ma- 
rinheiros á  merenda  ou  em 
horas  extraordinarias. 

CoiiPANiERO,  EA,  s.  (ant.)Y. 
Coínpahero. 

CoMPANNA.  /.  (ant.)  V.  Compa- 
ñia:  — V.  Ejército:  — V. 
Coro. 

CoMPANNERA.  /.  (auf.)  V.  Com- 
pariia. 

COMPANNERO,       CoMPANNON.       TO. 

(ant.)  V.  Compañero. 

Compaña.  /.  (ant.)  V.  Compa- 
ñía. Hoje  usa--è  em  algu- 
mas partes  e  diz-se:  à  Dios 
fidano  y  la  compaña;  a 
Deus  fulano  e  a  companhia: 
— V.  Fccmilia:  —  (ant.)  com- 
paidiia;  numero  de  solda- 
dos que  está  subordinado  a 
um  capitão. 

Compañería.  /.  (ant.)  V.  Biir- 
dd. 

Compañerismo,  to.  Camarada- 
gem; intimidade  própria  de 
companheiros  ou  camaradas. 

Compañero,  ka.  s.  Companhei- 
ro; pessoa  que  acompa- 
nha com  outra  para  algum 
fim:  —  Sochís,  comes:  — 
companheiro;  cada  uma  das 
jjessoas  da  mesma  profissão, 
officio  ou  occupação : — com- 
panheiro ou  parceiro;  cada 
um  dos  jogadores,  cujos  in- 
teresses são  os  mesmos  em 
alguma  partida  que  jogam 
contra  outros.  Socius,  con- 
sors :  —  companheiro,  colle- 
ga;  nos  corpos  e  communida- 
des,  cada  um  dos  indivíduos 
de  que  se  compõem.  Socius, 
sodalis :  —  companheiro;  o 
((ue  tem  a  mesma  sorte  ou 
fortuna  que  outro.  Consors, 
or/ís.-  —  companheiro;  fallan- 
do das  cousas  inanimadas, 
diz-se  das  que  têem  corres- 
pondencia entre  si.  Campar, 
aris:  —  (fig-)  companheiro; 
applica-se  áquelles  objectos 
que  servem  ao  homem  de 
distracção,  recreio  ou  defc- 
za:  —  companheiro;  entre 
pastores  um  dos  guardas  do 
rebanho    que   não   conhece 


COM 


791 


por  superiores  senão  o  maio- 
ral e  o  rabadam: — /.  com- 
panheira, esposa,  consorte; 
mulher  de  um  homem  casa- 
do: —  (ant.)Y.  Compania: 
—  (naut.)  companheiro;  diz- 
se  do  navio  que  não  excede 
no  velejo  o  commum  dos  na- 
vios:' —  pratico;  applica-se 
nas  embarcações  mercantes 
ao  marinheiro  intelligente  c 
exercitado  no  seu  oíEcio. 
Agualdarse  con  el  compañe- 
ro; aguentar-se  com  o  com- 

•  panheiro;  sustentar  uma 
marcha  igual  á  do  navio 
que  se  acompanha. 

Compañía.  /.  Comiianliia;,  nu- 
mero de  pessoas  reunidas 
para  o  mesmo  fim.  Socictas, 
consociatio:  —  companhia; 
uma  ou  mais  pessoas  que 
estão  com  outra  e  a  acom- 
panham. Comes,  ilis: — (ant.) 
Y.  Familia: — alliauça,  con- 
fedefaçào:  —  de  Jesus;  com- 
paidiia  de  Jesus;  ordem  re- 
ligiosa, fundada  por  íáanto 
Ignacio  de  Loyola.  Ordo  re- 
ligiosiis  societatis  Jesus:  — 
de  la  alpargata  (p.  Ar.); 
companhia  de  gente  ruim, 
que  deixa  c  desampara  os 
companheiros  quando  se  ne- 
cessita da  sua  assistência. 
Tnfulus  comes.  Hacer  compa- 
ñía a  alguno  (fr.);  fazer 
companhia  a  alguém,  estar 
com  elle.  Hacer  lacomjmñía 
del  ahorcado;  ser  mau  com- 
panheiro; diz-se  do  que  saín- 
do  era  companhia  de  outro 
o  deixa  quando  lhe  parece. 
Infidas  societas.  Padres  o 
frailes  de  la  comjmñía;  pa- 
dres ou  frades  da  compa- 
nhia; religiosos  da  compa- 
nhia de  Jesus.  Compañía  de 
dos,  compañía  de  Dios  (rif.),' 
companhia  de  dois,  compa- 
nhia de  bons.  La  compañía 
jKira  honor  antes  con  tu 
igual  cpte  con  tu  mayor;  a 
melhor  companhia  é  a  dos 
iguaes :  —  (art.)  apparelho 
para  pescar,  composto  de 
um  numero  indeterminado 
de  pecíis :  —  (comm.)  com- 
panhia; convenio  ou  contra- 
to entre  duas  ou  mais  pes- 
soas, contribuindo  cada  uma 
com  determinada  quantia 
ou  com  a  sua  industria, 
para  partilhar  os  lucros  ou 


792 


COM 


as  perdas.  Societas  neyolia- 
torum.  Regia,  de  compañía 
(arith.);  regra  de  compa- 
nhia: —  (mil.)  companhia; 
corpo  de  soldados  debaixo 
das  ordens  de  um  capitão. 
Cohors,  turma: — de  guias; 
companhia  de  guias;  re- 
união de  homens  práticos 
no  paiz  que  o  estado  maior 
de  um  exercito  tem  á  sua 
disposição  para  que  des- 
empenhem o  officio  de  guias: 
— 2}l.  companhias;  fracção 
mais  ou  menos  numerosa  de 
tropas  escolhidas,  que  se 
formam  na  campanha  para 
acompanhar  e  escoltar  o  ge- 
neral em  chefe:  —  (art.) 
comijanhia;  numero  de  acto- 
res ou  cantores  que  se  re- 
únem e  formam  um  corpo, 
para  dar  representações  ao 
publico: — de  la  legua;  com- 
panhia de  actores  ambulan- 
tes; os  que  vão  representar 
nas  pequenas  povoações  Co- 
mcedorum,,  histriomim  socie- 
tas. 

Compaño.  m.  (ant.)Y.  Compa- 
ñero. 

Compañón.  m.Y.  Testículo:  — 
(ant.)  V.  Compañero :  —  de 
perro;  testículo  de  cão;  es- 
pecie de  planta  que  tem  a 
flor  branca  e  a  raiz  de  dois 
bolbos  indivisos,  como  os  tes- 
tículos de  um  cão.  Orcliis  bi- 
folia. 

CoMPAÑuELA.  /.  (ant.)  dim.  de 
Compaña,  na  accepção  de 
familia. 

Comparable,  adj.  Comparável ; 
que  pôde  ou  merece  ser  com- 
parado. Comparabilis,  le. 

COMPAKABLEMENTE.         adv.         m. 

Comparavelmente ;  em  com- 
paração. V.  Comparativa- 
mente. 

Comparación.  /.  Comparação; 
acção  e  effeito  de  comparar. 
Comparatio,  onis.  Correr  la 
comparación;  haver  com- 
paração, haver  igualdade 
e  proporção  correspondente 
entre  as  cousas  que  se 
comparam.  Comparationem 
apitam  esse.  Sin  compara- 
ción; sem  comparação.  V. 
Incomparablemente. 

Comparador,  ra.  adj.  Compa- 
rativo; que  com2:)ara:  — 
m.  (pTiys.)  comparador;  in- 
strumento destinado  a  dar 


COM 

a  conhecer  com  muita  appro- 
ximação  a  differença  que 
existe  entre  as  dimensões 
de  dois  corpos. 

Comparanza.  /.  (ant.)  V.  Com- 
paración. 

Comparar,  a.  Comparar;  ave- 
riguar ou  buscar  a  similhan- 
çaoudissimilhançaquetêem 

,  entre  si  duas  ou  mais  pes- 
soas ou  cousas  pelo  exame 
das  qualidades  ou  circum- 
stancias,  que  contribuem  a 
faze-los  similhantes  ou  dif- 
ferentes.  Usa- se  também  co- 
mo reciproco.  Comparare, 
conferre. 

Comparativamente,  adv.  m. 
Comparativamente;  em  com- 
paração. Comparativh. 

Comparativo,  a^a.  adj.  Compa- 
rativo; que  compara  ou 
serve  para  fazer  compara- 
ção. Comparativris ,  a,  um: 
—  (gram.)  comparativo;  que 
faz  comparação  com  o  posi- 
tivo.  Gradus  comparativus. 

Comparecencia.  /.  Compare- 
cencia, comparecimento;  acto 
de  comparecer  ou  apresen- 
tar-se  alguma  pessoa  ante  o 
juiz  ou  superior  em  compri- 
mento de  alguma  ordem. 
Vadimonii  executio. 

Comparecer,  n.  Comparecer; 
apparecer  ou  apresentar-se 
em  juizo,  em  algum  tribu- 
nal, pessoalmente  ou  por 
procurador,  em  virtude  da 
intimação  que  se  lhe  fez, 
ou  para  se  mostrar  parte 
em  algum  negocio.  Compa- 
rare. 

Comparendo,  m.  (for.)  Manda- 
do, ordem  ou  despacho  em 
que  o  superior  ou  juiz  man- 
da comparecer  a  -alguém. 
Usa-se  mais  commummente 
nos  tribunaes  ecclesiasticos. 
Vadimonii  jussum,  manda- 
tum. 

Compárente;  adj.  Comparecen- 
te;  que  comparece. 

CoMPARETiA.  /.  (bot.)  Compa- 
rettia;  genero  de  ])lantas 
epiphytas  da  familia  das 
orchideas,  composto  de  tres 
ou  quatro  especies,  uma 
d'ellas  cultivada  na  Eu- 
ropa. 

Comparición./.  (for.)Y.  Com- 
parecencia:—  mandado,  or- 
dem do  juiz  ou  superior  da- 
da por  escripto,  mandando 


COM 

comparecer  a  alguém.  Com- 
parendi  jussio. 

Comparsa.  /.  (art.)  Comparsa; 
Ijersonagem  muda  que  nas 
representações  dramáticas 
não  faz  mais  do  que  appa- 
recer e  servir  aos  interlocu- 
tores. Comes  histrionalis. 

Comparte,  adj.  (for.)  Compar- 
te; que  é  parte  com  outro 
em  algum  negocio  civil  ou 
criminal.  Sócias,  particeps. 

Compartícipe,  m.  Particij^e,  par- 
ticipante com  outro  de  al- 
guma cousa. 

COMPARTIDOR.      W.      (for.)      Juiz 

que  emitte  iim  parecer  con- 
trario ao  do  relator. 

Compartimiento,  j».  Comparti- 
mento; repartimento  ou  dis- 
tribuição de  um  todo  em 
partes  proporcionadas.  Par- 
titio,  divisio,  distributio :  — 
13erspectiva ;  combinação  de 
linhas  ou  formas,  cuja  va- 
riedade, mistura,  repetição 
ou  contraste  produz  um  ef- 
feito mais  ou  menos  agra- 
dável á  vista. 

Compartir,  a.  Compartir;  re- 
partir, dividir,  distribuir  as 
cousas  em  partes  iguaes  ou 
¡Droporcionadas.  Partiri,  di- 
videre:  —  compartir;  repar- 
tir com  outro  uma  cousa,  ou 
dar-lhe  parte  n'ella :  —  com- 
partir; tomar  ou  ter  parte 
em  uma  cousa  fallando  de 
duas  ou  mais  pessoas  ou 
cousas. 

Compás,  m.  Compasso;  instru- 
mento de  mathematica,  com- 
posto de  duas  pernas  de  me- 
tal aguçadas  em  baixo  c 
juntas  em  cima  por  um  ei- 
xo, e  serve  para  medir  li- 
nhas, descrever  circuios,  etc. 
Circinus,  i:  —  compasso; 
medida,  uniformidade  com 
que  se  faz  alguma  cousa : — 
territorio  de  um  mosteiro. 
Hoje  chama-se  assim  em  al- 
gumas partes  ao  adro  e  pór- 
tico das  igrejas  ou  conven- 
tos. Territorium  ecclesiw  ad- 
junctimi,  adherens: — V.  Ta- 
maño: —  (fiff-)  compasso; 
regra  ou  medida  de  alguma 
cousa.  Norma,  regula.  Ir  al- 
guno con  el  compás  en  la 
mano  (fr.);  ir  alguém  com 
o  ¡irumo  na  mão;  havei'-se 
com  prudencia.  Circumsjie- 
cte,   caute  se  gerere.   Salir 


COM 

de  compás;  sair  do  compas- 
so, exceder-so.  Modum  ex- 
cederé: —  (art.)  compasso; 
em  esgrima  o  movimento 
compassado  do  corpo.  Qui- 
dam  corporis  motus  iii  arte 
gladiatoria: — em  alguns  of- 
ñcios.  V.  Calibre:  —  curvo; 
compasso  curvo;  em  esgri- 
ma o  movimento  que  se  exe- 
cuta pela  linha  curva  de 
qualquer  lado  da  circumfe- 
rencia.  Corporis  inflexio  in 
arte  gladiatoria: — de  bom- 
ba; compasso  de  lithogra- 
pho ;  compasso  emj^regado 
pelos  lithographos  para  tra- 
çar circuios  muito  peque- 
nos:  —  de  elipses;  compasso 
de  ellipses;  o  que  serve 
para  as  traçar :  —  de  liló- 
grafo.Y.  Comp)ás  de  bomba: 

—  de  muelle  ó  de  resorte; 
compasso  de  mola  ou  de 
parafuso ;  o  que  tem  uma 
mola  entre  as  duas  pontas 
que  se  abrem  por  si  mesmo: 

—  de  ocho;  compasso  que 
tem  a  forma  de  um  oito:  — 
de  jñezas ;  compasso  que  tem 
uma  ponta  fixa  e  outra  mo- 
vei, podendo-se  collocar  no 
sitio  d'esta  ultima  um  tira- 
linhas,  porta-lapis,  etc. :  — 
de  pivotear;  compasso  de 
volta;  instrumento  de  que 
usam  os  relojoeiros  para 
medir  a  grossura  dos  pivo- 
tes :  —  de  proporción;  com- 
passo de  proporção;  instru- 
mento composto  de  duas  ré- 
guas chatas,  imidas  por  meio 
de  charneiras  em  um  dos 
extremos :  —  de  puntas  gi- 
ratorias; compasso  de  pon- 
tas giratorias;  aquelle  que 
tem  nas  pontas  duas  peças 
que  giram  sobre  o  eixo,  ten- 
do em  um  de  seus  extremos 
um  porta-lapis,  e  no  outro 
um  tira-linhas:  —  de  puntas 
fijas;  compasso  de  pontas  fi- 
xas; compasso  ordinaria- 
mente de  latão,  com  as  pon- 
tas de  aço :  —  de  reducción; 
compasso  de  reducçào;  ser- 
ve para  reduzir  linhas  em 
partes  iguaes :  —  estraho 
(esgr.);  compasso  estranho; 
o  que  se  executa  com  o  pé 
esquerdo  em  linha  recta. 
Corporis  refroacti  motns  in 
arte  gladiato r ia :  —  m ixto ; 
compasso  mixto;  o  que  se 


COM 

compõe  do  recto  e  do  cur- 
vo, ou  do  estranho  e  do  de 
trepidação.  Mixta  corporis 
inflexio  in  arte  gladiatoria: 
—  recto;  compasso  recto; 
o  que  se  dá  em  linha  recta 
para  diante  pela  linha  do 
diâmetro.  Inflexio,  actio  cor- 
poris per  lineam  diametri  in 
arte  gladiatoria:  —  ruso; 
especie  de  compasso  de  pon- 
tas giratorias :  —  transver- 
sal (esgr.);  compasso  trans- 
versal ;  o  qiie  se  dá  por  qual- 
quer das  linhas  rectas  do  an- 
gulo rectilineo.  Transversim 
acti  corporis  motus  in  quam- 
libet  angidi  lineam  in  arte 
gladiatoria:  —  trepidante  ó 
de  trepidación;  compasso 
trepidante  ou  de  trepida- 
ção; o  que  se  dá  pelas  li- 
nhas rectas  chamadas  infi- 
nitas. Corjjoris  actio,  motus 
per  lineas  in  arte  gladiato- 
ria: —  (astron.)  compasso; 
constellação  meridional,  col- 
locada  entre  o  Centauro  e  o 
Triangulo  austral : — (naut.) 
V.  Aguja :  —  compasso,  me- 
dida, distancia: — de  la  nau; 
compasso  de  nau;  adequada 
combinação  de  numero,  pe- 
so e  medida  na  distribui- 
ção e  ligação  de  todas  as 
suas  partes  tanto  constituti- 
vas como  auxiliares,  ou  per- 
feito equilibrio  que  resulta 
da  boa  proporção  e  situação 
de  todas  ellas:  —  de  los  pa- 
ios ;  boa  distribuição  dos 
mastros :  —  de  vara  ;  com- 
passo que  serve  para  tomar 
grandes  medidas  ou  dis- 
tancias e  descrever  arcos 
de  muitos  raios.  Ponerse  en 
compcis;  pôr-se  em  compas- 
so; adquirir  um  navio  o 
equilibrio  que  resulta  da 
boa  proporção  de  todas  as 
suas  partes,  por  uma  no- 
va collocaçào  de  mastros  ou 
de  outra  qualquer  mano- 
bra:—  de  espesores  (mil.); 
compasso  de  espessura;  o 
que  se  emprega  para  medir 
e  reconhecer  a  grossura  ou 
espessura  dos  canos  das 
armas  de  fogo  portáteis :  — 
(mus.)  compasso;  regra  que 
estabelece  a  relação  dos 
sons  entre  si  emquanto  á 
sua  duração:  ■ —  compasso; 
curto  espaço  de  tempo  no 


COM 


79o 


qual  se  percebe  certo  nu- 
mero de  notas,  que  formam 
uma  reunião  de  sons : — com- 
passo; cada  um  dos  espaços 
comprehendidos  entre  as 
duas  linhas,  que  cortam 
perpendicularmente  as  cin- 
co do  pentagramma :  —  hi- 
nário;   compasso    binario: 

—  de  compasillo.  V.  Compa- 
sillo: —  mayor;  compasso 
maior;  o  binario  de  capella: 

—  menor.  V.  Compasillo :  — 
ternario;  compasso  ternario. 
A  compás;  a  compasso;  com 
pausa  musical.  Guardar  el 
compcis;  guardar  o  compas- 
so; uniformisar  com  toda 
a  exactidão  os  movimentos 
á  medida  musical.  Llevar  el 
compás;  bater  o  compasso; 
dirigir  uma  capella  ou  or- 
chestra.  Cantum,  numeros- 
que  in  concentu  moderari. 

Compasadamente,  adv.  m.  Com- 
passadamente; com  ordem, 
com  medida.  Modulate,  con- 
cinne. 

Compasado,  da.  adj.  (fig.)  Com- 
passado, regulado,  mode- 
rado. 

Compasamiento.  m.  Acção  e  ef- 
feito  de  compassar. 

Compasar,  a.  Compassar;  me- 
dir com  o  compasso.  Circino 
metiri,  descrihere:  —  (fig-) 
compassar,  regular,  medir, 
proporcionar  as  cousas  de 
modo  que  nem  sobrem  nem 
faltem.  Commetiri,  extequa- 
re:  —  (an/.j  compassar,  dis- 
por, ordenar:  —  estreitar, 
apertar,  encolher,  constrin- 
gir:  —  (naut.  a/?<.J  medir;  dar 
ao  navio  e  aos  mastros  a  sua 
medição:  —  (mus.)  compas- 
sar; dividir  em  tempos  iguaes 
as  composições,  formando  li- 
nhas perpendiculares  que 
cortem  as  do  pentagramma. 
Lineolis  templus  metiri  in  re 
musica. 

Compasible,  adj.  (ant.)  Com- 
passivel.  V.  Comj^asivo :  — 
miserável;  que  é  digno  de 
compaixão. 

Compasillo,  m.  (mus.)  Compas- 
so quaternário  de  C.  Men- 
sura minor  in  re  musica. 

Compasión.  /.  Compaixão,  las- 
tima; sentimento  de  pieda- 
de pelo  mal  de  outrem.  Mi- 
seratio,  onis:  —  j*^^  com- 
pasión! por  compaixão!  ex- 


794 


COM 


clamaçào  para  impetrar  a 
commlseraçâo  de  alguém . 
Tener  compasión  de  alguno 
(fr.);  ter  compaixão  de  al- 
guém, apiedar-se. 

CoMPASIONADOj     DA.     adj.     (ciuf.) 

Y.  Apasionado:  —  V.  Con- 
dolido. 
Compasivamente,  adv.  Compas- 
sivamente; com  compaixão. 
Compasivo,  va.  adj.  Compassi- 
vo; que  facilmente  se  move 
á  compaixão.  In  misericor- 
dinm  pronus,  misericors. 
Compaso,  m.  (ant.)  V.  Compcis. 
Compaternidad./,  (anf.)  Com- 
paternidade,  compadrado.  V. 
Co7npadra':c/o. 
CoMPATÍA.  /.  (ani.)  V.  Simpa- 
tia. 
Compatibilidad.  /.  Compatibi- 
lidade ;  possibilidade  de  uma 
cousa   ser   compativel   com 
outra.    Convenieatia ,    con- 
gruentia. 
Compatible,  adj.  Compativel; 
que  pode  existir  com  outra 
cousa,  que  se  pode  conciliar, 
ajustar  ou  accommodar  com 
outro.  Conveniens,  culis. 
Compatricio,  Compatriota.  ?n. 
Compatriota,  patricio,  con- 
terráneo; 0  que  é  da  mesma 
patria  que  outro.  Concivis, 
conterraneus. 
Compatriotismo.  m.  Patriotis- 
mo; affinidade  entre  pessoas 
do  raesmo  paiz. 
Compatrioto.  m.  (ant.)  V.  Com- 
patriota. 
Compatrón,  na.  s.  V.  Compa- 
trono. 
Compatronato,   m.   Compatro- 
nato; direito,  faculdades  e 
attribuições  do  compatrono. 
juris patronaias,  communio. 
Compatrono,  na.  s.  Compatro- 
no; patrono,  protector  jun- 
tamente com  outro.  Compa- 
tronus,  i. 
CoMPELACiON.  /.  (jur.)  Compcl- 
laçào;  interrogatorio  basea- 
do sobre  factos  e  artigos. 
CoMPELAR.  a.  Apostrophar,  di- 
rigir a  palavra. 
CoMPELATi\'o,  VA.  üdj.  Compel- 
lativo;  epitheto  que  se  dá 
aos    discursos    cu   arra:íoa- 
mentos  dirigidos  a  alguém. 
Compeler,  a.  Compcllir;  obri- 
gar alguém  por  meio  da  for- 
ça pliysica  ou  moral  a  obrar 
contra  a  sua  vontade.  Com- 
pellere. 


COM 

Compelido,  da.  adj.  (ant.)  Com- 

pellido.  V.  Impelido. 
Compelir,  a.  (ant.)  V.  Compe- 
ler. 
Compendiadambn  i'E.  adv.  Com- 
pendiosamente ;  cm  compen- 
dio, de  uma  maneira  com- 
pendiosa. 
CompendijVdor.  m.  Compendia- 
dor ;  o  que  reduz  a  compen- 
dio.   In   comxiendium   redi- 
gens. 
Compendiar,    a.    Compendiar, 
abreviar,  reduzir  a  compen- 
dio.  Breviare,   in    compen- 
dium  redigere. 
Compendiariamente.    adv.    m. 
Compendiosamente;  srimma- 
riamente,  em  rfesumo.  S-um- 
matim. 
Compendio,  m.  Compendio,  epi- 
tome; resumo  do  mais  selecto, 
necessário  ou  indispensável 
de    um    escripto.    Compen- 
diam,   epitome.    Hablar    en 
compendio  ;  fallar  em  resu- 
mo; dizer  iiuiito  em  poucas 
palavras.  Un.  hombre  en  com- 
pendio; um  h  mem  pequeno. 
Compendiosamente  .    adv .    m . 
Comiieadios;nneute,  resumi- 
damente, em   poucas  pala- 
vras. Summatim. 
Compendioso,  sa.  adj.  Compen- 
dioso, succinto,  lacónico,  re- 
sumido, compieliensivo;  que 
contém  muito  em  pouco  es- 
paço. C ompe adiar ius,  a,  um. 
Breve   y   compendioso  (loc. 
fam.)  ;  breve  e  compendioso; 
o  que  se  diz  depressa  sem 
que  falte  nada. 
Compendista,   m.  V.    Compen- 
diador. 
Compendizar,  a.  (ant.)  V.  Com- 
pendiar. 
Compensable,  adj.  Compensá- 
vel ;  que  se  pode  compensar. 
Compensationis  capax. 
Compensación./.  Compensação; 
acção  e  effeito  de  compen- 
sar. Compensatio,  onis.  Pén- 
dulo ó  reloj  de  compçnsacion; 
péndulo  ou  relógio  de  com- 
¡oensaçfio;  o  que  tem  maclii- 
nismo  compensador: —  (for.) 
compensação ;    encontro   do 
debito  e  credito  entre  dois 
individuos  que  são  ao  mes- 
mo tempo  devedores  c  cre- 
dores um  do  outro,  desconto 
do  que  se  deve  a  outrem, 
por  igual  valor  que  elle  nos 
deve. 


COM 

Compensador,  m.  Compensador; 
o  que  compensa :  — •  (art.) 
compensador;  mecbanismo 
por  meio  do  '¡uai  se  compen- 
sam nos  relugiovS  as  varia- 
ções devidas  á  contracção  e 
dilatação  que  experimentam 
os  metaes  nos  diíferentes 
,  graus    de   temperatura   at-    * 

inospherica. 
Compensar,  a.  Compensai',  re- 
munerar,   indemnisívr;    dar 
uma  pessoa  á  outra  alguma 
cousa,  fazer-lhe  algum  be- 
neficio em  virtude  de  outro 
recebido,  ou  reparar  de  qual- 
quer modo  o  damno  aggra- 
vo  ou  prejuizo  que  se  lhe 
fez.    Usa-se    também    como 
reciproco.  Compensare.  Com- 
pensarse una  cosa  coa  otra 
(fr.);  compensar-se  uma  cou- 
sa cúin   oütra.   Compensari. 
Compensarse  nao  a  si  mis- 
ino (fr.);  compensar-se  al- 
guém a  si  mesmo;  pagai--se 
por  suas  mãos.  Redintcgra- 
ri,  in  integram  restituí. 
Compensativo,  Compensatorio, 
ría.  adj.  Comjjeusativu;  que 
serve  de  compensação. 
Comperbndinacion./.  (for.  ant.) 
Auto   pelo  qual   se  d'^feria 
urna   sente^iça  judicial   até 
tres  dia?,  depois  de  ter  ou- 
vido as  partes. 
CoMPERMUTACioN.  /.  Compcmiu- 
tação ;  acção  e  eíícito  de  com- 
pennutar. 
CoMPEEMUTANTE.  adj.  Compcr- 
mutante;  que  permuta  com 
outro. 
Compermutar,  a.  (for.)  Comper- 
mutar; permutar  com  outro 
um  beneficio  ecclesiastico. 
CoMPERNE.  m.  Comperne;  no- 
me que  deram  os  romanos 
ás  estatuas  que  téem  juntas 
as  duas  pernas. 
CoMPERSONARio.  m.  Compíinliei- 
ro;  que  vive  ou  habita  com 
outros  na  mesma  casa  ou 
aposento,  e  cujos  bens  são 
commims  a  todos  ellos. 
CoMPEi*ENCiA.  /.  Competencia; 
questão,  disputa  ou  conten- 
da suscitada  entre  duas  ou 
mais  pessoas  que  solicitam 
ou  pretendem  uma  me.^ma 
cousa.  Content.io,  certamen: 
—  competencia,  cargo,  in- 
cumbencia. Jus  negotium.  A 
competencia  (fr.);  á  compe- 
tencia, á  porfia,  ás  invejas. 


COM 

a  quem  melhor  fará,  Certa- 
tim :  '—  (for.)  privilegio  que 
gosam  alguns  devedores,  de 
nào  poder  ser  reconvidos  se- 
não emqnanto  poderem  pa- 
gar, reservando-se  o  neces- 
sário para  a  sua  subsisten- 
cia: —  de  jurisdicción;  com- 
petencia de  jurisdicçào;  con- 
testação entre  dois  juizes  ou 
entre  dois  tribunaes  sobre  a 
"  faculdade  de  conhecer  de  al- 
guma causa.  Dirimir  la  com- 
petencia; dirimir  a  compe- 
tencia-, decidir  a  contesta- 
ção entre  os  juizes. 

Competente,  m.  Competente*, 
na  primitiva  Igreja  o  cate- 
clmmeno  já  instruido  e  mais 
experiente  nos  dogmas  da  re- 
ligião chiistà.  CafJiecume- 
nus  in  compefentiiim.  nume- 
riim  adscitus:  —  adj.  com- 
petente, correspondente,  de- 
vido, proporcionado,  oppor- 
tuno,  a  lequado.  Competens, 
conveiiiens :  —  (f»r.)  compe- 
tente, legitimo,  idóneo,  apto; 
capaz  para  julgar  ou  enten- 
der de  um  assumpto.  Judex 
legitimus. 

Competentemente.  arZt'.m.Com- 
petentemeute,  proporciona- 
dainente ,  adequadamente. 
Compctciifer. 

Compeler.  íí.  Competir,  perten- 
cer, tocar  a  alguém  alguma 
cousa.  Competeré, i^ertinere: 

—  (aid.)  V.  Competir. 
Competición.  /.   Petição   feita 

por  duas  ou  mais  pessoas : 

—  (aut.)  V.  Competencia. 
Competidou,  ua.  s.  Competidor; 

o  que  compete.  Competitor, 
competifrix. 

Competir,  n.  Competir:  conten- 
der duas  ou  mais  pessoas  en- 
tre si,  aspirar  com  empenho 
a  uma  mesma  cousa.  Con- 
tendere, competeré.  Compe- 
tir una  cosa  con  otra  (fr.); 
competir  uma  cousa  com  ou- 
tra; concorrer,  em  duas  ou 
mais  cousas  ou  pessoas,  cer- 
tas qualidades  em  tal  grau 

,  ■  que  se  possa  duvidar  qual 
se  deve  preferir.  Contendere. 

Compezamento,  Compezamiekto. 
m.  (ant.J  V.  Principio. 

CoMPEZAR.  a.  e  n.  (ant.J  V.  Co- 
menzar. 

CoMPiADARSE.  T.  (ant.)  Apia- 
dar-se,  compadecer-se.  Mi- 
sereri. 


COM 

CoMPiEZAK.  a.  e  71.  (ant.)  V.  Co- 
menzar. 

CoMPiEzo.  TO.  (ant.)  V.  Princi- 
pio. 

Compilación.  /.  Compilação; 
acção  e  eÜ'eito  de  compilar : 
—  compilação;  collecçào  de 
varias  materias  de  um  ou 
mais  auctores.  Scriptorum 
collectio,  sylloge. 

Compilador,  m.  Compilador;  o 
que  compila,  auctor  que  faz 
compilações. 

Compilar,  a.  Compilar;  reco- 
lher e  ajuntar  a  um  corpo 
ou  tratado  o  que  disseram 
Alarios  auctores.  Scripta  col- 
lifjere. 

Compinche,  s.  (fam)  Amigo,  ca- 
marada. Amictis,  socius. 

Compítales.  /.  pi.  Compitaes; 
festas  da  antiga  Roma  em 
honra  dos  deuses  Lares.  Com- 
pitalia,  ium. 

Complacedor,  Complacedero, 
RA.  adj.  (ant.)Y.  Compla- 
ciente. 

Complacencia.  /.  Complacen- 
cia; gosto  ou  prazer  que  re- 
sulta de  alguma  cousa.  Vo- 
liiptas,  delecfatio: —  compla- 
cencia, amabilidade,  condes- 
cendencia, atteuçào. 

Complacer,  a.  Complazer,  com- 
prazer; dar  gosto  a  outrem, 
conde-cendeudo  com  o  que 
deseja  e  lhe  i)óde  ser  agra- 
dável. Complaceré:  —  r. 
comprazer-se,  deleitar-se, 
reerear-.se,  lisonjear-se,  sen- 
tir complacencia.  Delectari. 

Complacido,  da.  adj.  Compra- 
zido, gostoso,  satisfeito. 

Complaciente,  adj.  Compla- 
cente, cortez,  civil,  condes- 
cendente, obsequioso,  ami- 
go de  dar  gosto.  Compla- 
eens,  gaudens. 

Complacientemente,  adv.  m. 
Complacentemente,  gosto- 
sa, obsequiosamente,  com 
condescendencia. 

Complacimiento,  m.  (ant.)  V. 
Complacencia. 

Complanar,  a.  (ant)  Compla- 
nar, aclarar;  pôr  patente, 
explicar  cora  clareza.  Paic- 
facere. 

Complanaría.  /.  (zool.)  Com- 
planarla; secção  de  mollus- 
cop,  do  genero  alasmndonte, 
que  só  contém  uma  especie 
mui  formosa  e  de  grande  ta- 
manho. 


COM  795 

CoMPLANiDo,  DA.  cidj.  (ant.)  Pe- 
zaroso,  triste. 

CoMPLAxiR.  71.  (ant.)  Chorar; 
compadecer-se.  Enconti-a-se 
usado  como  reciproco.  Col- 
lacrymare. 

CoMPLECTivo,  VA.  adj.  (hot.) 
Complectivo;  epiíheto  da 
prefolhação,  quando  os  dis- 
cos das  folhas  que  a  formam 
se  abraçam  entre  si,  e  se 
cobrem  pelos  lados  e  pela 
extremidade  livre. 

Complejo,  ja.  adj.  Complexo; 
que  abrange  muitas  cousas. 
Cantidad  compleja  (math.); 
quantidade  complexa;  que 
é  composta  de  muitas  car- 
tes. Numero  co7nplejo;  nu- 
mero complexo;  o  composto 
de  unidades  e  fracções  da 
unidade. 

Complementario,  eia.  adj.  Com- 
plementario; que  serve  de 
complemento  de  uma  cousa. 

Complementativo,  va.  adj.  V. 
Complementario. 

Complemento,  m.  Complemen- 
to; o  que  termina  ôu  com- 
pleta alguma  cousa,  o  que 
se  lhe  acrescenta  para  a  fa- 
zer perfeita: — (fin-)  com- 
plemento, cume,  ultimo  grau 
a  que  pôde  chegar  uma  cou- 
sa. Complementiirn,  i: — de 
altura  (a.-itron.);  complemen- 
to de  altura;  a  distancia  de 
um  astro  ao  zenith: — de 
declinación ;  complemento 
de  declinação;  a  distancia 
de  um  astro  ao  polo  do  he- 
mispherio  onde  tem  a  sua 
declinação:  —  de  um  astro; 
complemento  de  um  astro; 
a  distancia  que  medeia  en- 
tre um  astro  e  o  zodiaco: — 
(grani.)  complemento.  V.  Pe- 
gimen:  —  dei  rnmijo  (nant.); 
complemento  do  rumo;  com- 
plemento do  angulo  que  a 
derrota  ou  rumo  que  í-e  se- 
gue faz  com  o  meridiano  do 
logar  em  que  se  está:  — 
(math)  complemento;  a  par- 
te que  SC  junta  a  outra,  e 
que  forma  com  ella  unida- 
de real  ou  supposta:' — de 
'um  par alelóg ramo  ;  comple- 
mento de  um  parallelograni- 
mo;  em  geometria  os  dois 
parallclogrammos  pequenos, 
que  se  formam  tirando  duas 
linhas  rectas  parallelas  a 
cada  um  dos  lados  do  parai- 


796 


COM 


lelogi'ammo  maior,  e  que  se 
cortam  em  angulo  recto  uo 
ponto  da  diagonal :  —  de  cor- 
tina (mil.);  complemento  de 
cortina;  em  fortificação,  o 
resto  da  cortina  abatido  o 
flanco  segundario:  —  de  un 
intervalo  (mus.);  comple- 
mento de  um  intervallo, 
quantidade  que  lhe  falta 
para  chegar  á  oitava. 

CoMPLESCER.  a.  (ant.)  V.  Com- 
pletar. 

Completamente,  adv.  m.  Com- 
pletamente, perfeitamente; 
de  uma  maneira  completa. 
Plenc,  absolutc. 

Completar,  a.  Completar;  fa- 
zer completo,  aperfeiçoar 
alguma  cousa,  dar-lhe  o  que 
lhe  falta  para  a  sua  perfei- 
ção. Usa-se  também  como 
reciproco.  Perficere,  absol- 
vere. 

Completas.  /.  pi.  Completas ; 
parte  do  oíBcio  divino,  com 
que  se  terminam  e  comple- 
tam as  horas  canónicas.  Com- 
pletorium,  ii. 

Completísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Completo.  Completíssimo. 

Completivamente,  adv.  m.  Com- 
pletamente; de  um  modo 
-  que  complete.  Absolute. 

Completivo,  va.  adj.  (gram.) 
Completivo;  que  serve  de 
completar  ou  caracterisar 
um  complemento.  Complens, 
entis. 

Completo,  ta.  adj.  Completo, 
cabal,  inteiro,  acabado,  per- 
feito, sem  que  falte  alguma 
cousa.  Absolutus,  perfecfus: 

—  (bot.)  completo;  applica- 
se  ás  flores  hermaphroditas, 
providas  de  um  periantho 
duplo:  —  completo;  diz-se 
do  pistillo  que  consta  de 
germen,  estilete  e  estigma: 

—  completo;  diz-se  do  ver- 
ticillo  que  rodeia  o  tronco 
e  não  é  semicircular :  — 
(zool.)  completo;  qualifica- 
ção applicada  ás  nymphas, 
que  são  ágeis  e  têem  todas 
as  partes  do  insecto :  —  com- 
pleto; applica-se  do  mesmo 
modo  á  cabeça  dos  anneli- 
dos  quando  consta  de  cinco 
anneis. 

Completorio.  to.  (anl.)  V.  Com- 
pletas:—  adj.  (ant.)  i-elati- 
vo  ou  pertencente  á  hora  de 
completas. 


COM 

Complexidad.  /.  Complexida- 
de ;  qualidade  do  que  é  com- 
plexo. 

Complexión.  /.  Compleição, 
complexão;  reunião  de  cir- 
cumstancias,  que  concorrera 
na  organisação  do  corpo 
humano,  e  que  fazem  com 
que  o  individuo  seja  sadio 
ou  doente,  robusto  ou  débil. 
Habitiido,  constitutio  corpo- 
ris  ,temperamentum: — (rhet) 
synonymia;  agglomeraçâo  de 
palavras  da  mesma  signifi- 
cação. 

Complexionado,  da.  adj.  Corn- 
pleicionado;,  de  boa  ou  má 
compleição;  fallando  do  ho- 
mem. É  sempre  precedido 
dos  adverbios  bien  ó  mal; 
bem  ou  mal.  Bene  vel  male 
constitvtiis. 

Complexional,  adj.  Compleicio- 
nal;  que  pertence  á  com- 
pleição. Ad  corporis  consti- 
iutionem  pertinens. 

Complexionar.  a.  Compleicio- 
nar;  formar  o  temperamento. 

Complexo,  xa.  adj.  V.  Comple- 
jo:—  m.  complexo;  conjun- 
cto  ou  união  de  duas  ou  mais 
cousas.  Complexas,  its.  Mús- 
culo grau  complexo  (anat.); 
musculo  grande  complexo; 
musculo  coliocado  adiante 
do  splenio,  largo  pela  parte 
de  cima  e  estreito  j^ela  in- 
ferior. Múscido pequeno  com- 
p)lexo;  musculo  pequeno 
complexo;  está  situado  na 
parte  ijosterior  e  lateral  do 
pescoço  adiante  do  primeiro. 

CoMPLicABLE.  adj.  Comj^Uca- 
vel;  que  é  susceptível  de 
complicação. 

Complicación.  /.  Complicação ; 
concorrencia,  ajuntamento, 
concurso  de  cousas  de  diver- 
sa natureza.  Implicalio,  onis. 

Complicadamente,  adv.  m.  Com- 
plicadamente, confusamen- 
te cheio  de  complicações. 

Complicador,  ra.  í?.  Complica- 
dor; o  que  complica. 

Complicamiento.  to.  (ant.)  V. 
Complicación. 

CoMPLicANCiA.  /.  (ant.)  V.  Com- 
iMcacion. 

Complicar,  a.  Complicar ;  mis- 
turar, unir  cousas  diversas 
entre  si.  Implicare:  —  com- 
plícíar ;  envolver,  compro- 
metter  em  algum  negocio 
arriscado,   fazer  cómplice : 


COM 

—  V.  Implicar :  — '  r.  com- 
plicar-se,  enredar-se,  emba- 
raçar-se. 

Cómplice,  m.  Cómplice  ou  cúm- 
plice; socio,  companheiro  no 
crime  de  outrem.  Complex, 
sceleris  socizis. 

Complicidad.  /.  Complicidade ; 
qualidade  de  cómplice,  par- 
ticipação em  um  crime  que 
outrem  perpetrou.  Societas 
in  crimine. 

COMPLID AMENTÉ,   CoMPLIDAMIEN- 

TRE.  adv.  m.  (ant.)  Comprída- 
mente,  completamente. 

CoMPLiDERO,  KA.  adj.  (ant.^  V. 
Cumplidero. 

CoMPLiDo,  DA.  adj.  (ant.)Y.  Cum- 
plido. 

CoMPLiDURA.  /.  (ant.)  Preenchi- 
mento, comprimento,  quali- 
dade conveniente ,  medida 
justa. 

COMPLIMIENTO.  771.  (ant.)Y .ClüU- 

plimie7ito :  —  V.  Complemen- 
to: —  comprimento,  abas- 
tança, provisão:  —  V.  Abun- 
dancia, Surtimiento, 
CoMPLiR.  a.  (ant.)  V.  Cumplir: 

—  concluir ,  acabar,  aper- 
feiçoar: —  n.  (ant.)  bastar; 
ser  bastante. 

CoMPLisioN.  /.  (ant.)  V.  Com- 
plexión. 

CoMPLisioNADO,  DA.  adj.  (ttnt.) 
Compleicionado,  organisado. 

Complot,  to.  Cabala;  projecto 
de  crime  entre  varias  j)es- 
soas,  machinação,  conjura- 
ção, conspiração,  empreza 
criminosa. 

Complutense,  adj.  Compluten- 
se ;  natural  de  Alcalá  de  He- 
nares: —  complutense;  que 
pertence  a  esta  cidade.  Com- 
plutensis,  e. 

Compodar,  a. (agr.) Podar;  cor- 
tar pelo  meio  os  sarmentos 
logo  que  caía  a  folha  da 
vide. 

Compodrecerse,  r.  Y.  Pudrirse. 

('oMPON.  TO.  (br.)  Y.  Escaque. 

CoMFONADo,  DA.  adj.  (br.)  En- 
xequetado;  diz-se  das  par- 
tes compostas  de  quadrados. 

Componedor,  ra.s.  Compositor; 
o  que  compõe.  Compositor, 
oris:  —  (ant.)  Y.  Composi- 
tor. Muchos  componedores 
descomponen  la  novia  (rif.); 
nas  cousas  de  arte  e  gosto 
não  convém  que  interve- 
nham muitos,  porque  costu- 
mam deitar  tudo  a  pwder : 


COM 

—  (art.)  componedor;  in- 
strumento em  que  o  com- 
positortypographico  compõe 
as  palavras  e  forma  as  li- 
nhas. Regula  typograpliica 
characteribus  aptandis:  — 
componedor;  instrumento  de 
que  usam  os  encadernado- 
1'es  para  coUocar  os  cara- 
cteres que  hào  de  imprimir 
em  oiro  sobre  a  lombada  ou 
capa  dos  livros :  —  arbitro, 
medianeiro;  pessoa  a  quem 
se  submettem  dois  ou  mais 
litigantes  para  que  termine 
o  litigio.  Arhiter,  judex  ar- 
hitrariíts. 

Componenda.  /.  Componenda: 
quantia  que  se  paga  na  data- 
ria romana  por  algumas  bul- 
las-e licenças  cujos  direitos 
não  têem  taxa  fixa.  Pacta 
pecunia  in  romana  curiapro 
diplomatibus  scribendis. 

Componente,  p.  a.  de  Compo- 
ner: —  adj.  componente: 
que  compõe  ou  entra  na  com- 
posição de  um  todo. 

Componer,  a.  Compor;  formar 
de  varias  cousas  uma,  jun- 
tando-as  e  collocando-as  com 
certa  ordem.  Concinnare, 
apth  disponere:  —  compor; 
formar  o  ajuntamento  de  va- 
rias cousas.  Usa-se  também 
como  reciproco,  fallando  das 
partes  de  que  consta  um  to- 
do considerado  em  si  mes- 
mo. Componere,  confiare, 
conflari:  —  compor,  concer- 
tar, reparar,  pôr  em  ordem. 
Ordinare,  restituere: — com- 
por, remendar:  —  compor, 
ordenar,  aformosear  alguma 
cousa.  Ornare:  —  compor, 
íitaY\  ar,  cnfei  tar.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Orna- 
re: —  compor,  conciliar,  ajus- 
tar, accommodar,  concertar 
discordias,  desavenças.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Concordes  reddere:  —  com- 
por; evitar  algum  damno. 
Dammim  declinare:  —  com- 
por, moderar,  regular,  mo- 
dificar. Moderari,  modttm 
adhiberc:  —  compor,  escre- 
ver, inventar,  fazer  algu.ma 
obra  de  espirito.  Compone- 
re, lucubrare  :  —  compor ; 
tom  a -se  absolutamente  por 
versificar,  fazer  versos.  Car- 
mina condere, faceré: — com- 
por; formar  parte  de  algu- 

101 


COM 

ma  cousa,  constituir  mais  ou 
menos  entidade,  significar, 
importar,  valer,  figurar,  re- 
presentar: —  (fam.)  compor, 
reformar,  restaurar,  restabe- 
lecer. Munire,  reficere:  — 
r.  compor- se,  resignar-se, 
conformar-se  :•  —  compor- 
se,  reconciliar-se,  ajustar-se 
amigavelmente:  —  de  re- 
pente (fr.);  V.  Improvisar : 
—  (art.)  compor;  ajuntar  as 
lettras  no  componedor  para 
formar  as  palavras,  linhas 
e  paginas.  Characicres  ty- 
2)ographicos  aptare,  dispo- 
nere: —  (arith.)  sommar. 
Constituere. 

Componible  .  adj.  Coherente ; 
diz-se  de  qualquer  cousa  que 
se  pôde  conciliar  ou  concoí*- 
dar  com  outra.  Cohcerens, 
congruus,  consentaneus. 

Componimiento.  m.  (ant.)  (im- 
postura; modo  por  que  está 
ordenada  ou  regulada  uma 
cousa :  —  compostura,  com- 
posição:— compostura,  ador- 
no: —  (fig.  ant.)  compostu- 
ra, modestia,  gravidade. 

CoMPONiON.  m.  (mus.)  Compo- 
nion;  pequeno  órgão  de  cy- 
lindro,  que,  por  seu  próprio 
mechanismo,  varia  indefini- 
damente as  musicas  que  n'el 
le  se  tocam. 

Comporta.  /.  (prov.)  Puceiro; 
cesto  vendimo;  o  que  serve 
para  transportar  as  uvas  na 
veudima.  Cophini  genus :  — 
V.  Compuerta. 

Comportable,  adj.  (inus)  Com- 
portável, supportaveí,  tole- 
rável. Tolerabilis,  ferendus. 

CoMPORTACiON.  /.  Portc;  acção 
e  eífeito  de  portar-se  ou  pro- 
ceder : — \  .Comportamiento. 

Comportamiento,  m.  Comporta- 
mento, porte,  procedimento, 
conducta ;  modo  de  obrar,  de 
viver,  de  comportar-se. 

Comportar,  a.  (ant.)  Compor- 
tar, supportar,  sofí'rer,  tole- 
rar. Tolerare,  ferre:  —  su- 
perar, vencer,  arrostar;  le- 
var juntamente  com  outro 
alguma  cousa.  Comportare : 
■ —  r.  comportar-se;  proce- 
der bem  ou  mal.  Versari,  se 
gerere. 

Comporte,  m.  (ant.)  V.  Sufri- 
miento :  —  porte,  iirocedi- 
mento,  modo  de  portai'-se. 
Modns,  ratio  sese  gerendi: 


COM 


797 


—  (ant)  porte,  ar,  presen- 
ça: —  (germ.)  estalajadei- 
ro. Caupo,  onis. 

Comportilla.  /.  dim.  de  Com- 
porta. 

CoMPOsiELE.  adj.  (ant.)  V.  Com- 
ponible. 

Composición./.  Composição;  ac- 
ção e  eífeito  de  compor.  Com- 
positio,  onis:  —  composi- 
ção, ajuste,  convenio  entre 
duas  ou  mais  pessoas.  Pa^ 
ctio,  conventio:  —  recurso, 
meio,  remedio  :  —  composi- 
ção; paga  de  certa  quantia 
como  equivalente  dos  dizi- 
mos :  —  V.  Capitulación:  — 
composição,  remendo,  repa- 
ro: —  de  casa,  de  aposento; 
obrigação  que  contrahia  an- 
tigamente um  proprietário 
em  Madrid  de  pagar  annual- 
mente  uma  somma  conven- 
cionada, a  fim  de  ser  isento 
de  hospedar  as  ¡ressoas  da 
casa  real.  Hacer  composi-^ 
don  de  logar  (fr.);  meditar 
todas  as  circumstancias  de 
um  negocio,  e  formar  com 
este  conhecimento  o  plano 
conducente  á  sua  mais  acer- 
tada direcção:  —  (archit.) 
composição  ou  risco;  inven- 
ção dos  planos  e  adornos  de 
um  edificio:  —  (art.)  com- 

.  posição;  reunião  de  caracte- 
res para  formar  palavras, 
linhas  c  paginas:  —  compo- 
sição; thema  que  faz  um  es- 
tudante sobre  o  assumpto 
que  lhe  é  dado  pelo  profes- 
sor. Thema,  atis :  —  (lit.) 
composição;  obra  de  espiri- 
to em  prosa  ou  verso.  Ver- 
sunm  compositio:  —  de  fuer- 
zas (medi);  composição  de 
forças;  reducçào  de  todas  as 
forças  que  obram  sobre  um 
jjonto  a  uma  ou  duas,  com  a 
condição  de  que  as  novas 
forças  sejam  idênticas  em 
resultados  ás  anteriores:  — 
de  movimientos;  composição 
de  movimentos;  acção  de  re- 
duzir varios  movimentos  a 
um  só:  —  (niíis.)  composi- 
ção; arte  de  inventar  e  es- 
crever lima  peça  de  musica 
com  todas  as  suas  partes: 

—  composição;    qualquer 
obra  do  musica.  Modarnm 
ajJta  compositio:  —  (pint.)- 
composição,  invenção;  modo 
ou  arte  com  que  um  pintor 


798  COM 

dispue  o  assumpto  do  seu 
quadro. 

COMPOSITIFLOIIAS.    /.    ^jZ.     (ÒOt.) 

Compositiflores.V.  Compues- 
tas. 
Compositor,    m.     Compositor ; 
o  que  compõe  ou  ó  auctor  : 

—  compositor  •,  o  que  compõe 
musica.  Compositor  musi- 
cas: —  (imp.)  compósito)-.  V. 
Cajista:  —  de  repente;  im- 
provisador. 

Composta.  /.  (ant.)  V.  Compo- 
sición. 

CoMPOSTELANO,  JíA.  adj .  Com- 
postcllano ,  natural  da  cida- 
de de  Compostella.  Compos- 
tellaniis,  a,  um :  —  compos- 
tellano;  pertencente  ou  re- 
lativo a  Compostella.  Com- 
2)ostellanus,  a,  íim. 

Compostura.  /.  Compostura, 
composi  cão;  construcção  phy- 
sica  dos  corpos.  Compositio, 
compositura:  —  compostu- 
ra, renovação,  reparo,  con- 
certo. Be2}aratio,  restitutio: 

—  compostura,  aceio,  ador- 
no, alinho.  Modestia,  orna- 
tus:  —  composição,  ajuste, 
pacto,  convenção.  Conven- 
tio,  jmctus: — compostui'a, 
gravidade,  modestia,  exte- 
rior serio.  Modestia,  gravi- 
tas r —  (fam.)  remedio,  re- 
curso :  —  (ant.)  compostura^ 
composição  musical.  Com- 
positara,  ce. 

Compota.  /.  Compota ;  doce  de 
fruetas  cozidas  brandamente 
em  calda  de  assucar.  Cibi 
gcnns  h  frnctibus  saccharo 
conditis  et  leviter  coctis. 

Compotera.  /.  Compoteira ;  va- 
so de  guardar  ou  servir  a 
compota.  Cratera  vitrea,  an- 
sis  et  opérenlo  ortiata,  bel- 
lariis  ministrandis. 

Compra.  /.  Compra;  acção  e 
effeito  de  comprar.  Empfio, 
onis:  —  compras;  géneros 
comprados  para  gasto  dia- 
rio em  uma  casa.  Dar  com- 
j)ra  ó  vendida  (fr.  ant.); 
pennittir  o  commercio. 

Comprable.  a,ãj.  Compravel ; 
que  se  pode  comprar,  ^m^?;/- 
tiits,  a,  um. 

Comprada./,  (ant.)  V.  Compra. 

CoírpRADERO,  RA.  adj.  (ant.)  V. 
Comprable. 

CoMPRAoirj.o.  m.  Certo  jogo  de 
cartas.  \ .  Cojnprado. 

Compradizo,  za.  adj.  Compra- 


COM 

diço;  que  se  pódc  comprar. 
Kmptitiiis,  a,  um. 

Comprado,  m.  Arrenegada;  es- 
pecie de  jogo  entre  quatro 
pessoas  tendo  cada  uma  oito 
cartas.  Chartarum  luãns 
quidam. 

Comprador,  ea.  s.  ComjDrador ; 
o  què  compra.  Emptor,  07-is: 

—  comprador;  creado  encar- 
regado de  fazer  as  compras 
diarias  para  uma  familia. 
Ohsonator,  oris. 

Comprante.  p>-  «•  tle  Comprar. 
Emens,  cnfis. 

Comprar,  a.  Comprar;  adqui- 
rir alguma  cousa  por  di- 
nheiro. Emere:  —  (ant.)  V. 
Pagar.  Compra  lo  que  no 
has  menester,  y  venderás  lo 
que  no  podrás  escusar  (rif.); 
compra  o  supérfluo,  e  terás 
que  vender  o  preciso.  Si  in- 
utilia  emas,  necessária  ven- 
des:—  comprar,  peitar;  su- 
bornar com  dadivas. 

Compreda./,  (ant.)  V.  Compra. 
Hoje  este  termo  só  se  usa 
na  Andaluzia  c  na  Mancha. 

COMPREMIENTO.    «?.    (aut.)    COUI- 

pressão;  acção  e  effeito  de 
comprimir. 

CoMPREMiK.  a.  (ant.)  V.  Com- 
lirimir. 

Comprendedor,  ka.  s.  Compre- 
hendedor;  o  que  compre- 
hende.  Comprehendens ,  enfis. 

Comprender,  a.  Comprehender, 

,  abranger,  encerrar,  conter. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Continere,  includere: 

—  cercar,  rodear  alguma 
cousa.  Complecti:  —  com- 
prehender, conceber,  enten- 
der. Intelligere:  —  r.  com- 
prehender-se ,  entender-se, 
conceber-se;  ser  de  fácil 
comprehensâo. 

Comprendiente.  p>.  a.  (ant.)  de 
Comprender. 

Comprensibilidad.  /.  Compre- 
hensibilidade;  qualidade  do 
que  é  comprehensivel. 

Comprensible,  adj.  Comprehen- 
sivel, intelligivel,  concepti- 
vel;  que  pode  comprehen- 
der-se.  Quod  intelligi  po- 
test:  — (ant.)  accommodado, 
adaptado. 

Comprensiblemente,  adc.  m. 
Comprehcnsivelmente;  com 
comprehensâo. 

Comprensión./.  Comprehensâo ; 
acto  de  comprehender.  Intel- 


COM 

le.ctio,  actíis  intelligendi :  — 
comprehensâo;  faculdade  de 
entender  ou  comprehender. 
Intelligendi  facultas ,  vis :  — 
comprehensâo ;  conhecimen- 
to circnmstauciado  e  perfei- 
to de  alguma  cousa. 

Comprensivo,  va.  adj.  Compre- 
hensivo; que  comprehende 
perfeitamente.  Intelligendi 
capax:  —  comprehensivo; 
que  abrange,  comprehende 
ou  encerra. 

Comprenso,  sa.  p.  p.  irreg.  de 
Comprender. 

Comprensor,  m.  (reí.)  Com pre- 
hensor, bcmaventurado,  san- 
to ;  o  que  gosa  da  eterna 
bemaventuran  ça.  Compre- 
hensor,  oris:  —  comprehen- 
sor;  que  abrange  ou  encerra 
alguma  cousa,  Comprehen- 
dens, complectens. 

Compresa./,  (med.)  Compressa; 
cliumaço  de  panno  de  linho 
ou  outro  tecido  que  se  j^õe 
dobrado  sobre  as  feridas,  ou 
serve  para  conter  hemor- 
rhagias. 

Compresamente.  adv.  m.  (ant.) 
V.  En  compendio. 

Compresbítero,  m.  Companhei- 
ro com  outro  no  presbyte- 
rio.  Compresbyter,  eris. 

Compresibilidad.  /.  Compres- 
sibilidade; qualidade  de 
compressível. 

Compresible,  adj.  Compressí- 
vel. V.  Comprimible :  — 
(phys.)  compressível;  diz-se 
especialmente  dos  corpos 
em  que  o  volume  diminua 
muito,  e  facilmente,  pela  ac- 
ção de  uma  causa  externa. 

Compresicaudo,  da.  adj.  (zool.J 
Compressicaudo;  que  tem  a 
cauda  comprimida  ou  acha- 
tada :  —  m.  j)l-  compressi- 
caudos;  sub-familia  de  re- 
ptis saurios,  composta  de 
tres  géneros  que  se  distin- 
guem pelo  caracter  supra- 
dito. 

COMPUESICAULO,    LA.    O.dj.    (bot.) 

Coinpressicaule;  diz-se  das 
plantas  de  caule  compri- 
mido. 

COMPRESICORNIO,  NÍA.  adj.  (zOol.) 

Comprcssicorneo;  que  tem 
as  anteimas  comprimidas. 
Compresión.  /.  Compressão ; 
acção  e  efteito  de  compri- 
mir, Compressio,  onis:  — 
(gram.)Y.  Sinérisis : — (art.) 


COM 

compressão;  operação  hoje 
muito  em  uso  entre  os  offi- 
ciaes  que  branqueiam  pan- 
nos, com  o  fim  de  os  seccar 
depressa:  —  (pliys.)  com- 
pressão; acção  exei'cida  so- 
bre um  corpo  por  qualquer 
potencia  mechanica  que  lhe 
é  externa,  e  que  tende  a 
approximar  as  suas  moUecu- 
las,  fazendo-o  diminuir  de 
volume.  Bomba  de  compre- 
sión; bomba  de  compressão; 
instrumento  physico.  Fuente 
de  comiyresion ;  fonte  de 
compressão;  apparellio  de 
physica. 

COMPRESÍSIMO,    JIA.    Culj.  SVp.   dc 

Comjjreso.  Compressissimo ; 
muito  comprimido .  Valde 
covipressus. 

COMPRESIVAMEXTE.  Cldu.  VI.  Com- 

pressivamente;  de  uma  ma- 
neira compressiva. 

Compresivo,  va.  adj.  Compres- 
sivo ;  que  comprime  ou  ser- 
ve para  comprimir.  Compri- 
mens,  coactans.  Vendaje  com- 
presivo fmed.J;  bandagem 
compressiva;  a  que  se  col- 
loca  para  comprimir  uma 
parte  com  diversos  fins. 

Compreso,  sa.  p.  p.  irreg.  dc 
Compnni¿r,  CompressOjCom- 
primido. 

Compresor,  ka.  adj.  Compres- 
sivo; que  comprime:  —  m. 
(med.)  compressor ;  instru- 
mento destinado  a  compri- 
mir os  nervos,  vasos  i>u  qual- 
quer conducto. 

Compridamente.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Cumplidamente. 

COMPRIMEDOR,  RA.  adj.  V.  CoiU- 

presor. 

CoMPRiMENTE.  adj.  c  p.  cí.  dc 
Comprimir .  Comprimente ; 
que  comprime,  que  contra- 
lle. Comprimens,  entis. 

Comprimible,  adj.  Compressí- 
vel; que  pode  comprimir-se. 

CoMPRiMiENTO.íH.  (ant.)  V.  Cum- 
plimiento. 

Comprimir,  a.  Comprimir;  apei'- 
tar  com  força,  reduzir  a  me- 
nor volume.  Comprimere, 
coarctar  e:  —  comprimir,  re- 
primir, refrear,  moderar. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Comprimere,  coliibere. 

CoMPRiR.  a.  (ant.)  V.  Cumplir. 

Comprobable,  adj.  Comprova- 
vel;  que  se  pode  comprovar 
ou  confirmar. 


COM 

Comprobación.  /.  Comprova- 
ção; acção  e  eíFeito  de  com- 
provar, confirmação.  Com- 
prohatio,  onis. 

CoMPROBADAMENTE.  ttdv.  m.(anf.) 

Comprovadamente;  j^or  meio 
de  provas  ou  comprovação. 

Comprobante,  adj.  Comprovan- 
te; que  comprova.  Compro- 
hans,  antis. 

Comprobar,  a.  Comprovar,  ve- 
rificar; concorrer  com  outras 
provas  para  demonstrar  al- 
guma verdade.  Comprohore: 
—  V.  Demostrar :  —  (art.) 
rever;  verificar  se  na  im- 
¡Drensa  fizeram  as  correcções 
apontadas  nas  provas. 

Comprobativo,  va.  adj.  Com- 
provativo; que  comprova. 

Comprofesor,  m.  Companhei- 
ro, collega  em  profissão. 
Ejusdem  professionis  col- 
lega. 

Comprometedor,  ra.  s.  Conipro- 
mettedor;  o  que  compro- 
mette. 

CoMPROMETER.a.Comprometter; 
expor,  arriscar  alguém:  — 
comprometter,  obrigar,  em- 
penhar; tornar  alguém  res- 
ponsável. Usa-se  mais  como 
reciproco .  Alicujus  fidem 
obligare,  sponsorem  reddare: 
— }•.  comprometter-se;  eleger 
louvados  ou  arbitros  cm  liti- 
gio. Usa-se  também  como  ac- 
tivo. Compromitti. 

Comprometiente,  adj.  (ant.) 
Compromittente;  que  se  com- 
promette. 

Comprometimiento,  m.  Compro- 
mettimento;  acção  de  com- 
prometter o\\  comprometter- 
se.  Compromissum,  i. 

Compromisario,  adj.  m.  Compro- 
missario;  eleito  por  compro- 
misso para  dar  o  seu  voto 
ou  decisão  em  alguma  cau- 
sa. Compromissarius,  i. 

CoMPROMisioN./.  (ant.)  V.  Com- 
])rometimiento. 

Compromiso,  m.  Compromisso; 
um  dos  tres  modos  estabe- 
lecidos para  fazer  as  elei- 
ções canónicas.  Compromis- 
sum, i: — compromisso;  con- 
venio entre  litigantes  pelo 
qual  stdomettem  o  seu  liti- 
gio a  juizes  arbitros.  Com- 
2)romissum,  i:  —  compro- 
misso; escriptura  ou  instru- 
mento em  que  as  partes  con- 
sentem a  nomeação  de  ar- 


COM  799 

bitros  para  decidirem  o  li- 
tigio. Compjromissi  charla, 
chirograjjJium :  —  difficul- 
dade,  embaraço,  empenho: 
—  compromisso;  obrigação 
que  se  contrahe:  —  lance, 
sorte,  caso,  successo  fortuito. 
Compromisorio,  ria.  adj.  Com- 
promissorio;  pertencente  ao 
compromisso ,  que  contém 
compromisso. 
Comprotector,  ra.  s.  Compro- 
tector; protector  com  outro. 
CoMPRovixciAL.  adj.  Compro- 
vincial, da  mesma  provin- 
cia; applica-se  aos  bispos. 
Compro vincialis ,  svffraga- 
ncus  episcopus. 
CoMPso.  m.  (zool.)  Compso  (ele- 
gante); sub-genero  de  inse- 
ctos coleópteros  tetrámeros 
da  familia  dos  curculióni- 
dos, cujas  especies  sao  indí- 
genas da  Guyana. 
CoMPsócERO.  m.  (zool.)  Com- 
psocero  (corno  elegante);  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros ,  caracterisados 
por  terem  o  corpo  compri- 
mido e  encarnado. 
CoMPsósoMo.  m,.  (zool.)  Com- 
psosomo  (corpo  elegante); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros tetrámeros  da  familia 
dos  longicorneos,  cujas  es- 
pecies sao  dotadas  de  va- 
rias e  vivas  cores. 
CoMPTO.  m.  (ant.)  Computo.  V. 
Cuenta.  Em  Navarra  usa-se 
ainda  hoje  esta  voz  n'estas 
dnas  accepções :  cámara  de 
comptos;  tribunal  de  con- 
tas ou  repartição  de  fazen- 
da; ministros  de  comptos; 
empregados  de  fazenda  ou 
os  seus  principaes  chefes. 
CoMPTONiTA. /.  (min.)  Compto- 
nita;  substancia  branca  cu 
de  um  pardo  amarellado, 
formada  de  pequenos  crys- 
taes  brilhantes,  que  se  en- 
contra nas  lavas  do  Vesú- 
vio e  nas  cavidades  de  cer- 
tas rochas  amygdalarias  da 
Saxonia  e  da  Bohemia. 
CoMPTOsiA.  /.  (zool.)  Compto- 
sia  (elegante);  genero  de  in- 
sectos dípteros  da  familia 
dos  tanistornos,  composto  de 
urna  só  especie  indigena  dc 
Montevideu. 
Compuerta.  /.  Comporta,  adu- 
fa;  especie  de  porta  desti- 
nada a  conter  ou  vasar  a 


800 


COM 


agua  lie  um  c;iiuil  ou  rio. 
Catarncta,  ce:  —  meia  por- 
ta que  tôcm  algumas  casas 
.  ua  porta  da  rua,  á  maneira 
de -parapeito,  para  evitar  a 
entrada  e  nao  impedir  a  luz. 
Ohex  ligitewn  tu,  (cdiunija- 
■iiuis  :  —  (a7if.J  cortina  cor- 
}'ediea  que  se  punha  nas 
portinholas  dos  coches  que 
nao  tinham  vidros.  Carru- 
cariiim  velum :  —  escapu- 
lario em  que  os  cavallei- 
ros  das  ordens  militares  tra- 
ziam bordada  a  cruz  da  sua 
ordem.  Pannus  ciim  cruce 
adsidus  vesti  equitum  mili- 
tar mm  ordinvm:  —  (mil.) 
lanço  que  ha  á  entrada  e 
saída  das  pontes  militares: 
—  ¡íorta  de  alçapão,  ¡Darte 
movel  da  ponte  1  evadi  ça :  — 
pi.  (fig.  fam.)  as  pálpebras. 
Gilia,  oruni. 

Compuesta.  /.  (germ.)  Bebuço 
de  ladrão,  ijrccaução  que  el- 
les  tomam  de  mudar  os  ves- 
tidos e  maneiras  quando  ap- 
parecem  aos  individuos  que 
roubaram:  —  (art.)  união  de 
tres  ou  quatro  canudos  em  um 
registo,  entre  os  organistas. 

CojiPüESTAMENTs.  üdv.  111.  Com- 
postamente;  com  decencia, 
com  modestia.  Com])osite, 
ornatk: — Y  .Ordenadamente. 

Compuesto,  m.  Composto;  todo 
que  consta  de  varias  partes. 
Totiim  ex  diversis  partihus 
constans:  —  adj.  (arch.)  com- 
posta. V.  Orden:  —  Çjot.) 
composto;  dis-se  do  que  é 
formado  de  diversas  outras 
partes,  de  mar; eira  que  a 
parte  ou  órgão  resultante 
parece  simples  á  primeira 
vista;  applica-se  também  ás 
folhas,  ñores,  etc.:  — /.  pl. 
compostas;  grande  familia 
de  plantas  mouopetalas  de 
inserção  epigynea,  que  for- 
ma quasi  toda  a  classe  syn- 
genesia  de  Linneo: — (chim.J 
composto;  diz-se  do  resultado 
da  combinação  de  dois  ou 
mais  corpos  elementares:  — 
( zool.)  diz-se  da  copula,  quan- 
do individuos  hermaphrodi- 
los  pe  fecundam  reciproca- 
mente: —  composto;  diz-se 
dos  dentes  formados  por  ou- 
tros muito  simples  e  delga- 
dos, providos  do  eeu  respe- 
ctivo bolbo,  e  que  reunidos 


CUM 

por  urna  substancia  chama- 
da cemento  parecem  um  só. 
Fendido  compuesto  (pliys.); 
péndulo  composto ;  o  forma- 
do por  muitos  corpos  pesa- 
dos que  conservam  constan- 
temente a  mesma  distancia 
entre  si,  c  que  osculam  em 
torno  de  um  eixo  coínmum. 
Mciquinas  compuestas  (art.); 
machinas  compostas ;  em  me- 
chanica  diz-se  d'aquellasma- 
chinas  que  só  se  podem  pôr 
em  movimento  j)or  meio  de 
\\\\\  maior  ou  menor  nume- 
ro de  peças  diíferentes . 
Enfermedades  compuestas 
(med.);  enfermidades  com- 
¡jostas;  os  médicos  assim 
dizem  das  molestias  que  re- 
conhecem varias  e  numero- 
sas causas,  como  a  febre  bi- 
liosa infiammatoria.  Com- 
jxls  compuesto  (mus.);  com- 
passo comjiosto ;  o  que  se  de- 
signa por  dois  números.  In- 
tervalo compuesto  ;  iaterval- 
lo  composto;  o  quo  pode  di- 
vidir-se  em  dois  intervallos 
mais  pequenos. 

Compulsa.  /.  Copia,  traslado, 
extracto  de  alguma  cscriptu- 
ra,  instrumento  ou  autos,  ti- 
rado judicialmente  e  cote- 
jado com  o  seu  original. 
Apograplmm,  exemplar  ah 
actuario  jure  ãatum. 

Compulsar,  a.  (for.)  Compul- 
sar; examinar  dois  ou  mais 
docum'entos,  cotejando-os  ou 
comparando-os  entre  si.  Ap>o- 
graphum,  exemplar  transcri- 
here:  —  (ant.)  V.  Compeler. 

Compulsión.  /.  (for.)  Compul- 
são; acção  com  que  se  com- 
jielle  alguém  para  executar 
alguma  cousa.  Compidsio, 
coactio. 

CojiPULSivAMEíiTE.  adv.m.  Com- 
]}ulsivameute;  de  uma  ma- 
neira compulsiva. 

Compulsivo,  va.  acZ;.  C/br. J  Com- 
pulsivo; que  obriga,  com- 
pelle.  Compellendi  capax. 

Compulso,  sa.  p.  pj.  irreg.  de 
Compeler. 

Compulsorio,  eia.  adj.  (for.) 
Compulsório;  que  compelle, 
obrigatório ;  applica-se  ao 
mandado,  á  ordem  ou  carta 
com  que  o  juizo  ou  tribunal 
compelle  as  partes.  Usa-se 
também  como  substantivo, 
significando  o  mesmo  man- 


COM 

dado  ou  ordem.  Judieis  man- 
datum  de  transcribendis  ac- 
lis. 
CoMPuxciojí. /.  Compuncçâo  ou 
compunção;  dor  viva  e  inti- 
ma que  a  alma  sente  dos 
seus  peccados.  Fenitentia,  w. 

COMPUSGIMIKNTO.     lã.    (unt.)    V. 

Compuiijimiento. 

CoMPUNGUí.  a.  (ant.)  V.  Com- 
pmnjir. 

Compungivo,  va.  adj.  V.  Com- 
pui/jivo. 

CoMPUNjiMiENTo.  m.  (aut.)  Com- 
joungimento.V.  Compunción. 

CoMPUNjiu.  a.  (ant.)  Compun- 
gir; causar  arrependimento, 
mover  a  dor  e  pezar  de  ter 
peccado.  V.  Funzar:  —  r. 
compungir-se;  ter  compunc- 
çâo de  teus  peccados  ou  af- 
fligir-se  pelo  mal  alheio. 
Noxarum  dolare  tangi,  af- 
fixi. 

CoMPUNJivo,  VA.  adj.  Compun- 
gi tivo;  que  compunge,  que 
move,  excita  compuncçâo. 
Quod  pungit. 

Compurgación./.  V.  Purgación. 

CoMPURGADOR.  ?;2.  Purgador ; 
todo  aquello  que  é  sujeito  á 
purgação  canónica  fazendo 
juramento,  etc.  Innocentiam 
purgatione  prohatam  jura- 
mento firrnans. 

CoMPUEGAR.  a.  Purgar;  sub- 
metter  o  acensado  á  prova 
da  liurgação  para  assim  jus- 
tificar a  sua  innocencia. 
Purgare,  co^npurgare. 

Computación.  /.  Computação; 
calculo,  computo  de  tempo. 
Computatio,  calculatio. 

Computador,  m.  Computador, 
o  que  computa,  calcula.  Com- 
putator,  calculafor. 

Computar,  a.  Computar;  fazer 
computos,  contar,  calcular; 
diz-se  propriamente  dos  tem- 
pos, annos  e  idades.  Compu- 
tare, 7iumerare. 

Computista,  m.  Computista;  o 
que  computa.  Comindator, 
calculator. 

Cómputo,  m.  Computo,  calcu- 
lo, numero,  conta.  Compu- 
ttts,  calcnlus:  —  computo; 
acção  e  effcito  de  computar: 
—  computo;  supputação  dos 
tempos  pelo  calendario  ec- 
clesiastico. 

Comulación.  /.  (ant.)  V.  Acu- 
mulación. 

Comulgación,  /.  (ant.)  V.  Co- 


COM 

munion,   acto  de  coinmuu- 
gar, 

COMLXGADOK,  EA.  CuJj.  CommUll- 

gaute;  que  communga. 

COMULGAMIENTO.      TU.      ((Ult.)  V. 

Comulgación. 

CoMULGAK.  a.  Commungar ; 
dar,  administrar  a  commu- 
nhâo.  Sacram  Eudiaristiam 
administrare:  —  «.  com- 
inuugar  ;  receber  a  commu- 
ubào.  Sacram,  Eucliarisliam 
sumere.  Comulgare  á  uno 
con  ruedas  de  molino  (fr.); 
enganar  alguém  com  histo- 
rias ridiculas. 

Comulgatorio,  m.  Cominunga- 
torio,  mesa  de  communbao; 
logar  destinado  na  igreja 
para  dar  a  communhào  aos 
íieis:  —  commungatorio;  nos 
conventos,  a  jauellinha  por 
onde  as  religiosas  recebem 
este  sacramento.  Eucharis- 
tice  accipiendte  destinatus 
lociis. 

CoMux.  adj.  Communí;  que 
pertence  a  muitos.  Commu- 
nis,  ne:  —  commum,  univer- 
sal, gei'al;  admittido  por 
todos  ou  pela  maior  parte. 
Comm unis,  ne :  —  commum, 
ordinario,  frequente,  vul- 
gar, trivial,  usado  de  todos. 
Covxmunis,  vulgaris : — com- 
mum, pouco  estimável,  de 
pouco  valor.  Vilis,  despica- 
bilis:  —  m.  commum,  corpo 
dos  habitantes  de  qual(|uer 
provincia,  cidade,  villa  ou 
logar.  Pojndis,  civium  uni- 
vcrsilas:  —  commua;  latri- 
na, privada,  necessária,  se- 
creta; logar  onde  se  depo- 
sitam os  excrementos.  La- 
trina,  ce: — commum;  diz- 
sc  do  peso  ou  producto  me- 
dio de  varias  cousas,  calcu- 
lando-se  quanto  têem  rendido 
uns  annos  ¡Dclos  outros:  — 
V.  Municipio.  En  común; 
em  commum,  em  imiao  com 
outros.  Com  os  verbos  tener, 
gozar  e  poseer  denota  a 
posse  collectiva  de  uma  cou- 
sa, sem  pertencer  a  alguém 
em  particular.  In  commune. 
En  comun:  em  commum; 
em  communidade,  em  ir- 
mandade. Conjunctim,  con- 
gregatim.Por  lo  comun  (loc. 
adv.J;  pelo  commum.  V.  Co- 
munmente.  Quien  sirve  al 
común,  sirve  a  ningún  (rif.J; 


OOM 

quem  serve  o  commum,  nao 
serve  a  nenhum ;  os  serviços 
feitos  aos  povos  ou  corpos 
collectivos  sào  pelo  geral 
pouco  agradecidos : — de  dos 
(gram.J;  commum  de  dois; 
nome  que  debaixo  da  mes- 
ma terminação  se  applica 
aos  dois  genero?,  masculino 
c  feminino.  Cominune  duo- 
rum:  —  de  tres  (gram.); 
commum  de  tres;  na  giam- 
matica  latina  é  o  adjectivo 
que  debaixo  de  uma  termi- 
nação se  pôde  juntar  com 
um  substantivo  do  genero 
masculino,  feminino  ou  neu- 
tro. Commune  trium:  — 
(matli.)  commum;  diz-se  de 
um  angulo,  de  um  lado  ou 
de  uma  base  c^ue  servem 
igualmente  para  duas  figu- 
ras e  ajudam  para  a  demon- 
stração :  —  commum ;  diz-se 
do  numero  que  pôde  consi- 
derar-se  como  divi?or  de 
duas  ou  mais  quantidades. 
Câmara  de  los  comunes;  ca- 

•■  mara  dos  commuus;  cama- 
rá do  parlamento  inglez, 
composta  de  deputados  elei- 
tos pelas  províncias  ou  con- 
dados, cidades  c  villas:  — 
(rei.)  commum;  no  officio 
divino,  a  regra  geral  para 
todos  os  santos  da  mesma 
ordem. 

Comuna.  /.  (j).  Mure.)  Canal 
principal  ou  de  derivação, 
d'onde  partem  os  canaes 
secundarios  ou  de  distribui- 
ção. Fossa  irrigiia  princeps, 
unde  canales  minores  ud  ir- 
rigandum  derivantur. 

Comunal,  adj.  V.  Comun :  — 
(ant.)  commum,  mediano, 
medi<jcrc.  Medius,  mediocrís: 

,  —  communal ;  do  concelho : 
—  commum;  igual  para  to- 
dos :  —  m.  V.  Comun,  corpo 
de  habitantes. 

Comunaleza.  /.  (ant.)  Media- 
nia, mediocridade :  —  com- 
municaçào,  trato,  commer- 
cio :  —  (ant.)  V.  CowMnidad 
de  pastos, 

CoMuxALÍA.  /.  (ant.)  V.  Media- 
nia. 

Comunalmente,    Comunalmien- 

TRE,    COMUNAMENTE.    adv.    m. 

(ant.)  V.     Comunmente:  — 
commvimmente;  de  commum 
accordo. 
Comunero,   ka.   adj.   Popular, 


COM 


801 


affavel  para  todos,  affeiçoa- 
do  ao  povo.  Comis,  affa- 
hilis,  popido  acceptus:  — 
communeiro;  pertencente  ás 
antigas  communidadcs  de 
Casteila:  —  communeiro; 
também  se  deu  este  nome 
aos  sectarios  de  ura  partido 
politico  na  segunda  epocha 
da  constituição  de  1820  a 
1823,  em  memoria  de  João 
de  Padilha  e  de  seus  com- 
panheiros :  —  m.  coproprie- 
íario;  companheiro  com  ou- 
tro na  posse  de  predio  ou 
bens  de  raiz.  Consors,  or- 
tis:  — pi.  povos  que  têem 
pastos  comm.uns. 

CoMUNGUí.  a.  (ant.)  V.  Comid- 
gar :  —  restituir  ao  seio  da 
igreja  o  excommungado. 

Comunicabilidad.  /.  Communi- 
cabilidade;  disposição  ou 
qualidade  do  que  é  commu- 
nicavel.  Communicandi  se 
capacitas. 

Comunicable,  adj.  Communi- 
cavel ;  que  se  pôde  commu- 
nicar.  Communicari  facilis: 
—  commuiricavel,  sociável, 
tratavel,  lhano,  aíFavel  com 
todos.  Sociahilis,  le. 

Comunicación.  /.  Communica- 
çào;  acçào  e  effeito  de  com- 
muuicar  e  communicar-se. 
Communicaíio,  onis: —  com- 
municação,  trato,  conviven- 
cia. Consuetudo,  famiUari- 
ias:  —  communicaçâo;  meio 
pelo  qual  alguma  cousa  se 
communica.  Commnnicatlo, 
conjunctio:  —  de  idiomas 
(rei.);  communicaçâo  de 
idiomas  ou  de  propriedades; 
segundo  os  thenlogos,  o  acto 
de  attribuir  a  Jesus  Christo 
as  propriedades  divinas  con- 
juntamente com  as  da  natu- 
reza humana,  por  ctieito  da 
uniáo  hj-postatica  d'estas 
duas  naturezas. 

Comunicado,  m.  Communicado; 
artigo  que  se  manda  inserir 
em  algum  jornal  ou  perió- 
dico, e  que  de  ordinario  tra- 
ta de  factos  reprehensiveis, 
públicos  ou  particulares,  que 
devem  ser  remediados. 

Comunicante,  p.  a.  de  Comu- 
nicar. Communicans,  antis. 

Comunicar.  a.Communicar ;  dar 
parte  de,  fazer  communica- 
çâo de  alguma  cousa.  Com- 
miinicare,  commune  faceré: 


802 


COM 


—  coinmunicar,  declarar; 
fazer  saber  a  outrem  algu- 
ma cousa.  Notum  faceré :  — 
communicar;  conversar,  ter 
relações ,  corresjjondencia 
verbal  ou  escripta  com  al- 
guém. N'este  sentido  usa-se 
também  como  recíproco.  Co- 
ram aul  litteris  commvnica- 
re,  conferre  consilia: —  com- 
municar,  consultar;  confe- 
renciar com  outros  sobre  al- 
gum  assumpto.   Consiilere: 

—  (ant.)  V.  Comulgar :  — 
r.  communicar-se;  estar  con- 
tiguo, próximo,  immediato. 
N'este  sentido  támbeme  neu- 
tro. Covjungi:  —  commu- 
nicar-se, colligar-se. 

Comunicativamente.  adi\  m. 
Communicativamente;  em 
communi  cação. 

Comunicativo,  va.  adj.  Com- 
municativo,  communi  cavei ; 
que  se  communica  facilmen- 
te .  Commujiicari  capax , 
aptus:  —  communicavcl,  so- 
ciável; que  é  amigo  de  so- 
ei ar  ou  conviver. 

Çomunicatoria.  adj.  V.  Letras 
comunicatorias. 

CoMUNiciON.  /.  (ant.)  V.  Amo- 
nestación. 

Comunidad.  /.  Communidade; 
qualidade  que  torna  com- 
mum  uma  cousa.  Communio, 
anis:  —  communidade;  po- 
vo de  lima  cidade,  villa,  etc. 
Plehs,  is:  —  communidade; 
sociedade  ou  congregação  de 
pessoas  religiosas  ou  secu- 
lares que  vivem  em  com- 
mum  debaixo  de  certas  con- 
dições, estatutos  ou  regras. 
Societas,  sodalitinm: —  com- 
munidade; facção  do  povo 
de  Castella  no  tempo  de  Car- 
los V,  que  seguia  o  2:)artido 
contrario  ao  governo :  —  pi. 
communidades,  alvorotos  e 
revoltas  dos  povos  de  Cas- 
tella no  tempo  de  Carlos  V. 
Enódecomvnidad(loc.adv.); 
em  communidade,  era  cor- 
poração, em  commum.  Con- 
gregatim ,  conjunc.fim. 

Comunión.  /.  Communhão;  par- 
ticipação mutua  em  cousa 
commum  .  Commnnicatio , 
anis:  —  communicação,  con- 
vivencia, trato  familiar.  Con- 
suetíido,  inis:  —  (rei.)  com- 
munhão; acto  dos  fieis  rece- 
berem o  sacramento  da  Eu- 


COM 

charistia,  e  muitas  vezes  si- 
gnifica também  o  próprio  sa- 
cramento do  altar.  Commu- 
nio sacra:  —  antiphona  que 
le  o  sacerdote  depois  de  ha- 
ver tomado  a  ablução  e  an- 
tes das  ultimas  orações :  — 
communhão;  parte  da  missa 
em  que  o  sacerdote  toma  e 
consagra,  debaixo  das  espe- 
cies de  pão  e  de  vinho,  o  cor- 
po e  sangue  de  Christo: — de 
fé;  communhão  de  fé;  crença 
universal  de  pessoas  reuni- 
das sob  um  só  chefe  em  uma 
igreja:  —  de  la  iglesia  ó  de 
los  santos;  communhão  da 
igreja  ou  dos  santos.  >San- 
ctorum  communio :  —  ecle- 
siástica; communhão  eccle- 
siastica;  communhão  debai- 
xo das  especies  de  pão  e  vi- 
nho: —  esjyiritiial ;  commu- 
nhão espiritual;  desejo  de 
receber  a  Eucharistia:  — 
estrangera  ó  peregrina;  com- 
munhão estrangeira  ou  pe- 
regrina; castigo  applicado 
aos  clérigos  e  bispos,  qué 
consistia  em  uma  certa  sus- 
pensão das  suas  funcções,  de 
modo  que  se  lhe  não  conce- 
dia a  communhão  senão  peí  a 
mesma  forma  com  que  se  ad- 
ministrava aos  clérigos  es- 
trangeiros: —  laical;  com- 
munhão secular;  communhão 
só  debaixo  da  especie  de 
jjão  :  ■ —  pascual;  commu- 
nhão paschoal  ou  dapaschoa; 
a  que  deve  fazer-sepelapas- 
choa,  segundo  ordena  o  ter- 
ceiro mandamento  da  Igreja. 

Comunísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Coí?i7/7í.Communissimo;  mui- 
to commum.  Communissi- 
mns,  a,  um. 

Comunismo,  m.  Communismo; 
doutrina  que  impõe  a  com- 
munidade de  bens,  ou,  o  que 
é  o  mesmo,  a  abolirão  do  di- 
reito de  propriedade. 

Comunista,  m.  Communista; 
partidario  do  communismo : 
—  (for.)  communista;  o  que 
possue  em  commum. 

Comunitario,  ria.  adj.  Commu- 
nitario;  pertencente  ao  com- 
munismo: —  m.  V.  Comu- 
nista. 

Comunmente,  adv.  m.  Commum- 
mente;  de  uso  ou  consenti- 
mento commum.  Covimuni- 
ter:  —  commummente,  fre- 


CON 

quentemente:  —  commum- 
mente, regularmente. 

Comu.na.  /.  (p.  Ast.)  V.  Apar- 
cería: —  mistura  de  trigo 
com  centeio.  Triticum  seca- 
li  jjermixtum:  —  (p.  Ast.) 
parearía;  contrato  pelo  qual 
alguém  se  obriga  a  susten- 
tar cabeças  de  gado  perten- 
centes a  algum  proprietário, 
mediante  o  interesse  com- 
mum proveniente  da  venda, 
sem  nenhuma  outra  respon- 
sabilidade. Mei  pecuai'iw  seu 
armentariai  societas :  —  ¿o 
armun  (p.  Ast.);  contra- 
to que  consiste  em  um  pro- 
prietário confiar  a  indivi- 
duo pouco  abastado  o  seu 
gado  para  elle  o  tratar,  fi- 
cando-lhe  em  compensação 
o  rendimento  dos  lacticínios, 
etc.  Pactio  quedam  inter  so- 
cios rei  pecuarice :  —  á  la 
ganancia  (p.  Ast.);  contra- 
to igual  ao  precedente,  com 
a  difierença  que  o  indivi- 
duo a  quem  o  proprietário 
confia  o  seu  gado,  é  respon- 
sável por  elle  e  a  dar  o  seu 
equivalente  no  caso  que  mor- 
ra :  —  pi.  V.  Camuñas. 

CoMUTABLE.  cidj.  V.  ComuiUa- 
hle. 

CoMUTAciox./.  V.  Conmutación. 

Comutar,  a.  V.  Conmatar. 

Comutativamente.  adv.  m.  V. 
Conmutativamente. 

Comutativo,  va.  adj.  V.  Con- 
mutativo. 

Con.  prep.  Com ;  indica  o  meio, 
modo  ou  instrumento  com 
que  alguma  cousa  se  faz. 
Cum:  —  com,  juntamente, 
em  companhia,  em  união. 
Cum,  simul:  —  que;  com 
que;  partícula  condicional. 
Dummodo:  —  que;  m.  (fam.) 
condição,  qualidade  ou  cir- 
cumstancia .  Conditio  ,  pa- 
etum,  Icx:  —  que;  partícu- 
la de  interrogação,  e  ás  ve- 
zes de  pura  exclamação.  Er- 
go, igifur:  —  que;  de  ma- 
neira que :  —  tal  que  (loc. 
adv.);  com  a  condição  de  que 
como  se.  Dummodo:  —  tan- 
to que  (loc.  adv.  ant.);  com- 
tantoque,  de  sorte  que,  dí) 
maneira  que.  Con  tanto;  com- 
tanto,  entretanto.  Con  todo 
6  con  iodo  eso  (loc.  adv); 
com  tudo,  com  tudo  isso,  to- 
davia, não  obstante,  Tamen, 


CON 

nihilomiaus:  —  com;  partí- 
cula que  precede  muitas  pa- 
lavras e  expressa  uma  idea 
de  maioria  ou  numero  avul- 
tado. 

CoNAMBAYA.  /.  (bot.)  Counam- 
baja;  especie  de  feto  indí- 
gena do  Brazíl. 

CoNAMAN.  111.  (bot.)  Connaman; 
palmeira  da,  Guyana  que 
servo  aos  indígenas  para 
confeccionarem  uma  especie 
de  bebida. 

CoxANTEPvA.  /.  (bot.)  Connan- 
thera  (anthera  cónica);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  asphodelias,  composto  de 
varías  especies  herbáceas. 

CONANTEREO,  UEA.  (Ulj.(bot.)CoU- 

nanthcreo;  parecido  com  a 
connauthera: — -/.jJíZ.connan- 
thereas;  tribu  ele  plantas  da 
familia  das  asphodelias,  cu- 
jo  typo  é  o  genero  connan- 
thera. 

CONAEÁCEO,  CEA.  CldJ.  (bot.)  CoH- 

naraceo;  parecido  com  o  con- 
uaro :  —  /.  p¿.  connaraceas ; 
tribu  de  plantas  dicotyledo- 
neas  poly pétalas  da  familia 
das  terebinthaceas,  (pie  tem 
por  typo  o  genero  connaro. 

CoNARioN.  7??.  (anat.)  Conna- 
rion;  corpúsculo  de  forma 
cónica,  situado  na  parte  pos- 
terior e  media  do  cerebro, 
por  cima  dos  tubérculos  qua- 
drigemeos,  mais  conhecido 
pelo  nome  de  glándula  pi- 
neal. 

CoNAKO.  m.  (bot.)  Connaro;  ge- 
nero de  plantas  indígenas  da 
Africa  e  das  Indias,  perten- 
cente á  familia  das  terebin- 
thaceas, tribu  das  connara- 
ceas, composto  de  doze  es- 
pecies. 

CoNATiscAMO.  ciclj.  (bot.)  Conna- 
tiscamo;  epitheto  do  i^erielí- 
110  das  synantherias,  quan- 
do as  suas  escamas  estão 
soldadas  umas  ás  outras. 

Conato,  m.  Conato;  empenho, 
esforço  para  executar  algu- 
ma cousa:  —  zelo,  assidui- 
dade no  cumprimento  de  al- 
guma cousa: —  desígnio,  pro- 
jecto, caso  pensado;  pensa- 
mento deliberado  para  fazer 
alguma  cousa:— (/b?-J  cona- 
to; acto  com  intento  de  com- 
metter  atteutado,  mas  sem 
se  ter  chegado  a  perpetrar 
ou  executar:   —  de  robo; 


CON 

conato  de  roubo;  tentativa 

de  roubo.   Pravus  conatiis. 

Conatural.  adj.Y.  Connatural. 

CONATURALIZACION.   /.    V.     Con- 

natiiralizacion. 
CoxATUuALizAR.  tí.  V.  Conua- 
turalizar. 

CONATURALMENTE.  üav.     m.     V. 

Connaturalmente. 

Conca.  /.  (ant.)  V.  Cuenca :  — 
(germ.)  conca ;  sopeira,  ti- 
gela: —  medida  usada  en- 
tre os  gregos  para  os  líqui- 
dos. 

Concada.  /.  (p.  Gal.)  Antiga 
medida  agraria. 

Concadenar,  a.  (fiff.)  Concate- 
nar; encadear,  ligar,  enla- 
çar. Connccterc,  conjangere. 

Concambio,  m.  Y.  Cambio. 

CONCAMERACION.  /.   (zOOl.)    Con- 

cameraçào;  cavidade  desta- 
cada das  conchas  polytha- 
lamas. 

CoNCANÓNiGo.  m.  Cónego  com 
um  outro,  ao  mesmo  tempo 
que  outro.  Canonicus  collega. 

CoNCATivo,  VA.  adj.  (ant.)  V, 
Concautivo. 

CONCARAÜTLI.  ?H.  (j).  MeX.  ZOOl.) 

Concarautli ;    pato    grande 
que  se  cria  entre  as  espada- 
nas das  lagoas. 
CoNCASAR.  «.  (ant.)  V.  Compa- 
jinar. 

CoNCATEDRALIDAD./.  CoiICatlie- 

dralídade;  iiníào,  fraterni- 
dade de  duas  igrejas  cathe- 
draes.  Ecclesiarum  cathe- 
dralium  sodalitas. 

Concatenación.  /.  Encadea- 
mento, connexào,  união : — 
concatenação;  figura  de  rhe- 
torica  que  consiste  em  to- 
mar em  um  período  algu- 
mas palavras  do  primeiro 
membro  para  começar  o  se- 
gundo, ligando  successíva- 
mente  entre  si  todos  os 
membros.  Concatenatio,  onis. 

Concatenamiento.  m.  (ant.)  V. 
Concatenación. 

Concatenar,  a.  (ant.)  V.  En- 
cadenar. Usava-se  mais  no 
sentido  figurado. 

Concausa.  /.  Concausa ;  causa 
que  contribue  com  outra  a 
produzir  um  qualquer  eífei- 
to.  Quod  simul  cum  alio  ali- 
quid  efficit. 

Concautivo,  va.  adj.  Captivo 
juntamente  com  outro,  com- 
panheiro ou  camarada  no 
captiveiro. 


CON  803 

Cóncava.  /.  V.  Côncavo,  con- 
cavidade, oco. 

Conca vAcioN.  /.  (meã.)  Gibbo- 
sidade  anterior  do  peito. 

Concavado,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Côncavo. 

Concavar,  a.  (ant.)  V.  AJion- 
dar. 

Concavidad.  /.  Concavidade, 
cavidade;  o  concavo  de  al- 
guma cousa.  Cavum,  caver- 
na:—  concavidade;  quali- 
dade, estado  do  que  é  con- 
cavo :  —  concavidade ;  pro- 
fundidade, fundura,  etc.: — 
(mafh.)  concavidade,  parte 
reentrante  de  uma  linha  ou 
superficie  curva,  opposta  á 
sua  convexidade. 

CONCAVIFOLIADO,   DA.  ttdj.  (bot.) 

Concavifoliado ;  que  tem  as 
folhas  concavas  jjor  um  la- 
do e  couvexas  por  outro. 

CÓNCAVO,  VA.  adj.  Concavo; 
que  tem  concavidade.  Con- 
cavus,  a,  um: — m.  conca- 
vo; o  que  tem  cavidade  ou 
ôco.V.  Concavidad: — (arch.) 
concavo ;  a  concavidade  que 
se  pratica  no  taboleíro  do  ca- 
pitel coriuthio:  —  (bot.)  con- 
cavo; nome  de  toda  a  parte 
excavada  e  encurvada  sem 
formar  ângulos,  e  que  se 
não  pode  achatar  sem  se  se- 
parar: —  (bot.)  concava; 
diz-se  da  umbella  das  um- 
bellíferas  quando  está  dis- 
posta de  modo  que  deixa 
uma  parte  excavada  no  seu 
centro,  depois  de  maduro  o 
fructo:  —  (zool.)  concava; 
applica-se  a  uma  concha 
que  tem  a  forma  de  um  ca- 
puz. 

CÓNCAvo-cÓNCAVo.  adj.  Conca- 
vo —  concavo;  que  apresen- 
ta uma  concavidade  pelos 
seus  dois  lados  ou  faces. 

CoNCAvo-coNVEXo,  XA.  adj.  Con- 
cavo-convexo;  que  apresen- 
ta um  lado  concavo  e  o  ou- 
tro convexo. 

Concebible,  adj.  Comprehensi- 
vel  ,conceptivel,intellígível ; 
que  pôde  conceber-se  ou  en- 
tender-se. 

CoNCEBiMiENTO.  771.  (ant.)  Con- 
cebimento;  acto  de  conceber 
ou  ser  concebido,  conceição, 
prenhez.  V.  Concepción. 

Concebir,  a.  e  n.  Conceber; 
ficar  pejada.  Coneipere:  — 
(fig.)    conceber,  perceber; 


804 


CON 


formar  idea  de  alguma  cou- 
sa, entende-la.  Concipere, 
apprchendere :  —  concebei"; 
idear,  inventar,  imaginar:  — 
conceber;  formar  no  animo 
certas  impressões  ou  paixões 
diversas:  —  conceber;  to- 
ma-se  no  sentido  do  verbo 
redigir,  expressar,  escrever, 
quando  se  diz :  la  cláusula, 
la  comunicación  está  conce- 
bida en  estos  ó  aquellos  tér- 
minos; a  clausula,  a  com- 
municação  está  concebida 
n'estes  ou  n'aquelles  termos. 

Concedente,  adj.  Concedente; 
que  concede.  Conccdens,  eri- 
tis. 

Conceder,  a.  Conceder,  dar,  ou- 
torgar; fazer  mercê  ou  gra- 
ça. Concederé,  daré:  —  con- 
ceder, ,convir  em  alguma 
cousa.  E  termo  muito  usado 
nas  escolas.  Annuere,  assen- 
tiri:  —  conceder,  ¡lermittir. 

Concedible.  adj.  Concedivel, 
concessivel ;  que  se  pode  con- 
ceder. 

Concedo,  m.  Concedo;  expres- 
são latina  usada  em  contra- 
posição a  nego,  nas  questões 
escolásticas. 

Concejal.  ???..  Vereador  da  ca- 
mará ou  auctoridade  do  con- 
celho. Muñidlas,  cipis: — adj. 
(ant.)  V.  Concejil. 

Concejeramente,  adv.  in.  (ant.) 
Judicialmente;  em  justiça, 
segundo  a  forma  judiciaria: 
—  (ant.)  publicamente,  sem 
recato.  Falam,  in  oculis 
omninm. 

Concejero,  ea,  adj.  (ant:)Y. Pú- 
blico. 

Concejil,  adj.  (ant.)  Concelhei- 
ro;  pertencente  a  concelho. 
Communis,  publicns:  —  an- 
tigamente applicava-se  á 
gente  enviada  á  guerra  por 
algum  concelho :  —  (prov.) 
exposto;  creança  engeitada. 
Notlmm,  expositus  infans: — 
vereador  da  camará  ou  au- 
ctoridade do  concelho. 

Concejo,  m.  Concelho,  munici- 
joalidade;  corpo  municipal 
de  cidade,  etc.  Também  se 
diz  da  casa  onde  o  concelho 
celebra  as  suas  sessões.  Mu- 
nicipcdium  virorinn  convcn- 
tus;  domus  qua  convenire 
solent:  —  concelho;  nas  As- 
turias e  nas  montanhas  de 
Leão,  o  districto  composto 


CON 

de  varias  freguezias  disper- 
sas, governado  por  dois  jui- 
zes eleitos,  regedores  e  pro- 
curador geral.  Pagorum  con- 
sociaíio  sub  eisdem  judici- 
bus:  —  (prov.)  V.  Concejil; 
engeitado.  Concejo  abierto; 
concelho  aberto  ou  iiatente; 
assembléa  municipal  pu- 
blica, convocada  ao  som  de 
sinos  para  assistirem  todos 
os  habitantes  de  um  povoa- 
do ou  villa,  etc.  Conventus 
populi.  Pon  lo  tuyo  en  el  con- 
cejo y  unos  te  dirán  que  es 
blanco,  y  otros  que  es  negro 
(rif.);  quem  faz  a  casa  na 
praça,  uns  dizem  que  é  alta, 
outros  que  é  baixa;  as  opi- 
niões raras  vezes  concor- 
dam. 

Concelebracion./.  Concelebra- 
ção;  acção  e  eíFeito  de  con- 
celebrar. 

Concelebrak.  Om  Coucelebrar; 
celebrar  conju  netamente,  em 
commum.  Usa-se  só  fallan- 
do do  bispo  que,  ao  conferir  o 
sacerdocio,  celebra  o  officio 
de  pontifical  com  os  novos 
presbyteros. 

CoNCELio.  m.  (ant.)  V.  Concejo. 

Concelo.  m.  (ant.)  V.  Concilio: 
—  V.  Concejo. 

Concello,  m.  (ant.)Y.  Concejo. 

Concento,  m.  Concento,  conso- 
nancia, harmonia,  concerto 
de  vozes.  Concentus,  us:  — 
(poet.)  concento,  cadencia, 
harmonia. 

Concentrabilidad.  m.  Coucen- 
trabilidade;  qualidade  do 
que  é  concentravel. 

Concentrable,  adj.  Concentra- 
vel; que  se  pode  concentrar, 
capaz  de  se  concentrar. 

Concentración.  /.  Concentra- 
ção; acção  e  effeito  de  con- 
centrar e  concentrar-se  :  — 
(chim.)  concentração;  amaior 
densidade  ou  força  que  ad- 
quirem certos  corpos,  subtra- 
hindo-lhes  outro  estranho  ou 
superabundante  cjue  tinha 
entrei^osto. 

Concentrado,  da.  adj.  (ant.) 
Concentrado,  reconcentrado; 
retirado  para  o  centro.  Aci- 
do concentrado  (chim.):  aci- 
do concentrado;  acido  mui- 
to forte.  Disolución  concen- 
trada (chim.) ;  dissolução 
concentrada,  a  que  contém 
grande  quantidade  de  ma- 


CON 

teria  solúvel  em  proporção 
á  do  liquido  em  que  está 
dissolvida.  Pulso  concentra- 
do (med.);  pulso  concentra- 
do; pulso  de  movimento  ape- 
nas perceptível. 

Concentrador,  m.  Concentra- 
dor; o  que  concentra. 

Concentralizacion.  /.  V.  Cen- 
tralización. 

CONCENTRAMIENTO.    m.   V.     Con- 

centracion. 

Concentrar,  a.  Concentrar.  V. 
Reconcentrar :  —  r.  V.  Re- 
concentrarse. Concentrar  los 
rayos  solares  (phys.);  con- 
centrar os  raios  solares ;  reu- 
ni-los fazendo-os  passar  pelo 
foco  de  uma  lente.  Concen- 
trar u,n  liquido,  una  sal,  una 
disolución  (chim.);  concen- 
trar um  liquido,  um  sal,  uma 
dissolução;  privar  estes  cor- 
pos da  quantidade  de  agua 
que  os  enfraquece. 

Concentratividad.  a(Z/.(jp7<i7o*.J 
Concentratividade;  concen- 
tração e  unidade  do  que 
se  pensa  e  sente;  fixação  da 
attenção  sobre  uma  só  cousa. 

Concéntricamente.  acíy.m.Con- 
centricameute. 

Concentkicidade.  /.  Concentri- 
cidade;  qualidade  do  que  é 
concêntrico. 

Concéntrico,  ca.  adj.  (geom.) 
Concêntrico;  diz-se  das  figu- 
ras que  têem  um  centro  com- 
mum. Commune  centrum  ha- 
bens:  —  (art.)  concêntricas; 
diz-se  das  agulhas  que  gi- 
ram sejDaradamente  sobre 
um  mesmo  centro,  como  suc- 
ccde  nos  relógios. 

Concepción.  /.  Concepção ;  ac- 
ção e  efteito  de  conceber. 
Conceptio,  onis:  —  concei- 
ção; por  antonomasia  se  en- 
tende a  conceição  da  Vir- 
gem Maria  e  a  festividade 
que  celebra  a  Igreja  com 
este  titulo.  Conceptio  bea- 
ta' Marim  Virginis:  — (jig-) 
conceijçâo,  perspicacia,  coin- 
prehensão,  penetração :  — 
(physiol.)  concepção,  concei- 
ção ;  geração  no  seio  mater- 
no. Caballeros  de  la  conce- 
pción; cavalleiros  da  con- 
ceição; ordem  militar  con- 
firmada em  1(j23,  e  que  ti- 
nha por  fim  defender  a  hon- 
ra de  Deus,  a^  pureza  da 
Virgem,   etc,    Órden  de  la 


CON 

concepción;  ordem  da  con- 
ceição*, nome  com  que  tam- 
bém se  designa  a  ordem  hes- 
panhola  de  Carlos  III. 

CoNCEPcroNARio.  VI.  Conccpcio- 
nario;  defensor  do  mysterio 
da  conceição  da  Virgem  im- 
maculada.  Assim  chamaram 
em  Paris  aos  que  sustenta- 
vam no  século  xvi,  como  ar- 
tigo de  fé,  que  a  Virgem 
havia  concebido  em  graça. 

CoNCEPcroNiSTA.  m.  V.  Conce- 
pcionario. 

CoNCEPTACULAR.  odj.  (bot.)  CoU- 

ceptacular;  que  tem  o  cara- 
cter de  um  conceptaculo. 
Fructificación  conceptacu- 
lar ;  fructificaçào  concepta- 
cular;  a  que  se  verifica  por 
meio  de  conceptaculos. 

CoNCEPTACULÍFERO.     adj.     (bot.) 

Conceptaculifero;  que  tem 
conceptaculos  como  os  fila- 
mentos de  certas  algas. 

Conceptaculo.  m.  (bot.)  conce- 
ptaculo; cavidade  que  con- 
tém as  seminulas  ou  corpús- 
culos reproductores  das  pi  an- 
tas cryptogamicas :  —  con- 
ceptaculo; fructo  assim  cha- 
mado por  Linnco  e  hoje  co- 
nhecido pelo  nome  de  folli- 
culo  :  —  conceptaculo ;  i>e- 
ri  carpo  polposo. 

Conceptear.  ?í.  Conceitear;  di- 
zer frequentemente  concei- 
tos, agudezas.  Acute,  inge- 
nióse diccrc: — joquetear, im- 
por de  discreto,  de  satyrico, 
empregando  graças  estuda- 
das e  quasi  sempre  intem- 
pestivas. 

Conceptibilidad./.  Conceptibi- 
lidade;  faculdade  de  conce- 
ber. 

Conceptible,  adj.  Conceptivel, 
comprehensivel ;  que  se  pode 
conceber.  Quod  animo  con- 
cipi  potesf. 

Conceptillo.  m.  dim.  de  Con- 
cepto; na  accepção  de  agu- 
deza. 

Conceptista.  /.  Conceitista;  o 
que  diz  ou  escreve  conceitos 
engenhosos  ou  agudos.  Ina- 
nium  argutiarum  amator :- — 
dizedor;  o  que  na  conversa- 
ção ou  na  esci-ipta  usa  fre- 
quentemente de  equívocos  ou 
jogos  de  palavras. 

Conceptivo,  va.  adj.  Concepti- 
vo; próprio  a  conceber,  que 
faz  conceber. 
102 


CON 

Concepto,  m.  Conceito,  idéa, 
pensamento,  tudo  o  que  a 
alma  concebe  ou  imagina. 
Indicium  estimatio :  —  con- 
ceito, sentença,  argucia, 
agudeza ,  dito  engenhoso . 
Acute,  ingenióse  dictum:  — 
conceito,  juizo;  opinião  que 
se  forma  de  alguma  cousa 
ou  pessoa.  Estimatio,  opi- 
nio,  judicium,  sententia:  — 
(ant.)  V.  Feto:  —  conceito; 
no  estylo  oratorio  diz-se  de 
um  pensamento  delicado :  — 
adj.  (ant.)  V.  Conceptuoso. 
En  concepto  de  (loe.  adv.) ; 
na  qualidade  de,  na  classe 
de.  En  el  concepto  de;  na 
supi^osição,  na  crença,  na 
intelligencia  de .  Formar 
concepto  (fr.);  formar  con- 
ceito; determinar  alguma 
cousa  na  mente  depois  de 
bem  examinadas  as  suas  cir- 
cumstancias:  —  (pint.)  V. 
Capricho. 
Conceptor.  adj.  Conceptor ;  que 

concebe. 
Conceptualismo,    m.    (pililos.) 
Conceptualismo;  doutrina  in- 
ventada  por   Abeilard,   no 
principio  do  século  xii,  es- 
pecie de  conciliação  entre  o 
nominalismo  e  a  realidade, 
entre  o  apparente  e  o  posi- 
tivo. 
Conceptialista.  m.  Conceptua- 
lista; partidario  do  conce- 
¡itualismo. 
Conceptuar,  a.  Conceituar,  ava- 
liar; formar  conceito  ou  jui- 
zo  segundo   as  qualidades. 
.Indicare,  judicium  ferre :  — 
r.  conceituar-se,   acreditar- 
se; adquirir  bom  conceito. 
Conceptuosamente  .    adv .    m  . 
Conceituosamente,  engenho- 
samente,   espirituosamente, 
com  agudeza  ou  conceito,  jn- 
geniosh,  subtiliter. 
Conceptuoso,  sa.  adj.  Concei- 
tuoso,  sentencioso,  cheio  de 
agudezas    e  conceitos.   En- 
contra-se  algumas  vezes  ap- 
plicado  ú  pessoa  que  usa  de 
conceitos.  Sententiarum  ar- 
giitiis  nimis  abundans. 
Concernencia./.  Concernencia, 
relação  ou  respeito  a  algu- 
ma cousa. 
Concerniente,  adj.  e  p>-  «'•  de 
Concernir.  Concernente,  to- 
cante,   relativo    a    alguma 
cousa.  Attinens,  pertinens. 


CON 


805 


Concernir,    n.   Concernir,   ser 
concernente,  tocar,  dizer  res- 
peito, ser  relativo.  Attinere, 
pertinere. 
Concertacion.  /.  (ant.)  Conten- 
da, disputa. 
Concertadamente,  adv.  m.  Con- 
certadamente,  com   ordem, 
congruentemente.  Ordinaie. 
Concertadísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Concertado.  Concertadis- 
simo.  Ordinatissimus. 
Concertado,  da.  adj.  (ant.)  Con- 
certado, ordenado,  disposto. 
Concertador,  RA.  s.  Conccrta- 
dor;  o  que  concerta.   Com- 
p)ositor ,    ordinator:   —  de 
p)rivilegios ;  concertador  de 
privilegios;   o   que    tem   a 
seu  cargo  a  expedição  das 
confirmações  dos  privilegios 
reaes .     Privilegio     scripto 
mandandis  prcefectus. 
Concertamiento.  m.  (ant.)  V. 

Concierto. 
Concertante,  p.  a.  de  Concer- 
tar: —  adj.  concertante;  que 
harmouisa  e  forma  concerto 
com  outros  instrumentos  ou 
\ozes.Duo  concertante;  dueto 
concertante;  aquelle  em  que 
um  dos  dois  instrumentos 
repete  o  que  o  outro  acaba 
de  executar.  Piezas  concer- 
tantes; peças  concertantes; 
nome  dado  aos  quartetos  ou 
quintetos  finaes  de  uma  ope- 
Yíi.Sinfo7iiaconcertante;sjiQ.- 
plionia  concertante;  aquella 
em  que  os  motivos  estão  dia- 
logados entre  dois,  tres,  qua- 
tro ou  cinco  instrumentos, 
CoNCE&TAR.  a.  Concertar;  pôr 
em  ordem,  collocar  alguma 
cousa  com  regra,  methodo. 
Componere,  ordinare:  — 
concertar,  ajustar;  tratar  do 
preço  de  um  objecto  qual- 
quer. Rei  pretium  offerre, 
definiré:  —  concertar,  deli- 
berar, pactuar,  accordar, 
convir  em  um  negocio.  Usa- 
se também  como  recijíroco. 
Pacisci,  constituere:  —  con- 
certar ou  ajustar;  cotejar, 
concordar  uma  cousa  com 
outra.  Comparare,  conferre: 
—  concertar,  conciliar,  con- 
cordar; reconciliar  pessoas 
desavindas.  Usa-se  também 
como  reciproco.  Componere 
dissidentes,  conciliare:  — 
concertar,  concordar;  con- 
dizer uma  cousa  com  outra. 


806 


CON 


Convenire:  —  r.  (ant.)  cou- 
certar-se,  enfeitar-se,  com- 
por-se :  —  disputar,  compe- 
tir :  —  (mont.J  rastejar ;  ca- 
minhar os  monteiros  com  os 
sabujos  pelo  monte,  obser- 
var os  seus  logares  mais 
fragosos  e  pela  piogada  ou 
pista  descobrir  o  sitio  onde 
está  a  caça  e  a  parte  aonde 
lia  de  ser  batida.  Feruram 
receptacula  investigare:  — 
n.  (gram.)  concordar;  guar- 
darem as  palavras  a  devida 
relação  e  correspondencia 
nas  suas  terminações,  segun- 
do as  regras  da  grammati- 
ca:  —  (mus.)  concertar;  har- 
monisar  uns  instrumentos 
com  outros.  Âd  artis  musicce 
regulas  instrumenta  compo- 
nere. 

Concesión./.  Concessão;  acção 
e  efí'eito  de  conceder.  C'oíí- 
cessio,  onis :  —  (rhet.J  con- 
cessão; figura  pela  qual  se 
concede  alguma  cousa  á  par- 
te adversa  para  tirar  d'isso 
maior  vantagem. 

Concesionario,  m.  (for.)  Con- 
cessionário; pessoa  a  quem 
se  faz  alguma  concessão.  Is 
cui  aliquid  conceditiir. 

CoNCESo,  SA.  p.  p.  (ant.)  de  Con- 
ceder. Concesso,  concedido. 

CoNCEVEivA.  /.  (hot.)  Concevei- 
ba;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  euphorbiaceas , 
composto  de  uma  só  especie 
que  se  encontra  na  Guyana. 

CoNCEYAK.  a.  (ant.)  V.  Aconse- 
jar. 

CoNCEYO.  m.  (ant.)  V.  Concilio: 
—  V.  Concejo:  —  V.  Con- 
sejo. 

Concia./.  fflWií.JBens,  riquezas. 

CoNCiBDADANO.  m.  (anf.)Y.  Con- 
ciudadano. 

CoNciBiMiENTo.  m.  (üfit.)  Con- 
cebimento,  concei^ção;  acto 
de  conceber :  —  conceito, 
pensamento,  idéa.  Jadicíum, 
sententia. 

CoNCiBiR.  a.  (ant.)  V.  Conce- 
ptuar. 

CoNciDENCiA.  /.  (ant.)  V.  Coin- 
cidencia. 

Conciencia.  /  Consciência  ;  in- 
timo conhecimento  que  te- 
mos da  bondade  ou  malda- 
de das  nossas  acções,  antes 
ou  depois  de  as  praticar.  Ani- 
mi  conscientia:  ■ — -  consciên- 
cia; conhecimento  intimo  de 


CON 

qualquer  faculdade  ou  força 
que  existe  em  nós  mesmos : 

—  consciência;  virtude  pela 
qual  o  homem  regula  os  seus 
pensamentos  e  as  suas  ac- 
ções, sujeitando-se  ao  que 
lhe  dieta  a  recta  rasão  e  sã 
moral :  —  consciência.  V. 
Escrúpulo:  —  consciência; 
exame  detido,  reflexão  com 
que  se  fazem  as  cousas  pe- 
las quaes  se  toma  interesse: 

—  juizo,  opinião :  —  con- 
sciência ;  toma-se  ironica- 
mente por  dureza  de  cora- 
ção, crueldade.  A  conciencia 
(loe.  adv.);  em  consciência, 
segundo  as  regras  da  con- 
sciência, do  dever,  liecte,  ex 
cequo  et  bono.  Acusar  ó  ar- 
guir a  uno  la  consciência 
(fr.);  acensar  a  consciência 
a  alguém,  remorde-lo  por  al- 
gum erro  commettido.  Con- 
scientice  sfimulis  angi.  Ajus- 
tarse con  su  conciencia;  ajus- 
tar-se,  conformar-se  com  a 
sua  consciência;  obrar  como 
ella  lhe  dicta.  Suam  quem- 
que  conscientiam  judicem  se- 
qui.  Cargar  la  conciencia 
(fig.);  carregar  a  consciên- 
cia; commetter  algum  pec- 
cado.  Peccatum  scienter  ad- 
mitiere. Descargar  la  con- 
ciencia; descarregar  a  con- 
sciência; satisfazer  obriga- 
ções de  justiça,  confessar-se. 
Officio  satis/acere.  Encargar 
la  conciencia;  encarregar  a 
Consciência;  impor  a  obri- 
gação de  consciência  para 
alguma  cousa .  licligionem 
injicere,  aninimn  religione 
obstringere.  En  co7iciencia; 
em  consciência,  segundo  o 
que  ella  dicta.  Ex  animi 
conscientia  ad  justi  rectique 
normam.  Escarbar  la  con- 
ciencia; pungir  a  consciên- 
cia; diz-se  do  que  anda  re- 
celoso do  que  praticou.  Sce- 
leris  conscientia  inmgi.  For- 
mar conciencia.  V.  Escrupu- 
lizar. Obrar  con  conciencia; 
obrar  com  consciência.  Mor- 
der a  uno  la  conciencia  ;  mor- 
der a  consciência  a  alguém; 
accusa-lo  de  se  ter  conduzi- 
do mal  ou  de  haver  commet- 
tido alguma  falta.  Ser  ancho 
de  conciencia,  tener  la  con- 
ciencia ancha;  ser  largo  de 
consciência,  ter  a  conscien- 


CON 

cia  larga.  Severiorum  mo- 
rum  regulam  parvijacere . 
Ser  angosto  ó  estrecho  de 
concie.7icia ;  ser  de  consciên- 
cia apertada;  ser  fiel  e  es- 
tricto observador  dos  pre- 
ceitos religiosos  e  moraes. 
Conscientia}  severioris:  — 
errónea;  consciência  erró- 
nea ou  falsa;  juizo  falso  so- 
bre os  pensamentos,  doutri- 
nas ou  acções,  tendo  o  bom 
por  mau  e  ao  contrario.  Li- 
berdad  de  conciencia;  liber- 
dade de  consciência;  facul- 
dade de  cada  um  seguir  a 
religião  que  melhor  lhe  pa- 
recer. 

Concienzudamente,  adv.  m. 
Conscienciosamente;  com 
consciência,  com  escrupulo- 
sidade. 

Concienzudo,  da.  adj.  Con- 
sciencioso; que  é  de  con- 
sciência :  —  consciencioso, 
escrupuloso.  Severioribus 
morum  regulis  adstricttis. 
Obra  concienzuda,  trabajo 
concienzudo;  obra  conscien- 
ciosa, trabalho  consciencio- 
so; o  que  mostra  reflexão, 
escrujjulosidade,  interesse. 

Concierto,  m.  Concerto ;  a  boa 
ordem  e  disposição  metho- 
dica  com  que  estão  colloca- 
das  as  cousas,  resultando 
um  todo  mais  ou  menos  sy- 
metrico.  Ordo,  dispositio: — • 
concerto,  pacto;  ajuste  ou 
convenção  entre  duas  ou 
mais  pessoas.  Condictum, 
pactio.  De  concierto  (loe. 
adv.);  de  concerto,  de  ac- 
cordo  ou  de  commum  con- 
sentimento, unanimemente. 
Communi  consilio : — (mont.) 
rastejadura;  acto  de  raste- 
jar nos  bosques  e  matas  para 
descobrir  a  caça.  Indagatio 
locorum  feris  venandis:  — 
(litt.)  consonancia;  harmo- 
nia que  ijrovém  da  ordem 
mais  ou  menos  esmerada, 
com  que  se  collocam  as  pa- 
lavras que  entram  em  um 
discurso :  — (mus.)  concerto; 
harmonia  de  instrumentos  e 
de  vozes,  que  é  executada 
por  uma  reunião  de  instru- 
mentistas e  cantores  em 
sitio  disposto  para  esse  fim. 
Concentus,  i:  —  concerto; 
especie  de  composição  mu- 
sical. 


CON 

Conciliable,  adj.  Conciliável; 
que  pode  conciliar-se  ou 
ser  compatível  com  alguma 
cousa. 

Conciliábulo,  m.  Conciliábu- 
lo', concilio  não  convocado 
por  auctoridade.  lllegitima 
et  non  rith  congregata  sy- 
nodus :  —  conciliábulo,  con- 
venticulo;  união  de  pessoas 
que  urdem  algum  trama. 
Nefariorum  hominum  ca>tus. 

Conciliación.  /.  Conciliação; 
acção  e  eífeito  de  conciliar. 
Conciliatio,  onis:  —  conve- 
niencia, conformidade,  rela- 
ção de  uma  cousa  com  ou- 
tra. Similitiido ,  convenien- 
tia :  —  favor,  protecção  que 
alguém  grangeia  para  si. 
Grafia,  favor:  —  (litter.) 
conciliação;  interpretação 
que  se  dá  a  duas  ou  mais 
proposições  de  um  auctor, 
que  p^ireciam  contradicto- 
rias, fazendo  com  que  uma 
não  destrua  a  outra,  ou  con- 
ciliando entre  si  o  sentido 
de  ambas. 

Conciliador,  ra.  s.  Conciliador; 
pessoa  que  concilia.  Conci- 
lians,  antis. 

Conciliar,  a.  Conciliar;  unir 
pessoas  desavindas,  ânimos 
ou  vontades  discordes.  Con- 
ciliare,  componere :  — •  con- 
ciliar, grangear,  attrahir ; 
ganhar  os  ânimos,  a  bene- 
volencia, etc.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Sibi 
conciliar  e : —  conci  li  ar ;  h  ar- 
monisar  duas  ou  mais  pro- 
posições ou  doutrinas  que 
pareciam  oppostas.  Concor- 
dem reddere :  —  adj.  conci- 
liario; que  pertence  ou  se 
refere  aos  concilios.  Ad  con- 
cilium  pertinens :  —  m.  pes- 
soa que  assiste  a  algum  con- 
cilio. Qid  in  concilio  siiffra- 
gium  fert.  Conciliar  eZ  sue- 
ño (fr.);  conciliar  o  somno. 

Conciliario,  ria.  adj.  V.  Con- 
I  ciliar. 

Conciuarmente.  adv.  m.  Conci- 
liarmente;  em  concilio. 

Conciliativo,  va.  adj.  Conci- 
liativo; que  concilia,  que 
tem  de  conciliar.  Quod  con- 
ciliat. 

Conciliatorio,  ria.  adj.  Conci- 
liatorio; capaz  de  conciliar, 
que  tende  a  conciliar. 

Concilio,   m.    (ant.)   Concilio, 


CON 

conselho;  ajuntamento  de 
pessoas  que  deliberam  so- 
bre algum  negocio.  Conven- 
tus,  ccefus: — concilio;  col- 
lecção  dos  decretos  de  al- 
gum concilio.  Decreta  conci- 
lii:  —  concilio;  reunião  ou 
congresso  de  prelados  ca- 
thoiicos  para  examinar  e 
resolver  as  questões  que 
dizem  respeito  á  fé  ou  aos 
costumes,  e  regular  o  que 
pertence  á  disciplina  da 
igreja :  —  concilio ;  o  local 
onde  se  celebra:  —  clandes- 
tino. V.  Conciliábtdo : — dio- 
cesano; concilio  diocesano; 
o  que  consta  do  bispo  e  do 
clero  de  uma  diocese : — ecii- 
ménico  ó  general;  concilio 
ecuménico  ou  geral;  o  que 
representa  a  Igreja  univer- 
sal :  —  provincial;  concilio 
provincial ;  o  quo  é  compos- 
to de  bispos  de  uma  metró- 
pole. 

CoNcraiDAD.  /.  Consonancia; 
harmonia  que  resulta  da 
collocação  de  palavras  es- 
colhidas com  attenção  ás  le- 
tras de  que  se  compõe,  para 
as  tornar  mais  agradáveis 
ao  ouvido.  Concinnitas,  afis. 

CoNciNo,  NA.  adj.  (ant.)  Con- 
sonante, harmonioso,  melo- 
dioso. 

CoNcioN.  /.  (ant.)  V.  Sermón. 

CoNcioNADOR,  RA.  s.  (ant.)  Con- 
cionador;  o  que  ora  ou  falhi 
em  ¡jublico. 

CoNcioNANTE.  m.  (ant.)  V.  C07l- 
cionador. 

CoNcioNAR.  a.  (ant.)  Concionar, 
orar,  fallar  em  publico. 

Concisamente,  adv.  m.  Conci- 
samente; com  brevidade  c 
concisão.  lirevíler. 

Concisión.  /.  Concisão;  quali- 
dade do  estylo  que  consiste 
em  dizer  as  cousas  com  as 
palavras  precisas.  Dicendi 
brevitas:  —  concisão,  bre- 
vidade, laconismo. 

Conciso,  sa.  adj.  Conciso;  es- 
cripto  com  concisão;  diz-se 
também  da  pessoa  que  falia 
concisamente.  Brevi  dictum, 
in  dicendo  brevis:  —  con- 
ciso, succiuto,  breve,  la- 
cónico. 

Concitación.  /.  Concitação ;  ac- 
ção e  efteito  de  concitar.  Con- 
citatio,  onis. 

Concitadoe,  ra.  s.  Concitador; 


CON 


807 


o  que  concita,  move  e  exci- 
ta. Concitator,  oris. 

Concitajiiento.  m.  V.  Concita- 
ción. 

Concitar,  a.  Concitar,  provo- 
car, instigar  alguém  contra 
outrem :  —  concitar;  excitar, 
suscitar  desordens,  sedições. 
Concitare. 

Concitativo,  va.  adj.  Concita- 
tivo; que  concita.  Quod  con- 
citai. 

Conciudadanía./.  Qualidade  de 
concidadão. 

Conciudadano,  m.  Concidadão; 
cidadão  da  mesma  cidade 
que  outro.  Concivis,  is. 

Conclajiacion./.  (ant.)  Clamor, 
gritaria,  estrondo. 

Conclamar,  a.  (ant.)  Y.  Cla- 
mar, Gritar. 

Conclamitacion./.  (ant.)  Alari- 
do; conjuncto  de  clamores 
ou  gritos. 

CÓNCLAVE,  m.  Conclave;  logar 
onde  os  cardeaes  se  juntam  e 
encerram  para  eleger  o  sum- 
mo  pontífice:  —  conclave ;  o 
mesmo  congresso  ou  reunião 
dos  cardeaes.  Conclave  car- 
dinalinm  pontifici  máximo 
eligendo :  —  conclave ;  jun- 
ta de  pessoas  que  se  reúnem 
para  tratar  de  algum  assum- 
pto: —  conclave;  assembléa 
dos  cavalleiros  da  ordem  de 
Malta  para  a  eleição  dogrão- 
mestre. 

CoNCLAvro.  m.  (ant.)  V.  Con- 
clave. 

Conclavista,  m.  Conclavista; 
pessoa  que  entra  no  concla- 
ve para  assistir  ou  servir  os 
cardeaes.  Famnlus  cardina- 
libus  ministrans  in  conclave. 

CoNCLoiDO,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Cerrado,  Tapado. 

CoNCLUDA.  /.  (volat.)  Comida 
composta  de  assucar,  canel- 
la  e  tutano  de  garça,  que  se 
dá  aos  falcões  para  os  ani- 
mar á  caça  das  garças  reaes. 

CoNCLUDiR.  a.  (ant.)  Concludir, 
concluir,  convencer. 

Concluir,  a.  Concluir;  acabar 
ou  dar  fim  a  alguma  cousa. 
Perficere,  finem  imponere: 

—  concluir,  aperfeiçoar;  dar 
a  ultima  mão  a  uma  obra : 

—  concluir;  inferir,  deduzir 
algumas  verdades  de  outras 
que  se  admittem  ou  presup- 
põem.  Deducere: — •  concluir; 
decidir,  resolver  sobre  o  que 


808 


CON 


se  tratou.  Decernere,  consti- 
tuere:  —  concluir,  conven- 
cer; demonstrar  de  modo  que 
não  haja  que  responder  e  re- 
plicar. Convincere,  acl  silen- 
tium  adigere:  — V.  Cerrar: 
—  n.  concluir,  finalisar,  aca- 
bar, deixar  de  ser  ou  de  exis- 
tir: —  (esgr.)  ganhar  a  es- 
pada ao  contrario,  pelo  pu- 
nho ou  pela  guarnição,  de 
sorte  que  não  possa  usar 
d'ella.  Ensem  adversarií  in 
ludo  gladiatorio  occupare, 
prehendere:  —  (for.)  con- 
cluir; pôr  fim  ás  allegações 
em  defeza  do  direito  de  uma 
parte,  depois  de  ter  respon- 
dido ao  da  contraria,  por 
não  ter  mais  que  allegar. 
Adis  in  judicio  finem  impo- 
nere:  —  a.  (polit.)  ajustar, 
estipular,convencionar,com- 
binar,  pactuar. 
Conclusión.  /.  Conclusão ;  ac- 
ção e  efteito  de  concluir.  Con- 
clusio,  onis:  —  conclusão; 
fim,  termo  de  alguma  cou- 
sa. Finis,  exitus:  —  conclu- 
são; proposição  que  se  infe- 
re ou  se  deduz  de  outras. 
Conclusio  ,propositio  ex  aliis 
deducía:  —  conclusão,  deli- 
beração, resolução  final.  De- 
liberata  et  constituta  senten- 
tia:  —  conclusão;  proposi- 
ção ou  these  que  se  defende 
nas  escolas.  Usa-se  mais  com- 
mummente  no  plural,  e  to- 
ma-se  pelos  actos  públicos 
cm  que  taes  proposições  se 
defendem.  Assertum,  thesis. 
En  ô  por  conclusión  (mod. 
adv.);  em  ou  por  conclusão, 
em  summa,  por  ultimo,  fi- 
nalmente. Denique,  tandem. 
Sentarse  en  la  conclusión; 
firmar-se  porfiadamente  na 
sua  opinião,  insistindo  n'ella, 
ainda  contra  as  rasoes  que 
persuadem  a  contraria,  sem 
apresentar  outras.  Asserto 
pertinaciter  insistere :  — 
(esgr.)  acção  de  ganhar  a 
espada  ao  adversario:  — 
(pililos.)  conclusão ;  ultima 
proposição,  consequência  de 
um  syllogismo: —  (for.)  con- 
clusão; terminação  das  alle- 
gações e  provas  feitas  judi- 
cialmente em  algum  pleito, 
depois  do  que  se  pôde  dar  a 
sentença.  Actorum  in  judicio 
absolutio,  finis: —  (rhet.)  con- 


CON 

clusâo,  epilogo;  fecho  de  um 
discurso. 

Conclusivo,  va.  adj.  Conclusi- 
vo, terminativo;  que  con- 
clue  ou  finalisa  alguma 
cousa. 

Concluso,  sa.  p.  p.  irr.  de  Con- 
cluir .  Concluso :  —  adj , 
(ant.)  incluso,  incluido,  con- 
tido. Dar  por  concluso  — 
(fr.for.);  dar  por  concluido, 
por  terminado  um  pleito. 
Bem  adam  esse  pirofiteri. 

CoNCLusuRA.  /.  (ant.)  Nó,  en- 
lace. 

Concluyente.^.  a.  de  Concluir: 
— adj.  concludente;  que  con- 
clue,  convence.  Concludens, 
convincens. 

CONCLUYENTEMKNTE  .      adv .     m . 

Concludentemente;  de  um 
modo  que  conclue  ou  con- 
vence. Inehídahiliter ,  evi- 
denter. 

CoNcoAGULAcioN.  /.  V.  Coagu- 
lacion. 

CoNcoccioN.  /.  (med.)  Concoc- 
ção;  digestão  dos  alimentos: 
—  concocção;  elaboração  dos 
humores. 

CoNcocARPO.  m.  (bot.)  Concho- 
carpo;  genero  de  plantas. 

CoNcoDERMO.  m.  (zool.)  Couclio- 
dermo;  genero  de  molluscos 
que  têem  a  concha  cortada 
por  dois  tubos  em  forma  de 
orelha. 

CoNCÓFORo,  RA.  adj.  (zool.)  Con- 
choforo;  que  tem  uma  con- 
cha bivalve. 

CoNCOFRADE.  m.  Confrado  jun- 
tamente com  outro  ou  ou- 
tros individuos .  Ejusdem 
collegii  sodalis. 

CoNco-HÉLico,  CA.  adj.  (anat.) 
Concho-helix  ;  que  perten- 
ce á  helix. 

CoNcoiDAL.  adj.  Concoidal.  V. 
Concoideo. 

Concoide.  /.  (math.)  Conehoi- 
de;  especie  de  linha  curva 
que  se  prolonga  indefini- 
damente, approximando-se 
sempre  a  umar  ecta  sem  a  cor- 
tar:—  (min.)  conchoide;  reu- 
nião de  crystaes  divergen- 
tes que  offerecem  o  aspecto 
de  uma  concha  bivalve. 

Concoideo,  dea.  adj.  (math.) 
Conchoideo;  que  pertence  á 
conchoide: —  (min.)  conchoi- 
deo; parecido  com  uma  con- 
cha .  Fractura  concoidea ; 
fractura  conchoidea;  a  que 


CON 

apresenta  cavidades  que  imi- 
tam uma  concha. 

Concolega,  m.  Collega;  o  que 
é  do  mesmo  coUegio  que  ou- 
tro; e  por  extensão  compa- 
nheiro, camarada.  In  coUe- 
gio socius. 

Concolepas.  m.  (zool.)  Concho- 
lepas;  genero  de  molluscos 
da  familia  das  purpuriferas 
composto  de  uma  só  especie 
iudigena  do  Brazil. 

C0NC0LOGIA,C0NC0L0JIA./.C0n- 

chyliologia ;  sciencia  que  tra- 
ta das  conchas. 

CoNcoLÓGico,  CA.  üdj.  Conchy- 
liologico;  que  diz  respeito  á 
conchyliologia. 

CoNcoLOGisTA.  7«.  Couchyolo- 
gista;  o  que  descreve  as  con- 
chas. 

Concoloro,  ra.  adj.  (zool.)  Con- 
color; diz-se  de  um  corpo 
que  tem  a  mesma  cor  pela 
parte  superior  e  inferior,  co- 
mo as  azas  de  algumas  ma- 
riposas. 

CoNCosiBRo.  m.  (zool.)  Concom- 
bro ;  especie  de  serpente. 

Concomer,  a.  (fam.  fig.)  Fazer 
cócegas: — r.  escoçomelar-se, 
mover  os  hombros  e  as  es- 
¡jaduas  como  quem  se  esfre- 
ga por  sentir  comichão.  Pru- 
riginem  gestu  affectare. 

CoNcoMEsoN.  /.  Coçadura. 

Concomimiento  ,  Concomio,  m. 
Coçadura  ou  acção  de  esco- 
çomelar-se  movendo  os  hom- 
bros e  as  espáduas.  Prurien- 
tis  gestas,  gesficulatio. 

Concomitancia.  /.  Concomitan- 
cia; acompanhamento,  união 
de  uma  cousa  accessoria  com 
a  principal.  Usa-se  com- 
mummente  na  phrase  adver- 
bial 2Jor  concomitancia ;  por 
concomitancia.  Duarum  rc- 
rum  concursus. 

Concomitante,  p.  a.  de  Conco- 
mitar: —  adj.  concomitan- 
te ;  que  acompanha  outra 
cousa.  Concomitans,  antis: — 
adj .  (med.)  concomitante ; 
diz-se  dos  symptomas  que 
acompanham  ordinariamen- 
te urna  enfermidade.  Suni- 
dos  concomitantes  (mus.) ; 
sons  concomitantes;  os  que 
o  ouvido  percebe  alem  do 
som  principal,  quando  se  faz 
vibrar  a  corda  de  um  instru- 
mento. 

Concomitar,  a.  (ant.)  Acompa- 


CON 

nhar  uma  cousa  a  outea  ou 
obrar  juntamente  com  ella. 

Concomo,  m.  (ant.)  V.  Conco- 
miento. 

Concón,  m.  (ant.)  V.  Terral: 
—  (bot.)  concón;  planta  de 
Guiné  que  se  usa  machuca- 
da e  misturada  com  oleo, 
para  matar  os  bichos  que  se 
introduzem  nas  pernas. 

Concordable,  adj.  Concorda- 
rei ;  que  pude  concordar, 
conciliável.  Concordahilis,  e. 

Concordablemente  .  adv .  m . 
(ant.)  Concorda  vclmente, 
conformementff,  em  confor- 
midade. 

Concordación./.  Concordancia, 
conciliação.  Conciliatio,for- 
matio. 

Concordadamiente  .  adv  .  m . 
(ant.)  V.  Concordemente. 

Cqncordador,  KA.  s.  Coiicilia- 
dor;  o  que  concorda,  apazi- 
gua, concilia.  Facator,  in 
concordiam  conredigens. 

Concokdamiente.  adv.  m.  (ant.) 
V.  Concordemente. 

Concordância./.  Concordancia, 
correspondencia  ou  confor- 
midade de  uma  cousa  com 
outra.  Conformitas,  conve- 
nientia:  —  (gram.)  concor- 
dancia; correspondencia  das 
¡jalavras  entre  si,  segundo 
as  regras  da  grammatica  e 
o  genio  de  cada  lingua.  Ver- 
borum  in  re  grammatica  con- 
cordia: —  (mus.)  concordan- 
cia; harmonia  das  vozes  e 
sons.  Concentus,  tis:  —  con- 
cordancia; Índice  alphabe- 
tico  que  contém  todas  as  pa- 
lavras da  Biblia,  com  as  ci- 
tações dos  logares  em 
que  se  acham.  Sacrorum  bi- 
bliorum  concordantiai. 

Concordante,  p.  a.  de  Concor- 
dar:— adj.  concordante;  que 
concorda,  conforme,  que  con- 
diz. Congrtieiis,  entis. 

CoNcoRDANZA.  /  (ant.)  Concor- 
dança.  V.  Concordancia :  — 
V.  Concordia. 

Concordar,  a.  Concordar,  con- 
certar, compor,  conciliar, 
ajustar;  estabelecer  concor- 
dia. Concordem  reddere: — 
9i.  concordar;  convir  uma 
cousa  com  outra,  harmoni- 
sar.  Convenire,  congruere: 
(gram.)  concordar.  V.  Con- 
certar. 

Concordata.  /.  V.  Concordato, 


CON 

Concordato,  m.  Concordata; 
tratado  ou  convenio  que  ce- 
lebra algum  soberano  ou 
governo  com  a  corte  de  Ro- 
ma, sobre  collaçào  de  bene- 
ficios, sobre  pontos  concer- 
nentes á  religião  e  outros 
negocios  ecclesiasticos.  Fa- 
ctio  principium  cum  roma- 
no poidijice:  —  (ant.)  con- 
cordata; convenio  em  que 
se  regulavam  as  difficulda- 
des  suscitadas  entre  bispos 
e  abbades. 

Concorde,  adj.  Concorde,  con- 
forme, unanime,  do  mesmo 
accordo  e  parecer.  Concors, 
ordis. 

Concordemente,  adv.  m.  Con- 
cordemente, conformemente, 
de  commum  accordo.  Con- 
corditer. 

Concordia.  /  Concordia,  con- 
formidade, união,  boa  intel- 
ligencia,  harmonia  de  uma 
familia  ou  de  um  paiz.  Con- 
cordia, ai: — concordia,  con- 
cordata; ajuste  ou  conven- 
ção entre  pessoas  que  con- 
tendem ou  litigam.  Factio, 
conventio.  De  concordia  (m. 
adv.):  de  accordo,  unanime- 
mente. Unanimiter,  concor- 
diter:  —  (for.)  instrumento 
juridico  em  que  se  contém  o 
ajuste  ou  convenção  entre 
as  partes.  Conventjo,  pactio 
scripto  consignata. 

ConcorpÓreo,  rea.  adj.  (theol.) 
Concorporeo;  diz-se  da  pes- 
soa que  pela  coinmunhão 
participa  do  corpo  de  Jesus 
Christo. 

Concorrer,  n.  (ant.)  V.  Con- 
currir. 

CoNcovADO,  DA.  ttdj.  (ant.)  Fun- 
dido. 

Concreción.  /.  Concreção  ;  ag- 
gregado  de  muitas  particu- 
-  las  que  se  juntam  forman- 
do uma  massa  de  maior  ou 
menor  solidez.  Cragmenta- 
tio,  concrefio: — (bot.)  con- 
creção; deposito  de  molé- 
culas inorgânicas  bastante 
frequentes  nas  plantas  gra- 
míneas, que  tendem  a  dcs- 
organisar  o  tecido  em  que 
se  forma: — (med.)  concre- 
ção; accumulaçào  de  mate- 
ria solida  que  costuma  achar- 
se  formando  massas  no  cor- 
po do  homem  c  dos  ani- 
maes,  sem  adherencia  algu- 


CON 


809 


ma  com  as  partes  que  a  ro- 
deiam: —  artríticas;  con- 
creções arthriticas;  depósi- 
tos de  materia  branca  e 
frágil  que  se  encontram  nas 
articulações  dos  que  pade- 
ceram gota :  —  intestinales  ; 
concreções  intestinacs;  as 
que  se  encontram  no  canal 
intestinal,  apresentando  mui- 
tas variedades  na  sua  natu- 
reza: —  pineales;  concre- 
ções pineaes;  nome  de  duas 
ou  tres  pedrinhas  que  se 
encontram  na  glândula  pi- 
neal:— salivares;  concre- 
ções salivares;  cálculos  com- 
¡jostos  de  carbonatos  e  phus- 
phatos  de  cal  e  agua :  — 
zirinarias;  concreções  uri- 
narias; as  que  se  acham 
nos  animaes  herbívoros:  — 
(min.)  concreção;  depósitos 
solidos  quasi  sempre  irregu- 
lares, cujas  partículas  se 
reuniram  com  mais  ou  me- 
nos lentidão. 

Concrecionado,  da.  adj.  (min.) 
Concrecionado;  que  tem  o 
caracter  de  uma  concreção. 

Concrecionario,  ria.  adj.  (geol.) 
Concrecionarlo;  diz-se  de 
certas  camadas  de  terra. 

Concretar,  a.  Limitar,  redu- 
zir, estreitar,  fazer  concre- 
to: —  conciliar,  combinar; 
reunir  uma  cousa  com  ou- 
tra. Concillare : — r.  restrin- 
gi r-se;  considerar  uma  cou- 
sa em  concreto,  isto  é,  com 
exclusão  de  quanto  lhe  pô- 
de ser  estranho. 

Concreto,  ta.  adj.  Concreto; 
diz-se  de  qualquer  objecto 
considerado  em  si  mesmo, 
com  exclusão  de  quanto  lhe 
possa  ser  estranho  ou  acces- 
sorio.  Concretas,  a,  um :  — 
(ma/Ií.)  concreto;  diz-se  de 
um  numero  que  se  refere  a 
determinadas  especies  de 
unidades:  — (chim.)  concre- 
to; qualificação  dada  aos 
corpos,  que  do  estado  liqui- 
do passam  por  si  mesmo  ao 
de  solido:  —  (phys.)Y.  Con- 
creción. 

Concuasante,  adj.  pi.  (med.y 
Diz-se  das  dores  de  parto 
quando  têem  chegado  ao  ul- 
timo grau  de  intensidade. 

Concuasar,  a.  (ant.)  V.  Que- 
brantar. 

Concubina.  /.  Concubina ;  mu- 


810  CON 

Iher  qne  vive  e  cohabita 
coin  algum  homem,  como 
se  fora  seu  mai'ido:  —  con- 
cubina, barregã,  manceba. 
Concubina,  ce: — (ant.)  mu- 
lher legitima  que  nao  igua- 
lava em  nobreza  a  seu  es- 
poso. 

CoNCUBiNAEío.  TO.  Concubina- 
rio;  o  que  tcm  concubina. 
Concnbimis,  i. 

Concubinato,  m.  Concubinato; 
commercio  i  Ilegitimo  de  pes- 
soas dos  dois  sexos,  que  vi- 
vem como  se  fossem  casa- 
das. Conciibi7iatus,  ns: — con- 
cubinato; estado  do  concu- 
binario. 

Concubino,  m.  V.  Bnrdaje. 

CoNcuBio.  m.  (ant.)  Hora  do 
repouso;  tempo  mais  soce- 
gado  da  noite,  em  que  a 
gente  costuma  dormir.  Con- 
cubia  nox. 

Concúbito. m.  Concubito;  ajun- 
tamento carnal.  Coitus,  con- 
mihitus. 

CoNcuERDE.  adj.  V.  Concorde. 

Conculcación./.  Conculca luen- 
to;  acção  e  cfteito  de  con- 
culcar. 

CONCULCADOR,  RA.  S.   CoilCUlca- 

dor;  o  que  conculca,  pisa 
aos  pés. 

CoNcuLCAMiENTO.  m.  V.  Con- 
culcaciov. 

Conculcar,  a.  Conculcar;  pi- 
sar aos  pés  alguma  coupa. 
Calcare,  concidcarc  : — (fig.) 
conculcar,  atropelar,  escar- 
necer, desprezar. 

Concuñado,  da.  s.  Concunha- 
do;  diz-se  de  dois  irmãos 
que  se  casaram  coin  duas 
irmãs  e  vice-versa.  Leviri 
avt  gloris  frater,  sororve. 

Concuño,  ña.  s.  (p.  Ctib.)  V. 
Concuñado. 

Concupactible.  adj.  (ant.)  Y. 
Concupiscible. 

Concupiscencia.  /.  Concupis- 
cencia; appetite  sensual, 
inclinação  aos  prazeres  il lí- 
citos. Carnis  concupiscencia : 
■ — concupiscencia;  ns  pai- 
xões que  agitam  o  homem 
e  lhe  dão  violentos  desejos. 
Cupiditas,  atis. 

Concupiscente,  adj.  Concupis- 
cente;  possuido  ou  domina- 
do da  concupiscencia,  libi- 
dinoso. 

Concupiscible,  adj.  Concupis- 
civel;  applicarse  ao  appetite 


CON 

sensitivo  que  nos  faz  desejar 
o  bem.  Concupiscens ,  entis. 

Concurrencia.  /.  Concorrencia, 
concurso;  afflueucia  de  va- 
rias pessoas  a  um  logar. 
Conventus,  coetiis :  —  concor- 
rencia, coexistencia,  coinci- 
dencia; concurso  de  varios 
successos  ou  circumstancias : 
—  concorrencia,  encontro; 
concurso  de  varias  cousas 
ao  mesino  tempo.  Serum 
concursio,  concursus :  — as- 
sistência, njuda,  influxo. 

Concurrente,  p.  a.  de  Concur- 
rir:—  adj.  concorrente;  que 
concorre.  Concurrens,  conve- 
niens. 

Concurriente,  p.  a.  (ant.)  de 
Concurrir.  V.    Concurrente. 

Concurrir,  n.  Concorrer;  ajun- 
tarem-se  no  mesmo  logar  e 
tempo  varias  pessoas,  coin- 
cidir, acontecer  ao  mesmo 
tempo  alguma  cousa  ou  suc- 
cesso.  Convenire,  concurre- 
re:  —  concorrer,  cooperar, 
ajudar.  Juvare:  — ■  concor- 
rer, contribuir  com  alguma 
([uantia  para  algum  fiin:  — 
concorrer,  convir,  concor- 
dar:—  concorrer,  ser  com- 
petidor, oppositor  com  ou- 
tro, competir  a  um  encargo, 
emprego,  pretender  alguma 
cousa  ao  mesmo  tempo  que 
outros ;  —  (rnath.)  concorrer; 
cortarem-se  duas  ou  mais 
linhas  ou  planos. 

Concursar,  a.  Convocar  credo- 
res ou  mamlar  o  juiz  que  os 
bens  de  algum  devedor  se 
ponham  a  concurso  creditó- 
rio. Bona  in  gratiam,  credi- 
forum  publicare. 

Concurso,  m.  Concurso,  aíHuen- 
cia,  ajuntamento;  grande 
reunião  de  gente  no  mesmo 
logar.  Concursus,  populifre- 
quentia:  —  concurso,  coope- 
ração, assistência,  ajuda.  Au- 
xilium,  juvamen:  —  concur- 
so, opposição,  competencia 
litteraria.  Conceriafio  litte- 
raria: —  de  acreedores  (for.); 
concurso  de  credores,  jiono- 
riim  cessio  increditorum  gra- 
tiam. 

Concusión.  /.  Concussão,  aba- 
lo, commoçào  violenta.  Con- 
cussio,  onis:  —  concussão; 
extorsão,  rapina,  peculato ; 
exacção  fraudulenta  de  im- 
postos, direitos,  etc. 


CON 

Concusionario,  m.  Concussio- 
nario;  empregado  que  com- 
mette  fraude  na  exacção  de 
impostos,  direitos,  etc. 

Concha.  /.  Caldeirão  de  reser* 
va;  segundo  viveiro  de  uma 
marinha  de  sal :  —  concha;  em 
varias  partes  dá-se  este  no- 
me ás  peças  que  têem  a  for- 
ma de  uma  colher  :  —  con- 
cha; especie  de  medida  dos 
gregos:  —V.  Conca:  —  (fig-) 
concha ;  qualquer  cousa  na- 
tural ou  artificial  que  apre- 
senta a  figura  da  concha  dos 
animaes.  Res  conchata,  in 
modum  conchce  curvata:  — 
(fam.)  moeda  antiga.  Mono- 
ta  conchata:  —  (germ.)  ro- 
della,  broquel :  —  de  perla: 
V.  Madreperla:  —  de  2ñn- 
tor;  conchas  de  pintor :  cha- 
mam-se  assim  vulgarmeiite 
as  dilferentes  valvas  em  que 
o  ¡jintor  põe  as  cores.  Tener 
mnchas  conchas  o  tener  mas 
conchas  que  un  galápago 
(fr.  fig.  e  fam.);  ter  muita 
ronha;  ser  uma  pessoa  mui- 
to dissimulada  e  astuta.  Cal- 
lidum ,  versuíum'  esse :  ■ — ■ 
(anat.)  concha;  na  orelha  a 
cavidade  immediata  á  sua 
entrada,  em  cujo  fundo  se 
acha  o  orificio  externo  do 
conducto  auditivo :  —  (art.) 
concha ;  nos  coches,  a  parte 
dianteira  aonde  os  cocheiros 
collocam  os  pés:  —  concha; 
nas  adagas  e  outras  armas, 
a  peça*  que  serve  de  guarda- 
mào  :  —  (naut.)  enora;  reu- 
nião das  peças  de  madeira 
de,  figura  quadrangular  ou 
circular  que  se  põem  nas  co- 
bertas para  a  formação  das 
carlingas  e  dos  tamboretes: 
—  concha;  pequena  ensea- 
da que  forma  um  porto :  — 
V.  Balsa,  na  sua  segunda 
accepção:  —  V.  Batidero, 
na  terceira  accepção :  —  V. 
Grajáo,  Gr  ajado.  Concha 
de  los  guias  dei  bauprés; 
enora  do  gurupés;  tabuado 
circular  que  cobre  o  gu- 
rupés, entre  as  guias  e  a 
coberta:  —  (zool.)  concha; 
cobertura  cretácea,  mais  ou 
menos  delgada,  dura,  frágil, 
fácil  de  conservar  e  sempre 
em  relação  com  a  pelle,  que 
serve  de  abrigo  e  de  uma 
especie  de  habitação  a  mui- 


CON 

tos  animaes  inolluscos:  — 
V.  Ostra:  —  V.  Carey:  — 
de  Santiago  ó  de  los  pere- 
grinos. V.  Peine:  —  de  Ve- 
nus. —  V.  Porcelana:  — 
auriculares;  conchas  auri- 
culares-, as  que  apre.-eutam 
no  seu  ponto  articular  ap- 
peiidices  salientes :  —  har- 
Imdas :  conchas  barbudas; 
as  que  téeni  dividiua  a  epi- 
derme que  as  cobre  em  um 
grande   numero    de    pellos 

'  mais  ou  menos  rijos:  —  bi- 
valvas; conchas  bivalves;  as 
formadas  de  duas  partes 
lirincipaes  articuladas  por 
meio  de  urna  especie  de  char- 
neira :  —  multivalvas ;  con- 
chas multivalves;  as  forma- 
das de  duas  partes  princi- 
paes  simplesmente  soldadas 
entre  si:  —  rostradas;  con- 
chas rostradas ;  aquellas  em 
que  urna  das  duas  faces  apre- 
senta um  appendice  mais 
ou  menos  comprido :  —  trun- 
cadas; conchas  troncadas; 
aquellas  em  que  as  válvulas 
estào  como  cortadas :  —  uni- 
valvas; conchas  univalves; 
as  formadas  por  urna  só  pe- 
ca, commummeute  desenvol- 
vidas em  espiral,  que  per- 
tencem a  caracoes  fluviaes, 
marinhos  e  terrestres. 

Conchabanza.  /.  (fam.)  Con- 
chavo, cabala,  conluio.  Coi- 
tio,  conventio:  —  acção  de 
assentar-se  á  sua  vontade. 
Apta,  accommodata  corpo- 
ris  dispositio. 

CoNCHABAK .  tt .  Coucliavar , 
unir,  ajuntar.  Uniré,  con- 
jungere:  —  misturar  as  dif- 
ferentes  qualidades  de  lã, 
em  vez  de  as  separar.  Infi- 
mum  lanai  gemís  cum  ópti- 
mo confundere,  miscere :  — 
(p.  A.  Mer.)  contratar,  ajus- 
tar; apalavrar  um  creado: 
—  r.  (fam.)  conchavar-se; 
ajustar-se  para  algum  fim, 
ficar  de  accordo  sobre  al- 
gum negocio,  mancommu- 
nar-se ,  concertar-se  para 
fraudar  ou  causar  damno. 
Coire,  conspirare :  —  repo- 
trear-se,  assentar-se  commo- 
damente. 

ConchÁceo,  Conchado,  pa.  adj. 
(zool.J  Conchaceo;  que  tem 
uma  concha  bivalve :  —  m. 
pl.  conchaceas;  familia  de 


CON 

moUuscos  lamellibranchios, 
cujas  especies  têem  conchas 
bivalves  e  vivem  commum- 
meute na  areia. 

CoNCHi.  m.  (bot.)  Conchi;  es- 
pecie de  caneíla. 

CoNCHÍcüLA.  adj.  (zool.)  Con- 
chicola;  que  vive  em  uma 
concha  :  —  conchicola;  qua- 
lificação dada  a  um  ento- 
zoario, que  vive  lio  interior 
de  algumas  conchas  de  agua 
doce. 

Conchífero,  ra.  adj.  (bot.)  Con- 
chífero; que  tem  alguma  par- 
te similhaute  a  uma  concha : 
—  (zool.)  m.  pl.  conchiferos ; 
classe  de  animaes  moUuscos 
que  comprehende  todos  os 
que  têem  conchas,  qualquer 
que  seja  a  sua  forma  e  nu- 
mero de  peças  que  a  com- 
põem. 

Conchiforme,  adj.  (zool.)  Con- 
chiforme; que  tein  a  figura 
de  uma  concha. 

CoNCHiL.  adj.  (ant.)  V.  Conchá- 
ceo:  —  m.  (zool.)  conchylio; 
moUusco  gasteropodio  de 
ciue  se  tira  uma  tinta  de  es- 
carlata. 

CoNCHiLiA./.  (zool.)  Conchylia; 
genero  de  moUuscos,  subdi- 
vidido em  quatro  subgéne- 
ros por  Cuvier. 

CONCHILIFERO,     RA.    udj.    (zOOl.) 

Couchilifero.  V.  Conchífero. 

CONCHILIÓFORO,    RA.   adj.   (zOOl.) 

Conchiliophoro(ç«eZet'aco/i- 
chas);  qualificação  de  alguns 
moUuscos  que  têem  pegadas 
restos  de  conchas  ou  conchi- 
nhas inteiras. 

CONCHILIÓIDEO,    DEA.    Culj.    CoU- 

chilioideo;  que  tem  a  figu- 
ra de  urna  concha:  —  (bot.) 
conchilioideo;  qualificação 
de  urna  especie  de  licheu. 
CoNCHiLiÓLoco.  m.  V.  Concolo- 
gista. 

CONCHILIOLOJIA.  /.   V.    CoUCOlo- 

gia. 
Conchiliolójico,    ca.    adj.    V. 
Concologico. 

CONCHILIOMORFITA./.  (ni¿/i.JCon- 

chiliom.orphita ;  nome  que 
se  dava,  em  outro  tempo,  a 
umas  pedras  que  represen- 
tavam exactamente  a  figura 
de  uma  concha. 
CoNCHiLLA,  TA.  /.  dim.  de  Coii- 
cha.  Conchinha : —  (naid.)  V. 
Conchuela:  —  (math.  ant.)Y. 
Concoide. 


CON 


811 


CoNdtaosAURO .  m.  (zool.)  V. 
Conquiosauro. 

Conchita./,  (zool.)  V.  Con- 
quita. 

Concho,  m.  (prov)  Camisa;  fo- 
lhas que  envolvem  a  espiga 
do  milho. 

CONCHO-ANTELIZOIDEO,     CoNCHO- 

ANTE-HÉLix.  adj.  (anat.)  Cou- 
cho-anthelix ;  qiialificaç:M> 
dada  ao  pequeijo  músculo 
do  circuito  da  orelha. 

CoNCHO-HELIZOIDEO,  CoNCHO-HE" 

Lix.  adj.  (anat.)  V.  Conco- 
helico. 

CoNCHoiDAL.  ad¡j.  V.  Concoidal. 

CoNCHOiDE. /.  V.  Concoide. 

CoNCKOLOjiA./.  (zool.)  V.  Con- 
cologia. 

CoNCHoso,  SA.  adj.  (ant.)  V.  Con- 
chudo. 

Conchudo,  da.  adj.  Conchudo, 
conchado  ou  conchoso;  diz- 
se  do  animal  que  está  co- 
berto de  conchas.  Conchis 
coopertus:  —  (fig.  e  fam) 
raposeiro ,  manhoso ,  astu- 
to, cautelloso.  Astidits,  so- 
lers:  —  V.  Avaro. 

Conchdela. /.  dim.  de  Concha. 
Conchella :  —  (naut.)  fundo 
conchoso;  o  que  contém  pe- 
dacinhos de  conchas  de  ma- 
riscos, testáceos,  etc. 

Condado,  m.  Condado;  terri- 
torio sujeito  á  jurisdicção 
de  um  conde.  Comiiis  ditio: 
—  condado;  dignidade  de 
conde.  Comitis  dignitas :  — 
condado,  em  algumas  na- 
ções, departamento  ou  pro- 
vincia da  sua  divisão  poli- 
tica. 

Condadura.  /.  Palavra  que  só 
tem  uso  no  rifão  seguinte: 
Conde  y  condadura  y  ceba- 
da para  la  mula;  conde  e 
condado  e  cevada  para  o  ga- 
do; applica-sc  aos  que  não 
se  contentando  com  o  neces- 
sário, querem  cousas  supér- 
fluas. 

Condal,  adj.  Condal ;  o  que  é 
próprio  e  pcrteuce  ao  conde 
e  á  sua  dignidade.  Ad  co- 
mitis dignitatem  pertinens. 

Condalia.V-  O^ot-)  CoudaUa; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  rhamnias,  tribu  das 
frangulia?,  que  só  compre- 
hende urna  especie. 

Condamínea.  /.  (bot.)  Conda- 
minea;  genero  de  plantas 
da   familia  das   rubiáceas, 


812  CON 

tribu  das  hedyotideas  von- 
deleticas  que  comprehende 
seis  especies. 

CoNDAMPNAR.  a.  (ant.)  V.  Con- 
denar. 

CoNDANADo,  DA.  adj.  (aut.)  V. 
Condenado. 

CoxDAuí.  m.  (germ.)  Viga. 

Conde,  m.  Conde;  titulo  de 
grandeza  e  dignidade  com 
que  os  soberanos  honram  e 
distinguem  a  alguns  de  seus 
subditos.  Comes,  honoris  ti- 
tulus:  —  conde;  pessoa  que 
tem  este  titulo :  —  (p.  And.) 
capataz ;  cabeça  de  alguma 
companhia  de  jornaleiros. 
Operiaromm  rustico  rum  sub- 
prcefectus:  —  (germ.)  capi- 
tão, caudilho;  superior  que 
elegem  os  ciganos  e  ao  qual 
se  sujeitam,  obedecendo-lhe 
submissamente.  Vagahundo- 
rum  magister. 

CoNDEA.  /.  (hot.)  Condea;  es- 
pecie de  planta  labiada,  in- 
dígena da  America,  jierten- 
cente  ao  genero  satureya. 

CoNDECAiío.  adv.  m.  (ant.)  V. 
Otra  vez. 

Condecente,  adj.  (ant.)  Con- 
ducente, conveniente,  cor- 
respondente, apto.  Conve- 
niens,  entis:  —  condigno, 
muito  digno. 

Condecir,  a.  (ant.)  V.  Condi- 
zer. V.  Concordar. 

Condecito,  llo.  m.  dim.  de 
Conde.  Condesinho. 
•  Condecoración.  /.  Condecora- 
ção; acçào  e  efteito  de  con- 
V  decorar.  Ornandi,  condeco- 
randi  actus :  —  condecora- 
ção; distinctivo  honorifico 
que  se  concede  a  alguém 
por  mérito  ou  por  mercê. 
N'este  sentido  é  mais  com- 
mum  empregar  o  plural. 

Condecorador,  ra.  s.  Condeco- 
rador ;  o  que  condecora. 

Condecoramiento.  m.  (ant.)  V. 
Condecoración. 

Condecorar,  a.  Condecorar ; 
dar,  conceder,  conferir  con- 
decorações a  algucm,  distin- 
gui-lo,  premia-lo.  Condeco- 
rare :  —  (ant.)  adornar,  af'or- 
mosear,  decorar. 

Condedura.  /.  (a7it.)  V.  Condi- 
mento. 

Condejar,  a.  (ant.)  V.  Conde- 
sar. 

Condemnar.  a.  (ant.)  V.  Con- 
denar. 


CON 

Condena.  /.  Certidão  da  sen- 
tença condemnatoria.  Dam- 
nationis  sententia  ab  actua- 
rio transcripta. 

Condenable,  adj.  Condemna- 
vel ;  que  merece  ser  con- 
demnado.  Condemnabilís, 
damnatione  dignus. 

Condenación./.  Condemnaçâo; 
acçào  e  eífeito  de  conde- 
mnar. Damnatio,  onis:  — 
condemnaçâo ;  por  antono- 
masia se  entende  a  eterna. 
JEterna  condemnatio. 

Condenado,  m.  Condemnado ; 
o  que  é  destinado  ás  penas 
eternas,  reprobo.  Sempiter- 
nis  cruciatibus  addictus. 

Condenador,  ra.  s.  Condemna- 
dor;  o  que  condemna  ou 
censura.  Damnator,  dam- 
nans. 

Condenar,  a.  Condemnar;  pro- 
nunciar o  juiz  a  sentença, 
impondo  pena  ao  réu.  Sen- 
tentiam  adversam  ferre :  — 
condemnar,  reprovar;  jul- 
gar mal  de  alguma  cousa. 
Improbare :  —  condemnar ; 
reprovar  uma  doutrina  ou 
opinião  declarando-a  perni- 
ciosa. Improbare,  damnatio- 
nis  nota  inurere :  — V.  Ta- 
bicar :  —  r.  condemnar-se ; 
culpar-se  a  si  mesmo,  con- 
fessar-se  culpado.  Suo  se 
ore  condemnare:  —  conde- 
mnar-se ;  incorrer  na  pena 
eterna,  .^ternis  cruciatibus 
addici. 

Condenatorio,  ria.  adj.  Con- 
demnatorio ;  que  condemna, 
que  contém  condemnaçâo. 
Condemnans,  antis. 

Condensa.  /.  (ant.)  V.  Despen- 
sa, Guardaropa. 

CONDENSABILIDAD.  /.    CondCUSa- 

bilidade;  propriedade  que 
têem  os  corpos  de  diminuir 
de  volume  pela  acção  do 
frio. 

Condensable,  adj.  Condensa- 
vel ;  que  pode  condensar-se. 

Condensación. /.  Condensação; 
acção  e  efteito  de  condensar 
ou  condensar-se.  Condensa- 
tio,  onis. 

Condensador,  ra.  adj.  Conden- 
sador; que  condensa  : — m. 
(phys.)  condensador;  machi- 
na própria  jjara  condensar 
em  um  espaço  determina- 
do :  —  condensador ;  appa- 
relho  usado  na  Suécia  que 


CON 

substitue  a  serpentina  dos 
alambiques:  —  eléctrico; 
condensador  eléctrico ;  ap- 
parelho  em  que  se  accumu- 
la  a  electricidade: — neumá- 
tico; condensador  pneumá- 
tico; machina  própria  para 
condensar  o  ar  em  um  espa- 
ço determinado :  —  de  fuer- 
zas (medi.);  condensador  de 
forças ;  apparelho  que  accu- 
muia  os  esforços  successi- 
vos  de  um  motor,  para  os 
empregar  quando  seja  ne- 
cessário :  —  dei  vapor  ;  con- 
densador do  vapor;  reci- 
piente a  que  se  dirige  o  va- 
por de  agua. 

Condensamiento,  m.  V.  Con- 
densación. 

CoNDENSANTE.  p.  tt.  de  Conden- 
sar: —  adj.  condensaute; 
que  condensa.  Densans, 
sjiissans. 

Condensar,  a.  Condensar,  es- 
pessar; dar  consistencia  ás 
materias  que  por  sua  natu- 
reza são  liquidas.  Densare, 
spissare: — (fig.)  condensar; 
reduzir  a  menor  volume. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco :  —  (phys.)  condensar; 
diminuir  de  volume  um  cor- 
po em  virtude  do  abaixa- 
mento de  temperatura. 

Condensativo,  va.  adj.  Con- 
densativo ;  que  condensa, 
próprio  para  condensar. 
Densandi  vim  habens. 

Condesa.  /.  Condessa ;  mulher 
do  conde,  ou  a  que  herdou 
ou  possue  um  condado.  Co- 
mis  uxor,  comitissa: — (ant.) 
dama  de  companhia;  titulo 
que  se  dava  á  mulher  des- 
tinada para  acompanhar  al- 
guma senhora  nobre : — (ant.) 
V.  Junta,  Muchedumbre. 

Condesado,  m.  (ant.)  V.  Con- 
dado. 

Condesar,  a.  (ant.)  Guardar, 
reservar,  arrecadar  :  —  la 
espada  (fr.);  embainhar  a 
espada.  Quien  come  y  con- 
desa, dos  veces  j^one  mesa 
(rif.);  quem  come  e  guarda 
duas  vezes  põe  a  mesa;  a 
economia  é  o  melhor  meio 
de  enriquecer. 

Condescendencia.  /.  Condes- 
cendencia; acção  e  efí^eito 
de  condescender.  Conniven- 
tia,  indulgentia. 

Condescender,   n.   Condesceu- 


CON 

der ;  comprazer  com  alguém, 
accominodar-se  ao  seu  ge- 
nio, ceder  á  sua  vontade, 
ser  complacente,  tolerante. 
Coniiiuere,  morem  gerere. 
Condescendiente,  adj.  Condes- 
cendente ;  que  tem  condes- 
cendencia, que  se  conforma 
facilmente  com  a  vontade 
dos  outros. 

CoNDEtíiCJA,   TA,    LLA. /.   diíll.    dc 

Condesa.  Condessinba. 

CoNDEsiGNo.  m.  (ant.)  V.  Es- 
condrijo. 

CoNDESijo.  m.  (ant.)  Coudesi- 
lio.  V.  Deposito. 

Condesil,  adj.  (ant.)  V.  Con- 
dal. 

Condestable,  m.  Condestavel; 
o  que  antigamente  obtinha 
e  exercia  a  primeira  digni- 
dade militar.  Princeps  mili- 
f.iim,  suprem us dux: — (nani.) 
condestavel;  cabo  nas  anti- 
gas brigadas  dc  artilheria 
de  marinha.  Centuricc  nau- 
ticoi  subproifectus. 

CoNDESTABLESA.  /.  Condcsta- 
blessa^  mulher  do  condes- 
tavel. 

CoNDESTABLÍA.  /.  Diguidadc  de 
condestavel.  Militum  prin- 
cipis  múnus. 

CoNDESTO.  m.  (zool.)  Condesto ; 
genero  de  aves  da  familia 
das  fringilideas,  cuja  única 
especie  é  um  tentilhão  indí- 
gena do  México. 

CoNDEXAR.  a.  (ant.J  V.  Conde- 
sar. 

CoNDEZMEEo.  111.  O  que  tem 
parte  com  outros  nos  dizi- 
mos em  uma  mesma  paro- 
chia,  e  também  o  que  jjaga 
dizimo  juntamente  com  ou- 
tro ou  outros. 

Condición.  /.  Condição;  natu- 
reza, qualidade  das  cousas. 
Índoles,  natura:  —  condi- 
ção, genio,  Índole,  caracter 
natural.  índoles,  is :  —  con- 
dição; qualidade,  nascimen- 
to ou  estado  das  pessoas.  Cos- 
tuma usar-se  somente  pela 
qualidade  de  nobre,  e  diz-se: 
es  hombre  de  condición,'  é 
homem  de  condição.  Generis 
conditio  :  —  condição  ;  con- 
stituição primitiva  e  funda- 
mental de  um  povo.  Fopidi 
constitutio :  —  condição ;  mo- 
do de  vida,  profissão: — con- 
dição ;  estado  particular  em 
que  se  encontram  os  uego- 
103 


CON 

cios  de'  alguém  :  —  condi- 
ção; artigo  de  um  tratado. 
N'este  sentido  usa-se  mais 
commummente  no  plural : 
—  condição ;  qualidade  ou 
circumstancia  com  que  se 
faz  ou  promette  alguma 
cousa.  Conditio,  pacta.  Con- 
dición sine  qua  non;  condi- 
ção sine  qua  non;  aquella 
de  que  te  não  pode  prescin- 
dir. Conditio  sine  qua  non. 
A  condición;  com  condição 
que,  comtantoque,  na  suppo- 
sição  de.  De  condición;  de 
sorte,  de  maneira,  de  modo. 
Adeo,  ita.  Poner  ó  ponerse 
en  condición,  ó  tener  en  con- 
dición; pôr  em  perigo,  ar- 
riscar, expor.  Quebrar  la 
condición  o  el  natural;  mo- 
dificar a  sua  condição  ou  o 
seu  natural;  moderar  o  mau 
genio.  Perversce  indoli  cul- 
versari.  Tener  condición;  ter 
genio;  ser  de  um  natural 
áspero  e  forte.  Acri  índole 
pollere:  —  (jw-)  condição ; 
clausula  accessoria  insei'ta 
em  um  contrato  :  —  callada. 
Y.  Condición  tácita: — ca- 
sual; condição  casual;  a 
que  nao  depende  do  arbi- 
trio dos  homens.  Conditio 
fortuita :  —  convenible;  con- 
dição conveniente.  Conditio 
canveniens,  congruens:  — 
descovenible ;  condição  in- 
conveniente; a  que  se  op- 
poe  á  natureza  do  contrato 
ou  aos  seus  fins.  Conditio 
incongrua,  inconveniens :  — 
deslio nesta.Y.  Condición  tor- 
pe:—  honesta;  condição  ho- 
nesta; a  que  não  se  oppõe 
aos  bons  costumes.  Conditio 
decens,  honesta : — imposible 
de  derecho  ;  condição  impos- 
sível de  direito;  a  que  é 
contraria  á  honestidade,  aos 
bons  costumes,  ou  ao  direito 
natural.  Conditio  júri  ad- 
versa, repvgnans  :  —  impo- 
sible de  hecho;  condição  im- 
possível de  facto;  a  que 
materialmente  se  não  pode 
cumprir.  Conditio  qua¡  ad- 
impleri  nequit :  —  mezclada 
ó  mista  ;  condição  mixta ;  a 
que  depende  em  parte  do 
arbitrio  dos  homens  e  em 
parte  do  acaso.  Conditio 
mixta:  —  necesaria;  con- 
dição necessária;  a  que  é 


CON 


813 


indispensável  intervir  para 
a  validade  de  algum  con- 
trato. Conditio  necessária : 
—  posible ;  condição  possí- 
vel ;  a  que  pode  cumprir-se 
ou  verificar-se  por  não  ter 
obstáculo  na  natui-eza,  nem 
nas  leis.  Conditio  possibilis: 
tácita ;  condição  tacita ;  a 
que,  apesar  de  não  expressa, 
se  entende  e^^tabelecida. 
Conditio  tacita :  —  potesta- 
tiva; condição  livre;  a  que 
depende  unicamente  do  ai'- 
bitrio  da  pessoa  a  quem  se " 
impõe :  —  torpe  ;  condição 
torpe;  a  que  se  oppõe  aos 
bons  costumes  ou  á  lei.  Con- 
ditio turpis,  legi  adversa. 
Purificarse  la  condición  (fr.); 
apresentar-se  a  condição ; 
chegar  a  occasião  de  se  exe-  ~ 
cutar  ou  ter  eíFeito  aquillo 
que  estava  promettido  ou 
se  esperava  condicional- 
mente. Conditionem  impleri. 
Quedar  en  condición  d  bu- 
que (fr.  naut.) ;  ficar  em  es- 
tação o  navio ;  ficar  fundea- 
do provisionalmente  e  com 
pouca  gente  a  bordo,  em  pa- 
ragem exposta  a  ventos  e 
correntes. 

Condicionado,  da.  adj.  V.  Acon- 
dicionado :  —  V.  Condicio- 
nal. 

Condicional,  adj.  Condicional ; 
que  encerra  uma  condição. 
Conditioni  addictus,  affectus. 

Condicionalmente,  adv.  m.  Con- 
dicionalmente; com  condi- 
ção. Sub  conditione,  interpo- 
sita  conditione. 

Condicionar,  a.  (ant.)  Condi- 
cionar, acondicionar;  dotar 
de  certa  condição  ou  quali- 
dade :  —  n.  condiçoar,  con- 
vencionar, convir.  Conveni- 
re,  congruere. 

CoNDicioNAZA.  /.  augm.  de  Con- 
dición. Condição  enérgica, 
dureza  de  caracter.  Indolis 
acerbitas:  —  condição  ele- 
vada. Nobilitas,  atis. 

CONDICIONCILLA,    TA.  /.  dim.   dc 

Condición.  Condição  ou  ge- 
nio áspero,  intratável.  Mo- 
rositas,  atis. 

Condido,  m.  (ant.)  V.  Cundido: 
—  adj.  (ant.)  composto,  ador- 
nado. 

Condidor.  m.  (ant.)  V.  Funda- 
dor. 

Condignamente,  adv.  m.  Con- 


814 


CON 


dignamente;  de  urna  n^anei- 

ra  cond\gna.Meriti  cumpríc- 
mio  cequalitas. 
CoNDiGNATARio.  VI.  Condígiía- 
tario;   o    que   é   dignatario 
juntamente  com  outro. 
CoNDiGNiDAD  /.  Condignidade  •, 
qualidade  do  que  é  condi- 
gno. Meritum,  i. 
Condigno,  na.  adj.  Condigno, 
adequado;  igual  ao  mérito 
ou    ao    delicto.    Condigmis 
cequus. 
Cóndilo,  m.  (ant.)  V.  Artejo. 
-CoNDiLOCARPO.  TTi.  (bot.)  Coudy- 
locarpo  (fructo  articulado); 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  apocyneas,  composto 
de  urna  só  especie  indígena 
da  Guyana. 
CoNDiLÓFORO,  RA .  ttdj .  (hot.)  Con- 
dyloforo;  que  tem  uma  pro- 
tuberancia em  forma  de  no- 
dosidade. 
CoNDiLOMA.  m.  (med.)  Condylo- 
ma;  excrescencia  carnosa  das 
bordas  do  anus  e  das  ¡martes 
genitaes,  causada  ordinaria- 
mente pela  syphilis. 
CoNDiLURo.  m.  (zool.)  Coudylu- 
ro;  genero  de  mammiferos 
carniceiros  insectívoros,  da 
familia  dos   talpicos,   com- 
posto de  quatro  especies  in- 
dígenas da  America  setem- 
ptrional:  —  /.  (zool.)  con- 
dyluros;  genero  de  crustá- 
ceos decápodos,  que  tem  por 
typo  urna  especie  que  se  en- 
contra na  costa  da  Rochella. 
Condimentación.   /.    (ant.)    V. 

Condimento. 
Condimentar,  a.  Condimentar, 
adubar;  temperar  as  comi- 
das. Condire. 
CoNDiMENTicio,  CIA.  ttdj.  Da  ua- 
tureza  dos  condimentos  ou 
próprio    para    temperar    as 
comidas. 
Condimento,    m.    Condimento , 
tempero,  adubo.  Condimen- 
tum,  i. 
Condimentoso,  sa.  adj.  Ajjpeti- 
toso;  bem  adubado  ou  tem- 
perado. 
CoNDiNo,  NA.  adj.  (ant.)  V.  Con- 
digno. 
Condir,  a.  (ant.)  Condir,  adu- 
bar, temperar:  —  (ant.)  es- 
tabelecer, fundar. 
Condiscípulo,  m.  Condiscipulo, 
collega;  companheiro  names- 
ma  aula,  classe,  estudos.  Con- 
discipulus,  i. 


CON 

Condistinguiu,  a.  (ant.)  V.  Dis- 
tinguir. 

ConditÍpedo,  da.  adj.  (zool.) 
Conditijjede;  que  tem  os  pés 
occultos;  nome  de  certos 
crustáceos  decápodos  bra- 
chyuros. 

Condito,  m.  (ant.)  V.  Cocimien- 
to :  —  adj.  (ant.)  V.  Becón- 
dito:  —  m.  pl.  (pharm.)  no- 
me de  certos  preparados  sim- 
ples cobertos  de  assucar. 

CoNDO.  m.  (bot.)  Condo ;  fructo 
de  uma  palmeira  do  Congo, 
do  tamanliu  de  uma  jjera. 

Condoblado,  da.  adj.  (hot.)  Con- 
doblado ou  conduplicado ; 
duplo  no  sentido  do  compri- 
mento. 

CoNDocHO,  cha.  adj.  (ant.)  V. 
Cocido. 

Condolecerse,  r.  (ant.)  V.  Con- 
dolerse. 

Condoler,  a.  (ant.)  Condoer.  V. 
Compadecer. 

Condolerse  .  r  .  Condoer-se , 
comjjadecer-se,  apiedar-sc. 
Condoleré. 

CoNDOMA.  m.  (zool.)  Condoma; 
especie  de  antílope  indígena 
do  Cabo  da  Boa  Esperança, 
que  tem  os  cornos  em  espi- 
ral. 

Condomes,  m.  Condomez;  que 
é  da  cidade  de  Condom. 

Condominio,  m.  (for.)  Dominio 
ou  posse  em  commum  com 
duas  ou  mais  pessoas. 

Condómino,  m..  (for.)  Co-pro- 
prietario;  companheiro  em 
dominio  ou  senhorio. 

Condonación.  /.  Condonação; 
acção  e  eíFeito  de  condonar. 
Condonatio,  remissio. 

Condonar,  a.  Condonar ;  jjer- 
doar  ou  remittir  alguma  di- 
vida ou  pena.  Condonare, 
remitiere:  —  outorgar,  con- 
ceder. 

Condonatario,  ria.  s.(for.)Qo\\- 
donatario;  pessoa  associada 
a  outra  em  uma  doação. 
Condonatos.  m.  pi.  (rei.)  Con- 
donatos;  religiosos  de  S.  Sul- 
picio  na  Bretanha,  depen- 
dentes de  um  mosteiro  de 
monges. 
Condor,  m.  (zool.)  Condor;  es- 
pecie de  ave  de  rapina,  das 
maiores  e  mais  vigorosas,  do 
genero  sarcorampho  e  da  fa- 
milia das  vulturinas,  indí- 
genas da  America  meridio- 
nal. 


CON 

Condotiero,  m.  (ant.  mil.)  Che- 
fe de  aventureiros. 

CondrÁcanteo,  ea.  adj.  (zool.) 
Chondracanteo,parecido  com 
0  genero  chondracanto:  —  m. 
pi.  chondracanteos;  familia 
de  crustáceos  da  ordem  dos 
lernidos,  comjíosta  de  oito 
géneros  notáveis  pelo  modo 
com  que  as  fêmeas  agan*am 
a  sua  jiresa. 

CONDRACANTO.  TU.   (zool.)  CllOU- 

dracanto  (espinha  cartilagi- 
nosa); genero  de  crustáceos 
da  ordem  dos  lernidos,  typo 
da  familia  dos  chondracan- 
teos, composto  de  oito  espe- 
cies parasitas. 

CoNDRiA./.  (bot.)  Chondria  (car- 
tilagem). 

Cóndrico,  ca.  adj.  (bot.)  Chon- 
drico;  parecido  com  a  chon- 
dria:— f-X^l.  chondricas;  tri- 
bu de  ijlantas  da  familfk  das 
florideas,  que  comprehende 
quinze  géneros  de  algas  de 
folhas  cellulosas. 

Condrila./,  (bot.)  Chondrilla; 
genero  de  j)lantas  da  fami- 
lia das  compostas,  tribu  das 
chicoriaceas,  cujas  especies 
são  herbáceas  e  vivazes. 

Condrina.  /.  (chim.)  Chondri- 
iia;  materia  que  se  encon- 
tra nas  cartilagens  e  liga- 
mentos, e  que  se  obtém  pe- 
la fervura  d'estas  partes 

Condritis.  /.  (med.)  Chondrite; 
inflammação  das  cartilagens. 

CoNDRO.  m.  (bot.)  Chondro  (car- 
tilagem); genero  de  plantas 
marinhas  da  familia  das  flo- 
rideas, tribu  das  espheroco- 
coideas. 

Condrócero.  m.  (zool.)  Chon- 
drocero ;  genero  de  insectos 
da  ordem  dos  hemipteros, 
secção  dos  heteropteros,  tri- 
bu dos  coreanos,  cuja  espe- 
cie typica  é  o  chondrocero 
de  antennas  largas,  indíge- 
na das  Antilhas. 

CONDRODENDRO.  m.  (bot.)  V.  CÓ- 

culo. 

CoNDRODiTA. /.  (min.)  Chondro- 
dita;  fluosilicato  de  magne- 
sia, assim  chamado  por  se 
encontrar  sob  a  forma  de 
grãos  cvystallinos  bastante 
grossos,  e  disseminados  nas 
rochas  calcáreas  saccharoi- 
des  da  Nova  Jersey. 

CoNDROGLOso.  udj.  (anat.)  Chon- 
droglosso;  diz-se  da  porção 


CON 

do  musculo  hyjDoglosso  que 
se  insere  nas  azas  menores 
do  hyoide  e  na  cartilagem 
situada  entre  estas  e  as  azas 
maiores  do  mesmo  osso. 

CoNDROGIlADO.  Culj.  (zOOl.)  CllOn- 

drogrado ;  que  anda  i^or  meio 
de  urna  cartilagem:  —  m. 
pl.  cliondrogrados;  ordem  da 
classe  dos  arachnodermicos, 
que  comprehende  os  que  têeni 
no  interior  uma  peça  solida 
destinada  a  suster  o  scu 
corpo. 

CoNDKOGRAFÍA.  /.  (cinat.)  Chon- 
drographia;  parte  da  anato- 
mia que  trata  da  descrijoçào 
das  cartilagens. 

CondkoükÁfico,  ca.  adj.  (anat.) 
Chondrographico;  relativo  ou 
concernente  á  chondrogra- 
phia. 

CoNDKOLOGÍA.  m.  (cuiat.)  V.  Con- 
drolojia. 

Condrológico,  ca.  adj.  (anat.) 
V.  Condrolójico. 

CoNDROLOJÍA.  /.  (anat.)  Chon- 
drologia;  izarte  daorganolo- 
gia  que  se  occupa  do  estudo 
geval  das  cartilagens. 

Condrolójico,  ca.  adj.  (anat.) 
Chondrologico;  relativo  ou 
concernente  á  choudrologia. 

CoNDRÓMETRO.  111.  Chondromc- 
tro;  instrumento  que  serve 
para  conhecer  a  qualidade 
dos  graos  e  farinhas. 

CONDROPTERIJIO,  lA.   adj.   (zOOl.) 

Chondropterigio;  nome  que 
se  applica  aos  peixes  de  es- 
queleto cartilaginoso:  —  m. 
2)1.  chondropterigios ;  secção, 
ordem  ou  grupo  da  classe 
dos  peixes,  que  se  compõe 
de  todos  os  f{ue  têem  o  es- 
queleto completamente  car- 
tilaginoso. 

CoNDRORINCO.    OT.    (zOol.)    ChoU- 

drorhynco  (rosto  cartílagi- 
noso);  especie  de  urso,  cha- 
mado tambera  de  grandes  la- 
bios. 

CoNDROs.  m.  (anat.)  Chondros; 
cartilagem  em  geral :  —  chon- 
dros ;  nome  que  especialmen- 
te recebe  a  cartilagem  xi- 
phoide. 

CoNURosEA.  /.  (bot.)^  V.  Saxí- 
fraga. 

CoJíDRüSEPiA,  /.  (zool.)  Chon- 
droscpia;  especie  de  mollus- 
cos  cephalopodes  que  con- 
têem  um  ossiculo  cartilagi- 
noso. 


CON 

CoNDROsrA.  /.  (íiot.)  Chondro- 
sia  (triyo);  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  gramí- 
neas, tribu  das  clorideas, 
composto  de  quatro  ou  cinco 
especies  herbáceas. 

CoNDROsiÁCEO,  EA.  adj.  (hot.) 
Chondrosiaceo;  relativo  ao 
genero  chondrosia:  — f-pl- 
chondrosiaceas;  tribu  de 
phantas  da  familia  das  gra- 
míneas, cujo  typo  é  o  gene- 
ro chondrosia. 

CoNDROsixDEMO.m.  fa?iaí.JChon- 
drosindemo;  palavra  empre- 
gada pelos  anatómicos  anti- 
gos, para  designar  a  união 
dos  ossos  por  meio  de  uma 
fibro-cartilagem. 

CoxDROsPERMo.  TO.  (bot.)  Chon- 
drosjDcrmo;  genero  de  plan- 
tas da  familia  das  jasmi- 
neas  ou  antes  das  oleáceas, 
que  consta  de  duas  especies 
de  arbustos. 

CoxDROTOMÍA.  /.  (anat.)  Chon- 
drotomia;  dissecção  das  car- 
tilagens. 

Condrotómico,  ca.  adj.  (anat.) 
Chondrotomico ;  relativo  ou 
concernente  á  chondrotomia: 

—  m.  chondrotomico;  indi- 
viduo que  dissecca  cartihi- 
gens. 

Conducción.  /.  Conducção;  ac- 
ção e  effeito  de  conduzir, 
guiar  ou  levar.  Conductio, 
onis:  —  conducçáo;  cousa 
conduzida :  —  conducta,  sol- 
do, estipendio.  Conductio, 
XKidio. 

Conducencia.  /.  Congruencia, 
conveniencia.  Congriientia, 
ce. 

Conducente,  adj.  Conducente; 
que  conduz  a  algum  íim, 
apto,  conveniente,  útil.  Con- 
venicns,  congruens. 

Conducentísimo,  jia.  adj.  sup. 
de  Conducente.  Conducentis- 
simo.  Valde  conveniens,  con- 
gruens. 

CoNDuciDOR.  m.  (ant.)  V.  Con- 
ductor. 

Conduciente,  p,  a.  (ant.)  de 
Conducir. 

Conducir,  a.  Conduzir,  levar, 
transportar.  Portare,  veJiere: 

—  conduzir,  guiar  ou  diri- 
gir alguém.  Ducere  viam, 
monstrare:  —  conduzir;  di- 
rigir algum  negocio.  Diri- 
gere: —  conduzir;  tomar  a 
soldo.  Conducere :  —  ?i.  con- 


CON 


815 


duzir,  convir;  ser  útil  para 
algum  fim.  Convenire,  con- 
gruere:  —  conduzir,  gover- 
nar, reger,  administrar:  — 
conduzir,  dirigir;  estar  á 
testa  de  um  trabalho :  — 
conduzir;  acompanhar  por 
cumprimento :  —  (fig.)  con- 
duzir, arrastar,  precipitar, 
lançar:  —  r.  conduzir-se.  V. 
Comportarse. 

Conducta./.  V.  Conducción :  — 
conducta,  transporte  de  moe- 
da, com  especialidade  a  que 
se  conduz  á  corte.  Chama-se 
também  assim  á  mesma  moe- 
da ou  dinheiro  que  se  trans- 
porta. Jumentorwn  seu  car- 
rorum  agmen  argento  vehen- 
do:  —  conducta,  governo, 
mando,  direcção.  Imperium, 
directio:  —  conducta,  pro- 
cedimento; modo  de  portar- 
se, de  viver.  Vita¡  ordo,  me- 
thodus:  —  conducta,  con- 
ducção  de  recrutas,  leva.  De 
cogendis  militihus  diploma: 
—  (ant)  condição,  estii^ula- 
ção:  —  partido;  ajuste  que 
se  faz  com  o  medico  para 
que  trate  dos  enfermos  em 
algum  povo,  e  o  salario  que 
se  llie  dá.  Mediei  conductio, 
et  mercês  condictionis. 

Conductero.  m.  (ant)  V.  Con- 
ductor. 

Conductibilidad./,  (phys.)  Con- 
ductibílídade;  propriedade 
que  possuem  os  corpos  de 
transmittir  o  calórico  e  a 
electricidade. 

Conductivo,  va.  adj.  Conducti- 
vo; que  conduz,  que  é  pró- 
prio para  conduzir,  Quod 
conducendi  vim  liahet. 

Conducto,  m.  Conducto;  canal 
que  serve  para  dar  passa- 
gem e  saída  ás  aguas  e  a  ou- 
tras cousas.  Aquarum  dii- 
ctus :  —  (fig-)  canal,  via; 
pessoa  por  quem  se  dirige 
algum  negocio  ou  pretensão. 
Via,  ductus.  Cegar  los  con- 
ductos, los  pasos,  las  vere- 
das, los  caminos  (fr.);  ce- 
gar, obstruir  os  caminhos, 
as  veredas,  as  passagens.  In- 
tercludere,  impediré  vias: — 
(anat.)  conducto,  canal  .•  — 
auditivo;  conducto  auditivo; 
canal  cartilaginoso  que  se 
estende  desde  a  concha  da 
orelha  até  ao  tympano:  — 
gutural  de  la  oreja.Y.  Trom- 


816 


CON 


pa  de  Eustaqido:  —  urina- 
rio; conducto  urinario;  ca- 
nal por  onde  sáe  a  urina: 

—  de  transmicio7i  (art.); 
conducto  de  transmissão,  ca- 
nal transmissor;  o  que  ser- 
ve nos  apparelhos  calorife- 
ros  para  transmittir  o  calor. 

Conductor,  ea.  s.  Conductor; 
o  que  conduz.  Ductor,  ve- 
ctor:—  de  embajadores  (ant.J; 
conductor,  guia  de  embai- 
xadores; o  que  os  introduz: 

—  conductor,  guia,  prati- 
co:—  (fig-J  mestre,  director : 

—  (phys.)  conductor,  corpo 
dotado  da  propriedade  de 
transmittir  o  calórico  e  a 
electricidade;  —  eléctrico; 
conductor  eléctrico;  cylin- 
dro  metallico  sustentado  por 
um  pé  de  vidro  cu  de  ou- 
tro corpo  isolador,  que  se 
colloca  na  immediação  do 
disco  de  urna  machina  elé- 
ctrica, no  qual  se  accumu- 
la  a  electricidade:  —  (ined.) 
conductores;  nome  de  dois 
instrumentos  empregados  na 
operação  da  talha. 

Conducho,  m.  Comida:  —  (ant.) 
dizimo  que  os  senhores  po- 
diam exigir  de  seus  vassal- 
los:  —  adj.  (ant.)  V.  Acos- 
tumbrado:— V.  Cocido,  gui- 
sado. 

Condueño,  m.  (jur.)  Y.  Con- 
dómino. 

Condumio,  m.  (ant.)  Conduto; 
tudo  o  que  se  come  com  pão. 
Haber  mucho  condumio  (fr.); 
haver  bastante  conduto  ou 
comida;  diz-se  tambcm  da 
muita  abundancia  de  fruetos 
e  comestíveis.  Dapibus,  f cr- 
eíais abundare. 

CoNDüPLicADo,  DA.  adj.  (bot.) 
Conduplicado ;  dobrado  pelo 
meio. 

CONDUPLICATIVO,   VA.  ttdj.  (bot.) 

V.  Conduplicado. 

CoNDUEi.  m.  Conduri ;  certa  fa- 
va encarnada  que  serve  no 
Oriente  para  pesar  o  oiro 
ou  a  prata. 

CoNDURMiENTES.  m.pl.  (rel.)Con- 
dormentes;  sectarios  dos  sé- 
culos xni  e  XIV  que,  sob  o 
pretexto  da  caridade  evan- 
gélica, permittiam  que  dor- 
missem no  mesmo  quarto 
pessoas  de  sexo  diiferente. 

CoNDURRiTA.  TO.  (miu.)  Coudur- 
rita;  arsenito  de  cobre  en- 


CON 

contrado  nas  minas  de  Corn- 
wall,  na  Inglaterra. 

CoNDUTA.  /.  (ant  mil.)  V.  Con- 
ducta: —  (ant.)  instrucção 
que  se  dava  por  escripto  aos 
que  eram  providos  era  al- 
gum governo. 

Condutal,  m.  Conducto  ou  ca- 
nal por  onde  se  escoam  as 
aguas  das  casas  quando  cho- 
ve. Colluviarium,  ii. 

CoNDUTERO.  m.  (ant.)  Condu- 
ctor; o  que  conduz. 

CoNDUTivo,  VA»,  adj.  (ant.)  V. 
Conductivo. 

Conduto,  m.  (ant.)  V.  Conducto. 

CoNECTÍcuLO.  m.  (bot.)  Cone- 
cticulo;  annel  elástico  dos 
fetos:  —  órgão  corneo  no 
qual  se  insere  o  filamento 
dos  estames  nas  plantas  as- 
clepiadeas  e  em  certas  or- 
chideas. 

Conectivo,  m.  (bot.)  Conectivo 
(que  ata);  corpo  carnoso, 
mais  ou  menos  confundido 
com  o  filamento  dos  estames, 
que  serve  para  unir  as  cel- 
lulas  das  antheras  e  que  se 
encontra  em  algumas  plan- 
tas. 

CoNEiNA.  /.  (chim.)  Coneina; 
alcaloide  encontrado  na  ci- 
cuta. 

CoNEío.  m.  (ant.)  V.  Conejo. 

Coneja.  /.  Coelha;  femea  do 
coelho.  Es  una  coneja  (fr.); 
é  luna  coelha ;  diz-se  da  mu- 
lher que  pare  a  miudo.  Cre- 
bro, frequenter fceius  emittit. 

Conejal,  m.  V.  Conejera. 

Conejar.,  m.  Coelheira;  logar 
cm  que  se  criam  coelhos.  Vi- 
varium  cuniculorum. 

Conejazo.  m.  augm.  de  Conejo. 

Conejear,  n.  (fig.)  Alapardar- 
se,  agachar-se,  acacapar-se; 
occultar-se  com  medo  como 
os  coelhos:  —  acobardar-se, 
intimidar-se :  —  retirar,  sa- 
cudir de  si  qualquer  com- 
prometti  mento. 

Conejera.  /.  Madrigueira,  toca 
de  coelhos.  Cuniculorum  la- 
tibulum :  —  buraco,  cova  ou 
mina  estreita  e  comprida  si- 
milhaute  ás  que  fazem  os 
coelhos.  Meatus  subterra- 
neus:  —  (fig-)  lupanar,  pros- 
tíbulo; casa  de  prostituição. 
Lupanar,  aris:  —  (fig-)  es- 
condrijo ou  logar  estreito  e 
subterráneo  onde  se  escon- 
dem  muitas  jDCssoas.   Sub- 


CON 

terraneum  habitacidum  tibi 
plures  commorantur :  —  V. 
Huronera. 

Conejero,  ra.  adj.  Coelheiro; 
qué  caça  coelhos ;  diz-se com- 
mummente  do  cão  que  serve 
para  este  fim.  Canis  vena- 
ticus:  —  m.  coelheiro;  o  que 
cria  ou  trata  de  coelhos.  Cu- 
niculorum  mercator  aut  ven- 
ditor. 

Conejillo,  to.  m.  dim.  de  Co- 
nejo. Coelhinho,  coelhito. 

Conejo,  m.  (zool.)  Coelho;  pe- 
queno quadrúpede  congéne- 
re da  lebre,  distribuido  por 
Cuvier  na  familia  dos  roe- 
dores. Cuniculus,  i:  —  adj. 
coelheiro;  diz-se  do  arame 
feito  de  ferro  ou  latão  com 
que  se  fazem  laços  para  ca- 
çar coelhos.*  Ferreum  filum 
capiendis  cuniculis  deser- 
viens.  El  conejo  ido  el  con- 
sejo venido  (rif.);  asno  mor- 
to cevada  ao  rabo. 

Conejublo.  m.  dim.  de  Conejo. 
Coelhito. 

Conejuna.  /.  Pello  do  coelho, 
que  serve  para  diversas 
obras.  Cuniculorum  pili. 

Conejuno,  na.  adj.  Pertencente 
ou  similhante  ao  coelho.  Cu- 
niculo  similis. 

Conel.  m.  (germ.)  Eoupa. 

CoNEo,  EA.  adj.  (zool.)  Cónico; 
similhante  a  um  cone:  —  m. 
pl.  cónicas;  familia  de  con- 
chas univalves  da  ordem  dos 
gasteroi^odos,  cujo  typo  é  o 
genero  cone. 

Conestablb.  m.  Commissario  de 
policia  em  Londres. 

CoNEXAR.  n.  (a7it.)  Ter  conne- 
xão  com  alguma  cousa:  — 
r.  (ant.)  V.  Conexionarse. 

Conexidad.  /.  (ant.)  Connexi- 
dade.  V.  Conexión:  —  pl. 
(for.)  direitos  e  cousas  an- 
nexas  a  outra  principal.  Con- 
nexa,  ce. 

Conexión.  /.  Connexão,  união, 
enlace,  ligação,  dependencia, 
relação  de  uma  cousa  com 
outra.  Connexio,  onis: — pl. 
V.  Amistades,  Relaciones. 

Conexionar,  a.  Enlaçar,  ligar 
uma  cousa  com  outra :  — 

-  comparar,  encontrar  pontos 
de  analogia,  de  contacto  en- 
tre dois  ou  mais  objectos: 
—  r.  enlaçar-se;  contrahir 
amisades. 

Conexivo,  va.  adj.  Connexivo ; 


CON 

que  liga,  une  ou  junta.  Con- 
neximis,  copnlativus. 

Conexo,  xa.  adj.  Connexo;  que 
tem  ligação  ou  connexâo  com 
outra  cousa.  Connexus,  a, 
um:  —  (bot.)  connexas;  epi- 
tlieto  das  folhas  soldadas  en- 
tre si,  não  somente  pelas  suas 
laminas,  como  também  pelas 
bases  dos  peciolos. 

Confabulación,  f.  Confabula- 
ção ;  pratica,  conversação  fa- 
miliar entre  duas  ou  mais 
pessoas.  Usa-se  commum- 
mente  em  mau  sentido.  Con- 
fabulatio,  onis:  —  por  ex- 
tensão, conspiração,  trama, 
plano  secreto. 

CoNFABDI.ADAMENTE.aíZtJ.m.Con- 

fabuladamente;  em  confabu- 
lação. 

CONFABULADOK.    77?.    Coufabllla- 

dor;  o  que  confabula:  — 
(ant.)  confabulador;  narra- 
dor de  contos  ou  fabulas,  ou 
o  que  se  entretém  familiar- 
mente com  outrem. 

CONPABULAMIENTO.    171.    V.    Coil- 

falndacion. 

Confabular  .  n .  Confabular ; 
conversar,  praticar  familiar- 
mente duas  OU  mais  pessoas. 
Confabulare:  — (ant.)íñbn- 
lar;  referir,  contar  fabulas. 
Fahulari: —  r.  combinar-se; 
concordar  duas  ou  mais  pes- 
soas em  algum  negocio  ou 
projecto.  Toma-se  ordinaria- 
mente em  mau  sentido;  — 
conspirar,  tramar,  urdir. 

CoNFAccioN.  /.  (ant.)  V.  Con- 
fección. 

CoNFAccioNAR.  u.  (ant.)Y.  Con- 
feccionar. 

Confalón,  m.  Confalão,  gonfa- 
lào;  nome  que  se  dá  em  al- 
guns logares  ao  pendãb  ou 
estandarte.  Vexillum,  i. 

CoNFALONER,  CoNFALONERO.  77?. 

Gonfaloneiro ;  o  que  leva  o 
gonfalão  ou  estandarte  de 
alguma  igreja :  —  m.  (ant.) 
V.  Alférez  mayor. 

CONFARRACION.  /.  (ünt.)  V.  C07l- 

farreacion. 

CoNFARRKAcioN.  /.  Confarrca- 
ção;  entre  os  nntigos  roma- 
nos dava-se  este  nome  a  um 
dos  tres  modos  por  que  con- 
trahiara  o  matrimonio,  se- 
gundo os  seus  ritos.  Confar- 
reatio,  onis. 

Confección.  /.  Confeição ;  ac- 
ção e  effeito  de  confeiçoar: 


CON 

—  (pltarm.)  confeição;  me- 
dicamento ordinariamente 
aromático,  composto  de  dif- 
ferentes  substancias  reduzi- 
das a  23Ó  muito  fino,  e  mis- 
turadas ou  incorporadas  com 
xarope  até  á  consistencia  ou 
forma  de  conserva.  Confe- 
ctio,  onis. 
Confeccionador,  ra.  aclj.  O  que 
confeiçoa  ou  faz  confeições. 

CoNFECCIONADURA.    /.      (ant.)  V. 

Confección. 

Confeccionar,  a.  (pharm)  Con- 
feiçoar ;  fazer  confeições. 
Confectiones  medicas  con- 
cinnare :  —  (fiff-)  confeiçoar; 
prepai'ar  ou  combinar  algu- 
ma cousa  com  varios  ingre- 
dientes. Usa-se  também  co- 
mo reciproco. 

Confector,  m.  Bestiario ;  o  que 

■  lutava  nos  amphitheatros 
com  as  feras. 

Confederación.  /.  Confedera- 
ção, alliança,  união,  liga  en- 
tre pessoas,  estados  ou  go- 
vernos. Fa^dus,  eris. 

Confederado,  da.  adj.  Confe- 
derado; aluado  jíor  confede- 
ração. Fceãeraius,  a,  nm. 

Confederamiento,  tt?.  Confede- 
ramento.  V.  Confederación. 

CoNFEDERANZA./.  (ant.)Y.  Con- 
federacion. 

Confederar,  a.  Confederar ; 
estabelecer  alliança,  liga  ou 
confederação.  Usa-se  mais 
como  reciproco.  Fwderare, 
faíderari. 

Conferecer,  a.  (ant.)  Cotifc- 
rir,  dar,  conceder. 

Conferencla.  /.  Conferencia; 
conversação,  pratica  entre 
duas  ou  mais  pessoas.  Col- 
latio,  dusputatio:  —  lição 
diaria  dos  aluirmos  cm  al- 
gumas universidades  ou  es- 
tudos. Quotidiana  collatio 
in  scliolis :  —  (arit.)  V.  Cote- 
jo: —  conferencia ;  discurso 
em  forma  de  dissertação  aca- 
démica :  —  congresso ;  re- 
união de  ministros,'  embai- 
xadores ou  principes,  para 
tratar  assumptos  concernen- 
tes a  politica  geral  e  parti- 
cular. V.  Congreso :  —  (rei.) 
conferencia;  assembléa  de 
theologos  c  moralistas,  para 
ventilar  questões  ecclesias- 
ticas :  —  instrucção  religio- 
sa, quasi  sempre  dogmática, 
estabelecida  entre  dois  indi- 


CON 


817 


viduos,  a  um  dos  quaes,  por 
adduzir  objecções  e  sopbis- 
mas  ou  por  arguir,  lhe  cha- 
mam advogado  do  diabo. 

Conferenciar,  n.  Conferenciar ; 
tratar,  fallar,  deliberar  duas 
ou  mais  pessoas  em  com- 
mum :  —  conferenciar ;  ter 
ou  celebrar  conferencias. 
Colloqui,  sermones  covferre. 

Conferimiento.  m.  Acção  e  ef- 
feito de  conferir. 

Conferir,  a.  Conferir,  cotejar, 
collacionar  e  compai-ar  uma 
cousa  com  outra.  Confcrre, 
comparare: —  confei'ir;  tra- 
tar, examinar  com  outros  al- 
gum ponto  ou  negocio.  Con- 
svltare:  —  conferir,  conce- 
der, dar,  ¡prover,  outorgar, 
Conferre,  concederé. 

Conferva.  /.  (hot.)  Conferva; 
genero  de  plantas  aquáti- 
cas, caracterisado  por  seus 
filamentos  simple?,  flexíveis, 
geralmente  verdes  e  cylin- 
dricos. 

CoNFERV.ÍCEO,     CoNFÉRVEO,     EA. 

adj.  (bot.)  Conferveo;  pare- 
cido com  a  conferva  :  — /. 
pi.  confervaceas ;  tribu  de 
algas,  da  familia  das  zoos- 
permeas,  que  tem  por  tjqpo 
o  genero  conferva. 

Confesado,  da.  adj.  (fam.)Y. 
Hijo  ó  hija  de  confecion. 

Confesante,  p.  a.  de  Confe- 
sar:—  adj.  (for.)  confesso; 
diz-se  do  que  confessa  em 
justiça  tudo  aquillo  sobre 
que  o  interrogam.  Bens  con- 
fitcns:  —  m.  (ant.)  confessa- 
do, penitente;  o  (juc  confes- 
sa sacramentalmcute  os  seus 
peccados.  Peccata  intra  pce- 
nitentia;  sacramentum  confi- 
fens. 

Confesar,  a.  Confessar,  ma- 
nifestar, declarar,  paten- 
tear algnem  o  que  sabe  ou 
sente.  Confiferi,  manifes- 
tare: —  confessar ;  reconhe- 
cer c  declarar  algnem,  obri- 
gado pela  força  da  rasão,  o 
que  de  outro  modo  não  re- 
conheceria nem  declararia. 
Agnoscere: —  r.  confessar- 
se;  declarar  o  penitente  ao 
confessor  os  seus  ¡receados. 
Usa-se  também  como  acti- 
vo. Peccata  intra  po'niten- 
tice  sacramentum.  confiteri: 
—  a.  confessar;  ouvir  de 
confissão.  Peccata  intra  pce- 


818  CON 

nitentke  sacramcntiim  atidi- 
re:  —  confessar;  dcclnrar 
algucm  a  verdade  obrigado 
pela  sua  consciência,  pelo 
temor,  tormentos  ou  qual- 
quer outro  motivo: — con- 
fessar; publicar  e  sustentar 
com  força  e  convicção  a  ver- 
dado  do  Evangelho.  Confe- 
sar de  ])laiio  Cfr.J;  confes- 
sar, affirmar  francamente  e 
scni  refolho  alguma  cousa. 
I'laiie  confiten'.  El  que  la 
confíese  ó  quien  la  confesare 
que  la  pague;  quem  lhe  en- 
commcndou  o  sermão  que 
Ih'o  pague. 
Confesión.  /.  Confissão;  de- 
claração, affirmaçào  de  um 
facto.  Confessio,  anis:  — 
confissão;  declaração  dos 
peccados.  Confessio  sacra- 
meíitidis :  —  (for.)  confissão ; 
resposta  do  réu,  confessan- 
do ou  negando  o  delicto. 
liei  ia  judicium  vocati  con- 
fessio: —  couñssu.o:,  oração 
da  Igreja  para  os  fieis  se 
prepararem  a  receber  al- 
guns sacramentos,  que  se 
usa  também  no  ofiicio  divi- 
no. l<''ormula  peecata  ¡jene- 
ratini  confitendi:  —  confis- 
são, profissão  de  fé :  —  ge- 
veral;  confissão  geral;  a 
que  se  faz  dos  peccados  de 
toda  a  vida  passada  ou  de 
uma  grande  parte  d'ella. 
Confessio  gcneralis.  Deme- 
diar la  confesión  (fr.  anf.); 
fazer  meia  confissão  ao  con- 
fessor, não  dizer  todos  os 
peccados.  Confessionem  di- 
midiar e.  O  ir  de  confesión  6 
de  jyenifencia  (fr.);  ouvir  de 
confissão;  exercer  o  minis- 
terio de  confessor.  Intra 
prenitentiKsacramentumcon- 
fession  em  cxcipere :  —  logar 
que  havia  nas  igrejas,  onde 
repousavam  os  corpos  dos 
niartyres  ou  confessores : — 
(ant.)  vida  monástica.  Con- 
fesión aurirnlar  ó  j^rivada ; 
confissão  auricular  ou  pri- 
vada; a  que  se  fazia  em 
segredo  ao  ouvido  do  con- 
fessor :—jiídicial  (jur.);  con- 
fissão judicial;  a  que  se  faz 
perante  o  juiz: — dividua 
ó  dicisible;  confissão  em 
que  se  ajunta  uma  circum- 
stancia  separável  do  facto 
que  se  interroga,  sem  qu.e 


'    CON 

por  isso  varie  de  natureza: 

—  individua  ó  indivisible; 
confissão  indivisível ;  aquel- 
la em  que  se  nlodifica  o  fa- 
cto que  se  interroga,  jun- 
tando uma  circumstancia 
inseparável  d'este  mesmo 
facto ; — extra -judicial;  con- 
fissão extra-judicial;  a  que 
se  faz  fora  do  tribunal  e  que 
não  tem  força  de  prova  ple- 
na em  causas  civis. 

Confesional,  m.  (ant.)  Confes- 
sionário; tratado  ou  livro 
em  que  se  dão  regras  para 
fazer  a  confissão  sacramen- 
tal. Confessionis  sacramen- 
talis  exscquendoi  metliodus. 

Confesionario,  m.  V.  Confeso- 
nario:  —  confessionário;  li- 
vro que  ensina  a  confessar  e 
confessar-se.  Audiendi  et  ex- 
sequendijsacrameidalem  con- 
fessionem metliodus,  ratio. 

CoNFESIONEUA  ,     CoNFESIONAIllE- 

KA./.  Religiosa  encarregada 
dos  confessionários. 

CoNFESioNisTAs.  m .  (rcl.)  Con- 
fessionistas;  lutheranos  da 
confissão  de  Augsburgo. 

Confeso,  sa.  adj.  (for.)  Confes- 
so; diz-se  do  que  ha  decla- 
rado em  juizo  o  (lue  se  lhe 
perguntou.  Covfessus,  a, um: 
— f.  viuva  que  havia  entrado 
para  monja.  Vidua  monialis: 

—  m.  monje.  Laicus,  mona- 
ch  us: —  converso ;  j  iideu  con- 
vertido á  fé.  Con  versus  eju- 
<^eo  christianus. 

CoNFEsoNAitio.  VI.  Coiifessioua- 
rio;  logar  destinado  para  as 
confissões  sacramentaos.  Lo- 
cus  confessioni  excipiendce 
destiaatns:  ■ —  confessioná- 
rio; ministerio  do  confessor. 

CoNFESoii.  m.  Confessor;  sacer- 
dote que  ouve  de  confissão. 
Confessor,  oris: —  confessor ; 
titulo  que  a  Igreja  dá  aos 
santos  que  não  são  marty- 
res.  Confessor,  oris:  —  V. 
Monje.  Confesor  de  manga 
ancha;  confessor  de  manga 
larga ;  o  que  absolve  com 
facilidade .  Confessor  ni- 
mium  itululgens. 

Confesorio,  m.  (ant.)  V.  Con- 
fesonario; na  23rimeira  accc- 
pção. 

Confiable,  adj.  Seguro,  fiel; 
diz-se  da  pessoa  de  confian- 
ça. Fidelis,  cui  tido  confidi 
potest. 


CON 

Confiadamente,  adv.  m.  Con- 
fiadamente ;  com  segurança 
c  confiança.  Fidcnler,  sc- 
cure. 

C0NFIADÍS1.MO,  ma.  adj.  sup.  de 
Confiado.  Confidentíssimo. 
Confidentissimus,  a,  um. 

Confiado,  da.  adj.  Confiado,  re- 
soluto, arrogante,  ousado. 
Confidens,  arrogans: —  con- 
fiante, crédulo,  que  confia 
em  todos. 

Confiador,  m.  (for.)  Co-fiador; 
fiador  juntamente  com  ou- 
tro. In  fidci  jussione  socius: 

—  adj.  (ant.)  confiado;  quG 
confia  ou  se  fia.  Confidens, 
fretus. 

Confiante,  p.  a.  (ant.)  de  Con- 
fiar:  —  adj.  confiante;  que 
confia.  íidens,  entis. 

Confianza./.  Confiança;  espe- 
rança firme.  Fiducia,  a; :  — 
confiança,  arrojo,  ousadia, 
alento,  vigor.  Vigor,  alacri- 
tas:  —  confiança,  presum- 
pçào,  despejo.  Arrogantia, 
nimia  confidentia:  —  pacto, 
contrato  secreto.  Pactio  se- 
creta, occulfa:  ■ — ■  confiden- 
cia, segredo.  Eji  confianza 
(loe.  adv.J;  em  confidencia, 
em  segredo.  Secreto  pacto. 
Ser  de  confianza  (fr.);  ser 
de  confiança;  diz-se  de  al- 
guém que  c  tratado  familiar- 
mente. 

Confiar.  ?í.  Confiar;  ter  con- 
fiança.  Confidere,  sperare: 

—  a.  confiar;  encarregar  e 
fiar  de  outro  alguma  cousa. 
Confidere,  alictii  credere:  — 
confiar;  dar  esperança  a  al- 
guém. In  spem  aliquem  eri- 
gere. 

C0NFICIENTE.  adj.  (ant.)  \.  Efi- 
ciente. 

CoNFicioN.  /.  (ant.)  V.  Confec- 
ción. 

CoNFicioNADOR.  VI.  (aiit.)  V.  Con- 
Jeocionador. 

CoNFicioNAK.  a.  V.  Confeccio- 
nar. 

Confidencia.  /.  V.  Confianza: 

—  (thc.ol.)  confidencia;  nome 
que  dão  os  canonistas  a  cer- 
to contrato  prohibido  pelo 
direito,  em  virtude  do  qual 
alguém  gosa  os  fructos  de 
um  beneficio,  sem  titulo  al- 
gum. 

CoNFIDENClADAMENTE.     adv.     m. 

(ant.)  V.  Confidencialmente. 
Confidencial,    adj.    Confiden- 


CON 

ciai;  feito  ou  dito  em  confi- 
dencia. Fiducialis,  e. 
Confidencialmente,  aãv .  m. 
Confidencialmente;  em  con- 
fiança, cm  confidencia.  Con- 
fidcnter. 

CoNFIDENCIARlO.     VI.     Cünfidcil- 

ciario;  entre  canonistas,  o 
que  presta  o  seu  nome  para 
possuir  um  beneficio,  deixan- 
do a  outro  a  i-enda  e  a  li- 
berdade de  dispor  d'elle . 
Também  se  denomina  assim 
a  este  ultimo  individuo. 

Confidente,  m.  Confidente; 
aquelle  de  que  alguém  con- 
fia os  seus  segredos.  Secreti 
conscius:  ■ —  confidente;  o 
que  serve  de  espia  e  traz 
noticias  do  campo  inimigo. 
Speculator,  oris:  —  canapé 
de  dois  assentos:  —  adj. 
confidente,  fiel,  seguro,  de 
confiança.  Fidas,  fidelis. 

Confidentemente,  adv.  m.  Con- 
fidentemente, fielmente;  com 
fidelidade.  Fldeliter;  —  con- 
fidentemente; em  confiden- 
cia. Confidenier. 

Confidentísimo,  ma.  adj.  siip. 
de  Confidente.  Confidentissi- 
mo,  fidelissimo.  Fidelissi- 
mus,  a,  mn. 

Confiesa.  /.  (ant.)  V.  Confe- 
sión. Caer  ó  incurrir  en  con- 
fiera (fr.  ant.  for.);  incorrer 
em  contumacia;  nao  compa- 
recer em  juizo  o  que  é  cha- 
mado pelo  juiz.  Contumacia; 
et  vadimonii  descrti  rcum 
esse. 

Confieso,  sa.  adj.  (ant.)Y.  Con- 
feso; na  primeira  accepção. 

Configükacion.  /.  Configura- 
ção ;  acção  e  eficito  de  con- 
figurar. Confic/nratio,  onis; 
—  configuração;  forma  ex- 
terior da  disposição  das  jiar- 
tes  de  um  corpo.  Confiyara- 
tio,  071ÍS :  —  conformidade; 
similhança  de  uma  cousa  com 
outra.  Siniilifndo,  conformi- 
tas:  —  (astr.)  configuração; 
situação  relativa  dos  plane- 
tas; emprega-se  principal- 
mente fallando  dos  satellitcs 
de  .Júpiter. 

Configuiíau.  a.  Configurar;  dar 
certa  forma  ou  figura.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Configurare,  cnnfigurari. 

Confijar.  a.  (ant.)  Misturar, 
amalgamar. 

Confín,  n?.  Confim,  termo^  raia, 


CON 

fronteira  de  provincias  e  rei- 
nos. Confiniinn,  ii:  — -  adj. 
confim.  V.  Confinante:  — 
(fig.)  confim;  fim  de  alguma 
cousa. 

Confinación.  /.  Desterro;  ac- 
ção e  efteito  de  desterrar. 

Confinado,  m.  Desterrado,  pre- 
sidiario; o  que  cumpre  a  sua 
sentença  em  algum  desterro 
ou  presidio. 

Confinador.  adj.  Confinante ; 
que  confina. 

Confinamiento,  m.  V.  Confina- 
ción. 

Confinante,  p.  a.  de  Confi- 
nar:—  adj.  confinante,  limi- 
trophe;  que  confina,  frontei- 
ro. Confinis,  conterminvs. 

Confinar,  n.  Confinar,  ser  li- 
mitrophe ;  estar  nas  raias. 
Confinem,  conterminum  esse: 

—  lioudjrcar,  igual ar-se,  fa- 
zer hombridade:  —  a.  confi- 
nar, desterrar.  Relegare. 

Confingir.  a.  V.  Confinjir. 

CoNFiNjiR.  ff.  Confeiçoar ;  pre- 
parar as  drogas  medici- 
naes,  fazer  confeições.  Con- 
firmare. 

Confirmación.  /.  Confirmação, 
ratificação,  nova  jjrova.  Con- 
firmatio,  ratihahitlo :  —  con- 
firmação ;  revalidação  de 
cousa  approvada  antes.  Con- 
firmai io,  comproIxUio :  — 
confirmação;  sacramento  da 
igreja.  Confirmai  ion  is  sacra- 
mentum,  sacra  confirmai  io: 

—  (rlict.)  confirmação;  par- 
te do  discurso  em  que  o  ora- 
dor apresenta  c  allega  as 
rasões  para  provar  a  sua 
proposição. 

Confirmadamente.  adv.m.  Con- 
firmadamente;  com  firmeza, 
segurança  e  approvação. 
Firmitcr,  inconciissc. 

Confirmador,  m.  Confirmador; 
o  que  confirma.  Confirma- 
tor,  oris. 

CONFIRMAMIENTO.      VX.      (auf.)   V. 

Confirmación,  na  segunda 
accepção. 

Confirmante,  j^-  f'-  ^1'-  Confir- 
mar:  —  adj.  confirmante; 
que  confirma.  Confirmans, 
antis. 

Confirmar,  a.  Confirmar;  re- 
validar o  que  está  approva- 
do,  corroborar.  Confirmare, 
comprobare : — confirmar,  ra- 
tificar. Fulcirc,  firmare:  — 
confirmar;  chrismar. 


CON 


819 


Confirmativo,  va.  adj.  Confir- 
mativo. V.  Confirmatorio. 

Confirjiatorio,  ria.  adj.  Con- 
firmatorio, confirmativo ;  diz- 
se  da  sentença  que  confirma 
outra  dada  anteritn-mente. 
iSententia  confirmaíica. 

CoNFiscAiii.E.  adj.  Coníiscavel; 
que  pode  ou  deve  ser  con- 
fiscado. 

Confiscación.  /.  Confiscação ; 
acção  c  efteito  de  confiscar. 
Confiscaíio,  onis. 

Confiscador.  m.  Confiscador ; 
o  que  confisca. 

CoNFISCAMIENTO.    ???.  V.     Coufis- 

cacion. 

Confiscante,  adj.  Confiscante; 
que  confisca. 

Confiscar,  a.  Confiscar ;  pri- 
var alguém  de  seus  bens, 
adjudicando-os  ao  fisco.  Con- 
fiscare. 

Confisco,  m.  Confisco.  V.  Con- 
fiscación. 

Confita.  /.  (ant.J  V.  Celda, 
Aposento. 

Confitado,  da.  adj.  Satisfeito, 
persuadido. 

Confitadura.  /.  (ant.)  Acção  e 
efteito  de  confeitar. 

Confitar,  a.  Confeitar;  cobrir 
de  assucar  as  fructas.  Sac- 
cliaro    condi re,    incrustare: 

—  (p.   Ar.)   fazer   compota : 

—  (fig.)    confeitar,    adoçar, 
sun visar.  Mitigare,  leuire. 

Confite,  m.  Confeito.  Usa-se 
mais  commummente  no  plu- 
ral. líeUoria,  oram:  —  id. 
(fig.)  bolos ;  em  sentido  iró- 
nico quer  dizer  pancadas 
nas  crennças.  Morder  en  vn 
confite  (fr.  fam.J;  ter  inti- 
midade com  alguém. 

C'onfitente.  adj.  V.  Confeso. 

Confitera.  /.  Confeiteira  ou 
coinjioteira ;  A-aso  em  que  se 
guardam  c(jnieitos,  doces  ou 
compotas.  Delloriínn. 

Confitería./.  Confeitaria;  lo- 
ja ou  casa  onde  se  fazem  c 
vendem  confeitos  e  doces. 
Bclloriorum  taberna,  ofii- 
cina. 

Confitero,  ra.  s.  Confeiteiro; 
o  que  faz  ou  vende  confei- 
tos c  doces.  Belloriorum 
opifex,  venditor:  —  confei- 
teira; vaso  em  (pie  antiga- 
mente se  serviam  os  doces. 

CONFITICO,     ILLO,     ITO.     TO.     divi. 

de   Confite :  —  lavor  miúdo 
que  têem  algumas  colchas 


820 


CON 


paíecido  com  pequenos  con- 
feitos. 

CoNFiTON.  m.  augm.  de  Confite. 

Confitura.  Doce  cuberto.  Bel- 
laria,  orum. 

Conflación.  /.  V.  Fundición. 

Conflagración.  /.  (ant.)  Con- 
flagração. V.  Incendio. 

Conflátil,  adj.  (ant.)  Fusível ; 
que  po,  jiiíde  fundir.  Confla- 
tilis,  fusilis. 

Conflicto,  m.  Conflicto,  cho- 
qvie,  combate;  momento  da 
batalha  em  que  se  peleja 
com  mais  furor.  Summum 
prcelii  liericulum:  —  (fig-) 
conflicto,  agitação,  comba- 
te, angustia  da  alma.  An- 
gustia, agitatio  animi. 

Confluencia.  /.  Confluencia; 
concorrência  ou  reunião  de 
dois  rios.  Confluentia,  ce: — 
(anat.)  conílu(".icia,  aiiíisfo- 
mo.je;  ponto  em  que  se  unem 
dois  ou  mais  vasos. 

Confluente,  adj.  Confluente; 
que  conflue:  —  m.  (ant.)  con- 
fluente. V.  .Confluencia:  — 
adj.  (bot.)  confluente;  diz- 
se  das  antheras  quando  os 
seus  dois  lóbulos  unidos  pa- 
recem formar  um  só;  dos 
cotyledones  sesseis  que  estão 
unidos  pela  base,  de  modo 
que  não  se  pode  conhecer  a 
sua  origem;  e  das  nervuras 
das  folhas  quando  são  sim- 
ples e  se  reúnem  no  vérti- 
ce d'estas:  —  (med.)  con- 
fluente; diz-se  das  erupções 
cutâneas,  cujos  botões,  man- 
chas e  pústulas  se  tocam  e 
confundem.  Viruelas  con- 
fluentes; varióla  confluente 
ou  bexigas  confluentes;  as 
que  se  apresentam  em  gran- 
de numero  e  reunidas. 

Confluir,  n.  Confluir;  unir-se 
ou  juntar-se  dois  ou  mais 
rios  em  um  ¡jouto.  Conflue- 
re: — (fig-)  afíluir;  concor- 
rer a  um  sitio  muita  gente, 
vinda  de  diversas  partes. 
Confliíere. 

CoNFONDEii.  a.  (ant.)  V.  Con- 
fundir. 

Conformación.  /.  Conformação ; 
disposição,  distribuição  das 
difi'erentcs  partes  de  um  cor- 
po. Conformatio,  onis. 

Conformador,  m.  Conformador ; 
o  que  conforma:  ■ —  (art.) 
conformador ;  instrumento 
de  que  usam  os  chapelleiros 


CON 

para  tomar  a  medida  da  ca- 
beça. 

Conformar,  a.  Conformar,  tor- 
nar conforme,  ajustar,  con- 
cordar uma  cousa  com  ou- 
tra. Aptare.  Usa-se  tainbem 
como  reciproco.  Convenere, 
congruere :  —  n.  conformar, 
quadrar,  convir,  correspon- 
der. Usa-se  mais  como  reci- 
proco. Conceiíire,  iii  eam- 
dem  sententiam  ire:  —  r. 
conformar-se,  resignar-se, 
sujeitar-se,  accommodar-se, 
submetter-se  a  alguma  cou- 
sa. Sese  submittere,  siíbjicere. 

Conforme,  adj.  Conforme,  igual, 
similhaute,  proporcionado, 
correspondente.  Conformis, 
congruens :  —  conforme ;  do 
mesmo  parecer.  Alteri  con- 
sentiens :  —  conforme ;  resi- 
gnado e  paciente  na  adver- 
sidade. Submissus,  oiquo  ani- 
mo ferens :  —  adv.  confor- 
me; em  conformidade,  con- 
formemente :  • —  conforme ; 
segundo  as  circumstancias. 
Juxta,  secundum. 

Conformemente,  adv.  m.  Con- 
formemente ;  de  commuin 
accordo,  em  conformidade. 
Unanimiter'. 

Conformidad.  /.  Conformida- 
de, similhança,  analogia. 
Similitudo,  inis :  —  confor- 
midade; igualdade,  corres- 
pondencia de  uma  cousa  com 
outra.  Congruentia,  consen- 
sio: — conformidade,  união, 
harmonia,  boa  correspon- 
dencia entre  duas  ou  mais 
pessoas.  Concordia;  unani- 
mitas : — conformidade,  sy- 
metria ;  devida  proporção  en- 
tre as  partes  de  um  todo. 
Symmetria,  proportio :  — 
conformidade ;  perfeita  in- 
telligencia  de  uma  pessoa 
com  outra.  Adlwsio,  onis: 
—  conformidade,  paciencia; 
resignação.  Patientia,  tole- 
rantia.  De  conformidad  (loe. 
adv.);  de  conformidade,  de 
commum  accordo.  Communi 
consensu: — em  companhia. 
En  conformidad;  em  con- 
formidade. Juxta,  secundum. 
En  esta  ó  en  tal  conformi- 
dad; n'esta  conformidade, 
debaixo  d'esta  condição.  IIoc 
p)osito. 

Conformista,  s.  (reí.)  Confor- 
mista; o  que  segue  a  reli- 


CON 

gião  dominante  no  paiz  que 
habita :  —  pl.  conformistas ; 
nome  dos  protestantes  em 
Inglaterra. 

Confortación.  /.  Confortaçâo ; 
acção  e  eÜeito  de  confortar. 
Roboratio,  onis. 

Confortador,  ra.  adj.  Confor- 
tador; que  conforta,  que  cor- 
robora. Quod  roborat,  con- 
fortat. 

Confortamiento,  m.  (ant.)  V. 
Confortación. 

Confortante,  p.  a.  de  Confor- 
tar: —  adj.  confortante; 
que  conforta.  Usa-se  tam- 
bém como  substantivo.  Con- 
fortans,  antis:  —  conforta- 
tivo, corroborante;  fallando 
dos  alimentos:  —  conforta- 
tivo, tónico;  fallando  dos  me- 
dicamentos :  —  pl.  mitenes ; 
cierta  especie  de  luvas  sem 
dedos. 

Confortar,  a.  Confortar,  forti- 
ficar, fortalecer,  corroborar ; 
dar  vigor  e  forças.  Confor- 
tare: —  confortar,  animar, 
alentar,  consolar.  Conforta- 
re, consolari. 

Confortativo,  va.  adj.  Confor- 
tativo; que  tem  a  virtude 
de  confortar.  Usa-se  também 
como  substantivo  na  termi- 
nação masculina.  Confor- 
tans,  antis. 

Conforte.  «?.  (ant.)  Conforto. 
V.  Confortativo: —  (fig.  ant.) 
conforto,  consolo,  allivio.  So- 
latium,  ¿i. 

Conforto,  m.  (ant.)  V.  Confor- 
tación. 

Confracción.  /.  Fractura.  Fra- 
ctio,  onis. 

CONFRADARÍA.  /.  (ant.)  V.    Cou- 

fradia. 
Confrade,   to.   (ant.)  V.    Co- 
frade. 

CONFRADÍA     ó     CONFRADRÍA.     /. 

(ant.)  V.  Cofradía. 

CoNFRAGAcioN.  /.  (aut.)  V.  Con- 
flagración. 

CoNFRAGOso,  sA.  adj.  Coiifra- 
goso.  V.  Fragoso. 

CoNFRAGUAcioN. /.  (ant.)  Liga, 
mistura  de  ims  metaes  com 
outros.  Metallorum  copu- 
latio. 

Confraguar,  a.  V.  Fraguar. 

Confraternar,  n.  (ant.)  Con- 
fraternar; unir  em  confra- 
ternidade,  fraternizar.  So- 
ciari,  societatem  inire  cum 
aliquo. 


CON 

CoNFBATKRNiDAD.  /.  CoiiíVater- 
nidade.  V.  Hermandad. 

Confraternizar,  a.  Confrater- 
nizar. V.  Fraternizar. 

Cosfrurí  A.  f.fant.jV.Cof radía. 

Confricación.  /.  Fricção,  es- 
fregaçào.  Confricatio,  onis. 

Confricar.  a.  V.  Estregar. 

Confrontación.  /.  Confronta- 
çào ;  acto  de  confrontar  ou 
cotejar.  Collatio,  compara- 
tio:  —  confrontação,  aca- 
reação: —  (fiO-)  sympathia: 
conformidade  natural  entre 
pessoas  ou  cousas.  Symiya,- 
thia,  simüitiido. 

Confrontadamente  .  adv .  m. 
Confrontadamente;  com  ou 
por  confrontação. 

Confrontado,  adj.  (br.)  Con- 
frontado ;  diz-se  do  escudo 
partido  e  que  tcm  dois  aui- 
maes  olhando-se;  um  a  cada 
lado. 

Confrontador,  m..  Confronta- 
dor; o  que  confronta. 

Confrontamiento,  m.  Y.  Con- 
fronta^cion. 

Confrontante,  jj.  a.  de  Con- 
frontar. 

Confrontar,  a.  Confrontar; 
pôr  defronte.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Coram 
alio  se  sis/ere:  —  confron- 
tar, acarear,  lieum  cum  cóm- 
plice aut  teste  coram  addit- 
cere:  —  n.  (fiff-J  confron- 
tar, ser  conforme,  sympathi- 
sar  urna  pessoa  com  outra. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Moribus  et  ingenio 
cunvenire:  —  confrontar; 
ser  limitrophe.  Confinem, 
confermiiium  esse:  —  (aut.) 
confrontar,  quadrar,  concor- 
dar; convir  uma  cousa  com 
outra.  Também  se  emisrega 
como  reciproco. /iS¿)ní7em  esse, 
■  convenir e:  —  confrontar;  fi- 
car defronte  de  outro.  E  tam- 
bém u-ado  como  reciproco : 

—  confrontar.  V.  Cotejar. 
Confrontativo,  VA.  adj  (ant.) 

V.  Comparativo,  comproba- 
tivo. 

Confuerto,Confüerso.  m.  (ant.) 
Conforto.  V.  Confortación, 
Consuelo. 

CoNFUGio.  m.  (ant.)  V.  Con- 
fujio. 

CoNFUGiR.  n.  (ant.)  Confugir; 
fugir  com  outro  ou  outros: 

—  (arit.)  confugir.  V.  Be- 
currir. 

104 


CON 

CoNFUJio.  m.  (ant.)  V.  Refujio, 
Amparo. 

Confundiente,  p.  a.  (ant.)  de 
Coiifuiidir ;  —  adj.  confun- 
didur;  o  que  confunde.  Con- 
fandens,  pterturbans. 

Confundimiento.  7??.  (ant.)  Con- 
fusão; acção  e  eííeito  de  con- 
fundir ou  perturbar.  Pertur- 
batio,  onis. 

Confundido,  da.  p.  i?.  de  Con- 
fundir. Confundido :  —  con- 
fundido, humilhado,  enver- 
gonhado.- Confusus,  turba- 
tus,  pudore  suffuens. 

Confundir.  ít.  Confundir;  pôr 
em  desordem,  misturar  umas 
cousas  com  outras,  transtor- 
nar. Confundere,  commisce- 
re:  —  confundir,  tomar  um 
por  outro,  não  fazer  difie- 
reuça  ou  distinceão.  Con- 
fundere: —  confundir,  con- 
vencer; tapar  a  boca  a  al- 
guém com  rasoes.  Convin- 
cere:  —  r.  confundir-se,  cor- 
rer-se  de  vergonha,  euver- 
gonhar-se.  Erubescere,  ptu- 
dore  su fundi;  —  confun- 
dir-se;  humilhar-se  cora  o 
conhecimento  de  si  mesmo. 
Abjici,  demilti  animo:  — 
confundir-se ,  perturbar-se, 
titubear.  Titubare, hcesitai-e ; 

—  confundir-se;  embrulhar- 
se  uma  cousa  entre  outras 
a  ponto  de  não  se  encontrar. 

Confusamente,  adv.  m.  Confu- 
samente; de  uma  maneira 
confusa.  Confuse,  perturba- 
te,  incomposite,  promiscué. 

Confusión./.  Confusão,  desor- 
dem, perturbação,  transtor- 
no, cahos.  Confusio,  perfur- 
batio:  —  confusão,  perplc- 
xidade,embaraço,enleio,per- 
turbaçào  do  animo.  Inquies, 
commotio,  turbatio:  —  con- 
fusão, obscuridade ;  desor- 
dem no  modo  de  se  explicar. 
Confusio ,  inordinatio :  — 
confuso,  vergonha,  pejo,  hu- 
milhação.  Abjcctio,  onis:  — 
confusão,  a&Vonta,  ignomi- 
nia. Probum,  dedecus :  — 
(germ)  calabouço,  cárcere: 

—  V.  Venta:  —  de  gentes: 
confusão  de  gente;  grande 
concurso  ou  multidão  de  gen- 
te: —  de  los  tiempos;  noite 
dos  tempos;  antiguidade  re- 
mota: —  de  la  luz  (ostrón.) 
V.  Eclipse :  —  (jur.)  confu- 
são; reunião  das  qualidades 


CON 


821 


de  credor  e  devedor  em  uma 
mesma  pessoa :  —  (ant.)  mal- 
dicçào,  imprecação.  Echar  la 
confusión  a  alguno  (fr.  ant.); 
lançar  a  maldicção  aalguem. 
Execrari  aliquem,  divis  de- 
vovere:  —  (chim.  ant.)  dis- 
solução, solução. 

Confusísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Confuso.  Confusissimo;  ex- 
tremamente confuso.  Válde 
confusus. 

Confuso,  sa.  adj.  Confuso,  mis- 
turado, desordenado.  Confu- 
sus, commixtus:  —  confuso, 
obscuro,  duvidoso.  Anceps, 
ambiguus:  —  confuso;  pou- 
co perceptível,  diíficil  de  dis- 
tinguir. Confusus,  obscicrus: 
—  confuso,  enleiado,  perple- 
xo, temeroso.  Meticulosus, 
timidus.  En  confuso  (mod. 
adv.);  em  confusão,  confu- 
samente. Confuse. 

Confutación./.  Confutação;  ac- 
ção e  effeito  de  confutar. 
Confutatio,  onis.  —  (rhet.) 
V.  Eefutation. 

Confutador,  m.  Confutador ; 
o  que  confuta. 

Confutar,  a.  Confutar,  impu- 
gnar, refutar.  Confutare. 

CoNGELABLE.  adj.  V.  Covjcla- 
ble. 

Congelación./.  (phys.)Y.  Con- 
jelacion. 

Congelar,  a.  V.  Conjelar. 

Congelativo,  va.  adj.  V.  Covje- 
lativo. 

Coxgeminacion.  /.  V.  Conjemi- 
nacion. 

CoN-GÉNEKE.  adj.  V.  Con-gcné- 
rico  :  —  (anat.)  congenere; 
diz-se  dos  músculos  que  con- 
correm a  produzir  o  mesmo 
movimento :  —  (h.  n.)  con- 
genere; que  pertence  ao  mes- 
mo genero. 

CoN-GENÇRico,  CA.  adj.  Conge- 
nere ;  que  é  do  mesmo  gene- 
ro. Palabras  con-genéricas ; 
palavi'as  derivadas  do  mes- 
mo genero,  da  mesma  voz. 

Congeniar,  n.  V.  Conjeniar. 

Con-génito,  ta.  adj.  Congénito; 
produzido,  nascido,  gerado 
ao  mesmo  tempo  ou  junta- 
mente. Congenitus,  a,  um. 

Congerie.  /  (phys.)  V.  Conje- 
rie. 

Congestión.  /.  (med.)  V.  Con- 
jestion. 

Congestivo,  va.  adj.  V.  Con- 
jestivo. 


822 


CON 


CoNGiARio.  m.  V.  Conjiario. 

CoNGio.  m.  V.  Conjio. 

CoNGELAciAcroN./.  (ant.JY.  Con- 
jelacion. 

Conglobación.  /.  Conglobação ; 
união  de  cousas  ou  partes 
que  formam  globo  ou  mon- 
tão. Conglohatio ,  onis  :  — 
(fig-)  conglobação;  reunião 
e  mistura  de  cousas  imma- 
teriaes.  Conglomeralio,  onis: 

—  (rhet.)  conglobação;  fi- 
gura que  consiste  em  reu- 
nir muitas  provas  e  argu- 
mentos. 

Conglobar,  a.  Conglobar;  unir, 
ajuntar,  amontoar  dando  a 
feição  de  globo.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Con- 
globari. 

Conglomeración.  /.  V.  Aglome- 
ración. 

Conglomerar,  a.  Conglomerar. 
V.  Aglomerar. 

Congloriar,  a.  (ant.)  Gloriar; 
encher  de  gloria.  Glorifica- 
re, gloriosum  reddere. 

Conglutinación./.  Conglutina- 
ção;  acção  e  effeito  de  con- 
glutinar. Conglutinatio,  onis. 

Conglutinante,  p.  a.  de  Con- 
glutinar: —  adj.  (cir.)  conglu- 
tinante; que  tem  a  proprie- 
dade de  conglutinar  as  feri- 
das : —  m.  conglutinante;  re- 
medio conglutinante. 

CONGLUTINAMIENTO.   m.  V.  Con^ 

glutinacion. 
Conglutinar,  a.  Conglutinar, 
collar;  unir,  pegar  urna  cou- 
sa á  outra.  Usa-se  mais  com- 
mummente  como  reciproco. 
Conglutinare,  conglutinari ; 

—  (cir.)  conglutinar,  soldar. 
Conglutinativo,  va.  adj.  Con- 
glutinativo; que  tem  a  pro- 
priedade de  conglutinar.  Con- 
glutinandi  vi  prcedictus. 

Conglutinoso,  sa.  «í/¿.  Conglu- 
tinoso, glutinoso,  viscoso.  V. 
Glutinoso.  Glutiaosus,  a,  um. 

Congo,  ga.  adj.  Congo;  natural 
do  paiz  do  mesmo  nome :  — 
pertencente  ao  dito  paiz:  — 
(bot.)  congo;  especie  de  chá 
da  Afi-ica. 

Congoja./.  Congoxa,  angustia, 
fadiga,  afflicção  do  animo. 
Animi  angor,  angustia. 

Congojar,  a.  V.  Acongojar. 
Usa- se  também  como  reci- 
proco. 

Congojo,  m.  (ant.)  Congoxa, 
anhelo,  ancia. 


CON 

Congojosamente,  adv.  m.  Con- 
goxosamente,  angustiada- 
mente; com  angustia  ou  con- 
goxa. Anxie. 

C0N.GOJOSO,  SA.  adj.  Congoxoso; 
que  causa  ou  occasiona  con- 
goxa. Aligare  afficiens:  — 
congoxoso,  angustiado,  affli- 
cto.  Angore  ajfe.ctus. 

Congoleño,  na.  adj.  V.  Congo. 

CoNGORiA.  /.  (hot.)  Bryouia ; 
pltinta  trepadora  que  cresce 
nos  muros  e  silvados. 

Congraciador,  ra.  s.  Congra- 
çador;  que  procura  ganhar 
a  estima,  a  benevolencia  por 
meio  de  attenções  e  lisonjas. 
Assentator,  adulator. 

Congraciamiento,  m.  Lisonja  e 
favor  d'aquelle  que  procura 
ganhar  a  estima  de  alguém. 
Assentatio,  onis. 

CoNGRAciAR.a.Congracar;  gran- 
gear  as  boas  graças  de  al- 
guém.Usa  se  mais  geralmen- 
te como  reciproco.  Gratiam 
alicvjus  a^iGupari. 

Congratulación.  /.  Congratu- 
lação; acção  e  eífeito  de  con- 
gratular ou  congratular-se. 
Congrafidatio,  onis:  —  con- 
gratulação, felicitação. 

Congratulador,  ra.  s.  Congra- 
tulante; pessoa  que  congra- 
tula, dá  parabéns. 

CONGRATULAMIENTO.   m.  V.  Con- 

gratvlaoion. 

Congratular,  a.  Congratular; 
demonstrar  alegria  a  alguém 
por  algum  successo  feliz  que 
lhe  aconteceu.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Con- 
gratulari.  V.  Felicitar. 

C0NGRATULATIV0,  Congratula- 
torio, ría.  adj.  Congratula- 
torio; que  congratula,  que 
mostra  alegria  pelo  bem  de 
outvem.Adcongratalationem 
attinens. 

Congrega.  /.  (anf.)  Congrega- 
ção, junta,  reunião. 

Congregación./.  Congregação; 
junta  de  diversas  pessoas 
convocadas  para  tratar  de 
um  ou  de  muitos  negocios. 
Ccefus,  us:  — (ant.)  congre- 
gação; nome  que  se  dava 
antigamente  a  certas  fac- 
ções. Factio,  onis :  —  (reí.) 
congregação ;  em  algumas 
ordens  religiosas  a  reunião 
de  muitos  mo-teiros  da  mes- 
ma ordem,  debaixo  da  direc- 
ção do  mesmo  superior  ge- 


CON 

ral.  Congregatio,  onis:  V. 
Cofradía:  —  congregação; 
corpo  de  sacerdotes  secula- 
res, dedicado  ao  exercício 
dos  deveres  ecclesiasticos, 
debaixo  de  certas  constitui- 
ções. Sacerdntnm  seculariuni 
sodalitas,  colleginm  :  —  con- 
gregação; junta  composta 
de  cardeaes,  prelados  e  ou- 
tras pessoas  na  corte  de  Ro- 
ma. Congregatio,  onis:  — 
congrrgaçào ;  ca{)itulo em  al- 
guniasordens  regulares.  Mo- 
nachoriim  consessiis:  —  de 
los  fieles;  congieoração  dos 
fieis;  a  Igreja  catliolica  ou 
universal.  Fidelium  chrisfia- 
norum  congregatio,  ecclesia 
catliolica. 

Congrkgacionario,  Congrega- 
cioNiSTA .  s .  Congrega  u  te , 
congregado;  mendjro  de  uma 
congregação.  Sodalis,  is. 

Congregado,  m.  V.  Vocal:  — 
adj.  (bot.)  congregado:  epi- 
theto  que  se  applica  ás  sy- 
nanthereas,  que  têeni  as  ca- 
lathides  separadas  entro  si: 
—  /.  pi.  congregadas ;  con- 
juncto  de  plantas  que  com- 
prehendtj  as  dipsáceas  e  as 
compostas. 

Congregandina./.  Keligií  sa  da 
congregação  de  Nossa  Se- 
nhora. 

Congreganismo.  m.  Coi^grega- 
nismo;  espirito  de  congre- 
gação. 

Congregante,  ta.  s.  Congi'e- 
gante;  membro  de  uma  con- 
gregação. V.  Congregacio- 
nario. 

Congregar,  a.  Congregar,  ajun- 
tar, reunir,  convocar.  Usa-se 
til  mbem  como  reciproco.  Co/¿- 
gregare,  congregari:  —  con- 
gregar; constituir  em  com- 
munidade,  em  congregação. 
Congregare. 

C0NGREGAT0RIA.  /.  (ant.)  Con- 
gregação, junta,  reunião. 

CoNGRERo.  m.  (art.)  Pesqueiro; 
logar  onde  ha  armações  de 
pescaria. 

CoNGRESION.  /.   V.    Cópula. 

Congreso,  m.  Congresso;  ajun- 
tamento, conferencia  de  umi- 
tas pessoas  para  deliberar- 
sobre  algum  negocio:  —  con- 
gresso; junta  de  ministros 
plenipotenciarios  de  varias 
cortes  para  tratarpm  de  paz 
ou  de  outro  negocio  impor- 


CON 

tante  e  de  interesse  com- 
mum.  Coítus,  conventus:  — 
coiígropso;  i'eniiiáo  de  depu- 
tados eleitos  pelos  povos  pa- 
ra tratarom  da  utilidade  pu- 
blica: —  congresso;  assem- 
bléa  de  sabios,  artistas,  ho- 
mens celebres  para  tratarem 
do  progresso  das  sciencias  e 
artes:  —  congresso;  reunião 
diplomática  composta  de  so- 
beranos para  tratarem  de  mu- 
tua segurança :  —  (ant.)  con- 
gresso, coito;  prova  que  se 
fazia  em  presença  de  c  rur- 
giòes  e  parteiras,  para  se  ve- 
rificar a  potencia  ou  impo-, 
teucia  das  pessoas  casadas. 

CoxGREVE.  (Cohete  á  la)  Fo- 
guete á  congreve;  machina 
incendiaria  que  quando  se 
arroja,  despede  uma  porção 
de  foguetes  que  ardem  com 
uma  luz  mui  viva,  ainda 
dentro  de  agua. 

CoNGiuo.  m.  fzool.)  Congro ; 
peixe  do  mar  que  não  tem 
escamas,  congénere  da  en- 
guia. 

Congrua.  /.  Congrua;  ronda 
ecclesiastica  estipulada  pe- 
lo sjnodo  para  a  manuten- 
ção do  ord(^nado  íji.  sacris. 
Covc/riiiis  ao  honesfns  redi- 
t^is  clerico  aãsif/nntns  viciai 
aUisque  necessariis  ^JíO'ct/z- 
dis. 

Congruamente,  adv.  m.  Con- 
gruamente, congruentemen- 
te; com  propriedade,  de  um 
modo  conveniente.  Coii- 
(fnieider,  cntiveuieiífer. 

CoNG RUECA.  /.  (ant.)  V.  Con- 
ffriieza. 

CoNGRUENcrA.  /.  Congruericía, 
conveniencia,  opportunida- 
de.  Coiigrue.ntia,  convenien- 
iia:  —  (mclh.)  congruencia, 
proporção,  identidade,  ana- 
logia reciproca  de  duas  fi- 
guras geométricas. 

Congruente,  adj.  Congruente, 
conveniente,()pport'uno.Con- 
veiiietis,  cnvc/riiens :  —  con- 
grnente;  diz-se  da  oração  ou 
do  discurso  que  não  tem  fal- 
tas grammaticaes : —  (math.) 
congruente,  igual;  diz-se  da 
linha,  figura,  etc.  que  cor- 
responde a  outra. 

Congruentemente,  adv.  m.  Con- 
gruentemente ,  opportuna- 
mente.  Congruenter,  conve- 
nienter. 


CON 

Congruentísimo,  ma.  adj.  sup. 
de  Congruente.  Congruentis- 
simo;  muito  congruente.  Vai- 
de  covgniens,  conveniens. 

Congrueza.  /.  (ant.)  V.  Com- 
bleza. 

Congruidad.  /.  (ant.)  V.  Con- 
grvencia.  Mérito  de  congrui- 
dad ó  de  congruo  (rei.);  mé- 
rito de  congruidade  ou  con- 
gruo; segundo  os  theologos 
aquello  a  quem  Deus  nada 
prometteu,  mas  lhe  conce- 
de sempre  alguma  cousa 
por  misericordia. 

CoxGRUiSMO.  m.  (reí.)  Congruis- 
mo;  opinião' dos  que  expli- 
cam a  efiicacia  da  graça  pe- 
la sua  congruencia. 

Congruista.  m.  (reí.)  Congruis- 
ta;  partidario  do  congruismo. 

Congruo,  grua.  adj.  Congruo, 
Conveniente,  proporcionado, 
opportuno.  Congruus,  con- 
veniens: —  congruo,  sufii- 
ciente,  capaz,  bastante.  De- 
reclio  congruo  ó  de  congruen- 
cia (jur.  ant.);  dii-eito  de 
congruencia;  o  que  dão  as 
leis  para  que  uiT^vizinho  se- 
ja preferido  na  compra  de 
urna  casa,  propriedade,  etc. 
a  outro  a  quem  falta  aquella 
circumstancia. 

Conguito,  m.  (]¡).  A.)  Y.  Aji. 

Conhortador.  m.  (ant.)  V.  Con- 
fortador. 

Conhortamiento,  m.  (ant.)  V. 
Consuelo. 

Conhortar,  a.  (ant.)  Confortar, 
consolar,  animar.  Usa-se 
tambein  como  reciproco.  Con- 
solari,  allevare  animum. 

Conhorte,  m.  (ant.)V.  Consuelo. 

Conhortoso,  sa.  adj.  (ant.)  V. 
Confortativo. 

CoNiiuERTO.  m.  (ant.)  V.  Con- 
horte, Consuelo. 

CoNiA.  /.  (bot.)  Conia;  genero 
de  algas  cujas  especies  se 
apresentam  em  forma  de 
crosta  pulverulenta: — (zool.) 
conia;  genero  de  molluscos 
segregado  do  genero  bala- 
no  o  que  comprehende  tres 
especies  caracterisadas  por 
sua  concha  cónica  e  depri- 
mida. 

CoNiANDRA.  /.  (bot.)  Coniandra 
(estarne  em  figura  de  pequeno 
cone);  genero  de  plantas  da 
familia  das  cucurbitáceas 
cucm'biteas ,  composto  de 
quatro  especies. 


CON 


823 


CONIÁNDREO,     DREA.     adj.    (bot.) 

Coniandreo;  parecido  com  o 
genero  coniandra  :  —  /.  pl. 
coniandreas;  secção  de  plan- 
tas da  familia  das  cucurbi- 
táceas cucurbiteas,  cujo  ty- 
po  é  o  genero  coniandra. 

CoNiANjio.  m.  (bot.)  Coniangio 
(vaso  ^pulverulento);  genero  ' 
de  lichens  da  tribu  das  gra- 
Ijhideas,  composto  de  urna 
só  especie  que  se  encontra 
na  madeira  do  pinho,  e  na 
casca  do  abeto. 

CoNiATO.  m.  (zool.)  Coniato; 
genero  de  insectos  coleópte- 
ro tetrámeros,  da  familia  dos 
curculiónidos,  composto  de 
cinco  especies. 

CoNicEEO.  m.  (zool.)  Conicero 
(corno  cónico);  genero  de 
insectos  dípteros  brachoce- 
ros  da  familia  dos  atherice- 
ros,  composto  de  urna  só  es- 
pecie, que  se  encontra  em 
abundancia  nas  flores  do 
acantho. 

CoNÍcico,  CA.  adj.  (chim.)  Coni- 
cico;  diz-se  do  acido  que 
existe  na  cicuta,  e  dos  saes 
produzidos  pela  combinação 
da  conicina  com  os  ácidos. 

Conicidad.  /.  (mech.)  Conicida- 
de;  figura  que  apresenta  o 
rasto  das  rodas  nas  machi- 
nas e  carruagens  dos  cami- 
nhos de  ferro. 

Conicina.  /.  (chim.)  Conicina; 
principio  alcaloide  vegetal 
que  possue  as  propriedades 
de  um  veneno  mui  activo,  e 
que  se  obtem  das  sementes 
frescas  da  cicuta  maior. 

Cónico,  ca.  adj.  Cónico;  per- 
tencente ao  cone  ou  que  tem 
a  sua  figura.  Ad  conum  per- 
tinens:  —  (bot.)  cónico;  ap- 
plica-se  aos  acúleos,  cálice, 
clinaatho ,  operculo ,  em- 
bryão,  estigma,  estilete  e 
raiz  que  tem  pouco  mais  ou 
menos  a  forma  de  um  cone: 
—  (zool.J  cónico;  qualifica- 
ção de  uma  concha  unival- 
ve,  que  tem  uma  extremida- 
de achatada  e  a  outra  pon- 
teaguda:  —  cónico;  diz-se 
de  alguns  arachnides  que 
têem  o  abdomen  terminado 
em  ponta. 

CÓNICO-INCURVIROSTEO,  TRA.  adj. 

(bot.)  Conico-incurvirostro; 
diz-se  das  aves  que  têem  o 
bico  cónico  e  curvo. 


824 


CON 


CÓNICO-PROTENSIROSTEO,  TRA.ad;. 

(zooZ.J  Conico-pi'otensirostro; 
diz-se  das  aves  que  têem  o 
bico  eonico  e  prolongado. 
Cónico- suBüLiROSTRO,  tra.  adj. 
(zool.)  Conico-subulirostro; 
applica-se  ás  aves  que 
têem  o  bico  cónico  e  pon- 
teagudo, 

CÓNICO-TENUIROSTRO,     TRA.     adj. 

(zool . )  Conico-tenuirostro ; 
qualificação  das  aves  que 
têem  o  bico  cónico  e  del- 
gado. 

Conidia.  /.  (bot.)  Conidio;  no- 
me dado  por  alguns  natu- 
ralistas ao  pó  farinhoso  que 
se  observa  na  sujjerficie  dos 
lichens. 

CoNiDÓMEXRO.  m.  Conidometro; 
instrumento  para  medir  a 
densidade  do  assucar. 

Coniecha.  /.  (atit.J  V.  liecau- 
dacion,  Recolección. 

CONÍFERO,    RA.    udj.  (l;Ot.)  ConÍ- 

fero;  qualificação  das  plan- 
tas cujo  fructo  tem  a  figura 
de  um  cone:  — /.  pl.  coni- 
feras; familia  de  plantas  pha- 
nerogamicas,  que  compre- 
bende varios  géneros  e  espe- 
cies caractcrisadas  por  sua 
inflorescencia,  disposta  em 
cone :  —  adj.  (zool.)  conife- 
ro; eiDitheto  de  certos  inse- 
ctos que  têem  um  corno  có- 
nico. 

CoNiFLA.  /.  (zool.)  Connifla; 
mollusco  testaceo. 

CoNÍFLORO,  RA.  adj.  (bot.)  Coni- 
floro ;  epitheto  de  certas  flo- 
res cujos  cálices  são  cylin- 
dricos  ou  antes  cónicos. 

Coniforme,  adj.  (zool.)  Coni- 
forme; que  tem  a  figura  de 
um  cone. 

CoNiLERO.  m.  (zool.)  Conilero; 
genero  de  crustáceos  isopo- 
des  da  familia  dos  cymo- 
thoadios. 

CoNiLiTA.  /.  (min.)  Conilita; 
substancia  branca,  pulveru- 
lenta, insolúvel  nos  ácidos, 
e  que  dá,  por  meio  do  ma- 
çarico, um  glóbulo  crystal- 
lino. 

CoNiLURO.  m.  (zool.)  Coniluro; 
genero  de  mammiferos  roe- 
dores da  familia  dos  muría- 
nos. 

CoNiNA. /.  (chim.)  V.  Conicina. 

CoNIOCÁRPEO,     PEA.     odj,     (bot.) 

Coniocarpeo ;  parecido  com  o 
genero  coniocarpo :  —  /.  pl. 


CON 

coniocarpeas;  tribu  da  fa- 
milia dos  lichens,  cujo  typo 
ó  o  genero  coniocarpo. 

CoxiocARPO.  m.  (bot.)  Coniocar- 
po (fructo  'pulvervlento) ;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
dos  lichens  e  da  tribu  das 
graphideas,  com  posto  de  tres 
ou  quatro  especies. 

CoNiociBO.  m.  (bot.)  Conioeybo 
(cabeça  ptdverulenta) ;  gene- 
ro de  plantas  da  tribu  das 
caly ciadas,  cujas  especies 
são  lichens  indígenas  da  Eu- 
ropa. 

ConiocimÁcico,  ga.  adj.  (bot.) 
Coniocimacico;  que  tem  des- 
cobertos os  corpúsculos  re- 
productores: —  ta.  p)l.  co- 
niocimacicos;  tribu  da  fami- 
lia dos  lichens,  que  compre- 
hende  os  que  têem  desco- 
l)ertos  os  corpúsculos  repro- 
ductores. 

CoNiocisTO.  m.  (bot.)  Coniocys- 
to;  nome  dado  por  alguns 
auctores  ao  tubérculo  ou 
corpo  reproductor  dos  fetos. 

CoNiojETo.  in.  (bot.)  Coniogeto; 
genero  de  jolantas  da  fami- 
lia das  anUcardias,  compos- 
to de  uma  só  especie. 

CoNIOLIQUÉNEO,  NEA.  adj.  (bot.) 

Coniolicheneo;  qualificação  de 
certos  lichens  que  ajjresen- 
tam  o  aspecto  de  pó. 

CoNiOLOMO.  m.  (bot.)  V.  Conio- 
carpo. 

CoNiOMicETO.  adj.  {bot.)  Co- 
niomyceto,  qualificação  dos 
cogumelos  pulverulentos:  — 
m.  pl.  coniomycetos ;  ordem 
da  familia  dos  cogumelos, 
que  contém  os  que  estão  for- 
mados por  capsulas  agrupa- 
das debaixo  da  epiderme  das 
plantas,  ou  esparzidas  sobre 
uma  base  filamentosa  ou  car- 
nosa. 

CoNiosELiNO.  m.  (bot.)  Coniose- 
lino;  genero  de  plantas  da 
familia  das  umbelliferas,quo 
comprehende  um  certo  nu- 
mero de  especies  herbáceas, 
biennaes  ou  vivaces. 

CoNiospÓREo,  REA .  adj.  (bot.)  Co- 
niosporeo,  similhante  a  um 
coniosporo:  —  m.  pl.  conios- 
poreos;  tribu  de  cogumelos 
hypomycetos,  cujo  typo  é  o 
genero  coniosporo. 

Coniosporo.  m.  (bot.)  Conios- 
poro; genero  de  cogumelos 
da  familia  dos  gasteromyce- 


CON 

tos,  que  se  encontram  nos 
pinheiros. 

ConiotÁlamos.  m.  pl.  (bot.)  Co- 
niothalamos;  ordem  da  clas- 
se dos  lichens,  que  compre- 
hende os  que  têem  os  ór- 
gãos reproductores  descober- 
tos, sem  orgào  particular  que 
os  contenha. 

CoNioTECA.  /.  (bot.)  Coniothe- 
ca  (caixa  de  pó);  cellula  da 
anthera  que  contém  o  po- 
len. 

CoNioTELO.  m.  (bof.)  Coniothe- 
lo  (mamma  pequena  e  cóni- 
ca); genero  de  plantas  da 
familia  das  synanthereas, 
tribu  das  senecionideas,  que 
nao  contém  mais  do  que  urna 
pequena  planta  annual  in- 
dígena da  California. 

CoNioTis.  m.  (zool.)  Coniontis 
(coberto  de  pó);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros heteromeros,  fami- 
lia dos  melasomos,  que  tem 
duns  especies  indígenas  da 
California. 

CoNipf»R0.  m.  (zool.)  Coniporo; 
genero  de  zoophytos  da  fa- 
milia dos  milleporos,  cuja 
especie  typica  se  assimilha 
a  um  figo  prolongado  e  es- 
triado, sem  abertura  termi- 
nal. 

CONIQUIODONTES.    OT.   pl.    (zOol.) 

V.  Glosopetros. 

CoNiROSTRO.  m.  (zool.)  Couiros- 
tro  (bico  cónico);  genero  de 
aves  da  America  do  Sul, 
cuja  familia  ainda  nao  está 
bem  determinada  :  -  rn.  pl. 
conirostros;  familia  de  aves 
da  oi  dem  dos  pássaros,  com- 
posta de  todos  aiiuelles,  cujo 
principal  caracter  é  tei'  bico 
grosso,  forte  e  cónico,  e  ali- 
inentar-se  de  sementes. 

CoNispÓKEO,  REA.  adj.  (bot.)  V. 
Coniospóreo. 

CoNispoRO.  m.  (bot.)  V.  Conios- 
poro. 

CoNiTA.  /.  (min.)  Conita;  va- 
riedade de  dolomía  crystal- 
lisada,  que  se  encontra  na 
Islândia  e  Sa.\onia. 

CoNiuNTURA./.  (ant.)  V.  Coyun- 
tura, Juntura. 

Conivalvo,  va.  adj.  (zool.)  Co- 
nivalve;  que  tem  a  concha 
Cónica :  — m.  pl.  conivnlves; 
familia  de  molluscos  que 
contém  conchas  nao  espiraos 
e  de  forma  cónica  dilatada. 


CON 

Conivência.  /.  V.  Connivencia. 

Coniza.  /.  (lot.)  Coiiyza;  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
synanthereas,  tribu  das  as- 
teroideas,  composto  de  um 
írrande  numero  de  especies. 

CoNÍZEO,  ZEA.  adj.  (bot.)  Cony- 
zeo;  parecido  com  o  genero 
conyza: — /.  pl.  couyzeas; 
secção  de  plantas  da  fami- 
lia das  compostas,  subtribu 
das  asteroideas  baccbari- 
deas,  cujo  typo  é  o  genero 
conyza. 

CoNizo.  m.  (zool.)  V.  Coíiiliim. 

CoNizóiDEo,  DEA.  adj.  (bot.)  V. 
Couizeo. 

CoNJEA.  /.  (bot.)  Congea;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  verbenáceas,  composto 
de  urna  só  especie  de  arbus- 
tos da  India. 

CoNjELABLE.  íulj.  Cougelavcl ; 
que  é  fácil  de  congeiar-se. 

CoNJELACiON.  /.  Congelação; 
acçào  do  frio  que  fnz  conge- 
lar 03  li(]uidos.  Coiiçjo.latio, 
onis: — V.  Carámbano:  — 
V.  Hielo: — V.  Cnaf/u! ación: 

—  (arch.)  congelação;  mol- 
dura parecitla  com  as  con- 
gelações naturaes : — (phys.) 
congelação;  passagem  dos 
corpos  fluidos  ao  estado  so- 
lido pela  subtracção  de  urna 
parte  do  seu  calórico  laten- 
te: —  (physiol.)  congelação; 
estado  do  organismo  huma- 
no, quando  se  acha  submet- 
tido  á  acção  de  um  frio  mui- 
to mtQnso:  —  (meã.)  conge- 
lação, catalepsia;  enfermi- 
dade, na  (|ual  os  membros 
ficam  rijos  e  immoveis  como 
se  estivessem  gelados. 

CoNjELADOR.  üdj.  Congelador; 
que  congela :  —  (art.)  con- 
gelador ;  especie  de  garrafa 
de  forma  cylindrica,  pró- 
pria para  congelar  liquides, 
o  que  se  consegue  revolven- 
do-a  dentro  de  outra  que 
contení  neve:  —  congelador; 
appnrellio  medianico  para 
congelar  toda  a  especie  de 
bebidas  sem  ueccísidade  de 
neve. 

Congelamiento,  m.  V.  Conjela- 
cion. 

CoNJELANTE.  p.  rt.  de  Coiíjelar : 

—  adj.  congelante ;  que  con- 
gela. Congelans,  antis. 

CoNJELAR.  a.  Congelar,  gelar, 
coalhar,  solidificar  alguma 


CON 

cousa  liquida.  Usa-se  mais 
comniurnmente  como  recí- 
proco. Congelare,  congelas- 
cere. 

CONJELATIVO,    VA.    ttdj.    CoUgC- 

lativo ;  que  tende  a  conge- 
lar. Congelaitdi  vi  proidifus. 

CoNjEMiNAcioN.  /'.  Cougcmina- 
ção;  formação  duplicada  e 
simultanea. 

CoNjENiAL.  adj.  Congenial ;  de 
igual  genio,  que  tem  a  mes- 
ma Índole. 

CoNjENiAK.  n.  Sympathisar; 
ser  do  mesmo  genio,  ter  igual 
caracter  ou  predisposição 
moral.  Moribus  et  ingenio 
asnimilari. 

CoNJKRiA.  /.  (zool.)  Congeria; 
generu  de  conchas  fosseis 
da  familia  das  mytilace.s, 
espaliíadas  abundantemente 
em  certo-í  terrenos  terciarios. 

CoNJERiE.  /.  Congerie,  cumu- 
lo, montáu,  maasa  confusa. 
Congerie.'},  ei. 

CoKJEsriON.  /.  (med.)  Conges- 
tão; accumulaçào,  ajuiita- 
mentu  progressivo  de  h  nno- 
res  em  uma  parte  solida  do 
corpo. 

CoNjESTivo,  VA.  adj.  (bot.)  Con- 
gestivo; diz-se  da  prefolia- 
ção,  quando  os  discos  das 
folhas  estão  dobrados  sobre 
si  mesmos :  -  (med.)  con- 
gestivo; que  é  relativo  á 
congestão. 

Conjetura.  /.  Conjectura;  juí- 
zo provável  que  se  funda 
em  verosimilhanças,  em  ra- 
são  apparente,  em  cousa  du- 
vidosa. Conjectura,  ce:  — 
(fam.)  conjectura,  presum- 
pção,  suspeita. 

CoNJETURAULE.  adj.  Coiíjectii- 
ravel;  que  se  pode  conjectu- 
rar. Quod  conjecturou  co- 
gnosci  potest. 

CONJETURADOR,  RA.  S.  CoujectU- 

rador;  o  que  conjectura. 
Conjector,  oris. 

Conjetural,  adj.  Conjectural; 
que  é  fundado  em  conjectu- 
ras. Conjecturalis,  le.  Criti- 
ca conjectural ;  critica  con- 
jectural ;  aquella  por  meio 
da  qual  se  restabelece  o 
texto  deteriorado  de  algu- 
mas obras  antigas. 

Conjeturalmente.  adv.  m.  Con- 
jeeturalmente;  por  conje- 
cturas. Conjecturaliter. 

Conjeturar.    «.   Conjecturar ; 


CON  82Ò 

formar  conjecturas,  fazer 
juízo  sobre  apparencias  cu 
]irubabilidades.  Conjectu- 
rar e. 

CoNJiARio.  m.  Congiario;  do- 
nativo que  os  imperadores 
romanos  costumavam  fazer 
ao  povo  em  cei  tas  solemui- 
dades.  Cnngiarium,  ii. 

Coxjio.  m.  Congio;  med'da  an- 
tiga romana  para  líquidos 
que  continha  canada  e  meia. 
Congius,  ii. 

CoNJUEz.  m.  Conjuiz;  juiz  com 
outro  na  mesma  causa.  Ju- 
dex  simid  cum  alio. 

Conjugable,  adj.  Conjugavel; 
que  se  pode  conjugar. 

Conjugación,  f.  (gram.)  Conju- 
gação; modo  de  conjugar  os 
verbos.  Verbi  coujugatio,  in- 
jlexio:  —  (ant.)  cotejo,  com- 
paração de  uma  cousa  com 
outra.  Cnmparafio,  coUatio. 

CoNji  GADO,  PA.  adj.  V.  Casado. 
Nervios  conjugados  (anat.); 
nervos  conjugados;  os  pares 
de  nervos  que  têem  a  mes- 
ma origem  e  servem  ás  mes- 
mas funcçoes.  Diámetros 
conjugados  (mafh.);  diâme- 
tros conjugados;  o.s  dois  diâ- 
metros de  uma  curva,  quan- 
do um  d'elles  é  parallelo  ás 
cordas,  que  o  oiitio  divide 
em  duas  partes  iguaes.  Kje 
conjugado;  eixo  conjugado; 
o  diâmetro  menor  da  ellipse. 

Con  jugador,  adj.  e  s.Conjuga- 
dor;  que  conjuga. 

Conjugal,  adj.  (ant.)  V.  Con- 
yugal. 

Conjugalmente.  aãv.  (ant.)  V. 
Conyugalmente. 

Conjugar,  a.  (gram.)  Conju- 
gar; variar  as  terminações 
dus  verbos  por  seus  modos, 
tempos,  números  e  pessoas. 
Conjugare  verba :  —  conju- 
gar, combinar  uma  cousa 
com  outra.  Comparare,  con- 
ferre. 

CoNJUNCCiON.  /.  Conjuncção, 
ajuntamento,  união.  Con- 
jnnctio,  onis:  —  (anat.)  con- 
juncção; reunião  de  duas 
partes:  —  de  nervios;  con- 
juncção de  nervos;  reunião 
de  certos  pares  ou  determi- 
nados filetes  nervosos.  Agu- 
jeros de  conjxncion;  bura- 
cos de  conjuncção;  aberturas 
situadas  nas  partes  lateracs 
da  columna  í  vertebral,  for- 


82ê  CON 

madas  pela  união  das  face- 
tas articulares  das  verte- 
bras:— (asfron .)  conju '  i  cea  o; 
encontro  apparente  dn  duis 
jjlauetas,  relativamente  á 
nossa  vista,  no  mesmo  pon- 
to de  algiun  signo :  —  de  la 
htna;  conjuucyao  da  lua;  en- 
contro d'este  astro  com  o 
sol  no  mesmo  ponto  do  zo- 
djaco :  —  geocéntrica;  con- 
juncçào  geocéntrica;  a  que 
se  observa  da  terra:  —  Ae- 
Zíocóíírzca/conjimcç.ào  helio- 
céntrica; a  que  se  observa- 
ria achando-.-e  no  sol.  Con- 
junciones magnas:  coiijunc- 
çoes  magnas;  as  de  Júpiter 
e  Saturno  que  suceedeni  re- 
gularineníG  de  dezenove  em 
dezenove  anuos,  com  pouca 
differença.  Conjunciones  má- 
ximas; coiij  I  mcçoes  máximas; 
as  de  Júpiter  e  de  Saturno 
que  succedem  no  fim  de  oi- 
tocentos ou  novecentos  an- 
nos  :  — (gram.)  conjuncçâo; 
parte  da  oração  que  serve 
para  ligar  as  palavras  e  as 
orações.  Conjnnctio,  om's. 

Conjuntamente,  adv.  m.  Con- 
junctamente ,  unidamente . 
Coiijimdh. 

CoNJUN  TAH.  a.faHÍ.jConjunctar, 
ajuntar.  Usava-se  também 
como  reciproco. 

CoNJUNTÍsmo,  MA.  adj.  sup.  de 
Conjunfo .  Coiijuncíissimo ; 
muito  conjuncto.  Valde  con- 
juncfns. 

Conjuntiva.  /.  (ant.)  Conjun- 
cti  va;  membrana  mucosa  ()ue 
une  as  pálpebras  ao  globo 
do  olho. 

CoNJUNTivAL.  adj.  (anaf.)  Re- 
lativo á  conjunctiva.  Replie- 
gues corijuntivales ;  dobras 
da  conjunctiva;  as  que  se 
acham  nos  pontos  que  cor- 
respondem ás  reflexões  da 
conjunctiva,  para  passar  da 
face  posterior  das  pálpebras 
ao  globo  ocular. 

Conjuntivamente,  adv.  m.  Con- 
junctamente,  unidamente. 

CoNjuNTiviDAD./.  Qualidade  do 
que  é  conjiiucíivo. 

Conjuntivitis.  /.  (meã.)  Con- 
juncti  vite;  inflammaçào  agu- 
da, chroniea  ou  intermitten- 
te  da  membrana  conjnncti\'a. 

Conjuntivo,  va.  adj.  Conjun- 
cíivo;  que  une,  liga,  enlaça 
uma  cousa  com  outra.  Con- 


CON 

junctivus,  a,  um:  —  (bot.) 
conjunctivo;  applica-se  á  in- 
serção diis  ostaiiies,  quando 
esfào  so!di(dos  na  mesma  al- 
tura sobre  a  face  extorna  ou 
lateral  do  di  co,  e  as  péta- 
las estào  também  adheridiís 
aesteorgHo:  —  (gram..  anf.) 
conjunctivo.  V.  tSnhjnntifo. 

Conjunto,  m.  Coujnncto;  com- 
plexo, união  de  muitas  cow- 
SíLS.  Rerurn  congeries:  —  adj. 
conjuncto;  diz-se  das  cousas 
que  esfào  unidas  ou  contí- 
guas a  outrHS.  Conjundns, 
a,  um :  —  (fig-)  conjuncto, 
alliadojUnidoaoutropvir  vín- 
culos de  parentesco  uu  ami- 
sade.  Sanguine  vcl  amicitia 
jimctvs:  —  conjinicto,  jun- 
to, misturado,  encm-porado 
com  outra  cousa.  Mistus,  a, 
um:  —  (h.  n.)Y.  Agregado. 
Regia  conjnnía  (malh.J  ;  re- 
gra conjuncta. 

CoNJUNTUKA.  /.  (anf.)  Conjun- 
ctura,  opportunidade:  — 
(anf.)  V.  Conjunción. 

CoNjUKA./.  (a?i/.j  Conjura;  con- 
juraçào. 

Conjuración.  /.  Conjin^açao; 
conspiração  contra  o  estado, 
contra  o  soberano.  Conjnra- 
lio,  onis:  —  (ant.)  V.  Re- 
querimiento: —  (aid.)  con- 
juração, conjuro,  exorcismo: 
—  conjuração ;  por  exten- 
são trama,  tramóia,  enredo. 

Conjurado,  da.  s.  Conjurado; 
o  que  entra  em  aliíuma  con- 
juração.  Conjuratns,  i. 

Conjurador,  m.  Conjurador, 
exorcista;  o  que  faz  conju- 
ros. Exorcista,  ce;  —  (ant.) 
V.  Conjurado. 

Conjuramentar,  a.  (ant.)  Con- 
jurar; ligar-se  por  juramen- 
to. Usa-se  também  como  re- 
ciproco. Juramento  se  con- 
sociari:  —  ajuramentar;  to- 
mar juramento  a  outro.  Ju- 
ramento aliquem  obstringe- 
re,  obligare:  —  r.  V.  Jura- 
mentarse. 

Conjuramiento.  m.  (ant.)  V. 
Conjuración. 

Conjurante,  p.  a.  de  Conju- 
rar: —  adj.  conjurante ;  que 
conjura.  Conjurans,  conspi- 
rans. 

Conjurar,  a.  Conjurar;  dizer, 
o  que  tem  poder  para  isso, 
as  orações  e  exorcismos  dis- 
postos jjela  Igreja,  exorcisar, 


CON 

esconjurar.  Exorcisare:  — 
conjurar;  rogar  encarecida- 
mente, pedir  com  instancia 
e  certa  especie  de  auctori- 
dade.  Obteslari,  obsecrare: 
—  conjurar;  fazer  inijireca- 
çoes  magicas :  —  n.  (ant.) 
conjurar;  jurar  juntamente 
com  outi'0.  Toma-se  quasi 
sempre  á  má  parte.  Conju- 
rare, simul  jurare:  —  r. 
conjura r-  se ;  coi i certa r-^ e  se- 
cretamente contra  abrima 
pes-oa  ou  cousa.  Conspira- 
ri,  conjnrari:  —  (fig.)  Con- 
jurar-se,  conspirar  se;  reuni- 
rem-se  muitas  circunisf an- 
ciãs fataes  contra  alguma 
pessoa.  Conjurare,  co7isi)ira- 
re  in  alicnjns  pe.rniciem. 

Conjuro,  m.  Conjuro,  conjura- 
ção, exorcismo.  Adjurafio, 
exorcismais :  —  conjuro;  im- 
precação feita  com  ¡j.-ilavras 
e  invocações  supersticiosas, 
ás  quaes  o  vulgo  ciê  obede- 
cem as  cousas  naturaes  ou 
os  demonios.  Adjurafio  su- 
per st  it  tosa,  carmen  magi- 
fíum:  —  (ant.)  V.  Conjura- 
dor:—  rogo,  pedido  instante. 

Conloar,  a.  (ant.)  Louvar  jun- 
tamente com  outros.  CoUau- 
dare,  simul  cum  alio  lau- 
dare. 

Conllevador,  m.  Ajudador  nos 
tr:',ba!lios  e  penas  de  outro. 
Adjntor,  oris. 

Conllkvamiento.  m.  Acção  e 
eíieito  de  ajudar  a  su  apor- 
tar a  outro  quaesquer  .tra- 
balhos.   , 

Conllevar,  a.  Ajinlar  a  sup- 
portar  a  outro  quaesquer  tra- 
balhos, aturar  o  genio  e  as 
impertinencias  de  alguém. 
Cotnpati,  sublevare. 

CüNLLoRAR.  a.  Chorar  com  ou- 
tro condoendo-se  das  suas 
penas.  CoUacrimari. 

CoNMACULAR.  «.  (aut .)  V.  Man- 
char. 

CoNMATERiAL.  adj.  Da  meíma 
materia  que  outro. 

Conmemorable,  adj.  Comme- 
n)oravel;  digno  de  çomme- 
in oração. 

Conmemoración.  /.  Commemo- 
ração,  memoria,  recordação. 
Commcmoratio ,  onis:  — 
commemoração,niençào,lem- 
brança  que  se  faz  de  algu- 
ma cousa:  —  (7'eL)  comme- 
uioraçào;  antipbona  e  ora- 


CON 

ção  de  um  santo  do  qual  se 
nao  reza  o  oílicio.  Comme- 
moralio,  onis :  —  de  los  di- 
funtos; cominernoraçào  dos 
defunctos;  orações  da  Igre- 
ja pelos  defunctos,  e  os  dias 
ern  que  ellas  se  fazeni.  li- 
dclinm  defuiiclorum  comme- 
moratio. 

CONMEMORADOK,  EA.    S.   CoiTime- 

niorador ;  o  que  commemora. 

Conmemorar,  a.  Corameniurar, 
mencionar;  fazer  cominemo- 
raçao.  Commemorare,  recen- 
seie. 

Conmemorativo,  Conmemorato- 
rio, ría.  adj.  Commemora ti- 
vo ;  que  recorda  ou  faz  lem- 
brar :  —  (med.J  cumuieino- 
rativo;  que  lembra  uma  af- 
fecçào,  uma  circumstaiicia 
anterior  á  doença  actual. 

Conmensal,  m.  Commensal; 
o  que  come  coin  outros  á 
niesma  mesa :  —  commen- 
sal; o  que  come  á  mesa  e  á 
custa  de  outro,  em  cuja  ca- 
sa vive  como  familiar  e  de- 
pendente. Quoíidianus  con- 
vidar. 

Conmensalía.  /.  Commensali- 
dade;  companhia  de  casa  e 
mesa.  Coutniernium,  ii. 

Conmensurabilidad.  /.  Com- 
niensurubilidade;  qualitla- 
de,  ci  n  lição  do  que  é  com- 
nicnsurax  el ;  —  (yeom.)  com- 
niensurabilidade;  relaçào  de 
duas  quantidades  que  po- 
dem medirse  com  uma  me- 
dida commum. 

Conmensurable,  adj.  Comnieu- 
sura\el;  o  (¡ue  está  sujeito 
a  medida  ou  avaliação :  — 
(gcom.J  commensuravel';  o 
que  se  pode  medir  com  toda 
a  igualdade  ou  com  uma 
medida  commum. 

Conmensuración.  /.  Commensu- 
raçào ;  acçào  e  effeito  de  com- 
mensurar :  —  commcnsura- 
çào ;  igualdade  ou  proporção 
que  tem  uma  cousa  com  ou- 
tra. Mensura/io,  oiiis. 

Conmensurar,  a.  Commensurar; 
meiiir  com  igualdade  ou  de- 
vida proporção.  Metiri. 

Conmensurativo,  va.  adj.  Men- 
sural ;  que  serve  para  medir. 
Mensuralis,  e. 

CoNMER.  m.  (ant.)  Comer,  co- 
mida, manjar. 

Conmigo.  Variação  do  primei- 
ro pronome  pessoal,  prece* 


CON 

dida  da  proposição  com; 
coinmigo,  em  minha  compa- 
nhia, entre  mim,  a  meu  lado. 
Mecnm. 

Conmilitón,  m.  Soldado  compa- 
nheiro de  outro  na  guerra. 
Commilito,  onis. 

Conminación.  /.  (for.)  Commi- 
naçào;  advertencia,  ameaça, 
prohibição  debaixo  de  algu- 
ma pena.  Comminatio,  onis. 

Conminador,  m.  Comminador; 
o  que  commina. 

Conminar,  a.  V.  Amenazar:  — 
(for.)  comminar,  ordenar  ao 
réu,  ameaçando-o,  que  diga 
a  verdade.  Comminari. 

Conminatorio,  eia.  adj.  Com- 
minatorio;  que  contém  amea- 
ça de  alguma  pena  em  caso 
de  contravenção,  que  prohi- 
be debaixo  de  pena  ou  cas- 
tigo.  Comminativus,  a,  um. 

CONMINUCION,     CONMINUIR,    CoN- 

MiNUTivo.  V.  Cominucion, 
Cominnir,  Cominidivo. 

Conmiseración.  /.  Commisera- 
çào,  compaixão,  piedade; 
emoção  da  alma  que  nos  con- 
duz a  ter  lastima  do  mal  de 
outrem.  Coinmiserafio,  onis. 

Conmistión./.  IMixtào,  mistura; 
união  de  cousas  diversas. 
Commistio,  onis. 

Conmisto,  ta.  adj.  Mixto,  mis- 
turado; confundido  com  ob- 
jecto diverso.  Commistns,  a, 
lun. 

Conmistura.  /.  (ant.)  V.  Con- 
mistión. 

Conmixtión.  /.  V  Conmistión. 

Conmixto,  ta.  adj.  V.  Conmisto. 

CüNMo.  adü.  (ant.)  V.  Como- 

Conmoción.  /.  Commoção,  aba- 
lo; perturbação  violenta  do 
animo  ou  do  corpo.  Commo- 
tio,  oiiis :  —  commoção,  tu- 
multo,  levantamento,  suble- 
vação de  algum  reino,  pro- 
vincia ou  povo.  Motus,  se- 
ditio. 

CoNMoniDAD.  /.  (ant.)  V.  Co- 
modidad. 

CoNMuNii'oRio.  m.  Memorial; 
relaçào  por  escripto  de  al- 
guns factos  ou  successos. 
Commouilorium,  ii. 

Conmover,  a.  Commover,  agi- 
tar, abalar,  enternecer,  mo- 
ver. Commovere,  concilare. 

Conmovimiento,  m.  (ant.)  V. 
Conmoción. 

Conmutabilidad.  /.  Qualidade 
do  que  é  commuta\el. 


CON  827 

CoNMOTABLE.  adj.  Commutavel ; 
que  se  pode  commutar.  Com- 
mufabilis,  e. 

Conmutación.  /.  Commutaçâo; 
acção  e  eíieito  de  commu- 
tar. ComrmiJatio,  permuta- 
tio:  —  (astron.)  commuta- 
çâo; distancia  entre  o  logar 
da  terra  vista,  do  sol  e  o  lo- 
gar de  um  planeta  reduzido 
á  ecliptica.. 

Conmutar,  a.  Commutar,  mu- 
dar, substituir,  trocar  urna 
cousa  por  outra.  Commv ta- 
re, permidare. 

Conmutativamente  .  adv .  m . 
Commutativamente ;  com 
commutaçâo. 

Conmutativo,  va.  adj.  Commu- 
tativo;  applica-se  commum- 
mente  á  justiça  que  regula 
a  igualdade  ou  proporção 
que  deve  haver  entre  as 
cousas,  quando  se  dão  umas 
por  outras.  Commutativus, 
a,  rim. 

CoNNA.  s.  (ant.)  Contracção  de 
con  la.  Cona,  por,  com  a. 

CoNNATO,  TA.  adj.  (ant.)  Con- 
nato. V.  Innato:  —  (hot.J  V. 
Conjunto:  —  (med.)  conna- 
to; que  tem  relação  com  o 
nascimento. 

Connatural,  adj.  Connatural; 
que  é  próprio  ou  conforme  á 
natureza.  Natural/s,  secun- 
dum  nataram:  — \.  Innato: 
—  V.  Con  (/¿/lito. 

Connaturalización./.  Natura- 
lis'icao;  acção  e  effeito  de 
naturalisar  ou  naturali- 
sar-se. 

Connaturalizar,  a.  Connatu- 
ralisar.  V.  Naturalizar:  — 
V.  Aclimatar:  —  r.  conna- 
turalisar-se;  acostumar-se 
alguein  aquellas  cousas  a 
que  não  estava  habituado, 
como  ao  trabalho,  clima,  ali- 
mentos, etc.  Assnefieri,  as- 
suescere  lahori,  rcgioni,  etc. 

Connaturalmente,  ado.  m.  Con- 
naturalmente, de  ino  "o  con- 
natural, conforme  á  natu- 
reza. 

CoNNKxiDAD.  /.  (ant.)  V.  Cone- 
xidad. 

Connexion.  /.  (ant.)  V.  Cone- 
xión. 

Connexo,  xa.  adj.  (ant.)  V.  Co- 
nexo. 

CoNNiFLA.  /.  Especie  de  con- 
cha grande  parecida  com  as 
que  usam  os  peregrinos. 


828 


CON 


Connivencia.  /.  Connivencia; 
complicidadc,  por  tolerancia 
cu  dissimulação,  de  um  mal 
que  podemos  e  devemos  evi- 
tar. Coimiceutia,  ce:  —  con- 
nivencia; indulgencia  do  su- 
perior que  deveria  impedir 
a  infracção  da  lei.  Conni- 
ventia,  ce:  —  connivencia; 
participação  em  um  delicto: 
—  connivencia;  toda  a  in- 
telligencia  secreta  entre  urna 
ou  mais  pessoas,  com  pre- 
juizo  de  terceiro. 

Connivente,  adj.  Connivente; 
que  dissimula,  que  fecha  os 
ollio.^í. 

Connivir,  n.  Connivenciar,  dis- 
simular, tolerar  uma  falta 
punivel. 

CüNNOCEMiENTO.  m.  (ant.)  V.  Co- 
nocimiento. 

CoNNOCENciA./.  {ant.)  V.  Cono- 
cencia. 

CoNNOCER.  a.  (ant.JY.  Conocer, 
Confesar. 

CoNNücÍA.  /.  (anf.)  V.  Conoci- 
miento. 

CoNNociENTE.  Tw.  (ant.)  Conlie- 
cido,  amigo. 

Connombrar,  a.  (ant.)  V.  Nom- 
brar. 

Connombre,  m.  (ant.)  V.  Co- 
giiomhre. 

Connominar,  a.  (ant.)  V.  Nom- 
brar. 

CoNNos.  s.  (ant.)  Contracção  de 
con  los.  Conos,  por,  com  os. 

Connosco,  s.  (ant.j  V.  Conimsco. 

Connotación.  /.  (gram.)  Con- 
notaçào;  sentido  confuso  de 
urna  palavra  alem  da  sua 
distincta  signiíicaçào :  — 
parentesco  ou  grau  remoto: 
V.  H elación. 

Connotado,  m.  V.  Connotación, 
na  segunda  accepção:  —  V. 
Titulo,  Dictado. 

Connotante,  p.  a.  de  Connotar. 
Denotante;  o  que  denota. 
Denota  ns,  antis. 

Connotar,  a.  Relatar;  fazer 
relação.  Denotare,  signifi- 
care. 

Connotativo,  va.  adj.  Conno- 
tativo;  que  denota  depen- 
dencia relativa. 

Connovicio,  cía.  s.  Companhei- 
ro de  noviciado  em  quíil- 
quer  ordem  religiosa.  So- 
dios in  probatione  vitce  re- 
ligioso!. 

Connubial,  adj.  (ant.)  Connu- 
bial, matrimonial,  nupcial; 


CON 

pertencente  ao  matrimonio. 
Connubialis,  e. 

Connubio,  m.  (poet.)  Connubio, 
matrimonio,  consorcio,  casa- 
mento. Conaubiitm,  ii. 

Connumerar,  a.  Contar  algu- 
ma cousa  ou  fazer  mençào 
d'ella  entre  outras.  Connu- 
merare, anniimerare. 

CoNNusco.  (ant.)  Coranosco.  No- 
biscvm. 

Cono.  m.  Cone;  pyramide  cir- 
cular terminada  em  ponta. 
Coniis ,  i:  —  de  sombra 
(astron.);  cone  de  sombra; 
sombra  de  figura  cónica  que 
projecta  um  ¡¡laneta  pelo 
lado  opposto  áquelie  em  c|up 
recebe  a  luz  do  sol :  —  (bot.) 
cone;  fructo  dos  vegetaes 
que  pertencem  á  familia  das 
coniferas:  —  de  luz;  cone 
de  luz;  facho  de  raios  lumi- 
nosos formando  um  cone :  — 
(malh.)  cone;  superficie  que 
descreve  uma  linha  recta, 
obrigada  a  passar  sempre 
por  um  ponto  fixo  e  a  tocar 
pelo  outro  extremo  em  uma 
curva,  chamada  directriz. 
Conns,  i:  —  circular;  cone 
circular;  o  que  tem  por  cur- 
va a  circumfci-encia  de  um 
circulo:  —  escaleno;  cone 
escaleno ;  o  que  tem  o  eixo 
inclinado  ou  obliquo: —  obli- 
cuo; cone  obliquo;  aquel le 
cujo  eixo  é  obliquo  com  re- 
lação á  base:  —  recto;  co- 
ne recto;  o  circular  cujo  ei- 
xo é  perpendicular  á  base: 

—  truncado;  cone  truncado; 
aquelle  cuja  parte  superior 
foi  cortada  por  um  plano: 

—  (zool.)  cone;  genero  de 
molluscos  gasteropoilos  pe- 
ctinibranchios  da  familia  dos 
buccinoideos,  composto  de 
umas  duzentas  especies. 

CoNOBiA. /.  (bot.)  Conobia;  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  priuiulaceas,  composto 
de  quatro  especies  indíge- 
nas da  Guvana. 

CoNOCARPio,  PIA.  adj.  (bot.)  Co- 
nocHrpio;  que  tem  os  fru- 
ctos  c  micos. 

CoNOCARPO.  m.  (bot.)  Conocar- 
po  (fructo  cónico);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
combretaceas,  que  contém 
oito  especies. 

CONOCARPODENDEO.    /.     (bot.)Y. 

Leucadendro. 


COK 

Conocedor,  ra.  s.  Conhecedor; 
que  conhece  ou  distingue  a 
natureza  e  as  propriedades 
das  cousas.  Cognitor,  oris: 

—  conhecedor;  perito  em 
uma  arte  ou  em  uma  scien- 
cia:  — (p.  And.)  maioral  das 
manadas  de  touros.  Pasto- 
rum  prcefectus,  pastor  pri- 
marias. 

CoNocÉFALO.  m.  (bot.)  Conoce- 
phalo  (cabeça  cónica);  gene- 
ro de  plantas  da  familia  das 
artocaipeas,  composto  de 
uma  só  especie  indígena  das 
índias :  —  (zool.)  conocepha- 
lo;  genero  de  crustáceos  tri- 
lobitos,  da  familia  dos  caly- 
menios  :  —  conocephalo;  ge- 
nero de  insectos  coleópteros 
tetrámeros  da  familia  dos 
curculiónidos,  composto  de 
tres  especies. 

CoNocEMiENTO.  TW.  (ant.)  V.  Co- 
nocimiento. 

Conocencia.  /.  (ant.)  Conocen- 
ça.  Hoje  usa-se  somente  en- 
tre a  gente  vulgar :  —  (ant. 
fig.)  conocença;  confissão 
que  faz  o  réu  do  seu  deli- 
cto. Confessio,  onis: — V. 
Con  versión :  —  conocença.  V. 
Reconocimiento. 

Conocer,  a.  Conhecer,  perce- 
ber, ter  idea  de  alguma  cou- 
sa.  Intelligere,  cognoscere: 

—  conhecer,  entender,  ad- 
vertir, comprehender.  Per- 
cipere,  cognoscere:  —  conhe- 
cer; ter  idea  clara  da  phy- 
sionomia  de  urna  pessoa  ou 
da  figura  de  alguma  cousa. 
Usa-se  também  como  reci- 
proco. Noscere:  —  conhecer, 
saber;  ter  grande  uso  ou 
pratica  de   alguma  cousa: 

—  conhecer,  tratar,  ter  re- 
lações com  alguém :  —  co- 
nhecer, preí>umir,  conjectu- 
rar, presentir,  prever.  Con- 
jicere,  prcesagire :  —  conhe- 
cer; conservar  o  uso  dos 
sentidos  em  qualquer  enfer- 
midade :  —  conhecei-,  admit- 
tir,  reconhecer:  — (fig-)  co- 
nhecer; ter  copula  carnal 
com  alguma  mulher.  Coire: 
— r.  eonhecer-se;  julgar  im- 
parcialmente de  si  mesmo. 
Se  noscere,  rectè  de  se  judi- 
care:  —  conhecer-se;  tratar- 
se, communicar-se  com  fa- 
miliaridade. Conocerse  mor- 
tal (fr.);  conhecer-se  mor- 


CON 

tal ;  applica-se  ao  que  achan- 
do-se  em  estado  de  prospe- 
ridade, começa  a  ter  moti- 
vos de  temer  a  sua  decaden- 
cia. Fortunm  inconstantiam 
agnoscere,  vereri.  Darse  a 
conocer;  dar-se  a  conhecer; 
descobrir-se,  fazer-se  conhe- 
cido. Manifestare  se,  sui  fa- 
ceré copiam.  Antes  que  co- 
nozcan, ni  alabes  ni  cohon- 
das (rif);  antes  que  conhe- 
ças, nem  louves  nem  digas 
mal.  Quien  no  te  conoce  te 
compre,   ô  ese  te  compre,  ó 
que  te  compre;  quem  não  te 
conhecer  que  te  compre:  — 
(jur.    ant.)    conhecer,    con- 
fessar. Agnoscere,  confiteri. 
Conocer  de  una  causa;  co- 
nhecer   ou   tomar   conheci- 
mento de  uma  causa. 
Conocía.  /.    (ant.)  V.    Conoci- 
miento. 
Conocible,  adj.  (inns.)  Conhe- 
civel ;  que  se  pode  conhecer. 
Agnoscibilis ,  e. 
Conocidamente,  adv.  m.  Conhe- 
cidamente, claramente,  ma- 
nifestamente, notoriamente. 
Aperth,  perspicnè. 
Conocidísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Conocido.     Conheci  dissimo  5 
muito    conhecido.    Notissi- 
mus,  a,  um. 
Conocido,    da.    s.    Conhecido ; 
pessoa  do  conhecimento  de 
alguém  ou  do  nosso.  Fami- 
liaris,  re: — adj.  conhecido, 
distincto,  acreditado,   illus- 
tre.  Genere  aid  dignitate  no- 
fvs,  conspicuus  :  —  conheci- 
do, positivo,  indubitável:  — 
conhecido,    manifesto.   Mal 
conocido;  mal  conhecido  ou 
agradecido,  ingrato. 
Conociente,  j:*.  a.  de  Conocer: 
—  adj.  coiihecente ;  que  co- 
nhece alguém.  Cognoscens, 
entis:  —  conhecentc,  conhe- 
cido. 
Conocimiento,  m.  Conhecimen- 
to; acçào  e  effeito  de  conhe- 
cer.   Cognitio,    onis: — co- 
nhecimento ;     pessoa     com 
quem  se  tem  trato  ou  ami- 
zade leve.  Familiaris,  re: — ■ 
conhecimento,    recibo.    Bei 
acceptce  syngrapha: — (ant.) 
V.  Agradecimiento.  Con  ple- 
no conocimiento ;  com  pleno 
conhecimento;   sem  ignorar 
circumstancia    alguma.  Ve- 
nir en  conocimiento;  vir  no 

105 


CON 

conhecimento.  In  agnitionem 
venire,  tandem  cognoscere: 
—  (comm.)  conhecimento; 
fiança  que  um  commercian- 
te  dá  a  outro  da  identidade 
da  pessoa  que  se  apresen- 
tou a  cobrar  uma  letra  ou 
carta  de  ordens : —  conhe- 
cimento; bilhete  ou  docu- 
mento triplicado,  em  que 
um  capitão  ou  mestre  de 
uma  embarcação  mercante 
declara  haver  recebido  as 
mercadorias  carregadas  no 
seu  navio :  —  (for.)  conhe- 
cimento; informação  que  o 
juiz  toma  em  qualquer  cau- 
sa, caso  da  sua  competen- 
cia. Cognitio  judicialis.  To- 
mar conocimiento  ;  tomar  co- 
nhecimento ;  conhecer  de 
uma  cousa.  Tener  conoci- 
miento de  la  tierra  (naut.J; 
ter  conhecimento  da  terra; 
tê-la  já  visto,  ou  saber  porsi- 
gnaes  que  está  muito  próxi- 
ma. Tomar  conocimiento  con 
el  escandallo;  reconhecer  por 
meio  da  sonda  a  paragem 
em  que  se  acha  o  navio. 

CoNOCLiNio.  m.  (hot.)  Conocli- 
nio  (leito  cónico);  genero  de 
plantas  da  familia  das  sy- 
nantherieas,  tribu  das  eupa- 
torias-adenostyleas,  cujo  ty- 
po  é  a  eupatoria  celeste. 

ConÓdero.  m.  (zool.)  Conodero 
(eolio  cónico);  genero  de  in- 
sectos da  ordem  dos  coleó- 
pteros pentameros,  familia 
dos  serricorneos,  que  con- 
tém cinco  especies  :  —  V. 
Cono  for  o. 

Conófago.  m.  (zool.)  Conopha- 
go ;  genero  de  aves  da  fami- 
lia dos  papa-moscas,  cujo 
typo  é  o  conophago  de  ore- 
lhas brancas. 

Conofarinjia.  /.  (hot.)  Cono- 
pharyngia  (garganta  cóni- 
ca); genero  de  plantas  da 
familia  dos  apocyneas,  cujas 
especies  são  arvores  e  ar- 
bustos de  Madagáscar. 

CoNÓFOLis.  m.  (hot.)  Conopho- 
lis  (escama  cónica);  genero 
de  plantas  da  familia  das 
orobanchias,  composto  de 
uma  só  especie. 

CoNOFÓRiDO,  DA.  adj.  (zool.)  Co- 
nophorido;  parecido  com  o 
genero  conophoro :  —  m.  pl. 
conophoridos;  secção  de  in- 
sectos coleópteros  peníame- 


CON 


829 


ros,  da  familia  dos  curculió- 
nidos, cujo  typo  é  o  genero 
conophoro. 

CoNÓFORO.  m.  (zool.)  Conopho- 
ro; genero  de  insectos  co- 
leópteros tetrámeros  da  fa- 
milia dos  curculiónidos. 

CoNOFTALMo,  MA.  adj.  (anut.) 
Conophthalmo ;  diz-se  de  al- 
gumas partes  do  olho  que 
têem  a  forma  cónica:  — 
(zool.)  conophthalmo ;  que 
tem  o  olho  cónico. 

Conognato.  m.  (zool.)  Cono- 
gnato  (mandihula  cónica); 
genero  de  insectos  coleópte- 
ros da  familia  dos  serricor- 
neos, secção  dos  esternoxos 
e  tribu  dos  buprestidos. 

Cono HO ría./,  (hot.)  V.  Alsodea. 

Conoidal,  adj.  (hot.)  Conoidal ; 
applica-se  á  parte  de  uma 
planta  que,  sem  ser  exacta- 
mente cónica,  se  approxima 
d'esta  figura:  —  (zool.)  co- 
noidal; que  tem  a  figura  de 
um  cone. 

Conoide.  /.  (matJi.)  Conoide; 
corpo  ou  figura  similhante 
a  um  cone,  com  a  differença 
de  que  a  sua  base  é  uma 
elipse  ou  outra  curva  dis- 
tincta  do  circulo. 

Conoideo,  dea.  adj.  (anat.)  Co- 
noideo; que  se  assimilha  ao 
cone  pela  forma.  Glándula 
conoidea;  glándula  conoi- 
dea; nome  dado  por  alguns 
anatómicos  á  glándula  pi- 
neal. Ligamento  conoideo; 
ligamento  conoideo;  o  que 
se  estende  desde  a  base  da 
apophyse  caracoidea  a  uma 
especie  de  tubérculos  que 
apresenta  o  bordo  posterior 
da  clavicula,  perto  da  sua 
extremidade  externa :  — 
(zool.)  conoideo ;  que  tem 
uma  forma  cónica;  appli- 
ca-se em  geral  a  varias  con- 
chas: —  'm.  pl.  conoideos; 
familia  de  molluscos  gaste- 
rópodos pectinibranchios. 

Conomitra. /.  (hot.)  Conomitra 
(mitra  cónica);  genero  de 
plantas  da  familia  das  as- 
clepiadeas,  composto  de  uma 
só  especie. 

Conomitrio.  m.  (hot.)  Conomí- 
trio  (mitra  cónica);  genero 
de  musgos  da  tribu  das  es- 
chistophyleas,  composta  de 
quatro  especies. 

CoNOMO.  m.  (hot.)  Çonomo ;  ar- 


830 


CON 


vore  do  Japão,  cujo  fructo 
serve  aos  naturaes  jiara  fa- 
zer cerveja. 

CoNOMOEFA.  /.  (bot.)  Conomor- 
pha  (em  forma  de  cono);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  myrsinaceas. 

CoNOPALPO.  m.  (zool.)  Conoiaal- 
po  (palpo  cónico);  genero  de 
insectos  coleópteros  hetero- 
meros,  da  familia  dos  este- 
nelytros,  composto  de  ura 
pequeno  numero  de  espe- 
cies. 

CoNOPE.  m.  fzool.J  Conope  (mos- 
quito); genero  de  insectos  da 
ordera  dos  dípteros,  divisão 
dos  brachoceros,  familia  dos 
athericeros ,  que  constitue 
por  si  só  a  tribu  dos  cono- 
psarios. 

CoNÓPLEA.  /.  (bot.)  Conoplea; 
genero  de  cogumelos  da  fa- 
milia dos  gymnomycetos  es- 
perodermos,  cujas  especies, 
todas  parasitas,  crescemnas 
folhas  ou  nos  ramos  das  plan- 
tas mortas. 

CoNOPo,  PA.  adj.  (bot.)  Conopo ; 
epitheto  applicado  por  al- 
guns botánicos  aos  cogume- 
los que  têem  pedículo  có- 
nico. 

Conopófago.  m.  (zool.)  Conojoo- 
phago  (que  come  mosquitos); 
genero  de  aves  da  familia 
dos  myotheros  ou  papa-mos- 
cas. 

Conopsario,  Conópsido,  da.  adj. 
(zool.)  Conópsido-,  parecido 
com  o  genero  conope :  —  ???. 
X)l.  conopsarios;  tribu  de  in- 
sectos da  ordem  dos  dípte- 
ros, divisão  dos  brachoce- 
ros, a  que  serve  de  typo  o 
genero  conope. 

CoNOPSiTOs.  m.  pl.  (zool.)  Co- 
nopsitos;  grupo  de  insectos 
estabelecido  na  tribu  dos 
conopsidos   ou  conopsarios. 

CONOPSÓIDEO,    DEA.    (idj.    (zOOl.) 

V.  Conopscurio. 

CONOKANFO,  FA.  adj.   (zOol.)  Co- 

norampho;  que  tem  bico  có- 
nico: —  m.  pl.  conoram- 
jjhos;  familia  de  aves  da 
ordem  dos  pássaros,  que 
comprehende  dez  géneros, 
cujo  principal  caracter  é  ter 
o  bico  cónico. 
CoNORBis.  m.  (zool.)  Conorbis 
(cavidade  cónica);  genero  de 
moUuscos  conchiferos,  que 
têem  o  bordo  direito  sepa- 


CON 

rado  do  resto  da  concha  por 
uma  chanfradura  profunda. 

CoxORiNO.  m.  (zool.)  Couorhi- 
no  (nariz  cónico);  genero  de 
insectos  da  ordem  dos  co- 
leópteros tetrámeros,  fami- 
lia dos  curculiónidos. 

Conoscencia.  /.  (ant.)  Conhe- 
ceuça,  agradecimento,  reco- 
nhecimento :  —  (fig.  ant.)  co- 
nocenca;  depoimento,  confis- 
são do  réu :  —  (fani.)  conhe- 
cenca,  conhecimento. 

CoNoscEK.  a.  (ant.)  V.  Conocer, 
Confesar. 

CoNOSciBLE.  adj.  (ant.)  V.  Co- 
nocible. 

CoNosciDAMiENTRE.  adv.  (ant.) 
V.  Conocidamente. 

CoNosciENTE.  s.  Conhecentc,  co- 
idiecido. 

CoNOSciMiENTO.  m.  (ant.)Y.  Co- 
nocimiento. 

CoNosco.  (ant.)  V.  Connusco. 

CoNOSCUDO,  CoNOSGUDO,  DA.  adj. 

(ant.)  V.  Conocido. 

CONOSPÉRMEO,    MEA.     üdj.    (bot.) 

Conospermeo ;  relativo  ou 
similhante  ao  conospermo: 
—  /.  pl.  conospermeas ;  tri- 
bu de  plantas  da  familia  das 
proteaceas,  cujo  typo  é  o  ge- 
nero conospermo. 

Conospermo.  m.  (bot.)  Conos- 
permo (semente  cónica);  ge- 
nero de  plantas  da  familia 
das  proteaceas. 

CoNOSTEFio.  m.  (bot.)  Conoste- 
phio ;  genero  de  plantas  da 
familia  das  epacridaceas, 
tribu  das  estyphelicas. 

CoNosTEJiA.  /.  (bot.)  Conoste- 
gia*,  genero  de  plantas  da 
familia  das  melastomaceas, 
tribu  dasmiconieas,quecom- 
prehende  varias  especies  de 
arvores  e  arbustos. 

CoNOSTPLO.  m.  (bot.)  Conostylo 
(estilete  cónico);  genero  de 
l)lantas  da  familia  das  he- 
modoraceas  que  contém  seis 
especies  indígenas  da  Nova 
Hollanda :  —  V.  Conomorfo. 

CoNÓsTOMO.  m.  (bot.)  Conosto- 
mo  (boca  cónica);  genero 
de  plantas  da  familia  dos 
musgos,  tribu  das  bartra- 
maceas. 

CoxoszuDO,  DA.  adj.  (o.nf.)  V. 
Conocido. 

CoNOTAciON.  /.  V.  Connotación. 

CoNOTAMNE.  TO.  (bot.)  Y.   ConO- 

tamno. 
CoNOTAMNO.  m.  (bot.)Qonoth2iVa- 


CON 

no;  genero  de  plantas  da  fa- 
milia das  myrthaceas,  tribu 
das  leptospermeas,  fundado 
em  uma  só  especie. 

Conotar,  o.  V.  Connotar. 

Conotativo,  va.  adj.  V.  Conno- 
tativo. 

CoNOTELO.  m.  (zool.)  Conotelo 
(terminação  cónica);  genero 
de  insectos  da  ordem  dos 
coleópteros  ijentameros,  fa- 
milia dos  clavicorneos,  que 
comprehende  oito  especies 
americanas. 

CoNOTEUTo.  77?.  (zool.)  Conoteu- 
to;  genero  de  conchas  fos- 
seis. 

Conotraquelo.  m.  (zool.)  Co- 
notrachelo  (eolio  cónico); 
genero  de  insectos  da  ordem 
dos  coleópteros  tetrámeros, 
familia  dos  curculiónidos. 

CoNOvicio,  cía.  s.V .Connovicio. 

CoNÓvuLO.  m.  (zool.)  Conovulo; 
genero  de  conchas  que  con- 
têem  as  especies  de  aurícu- 
las de  forma  conoidea. 

CoNozQDi.  m.  (zool.)  Conozqui; 
genero  de  pássaros  do  Mé- 
xico. 

CONOZUDAMENTE.   ttdv.  (ant.)  V. 

Conocidamente. 

poNozuDo,  DA.  adj.  (ant.)  V.  Co- 
nocido. 

CoNPEZAR.  a.  e  n.  V.  Comen- 
zar. 

Conque,  m.  (fam.)  Porque,  mo- 
tivo, causa,  pretexto: —  com 
que;  meios  de  viver:  — con- 
dição. 

Conqueridor,  ra.  s.  (ant.)  V. 
Conquistador. 

Conquerir,  a.  (ant.)  Conque- 
rir. V.  Conquistar. 

Conquesta.  /.  (ant.)  V.  Con- 
quista. 

Conquíes.  m.  pl.  (ant.)  de  Co7i- 
qué. 

Conquiforme,  adj.  (zool.)  Y. 
Conchiforme. 

Conquilia.  /.  (zool.)  V.  Con- 
chilia. 

Conquilífero,  ra.  adj.  (zool.) 
Y.  Conchífero. 

CONQÜILIÓFORO,   RA.    ttdj.  (ZOOl.) 

Y.  Conchilióforo. 

CüNQUILlÓGRAPHO.    «?.    V.    Con~ 

chiliólogo. 

CONQUILIÓIDEO,    DEA.    ttdj.  (bot.) 

V.  Conchilióideo. 

CONQUILIÓLOGO.     m.     (zOOl.)    Y. 

Conchiliólogo. 

CoNQUILIOLOJIA.    /.     (zOOl.)     Y. 

Conchiliolojia. 


COK 

CONQÜILIOLÓJICO,  CA.  CUlj.  (zOOl.) 

V.  CoiLcliiliológlco. 

CONQUILIOMORFITA.  /.  (min.)  V. 

Conchiliomorfita. 

CONQUIOSAURO.    7)1.    (-Mol.)    Coil- 

chiosauro;  geuero  de  reptis 
fos-eis  da  ordem  dos  saurios, 
que  se  achara  em  terrenos 
calcáreos. 

Co^"QüIRIE.  a.  (ant.)  V.  Con- 
quistar. 

Conquista.  /.  Conquista;  ac- 
quisiçào  feita  á  força  de  ar- 
mas, de  um  reino,  de  um 
paiz.  Res  helio  parta:  — 
conquista;  a  cousa  conquis- 
tada: —  (fiy-)  conquista; 
diz-se  da  acçào  de  render, 
de  ganhar  os  corações,  as 
vontades,  etc.  Captatio,  onis: 
—  V.  Usurpación :  —  (ant.) 
conquista,  ganho,  adquisi- 
ção  de  bens. 

Conquistable,  adj.  Conquista- 
vel;  fácil  de  conquistar  ou 
que  se  pode  conquistar. 

Conquistador  ,  ora  .  s .  Con- 
quistador; o  que  conquista. 

'  Usa-se  no  sentido  natural  e 
figurado.  Expugnator,  oris. 

Conquistamiexto.  m.  (ant.)  Y. 
Conquista. 

Conquistar,  a.  Conquistar,  ad- 
quirir; apoderar-se  de  um 
reino,  de  um  paiz,  por  meio 
das  armas.  Expugnare,  vi 
subigere:  — V.  Usurpar:  — 
(fig.)  conquistar;  grangear, 
render  os  corações,  as  vonta- 
des. Allicere,  captare. 

Conquita,  Conquites.  /.  (zool.) 
V.  Conchita. 

CoNRADiA.  /.  (hot.)  Conradia; 
genero  de  plantas  da  fami- 
lia das  gesneriaceas,  com- 
posto de  dez  especies. 

Conrear,  o.  (agr.)  V.  Binar, 
na  primeira  accepção. 

Conregnante,  adj.  Conreinan- 
te; applica-se  ao  que  reina 
com  outro.  Uncí  cum  alio  re- 
gnans. 

Conreinado,  m.  Reinado  de  duas 
ou  mais  pessoas  juntamente. 

Conreinar,  n.  Conreinar;  rei- 
nar com  outro  no  mesmo 
reino.  Una  cum  alio  regnare. 

Conrejente.  adj.  V.  Co-rejente. 

Conreo,  m.  (ant.)  Esmero,  cui- 
dado em  conservar  alguma 
cousa:  —  beneficio,  mercê. 

CONSABEDOR,    RA.    S.  V.    CoUStt- 

bidor. 
CoNíjABTDo.  DA.  üd/.  Díto:  diz- 


(JON 

se  da  pessoa  ou  cousa  de 
que  já  se  tratou  e  que  por 
isso  não  é  necessário  nomear 
outra  vez.  Antea  cognitus. 

CoNSABiDOR,  RA.  üdj.  Cousabc- 
dor;  O  que  sabe  alguma  cou- 
sa juntamente  com  outro. 
Conscius,  a,  um. 

Consagrar,  a.  (ant.)  V.  Consa- 
grar. 

CoNSAGRABLE.  adj.  Consagra- 
vel;  digno  de  ser  consa- 
grado. 

Consagración.  /.  Consagração; 
acçào  e  efl'eito  de  consagrar. 
Consecratio,  onis. 

Consagramiento,  m.  (ant.)  Con- 
sagramcuto.  V.  Consagra- 
ción. 

C0NSAGR.VNTE.  2^-  íí-  de  Consa- 
grar: —  adj.  consagrante; 
que  consagra.  Consecrans , 
antis. 

Consagrar,  a.  Consagrar;  fa- 
zer sagrada  uma  pessoa  ou 
cousa.  Consecrare:  —  deifi- 
car, endeusar,  divinisar;  por 
no  numero  dos  deuses,  como 
faziam  os  romanos  com  os 
seus  imperadores.  Consecra- 
re, divis  adscriòere :  —  (fig-) 
consagrar;  erigir  algum  mo- 
numento para  perpetuar  a 
memoria  de  uma  pessoa  ou 
de  um  successo.  Consecrare : 
—  consagrar,  auctorisar, 
sanccionar,  estabelecer.Des- 
tinare:  —  consagrar,  desti- 
nar, applicar :  —  ?•.  (fig.) 
consagrar-se,  dedicai'-se:  — 
a.  (rei.)  consagrar;  pronun- 
ciar o  sacerdote  as  palavras 
sacramentaes,  j)or  cuja  vir- 
tude, segundo  a  doutrina 
catholica,  se  converte  o  pão 
e  o  vinho,  de  que  se  usa  na 
missa,  em  corpo  e  sangue  de 
Christo:  —  consagrar;  de- 
dicar ou  oiferecer  a  Deus 
alguma  pessoa  ou  cousa  por 
culto  ou  voto.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Conse- 
crare, dicare. 

Consanguíneo,  nea.  adj.  Con- 
sanguineo;  diz-se  da  pessoa 
que  tem  parentesco  de  con- 
sanguinidade com  outra. 
Consanguineus,  a,  um. 

Consanguinidad.  /.  Consangui- 
nidade; proximidade  de  san- 
gue, parentesco  de  varias 
pessoas  que  descendem  de 
um  mesmo  tronco.  Consan- 
guinifas,  afis. 


OON  831 

CoNSARAR.  a.  (ant.)  V.  Consa- 
grar. 

CoNSCEBiR.  a.  (ant.)  V.  Conce- 
bir. 

CoNscERNiR.  n.  (ant.)  Y.  Con- 
cernir. 

Consciência.  /.  (ant.)  Y.  Con- 
ciencia. 

Cônscio,  cia.  s.  (ant.)  V.  Con- 
sabidor. 

Conscripción.  /.  Conscripeão, 
recrutamento,  alistamento, 
censo,  registo. 

Conscripto,  Conscrito.  m.  Con- 
scripto; inscripto  no  recru- 
tamento militar :  —  conscri- 
pto; dizia-se  dos  senadores 
romanos. 

Consecración.  /.  V.  Consagra- 
ción. 

Consecrante,  p.  a.  (ant.)  de 
Co7wecrar. 

Consecrar,  a,  (ant.)  Y.  Consa- 
grar. 

Consectario,  m.  "V .  Corolario: 

—  adj.  consectario ;  que  é 
uma  consequência  necessá- 
ria. Consectarius,  a,  tan:  — 
s.  correligioso,  sectario  com 
outro  ou  outros. 

Consecución.  /.  Consecução; 
acção  de  lograr,  alcançar  ou 
obter  o  que  se  deseja  ou  pre- 
tende. Adeptio,  consecutio. 

Consecuencia./.  Consequência; 
conclusão  que  se  tira  de  uma 
ou  mais  proposições.  Conse- 
quentia,  consecutio,  deductio: 

—  consequência;  ligação  das 
conclusões  com  as  premis- 
sas: —  consequência,  efíei- 
to,  resultado;  o  que  se  se- 
gue de  alguma  cousa.  Con- 
sequenfia,  ce:  —  consequên- 
cia, transcendencia,  impor- 
tancia. A,  ó,  en  consecuen- 
cia (fr.);  em  consequência. 
Consequenter.  Guardar  con- 
sequência; ser  consequente; 
proceder  com  ordem  nas  pa- 
lavras e  acções.  Sibi  consta- 
ri.  Por  consecuencia  (mod. 
adv.);  por  consequência.  Er- 
go, igitur.  Ser  ó  no  ser  al- 
guna cosa  de  cojisecitencia; 
ser  ou  não  ser  alguma  cou- 
sa de  consequência;  ser  ou 
não  ser  de  importancia,  liem 
magni  velparviponderis  ant 
momenti  esse.  Tener  ú  traer 
consigo  muchas  consecuen- 
cias; ter  ou  trazer  comsigo 
muitas  consequências.  Traer 
en  consecuencia;  trazer  para 


832 


CON 


exemplo.  In  exemplum  ad- 
ducere. 
Consequente,  m.  Consequente 
proposição  que  se  deduz  de 
outra  ou  que  se  refere  a  ou- 
tra, chamada  antecedente. 
Propositio  consequens:  — 
(pililos.)  consequente;  a  se- 
gunda proposição  de  um  en- 
thymema :  —  (pliys-)  pi.  con- 
sequentes; diz-se  de  um  ou 
varios  pontos  em  que  se  reú- 
nem dois  poios  oppostos :  — 
(matli.)  consequente;  o  se- 
gundo termo  de  uma  rasâo, 
com  que  se  compara  o  pri- 
meiro chamado  antecedente. 
Consequens, entis: — ac?;.  con- 
sequente; que  se  segue  e  de- 
duz naturalmente.  Conse- 
quens, entis:  ■ —  consequen- 
te; que  discorre. 

CoNSEf;oENTEMENTE.        adv.       m. 

Consequentemente;  por  con- 
sequência, conseguintemen- 
te.  Consequenfer. 

Consecutivamente,  adv.  m. 
Consecutivamente,  imme- 
diatamente,  successivameu- 
te,  depois,  lllicò,  continuo. 

Consecutivo,  va.  adj.  Consecu- 
tivo; que  se  segue  imme- 
diatamente  a  outra  cousa. 
Suhsequens,  entis.  Fenóme- 
nos consecutivos  (med.J;  phe- 
nomenos  consecutivos;  cer- 
tos transtornos  que  persis- 
tem depois  de  curada  uma 
aftecção,  ou  que  se  manifes- 
tam no  período  de  declina- 
ção da  mesma. 

CONSBGRACION. /.  (a7lt.)Y.  CoU- 

sagracion. 

Consegrar,  a.  (ani.J  V.  Consa- 
grar. 

Conseguientemente.  \adv.  m. 
(ant.J  V.  Consiguientemente. 

Conseguimiento,  m.  (ant.)  V. 
Consecución. 

Conseguir,  a.  Conseguir,  al- 
cançar, obter,  lograr  o  que 
se  pretende  ou  deseja.  Adi- 
pisci,  assequi:  —  (ant.)  se- 
guir ;  ir  em  seguimento :  — 
pilhar;  alcançar  o  que  vae 
adiante: — V.  Perseguir. 

CONSEILLERO,     RA.     S.     (cmt.)  V. 

Consejero. 

CONSEILLO,    CONSEIO.    lU.    (aut.) 

V.  Consejo. 
Conseja.  /.    Conselha,    conto 
moral,  fabula,  apólogo.  Ani- 
lis  fabula:  —  (fig-)    conse- 
lha, fabula,  conto,  successo 


COÍÍ 

inventado,  historieta.  Fa- 
hella,  commentitia  narratio. 

Consejarle,  adj:  (ant.)  Capaz 
de  receber  conselhos.  Con- 
silii  capax. 

Consejador,  m.  (ant.)  V.  Acon- 
sejador. 

Consejadriz.  /.  (ant.)  V.  Con- 
sejera. 

Consejar,  a.  (ant.)  Conselhar. 
V.  Aconsejar.  Usava-sc  tam- 
bém como  reciproco:  — n. 
(ant.)  consultar,  aconselhar- 
se,  conferenciar.  Conferre, 
consilium  capere. 

Consejera./.  Conselheira;  mu- 
lher do  conselheiro.  Senato- 
ris  uxor.    . 

Consejeramente,  adü.  m.  (ant.) 
Astutamente,  sagazmente, 
com  astucia.  Ast.ute,  callide: 
—  publicamente. 

Consejero,  ra.  s.  Conselheiro ; 
o  que  aconselha.  Concilia- 
tor,  conciliatrix:  —  conse- 
lheiro; ministro  de  um  con- 
selho ou  tribunal  supremo. 
Senator,  magistratvs :  —  de 
capa  y  espada.  V.  Ministro 
de  caj)a  y  espada :  —  adj. 
conselheiro;  que  aconselha. 

Consejil.  /.  (germ.)  Meretriz ; 
mulher  publica. 

Consejo.  ?«.  Conselho,  aviso, 
parecer.  Consilium,  ii:  — 
conselho;  junta  de  conse- 
lheiros. Regia  curia,  sena- 
tus:  —  conselho;  casa  on- 
de se  juntam  os  conselhei- 
ros. Curia,  ce :  —  (ant.)  con- 
selho, determinação,  resolu- 
ção; partido  para  fazer  al- 
guma cousa.  Patio  aliquid 
assequendi:  —  conselho,  re- 
flexão, prudencia,  circum- 
specção: — (germ.)  rufião  as- 
tuto. Dar  el  consejo  y  el 
vencejo  (rif.);  não  dês  con- 
selho sem  dar  dinheii'o.  En- 
trar en  consejo  (fr.);  entrar 
em  conselho;  consultar,  con- 
ferenciar e  determinar  o  que 
se  deve  fazer.  Consulere, 
deliberare.  Tomar  consejo, 
dictamen,  parecer;  tomar 
conselho,  dictamen,  parecer; 
consultar  com  outrem  o  que 
se  deve  executar  ou  seguir 
em  caso  duvidoso.  Consulere. 

CoNSEjuELA.  /.  (ant.)  dim.  de 
Conseja. 

CoNSELAR.  a.  (a7it.)Y.  Aconse- 
jar. 

CoNSBLO.  m.  (ant.)  V.  Consejo. 


CON 

CoNSELLAK.  a.  (ant.)  Conselhar» 
V.  Aconsejar. 

CoNSELLKRO,  RA.  adj.  (ant.)Y . 
Consejero. 

CoNSELLO.  ra.  (ant.)  V.  Consejo. 

CoNSEMiNADo.  adj.  (agr.)  Se- 
meado de  muitas  especies 
de  cereaes;  diz-se  de  um  ter- 
reno. 

CoNSENciENTE.  p.  a.  dc  ConscTi- 
tir: — adj.  consensic^nte;  que 
consente.  Consentiens,  entis. 

Consenso,     m.     Consenso.  V. 

^56)7^0. 

Consensual,  adj.  Consensial; 
feito  por  consenso,  em  que 
se  consentiu.  Obligaciones 
conse7isuules  (jur.);  obriga- 
ções consensiaes;  as  que  sao 
validas  pelo  mero  consenti- 
mento dos  contratantes. 

ConsentÁneamente.  adv.  m. 
Consentaneamente;  de  mo- 
do consentâneo,  em  confor- 
midade. 

Consentaneidad.  /.  Uniformi- 
dade, conveniencia,  confor- 
midade. 

Consentâneo,  nea.  adj.  Con- 
sentâneo, conforme,  con- 
gruente. 

Consentido,  da.  adj.  Malcrea- 
do;  diz-se  do  menino  estral- 
gado  com  mimos.  Nimis  in- 
dtdgenter  educatus:  —  ca- 
brão ;  que  consente  as  infi- 
delidades da  mulher.  Uxoris 
adulterium  patienter  ferens: 
—  crédulo. 

Consentidor,  ra.  s.  Consentir 
dor;  o  que  consente.  Pravh 
con.sentiens.  Emprega-se  tam- 
bém como  adjectivo. 

Consentimiento,  m.  Consenti- 
mento; acção  e  effeito  de 
consentir.  Consensus,  us.  Por 
consentimiento  (mod.  adv. 
med.);  por  consentimento, 
consenso  ou  sympathia. 

Consentir,  a.  Consentir;  per- 
mittir  alguma  cousa,  con- 
descender a  que  se  faça. 
Consentiré,  assentiri : —  con- 
sentir, tolerar:  —  crer,  dar 
credito.  Credere,fidem  dare: 
—  consentir,  soífrer,  admit- 
tir.  Congruere,  consentáneum 
esse. 

Conseñamiento.  m.  (ant.)  V. 
Anuencia. 

Conserje,  m.  Porteiro;  pessoa 
que  tem  a  seu  cargo  a  guar- 
da, limpeza  e  chaves  de  al- 
gum palacio  ou  estabeleci- 


CON 

mento  publico.  Âulce  regiíz 
custos. 

Conserjería.  /.  Officio,  empre- 
go de  porteiro,  Custodis  re- 
gice  auloi  niunus:  —  habita- 
cao  do  porteiro. 

Conserva.  /.  Conserva ;  doces, 
fructas,  etc.  em  calda.  Poma 
coda  et  admixto  saccharo 
densata:  —  (ani.)  conserva; 
pimentões,  pepino?,  etc.  que 
se  conservam  em  vinagre. 
Salgama,  ce :  —  (nant.)  con- 
serva; companhia,  reunião 
re  navios  que  navegam 
juntos  para  se  soccorrerem 
mutuamente  em  caso  de  ne- 
cessidade. Navinm "  comita- 
txs,  mutua  custodia: — pl. 
óculos  cora  vidros  de  cor 
azul  ou  verde,  que  se  usam 
para  con-ervar  a  vista. 

Conservación.  /.  Conservação; 
acçào  e  eífeito  de  conservar. 
Cottservatio,  onis.  Conser- 
vación de  los  cadáveres.  V. 
Embalsam  am  ieii  to. 

Conservador,  ra.  s.  Conserva- 
dor; o  que  conserva.  Con- 
servai or,  oris:  —  adj.  con- 
servador; próprio  para  con- 
servar. Anteojos  conserva- 
dores. V.  Conservas.  Juiz 
conservador,-  juiz  conser- 
vador. 

Conservaduría.  /.  Conservato- 
ria; emprego  de  juiz  conser- 
vador, que  é  uma  dignida- 
de na  ordem  de  S.  João.  Ju- 
dieis conservatoris  munus. 

CONSERVAMIENTO.     m.     (aut.)  V. 

Conservación. 

Conservante,  p.  a.  de  Conser- 
var: —  adj.  conservante, 
conservador;  que  conserva. 
Covservans,  antis. 

Conservar,  a.  Conservar;  guar- 
dar com  cuidado,  manter  no 
mesmo  estado  ou  logar.  Con- 
servare:— conservar;  fal- 
lando de  virtudes,  hábitos, 
etc.,  continuar  na  sua  pra- 
tica.' Servare :  —  conservar, 
guardar  com  cuidado  algu- 
ma cousa.  Custodire:  —  con- 
feitar;  fazer  conservas,  com- 
potas de  fructas.  Saccharo 
condire:  — r.  conservar-se; 
ter  cuidado  de  si. 

Conservatividad.  /.  (pliren.) 
Conservatividade;  amor  á 
vida,  propensão  a  conseí*- 
var-se,  temor  de  morrer. 

Conservativo,  va.  adj.  Conser- 


CON 

vativo;  que  conserva.  Con- 
servans,  antis.  Anteojos  con- 
servativos. V.  Conservas. 
Conservatoria.  /.  Conservato- 
ria; auctoridade,  jurisdic- 
ção  do  juiz  conservador.  Ji¿- 
dicis   conservatoris   mmivs: 

—  pl.  conservatorias;  letras 
apostólicas  ou  indultos  con- 
cedidos a  algumas  corpora- 
ções religiosas  para  elege- 
rem juiz  conservador.  Pon- 
tificiiim  diploma  ciirn  facúl- 
tale ji'dicem  conservatorrm 
elige  ndi:  —  conservatoria; 
carta  expedida  pelo  juiz 
covisorvadur  a  favor  dos  que 
estáu  sujeitos  á  sua  jurisdic- 
ção.  Judieis  conservatoris 
litterce. 

CoNáERVATonio,  KIA.  ttdj.  Con- 
servatorio;  que  conserva. 
Conser vans,     cnnservafrix: 

—  m.  conservatorio;  escola 
gratuita  onde  se  ensinam 
certas  artes. 

Conservería.  /.  Conservaría; 
arte  de  fazer  conservas: — 
conservaria;  loja  onde  se 
vendem  conservas. 

Conservero,  ra.  s.  (ant.)  Con- 
serveiro; o  que  faz  e  vende 
conservas.  Bellariorum  ar- 
tifex. 

CoNSEYO.  m.  (ant.)  V.  Consejo. 

CoRsiDERABLE.  adj.  Cousidcra- 
vel;  que  é  digno  de  consi- 
deração. Considcratione  di- 
gviis:  —  considerável,  im- 
portante, grande,  excessivo. 
Ma  gnus,  ingens. 

Considerablemente,  adv.  m. 
Consideravelmente,  excessi- 
vamente, notavelmente.M?í¿- 
tum,  vald'e. 

Consideración.  /.  Considera- 
ção; acção  e  elieito  de  con- 
siderar. Consideratio,  onis: 

—  consideração,  reflexão, 
meditação.  Consideratio,  me- 
ditcdio :  —  consideração,  con- 
ceito, estimação :  —  conside- 
çào,  importancia.  Cargar  la 
consideración,  el  juicio,  la 
imaginación  (fr.  fig.);  refle- 
xionar com  attenção.  Bem 
attentihs perpendere.  En  con- 
sideración (mod.  adv.)  Y.  En 
atención.  Parar  la  conside- 
ración; considerar  attenta- 
mente.  Attentc.  considerare. 
Ser  alguna  cosa  de  conside- 
ración; ser  alguma  cousa 
de  consideração;  ter  impor- 


CON 


8Í 


tancia.  Magni  momenti  rem 
esse. 

Consideradamente,  adv.  m. 
Consideradamente;  com  con- 
sideração. Considérate,  con- 
sulto: —  consideradamente, 
reflectidamente. 

Considerado,  da.  adj.  Conside- 
rado; que  obra  com  consi- 
deração, com  reflexão,  com 
circumspecçào,  com  pruden- 
cia. Prudens,  entis. 

("Considerador,  ra.  s.  Conside- 
rndor,  pensador;  o  que  re- 
flecte muito,  meditativo. 
Considerafor,  oris. 

CoNSiDERAMiENTO.  m.  (ant.)  V. 
Consideración. 

Considerando,  Considerandum. 
m.  Considerandum;  pream- 
bulo de  algum  decreto,  etc. 

Considerante,  p.  a.  de  Consi- 
derar :  —  adj.  circumspecto. 
Considerans,  antis. 

CoNsiDERANZA.  /.  (aut.)  V.  Con- 
sideracion. 

Considerar,  a.  Considerar,  pen- 
sar, meditar,  reflectir.  Con- 
siderare, perpendere:  — con- 
siderar,  examinar,  observar 
com  attenção,  olhar  attenta- 
mente:  —considerar;  tratar 
com  deferencia,  dar  impor- 
tancia a  alguém. 

CoRsiDERATivo,  VA.  adj.  (auf .) 
Considerador;  que  conside- 
ra. Qnod  considernt :  —  con- 
siderável ;  que  merece  con- 
sideração. 

CoNSiERVo.  m.  Conservo;  servo 
ou  escravo  juntamente  com 
outi-o.  Conservus,  i. 

Consigna.  /.  (mil.)  Ordem,  in- 
strucção  que  se  dá  a  um 
soldado  quando  entra  de 
sentinella.  Jussa  vigilihus 
data :  —  ordem  que  se  dá  a 
um  domestico. 

Consignación.  /.  Consignaç-ão; 
acto  de  consignsir.  Consigna- 
tio,  onis:  —  cunsignnçào; 
deposito  publico  de  dinhei- 
ro ou  somma  consignada  :  — 
manifestação  de  principios, 
de  idéas. 

Consignador,  m.  (comm.)  Con- 
signante; negociante  que  re- 
mette  fazendas,  ou  manda 
navios  á  consignação  do  seu 
correspondente.  Qui  socio 
mercês  suas  consignai,  tra- 
dit. 

Consignamiento.  m.  V.  Consi- 
gnación. 


834  CON 

Consignar,  a.  Consignar;  de- 
terminar certa  quantia  de 
dinheiro,  para  o  pagamento 
de  alguma  divida,  suppri- 
mento  de  alguma  pessoa, 
etc.  Fundnm  alicni  destina- 
re:—  (for.)  consignar;  de- 
positar em  juizo  alguma 
somma  de  dinheiro.  Depo- 
nere:  —  designar  um  sitio 
ou  logar  para  pôr  ou  collo- 
car  alguma  cousa.  Designa- 
re: —  (ant.)  V.  Entregar, 
fallando  do  dinheiro;  —  de- 
positar; por  em  deposito  al- 
guma cou^a.  Deponere,  ali- 
cvjiis  filei  committere:  — 
consignar,  manifestar,  expor 
ideas,  opiniões,  sentimentos: 
—  (comm.)  consignar;  en- 
viar mercadorias  a  um  cor- 
respondente. Socio  negotia- 
tori  mercês  convmitterc :  — 
(ant.)  V.  Signar,  fazer  o  si- 
gna! da  cruz  sobre  alguma 
cousa. 

CoNSiGNATAPao.  ?)i.  Consignata- 
rio; depositario  de  urna  som- 
ma consignada.  Deposita- 
riiift  jiidicialis: — credor  que 
disfi'ucta  uma  propriedade 
até  estar  embolsado.  Usu- 
frvctuarias  pignoris  in  de- 
IJOsitum  traditi:  —  (comm.) 
consignataiio;  negociante  a 
quem  é  dirigida  urna  mer- 
cadoria ou  umn  carregação 
para  eflfeituar  a  venda  por 
conta  de  quem  a  remetteu. 
Socins,  ■negotiator  ciii  navis 
vel  mercês  commissai  snní. 

Consigo.  Variação  do  pronome 
pessoal  da  terceira  pessoa 
com  a  proposição  con.  Com- 
sigo.  Seciim: — mismo;  com- 
sigo  mesmo: — propio  ó  con- 
sigo solo;  comsigo  só,  com 
a  sua  própria  pessoa.  Secitm, 
secumipso. 

Consiguiente,  m.  Consequente; 
segunda  proposição  de  um 
enthymema,  do  qual  a  pri- 
meira se  chama  anteóeden- 
te.  Conseqnens,  consequen- 
tia:  —  adj.  conseguinte;  que 
se  segue,  consequente.  Con- 
sequens,  entis.  Ir,  proceder  6 
ser  consiguiente;  obrar  con- 
sequentemente. Consequoi- 
ter,  eonrenienter  agere.  Por 
consegniente  ó  por  el  consi- 
guiente (mod.  adv.);  por 
conseguinte,  por  consequên- 
cia. 


CON 

CONSEGÜIENTEMENTE.      udv.      m. 

Conseguintemente,      conse- 
quentemente. 
Consiliario,  m.  V.   Consejero : 

—  (ant.)  pessoa  com  quem 
outra  se  aconselha.  Consi- 
liator,  oris:  —  membro  de 
universidade,  collegio  ou 
commuiiidade,  nomeado  pa- 
ra auxiliar  o  chefe  com  os 
seus  conselhos.  Consilia- 
ríus,  ii. 

Consiliativo,  va.  adj.  (ant.) 
Conciliativo;  que  concilia. 

CoNsiMENT.  TO.  (ant.)  Amparo, 
auxilio. 

CõNsiMiENTO.  m.  (ant.)  V.  Con- 
sentimiento. 

CoNSiMiLiTüD.  /.  (ant.)  Consi- 
milhança:  — V.  Similifnd. 

CoNsiNTiENTE.  ^J.  «.  dc  Conscn- 
tir: — adj.  consensiente;  que 
consente. 

Consistência.  /.  Consistencia, 
permanencia,  adhesão  das 
partes  de  um  todo,  solidez, 
firmeza.  Stahilítas,  firmito.s: 

—  consistencia;  estado  de 
um  fluido  que  se  torna  es- 
pesso, e  mais  ou  menos  so- 
lido segundo  a  sua  natureza. 

Consistente,  adj.  Consistente; 
que  tem  consistencia.  Con- 
sistcns,  entis. 

Consistir,  n.  Consistir;  diz-se 
do  estado  de  uma  cousa 
considerada  no  .seu  ser  ou 
nas  suas  propriedades,  qua- 
lidades e  partem.  Consisterc: 

—  consistir;  formar  a  essên- 
cia ou  base  de  alguma  cou- 
sa: —  consistir;  ser  compos- 
to ou  formado  de:  —  (fig-) 
cousi.-íir,  cifrar-se :  —  (ant.) 
V.  Permanecer. 

Consistorial,  adj.  Consisto- 
rial; que  pertence  ao  con- 
sistorio. Âd  consisforium 
perlinens,  consistorian  us. 
Capa  consistorial.  V.  Capa. 

Consistorialmente.  adv.  m. 
Consistorialmente;  em  con- 
sistorio. In  consistorio:  — 
consistorialmente,  de  uma 
maneira  consistorial. 

Consistorio,  m.  Consistorio ; 
junta  ou  conselho  de  car- 
deaes  a  que  pi'eside  o  papa. 
Consistorium,  ii :  —  consis- 
torio; qualquer  junta,  con- 
SPÜ10,  assembléa :  —  consis- 
torio; casa  ou  sitio  onde  se 
reúne: — consistorio;  conse- 
lho secreto  que  tinham  os 


CON 

imperadores  romanos.  Con- 
sistorium, ii:  —  consistorio; 
logar  onde  se  tratava  dos 
negocios  públicos.  Consisto- 
rium, ii:  —  divino;  consis- 
torio de  Deus,  presença,  tri- 
bunal divino.  Thronns  Dei. 

CoNsociAcioN.  /.  V.  Sociedad.  ■ 

Consocio,  m.  Con-socio;  o  que 
é  socio  ou  membro  de  algu- 
ma sociedade  juntamente 
com  outro  ou  outros.  Con- 
sors,  consócias. 

Consograr,  n.  V.   Consuegrar. 

Consola.  /.  Consola ;  especie 
de  mesa  que  serve  para 
adorno  de  uma  sala,  e  sobre 
a  qua-1  se  collocam  varios 
objectos  de  luxo. 

Consolable,  adj.  Consolavel; 
que  pode  ser  consolado.  Con- 
solabilis,  le. 

Consolablemente,  adv.  vi.  Con- 
solavelmente;  com  consola- 
ção. Consolatorie. 

Consolación.  /.  Consolação; 
acto  de  consolar  ou  ser  con- 
solado, e  seu  eífeito.  Conso- 
latio,   onis:  —V.   Limosna: 

—  consolação;  pessoa  oa 
cousa  que  consola. 

CONSOLADÍSUIO,      MA.      Oclj.     SUp. 

de  Consolado.  Consoladissi- 
mo;  muito  con.solado.  Valde 
consolatus,  magna  consola- 
tione  levatus. 

Consolador,  ra.  s.  Consolador; 
o  que  consola.  Consolator, 
oris:  —  adj.  consolador:  que 
dá  consolação.  Consolato- 
rias, a,  um. 

Consolante. p.  a.  de  Consolar: 

—  adj.  consolante;  que  con- 
sola. Consolans,  antis. 

Consolatísimo,  ma.  adj.  (ant.) 
sap.  de  Consolante.  Consnla- 
dissimo.  Valde,  consolato- 
rias. 

Consolar,  a.  Consolar;  alliviar 
a  pena  ou  afflicção  de  al- 
guém. Usa- se  também  como 
reciproco.  Consolari: —  con- 
solar, confortar.  Confortare. 

Consolativo,  va.  adj.  Consola- 
tivo. V.  Consolatorio. 

Consolatorio,  ria.  adj.  Conso- 
latorio; que  consola  ou  dá 
consolo.  Consolatorias,  a, 
um. 

Consoldamiento,  m.  (ant.)  V. 
Consolidación. 

Consoldar,  a,  (ant.)  V.  Conso- 
lidar. 

Consólida./.  Consolda:  herva 


CON  ^ 

medicinal.  V.  Consuelda :  — 
real;  consolda  real;  planta 
annual  pertencente  á  fami- 
lia das  rainunculaeeas. 

Consolidable,  adj.  Consolida- 
rei; que  pode  consolidar-se. 

Consolidación./.  Consolidação; 
acto  e  etíeito  de  cunsulidar 
ou  consolidar-se.  ConsoUda- 
tio,  onis:  —  (fa^'-J  consoli- 
dação; effeito  de  consolidar 
o  usufructo  com  a  proprie- 
dade :  —  (cii'.J  consolidação; 
acçào  pela  qual  uma  chaga 
ou  ferida  se  cicatriza,  ou  se 
reúnem  as  bordas  de  um  osso 
fracturado :  —  consolidação; 
resultado  d'esta  acçào. 

CONSOLIDAMIENTO.    «?.    (ttllt.)  V. 

Consolidación, 

CoNsoLiDANCiA./.  (auf.JY.  Con- 
solidacion. 

Consolidar,  a.  Consolidar;  dar 
firmeza  e  solidez.  Solidare, 
firmare:  —  (fig-)  consolidar; 
reunir,  tornar  a  juntar  o  que 
está  quebrado  a  fim  de  que  fi- 
que firme.  Consolidare :  — 
consolidar ;  fazer  estável , 
permanente,  um  tratado,  a 
uniào,  a  amizade.  Firmare, 
roborare:  —  (for.)  consoli- 
dar; ajuntar  o  usufructo  á 
propriedade.  Consolidari: — 
consolidar;  assignar  um  fun- 
do ao  pagamento  de  uma  di- 
vida publica. 

Consolidativo,  va.  adj.  Conso- 
lidativo, consolidante;  pró- 
prio para  consolidar.  Qiiod 
vim  consolidandi  habet. 

CoNSONAMIENTO.    Kl.    (unt.)    SoiTl 

de  alguma  voz.  Sonus,  i. 

Consonancia.  /.  (mvs.)  Conso- 
nancia, melodia.  Consonan- 
tia,  vocum  concordantia :  — 
consonancia;  cadencia  uni- 
forme de  palavras :  —  (fig-) 
consonancia,  conformidade, 
coi'respondencia,  proporção. 

Consonante,  m.  (poet.)  Con- 
soante; palavra  que  rima 
com  outra.  Vox  similiter  de- 
sinens:  —  adj.  (mus.)  con- 
sonante; que  faz  consonan- 
cia com  outro.  Consoniis,  a, 
um :  —  (fig-)  consoante,  con- 
forme, ajustado.  Conformis, 
conveniens:  —  consoante; 
que  uào  soa  sem  o  auxilio 
de  uma  vogal;  diz-se  das 
lettras.  Usa-se  também  co- 
mo substantivo  feminino. 
Littera  consona. 


CON 

Consonantemente,  adv.  m.  Con- 
soantemente;  com  consonan- 
cia, conforme.  Consonh,  con- 
sonanter. 

Consonar,  o.  (ant.)  V.  Salanar: 
—  n.  consonar,  concordar, 
ajustar  se,  fazer  consonan- 
cia com  outro;  diz-se  das 
vozes  e  dos  instrumentos. 
Mnsice  consonare:  —  (poet.) 
consonar;  ter  consonancia. 
Voces  similiter  desinere,  ca- 
dere. 

Cónsone,  adj.  Conforme,  justo, 
conveniente:  —  pi.  (mus.) 
V.  Aco7-de. 

Cónsono,  adj.  (ant.  fig.)  Con- 
sono; que  tem  consonancia, 
conformidade,  corre-ponden- 
cia,  proporção.  Consonns, 
conformis:  —  (mus.)\.  Con- 
sonante, Acorde. 

Consorcio,  m.  Consorcio;  com- 
panhia, sociedade  de  pes- 
soas que  vivem  juntas.  Con- 
sortinm,  sociefas:  —  con- 
sorcio; participação  da  mes- 
ma sorte  com  outro.  Consor- 
tiiun,  ii:  —  consorcio,  V. 
Matrimo7ão. 

Consorte,  m.  Consorte;  com- 
panheiro na  sorte:  —  con- 
sorte; espoóoou  esposa.  Con- 
jux,  ugis:  —  (for.)  consor- 
te ;  socio  na  demanda,  cau- 
sa, acçào  judicial.  Litis  con- 
sortes. 

Conspecto,  m.  (ant.)  Conspecto, 
vista,  presença. 

Conspícuo,  cua,  adj.  Conspicuo, 
notável,  visi  vel,  illustre,  dis- 
tincto,  insigne,  afamado. 
Conspicuus,  a,  rim. 

Conspiración.  /.  Conspiração; 
conjuração;  em  preza  occul- 
ta  contra  o  estado  ou  contra 
o  legitimo  governo.  Conspi- 
ratio,  conjuratio:  —  conspi- 
ração, trama;  uniào  de  va- 
rias pessoas  contra  outra. 
Conspirutio,  onis. 

Conspirado,  m.  V.  Conspira- 
dor. 

Conspirador,  m.  Conspirador; 
o  que  conspira.  Quiiibet  ex 
conspiratis  vel  conjuratis. 

Conspirante,  adj.  (phys.)  Cons- 
pirante; que  concorre  para  o 
mesmo  fim, que  tende  ao  mes- 
mo ponto,  á  mesma  direcção. 

Conspirar,  a.  (ant.)  Convocar, 
chamar  em  seu  favor.  In  au- 
xiliumvocare,opempetere: — 
í?.  conspirar;  machinar  con- 


COK 


835 


tra  o  estado.  Conjurare, 
conspirare:  —  conspirar'; 
tramar  contra  alguma  pes- 
soa. Conspirare  in  alicujus 
pcrniciem:  —  conspirar,  con- 
tribuir; concorrer  com  ou- 
tros para  o  mesmo  ñm.  Con- 
ciirrere. 

Constable,  adj.  (ant.)  V.  Con- 
stante, 

Constancia.  /.  Constancia,  fir- 
meza, perseverança.  Con- 
stantia,  firmifas  animi:  — 
constancia ,  permanencia , 
perseverança. 

CoNSTANciENSE.  adj.  Coustan- 
ciense;  de  Constança. 

Constante,  adj.  Constante,  in- 
alterável, perseverante.  Úsa- 
se também  como  substanti- 
vo. Constans,  firmus:  —  p. 
a.  de  Constar:  -  adj.  con- 
stante, indubitável,  certo. 
Constans,  manifestum. 

Constantemente,  adc.  m.  Con- 
stantemente; com  constan- 
cia. Constauter:  — constan- 
temente, uniformemente,  de 
um  modo  certo,  invariável : 

—  constantemente,  indubi- 
tavehneute.  Certk,  procul 
in  dúbio. 

Constantinopolitano,  na.  adj. 
Constantinopolitano;  natu- 
ral de  Constantinopla.  Con- 
st anti nopolit anus,  a,  um. 

Constantísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Constante.  Constantis-imo; 
muito  constante.  Constantis- 
simus,  a,  um. 

Constanziense.oí//.  V.  Constan- 
ciensc. 

Constar,  n.  Constar;  saber-se 
de  certo,  ser  evidente,  noto- 
rio. Constare,  paliam  esse: 

—  constar;  ser  composto. 
Constare:  —  (ant.)  consis- 
tir. Constar  6  no  constar  uno 
verso;  ter  ou  não  um  verso 
a  medição  exacta. 

Constelación.  /.  (astron.)  Con- 
stellação;  ajuntamento  de 
muitas  estrellas  fixas,  repre- 
sentadas debaixo  do  nome  e 
figura  de  um  homem,  de  um 
animal  ou  de  algum  outro 
objecto.   Constellatio,  onis: 

—  clima,  temperatura.  Couli 
temperies:  —  (ant.)  horósco- 
po; parte  do  céu  que  come- 
ça a  apparecer  no  oriente 
quando  alguém  nasce,  ou  se 
verifica  algum  successo.  Cow- 
stellatio,  horoscopus.  Es  con- 


836 


CON 


stelaeion  ó  corre  tena  con- 
stelación; reina  uma  epide- 
mia .  Morbus  contagiosHS 
viget. 
Consternación.  /.  Consterna- 
çào;  grande  perturbação  do 
animo.  Consternatio,  perlvr- 
batio. 

CONSTERNADAMKNTE.      üclv .     m . 

Consternadamente;  com  con- 
sternação. 

CONSTKRNADOK,    RA.     uãj.     COU- 

sternador;  que  consterna. 
Também  se  usa  como  sub- 
stantivo. 

CONSTERNAMIENTO.    TO.    V..    CoTl- 

sternaciun. 
Consternar,    a.    Consternar; 
conturbar  e  abater  o  animo 
a  alguém.  Consternare. 

CONSTERNATIVO,   CoNSTERNATO- 

Rio,  RIA.  adj.  Cotisternador; 
que  causa  consternação. 

Constipación.  /.  Constipação; 
acção  e  eiieito  de  constipar 
ou  constipar-íe:  —  consti- 
pação; aperto  ou  constric- 
çao  dos  porus  do  corpo.  Cu- 
tis rneaiuum  inlerclusio  coii- 
strictio :  —  (med.J  constipa- 
ção; cerração  de  ventre.  V. 
Estrinimiento  de  vientre. 

Constipado,  m.  V.  Constipa- 
ción:  —  V.  Resfriado. 

Constipar,  a.  Constipar;  ÍMzer 
cerrar  os  poros  do  corpo.  Usa- 
se mais  como  reciproco.  Cu- 
tis meatus  iidercladere,  con- 
stringere,  interclvdi,  con- 
strivgi:  —  V.  Resfriar.  Con- 
stiparse el  ventre;  consti- 
par-te o  ventre;  não  eva- 
cuar as  fezes.  Ventrem  con- 
stringi.  , 

Constipativo,  va.  adj.  Consti- 
pativo; que  causa  constipa- 
ção. Constrictivas,  a,  um. 

Constitución,  m.  Constituição; 
essência  e  qualidades  de 
uma  cousa.  Essentia,  natu- 
ra cujusque  rei:  —  consti- 
tuição, composição;  ajunta- 
mento de  varias  partes  que 
constituem  um  tudo :  —  V. 
Contextura: —  constituição; 
estabelecimento  de  alguma 
cousa:  -  constituição,  es- 
tatuto,lei, regulamen  to.  Co??- 
stitutio,  constifutum: —  con- 
stituição; lei  fundamental 
que  determina  a  forma  de 
governo.  Politica  reipnbli- 
coi  forma:  —  constituição; 
estado,  situação  em  que  se 


CQN 

acha  um  povo,  uma  nação. 
Status,  conditio:  —  consti- 
tuição; no  direito  romano,  a 
lei  estabelecida  por  carta, 
decreto,  etc.  Statutiim,  decre- 
tum:  —  constituição,  tem- 
peramento; compleição  de 
uma  pessoa.  Corporis  liahi- 
tudo,  temperamentum :  — 
apostólica;  constituição  apos- 
tólica ou  pontificia;  decisão 
do  papa  em  materia  de  dou- 
trina ou  disciplina,  dada  já 
em  forma  de  bulia,  já  em 
forma  de  breve.  Constitutio 
apostólica:  —  dei  clima  ó 
del  cielo;  temperatura,  cli- 
ma de  um  paiz.  Temperies, 
aeries  vel  cccli  constitulio: 

—  dei  mundo;  constituição, 
creaçào  do  mundo:  —  mé- 
dica; constituição  medica; 
relação  que  e.\iste  entre  as 
condições  atmosphericas  e 
as  enfermidades  reinantes. 

Constitucional,  adj.  Constitu- 
cional; pertencente  á  consti- 
tuição de  um  e.-tado:  —  s. 
cunstitucional;  o  que  é  de- 
dicado á  constituição  da  sua 
patria: — af7/.(??2eí/.j  constitu- 
cional ;  que  depende  da  con- 
stituição individual  ou  at- 
mospherica. 

CONSTITUCIONALIDAD.  /.   Consti- 

tucionalidade;  qualidade  do 
que  é  constitucional. 

Constitucionalismo,  m.  Consti- 
tucionalismo; espirito  con- 
stitucional: —  V.  Libera- 
lismo. 

Constitucionalmente,  adv.  m. 
Constitucionalmente;  segun- 
do a  constituição. 

Constitucionario.  m.  Constitu- 
cional io;  encarregado  de  pu- 
blicar, promulgar  ou  fazer 
saber  as  constituições  dos 
imperadores. 

Constitución.  /.  (ant.)  Consti- 
tuição, decreto. 

Constituidor,  ra.  s.  Constitui- 
dor; que  constitue. 

Constituir,  a.  Constituir;  for- 
mar, compor  a  condição,  es- 
sência ou  qualidade  das  cou- 
sas. Consf.ituere,  compnnere : 

—  constituir,  pôr,  collocar. 
Statuere:  —  constituir;  fa- 
zer consistir.  Efficere:  — 
constituir,  estabelecer,  or- 
denar. Statuere:  —  r.  con- 
stituir-se,  estabelecer- se:  — 
apoderado  (fr.  for.);  consti- 


^  CON 

tuir,  fazer  procurador.  Fro- 

curatorem  instituere. 

Constitutivo,  va.  adj.  Consti- 
tutivo; que  constitue  essen- 
cialmente uma  cousa.  Usa- 
se algumas  vezes  como  sub- 
stantivo masculino.  Consti- 
tuens,  entis. 

Constituto,  ta.  p.  p.  irreg. 
(ant.)  de  Constituir.  Consti- 
tuido. 

Constituyente.  ¡)-  O"  de  Con- 
stituir; —  adj.  constituinte; 
que  constitue.  Constituens, 
entis;  —  m.  (/o j-.j  consti- 
tuinte, instituidor  de  um  cen- 
so ou  dote.  Constituens,  en- 
tis. 

Constrener,  Constreñir,  Cons- 
trenjir.  a.  (ant.)  V.  Cons- 
treñir. 

Constreñirle,  adj.  Constran- 
givel;  que  pode  ser  con- 
stran^íido. 

Constrenidamente.  a(íix??i. Con- 
strangida ,  forçadamente ; 
contra  vontade.   Constricth. 

Constreñidür,  RA.  s.  Coustrau- 
gedor;  o  que  constrange. 

Constre.nimiento.  m.  Constran- 
gimento, força,  violencia. 
Coactio,  onis. 

Constreñir,  a.  Constranger, 
obrigar,  forçar,  violentar. 
Cogeré,  compellere: — (med.) 
constringir,  comprimir,  aper- 
tar. Constringere,  compri- 
mere. 

Constricción.  /.  Constricção, 
aperto,  estreiteza,  restringi- 
mento  das  partes  do  corpo. 
Constrictio,  onis:  —  V.  En- 
cojimienfo. 

Constrictivo,  va.  adj.  Constri- 
ctivo; que  tendo  a  constrin- 
gir. Astrictorius,  constricti- 
vus. 

Constrictor.  adj.  (anat.)  Con- 
strictor ;  que  constringe , 
aperta;  diz-se  de  um  mus- 
culo que  aperta  obrando 
circularmente:  — pi.  (zool.) 
constrictores;  familia  de  re- 
ptis ophidios  que  encerra  o 
genero  boa. 

Constrictura.  /.  (ant.)  Con- 
stricção. 

Constrinjente  .  adj .  (phys.) 
Constringente ;  que  con- 
stringe. 

Constrinjir.  a.  (ant.)  V.  Con- 
streñir. 

Constriñimiento.  to.  (ant.)  V. 
Constreñimiento. 


CON 

CoxsTRiSiR.  a.  (wit.)  V.  Cons- 
trehir. 

CoxsTinvAK.  n.  (ant.)  V.  Me- 
drar. 

Construcción.  /.  Construcção-, 
acçào  e  effeito  de  construir. 
Construdio,  onis : —  (gram.) 
construcção;  collocaçíio  das 
palavras  segvxndo  as  regras 
e  o  uso  da  lingua.  Composi- 
tio,    constructio    vcrbornm; 

—  construcção ;  versão,  tra- 
ducção  de  uma  lingua  para 
outra:  —  (navt.)  construc- 
ção; architectura  naval.  Ar- 
chitectura  navalis. 

Constructor,  m.  (iiaut.)  Con- 
structor; o  que  sabe  e  exer- 
ce a  arte  de  consti-uir  na- 
vios. Navium  artifex;  — 
aclj.  constructor;  que  con- 
struo ou  edifica. 

Construir,  a.  Construir,  fabri- 
car, edificar,  elevar;  fazer 
uma  casa,  navio,  etc.  Con- 
struere,  codificare:  —  con- 
struir; traduzir  de  urna  lin- 
gua i^ara  a  outra  segundo  a 
construcção  natural  do  idio- 
ma em  que  se  traduz.  In  ver- 
nacidiim  sermonem  verteré: 

—  (gram.)  construir;  collo- 
car,  coordenar  as  palavras 
segundo  as  regras  e  o  uso 
da  lingua. 

Construpacion.  /.  Coustupra- 
çào';  acção  e  effeito  de  vio- 
lar, constuprar. 

CoNSTRUPADOK.  m.  Coustupra- 
dor,  estuprador;  que  com- 
mette  estupro.  Constupra- 
tor,  onis. 

CoNSTRUPAR.  a.  Constuprar,  es- 
tuprar; commetter  estupro. 
Constnprare. 

CONSUBSTANCIACION.    /.     (thcol.) 

Consubstanciaçào;  união  de 
dois  corpos  em  uma  sub- 
stancia. 

Consubstancial,  adj.  (tlieol.) 
Consubstancial;  da  mesma 
substancia,  natureza  e  es- 
sência. 

Consubstaxcialidad.  /.  (theol.) 
Consubstancialidade  ;  uni- 
dade e  identidade  de  sub- 
stancia das  tres  pessoas  da 
Trindade. 

Consubstancialmente.  adv.  m. 
Consubstancialmente;  de  um 
modo  consubstancial. 

Consuegrar,  a.  Consograr;  apa- 
rentarem-se  duas  familias 
pelo  casamento  reciproco  dos 
lOG 


CON 

filhos  de  ambas.  Consocerum 
vel  coiisocrum  fieri. 
Consuegro,  gra.  s.  Cousogi'o; 
diz-se  dos  pães  e  mães  dos 
noivos  que  são  consogres 
entre  si.  Consocer,  conso- 
crus. 
Consuelda.  /.  (hot.)  Consolda  ; 
genero  de  plantas  perten- 
cente á  familia  das  borra- 
gineas  de  Jussieu;  tem  as 
folhas  decursivas  e  as  flo- 
res binadas. 
Consuelo,  m.  Consolo,  conso- 
lação; allivio  que  se  dá  á 
aíHicção,  á  dor,  ao  descon- 
tentamento. Solatiiim,  ii:  — 
V.  Gozo:  —  V.  Alegria. Sin 
consuelo;  sem  medida,  sem 
limites. 
Consueta,  m.  Ponto  de  thea- 
tro.  Minister  scenicus  kis- 
trionnm  memories  juvanão' : 
—  /.  (p.  Ar.)  calendario,  fo- 
lhinha de  reza.  Calendarium 
eccJesiasticum :  —  pi.  com- 
memoraçoes  communs  no  fim 
das  vésperas  ou  laudes.  Com- 
memorationes  communes,  si- 
ve  siiffragia  sanctorum. 
Consueto,    ta.   adj,  (ant.)  V. 

4.costumbrado. 
Consuetud.  /.   (ant.)  V.   Cos- 
tumbre. 
Consuetudinariamente,  adv.  m. 
Consuetudinariamente;    de 
modo  consuetudinario. 
Consuetudinario,  ria.  arf/.  Con- 
suetudinario, ordinario,  cos- 
tumado, habitual;  que  tem 
a  origem  nos  costumes.  Con- 
suetudinarius,  a,  um. 
CÓNSUL,  m.  Cônsul;  magistrado 
romano.  Cônsul,  is:  —  côn- 
sul; agente,  empregado  ci- 
vil   residente    em    diversos 
pontos  e  cidades  marítimas 
estrangeiras,  para  proteger 
o  commercio  e  os  negocian- 
tes da  sua  nação,  etc.  Con- 
sul,  mercatorum  apud  exte- 
ros   curatos,   putronus :    — 
(ant.)  V.  Caudillo. 
Consulado,  m.  Consulado;  tri- 
bunal de  commercio  em  al- 
guns portos  e  cidades  marí- 
timas, onde  se  julgam  as  cau- 
sas mercantis,  e  perante  o 
qual  se  fazt^m  justificações 
de   presas,  naufragios,  etc. 
Tribunal  mercatorum  lifibus 
judicandis :    —    consulado ; 
dignidade,  emprego  de  côn- 
sul. Considatus,  us:  —  con- 


CON 


837 


sulado;  o  tempo  que  dura 
esta  dignidade :  —  consula- 
do; territorio  em  que  o  côn- 
sul exerce  a  sua  jurisdicção. 
Consulaje,  m.  (ant.)  V.  Consu- 
lado na  segunda  accepção: 
—  direito  que  as  embarca- 
ções nacionaes   pagam   aos 
cônsules  nos  portos  estran- 
geiros. 
Consular,    adj.   Consular;    de 
cônsul,  pertencente  ao  côn- 
sul. Consularis,  re. 
Consulariamente.  adv.  m.  Con- 
sularmente;  ao  modo  de  côn- 
sul. 
CoNsuLAZGo.  m.  (ant.JY.  Con- 
sulado, dignidade  de  cônsul 
e  tempo  da  sua  duração. 
Consulta./.  Consulta,  consiú- 
tação,  conferencia,  delibera- 
ção.   Consultatio,    delibera- 
tio :  —  consulta;  parecer  dos 
tribunaes.  Consultaiio,  onis. 
Subir  la  consulta  (fr.);  su- 
bir a  consulta;  ser  levada 
ao  despacho.  Ad  ^^rincipem 
deferre  considtationem. 
Consultable,    adj.    Consulta- 
vel;  digno  de  ser  consulta- 
do. Consultationi  obnoxius. 
Consultación,  to.  Consultação. 
V.  Consulta,  na  ijrimeira  ac- 
cepção. 
Consultante,  p.  a.  de  Consul- 
tar, c  adj.  Consultante ;  que 
consulta  ou  pede  conselho. 
Consultans,  antis. 
CoNsuxTAR.  a.  Consultar;  pe- 
dir, tomar  conselho,  aviso, 
parecer.    Considere,    consi- 
lium    exquirere:  —  consul- 
tar; propor  alguém  ao  rei 
para  algum  emprego.  Con- 
sultare: —  consul,tar;    ter 
consulta,    conferir,    delibe- 
rar,   discorrer    com    outros 
sobre  o  que  se  ha  de  fazer. 
Consultare,    deliberare:  — 
(fig.)  attender,  ter  em  con- 
sideração;—  C071  su  almo- 
hada; consultar  com  o  seu 
travesseiro. 
CoxsuLTATivo,  vA.  adj.  Consul- 
tante; que  consulta. 
Coxsultivajiente.  adv.  m.  Com 

consulta,  de  accordo. 
Consultivo,  va.  adj.  Consulti- 
vo; diz-se  do  direito  de 
aconselhar,  de  dizer  o  seu 
parecer  e  não  de  decidir. 
Judicium  considtatorium. 
Consulto,  ta.  adj.  (ant.)  Dou- 
to, sabio. 


838 


CON 


Consultor,  ka.  s.  Consultor ;  o 
que  dá  parecer   a  quem  o 
consulta.  Consultor,  consul- 
trix: — V.    Consultante:  — 
del  Santo  Officio;  consultor 
do   Santo   Oíficio;  theologo 
nomeado  pelo  pontífice  para 
dar  a  sua  opinião  sobre  al- 
gum ponto  de  doutrina  cu 
de  disciplina.  Tribunalis  fi- 
dei  consultor. 
Consumación./.  Consummação ; 
acção  de  consummar,  perfei- 
ção, complemento.  Consum- 
matio,  perfectio :  —  consum- 
mação, acabamento;  ultimo 
acto  de  alguma  cousa.  Ex- 
tinctio,  deletio: — del  matri- 
monio;    consummação     do 
matrimonio ;  primeira  coba- 
bitaçâo  dos  esposos  depois 
da  benção  nupcial.  Matri- 
monii  consummatio.  La  con- 
summacion  de  los  siglos;  a 
consummação    dos  séculos, 
o  fim  do  mundo. 
Consumadamente,  adv.  m.  Con- 
summadamente,      absoluta, 
perfeitamente.  Ahsolute,  per- 
feote. 
Consumadísimo,   ma.    adj.   sup. 
de   Consumado.  Consumma- 
dissimo;    muito   consumma- 
do,  insigne,  perfeito.  Ahsolu- 
tissimus,  perfectissimus. 
Consumado,  da.  adj.  Consum- 
mado,    perfeito.    Perfectus, 
a,  um :  —  m.  caldo  de  fran- 
go, vitella,  etc.  para  nutrir 
o  enfermo.  Juscalum,  vitidi, 
gallince  vel  alterius  carniis 
pro  aigrotis. 
Consumador,  ka.  s.  Consumma- 
dor;  pessoa  que  cousumm^, 
acaba,    aperfeiçoa,    remata, 
põe  a  ultima  mão,  completa. 
Consummans,  absolvens. 
Consumamiento.    m.    (ant.)  V. 

Consumación. 
Consumar,  a.  Consummar,  aca- 
bar, dar  a  ultima  mão,  ter- 
minar.   Consummare  perfi- 
cere:  —  el  matrimonio  (fr.); 
consummar    o    matrimonio, 
completa-lo. 
Consumativo,  va.  adj.  Consum- 
mativo;  que  consumma,  que 
aperfeiçoa;  fallando  do  sa- 
cramento    da    Eucharistia. 
Consummans,  complens. 
Consumible,  adj.  Consumivel ; 
que  se  pode  consumir,  gas- 
tar. 
CoiiSüsiicioií.  /.   (ant.   comm.) 


CON 

Consumição,  gasto,  consu- 
mo. V.  Gasto  :  — V.  Consun- 
ción. 
Consumido,  da.  adj.  Acabado, 
definhado;  diz-se  da  pessoa 
que  está  fraca  e  macilenta. 
Consumtus,  macie  confectus : 

—  consumido,  vexado,  afíli- 
gido,  afflicto.  Mcestitim  'pro- 
nus,  in  mcestitiam  proclivis. 

Consumidor,  ea.  s.  Consumidor ; 
o  que  gasta  ou  consome.  Con- 
sumtor,  consumtrix. 

Consumiente.  p.  a.  (ant.)  de 
Consumir :  —  adj.  Consumi- 
dor. Consumens,  entis. 

Consumimiento,  m.  Consum- 
pção,  consumo ;  acto  de  con- 
sumir. Consumptio,  onis. 

Consumir,  a.  Consumir,  gastar. 
Consumere,  destruere:  — 
consumir;  destruir  com  o 
liso.  Consumere,  expenderé: 

—  consumir,  commungar. 
Corpus  et  sanguinem  Domi- 
ni  sacrum  facientem  sumcre, 
suscipere: — (ant.)  consumir ; 
beber  o  vinho  da  abluçâo 
na  missa.  Sumere,    hibere: 

—  consumir;  fazer  perder  a 
paciencia: — r.  consumir-se, 
enfadar-se,  affligir-se.  An- 
gore  et  mcestitia  confiei. 

Consumitivo,    va.    adj.    (ant.) 

,  Cousumptivo;  que  consome 
os  humores,  as  carnes,  que 
definha.  Consumendi  vim 
Jiabens. 

Consumo,  m.  Consummo  ou  con- 
sumo ;  gasto  por  uso  no  com- 
mercio,  de  viveres,  etc.  Es- 
cidentorum  et  vendibilium 
consumptio :  —  (ard.)  fallan- 
do de  uma  renda.  V.  Extin- 
ción. 

CoNsuMPCiON.  /.  (ant.)  V.  Con- 
siincio7i. 

Consümptivo,  va.  adj.  (ant.)  V. 
Consuntivo. 

CoNsuNA  (de),  (mod.  adv.  ant.) 
V.  De  consuno. 

Consunción.  /.  Consumpção, 
destryiiçâo,  gasto.  Consum- 
ptio, onis:  —  consumpção, 
extenuação,  enfraquecimen- 
to.  Consumptio,  extenuatio. 

Consuno  (de),  mod.  adv.  Jun- 
tamente, em  união,  de  com- 
mum  aecordo. 

Consuntivo,  va.  adj.  Consüm- 
ptivo; que  tem  o  poder  de 
consumir  .•  —  (med.)  consüm- 
ptivo; qualificação  dada  an- 
tigamente aos  cáusticos. 


CON 

Consunto,  ta.  p.  p.  irreg.  de 
Consumir.  Consumido. 

Consustanciacion.  m.  Consub- 
stanciaçào;  união  de  dois 
corpos  em  uma  substancia. 

Consustancial,  adj.  (theol.) 
Consubstancial ;  que  é  da 
mesma  e  única  substancia, 
natureza,  essência.  Consub- 
stancialis,  le. 

Consustancialidad.  /.  (theol.) 
Consubstancialidade;  uni- 
dade e  identidade  de  sub- 
stancia das  tres  Pessoas  da 
Trindade.  Consubstantiali- 
tas,  atis. 

Consubstancialmente.  adv.  m. 
(theol.)  Consubstancialmen- 
te; de  um  modo  consubstan- 
cial. 

Conta.  /.  (ant.)  V.  Cuenta. 

Contabilidad.  /.  Contabilida- 
de; qualidade  do  que  pode 
ser  contado :  —  contabilida- 
de; modo  de  formar  e  dar 
contas:  —  contabilidade;  ar- 
rumação de  contas :  —  con- 
tabilidade; reunião  de  con- 
tas. 

Contacto,  m.  Contacto;  toque 
de  dois  corpos.  Contactus, 
us:  —  (fig-)  contacto,  rela- 
ção, analogia;  pontos  de  si- 
milhança  entre  dois  ou  mais 
objectos.  Estar  en  contado 
(fr.);  estar  em  contacto,  em 
correspondencia:  —  (phys.) 
2)1.  contactos;  dois  paralle- 
lipedos  de  ferro  doce,  por 
meio  dos  quaes  se  unem 
duas  barras  de  ferro  magné- 
ticas para  conservar  por 
mais  tempo  a  acção  que  des- 
envolvem :  —  (med.)  conta- 
cto ;  approximação  de  dois 
individuos,  um  no  estado  de 
saúde  e  outro  enfermo.  Pun- 
to de  contacto  (geom.);  pon- 
to de  contacto,  aquelle  em 
que  uma  linha  recta  toca 
uma  linha  curva,  ou  em  que 
duas  curvas  se  tocam. 

Contadero,  ka.  adj.  Contavel; 
que  se  pode  contar.  Nume- 
randus,  a,  um :  —  m.  logar 
escolhido  pelos  pastores  pa- 
ra contar  o  gado.  Angustus 
locus  numerandis  gregibus 
aplns.  Salir  ó  entrar  por 
contadero;  entrar  ou  sair 
de  enfiada;  diz-se  quando  o 
sitio  por  onde  se  quer  pas- 
sar é  tão  estreito  que  só  o 
pode  fazer  uma  pessoa  poi* 


CON 

cada    vez.    Per    angustara 
viam  ingredi  vel  egredi. 

Contado,  da.  adj.  V.  Raro.  Ha- 
rás, infrequens :  —  V.  Fa- 
moso :  —  contado,  cletermi- 
uado,  assignalado.  Dcsigna- 
fiis,  constitntiis.  Al  contado 
(mod.  adv.);  a  dinheiro  de 
contado.  Numerata  pecunia. 
De  contado  (mod.  adv.);  de 
contado,  á  vista,  iir.media- 
tamente.  Statim,  tilico.  De 
lo  confado  come  el  lobo  (rif.); 
do  contado  come  o  lobo.  No 
ser  bien  contado  á  uno,  ó 
serle  mal  contado  (fr.);  ser 
mal  contado,  censurado.  J.¿¿- 
cui  rem  vitio  verti,  crimini 
dari.  Son  habas  contadas; 
são  favas  contadas.  Por  de 
contado  (mod.  adv.);  segu- 
ramente, em  jírimeiro  logar. 

Contador,  ra.  s.  Contador; 
pessoa  que  conta,  que  cal- 
cula. Computator,  oris :  — 
contador ;  chefe  de  urna  con- 
tadoria que  examina  e  veri- 
fica as  contas  de  alguma 
repartição  de  fazenda.  Quces- 
tor  it  rationibus :  —  pessoa 
nomeada  juridicamente  pa- 
ra liquidar  uma  conta.  Èa- 
tionibus  compulandis  judex 
datus:  —  contador;  balcão 
para  contar  dinheiro.  Men- 
sa nummaria:  —  contador; 
movei  que  antigamente  se 
usava,  especie  de  carteira 
com  muitas  gavetinhas  c 
compartimentos.  Scrinium 
rationibus  asscrvandis :  — 
tento  que  serve  para  con- 
tar. Tessera,  calctdns  snjy- 
putatorius:  —  casa  da  con- 
tadoria. Conclave  computan- 
dis  rationibus:  —  (aut.)  con- 
tador de  novidade?,  falla- 
dor.  Fabulator,  loquax:  — 
de  ejercito;  thesoureiro  de 
exercito.  Qua'sfor  milita  ris: 
—  de  navio;  escrivão  de  na- 
vio. Navis  qucestor  ¿t  ratio- 
nibus:—  de  provinda;  re- 
gistador de  contribuições. 
Provintiai  qucestor  ¿i  ratio- 
nibus:— general  de  la  dis- 
tribución; contador  na  re- 
partição de  fazenda.  Expen- 
sis  o'rari  pnefectus,  quces- 
tor:—  general  de  las  orde- 
nes; thesoureiro  das  rendas 
das  ordens  militares,  era- 
rio militarium  ordinuni  prm- 
fectus: — general   de    valo- 


CON 

res;  contador  das  finanças 
da  coroa.  Conficiendis  cera- 
ri  rationibus  prcefectus :  — 
mayor ;  contador  mór;  pre- 
sidente da  contadoria  real. 
Qucestor  princeps,  ceraria 
prcefectus: — mayor  de  cuen- 
tas; membro  da  contado- 
ria real.  Judex  cerarii  ra- 
tionibus ijerpendendis :  — 
2)rincipcd  de  marina;  con- 
.tador  geral  de  marinha.  Pei 
navalis  qucestor  primarius : 

—  (arf.)  contador;  instru- 
mento que  têem  muitas  ma- 
chinas e  que  indica  a  ma- 
neira como  se  eft'ectuaram 
03  movimentos  em  um  tem- 
po dado :  —  dei  gas;  conta- 
dor do  gaz;  ¡pequeno  instru- 
mento que  conta  e  marca  a 
quantidade  de  gaz"  consu- 
mido. 

Contadoria.  /.  (ant.)  V.  Con- 
taduria. 

Contaduría. /t  Contadoria;  ca- 
sa onde  se  examinam  e  veri- 
ficam as  contas  relativas  a 
alguma  repartição  de  fazen- 
da. Ratiofíum  officina,  quccs- 
torium:  —  officio  de  conta- 
dor. Compulatoris  mun  us,  of- 
ficium:  —  de  ejército;  con- 
tadoria do  exercito.  Quasto- 
rium  impeiisai  militaris  ra- 
tionibus subclucendis :  —  fZí 
2)rovincia;  repartição  da  fa- 
zenda. Qucestorium  vectiga- 
lium  et  reditnum  provincia- 
lium  rationibus  subducendis : 

—  general;  contadoria  ge- 
ral; repartição  onde  se  veri- 
ficam as  contas  relativas  a 
cada  ramo  da  fazenda.  Su- 
prema  regiarum  rcdionum 
curia:  —  mayor  de  cuentas; 
casa  dos  contos.  Suprema 
curia  universis  cerarii  ra- 
tionibus subducendis. 

CoNTAJIADOR,  ORA.    ttdj.  Couta- 

gioso;  que  contagia. 

CoNTAjiAMiENTo.  m.Y .  Contãjio. 

CoNTAjiAR.  a. .Contagiar;  pe- 
gar uma  molestia  contagio- 
sa, contaminar.  Lúe,  conta- 
tagione  inficere:  —  (fig.)  con- 
tagiar, corromper,  viciar.  De- 
pravare, corrumpere. 

Conta jio.  m.  Contagio;  trans- 
missão de  enfermidade  de 
um  individuo  a  butro,  por 
eífeito  de  contacto  mediato 
ou  immediato.  Contagio, 
lues:  —  (fig-)  contagio,  da- 


CON 


839 


mno,  corrupção;  communi- 
caeão  do  vicio,  de  urna  má 
ücctíLO.Morum  corruptio,  ani- 
mi  contagio. 

Contajion.  /.  (ant.)  Contagião. 
V.  Contagio:  —  (med.)  ma- 
lignidade; progresso  da  gan- 
grena, de  urna  molestia  can- 
cerosa. Contagio,  onis:  — 
(fig.)  contagião;  habito  no- 
civo, vicio  que  se  communi- 
ca,  doutrina  má.  Conta- 
gium,  ii. 

Contajionista.  m.  (med.)  Con- 
tagionista ;  que  sustenta  que 
uma  enfermidade  é  conta- 
giosa, quando  outros  a  não 
consideram  como  tal. 

CoNTAjioso,  SA.  adj.  Contagio- 
so; que  transmitte  o  conta- 
gio, Inficiendi  capax:  — 
contagioso ;  diz-se  das  pes- 
soas que  padecem  um  mal 
d'esta  especie.  Lúe  infectus: 
—^  (j^^-J  ■  contagioso,  perigo- 
so, pernicioso;  que  corrom- 
pe os  costumes. 

Contal  de  cuentas,  m.  Enfia- 
da de  contas  para  contar. 
Ccdcidorum  striga. 

CoNTALAK.  a.  (ant")  V.  Talar, 

Contaminarle,  adj.  Contami- 
navel;  que  se  pode  conta- 
minar. 

Contaminación.  /.  Contamina- 
ção; acto  e  eíí'eito  de  conta- 
minar. Contaminado,  onis. 

Contaminador,  ra.  s.  Contami- 
nador; o  que  contamina. 

CONTAMINAMIENTO.    ???.    V.     CoH- 

taminacion. 
Contaminar,  a.  Contaminar, 
manchar.  Usa-se  tambera 
como  reciproco.  Contamina- 
re: —  contaminar,  inficio- 
nar. Contagione  inficere:  — 
(Tí^r.J  contaminar,  viciar.  Cor- 
rumpere, fcedare:  —  (fig-) 
contaminar,  perverter.  Usa- 
se também  como  reciproco. 
Corrumpere,  fosdare,  macu- 
lare:—  profanar,  infringir; 
fallando  da  lei  de  Deus.  In- 
fringere. 

CONTAMINATIVO,    VA.    ttdj.    PrO- 

prio  para  contaminar. 
Contante. p.  a.  (a7it.)ãe  Contar: 
—  m.  contador ;  o  que  conta 
ou  refero  alguma  cousa  :  — 
contante;  dinheiro  ou  moe- 
da etiectiva,  especie  corren- 
te :  —  (ant.)  conta  ou  tento 
que  servia  para  contar.  Tes- 
sera supputatoria. 


840 


CON 


CoNTANTEJO.  m.  (fctm.)  dim.  de 
Contante. 

Contar,  a.  Contar,  calcular. 
Numerare:  —  contar;  fazer 
contas  segundo  a  arithmeti- 
ca.    Calculare,    computare : 

—  contar,  referir,  dizer,  nar- 
rar. Narrare:-  —  contar; 
pôr  cu  metter  em  conta.  Ite- 
censere,  in  censiim'referre: 

—  contar;  pôr,  incluir  no 
numero,  julgar,  reputar. 
Adscribere,  referre :  —  por 
hecha  alguna  cosa  (fr. 
fam.);  contar  por  feita  al- 
guma cousa.  Factum  pida- 
re :  —  con  alguna  perso- 
na ó  cosa  para  algún  fin; 
contar  com  alguma  pessoa 
ou  cousa  para  algum  fim. 
Confidere,    credere    alicui: 

—  ó  no  contar  con  alguna 
persona;  contar  ou  não  com 
alguém.  Commemorare  vel 
oblivisci.  Contarse  algo  a 
uno  (ant.J;  attribuir  uma 
cousa  a  alguém.  Attribui, 
adscribi. 

Contare,  (astron.  ant.)  Conta- 
re; nome  commum  a  tres 
decanos  do  zodiaco  de  Den- 
derali. 

CoNTARENA.  /.  (bol.)  Coutare- 
na.  V.  Corimbio. 

CoNTARENiA.  /.  (bot.)  Coutarc- 
nia;  planta  herbácea  do  Bra- 
zil,  cuja  familia  é  desconhe- 
cida. 

Conte.  m.  (ant.)  V.  Conde. 

CoNTECER.  n.  (ant.)  Contecer. 
V.  Acontecer. 

Contejido,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Tijido. 

Contemperante,  p.  a.  de  Con- 
temperar:  —  adj.  tempe- 
rante; que  tempera.  Con- 
temperans,  antis. 

Contemperar,  a.  V.  Atemperar. 

Contemplación.  /.  Contempla- 
ção; acto  de  contemplar. 
Contemplatio,  onis. 

Contemplador,  ra.  s.  Contem- 
plador;  o   que  contempla: 

—  V.  Contemplativo. 
CojsTEMPLAMiENTO.  ???■.  V.  Con- 
templación. 

Contemplanza./,  (ant.)  V.  Con- 
templación. 

Contemplar,  a.  Contemplar; 
fitar  a  vista.  Contemplari, 
considerare:  — ■  contemplar, 
meditar,  considerar  profun- 
damente. Intente  considera- 
re: —  contemplar;  pensar 


CON 

em  Deus.  Animo,  mente  con- 
templari: '■ —  contemporisar, 
attender,  comprazer.  Assen- 
tari,  blandiri;  —  contempo- 
risar, condescender.  Indul- 
gere,  permitiere :  —  V.  Con- 
temporizar. 

Contemplativamente,  adv.  m. 
Contemplativamente ;  com 
contemplação. 

Contemplativo,  va.  adj.  Con- 
templativo; que  ¡jertence  á 
contemplação .  Contempla- 
tivus,  a,  um;  —  contempla- 
tivo, meditativo.  Contempla- 
tioni  assuetus;  —  s.  contem- 
jílativo ;  pessoa  que  contem- 
pla, que  medita.  Contcmpla- 
ior,  oris ;  —  contemporisa- 
dor;  pessoa  que  contempo- 
risa.  Adulator,  assertator : 
■ —  (theol.)  contemplativo ; 
pessoa  que  se  entrega  intei- 
ramente á  contemplação  das 
cousas  divinas.  Rerum  divi- 
narum  contemplator  assi- 
ditus. 

Contemplatorio  .  adj.  (ant.) 
Contemjjlativo;  que  excita  á 
contemplação ;  applicava-se 
ao  logar  proj^rio  para  contem- 
plar ou  observar  com  atten- 
ção  alguma  cousa.  Locas con- 
templationi  idoneus,  a,ptus. 

Contemporáneamente,  adv.  m. 
Contemporaneamente ;  no 
mesmo  tempo. 

Contemporaneidad.  /.  Contem- 
poraneidade; existencia  de 
pessoas,  de  acontecimentos 
na  mesma  epocha. 

Contemporáneo,  nea.  adj.  Con- 
temporáneo ;  que  existe  ao 
inesmo  tempo  que  outro, 
coevo. 

Contemporización.  /.  Contem- 
i:)orisação ;  acção  de  contem- 
porisar. 

Contemporizador,  ra.  s.  Con- 
temporisador ;  o  que  coutcm- 
¡íorisa. 

Contemporizar,  h.  Contempo- 
risar; accommodar-se  ao  tem- 
po. Indulgere,  morem  alicui 
gerere:  —  contemporisar; 
accommodar-se  alguém  ao 
gosto  alheio. 

Contemprar.  a.  (ant.)  V.  Con- 
templar. 

Contemptidle.  adj.  (ant.)  Con- 
temptivel,  desprezível.  V. 
Contentible. 

Contempto.  in.  (ant.)  V.  Des- 
precio. 


CON 

Contenciar.  n.  (ant.)  Conten- 
der, litigar. 

Contención./.  Contenção,  con- 
tenda, emulação.  Contentio, 
a'midatio;  —  (ant.)  conten- 
ção, esforço.  Contentio,  ònis: 

—  contenção,  disputa,  al- 
tercação, debate.  Contentio, 
onis. 

Contenciozamente.  adv.  m.  Con- 
tenciosamente ;  com  disputa, 
debate. 

Contencioso,  sa.  adj.  Conten- 
cioso; que  é  ou  pode  ser  dis- 
putado, controverso,  litigio- 
so. Contentiostis,  a,  um :  — 
contencioso;  amigo  de  dis- 
IDUtas.  Conter¿tiosus,  a,  um  • 

—  (for.)  contencioso;  appli- 
ca-se  a  todos  os  negocios  su- 
jeitos aos  tribunaes  de  jus- 
tiça. 

Contenda.  /.  (ant.)  V.  Con- 
tienda. 

Contendedor,  m.  Contendedor. 
V.  Contendor. 

Contender,  n.  Contender;  ter 
contenda  com  alguém.  Con- 
tendere,   altercaría    rixari : 

—  (fig.)  contender,  disputar. 
Disceptare. 

Contendiente,  p.  a.  de  Conten- 
der:  —  adj.  contendente; 
que  contende.  Contendens, 
cntis. 

Contendor,  m  Contendor;  o 
que  contende  com  outro  em 
juizo:  —  contendor,  adver- 
sario; o  que  contende  ou  dis- 
puta. Contendens,  adversa- 
rius. 

CoNT  endoso,  sa.  adj.  (ant.)  In- 
quieto. V.  Rencilloso. 

Contenedor,  ra.  s.  O  que  con- 
tém. Continens,  qui  continet. 

Contenencia.  /.  (ant.)  V.  Con- 
tienda: —  pairo;  acção  de 
pairar;  diz-se  das  aves..k  víum 
in  acre  suspensio:  —  passo 
de  dansa  em  que  se  detém 
o  dansarino.  Tripudiantis 
motus  dextrorsum  vel  sinis- 
trosnm:  —  (ant.)  V.  Conte- 
nido, na  segunda  accepçào. 

Contenente,  m.  (ant.)  Conti- 
nente, continencia,  ar,  pre- 
sença, postura  do  corpo,  V. 
Continente. 

Contener,  a.  Conter,  encerrar; 
comprehender  em  certo  es- 
jjaço  ou  extensão.  Usa-se 
também  como  reciproco. 
Complecti:  —  conter;  deter 
o  movimento  ou  impulso  de 


CON 

algum  corpo.  Contiiiere,  co- 
hibere:  —  (fig-)  conter,  mo- 
derar, refrear.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Cohi- 
bere,  frenare,  temperare.  Co- 
mo en  ello  se  contiene  (fr. 
fig.  fam.);  como  n'elle  se 
coutem,  exactamente,  como 
se  disse,  nem  mais  nem  me- 
nos. Est  ita  ut  dicitur. 

CoNTENESos.  m.  inl.  (mit.)  Ter- 
mos sobre  que  versa  a  du- 
vida ou  contenda. 

Contenido,  da.  adj.  Contido, 
moderado,  refreado.  Conti- 
uens,  temperans :  —  contido, 
encerrado,  comprehendido : 
—  m.  conteúdo;  o  que  se 
contém  em  um  escripto.  Ar- 
gumentum,  i: — V.  Susodicho. 

Conteniente,  p.  a.  de  Conte- 
ner: —  adj.  continente;  que 
contém.  Includens,  comple- 
ctens. 

Contenta.  /.  (comm.J  V.  En- 
doso: —  dadiva,  jn-esente, 
pequeno  mimo .  Munuscu- 
lum,  i:  —  certificado  de  boa 
conducta  que  se  dá  aos  sol- 
dados em  marcha.  Cldro- 
graphmn  de  jure  hospitii 
conveníenter  militibus  obla- 
ti,  aut  ab  eis  honeste  obser- 
vati:  —  quitação  dada  aos 
escrivães  dos  navios  quando 
estes  se  desarmam. 

Contentarle,  adj,  (aut.)  V. 
Contentadizo. 

Contentación.  /.  (ant.)  Conten- 
to, contentamento. 

Contentadizo,  za.  adj.  Fácil  ou 
difficil  de  contentar;  confor- 
me se  antepõem  os  advérbios 
bien  ou  mal.  Facilis  vel  dif- 
ficilis,  behignus  vel  morosus. 

Contentamiento.  ?«.  Contenta- 
mento, satisfação.  Gaudium, 
voiuptas. 

Contentar,  a.  Contentar;  dar 
gosto,  agradar,  satisfazer  al- 
guém. Delectare:  —  (comm.) 
V.  Endosar:  —  contentar, 
condeòceríder:  —  r.  conten- 
tar-se,  satisfazer-se,  dar-sc 
por  contente.  Conteutum  esse. 
Ser  de  buen  o  mal  contentar 
(fr.  fam.);  ser  bom  ou  mau 
de  contentar.  Facilem  vel 
dificilem,  benigmtm  vel  mo- 
rosum  esse. 

Contenteza.  /.  (ant.)  V.  Con- 
tentamiento. 

Contentible,  adj.  Contentivel, 
contemptivel ,    desprezível ; 


CON 

de  nenhuma  estimação.  Con- 
tentibilis,  le. 

Contentísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Contento  .  Contentíssimo  ; 
muito  contente.  Lcelissimns, 
a,  um. 

Contentivo,  va.  adj.  Que  con- 
tém. Complectens,  entis. 

Contento,  ta.  adj.  Contente, 
alegre,  satisfeito.  Ixetus,  a, 
um:  —  conforme,  resignado: 

—  (a)d.)  contido,  moderado: 

—  m.  contento,  contenta- 
mento, satisfação,  goso,  ale- 
gria. Gaudium,  Iwtitia:  . — 
recibo,  quitação.  Syngrapha 
credítoris :  —  p)^-  Cg^^''^-) 
reaes.  A  contento  (mod.  adv.); 
á  contento,  á  satisfação,  á 
vontade.  Ex  sententia.  No 
caber  de  contento  ó  de  gozo 
(fr.  fig.  fam.);  não  caber  em 
si  de  contentamento.  La;ti- 
tia  gcstire,  exultare.  Ser  de 
bucii  ó  mal  contento.  V.  Ser 
de  buen  ó  mal  contentar.  Fa- 
cilem aut  difficilem  esse. 

Contentou,  m.  (ant.)  V.  Con- 
tendor. 

CoNTENUDo,  DA.  adj.  (ant.)  Con- 
teúdo. V.  Contenido. 

Contera./.  Coiiteira;  ponta  de 
metal  da  bainlia  da  espada, 
etc.  Vagince  vel  bacidi  cerea 
ciispis:  —  conteira;  rasto  do 
canhão.  Extrcmitas  j^ostc- 
rio  rtorm  entibcllici: —  (poet.) 
V.  Estribillo.  Echar  la  con- 
tera. V.  Echar  la  clave.  Por 
contera  (mod.  adv.  fam.); 
por  ultimo,  a  final,  por  fim. 
Ultimó,  in  fin.e.  Temblar  la 
contera  (fr.  fig.  fam.);  tre- 
mer a  passarinha;  tremer  de 
medo.  Tremare  concuti,  con- 
tremiscére. 

Contérmino,  adj.  Contérmino, 
adjacente,  comarcão,  vizi- 
nho. Conterminus,  a,  um. 

Conterráneo,  nea.  s.  Conter- 
ráneo, patricio,  compatrio- 
ta ;  da  mesma  terra  que  ou- 
tro. Conferraneus,  a,  um. 

Conterrificar.  o.  (ant.)  V.  En- 
terrar. 

Contertuliano,  na.  s.  Compa- 
nheiro de  reunião  ou  socie- 
dade. 

Contertulio,  lia.  s.  V.  Conter- 
tuliano. 

Contescer.  n.  (ant.)  V.  Acon- 
tecer. 

Contestable,  adj.  Contestável; 
que  se  pode  couteátar. 


CON 


841 


Contestación.  /.  Contestação; 
acto  de  contestar.  Contesta- 
tio,  onis: —  contestação,  con- 
tenda, disputa,  debate.  Dis- 
ceptatio,  altercatio :  —  (for.) 
contestação. 

Contestar,  a.  Contestar ;  de- 
por, attestar  o  mesmo  que 
outros  hão  dito.  Testari,  al- 
terius  testimonium  confirma- 
re: —  contestar,  confirmar, 
provar.  Comprobare,  confir- 
mare:—  responder,  dar  res- 
posta.  Responderé,  respon- 
sum  daré:  —  ?i.  concordar, 
convir,  ser  accorde.  Conve- 
nire,  congruere: —  (for.)  a. 
contestar,  disputar  em  juizo, 
controverter.  Contestari  li- 
tem. 

Conteste,  adj.  Conteste;  que 
diz  o  mesmo  que  outra  tes- 
temunha depoz.  Contestifi- 
cans,  antis. 

Contesto,  Contexto,  m.  Teci- 
do, tecedura.  Contexius,  us: 
— contexto,  disposição,  en- 
cadeamento, travação.  Co7i- 
textus,  us:  —  contexto;  se- 
rie do  discurso,  fio  de  uma 
historia.  Ordo,  serie  sermo- 

71ÍS. 

Contestura,  Contextura.  /. 
Contextura;  disposição  e 
união  das  partes  de  um  to- 
do. Contextus,  textura :  — 
(ant.)  V.  Contesto :  —  (fig.) 
estructura;  configuração  cor- 
poral do  homem.  Corporis 
habitus. 

Contía.  /.  (ant.)  Confia,  quan- 
tia, porção,  somma.  Qaanti- 
tas,  atis. 

Conticinio,  m.  Conticinio;  tem- 
po da  noite  em  que  tudo  es- 
tá calado.  Conticinium,  ii. 

CoNTiDAD./.  (ant.)  y.  Cantidad, 
Cuantía. 

CoNTiENCiA./.  Continencia,  ges- 
to. 

Contienda./.  Contenda,  pele- 
ja com  armas  ou  rasões. 
Contentío,  altercatio. 

CoNTiESA.  /.  (ant.)  Contenda, 
batalha, 

CoNTiGNAcioN.  /.  (arch.)  Viga- 
mento;  encadeamento  de  vi- 
gas, traves  ou  barrotes.  Con- 
tignatio,  onis. 

Contigo.  Variação  singular  do 
pronome  pessoal  da  segun- 
da pessoa,  com  a  proposição 
con.  Comtigo.  Tecum. 

Contiguamente,  adv.  m.  Cou- 


342 


CON 


tiguamente;  com  contigui- 
dade, perto.  Contífj/He. 

Contigüidad./.  Contiguidade; 
immediação  de  uma  cousa  a 
outra.  Contiguitas,  continui- 
tas:  —  (anat.)  contiguidade ; 
approximação  de  duas  ou 
mais  partes  quQ  carecem  de 
adherencias  entre  si. 

Contíguo,  gua.  aãj.  Contiguo, 
muito  junto,  próximo,  adja- 
cente. Contir/Hus,  a,  um. 

CoNTiNA  (Á  la),  (mod.  adv.  ant.) 
V.  De  contimio. 

Continamente,  (adv.  rn.  ant.) 
V.  Continuamente. 

Continencia./.  Continencia,  so- 
briedade, temperança.  Con- 
tinentia,  te:  —  continencia; 
abstinencia  dos  deleites  car- 
naes.  Veneris  ahstinentia: — 
acção  de  conter.  Actus  con- 
tinendi:  —  (ant.)  continen- 
cia. V.  Continente,  postura 
do  corpo.  Corporis  hahitus : 
■ — de  la  causa  (for.);  unida- 
de da  causa.  Cansa,  actionis, 
judicii  complexio. 

Continental,  adj.  Continental ; 
que  i"espeita  ao  continente. 

Continente,  p.  a.  de  Contener: 
—  adj.  contido,  moderado. 
Continens,  entis :  —  con  ti  uen- 
te;  que  pratica  a  continen- 
cia. Continens,  abstinens: — 
TO.  continente;  o  que  contém, 
inclue,  encerra  em  si  outra 
cousa.  Continens,  entis:  — 
continente;  postura  de  cor- 
po, presença,  aspecto,  sem- 
blante, parecer,  gesto.  Cor- 
Ijoris  habitus: — (geoçj.)  con- 
tinente; terra  firme.  Conti- 
nens, entis.  En  continente 
(loo.  adv.  ant.);  cm  conti- 
nente; logo,  de  repente,  no 
mesmo  instante,  lllico,  nid- 
ia mora  interpositâ. 

Continentemente,  adv.  m.  Con- 
tinentemente; com  continen- 
cia, moderadamente.  Conti- 
nenter,  modérate. 

Continjencia. /.  Contingencia; 
qualidade  do  que  é  contin- 
gente ou  fortuito,  casuali- 
dade. Casus  res  fortuita: — 
V.  líiesc/o. 

CoNTiNJENTE.  adj.  Contingcntc, 
casual,  fortuito,  incerto;  que 
pode  succeder  ou  não.  Usa- 
se também  como  substanti- 
vo masculino.  Fortuitus,  a, 
um:—m.  contingente;  par- 
te que  alguém  deve  submi- 


CON 

nistrar  ou  receber  em  >im 
negocio  commum.  Symbo- 
la,  «'. 

CONTINJENTEJMENTE.        udv.        m. 

Contingente,  casual,  fortui- 
tamente. Casu,  fortuito. 
CoNTiNjiBLE.   adj.   (ant.)  Cou- 
tingivel,  factivcl.  V.  Facti- 
ble. 

CoNTINJIBLEMENTE.  adv.  OT.  (ant.) 

V.  Continjentemente. 

CoNTiNO,  NA.  adj.  (ant)  Con  ti- 
no. V.  Continuo  ;  —  m.  (ant) 
V.  Continuo  na  quinta  Re- 
cepção :  —  adv.  m.  continua- 
mente, de  continuo.  Conti- 
nue. De  contino  (mod.  adv. 
ant.)  V.  De  continuo. 

CoNTiNUABLE.  adj.  Contiiiuati- 
vo;  que  pode  continuar. 

Continuación.  /.  Continuação, 
progressão,  proseguimento. 
Continuatio,  onis. 

Continuadamente,  adv.  m.  Con- 
tinuadamente, de  continuo. 
Continue: — continuadamen- 
te, sem  intei'missao.  Conti- 
nenter,  sine  intermissione. 

Continuador,  m.  Continuador; 
o  cfue  prosegue  ou  continua 
alguma  obra  começada  por 
outro.  Continuator,  oris. 

Continual.  adj.  (ant.)  Conti- 
nuo, continuado. 

Continuamente,  adv.  m.  Conti- 
nua, continuadamente.  Co7i- 
tinue. 

CoNTiNUAMiENTO.  «?..  (ant)  Con- 
ti  uuanien  to.  V.  Co  ntinuacion. 

CONTINUANZA.  /.  (ttnt.)  V.    CoH- 

iinuacion. 

Continuar,  a.  Continuar,  pro- 
seguir a  cousa  começada. 
Continuare,  prosequi:  — 
continuar,  frequentar:  — ■ií. 
continuar,  durar,  perseve- 
rar, permanecer.  Persistere, 
perseverare:  —  r.  continuar- 
se, prolongar-se.  Continuari, 
protendi. 

Continudo,  da.  adj.  (ant.)  V. 
Contenido. 

Continuidad.  /  Continuidade; 
continuação  de  partes  :  — 
Continuitas,  atis:  —  (anat.) 
continuidade;  adherencia  de 
moléculas  que  não  se  podem 
destruir,  sem  alterar  ou  sus- 
pender as  funcções  e  usos  do 
órgão.  Solución  de  continui- 
dad (cir);  solução  de  conti- 
nuidade, corte,  fractura. 

Contínuo,  nua.  adj.  Continuo; 
que  dura  sem  interrupção. 


CON 

Continuus,  indesinens :  — 
continuo,  continuado,  não 
cortado  ou  separado  por  ou- 
tra cousa.  Continuus,  a,  um: 

—  continuo,  assiduo,  perse- 
verante. Assiduus,  perennis: 

—  m.  continuo;  o  composto 
de  partes  unidas  entre  si. 
Continuum,  i:  —  nome  que 
se  dava  antigamente  aos 
guardas  do  rei.  liegis  sti- 
pator :  —  amigo  intimo:  — 
adv.  m.  de  continuo,  cpn- 
tinuamente.  Continue.  A  la 
continua  (mod.  adv.);  conti- 
nuadamente, com  coutinua- 
çào.  Continue.  De  continuo; 
de  continuo,  a  cada  passo, 
a  cada  instante. 

CoNTioso,  sa.  adj.  (ant.)Y.  Cuan- 
tioso. 

Contonearse,  r.  Bambalear-se; 
bambolear-se,  requebrar-se ; 
mover  o  corpo  com  afiecta- 
ção.  Affectatis  motibus  ince- 
dere. 

Contoneo,  m.  Bambaleamento; 
movimento  aíFectado  do  cor- 
po. Incessus,  affectatus. 

Contonita.  /.  (min.)  Compto- 
hita;  substancia  de  côr  par- 
da amarellada  das  lavas  do 
Vesúvio. 

Contorcerse,  r.  Torcer-se,  do- 
brar-se.  Contorqueri. 

Contorción,  m.  Contorsão,  tor- 
cedura. Contorsio,  onis. 

Contornado,  da.  adj.  (br.)  Con- 
tornado; diz-se  das  figuras 
de  animaos  que  em  logar  de 
terem  a  cabeça  voltada  pa- 
ra o  lado  direito  do  escudo, 
a  têem  para  o  lado  esquer- 
do. Sinistrórsum,  conver- 
sus. 

Contornar,  a.  V.  Contornear: 

—  (ant.  fig)  V.  Tornar. 
Contorneado,  da.   adj.   (zool.) 

Contorneado ;  diz-se  das  con- 
chas que  giram  em  espiral. 

Contorneamiento.  m.  V.  Con- 
torneo. 

Contornear,  a.  Contornear, 
contorneiar;  fazer  girar,  dar 
voltas  no  redor.  In  gyrum 
flecterc,  circumvolvere:  — 
(pint.)  contornear ;  fazer  os 
contornos  ou  perfis  de  uma 
figura:  —  (equit.)  contor- 
near; fazer  caracolar  o  ca- 
vallo. 

Contorneo,  m.  (ant.)  V.  Eodeo. 

Contorniato,  ta.  adj.  Contor- 
neado; diz-se  das  medalhas 


CON 

de  cobre  que  têem  certa  con- 
cavidade. 

Contorno,  m.  Contorno,  ámbi- 
to, circuito,  circumferencia. 
Amhitns,circuitus :  —  (pint.) 
contorno;  linha  que  termina 
uma  figura  e  ilie  marca  a 
forma.  Lineamentum  exte- 
rius:  —  pl.  contornos,  su- 
burbios, arredores,  vizinhan- 
ças. En  contorno  (mod.  adv.); 
em  contorno,  ao  redor.  V. 
Al  redor. 

CoNTORSiL.  adj.  (bot.)  Contorsil-, 
diz-se  de  urna  folha  quando 
o  peciolo  é  susceptível  de  tor- 
cer-se. 

Contorsión.  /.  Contorsão,  tor- 
cedura; acçào  de  torcer  ou 
de  torcer-se:  —  contorsão; 
movimento  violento  que  tor- 
ce os  músculos,  os  membros. 
Cantor sio,  onis:  —  contor- 
são, gesto,  tregeitos,  visa- 
gens  que  fazem  algumas  pes- 
soas quando  faliam  com  ve- 
hemencia: —  (pint.)  contor- 
são ;  attitude  forçada  e  des- 
agradável. 

Contorteas.  /.  pl.  (bot.)  Con- 
torteas;  grupo  de  plantas 
que  comprehendc  aquellas 
cuja  corolla  monopetala  é 
fortemente  torcida;  a  maior 
parte  d'estas  curiosas  plan- 
tas pertence  á  familia  das 
apociueas. 

Contorto-convolutivo,  VA.  adj. 
(bot.)  Contorto-convolutivu ; 
epitheto  que  se  applica  á 
perfloração,  quando  ó  ao 
mesmo  tempo  convolutiva  e 
torcida,  ou  participa  de  am- 
bas as  disposições,  como  se 
verifica  cm  quasi  todas  as 
diosmeas. 

Contra,  m.  Contra;  o  que  é 
contrario:  — /.  contra,  dif- 
ficuldade:  —  prep.  contra; 
denota  opposição,  contrarie- 
dade. Contra,  adversus:  — 
contra,  em  frente,  defronte. 
Ex  adverso:  —  (ant.)  V. 
Hácia:  —  cm  favor  de,  em 
comparação  de.  En  contra 
(mod.  adv.);  em  contraposi- 
ção: —  pl.  (art.)  todo  o  jogo 
de  canudos  nos  órgãos  que 
produzem  os  sons  de  baixo 
profundo :  —  (mus.)  V.  Con- 
trabajo. 

Contra- abertura./,  (cir.)  Con- 
tra-abertura ;  fractura  do 
osso  do  cráneo  em  uma  par- 


CON 

te  opposta  á  que  recebeu  o 
golpe. 

Contra-abierto,  ta.  adj.  Con- 
tra-furado. 

Contra-abrir,  a.  Contra-furar; 
furar  pelo  lado  opposto,  pe- 
la parte  contraria. 

Contra-acuartelamiento  .  m  . 
(br.)  Coutraquarteamento ; 
acção  de  dividir  a  quarta 
parte  de  um  escudo  em  ou- 
tras quatro  partes. 

CONTRA-ACUARTELAR.  (br.)  CoU- 

tra-qiiartear;  dividir  cada 
um  dos  quartéis  de  um  es- 
cudo já  quarteado,  em  qua- 
tro quartéis,  fazendo  ao  to- 
do dezeseis. 
CoNTRA-ALMiRANTE.  m.  Contra- 
almirante ;  terceiro  official 
da  armada. 

CONTRA-AMURA.  /.    (naut.)  CoU- 

tra-amura;  cabo  que  serve 
para  facilitar  e  segurar  as 
manobras  da  amura.  Funis 
alter,  quo  vela  navis  revin- 
ciuntur. 

Contra-aproches,  m.  pl.  (fort.) 
Contra-aproxes ;  trabal hos 
que  fazem  os  sitiados,  quan- 
do por  meio  de  trincheiras 
vão  encontrar  as  linhas  de 
ataque  dos  sitiadores. 

Contra- ARJIIÑADO,  da.  adj.  Con- 
tra-armiuhado;  com  campo 
negro  salpicado  de  branco. 

CONTRA-ARMI.NOS.    TO.    pl  .     (br.) 

Contra-arminhos;  campo  ne- 
gro com  salpicos  brancos. 
Scrdi  (/entilitn  color  niger. 

Contra-abmonía./.  (mus.)  Con- 
tra-harmonia;  vicio  ou  de- 
feito do  contra-harmonico. 

Contra-armónico,  ca.  adj.  Con- 
traharmonieo;  que  é  opposto 
ás  regras  naturaes  da  har- 
monia. 

Contra-astucia./.  Contra-astu- 
cia; astucia  opposta  á  outra. 

Contra-ataques,  m.  pl.  (fort.) 
(!ontra-ataqu£S,  trincheiras, 
cntrincheiramentos.  Agger, 
vallum  obsessoris  vallo  op- 
jjositum. 

Contrabajista,  m.  Tocador  de 
contrabaixo  ou  rabecão  gran- 
de. 

Contrabajo,  m.  (mus.)  Contra- 
baixo ;  voz  mais  grave  e  cheia 
que  o  baixo.  Musicai  sonus 
gravissimus:  —  contrabai- 
xo; rabecão  de  tres  cordas. 
Lyra  máxima,  testudo  pro- 
fundioris  soni. 


CdK 


843 


Contrabajón,  m.  (mus.)  Con- 
trabaixão;  instrumento  de 
sopro  que  dá  a  oitava  baixa 
do  fagote:  —  contrabaixão ; 
musico  que  toca  o  mesmo 
instrumento. 

Contrabalancear,  a.  Contra- 
balançar, equilibrar,  con- 
trapesar, compensar. 

Contrabalanza.  /.  V.  Contra- 
jjeso:  —  (fig.)  V.  Contrajm- 
sicion. 

Contrabalanzar  ,  Contraba- 
LANZEAR.  a.  V.  Contrabatan- 
cear. 

Contrabalanzeo.  m.  Acção  e 
eífeito  de  contrabalançar. 

Contrabanco,  m.  Pelle  com  que 
o  pergaminheiro  cobre  o 
banco  sobre  que  raspa  as 
pelles. 

Contrabanda.  /.  (br.)  Contra- 
banda ;  peça  lançada  no  es- 
cudo ao  contrario  da  banda. 

COntrabandado,  da.  adj.  (br.) 
Contrabandado;  diz-se  de  um 
escudo  cujas  barras  são  op- 
postas. 

Contrabandear,  n.  Contraban- 
dear; fazer  o  commercio  do 
contrabando. 

Contrabandista,  to.  Contraban- 
dista; pessoa  que  vive  de 
contrabando.  Mercium  in- 
terdiclarum  advecfor. 

Contrabando,  m.  Contrabando ; 
commercio  de  mercadorias 
cuja  venda  é prohibida.  Mer- 
cium interdictarum  advectio, 
mercês  interdicta;:  —  (fiff-) 
contrabando;  acção  suspei- 
ta ou  contra  o  uso.  Quodj'ur- 
tim  aid  extra  consuetudinem 
Jll: — contrabando;  bando  ou 
partido  opposto.  Edicti  pu- 
blicí  transgressio,  infractio. 

Contrabarrado,  da.  adj.  (braz.) 
Com  barras  contrapostas. 

Contrabarrera  .  /.  Segunda 
trincheira  nas  praças  de  tou- 
ros. 

Contrabasa.  /.  (arch.)  V.  Pe- 
destal. 
Contrabatería.  /  Contrabate- 
ría; bateria  opposta  a  ou- 
tra. Tormenta  bellica  tor- 
mentis  Jioslium  opposita. 
Contrabatir,  a.  Contrabater; 
bater  com  artilheria  de  par- 
te opposta  á  artilheria  do 
inimigo.  Usa-se  também  co- 
mo reciproco.  Hostilium  tor- 
mentorum.  sedes  tormentis 
quatere. 


844  CON 

CONTRABITAS./.pZ.  (liaut.)  Coil- 

tra-abitas;  curvas  que  se- 
guram as  abitas. 

Contrabranque.  m.(naut.)  Con- 
tra-roda de  proa;  peça  que 
liga  a  roda  de  proa. 

Contrabraza.  /.  (nant.)  Con- 
trabraco; cabo  que  passa  no 
laes  da  verga  para  segurar 
o  braço.  Funes  in  navibus 
conduplicati. 

CoNTRABRiLLO.  TO.  Bríllio  dc  um 
objecto  reflectido. 

CoNTRABTO.  TO.  (ant.)  V.  Con- 
trato. 

CONTRACABRIADO,  DA.  üclj.  (hraZ.) 

ContramantelladojCom  man- 
telleres  oppostos;  diz-se  do 
escudo. 

Contracabrío,  m.  (braz.)  Con- 
tramanteller;  manteller  op- 
posto  a  outro  de  differente 
esmalte. 

Contracalcar,  a.  Estampar  um 
desenho  ás  vessas  para  ob- 
ter outro  na  mesma  posição 
que  o  original. 

CONTRACAMBIADA. /.  (eqitit.)  Ac- 

ção  de  contracambiar. 

CONTRACAMBIAR.  tt.  (cquit.)  CoU- 

tracambiar. 
Contracambio,  to.  Contracam- 
bio, recambio.  Dainnum  ex 
iteratâ  pecunice  permutatio- 
ne  emergens:  —  V.  Equiva- 
lente: —  troca. 

CONTRACAMPONADO  ,      DA  .      aclj  . 

(braz.)  V.  Contrapasante. 

Contracanal,  to.  Contracanal; 
canal  que  se  tira  de  outro 
principal.  Alveus  canalis  ex 
altero  ductus. 

Contracanto,  to.  (art.)  Guar- 
nição ou  dourado  que  se  põe 
na  borda  de  um  livro  em  ro- 
da das  guardas. 

Contracción.  /.  Contracção ; 
encolhimento  dos  nervos  ou 
dos  músculos.  Contractio, 
anis:  —  (phys.)  contracção; 
encolhimento  dos  corpos 
elásticos.  Contractio,  onis: 
—  (gram.)  contracção;  sup- 
pressão  de  letras  ou  sylla- 
bas  em  uma  dicção.  Synce- 
resis. 

Contracebadera./,  (naitt.)  Con- 
tra-cevadeira;  vela.  Veli  ge- 
nus  in  navibus. 

Contracédula.  /.  Contracedu- 
la; cédula  que  se  dá  revo- 
gando uma  anterior.  Rescri- 
pto adversum.  j 

Contracifra.  /.    Contracifra;  | 


CON 

chave  para  decifrar  alguma 
cifra.  Ratio  notas  occidtas 
interpretandl. 

Contraclave.  /.  Fecho  que 
ajierta  a  chave  de  um  arco. 

Contracordar.  a.  (mus.)  Pôr 
cordas  dobradas  em  um  in- 
strumento. 

Contracorriente.  /.  Contracor- 
rente;  corrente  em  sentido 
opposto  a  outra. 

Contracosta.  /.  Contracosta; 
costa  de  ilha,  etc.  situada 
no  lado  opposto.  Lifus  litori 
oppositum,  h  regione  situm. 

Contracostado,  m.  (naut.)  V. 
Embono. 

CoNTRACTABLE.  adj.  V.  Coutra- 
table. 

CONTRACTACION./.  fa22Í.JV.  Con- 

tratacio7i. 

CoNTRACTAR.  cí.  (ant.)  V.  Con- 
tratar. 

Contractibilidad.  /.  V.  Con- 
tratabilidad. 

Contractible,  Contráctil,  adj. 
Contráctil,  que  se  pode  cou- 
trahir. 

Contractilidad./.  Contractili- 
dade;  propriedade  de  se 
contrahir. 

Contracto,  to.  (ant.)  V.  Con- 
trato:—  adj.  contrato,  con- 
trahido. 

Contracuartel.  ?h.  (braz.)  Con- 
traquartel;  parte  de  um  es- 
cudo contraquartelado. 

Contracu^vrtelado,  da.  adj. 
(braz.)  Contraquarteado ; 
que  tem  quartéis  oppostos 
em  metal  ou  côr. 

CoNTRADA.  /.  (ant.)  V.  Con- 
torno. 

Contradanza./.  Contradansa; 
dansa  em  que  figuram  mui- 
tos pares.  Tripudium  cho- 
rea. 

Contradanzista.  m.  Contra- 
dancista;  o  que  gosta  de 
dansar  contradansas. 

CoNTRADATAR.  tt.  Alterar  a  pri- 
meira  data/^de  uma  carta. 

Contradecidor,  ra.  s.  Contra- 
dizedor.  V.  Contradictor. 

Contradecimiento,  to.  Contra- 
dizimento.  V.  Contradicción. 

Contradecir,  a.  Contradizer ; 
dizer  o  contrario  do  que  ou- 
trem affirma.  Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Con- 
tradicere. 

CONTRADECLARACION.  /.    Coiltra- 

declaração;  declaração  con- 
traria a  outra  precedente. 


CON 

CüxtradiÍmetro.  m.  (geom.) 
Coutradiametro ;  arco  de 
abscissas  oppostas,  iguaes, 
tendo  ordenadas  similhan- 
tes. 

Contradicción.  /.  Contradic- 
ção;  acto  e  efieito  de  con- 
tradizer ou  contradizer-se. 
Contradíctio,  onis:  —  cou- 
tradicção,  contrariedade,  op- 
posição.  Envolver  ó  impli- 
car contradicción;  envolver 
ou  implicar  contradicção. 
Sibi  repugnare,  contradi- 
cere. 

Contradicente.  p.  a.  de  Con- 
tradecir :  —  adj.  contradi- 
ctor; que  contradiz.  Con- 
tradicens,  entis. 

Contradicion./.  (inus.)Y.  Con- 
tradicción. 

Contradictor,  ra.  s.  Contradi- 
ctor ;  o  que  contradiz,  obje- 
cta. Contradictor,  oris. 

Contradictoria.  /.  (pMlos.) 
Contradictoria ;  proposição 
contraria  a  outra.  Proposi- 
tio  alieri  repugnans,  con- 
tradicens. 

Contradictoriamente,  adv.  to. 
Contradictoriamente;  de  um 
modo  contradictorio.  Contra- 
ria. 

Contradictoriedad.  /.  Contra- 
dictoriedade ;  qualidade  do 
que  é  contradictorio. 

Contradictorio,  ria.  adj.  Con- 
tradictorio; que  contradiz, 
que  contém  contradicção. 
Contradiceas,  repugnans. 

Contradicho,  cha.  x>-  V-  *''"''•  ^^ 
Contradecir.  Contradicto : — 
to.  (ant.)  V.  Contradicción. 

Contradique,  to.  Contradique; 
segundo  dique  para  deter 
as  aguas  e  impedir  as  in- 
nundaçoes.  Agger  aggeri  ad- 
ditiis. 

CoNTRADis.  /.  (ant.)  Desgraça, 
infortunio. 

CoNTRADizo,  ZA.  adj.  (ant.)  V. 
Encontradizo. 

Contradoblar.  71.  (ant.)  V. 
Asirse. 

Contradormente.  ra.  (ant.)  V. 
Contradurmiente. 

Contradriza.  /.  (naid.)  Segun- 
da adriça  jjara  maior  segu- 
rança da  verga.  Rudcns  con- 
tradice.ns,  velis  dimittendis 
vel  evehendis  deseruiens. 

Contradurmiente,  Contradur- 
mente. TO.,  (naut.)  Contrador- 
mente; cada  um  dos  pran- 


CON 

chões  collocados  pela  parte 
inferior  dos  dormentes  e 
proloug=ulos  com  cUes  de 
popa  á  proa. 

CoNTRAEDicTO.  m.  Contracdi- 
cto;  edicto  expedido  para 
annullar  o  eífeito  de  outro. 

Contraemboscada.  /.  Contra- 
emboscada; emboscada  op- 
posta  a  outra.  Insidice  con- 
tra insidias  parafce. 

CONTRAEMERJENTE.    adj.    (ÒrãZ.) 

Contraeniergeute;  diz-sc  dos 
animasí  unidos  costas  coni 
costas,  cuja  cabeça  e  màos 
sáem  de  uma  peça  do  escudo. 

CONTRAENDOSAR.      íl.     DeVolvCr 

em  pagamento  urna  letra  de 
cambio  á  mesma  pessoa  que 
a  endossou. 

Contraendoso,  m.  fcomm.)  Ac- 
ção de  devolver  em  paga- 
mento urna  letra  de  cambio. 

Contraenvite.  m.  Especie  de 
chamada  falsa  em  alguns 
jogos  de  cartas. 

Contraer,  a.  Contrabir,  aper- 
tar,   estreitar.    Controller e: 

—  circumscrever:  —  attra- 
hir:  — coutrahir,  encolher: 

—  applicar  a  certo  sentido 
uina  pniposicño  ou  máxima 
geral.  Confraliere:  —  con- 
traliir,  restringir  um  discur- 
so ou  idea  a  um  só  ponto : — 
r.  contrahir-?e,  encolhor-se, 
cstreitar-se.  Contralii,  cris- 
23ari. 

Contraescama.  /.  Contraesca- 
ma; reverso  da  escama. 

Contraescaqueado,  da.  adj. 
(biaz.)  C\)ntraescaqueado ; 
composto  de  quadrados  en- 
xadrezadop,  cujas  faces  se 
correspondem. 

Contraescarpa.  /.  (forf.)  Con- 
tra-escarpa; declive  da  par- 
te da  muralha  que  está  den- 
tro do  fossn.  Mnri  i  atra  fos- 
sam declivis  crepido. 

Contraescota.  /.  (iiaiit.)  Con- 
traescota; cabo  que  selne 
de  facilitar  e  segurar  as  ma- 
nobras da  escota.  Ilndcns, 
ad  vela  regenda  pro  tènipo- 
ris  opportunitate  deserv/ens. 

Contraescotin.  m.  (vanf.J  Con- 
traescütim;  cabos  que  se- 
guram as  escotas  da  -vcJa  da 
mezena;  Funis  ad  fidcien- 
dos  navis  rudentes  dcser- 
viens. 

Contraescritura.  /.  Contrnos- 
cripturn;  acto  secreto  pelo 
1U7 


CON 

qual  se  derogara  as  clausu- 
las de  um  acto  publico.  Con- 
irascripfum,  i. 

Contraesmaltár.  a.  (art.)  Con- 
traesmaltar  o  metal. 

Contraesmalte,  m.  (art.)  Con- 
traesinalte;  esmalte  colloca- 
do  sobre  o  lado  concavo  de 
um  quadrante. 

Contraespaldera./,  (agr.)  Con- 
tra-latada. 

Contraestambord.  m.  (nant.) 
Contracadaste;  peça  simi- 
Ihante  ao  cadaste,  a  c[ue 
ella  se  sobrepõe. 

Contraestay,  m.  (nant.)  Con- 
traestai ;  cabo  delgado  que 
serve  para  reforçar  o  estai. 
Funis  ma/orum  rudentes  fir- 
mans,  fulcien€. 

Contra-estimulaciOn.  /.  (med.) 
Contra-estimulaç.ào;  excesso 
de  uma  das  duas  forças 
activas  que  constituem  a 
saude,  segundo  a  doutrina 
de  Rasori. 

Contra-estimdlante.  adj.  (med.) 
Contra-estimulante;  que  de- 
bilita a  acçào  vital,  dimi- 
nuindo-llie  o  estimulo. 

Contra-estimulismo.  m.  (med.) 
Contra-Cátimulismo;  syste- 
ma  medico  em  que  se  tra- 
tam as  doenças  por  meios 
próprios  para  diminuir  a  ac- 
ção vital. 

CONTRAFACCION.  /.    (aut.)  Y.'  lu- 

fraecion,  Quebrantamiento. 

CONTRAFACER.  O.  (ttllt.    fif/.)  V. 

Contravenir:  —  (ant.)  V. 
Contrahacer. 

Contrafactor,  m.  Contrafa- 
ctor; o  que  contrafaz. 

Contrafaja.  f.  (braz.)  Contra- 
faixa;  fai.xa  dividida  em 
duas. 

Contrafajado,  da.  adj.  (bras.) 
Contrafaixado;  partido  com 
semi-faixas  de  differentes 
cores;     diz- se     do     escudo. 

•  Slcmma  gentilitinm  adversis 
fasciis  instructum.  . 

Contrafallak.  a.  Cortar  no 
jogo  de  cartas. 

CoNTUAFALLo.  TO.  Corte;  acção 
e  eti'eito  de  cortar  no  jogo 
de  cartas. 

Contrafaz./.  Contraface;  par- 
te opposta  á  face. 

CoNTRAFECIIO,     CHA".    ]}•    P'     *''*'• 

.(ant.)  de  Conti'afacer.  Con- 
trafeito. 

CONTRAFIADOR.     TO.     (ünt.    for.) 

Abonador  de  uma  fiança. 


CON 


845 


CoNTRAFiANZA.  /.  Abonação  de 
uma  fiança. 

Contrafiar.  a.  (ant.  for.)  Abo- 
nar a  fiança: — r.  servir-se 
mutuamente  de  abonador 
de  fiança. 

Contrafirma.  /.  (foi:  ant.  p. 
Ar.)  luhibição  contraria  a 
outra.  Anterioris  decreti 
inliibitio. 

Contrafirmante.  p.  a.  de  Con- 
trafirmar:  —  m.  (for.  p.  Ar.) 
parte  que  tem  inhibiçào  con- 
traria á  da'  firma.  Inhibitio- 
nem  decreti  anterioris  obti- 
nens. 

Contkafirmae.  a.  (for.  p.  Ar.) 
Obter  a  revocaçâo  da  inhi- 
biçào que  mantém  a  posse 
contestada.  Inhibitionem  de- 
creti anterioris  obtinere. 

Contrafisura.  /.  (med.)  Fra- 
ctura dos  ossos  do  cráneo 
por  um  contra-golpe. 

Contraflamante.  adj.  (braz.) 
Contraflammigero;  que  lan- 
ça chammas  oppostas. 

ContrafLorado,  da.  adj.  (braz.) 
Coníraflorado;  que  tem  flo- 
rões oppostos  na  cor  e  me- 
tal ;  diz-se  do  escudo.  Gen- 
tilium  stemma  adversis  flo- 
7'ibus  insiffnitiim. 

CONTRAFLORONKADO.  adj.  (brttZ.) 

Cíjntrafloreado;  que  tem  flo- 
rões alternados  e  oppostos, 
de  maneira  que  a  cor  cor- 
responde ao  metal  e  o  metal 
á  cor. 
CoNTRAFOQXJE.  7W.  (naut.)  Vela 
triangular  que  se  enverga 
no  contraestai  do  velacho. 

CONTRAFORJAR.     «.     (ürt.)     CoU- 

traforjar ;  endireitar  uma  pe- 
ca de  ferro,  batendo-a  alter- 
nativamente na  parte  plana 
c  na  opposta. 

Contrafoso,  m.  (fort.)  Contra- 
fosso,  antefosso;  cava  que 
cerca  a  esplanada.  Fossa  al- 
ierius  fosscc  munímentum. 

Coxtrafractuka./.  (med.)  Con- 
trafractura; fractura  que 
resulta  de  um  contragolpe. 

Contrafrente,  m.  (fort.)  Con- 
traface; especie  de  contra- 
guarda ou  conserva. 

Contrafuero,  m.  Contrafac- 
ção, infracção,  violação  de 
um  privilegio.  Primarim  le- 
gis  violatio. 

Contrafuerte,  m.  (fort.)  Con- 
traforte; forte  opposto  a  ou- 
tro. Propiignacidam,   i:  — 


84G 


CON 


(fort.)  contraforte;  botaréu 
que  serve  de  apoio  a  uma 
muralha.  Muri  fulcruvi :  — 
(art.J  contraforte;  correia 
da  silha.  üetinaculum  co- 
riaceum  cingulis  equi  fir- 
onandis :  —  contraforte ;  pe- 
ça de  couro  com  que  se  re- 
força o  calçado. 

Contrafuga.  /.  (mus.)  Contra- 
fuga; fuga,  cuja  marcha  é 
contraria  á  de  outra  antes 
estabelecida. 

CoNTRAGUAKDAK.  tt.  Guardar 
com  cuidado. 

CONTRAGUAKDIA. /.   (foH.)    CoU- 

traguarda;  fortificação  dian- 
te de  um  baluarte,  de  uma 
meia  lua  ou  de  outra  qual- 
quer obra.  Munimentum  ad- 
ditum  propugnáculo. 

Contraguía.  /.  Contraguia ; 
mula  da  esquerda  em  uma 
parelha.  In  quadrigis  equus 
seu  rmdus  anterior  sinistrór- 
sum junctus. 

Contrahacedor,  ra.  s.  (ant.) 
Contrafactor;  o  que  contra- 
faz. Imitator,  adulterator. 

Contrahacer,  a.  Contrafazer, 
falsificar.  Imitari,  adulte- 
rare :  —  (fig-)  contrafazer, 
arremedar,  imitar.  Imitari: 
—  r.  contrafazei'-se.  V.  Fin- 
jirse. 

Contrahacimiento.  m.  Contra- 
facção; acção  e  efieito  de 
contrafazer,  hnitatio,  onis. 

Contrahaz.  /.  Avesso;  parte 
opposta  á  principal  nas  rou- 
pas ou  cousas  similhantes. 
Inferior pani fácies,  adversa 
fades. 

Contrahecho,  cha.  p.  p.  de 
Contrahacer: — adj.  contra- 
feito, deforme,  mal  feito, 
aleijado,  corcovado.  Gibbo- 
sus,  corpore  incvrvris. 

CoNTRAHiLERA.  /.  Coutrafilcira; 
segunda  fileira  que  serve  de 
reforço  á  primeira.  Ordinis, 
linece  munimentum. 

CoNTRAHORADAK.  «.  Contra- 
furar;  furar  pelo  lado  op- 
posto. 

CoNTRAHORTE.  TO.  (unt.)  Contra- 
forte.  V.  Refuerzo. 

Contraindicación./,  (med.)  Con- 
traindicação ;  circumstancia 
opposta  aos  symptomas  de 
uma  molestia. 

Contraindicante,  m.  (jned.JCon- 
traindicante;  circunastancia 
que  faz  conhecer  a  contra- 


CON 

indicação.  Indicium  alteri 
indicio  contrarium. 

Contraindicar,  a.  (med.)  Con- 
traindicar; indicar  a  incon- 
veniencia de  um  remedio  que 
por  outro  lado  parece  con- 
veniente. Indicium  indicio 
adversari. 

Contrair,  a.  (ant.)  Ir  contra, 
oppor-se. 

Contrais.  /.  (ant.)  Desgraça, 
infortunio. 

Contralar.  a.  (o.nt.)  V.  Con- 
trariar. 

CoNTRALiDAD.  /.  (aut.)  V.  Con- 
trariedad. 

CoNTRALiGA.  /.  Coutraliga;  li- 
ga ou  confederação  opposta 
a  outra. 

CoNTRALio.  adj.  (ant.)  V.  Con- 
trario. 

Contralor,  m.  Vedor,  veador; 
empregado  honorifico  da  ca- 
sa real.  Minister  à  rationi- 
hus  aulce  regice:  —  vedor, 
inspector :  —  vedor,  mordo- 
mo:— vedor,  administrador. 

Contralorear,  a.  Referendar  o 
vedor  os  despachos  do  seu 
ofticio.  Approbare,  in  acta  re- 
ferre. 

Contraloría.  /.  Védoria;  em- 
prego de  vedor:  — védoria; 
repartição  do  vedor. 

Contralto,  m.  (mus.)  Contral- 
to; uma  das  vozes  da  musi- 
ca entre  o  tenor  e  o  tiple: 
— contralto;  musico  que  can- 
ta em  contralto. 

CoNTRALUKiA.  /.  V.  Contralo- 
ria.. 

Contraluz.  /.  Contraluz;  luz 
que  dá  em  um  painel,  em 
direcção  contraria  aquella 
segundo  a  qual  o  pintaram. 

Contralla./,  (ant.)  V.  Contra- 
dicción, Contrariedad. 

CoNTRALLACION./.Caní.^V.  Con- 

tradiccion. 

CONTRALLADOR,    RA.  S.   (ant.)  V. 

Contradictor,  ra. 

Contrallar,  a.  (ant.)  V.  Con- 
tradecir. 

Contrallo,  adj.  (ant.)  Contra- 
rio, opposto :  —  TO.  (ant.)  V. 
Trabajo  :  —  V.  Impedimen- 
to :  —  contradicção ;  contra- 
riedade. Por  el  contrallo 
(mod.  adv.  ant.);  pelo  con- 
trario. 

Contramaestre,  to.  (naut.)  Con- 
tramestre; oíBcial  inferior 
ao  capitão  ou  commandante 
de  um  navio.  Navis  nauta- 


CON 

rumque  suhproefectus :  — 
contramestre;  o  que  dirige 
e  vigia  os  ofiiciaes  de  uma 
fabrica  ou  manufactura. 
Subperfectus,  us. 

Contramalla./.  Contramalha; 
malha  dobre  que  se  faz  por 
detrás  da  outra,  como  no 
trcsmalho  :  —  rede  de  ma- 
lhas largas  collocada  atrás 
de  outra  de  malhas  mais  es- 
treitas. 

Contramalladura.  /.  V.  Con- 
tramalla. 

Contra MALLAK.  a.  Contrama- 
Ihar;  fazer  contramalhas. 
Rete  laxum  texere:  —  con- 
tramalhar;  fortalecer  com  a 
contramalha  a  rede  de  ma- 
lhas estreitas. 

Contramandar,  a.  Contraman- 
dar; revogar  uma  ordem 
dada. 

Contramandato,  to.  (ant.)  Con- 
tramandado. V.  Contraor- 
den. 

Contramangas.  /.  pi.  Contra- 
mangas; especie  de  mangas 
largas  e  comjjridas  que  usa- 
vam antigamente  os  homens 
e  as  mulheres.  Manicce  am- 
plio res. 

Contramaniobra.  /.  (mil.)  Con- 
tramanobra;  mudança  em 
uma  ordem  de  combate. 

Contramarca.  /.  (comm.)  Con- 
tramarca ;  segunda  marca 
de  um  fardo.  Nota  altera: 

—  direito  de  cobrar  imposto 
sobre  as  mercadorias,  pondo 
signal  nas  que  já  o  paga- 
ram. Vectigal  pro  mercibus 
iterum  signandis:  —  (art.) 
contramarca;  marca  de  moe- 
da. Iterata  nota,  obsignatio: 

—  contramarca ;  segunda 
marca  nas  peças  de  oiro  «u 
prata. 

Contramarcar,  a.  Contramar- 
car ;  pôr  a  contramarca.  Itc- 
rum  obsignare. 

Contramarco,  to.  (art.)  Caixi- 
lho ajustado  á  guarnição  da 
porta.  Rectangulum  lineum 
vitream  fenestram  comple- 
ctens. 

Contramarcha.  /.  Eetrocessão, 
retrocesso;  acto  de  retroce- 
der. Retrogressio,  reversio: 
— (mil.)  contramarcha;  mar- 
cha opposta  á  que  se  fazia. 
Aciei  militaris  conversio :  — 
contramarcha;  mudança  da 
frente  de  um  batalhão. 


CON 

CONTRAMARCHAR.  ?i.  (mil.)  CoU- 

tramarchar;-  fazer  contra- 
marcha. Retrogredi. 
Contramarea.  /.  Contramaré-, 
maré  opposta  á  maré  ordi- 
naria. jEstus  cestui  maris 
adversus. 

CONTRAMESANA.  /.   (uClUt.)   Con- 

tramesena;  o  mastro  ao  pé 
da  popa.  Malus  imppi  pro- 
ximus. 

Contramina.  /.  (fort.)  Contra- 
mina; obi-a  subterránea  pa- 
ra descobrir  a  mina  do  ini- 
migo .  Cunicidus,  ctmicnlo 
ohjedus:  —  (min.)  contra- 
mina; galeria  que  se  abre 
por  debaixo  de  duas  ou  mais 
minas  para  limpa-las,  etc. 
Cuniculorum  continuitas:  — 
(fig.)  contramina;  meio  oc- 
culto  de  que  alguém  se  ser- 
ve para  frustrar  os  desi- 
gnios de  outrem. 

Contraminar,  a.  Contraminar; 
fazer  contramina.  Cuniculis, 
cuniculos  objicure,  transcer- 
sis  cuniculis  hostium  cunicu- 
los excipere:  —  (fig-)  contra- 
minar; oppor-se  aos  desi- 
gnios de  alguém,  frustrar, 
baldar  os  seus  efteitos.  Ar- 
cana detegere,  dolos  dolis 
opiJonere. 

Contramuralla.  /.  (fort.)  Con- 
tramuralha.  V.  Falsabraga. 

Contramuro,  m.  Contramuro, 
contramuralha;  muro  arri- 
mado a  outro  maior  para  o 
fortificar  e  conservar:  — 
(fort.)  V.  Contramuralla. 

Contranatural,  adj.  Contra- 
natural ;  contrario  á  natu- 
reza. Nafurcc  contrarius. 

Contraorden.  /.  Contraordcm; 
ordem  que  revoga  outra  an- 
teriormente dada.  Pi-cecepti 
revocatio,  retractatio. 

Contraordenar,  a.  Contraor- 
denar, contramandar;  vevo- 
gar  a  ordem  anterior. 

CONTRAPALADO,  DA.  ãdj.  (brüZ.) 

Contrapalado;  com  palas 
oppostas.  Ex  p)alis  oppo- 
situs. 

CONTRAI'ALANQUIN.      7«.      (naut.) 

Cabo  que  substitue  um  dos 
apparelhos.  Rude.ns  alter  an~ 
tennce  ohfirmandm. 

Contrapalo.  m.  (braz.)  Contra- 
pala; pala  opposta  na  cor  ou 
dividida  em  duas. 

Contrapares,  m.  pl.  (arch.) 
Madres;  peças  de  carpinta- 


CON 

ria  na  cobertura  de  urna  ca- 
ra. Itérala  tigna. 

Contraparte,  vi.  (mus.)  Con- 
traparte; parte  da  musica 
opposta  á  outra:  —  (fig-) 
parte  opposta,  contraria. 

Contrapartido.  adj.  (br.)  Con- 
trapartido; diz-se  das  peças 
do  escudo  contraquarteado 
que  estão  partidas. 

CoNTRAPÁs.  m.  (ant.)  Contra- 
passo;  passo  de  dansa  con- 
trario a  outro  que  se  acabou 
de  fazer.  Saltationis  gemís. 

Contrapasamiento,  m.  (braz.) 
Contrapassamento;  estado  de 
dois  animaes  contrapassan- 
tes :  —  acção  e  effeito  de 
bandear  ou  passar  para  o 
partido  contrario.  Incessio 
ex  adverso. 

Contrapasante  .  adj .  (braz.) 
Contrapassante;  diz-se  de 
dois  animaes  representados 
ura  sobre  outro,  caminhan- 
do em  direcções  oppostas. 

Contrapasar,  n.  (braz.)  Con- 
trapassar ;  diz-se  de  dois  ani- 
maes que  estão  em  posição 
de  passarem  encontrados. 
Ex  adverso  ¿ncedere :  —  ban- 
dear; passar  para  partido 
contrario.  Transfiigere,  ad 
hostes  deficere. 

Contrapaso,  m.  Contrapasso; 
passo  para  a  parte  opposta. 
Fassus  passui  contrarius: 
—  troca  de  uma  cousa  por 
outra:  —  contra-parte  na 
musica:  —  (7nil.)  meio  pas- 
so que  serve  para  recobrar 
opportunamente  o  passo  per- 
dido. 

Contrapechar.  a.  Dar  com  os 
peitos  do  cavallo  nos  do  seu 
contrario.  Equos  pectore  ad- 
verso in  se  mutuo  ruere. 

Contrapelear,  n.  (ant.)  Defeu- 
der-se  pelejando. 

Contrapelo,  m.  Contrapello; 
revés  do  pello,  ,0  sentido 
contrario  á  inclinação  natu- 
ral do  pello.  A  contrapelo 
(loc.  adv.);  a  contrapello, 
ao  revés  do  pello.  A  contrá- 
llelo (fig-);  contra  a  incli- 
nação ou  propensão  de  al- 
guém, com  repugnancia. 

Contrapesar,  a.  Contrapesar; 
fazer  contrapeso,  ^quipon- 
dio  esse:  —  (fig.)  contrape- 
sar, equilibrar,  igualar  uma 
cousa  com  outra,  ^quare, 
cequiparare. 


CON 


847 


Contrapeso,  to.  Contrapeso ; 
peso  que  contrabalança  ou- 
tro. ./Equipondium :  — -  con- 
trapeso; pedaço  de  carne  in- 
ferior que  se  junta  á  boa 
carne  para  inteirar  o  pe- 
so. Additamentum  ponderi 
cequando:  —  maroma;  pau 
de  volteador  ou  dansarino 
de  corda.  Halter,  is: — (fig-) 
contrapeso,  compensação ; 
qualidade  que  compensa  ou- 
tra:—  (art.)  contrapeso;  pe- 
ça dos  teares  de  velludo. 

Contrapeste,  rn.  Contrapeste; 
antidoto  contra  a  peste.  Fcs- 
tilenticB  remedium. 

CoNTRAPiÉ.  TO.  (fig.)  Y.  Tran- 
quilla, Zancadilla. 

Contrapilastra./,  (arch.)  Con- 
trapilastra; pilastra  coUo- 
cada  defronte  de  outra  den- 
tro de  uma  galería,  de  um 
pórtico,  etc.  Farastata,  w: 
—(art.)  moldura  circular  qae 
se  poe  em  uma  porta  ou  3- 
nella  para  impedir  o  ar. 
Fustis  foribus  vel  fenestris 
affixus  aeri  intercejnendo. 

Contraplancha.  /.  (art.)  Con- 
traprancha;  segunda  pran- 
cha nas  tinturarias  para  es- 
tender o  mordente. 

Contrapóliza. /.V.  Contrapro- 
mesa, Contracédula. 

Contraponedor,  to.  (ant.)  O  que 
poe  duas  cousas  em  contra- 
posição para  as  comparar. 
Comparans,  antis :  —  con- 
tradictor. 

Contraponer,  a.  Contrapor, 
compai-ar ;  fazer  parallelo. 
Comparare,  conferre: — con- 
trapor; pôr  uma  cousa  de- 
fronte da  outra  :  — V.  Opo- 
ner. 

Contraposición.  /.  Contraposi- 
ção; acção  e  effeito  de  con- 
trapor. Oppositio,  onis:  — 
(pint.)  contraposição;  oppo- 
sição  de  claro  e  escuro. 

Çontrapotenzado,  da.  adj. 
(braz.)  Contrapotensiado ; 
com  travessas  oppostas. 

Contrapozo,  m.  (mil.)  Contra- 
poço;  forno  de  contramina. 

Contrapresión./,  (mech.)  Con- 
trapressão. 

CONTRAPRINCIPIO.     TO.     AsSCrção 

contraria  a  um  principio  re- 
conhecido como  tal. 
CoNTRAPROBAR.   «.  (art.)   Con- 
traprovar;    tirar   a   contra- 
prova  de   um   desenho   ou 


848 


CON 


gravura:  —  contraprovar; 
provar  segunda  vez. 

CoNTKAPiioDüCENTiüM.  loc.  lati- 
na. Contraproducente;  cita- 
ção contraria  ao  que  se  diz 
ou  assevera,. 

CoNTRAPKOMESA.  /.  Contrapro- 
messa;  promessa  opposta  a 
outra : — declaração  com  que 
se  annulla  a  promessa  feita. 

Contraproposición:  /.  Contra- 
proposiçào;  proposição  op- 
posta a  outra. 

CoNTKAPROPósiTO.  TO.  Contra- 
proposito;  proposito  opposto 
a  outro. 

CoNTRAPROYECTAR.      Cl.     Contra- 

projectar;  fazer  um  contra 
projecto. 

Contraproyecto,  m.  Coníra- 
projecto ;  projecto  para  des- 
truir OUtl'0. 

Contraprueba.  /.  (art.)  Con- 
ti'aprova;  segunda  prova. 
Alter  um  exemplar  typis  im- 
pressiim:  —  contraprova; 
prova  opposta  a  outra:  — 
V.  Calco, 

Contrapuerta.  /.  Contra  porta, 
ante-porta,  porta  dobrada, 
segunda  porta  anterior  a 
outra; — V.  Portón. 

Contrapuesto,  ta,  p.  p>-  de 
Contraponer.Contríiposto: — 
adj.  (braz.)  contraponto;  diz- 
se  de  duas  espadas,  settas, 
•etc.,  postas  uma  ao  pé  da 
outra  em  sentido  contra- 
rio'. 

Contrapugnar.  a.  (ant.)  Com- 
bater, lidar.  Pugnare. 

Contrapunta.  /.  (mil.)  Contra 
ponta;  parte  cortante  das 
costas  da  folha  de  um  sabre. 

Contrapuntado,  da.  adj.  (braz.) 
Contrapontado;  diz-se  do 
escudo  cujas  pontas  sào  op- 
postas  umas  ás  outras. 

Contrapuntante,  to.  Contra- 
ponto; o  que  canta  em  con- 
traponto. Diversis  tonis  nu- 
meróse canfans. 

Contrapuntarse,  r.  V.  Contra- 
puntearse. 

Contrapuntear,  a.  (mus.)  Con- 
trapontear;  cantar  em  con- 
traponto. Tonis  diversis  con- 
ce7itum  edere :  —  (ant.)  com- 
parar uma  cousa  com  outra. 
Con/erre,  comparare:  —  r. 
descompor-se;  offender-se 
mutuamente  cora  palavras 
aviltantes.  Jurgari,  sese  ver- 
éis mutuo  lacessere:  —  indis- 


CON 

por-se;  por-se  de  mau  ani- 
mo contra  algiiem: — (fig. 
fam.)  azedar-se  o  vinho. 

Contrapuntista,  m.  (mus.)  Con- 
írapontista;  compositor  de 
contraponto. 

Contrapunto,  m.  (mus.)  Con- 
traponto; concordancia  har- 
moniosa de  vozes  oppostas. 
Diversornm  tonorum  concen- 
tus,  harmonia. 

Contrapunzar.  a.  Contrapon- 
car;  introduzir  o  contrapon- 
cao,   i 

CoNTRAPUNzoN.  TO.  (art.)  Cou- 
traponçào ;  instrumento  que 
serve  para  contrapoiíçar  :  — 
contraponçào;  matriz  pai-a 
formar  os  poncues:  —  con- 
tramarca; marca  de  armeiro. 

Contraquerella.  /.  (for.)  Con- 
traquerela;  querela  do  que- 
relado contra  o  quere- 
lante. 

Contraquilla.  /.  (naut.)  Con- 
traquilha';  peça  de  madeira 
que  cobre  a  quilha  no  inte- 
rior do  navio. 

Contra-kampan'íe.  adj.  (braz.J 
Contra-rampnate,  affronta- 
do;  rampante,  voltado  um 
para  o  outro;. diz-se  de  dois 
animaes. 

Contrarea.  /.  (ant.)  Y.  Con- 
tradicción. 

Contrarelex.  m.  Saoata;  ad- 
diçào  feita  lateralmente  a 
uin  muro  para  depois  o  so- 
brecarregar. 

Contra-reparo,  m.  Contrare- 
paro; segundo  reparo  que 
se  junta  ao  primeiro  para 
maior  segurança. 

Contra-réplica.  /.  Contra-re- 
plica; replica  que  se  faz 
contra  o  que  repÜcou.  Obje- 
ctio  ohjec/ioni  ojíposifa. 

CONTKAREQUERIE.     «.     CoutraCÍ- 

tar;  cliamar  um  fiador  a  ou- 
tro para  que  lhe  sirva  de 
garantia.^ 

Contrarestàr.  a.  Reenviar  a 
pella  no  jogo.d'este  nome. 
■*Pilam  remitiere:  —  (fig-)  re- 
sistir, fazer  frente,  oppor-se. 
Resistere,  adversari. 

Contraresto,  m.  Jogador  que 
se  serve  da  -pcUa.  e  a  reen- 
via. Pitam  remiftens:  —  op- 
posição,  contradicçãò.  Con- 
tradictio,  02)positio, 

Contkaretablo.  m.  (arcJi.)  Cou- 
traretabulo;  fundo  na  deco- 
ração de  um  altar,  ondjí  se 


CON 

mette  um  quadro  ou  baixo- 
relevo. 

Contrarevolücion.  /.  Contra- 
revoluçào;  segunda  revolu- 
ção em  sentido  contrario  ao' 
da  primeira. 

Contrarevolucionar.  a.  Con- 
trarevolucionar;  fazer  ou 
operar  umacontrarevoluçâo. 

CONTRAREVOLUCIONARIO.  W.CoU- 

trarevouicionario;  partida- 
rio de  urna  contrarevoluçào: 
—  contrarevolucionario;  o 
que  é  contra  a  revolução. 
Contraría. /.  V.  Contrarea: — 
V.  lujuria:  —  força,  violen- 
cia: —  sedição. 

CONTRARIADOR.     TO.     (ant.)    CoU- 

trariador,  contradictor,  op- 
positor,  impugnador. 

Contrariamente,  adu.  m.  Con- 
trariamente; em  s'entido 
contrario. 

Contrariamiento.  m.  (ant.)  V. 
Contrariedad. 

Contrariar,  a.  Contrariar,  con- 
tradizer, impugnar :  —  con- 
trariar, repugnar: — offen- 
der. 

Contraridad.  /.  (ant.)  V.  Con- 
trariedad. 

Contrariedad,  f.  Contrarieda- 
de, repugnancia,  discrepan- 
cia; opposição  entre  duas 
cousas  contrarias.  Contra- 
rietas,  atis. 

Contrario,  m.  Contrario,  ini- 
migo, antagonista.  Contra- 
rius,  ad versus:  —  contrario, 
adversario-,  competidor,  con- 
corrente, parte  adversa. 
Competilor,  oris:  —  (ant.) 
contrariedade,  impedimen- 
to, einbaraço./?7?7?eámeH/«ni, 
oppositio:  —  aiij.  contrario, 
opposto.  Coidrariusy  oppo- 
situs: — (fig-)  contrario,  pre- 
judicial. Contrariiis,  noxius. 
Al  contrario  (mod.  adv.); 
ao  contiario,  de  um  modo 
opposto.  Contra,  e  contrario. 
En  contrario  (mod.  adv.); 
em  contrario,  contra,  em  op- 
posição. Por  el  contrario 
(mod.  adv.);  pelo  contrario. 
V.  Al  contrario. 

Contkariosamente.  adv.  (ant.) 
Y.  Coutr ariamente. 

Contrarioso,  sa.  adj.  (ant.) 
Contrario,  opposto. 

Contrarísimo,  ma.  adj.  sup.  de 
Contrario.  Muiío  contrario. 
Yalifk  confrtirius. 

Co.nxearuda.  /.  (naat.J  Contra- 


CON 

roda;  forro  da  roda  do  na- 
vio. Contignatio  lígimm  in- 
curvum  iiacis  fiilciens. 

CoNTRARüNDA.  /.  Coiitraroiida, 
contraroldíi,  sobreronda;  se- 
fíuntla  runda.  Excubiarum 
lust  nitores. 

CoNTRAROTCRA. /.  (vet.)  Coiitra- 
rotiira;  emplastro  contra  as 
roturas.  Malagmatis  seiipas- 
tillí  geiais. 

Contras,  /.  pl.  V.  Cabras,  em 
alguns  jugos:  —  (mus.)  ca- 
nudos de  orgao  que  se  fa- 
zem tocar  com  o  pé.  Organi 
iubffi  jirojuiidioris  soni,  or- 
gani tnbce  maximce. 

CoNTRASAcuDiDA./.  (esgr.)  Rea- 
posta;  bote  ou  movimento 
que  se  faz  e  com  que  se 
pára  ou  accommotte. 

CONTRASALIDA.    /.      (mil.).     Con- 

trasortida;  opposiçào  dos  si- 
tiadores a  urna  surtida  im- 
petuosa dos  sitiados.    . 

Contrasalva.  /.  (itaut.)  Con- 
trasalva; salva  de  artillieria 
em  correspondencia  a  outra. 

Contrasátira.  /.  Resposta  a 
uma  satyi-a  com  outra. 

Con trasazon.  /.  (agr.)  Reben- 
to fóra  da  estação. 

Contrasellar,  a.  Contrasellar; 
pôr  contrasello. 

Contrasello,  m.  Contrasello; 
sello  pequeno  que  se  poc  ao 
lado  de  outro  maior  :  —  sel- 
lo usado  nas  chancellarias 
para  marcar  as  tiras  de  per- 
gaminho:—  contrasello;  se- 
gundo sello  opposto  ao  pri- 
meiro.   - 

Contrasentido,  m.  Sentido  con- 
trario; intelligencia  contra- 
ria ao  sentido  natural  das 
palavras  ou  expressões: — 
deducção  opjTOSta  á  dos  an- 
tecedentes. 

Contrasena.  /.  Contrasenha; 
senha  particular  que  uns 
dáo  a  outros  para  se  conhe- 
cerem e  entenderem : —  con- 
trasenha; signal  pelo  qual 
se  reconhece  outro  signal : 
—  contrasenha;  pequeno  si- 
gnal que  se  poe  ao  lado  ou 
próximo  de  outro:  —  (mil.) 
contrai^enba ;  palavra  que 
se  ajunta  ao  santo  que  se 
dá  nas  praças  de  guerra,  e 
de  que  usam  os  do  mesmo 
partido :  — V.  Contramarca. 

CoNTRASEÑAK.  O.  PoT  contrasc- 
uhas. 


CON 

Contraseño,  m.  (ant.JY.  Con- 
traseña. 

Contrasignar.  a.  Contrasellar; 
pôr  o  contrasello  ou  contra 
signal. 

CONTRASIGNATARIO,       RIA.        OfZ/. 

Contrasignatario ;  diz-se  d'a- 

quelle  que  contrafirma  um 

acto. 
CoNTRAsoL.  m.  Vaso  destinado 

á  cultura  de  certas  plantas. 
Contrasta.  /.  (ant.)  Contraste, 

opposiçào. 

CoNTRASTADOR,     RA.     S.     O     qUe 

contrasta. 

CoNTRASTAMIENTO.  TO.  (ant.)  Ac- 

çào  e  effeito  de  contrariar, 
de  contrastar. 

Contrastante,  j).  a.  (ant.)  de 
Contrastar:  —  adj.  contras- 
tante; que  contrasta.  Obsis- 
tens,  entis. 

Contrastar,  a.  Contrastar, 
combater,  resistir,  contra- 
riar, oppor-se.  Obsisfcre,  re- 
sistere:  —  contrastar,  exa- 
minai', ensaiar,  tocar  a  pra- 
ta, o  oiro.  Aurum  et  argen- 
tum  publica  auctorilate  ccs- 
limare:  aferir;  marcar  as 
medidas: — repugnar;  impli- 
car contradicçáo. 

Contraste,  m.  Contraste,  ava- 
liada-; officialauctorisadope- 
la  lei  para  examinar  o  toque 
das  peças  dos  ourive;',  e  pôr 
o  preço  ás  pedras  preciosas. 

■■  Argentarias,  cestimator :  — 
loja  de  contraste.  Officina 
aura  argenfoque  astiniandis 
destínala:  —  ourives  con- 
traste. Argentarius  a'stima- 
tor:  —  aferidor  dos  pesos  c 
medidas.  Ponderum  ac  men- 
snrarum  speculaLor :  — 
(prov.)  peso  .publico  para  a 
seda  crua.  Publica  fili  bom- 
bycini  trutina:  —  (fig-)  con- 
traste, luta,  disputa,  oppo- 
siçào. Contentio,  oppositio: 
—  (ant.)  contraste,  obstácu- 
lo, estorvo.  Obex,  impedi- 
mentum:  —  (naiit.)  contras- 
te, mudança  de  vento  para 
a  parte  contraria  d'onde  so- 
I^rava.  Súbita  venti  commu- 
tatio:  —  (pi)ü.)  contraste, 
contraposição;  jogo  encon- 
trado de  umas  cores  com 
outras :  —  (germ.)  persegui- 
dor: —  de  Castilla;  con- 
traste principal  do  reino. 
Metallis  cesHmandis  pra^fe- 

,    ctus. 


CON  849 

Contrastero,  ra.  s.  (ant.)  (ant.) 
Rival,  contrario. 

Contrasto,  m.  (ant.)  Oppositor, 
contrario. 

Contrata.  /.  Contrata,  contra- 
to, obrigação  por  escripto. 
Contractus',  syngrapha,  con- 
ventio:  —  (ant.)  territorio, 
comarca.  Tractus,  its. 

Contratación.  /.  Contratação, 
trato,  commercio,  trafico.  A^e- 
gotiatio,  anis: —  casa  de  com- 
mercio. Negotiatiorum  cu- 
ria, a:de.s  publicas:  —  (ant.) 
trato  familiar :  —  (ant.)  con- 
trato, escriptura;  —  (ant.) 
remuneração,  paga. 

Gontratamiento.  m.  Contrato, 
negociação;  acção  e  etfeito 
de  negociar.  Negotiatio,  onis. 

Contratante,  p.  a.  de  Contra- 
tar, e  adj.  Contratante;  que 
contrata:  —  in.  commercian- 
te,  negociante.  Negotians, 
antis. 

Contratar,  a.  Contratar,  com- 
inerciar,  negociar.  Negotia- 
ri,  negotia  exercer e:  —  r. 
contratar-se;  ajustar-se  por 
contrata. 

Contratela.  /.  (mont.)  Pannos 
estendidos  ao  redor  da  pri- 
meira cerca,  para  a  caça  do 
j-ivali  ou  porco  montez.  Se- 
pimentum  lineum  venalioni 
ec«rcend(e. 

Contratenor,  m.  (mus.)  Con- 
tralto; voz  media  entre  ti- 
ple e  tenor. 

Contratiempo,  to.  Contratem- 
po; accidente  imprevisto, 
adversidade,  infortunio,  ca- 
hnnidade,  revez.  Inforlu- 
nium.  A  contratiempo  (mus. 
loc.  adv.);  fóra  do  compasso. 

Contratista,  m.  Contratador; 
o  que  faz  contratos :  —  con- 
tratador; o  que  tem  arre- 
matado algum  ramo  de  com- 
mercio. 

Contrato,  m.  Contrato,  ajuste, 
convenção,  pacto.  Contra- 
ctus, conventio:  t—  escriptu- 
ra publica:  —  (g^rm.)  car- 
nificina: —  ()nr.)  contrato; 
convenção  pela  qual  uma  ou 
mais  pessoas  se  obrigam  a 
dar,  a  fazer  ou  a  não  fazer 
alguma  cousa. 

Contratreta.  /.  Contratreta, 
treta  opposta  a  outra.  Da- 
las, dolo  oppns'tas: — (csgr.) 
movimento  opposto  á  treta 
ou  finta. 


850 


CON 


CONTRATEINCHERA.      /.      (fort.) 

Contratrincheira;  trincheira 
aberta  pelos  sitiados  contra 
os  sitiadores. 

CONTRAVALACION. /.  (fort.)  Con- 

travallação;  entrincheira- 
meuto  que  os  sitiadores  fa- 
zem em  torno  de  urna  praça 
para  impedir  as  sortidas  da 
guarnição.  Valli  circumdu- 
ctio  advcrsus  obsessos. 

CONTRAVALAK.     tt.     (fort.)     CoU- 

travallar;  fazer  uma  linha 
de  contravallação.  Contra 
obsessos  castra  obsessorum 
vallare. 

Contravención.  /.  Contraven- 
ção; infracção  da  lei.  Vio- 
latio,  transgressio. 

Contraveneno,  m.  Contrave- 
neno; remedio  que  destroe 
o  effeito  do  veneno.  Antido- 
tum,  i:  —  (fig.)  contravene- 
no, antidoto,  precaução.  An- 
tidotum,  i. 

CONTRAVENIDOR.      Til.      (aut.)     V. 

Contraventor. 

Contraveniente,  p.  a.  de  Con- 
travenir: —  adj.  Contrave- 
niente; que  contravem.  Vio- 
lator,  oris. 

Contravenimiento,  m.  (ant.)  V. 
Contravención. 

Contravenir,  n.  Contravir, 
obrar  contra  uma  lei,  con- 
tra uma  obriííação  que  se 
contrahiu.  Violare,  perfrin- 
gere:  —  contrariar,  oppor- 
se.  Adversari,  ex  adverso 
occurrere. 

Contraventa.  /.  (ant.)  V.  i?e- 
trovendicion. 

Contraventana.  /.  Contraven- 
to ;  porta  exterior  de  ja- 
nella.  Exterius  fenesfrcc  os- 
tium. 

Contraventor,  ra.  s.  Contra- 
ventor, transgi-essor,  infra- 
ctor. Transgressor,  oris. 

Contra  VERADo.  adj.  (braz.)  Con- 
traveirado;  escudo  cheio  de 
contraveiros. 

Contraveros,  m.  pl.  (braz.)  Con- 
traveiros; veiros  em  que  o 
metal  é  opposto  ao  metal  e 
a  cor  á  cor. 

Contravertiente.  /.  Contra- 
vertente;  desigualdade  do 
terreno  que  impede  as  aguas 
de  correrem  para  um  canal 
ou  conducto. 

Contravidriera.  /,  Contra-vi- 
draça;  vidraça  que  se  poe 
por  diante  da  vidraça  ordi- 


CON 

» naria,  para  maior   abrigo. 
Iteraíce  valvas  vitrea;. 

Contraviento.  m.  Contravento, 
guarda-vento. 

CoNTRAviRAR.  rt.  Coutravirar, 
virar  em  sentido  contrario. 

CoNTRAVisiTA.  /.  (for.)  Segun- 
da visita  judicial. 

CoNTRAY.  m.  Contrai;  panno 
fino  que  se  tece  em  Cour- 
tray  de  Flandres.  Panni 
genus  apud  belgas  textii:  — 
panno  ordinario  que  se  fazia 
em  Valencia :  —  (germ.) 
panno  fino. 

Contrayente. 2>.  a.  de  Contraer, 
c  adj.  Con  trábente;  que  con- 
trahe.  Contrahens,  entis. 

Contrayerba.  /.  (bot.)  Contra- 
berva  ou  coutraerva;  planta 
vivace  pertencente  á  fami- 
lia das  ortigas  de  Jussieu: 
—  (fig.)  antidoto;  preserva- 
tivo de  algum  damno. 

Contrecto,  ta.  adj.  Contrafei- 
to, aleijado. 

Contrecha.  /.  (ayit.)  Apuro, 
aperto,  afflicção. 

Contrecho,  cha.  adj.  Y.  Con- 
trahecho: —  m.  (vet.)  pas- 
mo interior  de  que  padecem 
os  cavallos. 

Contremecer,  n.  (ant.)  Y.  Tem- 
blar. Usava-se  também  co- 
mo reciproco.  Contremis- 
cere. 

Contremecimiento.  m.  (ant.)  Y. 
Temblor,  Estremecimiento. 

Contremescer.  n.  (ant.)  Y.\Con- 
tremecer. 

Contrestar.  a.  (ant.)  Y.  Con- 
trastar. 

Contribución,  m.  Contribuição; 
a  cousa  com  que  se  contri- 
bue.  Contributio,  onis:  — 
contribuição,  tributo,  im- 
posto. Contributio,  onis :  — 
de  puertas  y  ventanas;  con- 
tribuição de  portas  e  janel- 
las,  a  que  se  paga  em  al- 
guns paizes  segundo  o  nu- 
mero de  portas  e  janellas 
que  ha  em  cada  casa. 

Contribuidor,  ra.  s.  Contribui- 
dor; o  que  contribua.  Con- 
tributo, contribuens :  —  V. 
Contribuj/ente:  —  (germ.)  o 
que  dá  alguma  cousa. 

Contribuir,  a.  Contribuir;  pa- 
gar as  contribuições,  os  im- 
postos, a  quota  parte  de  al- 
guma despeza  commum.  Con- 
tribuere :  —  (fig.)  contribuir, 
ajudar,  concorrer,  cooperar. 


CON 

Adjuvare,   opem  ferre:    — 
(ant.)  Y.  Atribuir. 

Contribulacion.  /.  (ant.)  Y.  Tri- 
bulación. 

CoNTRiBULAcO;  DA.  adj.  Y.  Atri- 
bulado. 

CoNTRiBULAR.  a.  (aut.)  Y.  Atri- 
bular. Usava-se  também  co- 
mo reciproco. 

Contributario,  m.  Contributa- 
rio; o  que  é  tributario  jun- 
tamente com  outros.  Vecti- 
galis,  iisdem  cum  alio  vecti- 
galibus  obnoxias. 

Contributivo,  va.  adj.  Contri- 
butivo; pertencente  a  con- 
tribuição. 

Contribuyente,  p.  a.  de  Co7i- 
tribuir:  —  adj.  e  s.  contri- 
buinte; que  contribue.  Con- 
tribuens, entis. 

Contrición.  /.  Contrição;  dor 
das  culpas  commettidas  con- 
tra Deus.  Contritio,  animi 
IJoenitentia. 

Contrincante,  m.  Contendor, 
competidor ,  concoiTcnte . 
Competitor,  oris:  —  conten- 
dor, competidor,  oppositor. 
Adversarius,  ii. 

Contristar,  a.  Contristar,  af- 
fligir,  penalisar,  amargurar, 
fazer  entristecer.Usa-se  tam- 
bém como  reciproco.  Con- 
tristare. 

Contritamente,  adv.  m.  Con- 
tritamente; com  contrição. 

Contrito,  ta.  adj.  Contrito; 
que  tcm  contrição,  compun- 
gido, arrependido.  Contritus 
animo,  veré  penitens. 

CoNTROvADizo,  zA.  adj.  (ant.) 
Y.  Usado. 

CoNTROVADURA.  /.  (ant.)  Trova, 
canção,  composição  poética. 

CoNTRovAR.  a.  (ant.)  Trovar, 
metrificar. 

Controversia.  /.  Controversia, 
disputa,  duvida,  objecção, 
contestação.  Controversia, 
disceptafio. 

Controversista,  m.  Controver- 
sista; o  que  trata  de  contro- 
versias .  Controversarium 
scriptor :  —  controversista, 
disputador. 

Controverso,  sa.^.  irreg.  (ant.) 
deCo«/!)-oi"e?'¿íV.Controverso. 
Controvertible,  adj.  Contro- 
vertivel;  que  se  pode  contro- 
verter, contestável,  duvido- 
so. In  idramque  partem  dis- 
putabilis. 
Controvertir,  n.  Controverter, 


CON 

disputar,  pôr  objecções.  Cos- 
tuma também  usar-se  como 
activo.  Disceplare. 
CoNTUAL.  m.  (iiaut.)  V.  Ditr- 
miente. 

CONTÜBERNAL.     OU.    (cUlt.)     Com- 

panheiro  de  casa  e  mesa. 
Contubcrnalis,  lis. 

Contubernio,  m.  Contubernio; 
convivencia  de  cama  e  me- 
sa. Contuhernium,  ii:  —  co- 
habitação  illicita:  —  matri- 
monio dos  escravos  conside- 
rado como  urna  simples  coha- 
bita cao. 

CoNTUMACE.  adj.  (ant.)  V.  Con- 
tumaz. 

CONTÜMACEMENTE.  OãIv.  TTl.  (ünt.) 

V.  Contumazmente. 

Contumacia./.  V.  Contumazia. 

CoNTUMAciAL.  adj.  Que  se  faz 
por  contumacia. 

Contumaz,  adj.  Contumaz,  ob- 
stinado, teimoso,  tenaz  em 
sustentar  um  erro.  Contu- 
max,  pervicax:  — (for.)  con- 
tumaz; que  não  comparece 
em  juizo  depois  de  ter  sido 
citado.  Contumax,  detrectans 
judicium. 

Contumazia  .  /.  Contumacia , 
obstinação,  porfia,  teima, 
pertinacia.  Contumacia, per- 
vicatio  :  —  (for.)  contuma- 
cia; o  não  comparecimento 
do  réu  em  juizo  depois  de 
citado  peremptoriamente.  V. 
Jteheldía. 

Contumazmente,  adv.  m.  Con- 
tumaz, pertinazmente.  Con- 
tumaciter. 

Contumelia./.  Contumelia,  af- 
fronta,  injuria,  opprobrio, 
ultraje,  escarneo.  Contume- 
lia, convicium. 

Contumeliosamente,  culv.  m. 
Contumeliosamente;  com 
contumelia.  Contumeliosb. 

Contumelioso,  sa.  adj.  Contu- 
melioso, affrontoso,  injurio- 
so, ultrajante.  Contumelio- 
sus,  a,  um. 

Contundente,  adj.  Contunden- 
te; que  piza,  que  faz  con- 
tusões; diz-se  de  um  instru- 
mento. Contundens,  cutis. 

Contundimiento.  m.  (ant.)  V. 
Contusión. 

Contundir,  a.  Contundir,  moer, 
jjizar.  Contunderc.  Usa-se 
também  como  reciproco:  — 
(fig.)  bater,  confundir  o  ad- 
versario em  alguma  questão. 

Conturbación,    m.    Conturba- 


CON 

cao,   ¡perturbação,   agitação 
interior.  Conturbatio ,  onis. 

Conturbado,  da.  adj.  Contur- 
bado, perturbado,  agitado, 
confundido.  Turhulentus,  a, 
um. 

Conturbador,  m.  Conturbador ; 
o  que  conturba.  Conturba- 
tor,  oris:  —  perturbador  da 
paz,  da  ordem. 

CoNTURBAMiENTo.  m.  (ant.)  V. 
Conturbación. 

Conturbar,  a.  Conturbar,  per- 
turbar, inquietar.  Usa-se 
tambera  comoreciproco.  Tur- 
bare:—  (fig-)  perturbar,  al- 
terar o  animo.  Ter  rere.  ' 

Conturbativo,  va.  adj.  Contur- 
bativo; que  conturba.  Con- 
turbans,  antis. 

Conturbon.  adj.  (ant.)  Contur- 
bativo, perturbativo. 

Contusión.  /.  Contusão,  piza- 
dura;  golpe  produzido  pelo 
impulso  de  uma  cousa  ex- 
terna, sem  perda  de  substan- 
cia, nem  solução  apparente 
de  continuidade.  Contusio, 
onis. 

Contusionar.  a.  Contusionar, 
pizar,  causar  ou  fazer  con- 
tusões. 

CoNTusivo,  VA.  adj.  Contusivo; 
que  causa  contusões. 

Contuso,  sa.  p.  p.  irreg.  de 
Contundir,  e  adj.  Contuso, 
piza  do;  que  recebeu  uma 
contusão. 

Contutor,  m.  Contutor;  pes- 
soa que  é  tutor  com  outra. 
Una  cum  alio  tutor,  tutelce 
socius. 

CoNucENZA. /.  (anf.JY.  Conoci- 
miento. 

CoNucER.  a.  (ant.)  Y.  Conocer. 

Conuco,  m.  (p.  A.  Mer.)  Quin- 
ta com  terras  para  semear 
milho,  etc.:  —  (p.  Cub.)  ter- 
ra para  semear  cereaes  e 
legumes  para  sustento  da 
familia  de  uma  casa  de  cam- 
po: —  pedaço  de  terra  que 
se  concede  aos  escravos  pa- 
ra que  a  cultivem  em  sua 
utilidade. 

Conuekto.  m.  (ant.)  V.  Con- 
horte. 

C0NU1.AR10.  VI.  (zool.)  Conula- 
rio;  genero  de  moUuscos  the- 
ropodos  fosseis,  cujas  espe- 
cies são  conchas  cónicas 
quadrangulares, 

C0NÚLE0.  TO.  Conuleo  (cone  pe- 
queno); genero  de  plantas 


CON 


851 


composto  de  urna  só  espe- 
cie, com  as  folhas  oppostas 
e  as  flores  em  racimos. 

CoNUMERAR.  O.  V.  Counumcrar. 

CoNURO.  m.  (zool.)  Conuro  (cau- 
da cónica);  genero  de  inse- 
ctos hymenopteros,  da  fa- 
milia dos  calcidios :  —  gene- 
ro de  insectos  coleópteros 
pentameros,  da  familia  dos 
brachelytros,  composto  de 
dezenove  especies. 

CoNus.  m.  (ant.)  V.  Cono. 

CoNuscER.  a.  (ant.)  V.  Conocer. 

CoNusco.  (ant.)  Y.  Connuseo. 

CoNus-FusoRius.  TO.  (chim.)  Co- 
nus-fusorius;  crysol  de  co- 
bre ou  de  ferro  que  tem  a 
forma  de  um  cone  invertido, 
e  que  se  emprega  para  a 
extracção  dos  metaes. 

CoNVALACHE.  OT.  Emboscada, 
espera  para  assassinar,  caso 
pensado. 

CoNVALARiA.  /.  (bot.)  Couval- 
laria;  genero  de  plantas  da 
familia  das  esparragyneas, 
cujo  typo  é  a  convallaria  de 
maio  ou  lyrio  dos  valles. 

CONVALARIADO,    CoxvÁlARICO, 

CA.  adj.  (bot.)  Convallaria- 
do,  convallarico;  parecido 
com  o  genero  convallaria: 
—  /  pl.  convallariadas;  tri- 
bu de  plantas  da  familia 
das  esparragyneas,  cujo  ty- 
po é  o  genero  convallaria. 

C0NVALARINA.  /.  (zool.)  Conval- 
larina;  genero  de  animálcu- 
los infusorios. 

Convalaritas.  /  pl.  (bot.)  Con- 
vallaritas;  genero  de  vege- 
taes  fosseis. 

Convalecencia.  /.  Convales- 
cença; estado  de  quem  se 
vae  restabelecendo  de  uma 
enfermidade  até  ao  perfeito 
recobramento  da  saude.  Con- 
valescentia,  ce:  —  casa  da 
convalescença;  hospital  des- 
tinado para  a  convalescen- 
ça dos  enfermos.  Convales- 
centium  cedes,  hosiñtium. 

Convalecer,  n.  Convalescer; 
recobrar  as  forças  depois 
de  uma  doença.  Convalesce- 
re:  —  (fig.)  restabelecer; 
voltar  alguém  ao  seu  pri-. 
meiro  estado  de  fortuna. 
Prosperiori  fortuna  uti. 

Convaleciente,  p.  a.  de  Con- 
valecer, e  adj.  Convalescen- 
te; que  está  em  convales- 
cença, que  começa  a  reco- 


852  CON 

brar    forças.    Convalescens, 
entis, 
CONVALECIMIENTO.   m.   (ünt.)  V. 
Convalecencia. 

CONVALESCENCIA.     /.      (unt.)    V. 

Convalecencia. 

Convalescer,  n.  (ant.)  V.  Con- 
valecer. 

Convalidación./.  (ant.JY.  Con- 
firmación. 

Convalidad.  /.  (ant.)'V.  Con- 
validación. 

CoNVEciNDAD. /.  (ant.)  Socieda- 
de, tratado,  convenio  ou  ac- 
cordo  de  associação  entre 
povoações  vizinhas. 

Convecino,  na.  aclj.  Convizi- 
nho ;  vizinho  juntamente 
com  outros.  Vicinus,  proxi- 
mus,  confinis: — V.  Conciu- 
dadano. 

Convelerse,  r.  (med.)  Irritar- 
se, alterar-s8,  perturbar-se. 
Convelli. 

Convencedor,  ra.  adj.  Convin- 
cente; que  convence.  Con- 
vincens,  entis. 

Convencer,  a.  Convencer;  re- 
duzir a  alguém  a  conceder 
ou  confessar  uma  verdade 
que  nao  podia  comprehen- 
der.  Usa-se  também  como 
reciproco.  Convincere:  — 
convencer,  persuadir.  De- 
monstrare. 

Convencimiento,  m.  Coirv'enci- 
mento;  acçào  de  convencer. 
Actiis  convincendi. 

Convención./.  Convenção,  ajus- 
te, pacto.  Pactio,  conventio: 
—  convenção,  concerto.  Con- 
grí: entia,  ce :  —  convenção  ; 
estipulação  convencional. 

Convencional,  adj.  Convencio- 
nal; feito  com  certas  con- 
venções. 

Convencionalmente,  adv.  m. 
Convencionalmente;  por  con- 
venção. Ex  jjacto. 

CoNVENENCiA.  /.  (ant.)  Conve- 
nença,  convença,  conven- 
ção :  —  (ant.)  V.  Convenien- 
cia, na  pnmeira  accepção. 

CONVENENCION,  CoNVENENZA.  /. 

(ant.)  V.  Convenio. 

CoNVENIALMENTE.  üdv.  TO.  (aut.) 

De  commum  accordo.  Ex 
communi  consensu. 
Convenible,  adj.  (ant.)  l)ociI, 
fácil;  que  facilmente  con- 
corda com  outrem,  condes- 
cendente. DociJis,  facilis : — 
(ant.)  V.  Conveniente: — (ant.) 
commodo;  dizia-se  do  preço. 


CON 

Modicus,   mediocris:  —  V. 

Abo7iado. 

Conveniblemente,  adv.  m.  (ant.) 
V.  Cómodamente. 

Conveniencia.  /.  Conveniencia, 
proporção,  correspondencia, 
relação,  congruencia,  confor- 
midade. Convenientia,  con- 
gruentia:  —  conveniencia, 
lucro,  proveito,  utilidade. 
UtiWas,  atis:  —  (ant.)  ajus- 
te, pacto,  convenção,  con- 
certo. Pactio,  conventio:  — 
commodo;  fallando  de  crea- 
dos. Famidatus,  ns:  —  con- 
veniencia, commodidade:  — 
23l.  conveniencias;  vanta- 
gens feitas  aos  creados,  alera 
do  salario.  Emolumenta, 
orum :  —  gages,  emolumen- 
tos:— haveres,  rendas,  bens. 
Bona,  facidtates. 

Cünvenienciero.  adj.  Conve- 
niencioso;  amigo  das  suas 
conveniencias:  —  (ant.)  des- 
frutador  de  alguma  herda- 
de cedida  gratuitamente. 

Conveniente,  adj.  Convenien- 
te, útil,  interessante,  provei- 
toso; que  convém.  Conve- 
niens,  utilis,  proficniís  :  — 
conveniente,  conforme,  con- 
gruente. Convenifíns,  con- 
grnens :  —  conveniente,  de- 
cente, proporcionado.  Con- 
veniens,  decena. 

Convenientemente,  adv.  m. 
Convenientemente;  de  um 
modo  conveniente.  Conve- 
iiienfer,  congruenter. 

Convenio,  m.  Convenio,  con- 
venção, ajuste.  Conventio, 
pactio,  condictum. 

Convenir.  ??.  Convir,  concor- 
dar, ser  do  mesrao  parecer. 
Consentiré,  in  cadem  esse 
sentenlia:  —  acudir,  concor- 
rer; ajuntar-se  no  mesmo  lo- 
gar. Convenire:  —  convir, 
tocar,  pertencer.  Pertinere: 

—  (ant.J  cohabitar;  ter  co- 
jnila  carnal  com  als'iina 
mulher.  Coire,  cum  femina 
concumhere:  — n.  imp.  con- 
vir; ser  conveniente,  útil, 
proveitoso.  Opor  tere,  dccere: 

—  r.  convir  se,  ajustarse, 
compor-se.  Facisci,  foídera 
jungi. 

Conventazo,  m.  angm.  de  Con- 
vento. Convento  grande. 

Conventico,  llo,  to.  m.  dim. 
de  Convento.  Conventinho; 
pequeno  convento:  —  peque- 


CON 

na  casa  de  mulheres  perdi- 
das, pequeno  bordel.  Sus- 
triim,  i. 

Conventícula.  /.  V.  Conventí- 
culo. 

Conventículo,  m.  Conventícu- 
lo; junta  clandestina  de  al- 
gumas pessoas,  conciliábu- 
lo. Conventicid'um,  i. 

Convento,  m.  Convento;  casa 
de  religiosos  ou  religiosas 
que  vivem  segundo  certa 
regra.  Ccenohium,  i:  —  con- 
vento, communidade.  Coeno- 
bitarum  simul  commoran- 
tium  collegiwm,  sodalitium,: 
—  (ant.)  convento,  concur- 
so, concorrendia  de  pessoas. 
Freq a ent ¿a ,  conventus: — (p. 
A.)  casa  do  cura:  —jurídi- 
co; convento  jurídico,  tri- 
bunaes  para  a  administra- 
cao  da  justiça,  estabelecidos 
na  Hespanha  e  na  Lusitâ- 
nia pelos  romanos  no  tempo 
da  sua  dominação.  Conven- 
tus jnridicus. 

Conventual,  adj.  Conventual; 
'  do  convento.  Ad  cceiiobium 
pertinens :  —  m.  conventual ; 
religioso  que  residt^  no  con- 
vento. Ccenohii  sodalis: — ■ 
conventual;  religioso  da  or- 
dem de  S.  Francisco  que 
pode  possuir  bens. 

Conventualidad./.  Conventua- 
Üdade;  morada  das  pessoas 
religiosas  que  vivem  no 
mesmo  convento.  Cohahi'atio 
cmnobitarum:  —  conventua- 
lidade;  morada  fixa  em  um 
conxTento. 

Conventualmente,  adv.  m.  Con- 
ventualmente; em  commu- 
nidade e  segundo  as  regras 
do  convento.  More  monas- 
tico. 

CoNVERjENCiA./.  (mafli.  e  phys.) 
Convergencia;  direcção  de 
linhas  rectas  ao  mesmo  pon- 
to. Convergentia,  oe. 

CoKVERjENTE.  adj.  (gcom.  e 
pihys.)  Cnnvergente;  diz-se 
das  linhas  que  convergem, 
que  se  vão  approximando 
umas  ás  outras.  Convergens, 

■     entis. 

CoNVERjER.  n.  (ge.om.  c  pltys.) 
Converger,  convergir;  ten- 
der a  ajuntar-sc  em  um 
mesmo  ponto  approximando- 
se  entre  si :  diz-sc  das  li- 
nhas, ddS  raios  da  luz. 

CONVERJINÉRVEO,  VEO.  adj  (tot.J 


CON 

CoR-serginerveo-,  qualifica- 
ção de  uma  folha  cujas  ner- 
vuras descrevem  cur^^as  con- 
vergentes até  á  sua  extre- 
midade livre. 

CoNVEKNÁ.  fut.  iniperf.  (ant.) 
do  verbo  Convenir.  Convirá. 

Conversable,  adj.  Conversa- 
vel,  tratavel,  sociável,  com- 
municavel , affavel,  familiar. 
Sociabilis,  affahilis. 

Conversación.  /.  Conversação, 
conversa ;  acto  de  conver